Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1533

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 oktober 2015
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
12 oktober 2015.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1533
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1533

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 12 OKTOBER 2015
Syrië
De Raad stond uitgebreid stil bij de recente ontwikkelingen in Syrië. In de
discussie werd door de Ministers ingegaan op het belang van het
VN-geleide politieke proces, de toekomstige rol van Assad, de noodzaak
voor een grotere rol van de EU, de recente aanvallen van Rusland en het
belang van steun aan de Syrische bevolking vanwege de humanitaire
tragedie veroorzaakt door het conflict. De EU toonde zich eensgezind in de
uitgangspunten ten aanzien van Syrië. De Raad stelde dat de EU tot doel
heeft een einde te maken aan het conflict en de Syrische bevolking in
staat te stellen om in vrede te leven in hun eigen land. Daarvoor moet de
internationale gemeenschap zich verenigen op drie complementaire
sporen: het humanitaire, het politieke en het militaire spoor.
Alle Ministers spraken steun uit voor het politieke proces onder leiding
van VN Speciaal Gezant De Mistura. Daarbij werd benadrukt dat de EU er
bij alle Syrische partijen op moet aandringen dat zij een helder en
concreet commitment laten zien bij het VN-geleide proces en deelnemen
aan de werkgroepen. Het betrekken van vrouwen en het maatschappelijk
middenveld werd daarbij van belang geacht. Nederland bracht daarbij in
dat de steun voor het VN-proces zoveel mogelijk geconcretiseerd dient te
worden door de EU, ook in relatie tot de landen in de regio. De EU
herbevestigde haar steun voor de gematigde oppositie, waaronder de
Syrische Oppositie Coalitie, en gaf aan dat deze een essentiële rol te
spelen heeft in de strijd tegen extremisme en in de politieke transitie. De
Raad riep allen met invloed op de partijen, waaronder het Syrische
regime, op om te werken aan een politieke oplossing. De EU zal daartoe
actief in gesprek gaan met belangrijke regionale actoren, zoals SaudiArabië, Turkije, Iran en Irak. Daarbij zal de Hoge Vertegenwoordiger
onderzoeken, op welke wijze de EU kan bijdragen aan de bevordering van
meer constructieve regionale samenwerking. In dat kader bespraken de
Ministers ook de mogelijke bijdragen die een Internationale Contact
Groep, onder leiding van de VN, zou kunnen leveren.
Ten aanzien van de rol van Assad werd aangegeven dat enkel een
Syrisch-geleid politiek proces, gebaseerd op de principes van het Genève
Communiqué van 30 juni 2012, stabiliteit kan brengen en de voorwaarden
kan creëren voor vrede, verzoening en een effectieve strijd tegen
terrorisme. De Raad gaf aan dat er geen duurzame vrede kon zijn in Syrië
onder het huidige leiderschap en totdat de legitieme grieven en aspiraties
van alle Syriërs geadresseerd zijn. De EU veroordeelde de excessieve,
disproportionele en onzorgvuldige aanvallen van het Syrische regime
tegen zijn eigen bevolking. Het Assad regime draagt de grootste verantwoordelijkheid voor de 250.000 doden van het conflict en de miljoenen
ontheemden. Bescherming van burgers moet prioriteit zijn voor de
internationale gemeenschap. De Raad riep het Syrische regime op alle
luchtaanvallen, waaronder met vatenbommen, te stoppen. Het systematisch doelwit maken van burgers door het regime heeft ertoe geleid dat
burgers massaal op de vlucht zijn geslagen. Ook gaven Ministers aan dat
deze acties terrorisme in de hand werken en rekrutering aanjagen.
De EU sprak steun uit voor de inspanningen van de anti-ISIS coalitie in
Syrië en Irak en benadrukte dat als een gevolg van zijn acties en beleid het
Assad regime geen partner kan zijn in de strijd tegen ISIS. Nederland
bracht daarbij in dat de EU zichzelf niet in een positie moest brengen dat
er gekozen moet worden voor ISIS of voor Assad. Ook veroordeelde de
Raad de wreedheden en mensenrechtenschendingen gepleegd door ISIS
en andere terroristische groepen en de doelbewuste vernietiging door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1533

