Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 1012

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 maart 2023
Bijgevoegd vindt u de geannoteerde agenda voor de formele Energieraad
van 28 maart 2023 die in Brussel zal plaatsvinden. Namens het kabinet zal
de Staatssecretaris voor Mijnbouw hierbij aanwezig zijn.
Ik zal in deze brief eveneens ingaan op het verzoek van de vaste
commissie voor Economische Zaken en Klimaat van 9 februari 2023 met
betrekking tot het weergeven van de kabinetsinzet op de richtlijn voor
hernieuwbare energie (RED).
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

kst-21501-33-1012
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

1

Geannoteerde Agenda formele Energieraad 28 maart 2023
Tijdens de formele Energieraad staan verschillende onderwerpen op de
agenda. Ten eerste zal getracht worden tot een algemene orientatie (AO)
te komen op het decarbonisatiepakket. Vervolgens zal een beleidsdebat
worden gevoerd over het voorstel met betrekking tot de hervorming van
de elektriciteitsmarkt. Tevens zal de Commissie informatie verstrekken
over de voorbereidingen omtrent de paraatheid van de Europese
gasmarkt voor komende winter. Dit zal naar waarschijnlijkheid gecombineerd worden met een bespreking van de mogelijke verlenging van de
noodverordening omtrent gasbesparing die vorig jaar is aangenomen
(Verordening (EU) 2022/1369). De verwachting is dat de discussie breder
gevoerd zal worden dan enkel de gasbesparingsverordening. Daarom
geef ik in de geannoteerde agenda een breder overzicht van de noodverordeningen, de stand van zaken daaromtrent en de Nederlandse positie
op eventuele verlenging.
Ik zal in deze geannoteerde agenda tevens ingaan op uw verzoek om een
toelichting op het Nederlandse standpunt omtrent de Renewable Energy
Directive (hierna: RED).
Decarbonisatiepakket
Het decarbonisatiepakket richt zich 1) op waterstofinfrastructuur en
-markten; 2) op de toegang tot bestaande (aard)gasinfrastructuur en
markten voor hernieuwbare en koolstofarme gassen en leveringszekerheid; 3) op netwerkplanning en 4) op de bescherming van, en
participatie door eindgebruikers. De onderhandelingen over het pakket
zijn op het moment van schrijven in een vergevorderd stadium. Het
Zweedse voorzitterschap streeft ernaar om tijdens de Energieraad van
28 maart a.s. een algemene oriëntatie te bereiken op zowel de herziene
Gasrichtlijn als de verordening. Nederland zal, indien beide voorstellen
niet rigoureus veranderen, instemmen met een algemene orientatie.
Er wordt binnen de Raad nog gesproken over een aantal thema’s. In het
bijzonder noem ik het voorstel om koolstofarme waterstof mee te laten
tellen voor het behalen van de doelen voor hernieuwbare waterstof onder
de richtlijn hernieuwbare energie (RED). Deze discussie speelt ook in het
kader van het decarbonisatiepakket. In de AO bereikt in de Energieraad
van 27 juni jl. over de herziening van de RED is hier niet toe besloten
(Kamerstuk 21 501-33, nr. 943). Het kabinet acht het thans niet opportuun
om de bereikte Raadspositie open te breken en de onderhandelingen op
dit onderdeel opnieuw te voeren. Dit zou de afronding van de herziening
en de implementatie van de RED vertragen, waardoor de onzekerheid
over EU-kaders voor waterstofprojecten langer duurt. Daarnaast bestaat
bij veel lidstaten en bedrijven de zorg dat het gelijke speelveld niet
geborgd blijft als waterstof uit bestaande kernenergieproductie als
hernieuwbare waterstof wordt aangemerkt. Zoals u kunt lezen in mijn
verslag van de Energieraad van 19 december jl. (Kamerstuk 21 501-33,
nr. 1003) is het kabinet wel bereid te bezien wat mogelijk is om de
productie en toepassing van koolstofarme waterstof anderszins aan te
moedigen. Dit ook met het oog op de ambitie van verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, om op den duur nucleaire energie te produceren.
Hiernaast wordt in de Raad nog gesproken over de volgende thema’s. Ten
eerste het wel of niet instellen van netwerktarieven voor grenspunten in
het toekomstige Europese waterstofnetwerk. Hierbij dient een balans
gevonden te worden tussen het faciliteren van de totstandkoming van een
grensoverschrijdende waterstofmarkt en een rechtvaardige kostenallocatie voor de realisering van grenspunten in dit netwerk. Ten tweede de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

