Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2390
Vragen van het lid Van der Plas (BBB) aan de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat over de NAM-afvalwaterlozing in Twente
(ingezonden 9 maart 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 12 april 2022).
Vraag 1 en 2
Welke mijnbouwhulpstoffen worden er gebruikt door de Nederlandse
Aardolie Maatschappij (NAM) en andere betrokken partijen bij de oliewinning
in Schoonebeek? Welke komen daarvan in het afvalwater terecht en welke bij
lozing in Twente?
Wat is de chemische naam van deze mijnbouwhulpstoffen en in welke
hoeveelheden komen ze voor in het NAM-afvalwater bij de winning in
Schoonebeek en lozing en opslag in Twente, zowel relatief als absoluut, en
welke gevaren kleven aan deze stoffen voor mens en milieu?
Antwoord 1 en 2
De onderstaande tabel bevat een weergave van de mijnbouwhulpstoffen die
door het gebruik door NAM in het injectiewater in Twente terecht kunnen
komen. Ik heb mij hiervoor gebaseerd op de Jaarrapportage 2020 Waterinjectie Twente1.
In deze opsomming zijn de volgende gegevens vermeld:
de gebruikte hoeveelheid mijnbouwhulpstoffen in 2020;
de chemische samenstelling van deze mijnbouwhulpstoffen;
de concentratie waarin deze mijnbouwhulpstoffen voorkomen in het
injectiewater, uitgedrukt in mg/L en w/w%.

1

ah-tk-20212022-2390
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

www.nam.nl/gas-en-olie/aardolie/waterinjectie-in-twente-drenthe/downloads-waterinjectietwente.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Gebruikte
Mijnbouw-hulpstof

Komt terecht in
het injectiewater

Gebruikte
hoeveelheid
in m3

Chemische samenstelling1

Concentratie in
het injectiewater
– in mg/L

Concentratie in
het injectiewater
– in w/w%2

Biocide
XC82448

Ja (rechtstreeks
in de waterstroom
geïnjecteerd)

1,75 m3

tetrakis(hydroxymethyl) fosfoniumsulfaat(2:1), 1,2-Ethanediamine,
N1,N1,N2,N2-tetramethyl-, polymer
with 1,1»-oxybis[2-chloroethane]

2,2 mg/L

0,0002%

Anti-corrosie
vloeistof
CORR10941A

Ja
(rechtstreeks in
de waterstroom
geïnjecteerd

53 m3

2-Butoxyethanol, Quaternary
ammonium compounds, benzyl
C12-C16 (even numbered)alkyldimethyl chlorides, Reaction
mass of Amines, coco alkyl and
β-Alanine, N-(2-carboxyethyl)-,
N-coco alkyl derivs. and β-Alanine,
N-coco alkyl derivs., Mono-Coco
Alkyl-Amine, Ethyleenglycol,
Natriumthiosulfaat Pentahydraat,
Amines, dicoco alkyl, Coconitriles,
Geëthoxyleerd cocoalkylamine

53 mg/L

0,0049%

38 m3

Koolwaterstoffen, C10, aromatisch,
<1% nafthaleen, EO-PO Copolymer,
Ether with Trimethylolpropane,
Xyleen

1,08 mg/L

0,0001%

90 mg/L

0,0083%

Emulsiebreker
EMBR18161A
Ja (0,1% komt in
de waterfase)
Emulsiebreker
EMBR23344A
Zwavelwaterstofbinder
HSCV10229A

1
2

3

2-Butoxyethanol, EO-PO Copolymer,
Ether with Trimethylolpropane

580 m3

N-phenyl-diethanolamine, reaction
products with formaldehyde,
Isopropanol, Methanol,
2-Butoxyethanol

7m
Ja (16% komt in
de waterfase)

De bestanddelen zoals opgenomen in het veiligheidsinformatieblad volgens verordening (EG) nr. 1907/2006.
Aanname dichtheid van het injectiewater: 1,08 kg/L.