2

ISIS van cultureel erfgoed in Syrië en Irak. Degenen die verantwoordelijk
zijn voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Syrië
moeten ter verantwoording worden geroepen. De EU herhaalde de
oproep aan de VN-Veiligheidsraad om de situatie in Syrië naar het
Internationaal Strafhof te verwijzen.
De Ministers stonden ook stil bij de Russische interventie in Syrië en
waren het erover eens dat dit de situatie nog gecompliceerder maakt en
dat Russische aanvallen op de gematigde oppositie niet behulpzaam zijn
bij het opstarten van een politiek proces. De EU sprak daarom zijn ernstige
zorg uit over de Russische militaire aanvallen die verder gaan dan ISIS en
andere terroristische groepen die op de VN-lijst staan. Rusland werd
opgeroepen deze aanvallen, waaronder op de gematigde oppositie,
onmiddellijk te staken, als ook de schendingen van het luchtruim van
buurlanden. De EU riep Rusland op zich te richten op het vinden van een
politieke oplossing voor het conflict en te werken aan de implementatie
van vertrouwenwekkende maatregelen door het Syrische regime in lijn
met de voorwaarden van VNVR-resolutie 2139.
De EU zal ook zijn humanitaire inspanningen vergroten. De EU had
daartoe zijn financiële bijdragen substantieel vergroot ten behoeve van de
Syrische vluchtelingen. Ook zal de EU langere termijn steun geven om de
weerbaarheid van vluchtelingen in de regio te vergroten. Nederland gaf
aan dat de EU zich meer moet inspannen om ervoor te zorgen dat het geld
goed aankomt, op effectieve wijze wordt besteed en dat hulpverleners
beter worden beschermd. De totale financiële steun van de EU en
lidstaten voor de Syrië-crisis bedraagt vier miljard euro. Ook riep de Raad
andere landen op om hun bijdragen voor de Syrische crisis te vergroten.
Daarbij kwamen de Ministers overeen dat met name de samenwerking
met Libanon, Jordanië en Turkije vergroot moest worden ter verbetering
van de situatie van de vluchtelingen en hun gastgemeenschappen.
Libië
De Raad verwelkomde het politieke akkoord dat VN-gezant León aan beide
partijen op 8 oktober presenteerde en riep alle betrokkenen op het
akkoord te accepteren. Waardering werd uitgesproken voor diegenen die
zich de afgelopen maanden op een constructieve manier hebben ingezet.
Personen die het akkoord tegenhouden, zullen hiervoor daarentegen
verantwoordelijk worden gehouden. Nederland benadrukte in dit verband
dat de mogelijkheid van sancties tegen hen die het proces ondermijnen
op tafel moet blijven. De Ministers spraken zich positief uit over de
benoeming van de leden van het kernkabinet die de taak hebben een
regering te vormen en het akkoord uit te voeren.
Hoewel dit akkoord een belangrijke en noodzakelijke stap is, waren de
Ministers het erover eens dat er nog een lange weg te gaan is naar
duurzame stabiliteit van Libië. De EU staat eensgezind klaar om de
eenheidsregering hierbij te ondersteunen. De Europese Commissie heeft
hiervoor reeds 100 mln. euro gereserveerd. Deze steun zal bestaan uit
bestaande programma’s, hervatting van projecten die zijn stopgezet en
nieuwe activiteiten.
De Ministers spraken af de steun aan Libië te coördineren en de mogelijkheden te bekijken, in samenspraak met een Libische regering van
nationale eenheid, om bij te dragen aan de Libische veiligheidsbehoeften.
Hierbij zal tevens worden gekeken naar de wijze waarop migratie een
onderdeel kan worden van het Europese samenwerkingspakket. Enkele
lidstaten benadrukten het belang van het betrekken van regionale spelers
bij het transitieproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1533

