Pilots risicogericht
grootschalig testen
Synthese

Pilots risicogericht grootschalig testen | 1

In de gemeenten Lansingerland, Bunschoten en Dronten en in het gebied Charlois in Rotterdam is in pilots verkend hoe risicogericht
grootschalig testen1 kan worden ingezet bij de bestrijding van het coronavirus SARS-CoV-2. Deze pilots zijn uitgevoerd in opdracht van
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), gedurende de periode van januari tot en met maart 2021.
Het overkoepelende doel van alle pilots was meer zicht te krijgen op het virus, op de test-, quarantaine- en isolatiebereidheid door op
grote(re) schaal proactief te testen en op wat deze (risicogerichte) grootschalige testaanpak vraagt van de uitvoering. In elke pilot zijn
extra testlocaties van diverse omvang ingezet en is ingezet op communicatie en ondersteuning in het opvolgen van quarantaine- en
isolatiemaatregelen. Tijdens de uitvoering van de pilots bleef het reguliere beleid, waarbij mensen opgeroepen worden om zich met
klachten of na contact met een besmet persoon te laten testen, ook van kracht.
Dit document beschrijft de overkoepelende lessen die uit de pilots getrokken kunnen worden op basis van de drie hoofdvragen
zoals geformuleerd eind 2020 door de begeleidingscommissie
grootschalig testen risicogericht 2.
Met elk eigen karakteristieken is in elke pilotgemeente in
HOOFDCONCLUSIES:
een verschillende context onderzocht of en hoe risicogericht
• Risicogericht grootschalig testen resulteert in een beter zicht
grootschalig testen kan bijdragen aan de bestrijding van het
op het virus, met name indien toegepast in gebieden met een
Coronavirus. Zo is op grote(re) schaal risicogericht testen
uitbraak en/of hoge incidentie.
onderzocht in Lansingerland tijdens een uitbraak op een
• Risicogericht grootschalig testen is een extra instrument –
school om zicht te krijgen op de verspreiding van de Britse
bovenop bestaande manieren van infectieziektebestrijding
variant van het virus, in Charlois in de context van een lage
- dat kan worden ingezet in het geval van een uitbraak,
testbereidheid en vermoedelijk hoge incidentie, in
verhoogde infectiedruk en vermoedelijk ook bij onverklaarde
Bunschoten in de context van een hoge infectiedruk eind
risicosignalen/ risicofactoren waar nader onderzoek gewenst
2020 en in Dronten in een context zonder specifieke
is.
uitschieters en daarmee representatief als gemiddelde
• Risicogericht grootschalig testen is een flexibel instrument:
gemeente in Nederland. In de opzet, uitvoering en analyse
invulling van de aanpak hangt af van het probleem, de
van de pilots waren de betreffende regionale GGD’en,
doelstelling en de context.
gemeenten, het RIVM, universitaire en lokale partners
• Laagdrempelig aanbieden van testen verhoogt de
betrokken.
testbereidheid.

1 Op advies van de Begeleidingscommissie wordt vanaf heden risicogericht grootschalig testen (in plaats van grootschalig risicogericht testen) gehanteerd in
verband met volgordelijkheid instrument.
2 Onderzoek rondom pilots Grootschalig Risicogericht Testen | Rapport | Rijksoverheid.nl

2 | Pilots risicogericht grootschalig testen

1. Impact van Risicogericht Grootschalig Testen
Risicogericht grootschalig testen resulteert in een toename van:
√ Aantal testen
√ Aantal positieve testen (NB. in 3 van 4 pilots)
√ Aantal gevonden asymptomaten
√ Zicht op het virus (Lansingerland & Bunschoten)

Pilot

Aantal
inwoners

Aantal unieke
personen getest
(aantal testen)