Eventuele gevaren voor de mens zijn er vrijwel uitsluitend voor de medewerkers van NAM die werken met deze stoffen. Van bovengenoemde mijnbouwhulpstoffen heeft de leverancier, indien het een gevaarlijke stof betreft, een
veiligheidsinformatieblad beschikbaar gesteld aan de gebruiker (NAM) die
opgesteld moet zijn volgens de verordening inzake de registratie en
beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van chemische
stoffen (REACH)2. Risico’s voor het milieu kunnen ontstaan als mijnbouwhulpstoffen bovengronds niet op de juiste manier worden opgeslagen op locatie
en er bij een lekkage ongecontroleerd vloeistof kan wegstromen naar de
bodem of het oppervlaktewater. Om dit te voorkomen heeft NAM meerdere
fysieke voorzorgsmaatregelen genomen op haar locaties, zoals het gebruik
van daarvoor bestemde opslagcontainers, gebruikscontainers, aparte
opslagvoorzieningen en bodem-beschermende voorzieningen. SodM ziet er
tijdens de veldinspecties op toe dat de stoffen op de juiste wijze zijn
opgeslagen en de voorzieningen deugdelijk zijn.
Ondergrondse milieurisico’s worden gevormd door lekkages uit een put. Om
dit te voorkomen heeft NAM haar waterinjectieputten voorzien van een
dubbele verbuizing die voorkomt dat het injectiewater met mijnbouwhulpstoffen ongecontroleerd kan uitstromen naar andere bodemlagen in plaats van in
het reservoir. Met regelmaat wordt de injectiebuis (binnenbuis) door middel
van putmetingen gecontroleerd op beschadigingen en zo nodig vervangen.
Daarnaast wordt de druk tussen de binnen- en de buitenbuis door NAM
continu gemonitord. Mocht de binnenbuis toch onverwacht lek raken,
ontstaat er een drukverschil en zal NAM daar actie op ondernemen. Door de
dubbele verbuizing zal het injectiewater met mijnbouwhulpstoffen de ruimte
tussen de binnen- en buitenbuis instromen. De buitenbuis dient hierbij als
een essentiële tweede barrière waardoor is verzekerd dat bij het eventueel
falen van de binnenbuis het injectiewater met mijnbouwhulpstoffen toch in
het reservoir terechtkomt en niet elders.
Op dit moment worden de onregelmatigheden aan de putten ROW-2, ROW-4
en de mogelijke gevolgen daarvan op ROW-7 onderzocht. De waterinjectie
2

