Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

26 150

Algemene Vergadering der Verenigde Naties

Nr. 82

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 december 2009
Van 5 oktober tot 24 november jl. vond in New York de 64e zitting van de
Derde Commissie (sociale, culturele en humanitaire aangelegenheden)
van de Algemene Vergadering van de VN plaats. Graag bericht ik u –
vooruitlopend op het algemeen verslag van de AVVN – over de tijdens
deze zitting aangenomen mensenrechtenresoluties, waarbij ik met name
in ga op de resoluties over landenspecifieke situaties, geweld tegen
vrouwen, rechten van het kind, de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, godsdienstlastering, «mensenrechten en culturele diversiteit»,
racisme (en het besluit inzake het slotdocument van de Durban Review
Conference), mensenrechtenverdedigers en het recht op ontwikkeling.
De 64e zitting van de Derde Commissie werd gekenmerkt door een
constructieve opstelling van de VS. Van een dergelijke opstelling van de
Afrikaanse Groep, onder informele leiding van Egypte, was helaas geen
sprake. Ondanks de soms moeilijke onderhandelingen, waren de door
Nederland en door de EU als geheel genomen initiatieven, over het algemeen succesvol.
Zoals bekend hecht Nederland net als de rest van de EU, veel belang aan
het in VN-verband bespreekbaar maken van stelselmatige mensenrechtenschendingen in individuele landen. Mede daarom diende de EU
wederom een resolutie in over de mensenrechtensituatie in Burma/
Myanmar, en dienden de EU en Japan een resolutie in over de mensenrechtensituatie in Noord-Korea. Canada diende een resolutie in over de
situatie in Iran. Dankzij een intensieve lobby door een kerngroep
bestaande uit de VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en een aantal
EU-landen waaronder Nederland, werden de resoluties dit jaar aangenomen met een gunstigere stemverhouding dan vorig jaar. Opmerkelijk
positief was dat in tegenstelling tot voorgaande jaren dit keer geen
pogingen werden gedaan om behandeling van de resoluties op zich tegen
te gaan door middel van zogenaamde no-action-motions. Zoals u bekend,
heeft Nederland zich – evenals de andere EU-lidstaten – altijd uitgesproken tegen het gebruik van dergelijke moties, omdat niet getornd zou

KST139122
0910tkkst26150-82
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 150, nr. 82

