Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1433

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE EN ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 juni 2011
Tijdens het algemeen overleg met de algemene commissie voor
Immigratie en Asiel op 8 december 2010 heb ik toegezegd de Kamer een
brief te sturen over de terugkeer van Chinese asielzoekers en met name
de positie van Tibetanen (kamerstuk 19 637, nr. 1388). Tijdens het
algemeen overleg van 16 december hebben wij afgesproken om in deze
brief ook in te gaan op de positie van amv’s en mensenhandel. Ik heb in
dat overleg tevens aangegeven te willen wachten op een ambtsbericht
van de minister van Buitenlandse Zaken over de situatie in de provincie
Xinjiang.
De gevraagde informatie doe ik u hierbij toekomen. Ik zal in deze brief
eerst stilstaan bij het algemene landgebonden asielbeleid ten aanzien van
Chinese asielzoekers. Ik zal daarbij in het bijzonder ingaan op de positie
van Tibetanen en Oeigoeren. Vervolgens zal ik ingaan op de positie van de
amv’s en mensenhandel.
Algemeen beleid ten aanzien van Chinese asielzoekers
De minister van Buitenlandse Zaken heeft op 29 juni 2010 een algemeen
ambtsbericht uitgebracht over de algehele situatie in China. Het ambtsbericht beslaat de periode van april 2009 tot en met maart 2010. Ambtsberichten over China worden jaarlijks uitgebracht.
In het ambtsbericht is te lezen dat de veiligheidssituatie in China in de
verslagperiode over het algemeen stabiel was. Potentiële spanningen
hangen samen met de kwesties Taiwan, Tibet en Xinjiang en toenemende
sociale onrust.
Het ambtsbericht geeft aan dat de mensenrechtensituatie in China een
punt van zorg blijft.Tegelijkertijd dient hierbij te worden aangemerkt dat
China de afgelopen jaren wel degelijk vooruitgang heeft geboekt bij het
versterken van de rule of law.

kst-19637-1433
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

1

Ten aanzien van Chinese asielzoekers is geen bijzonder asielbeleid van
kracht. Dit betekent dat bij iedere aanvraag op individuele basis wordt
beoordeeld of de aanvrager in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning asiel.
In de Vreemdelingencirculaire wordt wel bijzondere aandacht geschonken
aan de positie van etnische minderheden zoals Oeigoeren en Tibetanen,
mensenrechtenactivisten, politieke dissidenten en aanhangers van
spirituele bewegingen en religieuze groeperingen (met name aanhangers
van de Falung Gong).
Cijfers
Instroom 1e asielaanvragen (afgerond op tientallen):
2008: 550
2009: 310
2010: 310
Verleende asielvergunningen (afgerond op tientallen):
2008: 100
2009: 120
2010: 200
Positie van Tibetanen
De mensenrechtensituatie in Tibet blijft slecht, aldus het ambtsbericht.
Martelingen, arrestaties en detenties zonder berechting komen voor. Deze
zijn vooral gericht tegen mensen die openlijk uitkomen voor een onafhankelijk Tibet of publiekelijk hun steun betuigen aan de Dalai Lama.
Personen die verdacht worden van politieke misdaden, hebben niet altijd
toegang tot rechtsbijstand. Berechting vindt vaak achter gesloten deuren
plaats. Op het in gevaar brengen van de staatsveiligheid en op separatistische activiteiten staat elk vijftien jaar celstraf, met een maximum van
twintig jaar in totaal. Protesten hoeven niet gewelddadig te zijn om zwaar
bestraft te worden.
Gezien de moeilijke positie van Tibetanen verdient de behandeling van
asielaanvragen van Tibetanen volgens staand beleid extra aandacht,
waarbij de toetsing van het algehele asielrelaas als uitgangspunt dient.
Een Tibetaanse asielzoeker kan in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning asiel als hij aannemelijk maakt dat hij strafrechtelijk vervolgd
wordt of zal worden vanwege politieke activiteiten in China en er sprake is
van een strafmaat van een zeker gewicht. Hetzelfde geldt als hij aannemelijk maakt dat hij bij terugkeer niet alleen zal worden ondervraagd,
maar tevens zal worden gearresteerd.
Cijfers
Op dit punt ga ik graag in op de vragen die leden van de SP hebben
gesteld over de terugkeer van Tibetaanse vreemdelingen, naar aanleiding
van een uitzending van EénVandaag van 15 november 2010. De SP vraagt
waarom enerzijds werd gezegd dat er geen etniciteit wordt geregistreerd
en anderzijds dat er twee Tibetanen waren uitgezet. De SP vraagt
daarnaast om cijfers over de terugkeer van Tibetanen.
Ik herhaal hierbij dat ik geen (betrouwbare) cijfers kan geven over het
aantal Tibetanen dat in bewaring zit of is uitgezet, omdat de IND en de
DT&V geen etniciteit registreren. De woordvoering van het ministerie aan
EénVandaag had betrekking op Chinezen in het algemeen. In de woordvoering is ook aangegeven dat er in de loop van vorig jaar wel laissezpassers waren afgegeven aan Chinezen, waar dat eerder niet gebeurde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