Percentage geteste
inwoners totaal
pilot gebied

Vergelijking met
percentage voor
pilotperiode of regio

Percentage testen
op inloop &
afspraak

Frequentie testen

Lansingerland
Fase 3*:
11-22/01

62.400

38.371 aantal
personen getest
*
2 jaar en ouder

62%

Onbekend

Afspraak: 100%

Iedereen 1 keer

Charlois
26/01-05/03

68.500

15.849 aantal
personen getest
*12 jaar en ouder

23%

Onbekend

Inloop: 43%
Afspraak: 57%

Onbekend

Bunschoten
08/02- 19/03

20.424

8.012 aantal
personen getest
(12.800 testen
uitgevoerd)
*
6 jaar en ouder

39%

4 x zo veel

Inloop: 92%
*
laatste 3 weken
pilot

Ten minste 2 x
getest: 35%
6x en meer: N=59

Dronten
10/02-21/03

37.000

10.184 aantal
personen getest
(18.364 testen
uitgevoerd)
*
12 jaar en ouder

28%

Aanzienlijk hoger

Inloop: 61%
*laatste 3 weken
pilot

1x: 50%
2x: 23%
3 x: 26%
4x of meer: 2%

In de periode van 11 t/m 22 januari 2021 zijn tijdens de zogeheten fase 3 van het uitbraakonderzoek in Lansingerland alle inwoners uitgenodigd om te testen. In totaal lieten
38.371 van de 62.396 bewoners zich naar aanleiding van deze oproep testen (totaal 62%). Voor en na deze zogeheten fase 3 zijn ook mensen getest, wat het totaal van aantal
unieke geteste personen in Lansingerland brengt op 43.016.
*

Alle pilots resulteren in toename van het aantal afgenomen testen. In de situatie van het uitbraakgerelateerde onderzoek in
Lansingerland laat een ruime meerderheid van de inwoners zich testen (totaal 62%) en in het geval van geen acute aanleiding zoals in de
andere pilotgebieden laat tussen de 23 en 39 procent van de inwoners zich testen.
Een groot gedeelte van de mensen komt testen zonder klachten. Van de mensen die positief testen, betreft het in 12-23 procent van de
gevallen mensen zonder klachten (asymptomaten). Deze stijging is in meer of mindere mate waarneembaar in alle buurten en
leeftijdsgroepen.

Pilots risicogericht grootschalig testen | 3

Pilot

Percentage
positief getest
(van totaal
aantal testen)

Aantal
actuele
infecties

Percentage van
totaal -positief
getest-zonder
klachten

Percentage
asymptomaten

Percentage
(hoogste & laagste)
testen per leeftijdsgroep

Percentage
(hoogste & laagste)
positief getest per
leeftijdsgroep

Lansingerland
Fase 3: 11-22/01

3% (N=1213)
*
gemiddeld
tijdens uitbraak
onderzoek

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

13-18jr: 6%
(N=228)
0-3jr: 1%
(n=3)

Charlois
26/01-05/03

5,7%
(0.8% uitslag
onbekend/niet te
beoordelen)

Onbekend

Onbekend

22,7% totaal

Onbekend

Hoogste %:
Totaal inloop &
afspraak: 0-20 jaar
(7,2% & 7,1%)
Inloop: 11-20 jaar
(6,5%)
Afspraak: 0-10 (9,5%)
& 51-60 (10,1%)
Laagste %: 70+

Bunschoten
08/02- 19/03

7,5% (regio
Utrecht 6.7%)
*
op basis van
actuele
besmetting

662 personen

61% van mensen
die vragenlijst
hebben ingevuld

Gemiddeld
12,1%
(5.6% vóór de
pilot)

Hoogste: 60-69 & 70-79
jaar: 52%
Laagste: 12-17jr

Hoogste %: 18-39 jaar
(4%)
Laagste %: 80+

Dronten
10/02-21/03

1,5%

onbekend

15-18%

0,4-0,5%

Hoogste: 45-64 jaar: 36%
Laagste: 12-17jaar: 6%

18-24: 3,7%
65 jaar en ouder: 0,7%

In Bunschoten is het zicht op het virus toegenomen tijdens de pilotperiode. Het onderzoek daar laat zien dat het aantal personen met
een actuele infectie met 20% is toegenomen in de pilotperiode. In totaal was er sprake van een herbesmetting in 4,2% van het totale
aantal personen met een positieve testuitslag gedurende de pilotperiode in Bunschoten. Een aanzienlijk deel van de positieve
testuitslagen blijkt na een hertest een restinfectie te zijn (N=82/194, 42%).
De infectie-incidentie in de gemeente Bunschoten was drie keer zo groot dan in de regio Utrecht. Gedurende de pilot steeg het relatieve
aantal personen met een actuele infectie in de eerste drie weken van de pilot, waar de regio Utrecht stabiliseerde in besmettingsaantallen. In de tweede helft van de pilot nam de besmettingsincidentie in de rest van de regio Utrecht toe, terwijl Bunschoten
stabiliseerde in aantallen. Dit beeld kan duiden op een mogelijk gunstig effect van de pilot en zal in toekomstige toepassing van
risicogericht grootschalig testen verder onderzocht moeten worden.
In Lansingerland waren voor de pilot meer en na de pilot minder positieve gevallen per 100.000 inwoners dan in de rest van de regio.
In de weken na de pilot lopen de besmettingen, in lijn met het regionale beeld, weer iets op. De onderzoekers concluderen dat de acute
uitbraak is ingeperkt en waarschijnlijk beperkt is gebleven tot de uitbraak op de scholen door een optelsom van factoren zoals de
lockdown, sluiting van scholen, testen en isolatie/quarantaine en het naleven van maatregelen. Het aantal besmettingen in de
gemeente is teruggebracht naar het niveau van voor de uitbraak in overeenstemming met de regio. Deze trend lijkt duurzaam en zou
kunnen duiden op een gunstig effect van de pilot.
In Charlois was geen opvallende toename of afname in het aantal positieven waarneembaar gedurende de pilot. In Dronten is niet
onderzocht welke impact risicogericht grootschalig testen had op de prevalentie van het virus.