(EG) nr. 1907/2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

ligt stil totdat SodM dit onderzoek heeft beoordeeld en heeft geconcludeerd
dat de putten ROW-4 en ROW-7 veilig gebruikt kunnen worden.
Vraag 3
Welk energietarief wordt bij NAM in rekening gebracht voor de productie van
stoom ten behoeve van de oliewinning in Schoonebeek en hoe hoog is de
korting voor de betrokken grootgebruiker van deze energie?
Antwoord 3
Ik heb geen inzicht in het leveringstarief dat NAM aan haar energieleverancier
betaalt. Dit tarief komt tot stand tussen private partijen in de energiemarkt.
NAM onderzoekt op dit moment hoe men het gasverbruik omlaag kan
brengen. Een mogelijke optie is het gebruiken van elektriciteit voor het maken
van stoom.
Vraag 4
Behoren de betrokken stoomfabriek en andere bedrijven betrokken bij de
oliewinning in Schoonebeek tot de groep van bedrijven, die worden
afgeschakeld, respectievelijk worden stopgezet bij een onverhoopt gastekort
in Nederland? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Wanneer er sprake is van een noodsituatie, zoals bedoeld in de verordening
gasleveringszekerheid3, kunnen de maatregelen die in het Bescherm- en
Herstelplan Gas (BH-G) zijn opgenomen ter bestrijding van een noodsituatie
worden getroffen. Het doel van deze maatregelen is om door afnemers en in
het bijzonder door solidariteit beschermde afnemers (zoals huishoudens en
ziekenhuizen), zo lang mogelijk van gas te blijven voorzien.
NAM Schoonebeek valt niet in de categorie van beschermde afnemers4 en
kan getroffen worden als er noodmaatregelen moeten worden genomen. Of
ze getroffen worden is afhankelijk van hoe de maatregelen in de concrete
omstandigheden worden genomen.
Vraag 5
De afvalwaterinjectie vindt volgens uw antwoord van 7 februari jl. op de
vragen 1, 5 en 6 (aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–21, nr. 1598)
niet plaats in het kader van een opslagvergunning, maar is gekoppeld aan de
oliewinning in Schoonebeek en het uitgangspunt is volgens u dat het
afvalwater niet meer wordt opgepompt. Kunt u dan uitleggen wat de
rechtsgrond is voor de lozing van NAM-afvalwater in Twente, op grond
waarvan geen aparte lozingsvergunning nodig is voor de opslag van
NAM-afvalwater uit Schoonebeek?
– volgens de MvT bij art. 3 van de Mijnbouwwet is het niet altijd duidelijk of
tijdens de opslag natrekking of zaaksvorming optreedt. In beide gevallen
zal de Staat echter eigenaar worden van de opgeslagen stoffen. Is de
Staat als eigenaar van de blijvend of tijdelijk opgeslagen stoffen,
gedurende de opslagperiode aansprakelijk voor de eventuele schade
veroorzaakt door de opslag? Zo nee, waarom niet?
– moet de oliewinningsinstallatie in Schoonebeek, de pijpleiding voor
afvalwater naar Twente en de installatie voor de opslag van het afvalwater
in Twente gezien worden als één mijnbouwwerk in de zin van artikel 1
Mijnbouwwet? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat betekent dit voor de
reikwijdte van het begrip omwonenden langs de pijplijn vanaf de
oliewinningsinstallatie in Schoonebeek tot aan de NAM-afvalwaterinjectie
in Twente?
Antwoord 5
Op grond van artikel 28, onderdeel c, van het Mijnbouwbesluit is geen
opslagvergunning vereist voor het opslaan van stoffen die met het opsporen
of winnen van delfstoffen of aardwarmte onvermijdelijk boven de oppervlakte
3

Artikel 11, eerste lid, onderdeel c, van Verordening (EU) nr. 2017/1938 v an het Europees
Parlement en de Raad van 25 oktober 2017 betreffende maatregelen tot veiligstelling van de
gasleveringszekerheid en houdende intrekking van Verordening (EU) nr. 994/2010 (Pub EU
L 280/1).
4
Artikel 2, vijfde lid (EU nr 2017/1938).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