1

mogen worden aan het principe dat de Algemene Vergadering ook
aandacht kan schenken aan mensenrechtensituaties in specifieke landen.
Mede namens ruim 90 landen, dienden Nederland en Frankrijk met succes
een resolutie over geweld tegen vrouwen in. De resolutie richt zich op de
inspanningen van de VN om geweld tegen vrouwen effectiever te
bestrijden en geeft onder meer een impuls aan bijdragen aan de wereldwijde VN databank, waaruit landen informatie kunnen putten om bestrijding van geweld tegen vrouwen mogelijk te maken. In dit kader zij overigens vermeld, dat Nederland tijdens de ministeriële week van de AVVN –
in samenwerking met de VS en Brazilië – een side event over geweld
tegen meisjes organiseerde. Deze bijeenkomst vond plaats in vervolg op
de internationale Girl Child Conference op 9 en 10 maart jl. in Den Haag.
Het side event beoogde ministeriële aandacht voor deze problematiek te
genereren, met als doel het draagvlak voor een nog daadkrachtiger
optreden van de internationale gemeenschap (overheden in het bijzonder)
verder te versterken. Tevens bood de bijeenkomst een podium aan de
nieuwe Speciale Vertegenwoordiger voor Geweld tegen Kinderen, Marta
Santos Pais. De bijeenkomst was succesvol en werd behalve door de
ministers van Buitenlandse Zaken van de organiserende landen, Secretary
of State Clinton, minister Amorim en ondergetekende, bijgewoond door
ruim twintig andere ministers, hoofden en directeuren van de meest relevante VN-organisaties, alsmede vertegenwoordigers van veel internationale media.
Dit jaar diende de EU, samen met de landen in Latijns-Amerika en de
Cariben, wederom een resolutie in over de rechten van het kind, met dit
jaar bijzondere aandacht voor kinderparticipatie. Dankzij Nederland
bevatte de resolutie ook een oproep aan landen om per 2016 de ergste
vormen van kinderarbeid af te schaffen en vooruitgang terzake te monitoren. Het is bijzonder positief dat de resolutie dit jaar voor het eerst niet
door de VS in stemming werd gebracht en dat zij daardoor met consensus
kon worden aangenomen. De EU-lidstaten ondersteunden bovendien de
Braziliaanse resolutie over de richtsnoeren voor alternatieve zorg voor
kinderen zonder ouderlijk gezag. Deze richtsnoeren werden in 2007 gepresenteerd door de Braziliaanse regering en zijn gebaseerd op het Verdrag
inzake de Rechten van het Kind. Ondanks het feit dat de richtsnoeren niet
bindend zijn, bleek de aanname van de resolutie een moeizaam proces.
Mede doordat Nederland verschillende landen aanspoorde zich flexibel op
te stellen, is de resolutie met consensus aangenomen.
De door de EU ingediende resolutie over vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging werd, mede dankzij kundig opereren van het Zweedse
EU-voorzitterschap, met consensus aangenomen. Ook de OIC-landen
bleken zich uiteindelijk in de inhoud van de tekst te kunnen vinden. Een
teleurstellende ontwikkeling betrof het feit dat – ondanks eerdere signalen
rond de aanname van de resolutie over de vrijheid van meningsuiting in
de 12e zitting van de Mensenrechtenraad in oktober van dit jaar – Maleisië
namens de OIC wederom een resolutie over godsdienstlastering (defamation of religions) indiende, die – na stemming – in oorspronkelijke vorm
werd aangenomen. Nederland en gelijkgezinde landen stemden tegen,
met name omdat zij van mening zijn dat het mensenrechtenacquis
bedoeld is ter bescherming van individuen, niet van religies en andere
gedachtengoeden.
Cuba diende, namens de «beweging van niet-gebonden landen», een
resolutie in over de rol van culturele diversiteit in het kader van de rechten
van de mens. De tekst bood duidelijk ruimte voor culturele relativering en
kon worden gelezen als aantasting van het respect voor de universaliteit
van de mensenrechten, hetgeen voor de EU reden genoeg was om dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 150, nr. 82