4 | Pilots risicogericht grootschalig testen

Naar de testlocatie komen meer mensen:
√ Testen zonder klachten
√ Van middelbare leeftijd en ouder
√ Met een hoog- of middeninkomen
√ Met een laag en –midden opleidingsniveau
Het merendeel van de mensen komt testen zonder klachten. Het hoogste testpercentage is onder mensen van 60 à 65 jaar en ouder.
Vanaf de leeftijdsgroep van 80+ loopt het testpercentage terug. Dit is te verklaren doordat ouderen in zorginstellingen vaak door artsen
van de instelling zelf worden getest en daarmee zal deze leeftijdsgroep dus minder hebben deelgenomen aan deze pilot. Daarnaast is
het vaccineren in deze leeftijdsgroep van start gegaan. In lijn met het nationale beeld, neemt de testbereidheid dus over het algemeen
genomen toe met de leeftijd.
Het hoogste percentage positieven wordt daarentegen gevonden in jongere leeftijdscategorieën. Over alle pilots gemiddeld
genomen wordt het hoogste percentage positieven gevonden bij mensen tussen de 0 en 29 jaar. Aangezien de testbereidheid in alle
leeftijdscategorieën stijgt tijdens de pilotperioden, worden hiermee dus groepen (beter) bereikt waarvan doorgaans de testbereidheid
lager is. Dit effect is waarschijnlijk niet enkel toe te schrijven aan de pilots. Het openen van de basisscholen zal bijvoorbeeld ook een
invloed hebben gehad op de toename in testen van personen tussen de 6 en 11 jaar.
Een hoog opleidingsniveau is positief gecorreleerd met de intentie om te gaan testen (Charlois). Testbereidheid van mensen met een
laag- en middelbaar opleidingsniveau neemt procentueel iets toe tijdens de pilot in Bunschoten ten opzichte van de voormeting.
Het overgrote deel van de testlocatiebezoekers hier geven aan een hoog of middeninkomen te hebben. Het percentage
testlocatiebezoekers met een laag inkomen blijft tijdens de pilotfase nagenoeg gelijk ten opzichte van de voormeting, echter het
vindpercentage bij deze groep is hoger. De pilots laten verder geen overeenkomsten zien in karakteristieken die van invloed zijn op
de testbereidheid.
De pilot in Bunschoten laat verder zien dat mensen met klachten zich gemiddeld een halve dag eerder laten testen. De onderzoekers
concluderen hier dat risicogericht grootschalig testen bijdraagt aan het stimuleren om te komen testen met milde klachten.

√ De hoeveelheid coronavirus in rioolwater correleert met infectiedruk

De pilots in Lansingerland, Dronten en Bunschoten laten zien dat de
hoeveelheid SARS-CoV-2 in rioolwater in ieder geval tijdens de pilotfase
correleert met de infectiedruk. Deze relatie ondersteunt de mogelijke
bruikbaarheid van rioolwatersurveillance voor het vaststellen van de
infectiedruk. Uit de pilot in Charlois was geen effect van risicogericht
grootschalig testen zichtbaar (noch stijgend, noch dalend) ten opzichte
van de nabijgelegen gebieden.
Hoewel de onderzoeken tijdens de pilotfase laten zien dat er een correlatie
bestaat tussen de hoeveelheid SARS-CoV-2 in het rioolwater en de
infectiedruk, geven de onderzoeken geen informatie over de mate waarin
rioolwatersurveillance een voorspellende waarde kan zijn.
Verder rioolwateronderzoek van het RIVM kan dit uitwijzen. Wel kan een
hoge hoeveelheid SARS-CoV-2-virusdeeltjes in rioolwater een aanleiding zijn
om risicogericht grootschalig testen te overwegen, bijvoorbeeld in het geval
van een lage testincidentie.

