``````

Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen
Onderzoek naar de verwachte extra kosten van gemeenten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen in
2015 ten opzichte van enkelvoudige Provinciale Staten verkiezingen

Versie 1.0

11 september 2013

SIRA Consulting B.V.
Edisonbaan 14 G-1
3439 MN Nieuwegein
Telefoon:

030 - 602 49 00

Fax:

030 - 602 49 19

Web:

www.siraconsulting.nl

Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen

Onderzoek naar de verwachte extra kosten van gemeenten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen in
2015 ten opzichte van enkelvoudige Provinciale Staten verkiezingen

Rapportage versie 1.0

Nieuwegein, 11 september 2013

drs. Ing. P.M.H.H. Bex
drs. M.A. Bloemheuvel
drs. A.C. Beukers
mr. F.J.H. van Eck
mr. S.A. Prij
Versie

Datum

Status rapportage (aard van de wijziging)

0.1

2 september 2013

Concept eindrapport

0.2

4 september 2013

Tweede concept eindrapport (opmerkingen werkgroep verwerkt)

1.0

11 september 2013

Definitief eindrapport (opmerkingen werkgroep verwerkt)

SIRA Consulting is inhoudelijk verantwoordelijk voor deze rapportage. De in deze rapportage opgenomen teksten en onderzoeksresultaten mogen
uitsluitend worden gebruikt als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking in welke vorm ook, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van SIRA Consulting. SIRA Consulting aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

SIRA Consulting

1

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave

3

Samenvatting

5

1

Inleiding

9

2

Uitgangspunten

11

2.1

Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid

11

2.2

Inventarisatie van de extra kosten

11

2.3

Berekening van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde

13

3

Opbouw van de informatie-uitvraag bij gemeenten

17

3.1

Bepalen van de steekproef

17

3.2

Selecteren van representatieve gemeenten

18

3.3

Controleren en verwerken onderzoeksgegevens

21

4

Beschrijving van het verkiezingsproces

23

5

Resultaten per scenario

27

5.1

Stemmen in een willekeurig stembureau, ongeacht het waterschap

29

5.2

Stemmen in een willekeurig stembureau, binnen het eigen waterschap

35

5.3

Waterschapsverkiezingen 2008

40

6

Conclusies

41

6.1

Conclusies op basis van de onderzoeksresultaten

41

6.2

Voorstellen ten aanzien van de toekenning van de vergoeding

44

Bijlagen
I.

Deelnemers werkgroep

II.

Werkwijze

III.

Kostenposten

IV.

Statistische verantwoording

V.

Overzicht gemeenten, waterschappen en kiesgerechtigden

VI.

Vragenformulier

SIRA Consulting

3

Samenvatting
Inleiding
In het regeerakkoord is vastgelegd dat de Waterschapsverkiezingen plaatsvinden op de dag van de Provinciale Statenverkiezingen. Dit betekent gelijktijdige verkiezingen van provinciale staten én de waterschapsbesturen op 18 maart 2015. De Waterschapsverkiezingen vallen onder de Kieswet en niet meer
onder de waterschapsregelgeving. Het Directoraat Generaal Ruimte en Water van het ministerie van
Infrastructuur en Milieu heeft SIRA Consulting in juni 2013 opdracht gegeven om onderzoek te doen naar
de verwachte extra kosten van gemeenten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen van 2015
ten opzichte van enkelvoudige Provinciale Statenverkiezingen. In dit onderzoek zijn de noodzakelijke
gegevens verzameld voor 6 mogelijke uitvoeringsscenario’s, te weten:
a.

b.

Uitgangspunt wetsvoorstel: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het
waterschap. Het tellen van de stemmen vindt plaats op:
1. het stembureau (uitgangspunt van het wetsvoorstel);
2. een centrale locatie in de gemeente;
3. een centrale locatie in het waterschap.
Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap. Het tellen
van de stemmen vindt plaats op:
4. het stembureau;
5. een centrale locatie in de gemeente;
6. een centrale locatie in het waterschap.

Voor ieder scenario is een gewogen gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald. Tevens is per scenario een raming gemaakt van de verwachte totale extra kosten van gemeenten.
Hierbij is het jaar 2013 als peiljaar gebruikt voor zowel de inventarisatie van de kosten, als het aantal
kiesgerechtigden (13.316.082).
Werkwijze
De gegevens voor het onderzoek zijn verzameld door middel van brononderzoek en diepte-interviews.
Voor het selecteren van de respondenten voor de diepte-interviews, is een steekproef getrokken uit 408
gemeenten. Dit heeft geresulteerd in interviews met deskundingen van 52 gemeenten. Om representatieve gegevens te verkrijgen zijn gemeenten geselecteerd op basis van (a) omvang en (b) het aantal inliggende waterschappen binnen de gemeentegrenzen. Tijdens de interviews met deskundigen is gezamenlijk een vragenformulier ingevuld om de kostenposten te inventariseren.
De resultaten van het brononderzoek en de interviews zijn verwerkt in een analysemodel. Hiermee is
een raming gemaakt van de extra kosten van gecombineerde verkiezingen, evenals het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap.
Deze werkwijze is afgestemd met de werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van het ministerie
van Infrastructuur en Milieu, de Nederlandse Vereniging van Gemeenten, de Unie van Waterschappen,
een waterschap en gemeenten. De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken is vertegenwoordigd vanuit
de deelname van gemeenten in de werkgroep. Bij de afronding van het onderzoek is aan de Werkgroep
Middelen van de Unie van Waterschappen een presentatie gegeven waarbij inzicht is gegeven in de achtergrond en opbouw van de geïnventariseerde extra kosten van gemeenten.

SIRA Consulting

5

Controle van de gegevens en uitbijters
Tijdens het onderzoek zijn op diverse ijkmomenten controles uitgevoerd met als doel de gegevens te
controleren en te verifiëren op juistheid en volledigheid. De belangrijkste controlemomenten hebben
plaatsgevonden:
p

p
p
p

Tijdens de interviews met deskundigen van gemeenten. De verzamelde gegevens zijn gecontroleerd
en geverifieerd op echtheid aan de hand van documenten, zoals facturen, begrotingen, besluiten,
financiële overzichten, etc.
Bij de terugkoppeling van de interviewresultaten met deskundigen van gemeenten. De geïnterviewde deskundigen hebben het ingevulde vragenformulier gecontroleerd op juistheid en volledigheid.
Na de terugkoppeling door deskundigen van gemeenten. De resultaten van een gemeente zijn vergeleken met resultaten uit eerder gehouden interviews.
Bij aanvang van de analyse van gegevens. Alle ingevulde vragenformulieren zijn gecontroleerd op
juistheid en consistentie.

De interviews zijn op iteratieve wijze uitgevoerd. Dit betekent dat nieuwe inzichten die tijdens een interview ontstaan (a) zijn meegenomen naar een volgend interview en (b) zijn geverifieerd bij gemeenten waar reeds een interview heeft plaatsgevonden.
Voor het bepalen van uitbijters is gekeken naar de afwijking van de hoogte van de kostensoorten met
het populatiegemiddelde. Bij een afwijking van meer dan 1 of 2 maal de standaarddeviatie van het populatiegemiddelde is bij de respondenten onderzocht welke verklaring hiervoor is. Op basis van de analyse en nader onderzoek is iedere respondent meegenomen in het onderzoek. Hiermee zijn alle verzamelde gegevens representatief gebleken voor het bepalen van het normbedrag per kiesgerechtigde van
het waterschap.