2

keer om stemming op de resolutie te vragen en tegen te stemmen. In die
wetenschap heeft Cuba uiteindelijk de oorspronkelijke – nog iets minder
gunstige versie – van de ontwerpresolutie gehandhaaft en beklaagde zich
vervolgens openlijk over het feit dat de EU geen enkele flexibiliteit zou
hebben getoond. De meeste delegaties van de WEOG volgden de EU,
terwijl Japan zich van stemming onthield. Ook in de toekomst zal Nederland zich, samen met gelijkgestemde landen, verzetten tegen initiatieven
die de universaliteit van de mensenrechten direct of indirect ondermijnen.
Teleurstellend was de uitkomst van de resolutie over racisme. Voorstellen
van de EU en de VS om de tekst te beïnvloeden, werden door Soedan –
als indiener van de resolutie namens de G77 – en door Zuid-Afrika – als
hoofdrolspeler achter de schermen – genegeerd. De meeste EU-lidstaten
onthielden zich van stemming, mede vanwege de onvrede met het
proces. Nederland stemde tegen, evenals EU-lidstaten Denemarken,
Duitsland, Tsjechië, Polen, Roemenië en Italië.
Het besluit om het slotdocument van de Durban Review Conference te
bekrachtigen, werd met 163 stemmen voor, vijf tegen en negen onthoudingen aangenomen. Nederland stemde tegen, net als de VS, Canada,
Israël en Australië. Een aantal andere EU-lidstaten, waaronder Italië,
onthield zich van stemming. Nederland gaf in een nationale stemverklaring aan dat het niet deelgenomen heeft aan de Durban Review Conference en dat het dientengevolge het slotdocument niet kan onderschrijven. Daarbij werd echter benadrukt dat ons land, zowel nationaal als
internationaal, zeer actief is en blijft in het bestrijden van racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en gerelateerde intolerantie.
Nederland heeft zich ingezet voor een goed resultaat in de onderhandelingen over de Noorse resolutie over mensenrechtenverdedigers. Deze
resolutie werd met consensus aangenomen en wordt door de EU
beschouwd als sterker dan de vorige resolutie terzake. De resolutie bevat
een bredere interpretatie van de rol van mensenrechtenverdedigers en
meer verwijzingen naar de vrijheid van vereniging en vergadering. Ook de
rol van staten bij het kweken van begrip voor het werk van mensenrechtenverdedigers wordt benadrukt, alsmede de verantwoordelijkheid voor
het voorkomen van schendingen van hun rechten. De actieve inzet van
Nederland leidde er voorts toe dat voor het eerst wordt gesproken over
aanbevelingen die zijn gedaan tijdens het landenexamen (Universal Periodic Review) in de Mensenrechtenraad.
De resolutie inzake het recht op ontwikkeling, ingediend door Cuba
namens de «beweging van niet-gebonden landen» werd met 130
stemmen voor, 22 tegen en 30 onthoudingen aangenomen. Voor het eerst
stemde Nederland – met een aantal andere EU-lidstaten – tegen, omdat de
tekst sterker dan voorheen oproept tot het uitwerken van richtlijnen en
bindende internationale standaarden. Nederland draagt het recht op
ontwikkeling een warm hart toe, maar ziet de realisatie ervan vooral als
verantwoordelijkheid van nationale regeringen ten opzichte van hun eigen
burgers. Met de tegenstemmen is een duidelijk signaal afgegeven dat een
groep landen zich niet kan vinden in omkering van dit concept.
Een blijvend algemeen punt van zorg zijn de pogingen van met name
Syrië om in resoluties verwijzingen op te nemen naar «buitenlandse
bezetting». De verwijzingen naar het Israëlish-Palestijns conflict of
pogingen tot beperking van de werking daartoe gingen – zoals in de
genoemde Nederlands-Franse resolutie inzake tegen geweld tegen
vrouwen – vaak de context van de resoluties te buiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 150, nr. 82

3

Een ander zorgpunt blijft het in diskrediet brengen van de «Speciale
Procedures» van de VN, alsmede de voortschrijdende aantasting van hun
onafhankelijkheid door onder meer pogingen om in meerdere resoluties
verwijzingen op te nemen naar de Code of Conduct. Met name door
toedoen van Egypte, werd dit jaar de Speciale Rapporteur Mensenrechten
en Terrorisme waar mogelijk onder vuur genomen vanwegen diens
aandacht voor LGBT-rechten. Opvallend was voorts de – slechts ten dele
geslaagde – poging van de Afrikaanse groep (onder informele leiding van
Egypte) om in de resolutie over de internationale mensenrechtenverdragen een verwijzing naar een een aantal «Algemene Commentaren»
van de Verdragscomités, die deels ingaan op LGBT-rechten, te schrappen.
Ondanks de punten van zorg, is het verloop van deze zitting van de Derde
Commissie positief te noemen. De EU en individuele partners toonden
zich dit jaar assertiever, waarbij met name de weerstand tegen een aantal
ons onwelgevallige amendementen en het door de EU in stemming
brengen van de resolutie over «mensenrechten en culturele diversiteit»
kunnen worden genoemd. Voorts stemt tot tevredenheid dat, nu dit jaar
werd afgezien van no-action-motions, de praktijk dat de AVVN zich met
landenspecifieke mensenrechtensituaties bezig houdt, verder is versterkt.
De Derde Commissie speelt, naast de Mensenrechtenraad, een essentiële
rol in de VN-mensenrechtenarchitectuur. Nederland zal zich blijven
inzetten om prioritaire onderwerpen op de agenda van de Derde
Commissie te houden.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 150, nr. 82

4