In Charlois maakte 57% van de mensen een
afspraak om zich laten testen en 43% maakte
gebruik van de vrije inloop mogelijkheid. De
grootste groep mensen die op inloop kwam is
tussen de 50 en 70 jaar (33%). Voor mensen die
op afspraak lieten testen is dit tussen de 20 en
40 jaar (52,1%).
In Bunschoten kwam 92% van de mensen
– in de laatste 3 weken van de pilot toen inloop
een mogelijkheid was – zonder afspraak
testen.
In Dronten kwam 61% van de mensen testen
zonder afspraak toen dit mogelijk was in de
laatste drie pilotweken.

Pilots risicogericht grootschalig testen | 5

2. Geleerde lessen
Uit de pilots kunnen lessen getrokken worden aangaande het vergroten van de testbereidheid, het naleven van quarantaine- en
bestuurlijke, organisatorische en ethische factoren rondom de voorbereiding en uitvoering van het risicogericht grootschalig
testen.

De testbereid kan vergroot worden door:
√ Testlocatie in de buurt
√ Testen zonder afspraak
√ Laagdrempelige testmethoden
√ Inzet lokale (sociale) media & ambassadeurs/sleutelfiguren
√ Heldere kernboodschap en doelgerichte communicatie
√ Urgentiegevoel
De pilots laten zien dat een testlocatie in de buurt – op loop- en/of fietsafstand van huis – resulteert in een grotere testbereidheid.
Dit heeft zowel het effect dat meer mensen komen testen (aantal) als dat mensen vaker komen testen (frequentie). Indien testen
zonder afspraak – inloop – ook mogelijk is, vergroot dit de testbereidheid nog meer.
Laagdrempelige testmethoden verhogen waarschijnlijk tevens de testbereidheid. Alhoewel in het kader van de pilots geen onderzoek
is gedaan naar minder invasieve testmethoden, was de validatie van de mondspoelkit onderdeel van de pilot in Bunschoten. Deze
testmethode is als zeer makkelijk in gebruik ervaren en vanaf de leeftijd van 12 jaar zelf af te nemen. De mondspoelkit wordt dan ook
door deelnemers aan de validatiestudie gezien als een test die zij thuis ook zouden gebruiken als dit mogelijk zou zijn.
Communicatie is een belangrijk integraal onderdeel van risicogericht grootschalig testen. Eerlijke, volledige en transparante
communicatie via verschillende communicatiekanalen, die aansluiten bij de verschillende belevingswerelden en in de verschillende talen
van de inwoners van het betreffende gebied verhogen de testbereidheid. Het betrekken van wijkmanagers en lokale sleutelfiguren in
de opzet en uitvoering van de pilot, die fungeren als ambassadeurs is hierbij van grote meerwaarde. Daarbij hebben de inzet van lokale
en sociale media en het monitoren van reacties en de houding van inwoners, naast informatie op de website van de betreffende GGD en
gemeente, een positief effect op de testbereidheid. Belangrijk in alle communicatie is een goed onderbouwde, heldere en eenduidige
kernboodschap. Opname van het nut en de noodzaak van testen, de individuele voordelen – zoals het niet besmetten van mensen in de
omgeving zonder dat men dit weet – en de boodschap dat men zich zonder klachten, gratis kan laten testen kan bijdragen aan het
vergroten van de testbereidheid. Het urgentiegevoel, zoals de uitbraak in Lansingerland illustreert, draagt waarschijnlijk in sterke mate
bij aan een grote opkomst van mensen die zich laat testen.

De drie belangrijkste geïdentificeerde determinanten van
testbereidheid zijn:
1. de inschatting van de ernst van COVID-19,
2. de houding ten aanzien van testen en,
3. de inschatting dat men in staat is zich te laten testen
en zich aan de quarantainemaatregelen te houden.
Pilot Charlois

Net als bij testen, is het ook bij traceren (bron- en
contactonderzoek) van belang dat de boodschap wordt afgestemd
op de doelgroep en deze via meerdere communicatiekanalen, in
verschillende vormen en eventueel talen wordt gecommuniceerd.

