20 mei 2020

Position paper Effecten van de coronacrisis op de energietransitie
De coronacrisis heeft een serieuze impact op de energietransitie. Dat merken we nu op de korte
termijn, maar er zijn ook zorgen over de realisatie van de klimaatdoelen voor 2030. De
belangrijkste oorzaken zijn vraaguitval, stagnatie van projecten en extra onzekerheid voor
investeringen. De NVDE pleit voor maatregelen die fungeren als trampoline, in plaats van een
vangnet: beter is het om een euro te gebruiken om klanten te verleiden om te investeren, dan
om een euro te vergoeden als de klant wegloopt. De uitvoering van het Klimaatakkoord vormt
hiervoor de basis. Dit biedt een grote kans voor economie en werkgelegenheid.
Inleiding
We zien een duidelijke impact van de coronacrisis op de energietransitie. Hoewel er nu een
tijdelijke vermindering is van de CO2-uitstoot,
zijn er flinke zorgen dat de coronacrisis de
Nederlandse klimaatdoelstellingen voor 2030
in gevaar brengt. Structurele verduurzaming
vraagt investeringen. Die lopen nu vertraging
op. Bijna de helft van de bedrijven in de
duurzame energiesector verwacht daarom
een groot tot zeer groot negatief effect op het
halen van de doelen voor klimaat en
duurzame energie, zoals benoemd in het
Klimaatakkoord.
Deelvraag 1: Welke impact hebben de coronamaatregelen op het rendement van investeringen
in duurzame technieken?
De coronamaatregelen leiden tot vraaguitval. Dat betekent dat er minder omzet gemaakt wordt
en dat investeringen minder renderen. Bovendien is de prijs van olie en gas ingestort. Dat
bemoeilijkt de concurrentiepositie van duurzame energie.
Bijna een kwart van de bedrijven verwacht in het tweede kwartaal dit jaar een omzetdaling van
minimaal 20 procent door de coronamaatregelen. Zes procent van de bedrijven ziet de omzet
zelfs bijna helemaal wegvallen. Kleinere bedrijven (minder dan 50 fte) melden vaker
verwachtingen van fors omzetverlies (meer dan 40 procent) dan grotere.
De helft van de bedrijven zegt dat er geen nieuwe projecten meer worden opgestart. Andere
belangrijke oorzaken zijn het wegvallen van de vraag (45 procent respondenten), het stilvallen
van lopende projecten vanwege veiligheid (30 procent) en/of financiële redenen (31 procent) en
problemen met participatie door het verbod op bijeenkomsten (32 procent). Een kwart van de
bedrijven/ organisaties heeft minder omzet omdat het lastig is om op locatie te werken
(bijvoorbeeld achter de voordeur). Een kwart noemt problemen met het aantrekken van nieuwe
investeringen. Schaarste aan materialen (bijvoorbeeld uit China) wordt door 20 procent van de
bedrijven genoemd.
Deelvraag 2: Welke gevolgen hebben de coronamaatregelen op werk en inkomen?
De beelden zijn wisselend. Een deel van de bedrijven geeft aan nog steeds voldoende werk te
hebben. Een ander deel geeft aan voor het huidige personeel geen problemen te hebben, maar
geen nieuwe mensen aan te nemen. Tijdelijke contracten of de flexibele schil worden
teruggebracht. Bijna 40% van de bedrijven geeft aan gebruik te maken van de Noodmaatregel
Overbrugging Werkgelegenheid.
1