2

grensoverschrijdende coördinatie van de bijmenging van waterstof in het
aardgasnet. Nederland is geen voorstander van bijmenging van waterstof
in het aardgasnet, omdat het gebruik van zuivere waterstof de beste
bijdrage levert aan een kostenefficiënte realisatie van klimaatdoelen. Ten
derde het faciliteren van de mogelijkheden voor regionale aardgasnetbeheerders om waterstofactiviteiten te ontplooien. Op verzoek van onder
andere Nederland zijn belangrijke wijzigingen doorgevoerd om de rol van
regionale netbeheerders in de ontwikkeling van de waterstofmarkt te
borgen.
Hervorming elektriciteitsmarkt
Tijdens de formele Energieraad zullen de voorstellen van de Commissie
inzake de hervorming van de Europese elektriciteitsmarkt worden
besproken. Het voorstel van de Commissie is op 14 maart gepubliceerd en
richt zich onder andere op de werking van lange termijn markten, de inzet
van instrumenten om prijsrisico’s af te dekken (zoals Power Purchase
Agreements en Contracts for Difference), bevordering van investeringen
in hernieuwbaar energie en flexibiliteit en versterkte consumentenbescherming en markttoezicht (REMIT). U ontvangt binnenkort een
BNC-fiche met uitgebreide toelichting en appreciatie.
De Nederlandse inzet zal in lijn zijn met de Nederlandse reactie op de
publieke consultatie van de Commissie over de hervorming en het
non-paper dat Nederland heeft opgesteld samen met zes gelijkgestemde
lidstaten en van de Europese elektriciteitsmarkt. Beide documenten zijn al
eerder gedeeld met uw kamer (Non-paper, Kamerstuk 21 501-33, nr. 1007);
Reactie publieke consultatie hervorming Europese Elektriciteitsmarkt,
Kamerstuk 22 112, nr. 3628).
Over het algemeen zal Nederland benadrukken dat het afgelopen jaar
heeft laten zien dat de geïntegreerde Europese elektriciteitsmarkt in staat
is geweest de leveringszekerheid te borgen en prijsvolatiliteit te verminderen. Tegelijkertijd heeft de crisis van vorig jaar een aantal zwakke
plekken van het huidige systeem aan het licht gebracht die moeten
worden aangepakt. Hiervoor heeft Nederland de volgende prioriteiten: het
beter beschermen van consumenten, het stimuleren van investeringen in
hernieuwbare energie en het borgen van de leveringszekerheid. Eveneens
zal Nederland pleiten voor gerichte aanpassingen in het marktontwerp,
zodat ad hoc-interventies bij prijsschokken in de toekomst kunnen worden
vermeden en de positie van de consument kan worden versterkt. Gezien
de mogelijke impact die sommige maatregelen kunnen op de energietransitie en de klimaatambities zal Nederland ook oproepen geen grote
ingrepen te doen in de werking van de groothandelsmarkt voor
elektriciteit.
De verhoudingen in het Europese krachtenveld rondom de voorstellen zijn
nog niet duidelijk. Sommige lidstaten hebben voorafgaand aan publicatie
van de voorstellen aangegeven voorstander te zijn meer verregaande
hervormingen en ingrijpendere aanpassingen aan het huidige elektriciteitsmarktontwerp, zoals het ontkoppelen van de gas- en elektriciteitsprijs
of het instellen van capaciteitsmechanismen. Andere lidstaten, waaronder
Nederland, zijn juist voorstander van hervormingen gericht op de verdere
optimalisatie van het huidige marktontwerp.
Noodverordeningen gas
In reactie op de kritieke situatie die in 2022 op de Europese gasmarkt
ontstond als gevolg van het grotendeels wegvallen van het aanbod van
Russisch aardgas zijn vorig jaar, met artikel 122, lid 1 VWEU als juridische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