6 | Pilots risicogericht grootschalig testen

Beweegredenen voor inwoners om zich niet te laten testen zijn:
1. de mening dat een PCR-test niet betrouwbaar is,
2. een laag vertrouwen in de overheid en wantrouwen jegens de
focus op vaccinatie,
3. een te grote ervaren focus van de overheid op besmettingscijfers in plaats van ziektelast en
4. onduidelijkheid over het doel en inhoud van de pilot. Dit laatste
is een indicatie dat de communicatiecampagne een deel van de
inwoners/doelgroep niet op de juiste wijze heeft bereikt.

Binnen het gebied Charlois blijkt uit het gedragsonderzoek
dat niet-testers vaker man, laagopgeleid en/of met ouders
niet geboren in Nederland zijn. Het advies met betrekking
tot gedragsregels en testbereidheid is daarom om de
communicatie vaker op deze doelgroep te richten met
daarin gebruikmakend van het netwerk in de wijk.
Pilot Charlois

De naleving van isolatie- en quarantainemaatregelen kan bevorderd worden door:
√ Duidelijke communicatie en informatie
√ Plaatselijke, praktische en toegankelijke hulp
√ Actieve verwijzing naar ondersteuningsmogelijkheden

Door duidelijke communicatie over de geldende
gedragsmaatregelen en het aanbieden van plaatselijke,
praktische en toegankelijke hulp bij isolatie en quarantaine zijn
mensen waarschijnlijk meer geneigd hulp aan te nemen en zich
aan de maatregelen te houden.

Uit de pilots blijkt gemiddeld éen op de vier mensen behoefte te
hebben aan ondersteuning bij isolatie of quarantaine (zie kader).
Gedurende de pilot in Dronten hebben onvoldoende mensen
de e-isolatiecoach gedownload, waardoor het effect van de
interventie niet kan worden geanalyseerd. Als een (e)isolatiecoach
naleving van quarantaine- en isolatiemaatregelen bevordert,
kan deze een waarde krijgen indien deze actief gepromoot en
beter geïntegreerd wordt in het BCO-proces. Een actieve
verwijzingsconditie leidt namelijk tot meer contact met een
hulporganisatie. Verder onderzoek zal dit moeten uitwijzen.

Respondenten hadden algemene kennis over thuisisolatie
– veelal uit bronnen zoals persconferenties of de GGDwebsite –, maar specifiekere kennis ontbrak. Men had
overwegend een positieve attitude, eigen effectiviteit,
uitkomst effectiviteit en intentie ten aanzien van de
gedragsregels bij thuisisolatie. Zorgtaken, gebrek aan ruimte
en eenzaamheid hadden invloed op het naleven van de
gedragsregels.
Pilot Lansingerland

Eén op de vier van de positief geteste personen wilden een
ondersteuningsgesprek ontvangen (1,2). Een grote meerderheid wilde een zogeheten thuisblijftas ontvangen (1). Met
name het thuisbezorgde ontbijt, de tas zelf, het ‘lichtpuntje’
(waxinelichtje), de informatiebrief en de aangepaste
isolatie- en quarantainegids bleek populair.
Pilot Dronten (1)
Pilot Bunschoten (2)

Bestuurlijke factoren:
√ Tijdig betrekken van lokale bestuurders
√ Benoemen van rollen en verantwoordelijkheden
√ Snelle en flexibele inzet instrument
Bestuurlijk draagvlak bij lokale bestuurders en actieve, persoonlijke betrokkenheid van de burgemeester, de betreffende directeur
publieke gezondheid (DPG), uitvoerders en de gemeente zijn geïdentificeerde factoren die bijdragen aan het slagen van de uitvoering
van risicogericht grootschalig testen. Het expliciet benoemen van de rollen en verantwoordelijkheden tussen gemeente en GGD draagt
tevens bij aan een succesvolle uitvoering van risicogericht grootschalig testen.
Een snelle en flexibele inzet van risicogericht grootschalig testen is essentieel wanneer een situatie, gebied en/of moment hier om
vraagt.