Factoren die van invloed zijn op de extra kosten van gemeenten
De wijze waarop verkiezingen, en voor dit onderzoek de Waterschapsverkiezingen, worden georganiseerd verschilt per gemeente. Deze verschillen worden enerzijds veroorzaakt door (politieke) keuzes en
anderzijds door specifieke eigenschappen van gemeenten. Voorbeelden van (politieke) keuzes zijn de
inzet van het aantal medewerkers, de hoogte van de dagvergoedingen van stembureauleden en tellers,
de kosten voor de catering, de keuze van een leverancier van stemborden, -bussen, -hokjes en –
materialen, inhuur van externen voor training en opleiding, wijze van uitvoering, etc. Voorbeelden van
specifieke eigenschappen van gemeenten die doorgaans niet beïnvloedbaar zijn, zijn het aantal kiesgerechtigden, het aantal waterschappen binnen de gemeentegrenzen, de geografische ligging, etc.
De combinatie van (politieke) keuzes en niet beïnvloedbare eigenschappen van gemeenten zorgt ervoor
dat iedere gemeente verkiezingen op een bepaalde en unieke wijze organiseert. Dit is uiteindelijk bepalend voor de kosten en dus voor de samenstelling van de gewogen gemiddelde normbedragen per kiesgerechtigde van het waterschap van de diverse scenario’s.
Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap en de totale extra kosten
Voor de 6 mogelijke uitvoeringsscenario’s is per scenario het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald. Onderstaand zijn de scenario’s weergegeven in volgorde van
de hoogste extra kosten naar de laagste extra kosten van gemeenten.
§

6

Scenario 2: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeachte het waterschap. Het
tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 26,8 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 2,02.

§

Scenario 5: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente. De extra kosten voor gemeenten zijn
geraamd op € 26,4 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 1,98.

§

Scenario 1: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeachte het waterschap. Het
tellen vindt plaats op het stembureau. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 25,1 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op
€ 1,88. Dit scenario betreft het uitgangspunt van het wetsvoorstel.

§

Scenario 4: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op het stembureau. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 24,5
miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd
op € 1,84.

§

Scenario 3: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeachte het waterschap. Het
tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap. De extra kosten voor gemeenten zijn
geraamd op € 23,3 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 1,75. Dit is exclusief de kosten van de waterschappen voor het tellen van
de stemmen door het waterschap zelf. Er wordt aangenomen dat de totale extra kosten minimaal
gelijk zijn aan die van scenario 2, waarbij wordt geteld op een centrale locatie in de gemeente.

§

Scenario 6: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap. De extra kosten voor gemeenten
zijn geraamd op € 22,9 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het
waterschap is geraamd op € 1,72. Dit is exclusief de kosten van de waterschappen voor het tellen
van de stemmen door het waterschap zelf. Er wordt aangenomen dat de totale extra kosten minimaal gelijk zijn aan die van scenario 5, waarbij wordt geteld op een centrale locatie in de gemeente.

Belangrijkste kostenposten
De hoogte van de extra kosten van gemeenten verschilt per scenario. Echter, de voornaamste kostenposten verschillen niet per scenario. In willekeurige volgorde zijn de top 3 extra kosten voor gemeenten:
§

Kosten voor Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag. Hierbij gaat het om activiteiten en kosten op de
verkiezingsdag zelf, zoals de kosten voor verzekering en vergoedingen voor stembureauleden en tellers, de kosten voor catering en de werkzaamheden ten behoeve van het tellen van de stemmen, opstellen en controleren van het proces-verbaal en de invoer van de resultaten in OSV.

§

Productie- en drukkosten. Hierbij gaat het om werkzaamheden en out-of-pocketkosten voor onder
meer het opstellen van gemeentelijke informatie bestemd voor de achterzijde van de kandidatenlijst (huis-aan-huisfolder), het controleren, aanpassen en afstemmen van diverse drukproeven en het
laten drukken van kandidatenlijsten, (vervangende) stempassen en stemformulieren.

§

Verzendkosten. Hierbij gaat het vooral om de portokosten voor het verzenden van het verkiezingsmateriaal aan de kiesgerechtigden, zoals kandidatenlijsten en stempassen. Het merendeel van de
gemeenten geeft aan dat oproepkaarten apart worden verzonden. Tevens komt het voor dat gemeenten een aparte aanbesteding uitschrijven voor het verzenden van het verkiezingsmateriaal.

De omvang en daarmee de volgorde van de kostenposten verschilt per scenario.

SIRA Consulting

7

Samenvattend
In de onderstaande figuur zijn de verwachte extra kosten van gemeenten en de gewogen gemiddelde
normbedragen per scenario samengevat. De belangrijkste uitgangspunten waarop de kwantificering gebaseerd is zijn:
§

De Delta benadering. Dit betekent dat in dit onderzoek alleen de extra kosten (in prijspeil 2013)
voor het organiseren van de Waterschapsverkiezingen zijn geïnventariseerd ten opzichte van de enkelvoudige organisatie van de Provinciale Statenverkiezingen. Op basis van deze extra kosten (delta)
is een gewogen gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald.

§

Het papieren stemproces, zoals dat naar verwachting in 2015 plaatsvindt.

§

Het peiljaar 2013. Dit betekent dat is uitgegaan van 408 gemeenten en 13.316.082 kiesgerechtigden.
De geïnventariseerde extra kosten zijn uitgedrukt in prijspeil 2013.

Figuur 1. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap per scenario 1.

Van belang hierbij is dat het gaat om de verwachte extra kosten van gemeenten. Dit betekent dat bij de
scenario’s waarbij er wordt geteld door het waterschap (scenario’s 3 en 6), ook nog kosten worden gemaakt door het waterschap zelf. De kwantificering van deze kosten valt buiten de reikwijdte van dit
onderzoek en zijn derhalve niet onderzocht. Op verzoek van de Unie van Waterschappen zijn deze kosten in de bovenstaande figuur bij benadering weergegeven. Deze benadering is gebaseerd op de scenario’s waarbij het tellen plaatsvindt op een centrale locatie in de gemeente (scenario’s 2 en 4), omdat
hierbij ook sprake is van het transport van de stembussen naar een centrale locatie om te kunnen tellen. Naar verwachting zullen de kosten nog hoger zijn in verband met grotere reisafstanden (en dus hogere transportkosten) naar de centrale locatie van het waterschap.

1

SWS betekent Stemmen in een Willekeurig Stembureau, ongeacht het waterschap. Dit betreft de scenario’s 1, 2 en 3.

SiW betekent Stemmen op een stembureau In het eigen Waterschap. Dit betreft de scenario’s 4, 5 en 6.

8

1

Inleiding
Achtergrond
In het regeerakkoord is vastgelegd dat de Waterschapsverkiezingen plaatsvinden op de dag van de Provinciale Statenverkiezingen2. Dit betekent gelijktijdige verkiezingen van provinciale staten én de waterschapsbesturen op 18 maart 2015. De Waterschapsverkiezingen vallen onder de Kieswet en niet meer
onder de waterschapsregelgeving. Gemeenten zijn nu al verantwoordelijk voor de organisatie van de
Provinciale Statenverkiezingen. In 2015 komen hier de Waterschapsverkiezingen bij. Door het uitvoeren
van gecombineerde verkiezingen maken gemeenten meer kosten dan bij enkelvoudige verkiezingen.
Deze extra kosten worden vergoed door de waterschappen. Een complicerende factor voor de organisatie van de waterschapsverkiezingen en daarmee de kosten, is dat de waterschapsgrenzen veelal niet
gelijk zijn aan de gemeente- of provinciegrenzen. Kiezers kunnen bij de Provinciale Statenverkiezingen
hun stem uitbrengen in elk stembureau binnen hun gemeente. Dat wordt naar verwachting organisatorisch lastiger in gemeenten die in meer dan één waterschapsgebied liggen. In 2015 zijn er naar verwachting 77 gemeenten waar 2 of 3 waterschapsgebieden samenkomen. Kiezers kunnen, als het wetsontwerp
wordt gevolgd, in elk willekeurig stembureau in de gemeente stemmen voor ‘hun’ waterschap. Daarnaast zijn de kiesgerechtigden van de Waterschapsverkiezingen niet gelijk aan die van de Provinciale
Statenverkiezingen.