meekomen, en worden teruggebracht in hetzelfde of een vergelijkbaar
voorkomen als waaruit deze afkomstig zijn.
Sinds 1 januari 2013 vallen lozingen onder de Wabo en de Wet milieubeheer.
Productiewater van mijnbouw dat wordt geïnjecteerd in de diepe ondergrond
wordt gezien als het storten van afval. In het landelijk afvalbeheersplan (LAP)
is hiervoor een specifieke regeling opgenomen.
De houder van een winnings- of opslagvergunning heeft op grond van
artikel 33 van de Mijnbouwwet een zorgplicht ten aanzien van de mijnbouwactiviteiten. Dit houdt in dat de vergunninghouder alle redelijke maatregelen
neemt om nadelige gevolgen voor mens en milieu, schade door bodembeweging, schade aan de veiligheid en aan het belang van planmatig beheer als
gevolg van de activiteiten te voorkomen. Die plicht geldt tijdens en na de
vergunning. Op grond van artikel 6:177, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek
is de vergunninghouder aansprakelijk voor de schade die ontstaat door
uitstroming van delfstoffen als gevolg van het niet beheersen van de
ondergrondse natuurkrachten die door de aanleg of bij de exploitatie van het
mijnbouwwerk zijn teweeggebracht. Daarnaast is de houder aansprakelijk
voor schade die ontstaat door bodembeweging als gevolg van de aanleg of
de exploitatie van het mijnbouwwerk. Op grond van de Wet milieubeheer
geldt eveneens een zorgplicht en aansprakelijkheid voor milieuschade. Het
eigendom van de stoffen speelt voor de aansprakelijkheid derhalve geen rol.
De oliewinningsinstallatie, de pijpleiding naar Twente en de injectielocatie
worden niet aangemerkt als één mijnbouwwerk. Zowel werken voor het
opsporen en/of winnen van delfstoffen of aardwarmte als werken voor het
opslaan van stoffen vallen op grond van artikel 2 van het Mijnbouwbesluit
onder het begrip mijnbouwwerk. In het tweede lid van artikel 2 is bepaald dat
werken die fysiek met elkaar zijn verbonden worden aangemerkt als één
mijnbouwwerk, maar van die situatie is in dit geval geen sprake. Omdat voor
mijnbouwwerken op land een omgevingsvergunning op grond van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht geldt, zijn op mijnbouwwerken ook de
criteria voor het begrip inrichting uit artikel 1.1, vierde lid, van de Wet
milieubeheer van toepassing. Om als één mijnbouwwerk te kunnen worden
beschouwd, moeten de werken onderling technische, organisatorische of
functionele bindingen hebben en in elkaars onmiddellijke nabijheid liggen.
Beide locaties liggen echter op grote afstand van elkaar en kunnen in principe
los van elkaar functioneren. Dat maakt dat zij niet als één mijnbouwwerk
gezien kunnen worden.
Vraag 6
Waarom maakt u geen gebruik van de wettelijke bevoegdheid op grond van
art. 30 en art. 36, lid 3 juncto art. 39, lid 1 sub b van de Mijnbouwwet om de
vergunning voor winning van olie in Schoonebeek (met als direct gevolg
lozing van afvalwater in Twente) direct in te trekken, vanwege het in
artikel 29, lid 2 Mijnbouwwet genoemde belang van de veiligheid voor
omwonenden, het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele
werken, het planmatig gebruik of beheer van aardwarmte of grondwater met
het oog op de winning van drinkwater of bijvoorbeeld veranderde omstandigheden (zoals gebrek aan draagvlak) of gewijzigde inzichten zoals genoemd in
artikel 36 van de Mijnbouwwet?
Antwoord 6
De Mijnbouwwet biedt de mogelijkheid om een reeds verleende winningsvergunning in te trekken. Het uitgangspunt is echter dat, als een vergunning
eenmaal is verleend, degene die over die vergunning beschikt, erop mag
vertrouwen dat deze vergunning in stand blijft op grond van het rechtzekerheidsbeginsel. Het intrekken van een winningsvergunning is een inmenging
in het eigendomsrecht van een mijnbouwonderneming aangezien dit gebruik
door intrekking wordt beperkt. Hierdoor is sprake van regulering van gebruik
van eigendom. Regulering of ontneming van eigendom druist in tegen
artikel 1 van het Eerste Protocol van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens (artikel 1 EP EVRM), waar de bescherming van eigendom is
vastgelegd. Voor een inmenging in het eigendomsrecht moet een dwingende
reden van algemeen belang bestaan waarmee een legitiem doel wordt
gediend. Deze inmenging is voorts alleen toegestaan, indien het een geschikt
en noodzakelijk middel is om dat legitieme doel te bereiken, waarbij het
individuele belang moet worden afgewogen tegen het algemeen belang. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