Pilots risicogericht grootschalig testen | 7

Organisatorische factoren:
√ Juridische en ethische kaders van toepassing duidelijk
√ Duidelijke doelstelling
√ Flexibiliteit van de betrokken organisaties
√ Goede voorbereiding
√ Goed projectmanagement
Om grootschalig risicogericht te testen is het van belang dat de juridische kaders helder zijn. Het testen van inwoners op grotere schaal
in een bepaald gebied en in een beperkte tijd is arbeidsintensief en vraagt organisatorisch relatief veel van GGD’en: het heeft immers
een impact op verschillende processen, inclusief het BCO. Er komt veel kijken in korte tijd bij risicogericht grootschalig testen, wat veel
flexibiliteit vraagt van de betrokken organisaties. Het samenwerken met een breed scala aan stakeholders vraagt om een duidelijke
rolverdeling en continue afstemming.
Een geleerde les uit de pilots is dan ook dat een goede voorbereiding essentieel is, zonder de slagkracht en snelheid uit het oog te
verliezen. Dit bij voorkeur voordat risicogericht grootschalig testen in een GGD-regio eventueel aan de orde komt. De pilots leren ook
dat voor de uitvoering binnen de GGD een projectorganisatie en goed projectmanagement cruciaal is, welke zich richt op het
organiseren van zaken zoals dataprivacy en -protectie, faciliteiten, draagvlak en communicatie en afstemming met de gemeente en
inwoners. De pilots laten zien dat dit kan met behulp van de reguliere capaciteit of met tijdelijke extra capaciteit en dat het belangrijk
is om goede afstemming te hebben met de reguliere (test)organisatie en om te onderzoeken wat reeds beschikbaar is.

Ethische en sociale factoren
√ Belasting en risico’s in verhouding tot meerwaarde testen
√ Afweging belasting, risico’s en meerwaarde

Voordat risicogericht grootschalig testen wordt ingezet is het van belang
om goed zicht te hebben of de belasting en risico’s die deze vorm van
testen met zich meebrengt in verhouding staan tot de meerwaarde die
de inzet van risicogericht grootschalig testen met zich meebrengt.

8 | Pilots risicogericht grootschalig testen

Geïdentificeerde mogelijke belasting en risico’s
bevinden zich op het vlak van:
• Sociale druk en beeldvorming, zoals
stigmatisering of vertekende beelden van een
gemeente of groep individuen of
maatschappelijke druk.
• Risico’s rondom het coronabeleid en
bestrijding van het virus, zoals een
negatiever beeld over testen of de
kabinetsaanpak of afname draagvlak
risicogericht testen.
• Individuele belasting en risico’s, zoals angst
om ergens naar toe te gaan indien niet
meegedaan en privacy risico’s, mensen vragen
om zich te laten testen, mensen die mogelijk
onnodig in quarantaine gaan.
Pilot Bunschoten en Dronten

3. Schaalbaarheid van risicogericht grootschalig
testen
Inzet als flexibel en slagvaardig instrument
√ Inzet met name in situaties waar sprake is van urgentie
√ Afweging proportionaliteit en subsidiariteit
√ Afweging kosten-baten
√ Randvoorwaarden met betrekking tot onder andere de test- lab-,
personele en organisatorische capaciteit
Het overkoepelende doel van alle pilots was meer zicht op het virus en op de test-, quarantaine- en isolatiebereidheid te krijgen door op
grote schaal proactief te testen. Dat betekent dat gedurende de pilots – naast mensen met klachten – mensen zonder klachten werden
opgeroepen om te laten testen. Daarnaast verschilde de aanpak van de pilots met het reguliere testbeleid in onder andere het aanbod
van testmogelijkheden, het verlagen van testdrempels, doelgerichte en lokale communicatie en het aanbieden van quarantaine- en
isolatieondersteuning.
De verschillende aanpakken van de pilots zijn implementeerbaar in andere wijken, gemeenten of regio’s in Nederland en de geleerde
lessen zijn over te nemen. Risicogericht grootschalig testen is een
aanvulling op de bestaande corona-aanpak van de GGD’en.
Hoe risicogericht grootschalig testen kan worden ingezet verschilt
De kosten van grootschalig, risicogericht testen zijn contextper situatie en over tijd (fase van de coronapandemie).
specifiek en zullen daarom per situatie moeten worden
De gevarieerde aanpakken die zijn gebruikt in de pilotregio’s
afgewogen. In de pilots van Dronten en Bunschoten waren
dienen als voorbeeld hoe ook andere GGD’en dit kunnen inzetten.
de kostenposten te verdelen in transport en analyse van een
Risicogericht grootschalig testen is een flexibel instrument. De
test (~35-50%), arbeids- en beschermingsmaterialen
invulling van de aanpak hangt af van onder andere het probleem
(~30%), testfaciliteiten (~5-7%) en opstartkosten (~5-6%).
en de doelstelling. De doelstelling en kaders moeten helder zijn als
De kosten per extra gevonden index zijn sterk afhankelijk
het instrument wordt ingezet. Evenals de scope van de testpopuvan de besmettingsgraad en daardoor lastiger te
latie, waarbij in het geval van een uitbraak het testen van de
voorspellen. Uit de pilots van Bunschoten en Dronten
directe ‘ring’ rond de uitbraak het grootste effect lijkt te sorteren.
blijkt dat de kosten per extra positieve index (personen)
respectievelijk ongeveer €5,000 euro en €21,000 - €193,000
De inzet van het instrument vereist slagvaardigheid en flexibiliteit
zijn. Hoe lager het aandeel positieve testen, hoe hoger de
van de organisatie, omdat - met name in het geval van een
kosten per extra positieve index.
uitbraak - het van belang is dat snel gehandeld kan worden. Het
Geschat wordt dat de kosten in een nieuwe, langere en meer
kan door een GGD worden ingezet mits de urgentie hoog is vanuit
efficiënte vorm van grootschalig risicogericht testen zich
de optiek van infectieziektebestrijding. Het helpt als deze urgentie
langzaam richting de €75-€100 per extra afgenomen test
ook wordt gevoeld in de populatie. Vóórdat risicogericht
gaan bewegen – afhankelijk van de besmettingsgraad.
grootschalig testen wordt ingezet, zal de GGD een afweging van
Ondanks deze schatting blijft grootschalig risicogericht
de proportionaliteit, subsidiariteit en kosten (inclusief operatiotesten een kostbaar instrument.
nele capaciteit en belasting voor de inwoners) versus baten
moeten maken. Deze kosten en baten zijn context-specifiek en
zullen daarom per situatie moeten worden afgewogen.