Onderzoek
In opdracht van het Directoraat Generaal Ruimte en Water van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) is onderzoek gedaan naar de verwachte extra kosten (in prijspeil 2013) van gemeenten bij de
organisatie van de waterschapsverkiezingen van 2015 ten opzichte van enkelvoudige Provinciale Statenverkiezingen. Op basis van deze gegevens wordt voor 6 mogelijke uitvoeringsscenario’s een berekening
gemaakt van een normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap. In de voorliggende rapportage
zijn de resultaten van het onderzoek ‘Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen’ weergegeven.
Werkwijze
Om inzicht te krijgen in de extra kosten van het organiseren van de Waterschapsverkiezingen is brononderzoek, praktijkonderzoek en verdiepingsonderzoek uitgevoerd. Tijdens het brononderzoek is een eerste inventarisatie gemaakt van de belangrijkste kostenposten van gemeenten. Deze kostenposten zijn
tijdens diepte-interviews met deskundigen van 18 gemeenten geverifieerd, aangevuld en gekwantificeerd. De resultaten van het bron- en praktijkonderzoek zijn verwerkt in een analysemodel. Hiermee is
een eerste berekening gemaakt van de extra kosten van gecombineerde verkiezingen. Deze kwantificering is nader onderbouwd door het uitvoeren van een verdiepingsonderzoek, waarin interviews met deskundigen van 34 gemeenten zijn gehouden. Een toelichting op de werkwijze is opgenomen in bijlage II.
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de belangrijkste uitgangspunten die tijdens het onderzoek zijn gehanteerd. De
onderzoekspopulatie ‘gemeenten’ en hun eigenschappen ten aanzien van verkiezingen zijn beschreven
in hoofdstuk 3. Hierbij is tevens aangegeven hoe de informatie-uitvraag bij gemeenten heeft plaatsgevonden en welke controles op de gegevens zijn uitgevoerd. Hoofdstuk 4 beschrijft het verkiezingsproces. Hoofdstuk 5 beschrijft voor 6 scenario’s de bevindingen ten aanzien van de te verwachten extra
kosten voor gemeenten en het normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap. Hoofdstuk 6 bevat
de belangrijkste conclusies van het onderzoek.

2

SIRA Consulting

Regeerakkoord VVD, PvdA, Bruggen slaan, 29 oktober 2012, p.40.

9

2

Uitgangspunten
Om de centrale onderzoeksvraag van het ministerie van I&M ‘Wat zijn de verwachte extra kosten van
gemeenten bij gecombineerde Provinciale- en Waterschapsverkiezingen in 2015 ten opzichte van enkelvoudige verkiezingen?’ te beantwoorden zijn onderstaande uitgangspunten voor het onderzoek gehanteerd.

2.1

Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid
De bij gemeenten geïnventariseerde kosten zijn de basis voor het bepalen van het gewogen gemiddelde
normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap. Het is daarom belangrijk dat deze gegevens voldoende betrouwbaar en nauwkeurig zijn. In dit onderzoek is voor de hele onderzoekspopulatie een statistische betrouwbaarheid3 van 90% en een nauwkeurigheid4 van 10% gehanteerd. Daarnaast is rekening
gehouden met de vertegenwoordiging van typische kenmerken van de onderzoekspopulatie, zoals het
aantal waterschappen dat ligt binnen de gemeentegrenzen en de omvang van gemeenten op basis van
het aantal inwoners. Bij de resultaten van het onderzoek is ook gecontroleerd of deze betrouwbaarheid
en nauwkeurigheid zijn behaald. Een nadere onderbouwing van de steekproef is beschreven in paragraaf
3.1 en bijlage IV.

2.2

Inventarisatie van de extra kosten
Het inventariseren van de extra kosten is gebaseerd op de Delta-benadering
Het ontbreekt in Nederland aan een integraal overzicht van kosten die gemeenten maken bij het organiseren van verkiezingen. Omdat geen gebruik gemaakt kan worden van reeds beschikbare gegevens is in
dit onderzoek de Delta-benadering toegepast. Bij de Delta-benadering wordt een vergelijking gemaakt
tussen de huidige en de voorgenomen situatie, waarbij maatgevende verschillen tussen beiden in kaart
worden gebracht. Door het nader onderzoeken van de maatgevende verschillen en deze te kwantificeren is het mogelijk om de verandering van kosten in kaart te brengen. Concreet betekent het dat in dit
onderzoek alleen de extra kosten (in prijspeil 2013) voor het organiseren van de Waterschapsverkiezingen zijn geïnventariseerd ten opzichte van de enkelvoudige organisatie van de Provinciale Statenverkiezingen. Op basis van deze extra kosten (delta) is een gewogen gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald.
Voor 6 scenario’s wordt het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde bepaald
Het wetsvoorstel Aanpassing Waterschapsverkiezingen ligt op dit moment ter beoordeling bij de Tweede
Kamer. De exacte wijze hoe gemeenten uitvoering moeten geven aan de wet is hiermee nog onduidelijk. Op verzoek van de opdrachtgever en de werkgroep is daarom voor 6 scenario’s het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald. Hierbij is tevens een raming gemaakt van de te verwachten extra kosten van gemeenten. De 6 scenario’s worden gekenmerkt door:
3

Betrouwbaarheid staat voor de kans dat een gemeten waarde representatief is voor de werkelijke waarde. Een betrouwbaarheid van
90% betekent dat bij het opnieuw meten van de variabelen in 90% van de gevallen een waarde binnen de standaarddeviatie wordt
bevonden.
4

Het begrip nauwkeurigheid wordt hier gebruikt in betekenis van de maximaal toegestane fout. De foutmarge wordt bepaald door de
formule z (betrouwbaarheid) * standaarddeviatie / Wortel uit de steekproefomvang. Naarmate de spreiding van de gegevens groter
wordt (en daarmee ook de standaarddeviatie) neemt de onnauwkeurigheid toe. Bij een nauwkeurigheid van 10% mag de berekende
foutmarge niet meer dan 10% afwijken van het populatiegemiddelde.

SIRA Consulting

11

p

De locatie waar een stem wordt uitgebracht. Op grond van de kieswet hebben kiezers de mogelijkheid om in elk willekeurig stembureau binnen de gemeente hun stem uit te brengen. Het wetsvoorstel kent als uitgangspunt dat dit in het algemeen ook voor de Waterschapsverkiezingen geldt, ook
als binnen een gemeente meerdere waterschappen zijn gelegen. Een variant op dit uitgangspunt is
dat gestemd wordt in een willekeurig stembureau, voor zover dat binnen het eigen waterschap is
gelegen.
Het al dan niet stemmen in een ander waterschap binnen de gemeente geldt alleen voor die gemeenten waarbij 2 of meer waterschappen binnen de gemeentegrenzen liggen. Dit is van toepassing
op 77 gemeenten, exclusief gemeenten die liggen in het per 1 januari 2014 uit een fusie ontstane
waterschap ‘Vechtstromen’.

p

De wijze waarop het tellen van de stemmen wordt uitgevoerd. Na sluiting van het stembureau kan
het tellen van de stemmen plaatsvinden: (1) conform de bepalingen van de Kieswet; in het stembureau, (2) indien de gemeente daartoe op grond van de Tijdelijke experimentenwet stembiljetten en
centrale stemopneming besluit; op een centrale plaats in de gemeente, of (3) zoals in het kader van
de voorbereiding van het wetsvoorstel is geopperd; door het waterschap op een centrale plaats in
het waterschap.

Bovenstaande uitgangspunten leiden ertoe dat in dit onderzoek onderscheid is gemaakt tussen de volgende scenario’s:
a.

b.

Uitgangspunt wetsvoorstel: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het
waterschap. Het tellen van de stemmen vindt plaats op:
1. het stembureau (uitgangspunt van het wetsvoorstel);
2. een centrale locatie in de gemeente;
3. een centrale locatie in het waterschap.
Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap. Het tellen
van de stemmen vindt plaats op:
4. het stembureau;
5. een centrale locatie in de gemeente;
6. een centrale locatie in het waterschap.