3

EU-ACS relaties post-2020
Deze korte bespreking was de eerste keer dat EU-ACS relaties post-2020 in
de Raad geagendeerd waren. Dit onderwerp zal 26 oktober a.s. ook op de
agenda van de Raad Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking
staan en wordt in 2016 weer in deze beide Raadsformaties besproken. De
HV benadrukte de buitenlandpolitieke componenten van de EU-relatie met
deze grote groep landen. Het huidige partnerschap bestaat ook nu al uit
politieke, handels- en ontwikkelingsdimensies. Commissaris Hahn voegde
hier aan toe dat een evaluatie van het huidige partnerschap de basis moet
vormen voor de uitwerking van een nieuwe samenwerkingsrelatie.
In de discussie legden Ministers, onder wie de Nederlandse, nadruk op
het invullen van een gelijkwaardige partnerschapsrelatie gebaseerd op
rechten en plichten.
Nederland vroeg voorts aandacht voor de verschillen tussen – en binnen –
de drie regio’s. Dit vergt een gedifferentieerde benadering. Samenwerking
zal gezocht moeten worden op wereldwijde uitdagingen als de ontwikkelingsdoelen, klimaat of migratie. Hier werd door anderen bij aangesloten.
De HV gaf tot slot aan dat EDEO een breed consultatieproces zal starten
over dit onderwerp en in gesprek zal gaan met regionale actoren als de
Afrikaanse Unie e.a. om een gezamenlijke basis voor verder werk te
vinden.
Eritrea
Zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg van 8 oktober jl., wordt in
dit verslag tevens ingegaan op de vraag van Lid Sjoerdsma of financiering
toegaat aan de regering van Eritrea mede in het licht van de migratiestromen uit dat land.
Het is van groot belang om het probleem van irreguliere migratie vanuit
Eritrea aan te pakken. Alleen op deze manier kan de huidige migratiecrisis
duurzaam het hoofd geboden worden. Hierover zal tijdens de Valletta-top
gesproken worden. Daarnaast worden op dit moment ook de reguliere EU
programma’s in dit kader ingezet. Begrotingssteun wordt niet overwogen.
Het kabinet is in gesprek met de Commissie over de vormgeving van het
EU-meerjarenprogramma voor Eritrea (met een indicatieve omvang van
200 mln. euro). Er zal hierbij, naast maatschappelijke organisaties en
NGO’s, vooral gewerkt worden met internationale organisaties omdat het
nagenoeg onmogelijk is voor maatschappelijk middenveld om in Eritrea te
opereren. Dit moet nog ter goedkeuring voorgelegd worden aan de
lidstaten. Nederland neemt hierbij een kritische positie in als het gaat om
samenwerking met de regering van Eritrea.
Migratie
Ministers spraken over de migratiecrisis, mede in het licht van de hoge
instroom van migranten via de Mediterrane en Balkanroute. Tijdens deze
bespreking werd door verschillende Ministers het belang van een
geïntegreerde aanpak van de migratiecrisis onderstreept, waarbij de
verschillende instrumenten van het externe beleid van de Unie in goede
onderlinge samenhang moeten worden ingezet. In dit verband werd de
recente Mededeling over de externe dimensie van de migratieproblematiek verwelkomd.1 Belangrijke onderdelen van deze aanpak betreffen
de aanpak van zowel de politieke als sociaaleconomische grondoorzaken
van migratie, waaronder politieke instabiliteit, mensenrechtenschendingen, armoede en gebrek aan sociaaleconomisch perspectief en
1

JOIN(2015) 40 final

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1533

4

klimaatverandering. Hierbij werd verwezen naar de inspanningen van de
EU om de conflicten in Syrië en Libië op te lossen.
De Raad onderstreepte het belang van nauwe samenwerking met derde
landen buiten de EU. Het kabinet ziet dit als essentieel, ook om opvang in
de regio verder te versterken. De recente verklaring van de bijeenkomst
van Balkanlanden, Turkije, Libanon en Jordanië werd verwelkomd en
Ministers riepen op de uitwerking hiervan snel verder vorm te geven. In
dit verband werd ook vooruitgekeken naar verdere samenwerking tussen
de EU en Turkije in het kader van een mogelijk gezamenlijk Actieplan waar
overeenstemming over moet worden gevonden. Ten aanzien van de
samenwerking met Afrikaanse landen blikte de Raad vooruit naar de
aanstaande Top in Valletta en het op te zetten EU Trust Fund gericht op
ondersteuning van de betrokken Afrikaanse landen. Daarnaast werd de HV
opgeroepen om samenwerking met derde landen verder te versterken via
politieke dialogen op het gebied van migratie en asiel, waarbij alle
mogelijke middelen moeten worden ingezet om samenwerking op onder
andere terugkeergebied te versterken en terugkeer centraler te stellen in
de relaties met derde landen. De Raad riep EDEO en de Commissie op om
ten behoeve hiervan binnen zes maanden een concreet actieplan op te
stellen.
Ministers benadrukten het belang van de strijd tegen mensensmokkel en
verwelkomden in dit verband het besluit om de missie EUNAVFOR MED
operatie SOPHIA over te laten gaan naar de tweede fase, binnen de kaders
van het mandaat en volkenrechtelijke afspraken hierover. De Raad
verwelkomde het besluit om de missie EUCAL Sahel Niger te versterken,
onder andere gericht op het mitigeren van migratiestromen in Niger en
meer specifiek in Agadez.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1533

5