2

Mogelijk betrof het ook Tibetanen, maar in de woordvoering van het
ministerie is het getal van twee Tibetanen niet genoemd. EénVandaag
heeft daaruit kennelijk de conclusie getrokken dat er ook weer laissezpassers aan Tibetanen worden afgegeven.
Ook het standpunt dat de procesvertegenwoordiging van de IND in
bewaringszaken naar voren brengt, namelijk dat er zicht is op daadwerkelijke terugkeer, heeft betrekking op Chinezen in het algemeen.
Positie van Oeigoeren (situatie in Xinjiang)
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op 21 maart 2011 een
thematisch ambtsbericht over Xinjiang uitgebracht. Xinjiang is een
autonome regio in het noordwesten van China. De Oeigoeren vormen er
de grootste bevolkingsgroep. Zij zijn over het algemeen moslim.
China voert in Xinjiang een actief beleid tegen de «Drie Kwaden»
(separatisme, terrorisme en religieus extremisme), waarbij nauwelijks
onderscheid wordt gemaakt tussen vreedzame uitingen van protest
enerzijds en gewelddadige anderzijds.
Op 5 juli 2009 brak ernstig etnisch geweld uit toen enkele duizenden
Oeigoeren vreedzaam demonstreerden in de hoofdstad Urumqi. De
uitbarsting volgde op jaren van oplopende spanningen met Han-Chinezen
die de afgelopen decennia, daartoe aangespoord door financiële premies
van de Chinese overheid, met miljoenen naar Xinjiang waren geëmigreerd. Tijdens deze rellen kwamen volgens de Chinese autoriteiten 197
personen om het leven. Meer dan 1 600 mensen raakten gewond. Volgens
Human Rights Watch zijn tientallen Oeigoeren verdwenen na hun
arrestatie tijdens de onlusten. Volgens officiële cijfers werden ten minste
198 personen veroordeeld in processen die volgens Amnesty International
niet voldeden aan internationaal daartoe aanvaarde standaarden met
betrekking tot procesvoering en bewijs. Negen mensen werden ter dood
gebracht en ten minste zesentwintig personen werden ter dood
veroordeeld.
Volgens staand beleid kunnen Oeigoeren die een asielaanvraag hebben
ingediend en die aannemelijk maken dat zij bij terugkeer strafrechtelijk
vervolgd zullen worden vanwege politieke activiteiten of verdenking van
politieke of separatistische activiteiten, inclusief deelname aan demonstraties of rellen in Xinjiang, in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd. Dit laat natuurlijk onverlet dat indien een
asielzoeker zich schuldig heeft gemaakt aan terrorisme of zware
misdrijven, hij geen asiel in Nederland krijgt.
Terugkeer naar Xinjiang
Het ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse Zaken van 21 maart
2011 geeft aan dat over dit onderwerp actuele, betrouwbare gegevens uit
verschillende bronnen in de praktijk moeilijk te vinden bleken.
Bij inreis in China worden paspoort en bagage van de Oeigoer in kwestie
onderzocht. Daarbij worden vragen gesteld, zoals bijvoorbeeld over het
doel van de reis, persoonlijke achtergrond, deelname aan activiteiten in
het buitenland tegen China, wel of geen verzoek om asiel, deelname aan
of ondersteuning van separatistische of democratiseringsorganisaties in
het buitenland. Wanneer daarbij niets belastends wordt gevonden en er
verder geen redenen zijn de persoon in kwestie langer vast te houden,
dan is deze vrij zijn/haar weg te vervolgen. In het tegenovergestelde geval
zal verdere ondervraging plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