Standaarden voor overheidstarieven en out-of-pocketkosten
Bij het identificeren van de kosten voor het organiseren van de Waterschapsverkiezingen is onderscheid
gemaakt tussen interne en externe kosten. Bij interne kosten gaat het om de verwachte extra tijd van
medewerkers van gemeenten bij de organisatie van de verkiezingen in 2015. Met behulp van schaalniveaus wordt deze tijd omgezet in meetbare financiële eenheden (€). Welke schaal van toepassing is, is
afhankelijk van de medewerker die de werkzaamheden uitvoert. Om uniformiteit in schaalniveaus en
onderliggende uurtarieven te garanderen is in overleg met de werkgroep gebruik gemaakt van de ‘Handleiding Overheidstarieven 2013’ van het ministerie van Financiën.
Naast interne tijd heeft een gemeente ook extra kosten voor de aanschaf of inhuur van externe bronnen. Voorbeelden van deze ‘out-of-pocketkosten’ zijn aanschafkosten van extra stembussen, -hokjes, en
–materialen, drukwerk- en verzendkosten, de inhuur van trainers, etc.

12

2.3

Berekening van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde
Het normbedrag is gebaseerd op het verwachte aantal kiesgerechtigden in 2013
Het aantal kiesgerechtigden verschilt per type verkiezing. Zo gelden voor de Provinciale Statenverkiezingen andere criteria dan bij de Waterschapsverkiezingen. Om te mogen stemmen voor de Waterschapsverkiezingen dient een kiesgerechtigde (a) 18 jaar of ouder te zijn en (b) legaal te wonen in een
betreffend waterschap. De verplichting om in het bezit te zijn van de Nederlandse nationaliteit is, in
tegenstelling tot de Provinciale verkiezingen, niet van toepassing voor de Waterschapsverkiezingen.
Om het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap te bepalen is uitgegaan van het aantal achttienjarigen of ouder per gemeente in 2013. Het gaat hierbij om in totaal
13.316.082 kiesgerechtigden5. Hierbij is geen rekening gehouden met het aantal mensen dat uitgesloten
is van kiesrecht. Dit heeft geen effect op de onderzoeksresultaten omdat het hierbij gaat om een zeer
gering aantal6.
Kader 1. Het verwachte aantal kiesgerechtigden voor de Waterschapsverkiezingen in 2015.

Om een inschatting te maken van het aantal kiesgerechtigden in 2015, is gebruik gemaakt van een
trendanalyse. Met een trendanalyse wordt een voorspelling gedaan van het verloop van het aantal
kiesgerechtigden voor de jaren 2014 en 2015, waarbij er rekening mee wordt gehouden dat per jaar
het aantal kiesgerechtigden kan toe- of afnemen. Voor dit onderzoek is per gemeente het aantal
kiesgerechtigden vanaf 2010 tot 2013 bepaald. Met behulp van deze aantallen is vervolgens de trend
van het aantal kiesgerechtigden per gemeente bepaald voor de jaren 2014 en 2015. Het totaal aantal
kiesgerechtigden voor 2015 is hiermee geraamd op 13,5 miljoen en is gebaseerd op 408 gemeenten in
2013.
In de onderstaande tabel is de raming van het aantal kiesgerechtigden per 2013 verdeeld over (a) de
omvang van gemeenten op basis van het aantal inwoners en (b) of er sprake is van 1 of meer waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
Tabel 1. Het geraamde aantal kiesgerechtigden voor de Waterschapsverkiezingen per 2013, verdeeld naar omvang
van gemeenten op basis van het aantal inwoners en het aantal waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
0 – 25.000

-

50.000
100.000

–

100.000+

G4

Totaal

1 Waterschap

2.017.224

3.156.898

1.835.210

2.050.421

400.992

9.460.745

> 1 Waterschap

372.429

687.349

721.778

666.386

1.407.395

3.855.337

2.389.653

3.844.247

2.556.988

2.716.807

1.808.387

13.316.082

Totaal

5

25.000
50.000

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

6

Een rechter kan bij bepaalde delicten een gedetineerde uitsluiten van het kiesrecht. Dit is een bijzondere maatregel bij de opgelegde straf. In de praktijk wordt deze maatregel niet vaak opgelegd. Tot voor kort waren ook personen die onder curatele staan wegens
een geestelijke stoornis uitgesloten van het kiesrecht. Maar door een wijziging van de Grondwet hebben zij sinds de Europese verkiezingen van juni 2009 het recht om te stemmen.

SIRA Consulting

13

Kostenposten en de afschrijving van bedrijfsmiddelen
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is samengesteld uit diverse kostenposten van gemeenten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen. Deze kostenposten
zijn in eerste instantie geïnventariseerd in het brononderzoek en vervolgens tijdens interviews met deskundigen van gemeenten geverifieerd, aangevuld en gekwantificeerd. Bij de inventarisatie van de kostenposten en het bepalen van het normbedrag, is onderscheid gemaakt tussen initiële en terugkerende
kosten. De kosten zijn uitgedrukt in prijspeil 2013 en zijn exclusief BTW.
p

Initiële kosten zijn de eenmalige extra kosten voor het organiseren van de Waterschapsverkiezingen. Bij het bepalen van het normbedrag is rekening gehouden met een afschrijvingstermijn van 12
jaar op ‘duurzame bedrijfsmiddelen’7. In dit onderzoek is afschrijving van toepassing op de volgende bedrijfsmiddelen:
§
De aanschaf van stemborden.
§
De aanschaf van stemhokjes.
§
De aanschaf van stembussen.
§
De aanschaf van software en hardware.
§
De aanschaf van materialen voor training en opleiding.
Bij de afschrijving is rekening gehouden met het feit dat verkiezingen gemiddeld één keer in de
vier jaar plaatsvinden.

p

Terugkerende kosten zijn de extra kosten die bij iedere verkiezingen terugkomen. Voorbeelden
hiervan zijn het aanpassen van draaiboeken, werven van stembureauleden en tellers, drukken van
stempassen, het op- en afbouwen van stembureaus, etc. Op dit type kosten is geen afschrijving van
toepassing.

Bij de raming van de extra kosten voor gemeenten is ervan uitgegaan dat gemeenten de ‘duurzame bedrijfsmiddelen’ financieren vanuit een lening. Voor het bepalen van de rentelasten is uitgegaan van een
rentepercentage van 3%. In dit onderzoek zijn de rentelasten doorberekend voor de aanschaf van stemborden, -hokjes, - bussen- en materialen. Veelal is de aanschaf van ‘duurzame bedrijfsmiddelen’ onderdeel van een grotere lening van gemeenten.
Per scenario is het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bepaald.
Het normbedrag is samengesteld conform de bovenstaande beschrijving van initiële en terugkerende
kosten. In de onderstaande figuur is deze samenstelling nader geïllustreerd.

7

Bron: Belastingdienst. In principe wordt uitgegaan van een standaard afschrijvingstermijn van 10 jaar. Op verzoek van de werkgroep
is uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 12 jaar.

14

Figuur 2. Illustratie van de samenstelling van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde.

In bijlage III is een overzicht van de kostenposten opgenomen, waarbij tevens wordt aangegeven op welke kostenposten afschrijving van toepassing is.
Berekening gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap
Om het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap te bepalen is in overleg met de werkgroep de onderstaande formule tot stand gekomen. Elementen van deze formule zijn
het verwachte aantal kiesgerechtigden in 2013 (zie tabel 1) en de te verwachten extra kosten van gemeenten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen in 2015. Hierbij is onderscheid gemaakt
tussen initiële en terugkerende kosten (zie figuur 2). De formule is als volgt:

∑

SIRA Consulting

∑

∗

/

∗

p

NB = het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap in 2015.

p

∑nc = de som van de normbedragen van alle onderzochte categorieën.

p

∑ngc = de som van de gemiddelde normbedragen per gemeente, binnen een categorie.

p

TKIgc = de totale initiële kosten, per gemeente, binnen een categorie, inclusief rentekosten

p

AT = de afschrijvingstermijn van materiele producten, zoals stembussen- en hokjes (4/12).