3

basis, de volgende zogenaamde noodverordeningen op het gebied van
gas aangenomen met ieder een looptijd van één jaar:
• Verordening (EU) 2022/1369 inzake gecoördineerde maatregelen ter
reductie van de gasvraag; looptijd tot en met 5 augustus 2023. De
meetperiode loopt tot 31 maart.
• Verordening (EU) 2022/2576 inzake de bevordering van solidariteit via
een betere coördinatie van de aankoop van gas, betrouwbare
prijsbenchmarks en de uitwisseling van gas over de grenzen heen;
looptijd tot en met 19 december 2023.
• Verordening (EU) 2022/2578 tot vaststelling van een marktcorrectiemechanisme om de burgers van de Unie en de economie te beschermen
tegen buitensporig hoge prijzen; looptijd tot en met 31 januari 2024.
Verordening (EU) 2022/1369 roept lidstaten op tot een vrijwillige gasbesparing van 15% in de periode 1 augustus 2022 tot en met 31 maart 2023
ten opzichte van het gemiddelde verbruik in de maanden augustus tot en
met maart in de afgelopen vijf jaar. Deze besparingsdoelstelling wordt
verplicht indien de Raad op voorstel van de Commissie een Unie-alert
afkondigt.
Eurostat heeft op 21 februari jl. naar buiten gebracht dat de gasvraag in de
EU over de periode 1 augustus 2022 t/m 31 januari 2023 19,3% lager lag
dan gemiddeld in de maanden augustus tot en met januari in de
afgelopen vijf jaar. De Nederlandse besparing bedroeg bijna 30%1. Het
doel van de verordening lijkt te worden bereikt, ondanks het uitblijven van
een besparingsverplichting.
Bij Verordening (EU) 2022/2576 gaat op dit moment de aandacht vooral uit
naar de gezamenlijke inkoop door te komen tot vraagbundeling. Inmiddels
zijn er zowel door de Commissie als door mij (met oog op Nederlandse
spelers) informatieve sessies georganiseerd om bedrijven te informeren
over de mogelijkheid tot deelnemen. Daarnaast heeft de Commissie een
dienstverlener geselecteerd die het proces verder moet structureren en
organiseren. Ik hoop en verwacht dat daarover snel meer duidelijkheid
komt. Bedrijven lijken nog veel aarzelingen te hebben en zij lijken ook
terughoudend ten aanzien van het delen van informatie met derden. Dit
geldt overigens niet alleen in Nederland, maar ook in een groot aantal
andere lidstaten, die overigens zelf soms ook vraagtekens zetten bij nut en
noodzaak van gemeenschappelijke inkoop. Zelf bezie ik nog de
mogelijkheid dat EBN deelneemt aan de activiteiten van het platform, dat
ook om invulling te geven aan de verplichting dat lidstaten er voor zorgen
dat 15% van volume dat nodig is om de gasopslagen voor 90% te vullen
wordt ingebracht ten behoeve van de vraagbundeling op het inkoopplatform.
Andere elementen van de verordening zoals meer transparantie rondom
LNG-installaties en gasopslagen en maatregelen op het gebied van
LNG-prijsramingen en -benchmarks zijn min of meer stilzwijgend
geïmplementeerd. Daarnaast kent de verordening nog bepalingen
rondom solidariteit die pas in werking treden indien er sprake is van een
noodsituatie.
Het marktcorrectiemechanisme (MCM) dat met Verordening (EU)
2022/2578 in het leven is geroepen kan formeel vanaf 15 februari jl.
worden ingesteld. Vooralsnog is daar echter geen aanleiding voor nu de
huidige «TTF maand-vooruit prijs» ver onder de in de verordening
vastgelegde drempelwaarde van € 180/MWh ligt. Wel hebben inmiddels
ACER en ESMA ieder hun effectbeoordeling van het MCM gepubliceerd.
1

Zie: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/DDN-20230221-1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

4

In deze publicaties maken zij zich opnieuw zorgen over de potentiële
impact op de leveringszekerheid, de financiële stabiliteit en het functioneren van de gasmarkt. De effecten van het MCM kunnen wel mogelijk
pas zichtbaar worden naarmate de activatieprijs van het mechanisme
dichterbij komt. Wanneer activatie dreigt of daadwerkelijk plaatsvindt, kan
dit een langdurige impact hebben op de concentratie van liquiditeit, wat
de gasmarkt permanent kan schaden. Dit is in lijn met de zorgen die ik
eerder over het MCM naar voren heb gebracht.
Verder is nu de Commissie aan zet die uiterlijk eind maart met een
uitvoeringshandeling dient te komen over de toepassing van het MCM op
andere virtuele handelsplaatsen dan alleen de Nederlandse TTF. Ik acht
een dergelijke verbreding wenselijk omdat daarmee (weer) een gelijk
speelveld ontstaat. Ook ACER deelt deze opvatting, terwijl ESMA op dit
punt minder stellig is.
Tijdens deze Energieraad ligt specifiek de vraag voor of de noodverordening met betrekking tot gasbesparing moet worden verlengd. In de
komende periode zal daarnaast mogelijk de vraag aan de orde komen of
het wenselijk is dat één of meer van deze noodverordeningen in de tijd
wordt verlengd. Daarbij is allereerst de Commissie aan zet die, op grond
van uit te voeren evaluaties, voorstellen tot verlenging aan de Raad kan
voorleggen. Daarbij zal ook telkens de afweging moeten worden gemaakt
of de gasleveringssituatie zodanig is dat die een verlenging rechtvaardigt.
Andere afwegingen die zullen moeten worden gemaakt betreffen de duur
van een eventuele verlenging en het wederom gebruiken van artikel 122,
lid 1 VWEU als juridische grondslag, waarmee er opnieuw geen rol zou
zijn voor het Europees Parlement.
Zelf hecht ik vooral aan gecontinueerde gasbesparing, zoals ik afgelopen
jaar meermaals heb bepleit. Het is echter de vraag of daar opnieuw een
(nood)verordening voor nodig is. Verder wil ik voorkomen dat bijv.
verlenging van de ene noodverordening uitgeruild wordt voor verlenging
van een andere noodverordening. Ieder voorstel voor een verlenging
moet eigenstandig worden beoordeeld en tijdelijkheid dient te worden
nagestreefd.
Standpunt Hernieuwbare Energierichtlijn (RED)
Conform het verzoek van de vaste commissie voor Economische Zaken en
Klimaat van 9 februari 2023 wil ik u voorafgaand aan het commissiedebat
Energieraad op 22 maart 2023 informeren over de kabinetsinzet met
betrekking tot de RED III-richtlijn en aangelegen cruciale punten.
Het voorstel bevindt zich in de triloogfase. Het Zweeds voorzitterschap wil
de onderhandelingen in maart afronden. De mogelijk laatste politieke
triloog staat gepland op 29 maart. Op het moment van schrijven is er nog
geen akkoord bereikt op het overkoepelende EU-doel voor het aandeel
hernieuwbare energie, de subdoelen voor transport, onderdelen van het
REPowerEU-voorstel voor versnelde vergunningverleningsprocedures en
de duurzaamheidscriteria in de RED voor biogrondstoffen.
De lidstaten zijn verdeeld over de ophoging van het overkoepelende
EU-doel naar 45% hernieuwbare energie, zoals voorgesteld door de
Commissie in het kader van het REPowerEU-plan en zoals gesteund door
het EP. Nederland behoort tot de groep van ambitieuze lidstaten die
positief zijn ten opzichte van een ophoging van het doel voor
hernieuwbare energie naar 45%(zie Kamerstuk 22 112, nr. 3613). Tegelijkertijd blijft het kabinet aandacht vragen voor mogelijke knelpunten in de
tijdige uitvoering van hernieuwbare energieprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