beperking van het eigendomsrecht door intrekking zou kunnen leiden tot een
recht op compensatie of schadevergoeding voor de vergunninghouder.
Naar mijn mening ontbreekt in dit geval een dwingende reden die een
beperking van het eigendomsrecht van NAM en een schending van het
rechtszekerheidsbeginsel rechtvaardigt, omdat er geen veiligheidsbelangen
voor omwonenden in het geding zijn. De waterinjectie voldoet aan de
wettelijke vereisten. Staatstoezicht op de Mijnen ziet hierop toe. Dit betekent
dat als ik toch besluit de vergunning in te trekken, de rechter hoogstwaarschijnlijk dit besluit zal vernietigen. Voor de periode van stilleggen zou het
kabinet de NAM een schadevergoeding moeten betalen en de NAM zou
vervolgens weer verder kunnen gaan met de waterinjectie.
Bovenstaande betekent niet dat ik mij niet wil inzetten om te komen tot een
zo snel mogelijke beëindiging van de waterinjectie en tot een beter en
schoner verwerkingsproces. Ik ben met NAM en de bestuurders in Drenthe in
overleg om het omschakelen naar Drenthe en verwerking aldaar volgens een
schoner proces te realiseren. Ik vind dat dit voor eind december 2022 moet
kunnen.
Vraag 7
Wie beoordeelt de aanvaardbaarheid van de risico’s op zware ongevallen
voor mens en milieu in relatie tot de kosten van risicoreductie als bedoeld in
artikel 33a van de Mijnbouwwet?
Antwoord 7
Dit wordt beoordeeld door mij, waarbij ik van advies word voorzien door de
Inspecteur-generaal der mijnen.
Vraag 8
Waarom is artikel 33a van de Mijnbouwwet in verband met de zorg voor een
goede uitvoering van activiteiten en beheersing van risico’s, blijkens lid 1 van
dat artikel, wel van toepassing op de opsporing en winning van koolwaterstoffen, maar niet op het opslaan van stoffen?
Antwoord 8
Artikel 33a van de Mijnbouwwet is een onderdeel van de implementatie van
richtlijn nr. 2013/30/EU van het Europees Parlement en de Raad van 12 juni
2013 betreffende de veiligheid van offshore olie- en gasactiviteiten en tot
wijziging van richtlijn 2004/35/EG (PbEU 2013, L 178).5 Het doel van die
richtlijn is om zware ongevallen met betrekking tot olie en gas op zee te
verkleinen en de gevolgen daarvan te beperken. De richtlijn wordt toegepast.
Het bovengenoemde artikel geldt voor vergunningen voor de opsporing of
winning van olie en gas. De waterinjectie door de NAM geschiedt in het
kader van de winning van olie. De zorgplicht voor zware ongevallen met
betrekking tot oliewinning uit artikel 33a van de Mijnbouwwet geldt derhalve
voor NAM, als houder van de winningsvergunning.
Vraag 9
Zijn er nadere regels gesteld voor de opslag van afvalwater in Twente op
grond van art. 49 Mijnbouwwet in verband met de veiligheid van omwonenden, de bescherming van het milieu en het voorkomen van schade als
bedoeld in art. 49, lid 2 van die wet? Zo ja, welke, zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Bij algemene maatregel van bestuur zijn geen regels gesteld voor het
injecteren van productiewater. Op grond van de Wet milieubeheer en het
landelijk afvalbeheersplan is voor de waterinjectie in Twente een waterinjectiemanagementplan6 opgesteld en geldt het protocol seismische activiteit

5
6

Kamerstuk 34 041, nr. 3.
www.sodm.nl/documenten/rapporten/2018/10/01/water-injectie-management-plan-2018twente-nam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

door waterinjectie7 een seismisch risicoprotocol, waarmee de veiligheid voor
mens en milieu wordt geborgd.
Vraag 10
Heeft de opslag van NAM-afvalwater in Twente gevolgen voor de mogelijkheid drinkwater of aardwarmte te (blijven) winnen, zo ja, welke, zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
De injectie van productiewater heeft geen effect op de winning van drinkwater. Het productiewater komt bij normale bedrijfsvoering niet in contact met
het ondiepe zoete grondwater. Het productiewater wordt geïnjecteerd in een
ondergronds reservoir. Door de afsluitende lagen boven het reservoir komt
het productiewater niet in contact bovenliggende met grondwaterhoudende
lagen.
De injectie van productiewater heeft geen effect op de winning van aardwarmte of op de mogelijkheden daarvan. Geothermie is een gesloten cyclus.
Het uit de ondergrond opgepompte water wordt nadat de warmte is
gewonnen weer teruggepompt in de diepe ondergrond.

7

www.nam.nl/oil-and-gas-production/oil/water-injection-in-twente/downloads-water-injectiontwente/_jcr_content/par/expandablelist/expandablesection_527486608.stream/1474506665869/
ff1e74be0294e59a64da30cf54dc0805066ba51d/protocol-seismische-activiteit-waterinjectie-feb2015.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6