3

In de Chinese strafwetgeving is geen wetsartikel specifiek van toepassing
op het vragen van asiel in het buitenland. Amnesty International merkte in
dit verband echter nog op dat met betrekking tot Oeigoeren bij terugkeer
naar China door de Chinese autoriteiten in ten minste enkele bij Amnesty
International bekende gevallen het vragen van asiel in het buitenland
werd beschouwd als disloyalty to the motherland; dit leidde tot argwaan
en onwelvoeglijk gedrag uitlopend op mishandeling.
China houdt volgens een Oeigoerse organisatie buiten China de activiteiten van Oeigoerse politieke activisten in het buitenland nauwlettend in
de gaten. Familieleden van Oeigoeren die in het buitenland actief zijn op
het gebied van mensenrechten of van Oeigoeren die worden gezocht,
zouden van de zijde van de Chinese autoriteiten problemen kunnen
ondervinden.
Gezien de moeilijke positie van Oeigoeren krijgt de behandeling van
asielaanvragen van Oeigoeren volgens staand beleid extra aandacht in de
beslispraktijk van de IND, waarbij de toetsing van het algehele asielrelaas
als uitgangspunt dient. Dit houdt in, dat indien een Oeigoer aannemelijk
maakt dat hij bij terugkeer vanwege welke reden dan ook niet alleen zal
worden ondervraagd, maar tevens zal worden gearresteerd, hij in
aanmerking kan komen voor een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde
tijd.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen
Het staand beleid ten aanzien van alleenstaande minderjarige vreemdelingen uit China luidt dat in China adequate opvang voor minderjarigen
aanwezig is en dat bij de feitelijke terugkeer de toegang tot een concrete
opvangplaats niet door de Nederlandse autoriteiten geregeld behoeft te
worden. Over het algemeen is er sprake van voldoende opvangmogelijkheden voor minderjarigen. De meeste weeshuizen beschikken over goede
faciliteiten, al is de staf van wisselend niveau.
Bij aankomst op het vliegveld van Peking wordt de minderjarige
opgevangen door de immigratiedienst en, na te zijn geïnterviewd door de
immigratieautoriteiten, overgedragen aan (naaste) familieleden. Indien er
geen familieleden meer zijn, wordt betrokkene door het ministerie van
Civil Affairs begeleid naar zijn plaats van herkomst en door bemiddeling
van dat ministerie aldaar ondergebracht in een weeshuis of verzorgingshuis of overgedragen aan het dorpscomité dat zal kijken of opvang
bij dorpsgenoten mogelijk is.
Cijfers
Instroom Chinese amv’s (afgerond op tientallen):
2008: 50
2009: 10
2010: 20

1
Cijfers betreffende inwilligingen en
afwijzingen kunnen betrekking hebben op
aanvragen die in een voorgaand jaar zijn
ingediend.
2
Na de afwijzing van de asielaanvraag wordt
bij amv’s die op het moment van beslissen
nog minderjarig zijn ambtshalve getoetst of zij
in aanmerking komen voor een amvvergunning. Omdat volgens staand beleid
Chinese amv’s niet in aanmerking komen voor
een amv-vergunning, is het aantal inwilligingen op deze grond nul.

Inwilligingen asielvergunning amv’s (afgerond op tientallen)1:
2008: <10
2009: <10
2010: 10
Afwijzingen asielaanvraag amv’s (afgerond op tientallen)2:
2008: 50
2009: 30
2010: 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

