Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 838

Introductie van de bestuurlijke boete bij niet
naleving van bijzondere meldingsplichten bij
rijkssubsidies (Wet bestuurlijke boete
meldingsplichten door ministeries verstrekte
subsidies)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 3 oktober 2011
De commissie voor de Rijksuitgaven1, belast met het voorbereidend
onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
1.
2.
3.
4.

1
Samenstelling:
Leden: Omtzigt, P.H. (CDA), Veen, E. van der
(PvdA), Neppérus, H. (VVD), Gerven, H.P.J. van
(SP), Voorzitter, Blanksma-van den Heuvel,
P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke,
J.H. ten (VVD), Ondervoorzitter, Ouwehand, E.
(PvdD), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bashir, F. (SP),
Sap, J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD),
Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Plasterk, R.H.A.
(PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Braakhuis, B.A.M.
(GL), Vliet, R.A. van (PVV), Mulder, A. (VVD),
Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66),
Koolmees, W. (D66), Schouten, C.J. (CU) en
Vacature (CDA).
Plv. leden: Knops, R.W. (CDA), Vermeij, R.A.
(PvdA), Ziengs, E. (VVD), Gesthuizen, S.M.J.G.
(SP), Haverkamp, M.C. (CDA), Gerbrands, K.
(PVV), Beek, W.I.I. van (VVD), Thieme, M.L.
(PvdD), Monasch, J.S. (PvdA), Irrgang, E. (SP),
Grashoff, H.J. (GL), Straus, K.C.J. (VVD),
Besselaar, I.H.C. van den (PVV), Hamer, M.I.
(PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Gent, W. van
(GL), Beertema, H.J. (PVV), Boer, B.G. de
(VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Pechtold, A.
(D66), Koşer Kaya, F. (D66), Slob, A. (CU) en
Hijum, Y.J. van (CDA).

kst-32838-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

blz.

Algemeen
De voorgestelde regeling
Strekking van de bijzondere meldingsplichten
Artikelsgewijze toelichting

1
3
4
5

1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel van wet bestuurlijke boete meldingsplichten door
ministeries verstrekte subsidies.
Hoewel deze leden de doelstellingen van de wet en het principe van high
trust ondersteunen, geven het wetsvoorstel, de memorie van toelichting
en het advies van de Raad van State nog aanleiding tot het stellen van
enkele vragen.
De leden van de fractie van de PvdA waarderen het voornemen van de
vier betrokken ministers om te voorkomen dat Nederlands geld wordt
gebruikt voor het in stand houden of niet-actief bestrijden van kinderarbeid en dwangarbeid. De introductie van een bestuurlijke boete kan
daar zeker aan bijdragen.
Tegelijkertijd delen de leden van de fractie van de PvdA de twijfels van de
Raad van State. Het commentaar van deze leden moet dan ook worden
gezien in het licht van een poging om na te gaan of de goede intenties van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 5