20 mei 2020

Om verlies van werkgelegenheid te voorkomen en kansen voor de energietransitie te verzilveren
doen wij twee suggesties:
Neem in de overbruggingsregelingen op dat bij langdurige vraaguitval werknemers zich
laten omscholen. De technische sector leent zich hier uitstekend voor. Breng deze kansen in
kaart door middel van specifieke sectorplannen met oog op de energietransitie.
Een regionale aanpak is nodig om dit in goede banen te leiden, die zorgt voor een match
tussen arbeidsmarkt, scholing en de uitvoering van de klimaatambities in die regio.
Deelvraag 3: Hoe beoordeelt u de inzet van klimaatmaatregelen tijdens en na de corona-crisis?
De inzet van minister Wiebes in Europees verband op een groen herstel wordt door de NVDE
zeer gewaardeerd. Uitvoering van het Klimaatakkoord biedt de beste kans op dit groene herstel.
Het is goed om hier volop mee door te gaan. Het Klimaatakkoord leidt tot bijna 100 miljard euro
aan investeringen, die samen voor veel werkgelegenheid zorgen, zoals ook blijkt uit een
onderzoek van TNO in opdracht van NVDE.

De verlenging van de realisatietermijn van SDE+-projecten biedt goede steun voor de sector. Nu
duidelijk is dat de coronacrisis zulke grote gevolgen heeft, is meer van dit type maatregelen
nodig. Uitgangspunt van de NVDE is dat economische steun bij voorkeur gebruikt moet
worden om bedrijven in onze sector aan het werk te houden met de energietransitie – en zo het
beroep op het algemene economische en sociale ‘vangnet’ zoveel mogelijk te beperken.
Het algemene noodpakket werkt goed voor bedrijven die bancair gefinancierd worden en reeds
enige tijd actief zijn. Het is niet goed toegespitst op start- en scale-ups, die veelal niet bancair
gefinancierd zijn. De NVDE waardeert de inzet op dit vlak via de 100 miljoen euro die
beschikbaar is gesteld via de regionale ontwikkelingsmaatschappijen en via de 100 miljoen via
Invest-NL op te vangen. Een overbruggingslening is hiertoe een goed instrument. De bedragen
zullen echter onvoldoende zijn voor de start- en scale-upsector, verwachten wij. Het is daarom
belangrijk om vlot in te zetten op een tweede tranche.
Deelvraag 4: Wat adviseert u aan het kabinet en de Tweede Kamer omtrent dit onderwerp?
Korte termijn
Dit zijn mogelijkheden om op de korte termijn bedrijven aan het werk te houden, vakmensen in
de sector vast te houden en de CO2-uitstoot blijvend terug te dringen:
2

20 mei 2020

•

•

•
•

Gebouwde omgeving: versimpeling van de isolatiesubsidie (tijdelijk schrappen van de
verplichting om minimaal twee maatregelen te nemen; een snelle-beslissers-bonus voor
klanten die voor de zomer een offerte tekenen.
Elektriciteit: Investeringen en vergunningen voor netverzwaring; ontwikkeling
routekaart elektrificatie industrie; taskforce om projecten naar voren te halen, inclusief
ruimtelijke procedures
Mobiliteit: temperen verhoging bijtelling emissieloze auto’s; financiële stimulans
laadinfrastructuur
Algemeen: vlotte projectvergunningen; regeling ‘Willekeurige afschrijving’ voor
transitieprojecten; maatwerk voor jonge, vernieuwende bedrijven.

Langere termijn
Het waarmaken van het Klimaatakkoord is het best denkbare groene herstel van Nederland,
volgens de NVDE. Daar zullen wel extra maatregelen voor nodig zijn. Dat was ook voor de
coronacrisis al zo en dat geldt nu nog sterker. Dit geeft de beste garantie voor groene groei, met
vele banen en kansen voor bijvoorbeeld comfortabele huizen en innovatieve bedrijven.
De NVDE rekent erop dat de overheid bereid is om extra maatregelen te nemen om de doelen
uit het Klimaatakkoord te halen, net als alle partijen die het hebben ondertekend. De omvang
van de nieuwe uitdaging is flink, maar samen haalbaar.
In onze inventarisatie van april treft u meer achtergrondinformatie over de impact en de
voorgestelde maatregelen van de NVDE.

3