p

TKTgc = de totale terugkerende kosten, per gemeente, binnen een categorie.

p

KGgc = het aantal kiesgerechtigden per gemeente, binnen een categorie.

p

Rc = het aantal respondenten ‘gemeenten’ binnen een categorie.

p

KGc = het totaal aantal kiesgerechtigden binnen een categorie.

p

KG2013 = het geschatte totaal aantal kiesgerechtigden voor de Waterschapsverkiezingen in 2013.

15

3

Opbouw van de informatie-uitvraag bij gemeenten

3.1

Bepalen van de steekproef
Omvang van de populatie
Uitgangspunt voor het bepalen van de steekproef zijn de 408 Nederlandse gemeenten in 20138. In overleg met de werkgroep is besloten om geen rekening te houden met nog te fuseren gemeenten en waterschappen vanaf 2015. Dit betekent bijvoorbeeld dat 10 gemeenten die enkel binnen het waterschap
‘Regge en Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ liggen ook onderdeel uitmaken van de onderzoekspopulatie. Deze
gemeenten vallen per 1 januari 2014 geheel onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’ en organiseren in 2015 geen Waterschapsverkiezingen9. De reden om alle gemeenten mee te nemen in de steekproef is gelegen in het feit dat de resultaten van het onderzoek de basis vormen voor de
vergoeding die waterschappen bij iedere volgende verkiezing vergoeden aan gemeenten.
Vaststellen van de steekproefomvang
De omvang van de steekproef die in het onderzoek wordt genomen om tot representatieve gegevens te
komen, is vastgesteld op 58 gemeenten. Dit aantal is bepaald uitgaande van de onderzoekspopulatie van
408 gemeenten, een betrouwbaarheid van 90% en een nauwkeurigheid van 10%. In onderstaand tekstkader is de berekening van de steekproefomvang uitgelegd.
Kader 2. Beschrijving steekproefbepaling.

Voor het bepalen van de steekproefomvang is gebruik gemaakt van de volgende formule:
N x z ² x p(1-p)
z ² x p(1-p) + (N-1) x F ²

=≤n

Voor de berekening van de benodigde respons zijn de volgende gegevens nodig:

8

p

N = de grootte van de populatie. Dit betreft 408 gemeenten.

p

z = de standaardafwijking bij een bepaald betrouwbaarheidspercentage. Dit is 1,65 bij 90% betrouwbaarheid. Deze waarde is gebruikt bij het berekenen van de steekproefomvang.

p

p = de spreiding, ofwel de kans dat iemand een bepaald antwoord geeft. De standaardwaarde
hiervoor is 50%.

p

F = de foutmarge of de nauwkeurigheid. In het onderzoek is hierbij uitgegaan van een nauwkeurigheidspercentage van 10%.

p

n = het resultaat van de berekening en geeft het aantal benodigde respondenten oftewel de
minimale benodigde respons. In dit geval 58 gemeenten.

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

9

Het gaat hierbij om de gemeenten Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Hengelo, Losser, Oldenzaal, Tubbergen, Twenterand en
Wierden. Deze gemeenten liggen enkel in Velt en Vecht en/of Regge en Dinkel.

SIRA Consulting

17

3.2

Selecteren van representatieve gemeenten
Eigenschappen van de onderzoekspopulatie
Bij het selecteren van de 58 gemeenten is rekening gehouden met een tweetal eigenschappen van gemeenten die van invloed zijn op de complexiteit van de organisatie van de Waterschapsverkiezingen.
Het gaat hierbij om:
p

p

Het aantal inliggende waterschappen binnen de gemeentegrenzen: Bij 331 gemeenten is sprake van
1 waterschap binnen de gemeentegrenzen en bij 77 gemeenten is sprake van 2 of 3 waterschappen
binnen de gemeentegrenzen. Voor gemeenten met meerdere waterschappen betekent het dat zij
voor de ingelegen waterschappen de Waterschapsverkiezingen organiseren. In geval van buitensporige consequenties kunnen, op grond van het wetsvoorstel, gemeenten met meerdere waterschappen gebruik maken van een uitzonderingsclausule, waarin zij afwijken van het uitgangspunt stemmen in een willekeurig stembureau. Dit speelt vooral indien een klein gedeelte van een waterschap
is gelegen in een gemeente met absoluut of relatief weinig kiezers. Volgens de wet kan het een te
grote belasting voor de uitvoering zijn om in die gevallen te verwachten dat in alle stembureaus
stembiljetten van de betreffende waterschappen zijn. Bovendien kan bij een beperkt aantal kiezers
het stemgeheim in gevaar komen.
De omvang: De omvang van gemeenten is bepaald aan de hand van het aantal inwoners10. Het merendeel van de gemeenten (194) heeft tot 25.000 inwoners en behoort hiermee tot de kleine gemeenten van Nederland. Op verzoek van de werkgroep zijn de G4-gemeenten als aparte categorie
in zijn geheel meegenomen in dit onderzoek.

In de onderstaande figuur zijn de eigenschappen van gemeenten nader geïllustreerd.

Figuur 3. Illustratie van het aantal waterschappen binnen gemeenten en de omvang van gemeenten.

Het complete overzicht met gemeenten, het aantal inliggende waterschappen binnen een gemeente en
de omvang op basis van het aantal inwoners is opgenomen in bijlage V.

10

18

Het aantal gemeenten en inwoners is gebaseerd op de peildatum 1 januari 2013. Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Spreiding van de respondenten in de steekproef naar aantal waterschappen en omvang
Om een representatief gewogen gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap te bepalen is het van belang om de respondenten evenredig te spreiden naar de eigenschappen van (a) de
omvang van gemeenten op basis van het aantal inwoners en (b) het aantal inliggende waterschappen
binnen de gemeentegrenzen. Gezien het gering aantal gemeenten (11) met 3 waterschappen binnen de
gemeentegrenzen is in overleg met de werkgroep besloten om gemeenten met 2 of 3 waterschappen als
één categorie te zien. Van de steekproefomvang van 58 gemeenten hebben in de periode juli en augustus 2013 52 gemeenten deelgenomen aan het onderzoek11. Het verminderde aantal deelnemende gemeenten heeft geen invloed op de betrouwbaarheid en representativiteit van de onderzoeksresultaten,
omdat bij de selectie van gemeenten rekening is gehouden met de eigenschappen (a) omvang en (b)
aantal waterschappen. Hierdoor is gewaarborgd dat iedere categorie voldoende vertegenwoordigende
gemeenten bevat. In de onderstaande tabel is deze indeling nader weergegeven, waarbij tussen haakjes
het aantal gemeenten behorende bij de steekproefomvang is aangegeven.
Tabel 2. Het aantal deelnemende gemeenten in relatie tot de steekproefomvang, verdeeld naar omvang van gemeenten op basis van het aantal inwoners en het aantal waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
0 – 25.000

25.000
50.000

1 Waterschap

10 (11)

6 (8)

> 1 Waterschap

8 (9)

Totaal

18 (20)

–

50.000
100.000

–

100.000+

G4

Totaal

2 (3)

3 (2)

1 (1)

22 (25)

9 (10)

7 (8)

3 (3)

3 (3)

30 (33)

15 (18)

9 (11)

6 (5)

4 (4)

52 (58)

In overleg met de opdrachtgever en de werkgroep zijn gemeenten geselecteerd en uitgenodigd voor
deelname aan het onderzoek. De indeling van gemeenten in tabel 2 is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:
p
p

De selectie van gemeenten dient evenredig verdeeld te zijn over de omvangscategorieën van gemeenten. Gezien de aard en omvang hebben alle G4-gemeenten deelgenomen aan het onderzoek.
De complexiteit van de organisatie van de Waterschapsverkiezingen neemt toe naarmate er meerdere waterschappen binnen de gemeentegrenzen liggen. Bij het selecteren van gemeenten ligt de
nadruk op gemeenten met meerdere waterschappen binnen de gemeentegrenzen:
§
In totaal hebben 22 van de 331 gemeenten met 1 waterschap deelgenomen aan het onderzoek. Dit is 7% van de subpopulatie.