5

Het voorzitterschap heeft het REPowerEU-voorstel voor versnelde
vergunningverleningsprocedures voor hernieuwbare energie betrokken
bij de trilogen over de RED.2 Over sommige onderdelen daarvan is in de
triloog op 6 maart jl. een voorlopig compromis bereikt. Mede door de
inzet van het kabinet zijn aanpassingen in het voorstel gedaan die helpen
energieprojecten te versnellen. Het voor Nederland belangrijke artikel
over netinfrastructuur is nog niet besproken in de triloog. Samen met
gelijkgestemde lidstaten blijft het kabinet zich inzetten voor een
uitbreiding van het voorstel voor energie infrastructuur.
Het Zweeds voorzitterschap heeft laten weten dat de subdoelen voor
transport nog geen onderdeel zijn geweest van de onderhandelingen met
het EP. Het kabinet blijft inzetten op behoud van ambitie zoals voorgesteld
door de Commissie met een emissiereductiedoel van 13% over alle
brandstoffen. Ook blijft het kabinet pleiten voor een ambitieus en bindend
doel voor de inzet van hernieuwbare waterstof en afgeleide hernieuwbare
brandstoffen (RFNBO’s) in de transportsector.
Ten opzichte van de duurzaamheidscriteria voor biogrondstoffen wil een
meerderheid van de lidstaten de AO aanhouden. Het EP pleit juist voor
strengere eisen. Het kabinet blijft zich samen met een klein aantal andere
lidstaten inzetten voor strengere duurzaamheidscriteria en voor flexibiliteit tegenover de voorstellen van het EP.
Ten aanzien van de sectordoelen voor industrie is al onder Tsjechisch
voorzitterschap een voorlopig akkoord bereikt met het EP voor meer
ambitie op de inzet van hernieuwbare waterstof en afgeleide
hernieuwbare brandstoffen (RFNBO’s) in de industrie. Tegelijkertijd is in
lijn met de inzet van het kabinet in het compromis rekening gehouden met
de uitvoerbaarheid van het doel. Het kabinet is geen voorstander van het
meetellen van waterstof geproduceerd uit kernenergie bij het behalen van
de RFNBO-doelen onder de RED. De inzet van het kabinet is gericht op
Europese kaders voor koolstofarme waterstof separaat van en complementair aan de afspraken over RFNBO in de RED (zie Kamerstuk 22 112,
nr. 3613).
Ten aanzien van de sectordoelen voor de gebouwde omgeving en de
sectordoelen voor warmte/koude is er met het EP het voorlopig akkoord
bereikt om de ambitie van de AO aan te houden. Dit is in lijn met de inzet
van het kabinet.

2

Richtlijn tot wijziging van Richtlijn (EU) 2018/2001 ter bevordering van het gebruik van energie
uit hernieuwbare bronnen, Richtlijn 2010/31/EU betreffende de energieprestatie van gebouwen
en Richtlijn 2012/27/EU betreffende energie-efficiëntie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 1012

6