4

Terugkeer
Tijdens het algemeen overleg van 8 december 2010 heeft het lid Kooiman
(SP) vragen gesteld over de uitspraak van de rechtbank Dordrecht, waarin
werd geoordeeld dat er, ondanks 17 verleende laissez-passers, geen zicht
was op uitzetting. Tegen deze uitspraak ben ik in hoger beroep gegaan en
de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op
19 januari 2011 uitspraak gedaan.
De Afdeling heeft het hoger beroep gegrond verklaard. Zij overweegt dat
er geen aanleiding bestaat om aan te nemen dat de Chinese autoriteiten
niet bereid zijn een reisdocument te verstrekken indien de vreemdeling
volledige en juiste informatie verstrekt en het door hen te verrichten
onderzoek niet frustreert. Voor zover de vreemdeling onvoldoende
meewerkt aan het onderzoek, komen de vertraging van het onderzoek en
de verlenging van de duur van de bewaring in zoverre voor zijn rekening
en risico.
Hiermee is mijn standpunt, dat er zicht is op daadwerkelijke terugkeer,
bekrachtigd.
Cijfers
In 2008 was de instroom bij de DT&V circa 950 vreemdelingen.
Er zijn in 2008 circa 1060 vreemdelingen uit de caseload van de DT&V
gestroomd. Hiervan zijn circa 830 vreemdelingen niet aantoonbaar
vertrokken en circa 135 vreemdelingen aantoonbaar vertrokken, waarvan
circa 110 vreemdelingen gedwongen en circa 25 vreemdelingen
zelfstandig. De overige uitstroom uit de caseload van de DT&V bedraagt
circa 95 vreemdelingen. Dit gaat om uitstroom als gevolg van onder
andere vergunningverlening of een ingediende toelatingsaanvraag.
In 2008 zijn 80 Chinezen met steun van IOM vrijwillig en zelfstandig
teruggekeerd1.
In 2009 was de instroom bij de DT&V circa 590 vreemdelingen.
Er zijn in 2009 circa 560 vreemdelingen uit de caseload van de DT&V
gestroomd. Hiervan zijn circa 360 vreemdelingen niet aantoonbaar
vertrokken en circa 110 vreemdelingen aantoonbaar vertrokken, waarvan
circa 80 vreemdelingen gedwongen (circa 40 naar het land van herkomst
en circa 30 Dublin zaken) en circa 30 vreemdelingen zelfstandig. De
overige uitstroom uit de caseload van de DT&V bedraagt circa 90
vreemdelingen. Dit gaat om uitstroom als gevolg van onder andere
vergunningverlening of een ingediende toelatingsaanvraag.
In 2009 zijn 147 Chinezen met steun van IOM vrijwillig en zelfstandig
teruggekeerd.
In 2010 was de instroom bij de DT&V circa 490 vreemdelingen.
Er zijn in 2010 circa 445 vreemdelingen uit de caseload van de DT&V
gestroomd. Hiervan zijn circa 220 vreemdelingen niet aantoonbaar
vertrokken en ruim 95 aantoonbaar vertrokken, waarvan circa 70
gedwongen (circa 30 naar het land van herkomst en circa 30 Dublin zaken)
en circa 30 zelfstandig. De overige uitstroom uit de caseload van de DT&V
bedraagt circa 130 vreemdelingen. Dit gaat om uitstroom als gevolg van
onder andere vergunningverlening of een ingediende toelatingsaanvraag.
In 2010 zijn 188 Chinezen met steun van IOM vrijwillig en zelfstandig
teruggekeerd.

1

Bron: www.iom-nederland.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

5

Mensenhandel
In oktober 2010 heeft de Nationaal Rapporteur Mensenhandel de achtste
Rapportage Mensenhandel uitgebracht1. Hieruit blijkt dat relatief veel
slachtoffers van mensenhandel de Chinese nationaliteit hebben. Het
Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha) registreerde in de
periode 2000–2009 236 meldingen die betrekking hadden op Chinese
slachtoffers. Hiermee namen deze de vijfde plaats in over deze periode. In
2008 was er sprake van een plotselinge toename van Chinese slachtoffers
en namen zij zelfs de tweede plaats in2.
In de periode 2006–2009 registreerde CoMensha 27 minderjarige Chinese
slachtoffers (derde plaats, in 2008 de tweede plaats).
De Nationaal Rapporteur meldt over alle nationaliteiten bezien dat
minstens de helft van de gemelde slachtoffers is uitgebuit in de seksindustrie (50%). Van de 343 slachtoffers die in 2007 (onder meer) in de
seksindustrie zijn uitgebuit is een kwart minderjarig (84). In 2008 gaat het
in deze om één vijfde deel (93 van de 475) en in 2009 om een tiende (45
van de 423).
De IND heeft in de periode 2000–2009 96 vergunningen aan Chinezen op
grond van het B9-beleid (slachtoffers mensenhandel) verleend. Dit is 8%
van het totaal aantal verleende B9-vergunningen over deze periode en de
Chinese slachtoffers namen hiermee de derde plaats in (in 2008 de 2e
plaats). Het aandeel slachtoffers met de Chinese nationaliteit is in de jaren
2001–2008 gestaag toegenomen.
De Nationaal Rapporteur meldt verder dat in de periode 2000–2009 dertien
verdachten China als geboorteland hadden. Dit is 1% van het totaal aantal
verdachten.
De minister voor Immigratie en Asiel,
G. B. M. Leers

1

Zie: www. bnrm.nl
Voor zover bekend is hier overigens geen
verband met de verhoging van het aantal
asielaanvragen in 2008.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 19 637, nr. 1433

6