§
In totaal hebben 23 van de 66 gemeenten met 2 waterschappen deelgenomen aan het onderzoek. Dit is 35% van de subpopulatie.
§
In totaal hebben 7 van de 11 gemeenten met 3 waterschappen deelgenomen aan het onderzoek. Dit is 64% van de subpopulatie.
Van de gemeenten met meerdere waterschappen binnen de gemeentegrenzen heeft 39% deelgenomen aan het onderzoek. Dit is de som van 23 gemeenten met 2 waterschappen en 7 gemeenten met
3 waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
De 52 betrokken gemeenten organiseren de Waterschapsverkiezingen voor 3,7 miljoen kiesgerechtigden. Dit is 28% van het totaal aantal kiesgerechtigden per 1 januari 2013 (13,3 miljoen).

11

Het onderzoek is uitgevoerd in de zomerperiode van 2013. Omdat in deze periode een groot aantal deskundigen van gemeenten
afwezig was als gevolg van de zomervakantie, is het niet haalbaar gebleken 58 gemeenten te betrekken bij dit onderzoek.

SIRA Consulting

19

Geografische spreiding van de respondenten in de steekproef
In de onderstaande figuur is de geografische spreiding weergegeven van de gemeenten die gegevens
hebben aangeleverd voor dit onderzoek. Uit de figuur blijkt dat gemeenten in de steekproef over heel
Nederland zijn verdeeld. De onderzoeksgegevens van de respondenten zijn anoniem verwerkt in de
eindresultaten van dit onderzoek.

Waterschapskaart van Nederland per 1 januari 2013

Gemeenten met 1 waterschap
Gemeenten met >1 waterschap

Figuur 4. Weergave van de gemeenten in de steekproef, inclusief de geografische spreiding.

20

3.3

Controleren en verwerken onderzoeksgegevens
Uitbijters12
Voor het bepalen van uitbijters is gekeken naar de afwijking van de hoogte van de kostensoorten met
het populatiegemiddelde. Andere mogelijke analyses om uitbijters te identificeren bleken weinig variatie te geven en daarmee niet bruikbaar.
Bij een afwijking van 1 of 2 maal de standaarddeviatie van het populatiegemiddelde is bij de respondenten onderzocht welke verklaring hiervoor bestaat. Indien daar een afdoende verklaring voor blijkt te
zijn, dan is aangenomen dat dit een eigenschap is van de populatie. In een dergelijk geval wordt verondersteld dat de afwijking niet wordt veroorzaakt door onjuiste opgave van gegevens. Deze gegevens zijn
dan ook niet als uitbijter aangeduid.
Een voorbeeld van een oorzaak van een uitbijter is het beperkt aantal kiesgerechtigden in een gemeente. Een gemeente met deze eigenschap heeft, in vergelijking met gemeenten met vergelijkbare kosten
maar met meer kiesgerechtigden, een hoger gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde. Een dergelijk
eigenschap is verklaarbaar en daarom geen reden om aan te merken als uitbijter. Op basis van de analyse van de verzamelde onderzoeksgegevens, zijn bij 2 gemeenten uitbijters geconstateerd met een afwijking van twee keer de standaarddeviatie. Nader onderzoek wijst uit dat elke uitbijter direct aanwijsbare redenen bevat, die tevens als eigenschap van de betreffende gemeente kunnen worden beschouwd. Op basis van de analyse en nader onderzoek is iedere respondent meegenomen in het onderzoek. Hiermee zijn alle verzamelde gegevens representatief gebleken voor het bepalen van het normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap.
Controle van de gegevens
Voor het bepalen van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is
het essentieel dat de onderzoeksresultaten betrouwbaar zijn en dat deze zijn gecontroleerd en geverifieerd op juistheid en volledigheid. Het controleren en verifiëren van de verzamelde gegevens heeft tijdens het onderzoek op diverse momenten plaatsgevonden:
p

p

p

12

SIRA Consulting

Tijdens de interviews met deskundigen van 52 gemeenten zijn de verzamelde gegevens waar mogelijk gecontroleerd en geverifieerd op echtheid. Per kostenpost is nagegaan of de opgegeven extra
kosten onderbouwd konden worden met documenten, zoals facturen, begrotingen, besluiten, financiële overzichten, etc. Daarnaast is tijdens interviews een vergelijking getrokken met verzamelde
gegevens afkomstig uit eerdere interviews bij andere gemeenten. Hierbij is het principe van ‘omgekeerde bewijslast’ gehanteerd, waarbij de geïnterviewde waar mogelijk de aangeleverde gegevens
moet onderbouwen, verantwoorden en beargumenteren.
Tijdens het interview zijn de gegevens door SIRA Consulting verwerkt in het vragenformulier (zie
bijlage VI). Na afloop van het interview is het vragenformulier per e-mail teruggekoppeld aan de geinterviewde van de gemeente met het verzoek deze te controleren op juistheid en volledigheid. Indien nodig zijn hierbij aanvullende vragen gesteld om de juistheid te controleren.
Nadat de terugkoppeling op het vragenformulier door de gemeente heeft plaatsgevonden, heeft
wederom een vergelijking van de gegevens plaatsgevonden op basis van reeds verzamelde gegevens
uit eerdere uitgevoerde interviews met deskundigen van gemeenten. Indien nodig zijn aanvullende
vragen gesteld om nog ontbrekende gegevens te achterhalen of de juistheid van gegevens te controleren.

Een uitbijter is een waarde die duidelijk van de andere waarden afwijkt zonder direct aanwijsbare reden.

21

p

Bij aanvang van de analyse van de verzamelde gegevens zijn alle vragenformulieren nogmaals gecontroleerd om te bepalen of de vragenformulieren juist en consistent zijn ingevuld. Deze controles
hebben ertoe geleid dat bij enkele gemeenten aanvullende vragen zijn gesteld om eventuele fouten
te herstellen en onduidelijkheden te verhelderen.

Naast de hierboven beschreven controleslagen van de verzamelde gegevens, zijn de interviews op iteratieve wijze uitgevoerd. Dit betekent dat nieuwe inzichten die tijdens een interview ontstaan (a) zijn
meegenomen naar een volgend interview en (b) zijn geverifieerd bij gemeenten waar reeds een interview heeft plaatsgevonden. In het laatste geval is contact opgenomen met de gemeente om de nieuwe
inzichten te bespreken en de benodigde gegevens te verzamelen.
Extrapolatie
Voor het bepalen van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is
een extrapolatie uitgevoerd op basis van de verzamelde onderzoeksgegevens verkregen door interviews
met deskundigen van 52 gemeenten. Voor het uitvoeren van de extrapolatie is de volgende werkwijze
gehanteerd:
p

De totale steekproef bestaat uit 52 gemeenten die zijn verdeeld over 10 subpopulaties. Per subpopulatie zijn de volgende eigenschappen van gemeenten in de nadere analyse meegenomen:
§
Het aantal waterschappen per gemeente. Zoals in paragraaf 3.2 beschreven zijn er 331 gemeenten met 1 waterschap en 77 gemeenten met meerdere waterschappen.
§
De indeling van gemeenten naar omvang op basis van het aantal inwoners. Dit zijn in totaal 5
omvangscategorieën.
Omdat de eigenschappen van de gemeenten per subpopulatie verschillen, moet de extrapolatie ook
per subpopulatie worden uitgevoerd. Dit betekent dat voor het berekenen van de resultaten voor de
gehele populatie eerst het resultaat per subpopulatie wordt geëxtrapoleerd en daarna wordt opgeteld.

p

22

De resultaten van de G4-gemeenten zijn niet geëxtrapoleerd, omdat alle gemeenten van de G4
hebben deelgenomen aan het onderzoek. Voor deze subcategorie geldt een informatie-uitvraag van
100%.