1

het wetsvoorstel krachtiger tot uitdrukking kunnen komen, in dit
wetsvoorstel of in ander beleid.
De leden van de fractie van de PvdA onderschrijven de filosofie van het
high trust model: bij een terugtredende overheid waarin derden meer
vrijheid krijgen moet misbruik of oneigenlijk gebruik van die vrijheid
zwaarder worden gestraft. Daar hoort bij dat klip en klaar is wat van
betrokkenen wordt verwacht, een degelijke controle door de overheid en
duidelijke sancties die ook gevoeld worden. In dat verband vragen
genoemde leden meer informatie over het overleg dat met de betrokken
bedrijven en organisaties is gevoerd bij de totstandkoming van het
wetsvoorstel. Steunen zij de plannen?
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat het wetsvoorstel zich
richt op kinderarbeid en dwangarbeid. Dat is belangrijk, maar nogal smal
als de regering voor het wetsvoorstel verwijst naar de motie OrtegaMartijn c.s. (31 700 XIII, nr. 38). Daarin werd immers gesproken over vier
fundamentele arbeidsrechten: uitsluiting van kinderarbeid, uitsluiting van
dwangarbeid, geen discriminatie en vrijheid van vakvereniging en
collectieve onderhandelingen. Waarom, zo vragen deze leden, is het
wetsvoorstel zo beperkt? Indien de regering van mening is dat deze vier
aspecten niet altijd en overal allemaal te operationaliseren zijn in
voorwaarden dan zou toch, afhankelijk van het project en van het land
waar de gesubsidieerde of gesteunde activiteiten worden uitgevoerd, in
de subsidievoorwaarden gedifferentieerd kunnen worden naar de
praktische mogelijkheden? Waarom is daar niet voor gekozen?
Het wetsvoorstel verwijst ook naar de motie Voordewind c.s. (31 263,
nr. 16). Daarin lag de focus op kinderarbeid, maar werd – behalve over
overheidssubsidies – ook gesproken over bedrijven die kredieten krijgen,
op handelsmissies meegaan of anderzijds door de overheid worden
gesteund. Bij die opsomming steekt het wetsvoorstel nogal bleek af.
Genoemde leden vragen de regering deze versmalling nader toe te
lichten.
De Raad van State, zo geven de leden van de fractie van de PvdA aan, is
er niet van overtuigd dat het wetsvoorstel een wezenlijke bijdrage kan
leveren aan de doelstelling. De reactie van de regering laat zich vertalen
als «alle kleine beetjes helpen». Dat is waar, zo stellen deze leden, maar
dat verplicht de regering wel haar inzet te verbreden om de doelen te
bereiken. Zo is de bestrijding van kinderarbeid, dwangarbeid, discriminatie, verbod op vakbonden en vrije loononderhandelingen bij uitstek een
zaak om voortdurend te bepleiten op het niveau van de Europese Unie en
de Verenigde Naties. In welke mate is dat door de regering gedaan, zo
vragen de leden van de fractie van de PvdA, en welke concrete plannen
zijn daar voor de nabije toekomst nog voor?
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel inzake de introductie van de bestuurlijke boete bij
niet naleving van bijzondere meldingsplichten bij rijkssubsidies (Wet
bestuurlijke boete meldingsplichten door ministeries verstrekte subsidies).
Deze leden hebben in de memorie van toelichting (pagina 3) kunnen lezen
dat op grond van artikel 4:49 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
respectievelijk artikel 4:57 Awb lagere vaststelling respectievelijk
terugvordering van de subsidie kan plaatsvinden. Zij hebben liever een
moet-bepaling dan een kan-bepaling. Is de regering voornemens de
kan-bepaling te vervangen door een meer verplichtende bepaling?
In de memorie van toelichting wordt op o.a. pagina 4 gesproken over het
tegengaan van dwangarbeid en kinderarbeid. De leden van de PVV-fractie
vragen of het mogelijk is subsidies terug te vorderen en ook niet te
verlenen indien blijkt dat een bedrijf gebruik heeft gemaakt van dwangarbeid en kinderarbeid. Genoemde leden vragen of tevens een eigen
verklaring kan worden geëist dat een subsidieaanvrager de afgelopen 10
jaar niet betrokken is geweest/gebruik heeft gemaakt van kinderarbeid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 5

2

dwangarbeid (met het oog op uitsluiten van vervolgsubsidies en
terugvorderen).
Op pagina 5 van de memorie van toelichting wordt vermeld dat subsidiebedragen teruggevorderd worden en dat op grond van artikel 4:98 Awb
wettelijke rente moet worden betaald. De leden van de PVV-fractie vragen
of het mogelijk is op te nemen dat terugvordering (inclusief wettelijke
rente) plaatsvindt totdat de laatste cent is terugbetaald.
Tevens wordt op pagina 5 vermeld dat op grond van artikel 225 van het
Wetboek van Strafrecht (Sr) aangifte en strafrechtelijke vervolging wegens
valsheid in geschrift mogelijk is. Kan de regering aangeven hoe vaak
reeds een beroep is gedaan op artikel 225 Sr in geval van subsidiefraude?
Voorts staat op pagina 5 dat op grond van artikel 4:35 Awb een nieuwe
subsidieaanvraag kan worden geweigerd indien prestaties/verplichtingen
van de subsidieaanvrager in een eerder traject niet zijn nagekomen (in
geval van subsidiefraude). De leden van de PVV-fractie vragen of een
subsidieweigering voor een bepaalde (minimum)periode kan worden
opgenomen in het wetsvoorstel in geval van subsidiefraude.
In de memorie van toelichting wordt op pagina 26/27 gesteld dat
aanwijzing 8 bepaalt dat alsnog de subsidievaststelling kan worden
ingetrokken en het hele subsidiebedrag inclusief wettelijke rente kan
worden teruggevorderd als niet aan de meldingsplicht is voldaan. De
leden van de PVV-fractie vragen of een subsidieaanvrager in een dergelijk
geval voor een bepaalde (minimum)periode kan worden uitgesloten van
het verkrijgen van rijkssubsidies.
2. De voorgestelde regeling
De hoogte van de boete
De leden van de fractie van de PvdA vragen wie de boete krijgt: het
onpersoonlijke bedrijf of de bestuurder van het bedrijf. Zijn alle
bestuurders van een bedrijf of organisatie gezamenlijk en ieder voor het
geheel verantwoordelijk? Kortom: wie gaat het voelen en hoe voelbaar is
het als een boete wordt opgelegd? Is de boete fiscaal aftrekbaar?
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de VVD-fractie vragen wat de regering zelf gaat doen om de
voorgestelde regeling te handhaven. Immers, de regering betrekt de
stellingname dat een subsidieontvanger een meldplicht heeft voor
signalen die duiden op kinder- en/of dwangarbeid, maar hoe gaat de
regering dit handhaven: blijft het bij het reageren op signalen die aan het
licht kunnen komen door inzet van toezichtbevoegdheden en andere
informatiestromen (pagina 10 van de memorie van toelichting) of is de
regering voornemens gericht onderzoek te doen naar eerste toeleveranciers van subsidieontvangers?
En hoe verklaart de regering dan in het licht van deze stellingname dat de
extra uitvoerings- en handhavingslasten van de boeteoplegging beperkt
zullen zijn?
Organisaties krijgen de verplichting te melden als naar hun mening sprake
is van kinderarbeid of dwangarbeid. Of van vermoedens daarvan. In de
praktijk zullen verschillende belangen met elkaar strijden. Het bedrijf dat
een dergelijke melding doet loopt een aanzienlijke kans dat de subsidie
wordt stopgezet. Dat betekent verlies voor het bedrijf. Een bedrijf dat een
dergelijke melding doet heeft een grote kans op een verstoorde relatie
met het land waar de activiteit plaatsvindt. De opvattingen over de
aanvaardbaarheid van kinderarbeid verschillen. De regering stelt in
paragraaf 3.3 zelfs: «Of bepaalde feiten en omstandigheden duiden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 5