Pilots risicogericht grootschalig testen | 9

BIJLAGE I
Documentatie en resultaten pilot risicogericht grootschalig testen
GGD Rotterdam-Rijnmond
1.

2.

3.

4.
5.
6.

Risicogericht Grootschalig Testen: De resultaten van laagdrempelige testmogelijkheden in gemeente Lansingerland en stadsdeel
Charlois. Rapportage. GGD Rotterdam-Rijnmond, Erasmus MC Universitair Medisch Centrum Rotterdam, KWR Water Research
Institute, Partners4UrbanWater. 1 April 2021
Risicogericht Grootschalig Testen (RGT): Resultaten van laagdrempelige testmogelijkheden in stadsdeel Charlois en gemeente
Lansingerland. Presentatie. GGD Rotterdam-Rijnmond, Erasmus MC Universitair Medisch Centrum Rotterdam, KWR Water
Research Institute, Partners4UrbanWater 1 April 2021.
Methodiek en Geleerde Lessen risicogericht Grootschalig Testen (RGT): Wat is er nodig bij Risicogericht grootschalig testen?
Een document met de methodiek, aanpak, geleerde lessen en kennisbank van de GGD Rotterdam-Rijnmond. GGD RotterdamRijnmond, Erasmus MC Universitair Medisch Centrum Rotterdam & Gemeente Rotterdam. 1 April 2021.
Risicogericht Grootschalig Testen (RGT): Het draaiboek over het operationeel proces van risicogericht grootschalig testen.
GGD Rotterdam-Rijnmond. 1 april 2021
Risicogericht Grootschalig Testen (RGT): Het draaiboek over de communicatieaanpak bij Risicogericht Grootschalig Testen.
GGD Rotterdam-Rijnmond. 1 april 2021
Rapport COVID-19 testbussen. Tussendijken (Delfshaven) 24 november – 7 december 2020. Afrikaanderplein (Feijenoord) 8-23
december 2020. GGD Rotterdam-Rijnmond, afdeling SBDOC. Auteurs: Martijn Vink, Ewout Fanoy en Fraukje Mevissen.
Februari 2021.

GGD regio Utrecht
7.
8.