4

Beschrijving van het verkiezingsproces
Bij het organiseren van verkiezingen voeren gemeenten een groot aantal verschillende werkzaamheden
uit. Deze werkzaamheden kosten gemeenten tijd en geld. Om de extra kosten voor het organiseren van
de Waterschapsverkiezingen in kaart te brengen, is geïnventariseerd welke werkzaamheden een gemeente extra uitvoert voor het organiseren van de Waterschapsverkiezingen, aanvullend op het organiseren van de Provinciale Statenverkiezingen.
Om deze extra werkzaamheden te inventariseren, zijn interviews uitgevoerd met deskundigen van gemeenten. Uit de interviews blijkt dat de werkzaamheden van het verkiezingsproces zijn te onderscheiden in drie hoofdstappen, te weten de voorbereiding, de stemming op de verkiezingsdag en de afronding. De interviews zijn uitgevoerd aan de hand van een vragenformulier waarin alle werkzaamheden
die een gemeente uitvoert op detailniveau zijn geïnventariseerd. Het verkiezingsproces is in onderstaand figuur nader weergegeven.

Voorbereiding

Stemming

Afronding

Tijdens de voorbereiding creëert een
gemeente de randvoorwaarden voor
het uitvoeren van de verkiezingsdag.
De werkzaamheden die worden
uitgevoerd zijn o.a.:

Tijdens de verkiezingsdag brengen
kiesgerechtigden tussen 7.30 en
21.00 uur hun stem uit in één van de
stembureaus. De werkzaamheden die
worden uitgevoerd zijn o.a.:

Tijdens de afronding worden de
stemmen geteld en de uitslagen
verwerkt en bekend gemaakt. De
werkzaamheden die worden
uitgevoerd zijn o.a.:

Projectmanagement

Transport kleinere materialen

Sorteren en tellen van de stemmen

Training en opleiding

Vergoeding stembureauleden

Opstellen/controleren proces-verbaal

Drukken en verzenden documenten

Telefonische helpdesk

Invoeren van de resultaten in OSV

Organiseren stembureaus

Verzorgen catering

Transport en opslag van materialen

Figuur 5. Schematische weergave van het verkiezingsproces.

Voorbereiding
Bij de voorbereidingen van de verkiezingen voert de gemeente diverse werkzaamheden uit die zijn te
kwalificeren als projectmanagement. Het gaat hierbij onder andere om het betrekken van medewerkers
en stembureauleden, het aanpassen van draaiboeken, het organiseren en houden van vergaderingen en
het opstellen van voorlichtingsmateriaal aan kiesgerechtigden. Om de juiste kiesgerechtigden te selecteren treft de gemeente voorzieningen betreffende de GBA en stemsystemen en verkiezingssoftware.
Om te zorgen dat de stembureauleden over voldoende kennis en vaardigheden beschikken wordt verplicht een opleiding gegeven. In de voorbereiding van die opleiding wordt instructiemateriaal opgesteld,
aangepast of aangeschaft. De opleiding aan de stembureauleden wordt dikwijls verzorgd door de gemeente zelf. Er zijn ook gemeenten die hiervoor een externe trainer aanstellen.
De gemeente informeert de kiesgerechtigden over de naderende verkiezingen door het verzorgen van
voorlichtingsmateriaal, stempassen en de huis-aan-huisfolder. Het drukwerk wordt in zijn geheel uitbesteed. Wel is controle van de drukproeven en afstemming met de drukker vereist. Het bezorgen van
stempassen en kandidatenlijsten wordt uitbesteed aan diverse postpartijen, zoals PostNL, Sandd, VSP,
etc. Soms is de postbezorging onderdeel van reeds afgesloten contracten en soms worden nieuwe contracten speciaal voor de verkiezingen afgesloten.

SIRA Consulting

23

Om kiesgerechtigden hun stem te laten uitbrengen, dienen voldoende stemlocaties beschikbaar te zijn
met voldoende stemhokjes-, -bussen en –materialen. De medewerkers van de buitendienst verzorgen de
op- en afbouw van het stembureau. Deze medewerkers verzorgen tevens de aan- en afvoer van grote(re)
materialen, zoals stemhokjes- en bussen. De kleinere materialen worden vaak door de stembureauleden
verzorgd.
Om de verkiezingen aan te kondigen worden stemborden gekocht, gehuurd of zelf gemaakt. Op deze
stemborden hebben de verkiezingspartijen de mogelijkheid om hun publiciteit te verzorgen.
Stemming
Vanaf het moment dat de stembureaus hun deuren openen tot het moment van sluiting, kunnen kiesgerechtigden hun stem uitbrengen. Zoals toegelicht in hoofdstuk 2, gelden voor de locatie van stemmen
twee scenario’s. Ongeacht het gevolgde scenario, moeten op ieder stembureau minimaal drie stembureauleden aanwezig zijn. Sommige gemeenten werken met twee ploegen van stembureauleden. Andere
gemeenten werken met één ploeg van vier of meer stembureauleden, waarbij de stembureauleden afwisselend pauzeren. De centrale taak van de stembureauleden is het zorgen voor een ordelijk verloop
van de verkiezingsdag. De stembureauleden ontvangen van de gemeente dikwijls een vergoeding. Daarnaast zorgt het merendeel van de gemeenten gedurende de verkiezingsdag voor de catering.
Afronding
Nadat de stembureaus hun deuren hebben gesloten, worden de stemmen geteld en de resultaten bekendgemaakt. Zoals toegelicht in hoofdstuk 2, gelden voor het tellen van de stemmen drie scenario’s.
Bij het tellen van de stemmen op de stembureaus, wordt veelal geteld door de stembureauleden, eventueel aangevuld met extra tellers. De voorzitter van het stembureau verwerkt de resultaten van de telling in een proces-verbaal en brengt dit naar een centrale locatie in de gemeente. De gemeente controleert daar het proces-verbaal en voert de resultaten in Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) in.
Bij het tellen van de stemmen op een centrale locatie in de gemeente, vervoert de gemeente de stembiljetten (veelal in stembussen) naar de centrale locatie. Dit is vaak het gemeentehuis of een gehuurde
sporthal. Op de centrale locatie wordt veelal geteld door speciaal hiervoor ingeschakelde tellers, eventueel aangevuld met ambtenaren en/of stembureauleden. Na het opstellen en controleren van het proces-verbaal, voert de gemeente de resultaten in OSV in. Enkele gemeenten voeren de telling de volgende dag uit en regelen dan bewaking voor de nachtelijke uren.
Bij het tellen van de stemmen op een centrale locatie in het waterschap, vervoert de gemeente de
stembiljetten (eventueel in stembussen) naar deze centrale locatie, waar het waterschap zorgt voor de
telling en het verdere vervolg. Wanneer sprake is van meerdere waterschappen in de gemeente én binnen een willekeurig stembureau - ongeacht het waterschap - is gestemd, moet de gemeente de stembiljetten echter wel eerst sorteren om te waarborgen dat zij de juiste stembiljetten naar het juiste waterschap vervoert.
Uit interviews met deskundigen van gemeenten blijkt dat de wijze waarop verkiezingen worden georganiseerd per gemeente verschilt. Enerzijds komt dit door gemaakte (politieke) keuzes van gemeenten,
zoals de hoogte van de dagvergoedingen voor stembureauleden en tellers, kosten voor catering, inzet
van het aantal medewerkers, etc. Anderzijds komt dit door specifieke eigenschappen van een gemeente, zoals historie, geografische ligging, aantal inliggende waterschappen, aantal kiesgerechtigden, etc.
In kader 3 op de volgende pagina zijn voorbeelden opgenomen die afkomstig zijn uit interviews met
deskundigen van gemeenten. De voorbeelden geven de variatie bij gemeenten aan ten aanzien van de
organisatie van de Waterschapsverkiezingen. Dergelijke eigenschappen zijn onderdeel van het normbedrag per kiesgerechtigde.

24

Kader 3. Voorbeelden van gemeenten ten aanzien van de organisatie van de Waterschapsverkiezingen.

Tijdens de interviews met deskundigen van 52 gemeenten is informatie verzameld ten aanzien van
de extra kosten voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen in 2015. Onderstaand zijn enkele voorbeelden opgenomen die verschillen tussen gemeenten illustreren en dus van invloed zijn op
het normbedrag. De genoemde bedragen zijn exclusief BTW.