3

kinderarbeid staat in de eerste plaats ter beoordeling aan de subsidieontvanger». Kortom: erg eenduidig is het niet.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de regering hiermee
denkt om te gaan.
De leden van de PVV-fractie vragen of er ten behoeve van rijkssubsidiebeoordelaars een centraal databestand kan worden aangelegd van personen
en instellingen die zich schuldig gemaakt hebben aan het frauderen met
rijkssubsidies en/of de meldingsplicht niet hebben nageleefd.
3. Strekking van de bijzondere meldingsplichten
Bijzondere meldingsplicht bij aanwijzingen voor kinder- of dwangarbeid
bij projecten in het buitenland
Met betrekking tot de meldingsplicht voor aanwijzingen voor kinder- en
dwangarbeid bij de eerste wezenlijke toeleverancier, stelt de regering in
reactie op het advies van de Raad van State dat het wetsvoorstel niet
gericht moet zijn op wat niet haalbaar is, maar juist op wat in de gegeven
context wel gedaan kan worden. De leden van de VVD-fractie vragen wat
in dit opzicht wordt verwacht van de subsidieontvangers. Zij moeten,
volgens de regering, naar eer en geweten verklaren dat bij de eerste
toeleverancier geen sprake is van kinder- en dwangarbeid, maar hoe ver
reikt hun verantwoordelijkheid om dat te controleren? Of kan de subsidieontvanger het laten bij het passief afwachten of hem signalen bereiken
van kinder- en dwangarbeid en die vervolgens melden?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering de meldingsplicht
proportioneel acht ten opzichte van de inspanningen die subsidieontvangers daarvoor moeten verrichten. Immers, de regering stelt zelf in
reactie op het advies van de Raad van State dat handhaving van de
meldingsplicht geen eenvoudige aangelegenheid is.
Het wetsvoorstel gaat uit van een meldplicht van signalen van kinder- en
dwangarbeid. Daarmee is volgens deze leden nog niet bewezen dat er ook
daadwerkelijk kinder- en dwangarbeid plaatsvindt, zoals ook uit de
voorbeelden op pagina 18 van de memorie van toelichting blijkt. Welke
mogelijkheden biedt de Nederlandse overheid vervolgens aan subsidieontvangers om de bewijsvoering rond te krijgen? Of is de subsidieontvanger hierbij uitsluitend op eigen inspanningen en onderzoek aangewezen?
De leden van de VVD-fractie vragen tot slot hoe de regering de
stellingname van de Raad van State beoordeelt dat een louter nationale
aanpak het Nederlandse bedrijfsleven in een aparte positie ten opzichte
van concurrenten in het buitenland plaatst.
Bedrijven mogen geen gebruik maken van kinderarbeid en dwangarbeid.
Ook hun projectpartners niet. Dat is helder. Die helderheid wordt minder
als het gaat om de «eerste wezenlijke toeleverancier» waaraan dezelfde
eisen worden gesteld. Is, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA,
de regering niet bevreesd voor constructies waarbij achter de eerste
wezenlijke toeleverancier een organisatie wordt geschoven die beslist niet
aan de eisen voldoet?
De regering spreekt in de memorie van toelichting over «eigen waarnemingen van verdachte situaties...». Hoe actief worden bedrijven geacht
waar te nemen, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA. Op die
manier staan er in het wetsvoorstel wel erg veel zaken die zonder meer
van groot belang zijn, maar waar de bewijslijst nogal problematisch is. En
die bewijslast is juist nodig aangezien er sprake is van strafbaarstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 5

4

4. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 1
De werkingssfeer van de wet is beperkt tot ministeriële subsidies waarop
ingevolge de Algemene wet bestuursrecht de subsidietitel van de Awb
rechtstreeks van toepassing is. Welke zaken vallen dan buiten het bereik
van deze wet, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA, en is de
regering voornemens ook voor die zaken met vergelijkbare wet- en
regelgeving te komen voor zover die er nog niet is?
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van Gerven
De adjunct-griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Clemens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 838, nr. 5

5