Eindrapportage pilot grootschalig risicogericht testen Bunschoten. GGD regio Utrecht, gemeente Bunschoten. 19 April 2021.
Epidemiologische analyse pilot risicogericht grootschalig testen gemeente Bunschoten. GGD Utrecht. Auteurs: Juul Tönis,
Lisanne Heijmink, Niek Gilhuis, Lotte Hart, Maartje Gerkema, Marjory Kleis, Olga Visser. 16 April 2021.
9. Rapport validatie mondspoeling. Hogeschool Utrecht, UMC Utrecht, TNO, GGD regio Utrecht. April 2021
10. Verhogen van testdeelname tijdens de pilot grootschalig testen in Gemeente Bunschoten. RIVM Corona gedragsunit. Auteurs:
Jet Sanders, Colene Zomer, Ria Hoekstra, Sacha Epskamp, Denny Borsboom, Tessa Blanken, Marijn de Bruin. Rijksinstituut van
Volksgezondheid en Milieu (RIVM)- Corona Gedragsunit, Universiteit van Amsterdam, Faculteit der Maatschappij en
Gedragswetenschappen. 6 april 2021.
11. Tussentijdse samenvatting: ondersteuning van thuisisolatie en quarantaine tijdens de pilot grootschalig testen in de Gemeente
Bunschoten. RIVM Corona gedragsunit. Auteurs: Jet Sanders, Colene Zomer, Ria Hoekstra, Jill de Ron, Denny Borsboom,
Tessa Blanken, Marijn de Bruin. Rijksinstituut van Volksgezondheid en Milieu (RIVM)- Corona Gedragsunit,
Universiteit van Amsterdam, Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen. 16 april 2021.
12. Grootschalige testen in Bunschoten en Dronten: Onderzoek naar rioolwater. RIVM, Centrum voor Zoönosen en
Omgevingsmicrobiologie, Partners4UrbanWater. Auteurs: Heike Schmitt, Johan Post, Remy Schilperoort, Jeroen Langeveld,
Arno Swart, Michiel van Boven, Willemijn Lodder, Dorothé van Beugen, Ana Maria de Roda Husman. 15 april 2021.

10 | Pilots risicogericht grootschalig testen

GGD Flevoland
13. Grootschalig testen gemeente Dronten: rapportage pilot. Gemeente Dronten. April 2021.
14. Epidemiologisch onderzoek. GGD Flevoland. Auteur: Suzan van Dijken.16 April 2021.
15. IsolatieCoach: Een app als interventie ter bevordering van adherentie aan isolatie en quarantaine. University of Twente. Auteurs:
Jan-Willem van ’t Klooster, Joris van Gend, Maud Schreijer, Elles de Witte, Lisette van Gemert-Pijnen. April 2021.
16. Rapportage Dronten Grootschalig Testen Pilot. Testbereidheid evaluatie. SIR communicatie & participatie. 16 april 2021.
17. Verhogen van deelname aan de pilot grootschalig testen in Gemeente Dronten. RIVM Corona Gedragsunit. Jet Sanders, Colene
Zomer, Jill de Ron, Sacha Epskamp, Denny Borsboom, Tessa Blanken, Marijn de Bruin. Rijksinstituut van Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), Corona Gedragsunit, Universiteit van Amsterdam (UvA), Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen.
16 april 2021.
18. Tussentijdse samenvatting: ondersteuning van thuisisolatie en quarantaine tijdens de pilot grootschalig testen in de Gemeente
Bunschoten. RIVM Corona gedragsunit. Auteurs: Jet Sanders, Colene Zomer, Jill de Ron, Ria Hoekstra, Denny Borsboom,
Tessa Blanken, Marijn de Bruin. Rijksinstituut van Volksgezondheid en Milieu (RIVM)- Corona Gedragsunit, Universiteit van
Amsterdam, Faculteit der Maatschappij en Gedragswetenschappen. 16 april 2021.
19. Grootschalige testen in Bunschoten en Dronten: Onderzoek naar rioolwater. RIVM, Centrum voor Zoönosen en
Omgevingsmicrobiologie, Partners4UrbanWater. Auteurs: Heike Schmitt, Johan Post, Remy Schilperoort, Jeroen Langeveld,
Arno Swart, Michiel van Boven, Willemijn Lodder, Dorothé van Beugen, Ana Maria de Roda Husman. 15 april 2021.

Julius Centrum, UMC Utrecht.
20. Evaluatie pilot grootschalig testen op implementatie, kosten (effectiviteit) en ethische aspecten. Julius Centrum, UMC Utrecht.
15 april 2021.
21. Samenvatting onderzoeksresultaten pilot Risicogericht grootschalig testen in Bunschoten en Dronten.
Julius Centrum UMC Utrecht. 9 April 2021.
22. Kerndocument Infographic Risicogericht grootschalig testen. Julius Centrum UMC Utrecht. Auteurs: Lilian van der Ven,
Lonneke van Leeuwen. 16 april 2021.
23. Ethische aspecten risicogericht grootschalig testen. Auteurs: Rieke van der Graaf, Shucria Nezami. Julius Centrum UMC Utrecht.
23 maart 2021.
24. Testen op Corona: Overzicht wettelijk kader. 25 maart 2021.

Pilots risicogericht grootschalig testen | 11

erbinden doen we samen

Meer informatie:
www.rijksoverheid.nl/grootschaligtesten
of bel 0800-1351

12 | Pilots risicogericht grootschalig testen