SIRA Consulting

p

Alle onderzochte gemeenten geven aan extra stembureauleden in te zetten bij het uitvoeren
van gecombineerde verkiezingen. De inzet van extra stembureauleden wordt mede bepaald
door (a) het beschikbaar aantal mensen en (b) of wordt gewerkt met shifts of een rouleerrooster. Gemiddeld worden 3,5 extra stembureauleden per stembureau ingezet.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (90%) geeft aan extra tellers in te zetten bij het
tellen van stembiljetten. Deze tellers zijn afkomstig uit de ambtelijke organisatie, zijn vrijwilligers of worden ingehuurd via een uitzendbureau. Gemiddeld worden 4,2 extra tellers per
stembureau ingezet.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (87%) geeft aan een vergoeding te geven aan de
leden van het stembureau. De hoogte van een vergoeding verschilt per gemeente en varieert
tussen € 20 en € 225 per persoon. Gemiddeld is de vergoeding rond de € 150 per persoon.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (95%) geeft aan een vergoeding te geven aan de
tellers. De hoogte van een vergoeding verschilt per gemeente en varieert tussen € 20 tot € 200
per persoon. Gemiddeld is de vergoeding rond de € 65 per persoon.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (65%) verzorgt catering voor de leden van het
stembureau en de tellers. De extra kosten voor catering verschillen per gemeente en variëren
tussen € 150 en € 35.000. Dit is mede afhankelijk van de omvang van de gemeente, het aantal
stembureaus en het aantal stembureauleden en tellers. Gemiddeld zijn de kosten rond € 1.400.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (77%) geeft aan extra stemborden te plaatsen,
zodat de kandidaten hierop voor publiciteit kunnen zorgen. De stemborden worden aangeschaft, gehuurd of zelf gemaakt. De hoogte van de kosten verschilt per gemeente en varieert
van een paar honderd euro tot enkele duizenden euro’s per stembord. Gemiddeld zijn de kosten rond € 1.000 per stembord, exclusief plaatsings- en verwijderingskosten.

p

21% van de onderzochte gemeenten geeft aan dat zij over onvoldoende stembureaus beschikt
om gecombineerde verkiezingen uit te voeren en dat extra stembureaus gehuurd moeten worden. De kosten verschilt per gemeente en varieert tussen € 300 tot € 1.500 per stembureau.

p

27% van de onderzochte gemeenten geeft aan een aantal reguliere stembureaus te vervangen
door grotere locaties. Dit om de toestroom en doorstroom van het stemmen te bevorderen. De
hoogte van de kosten verschilt per gemeente en varieert tussen de € 500 en € 4000 per locatie.
Dikwijls worden portakabins gehuurd.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (92%) geeft aan 1 extra stembus per stembureau
aan te schaffen. De aanschafprijs, inclusief slot, voor een stembus verschilt per leverancier,
maar bedraagt gemiddeld € 130 per stuk.

p

Het merendeel van de onderzochte gemeenten (63%) geeft aan een extra stemhokje, inclusief
verlichting, per stembureau aan te schaffen. De aanschafkosten voor een stemhokje verschillen
per leverancier, maar bedragen gemiddeld € 230.

p

Bij het tellen van de stemmen op een centrale locatie in de gemeente geeft 40% van de onderzochte gemeenten aan dat het gemeentehuis niet geschikt is en dat een externe locatie moet
worden gehuurd. De hoogte van de kosten verschilt per gemeente en varieert tussen de € 500
en € 8.000. Dit is afhankelijk van de omvang van de gemeente.
25

5

Resultaten per scenario
Zoals in hoofdstuk 2 is aangegeven is de inventarisatie van de extra kosten van gemeenten gebaseerd op
het papieren stemproces, zoals dat naar verwachting in 2015 plaatsvindt. Kosten voor centrale en regionale communicatie voor de Waterschapsverkiezingen worden gedragen door de waterschappen en zijn
daarom in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.
In de paragrafen 5.2 en 5.3 is voor de 6 scenario’s betreffende ‘stemmen in een willekeurig stembureau
in de gemeente, binnen het eigen waterschap’ en ‘ongeacht het waterschap’ een raming gemaakt van
de totale extra kosten voor gemeenten. Hierbij is tevens een raming gemaakt van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap. De raming is gebaseerd op het prijspeil
2013.
In de onderstaande figuur zijn de normbedragen voor de 6 scenario’s samengevat, gebaseerd op 408
gemeenten in 2013 en op 13.316.082 kiesgerechtigden in 2013. Van belang hierbij is dat het gaat om de
verwachte extra kosten van gemeenten. Dit betekent dat bij de scenario’s waarbij er wordt geteld door
het waterschap (scenario’s 3 en 6), ook nog kosten worden gemaakt door het waterschap zelf. Deze kosten zijn in dit onderzoek niet gekwantificeerd, omdat dit buiten de reikwijdte van het onderzoek valt.
Op verzoek van de Unie van Waterschappen zijn deze kosten in de onderstaande figuur bij benadering
weergegeven. Deze benadering is gebaseerd op de scenario’s waarbij het tellen plaatsvindt op een centrale locatie in de gemeente (scenario’s 2 en 4), omdat hierbij ook sprake is van het transport van de
stembussen naar een centrale locatie om te kunnen tellen. Naar verwachting zullen de kosten nog hoger
zijn in verband met grotere reisafstanden (en dus hogere transportkosten) naar de centrale locatie van
het waterschap.

Figuur 6. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap per scenario.13

13

SIRA Consulting

SWS betekent Stemmen in een Willekeurig Stembureau, ongeacht het waterschap. Dit betreft de scenario’s 1, 2 en 3.

27

Spreiding van het gewogen gemiddelde normbedrag per categorie ‘gemeente’
Uit het onderzoek blijkt dat de gemiddelde normbedragen per kiesgerechtigde van het waterschap per
categorie ‘gemeenten’ verschillen. Een categorie is een combinatie van (a) omvang van een gemeente
en (b) het aantal inliggende waterschappen (zie bijvoorbeeld tabel 2 voor een overzicht van in totaal 10
categorieën). De verschillen per categorie worden veroorzaakt door de diverse wijzen waarop gemeenten de verkiezingen organiseren (zie ook kader 3 voor een toelichting op de verschillen tussen gemeenten) en door bepaalde, niet beïnvloedbare, eigenschappen van gemeenten. Samengevat gaat het om:
p

p
p

De diverse kostenposten. De extra kosten die gemeenten maken voor de organisatie van de verkiezingen vertonen verschillen. Voorbeelden hiervan zijn de kosten voor projectmanagement en de
vergoedingen voor stembureauleden. De hoogte hiervan is afhankelijk van meerdere factoren die
voor iedere gemeente anders zijn. Daarnaast zijn verschillen geconstateerd in de kosten voor de
aanschaf van stembussen, -hokjes en –materialen. Dit is afhankelijk van enerzijds de leverancier en
anderzijds het aantal wat extra benodigd is om het stembureau mee te bevoorraden.
Het aantal kiesgerechtigden. Gemeenten met een beperkt aantal kiesgerechtigden hebben doorgaans hogere extra kosten per kiesgerechtigde dan gemeenten met meer kiesgerechtigden.
De ervaring met gecombineerde verkiezingen. Gemeenten die stadsdelen of deelgemeenten hebben, hebben ervaring met en materialen voor het uitvoeren van gecombineerde verkiezingen. Deze
gemeenten maken bijvoorbeeld geen extra kosten voor de aanschaf van stemhokjes, -bussen en materialen. Daarnaast beschikken deze gemeenten over een groter potentieel stembureauleden en tellers, waardoor bijvoorbeeld wervingskosten lager zijn.

SiW betekent Stemmen op een stembureau In het eigen Waterschap. Dit betreft de scenario’s 4, 5 en 6.

28

5.1

Stemmen in een willekeurig stembureau, ongeacht het waterschap
Scenario 1: tellen op het stembureau
Scenario 1 is het uitgangspunt van het wetsvoorstel en betreft het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap. Het tellen vindt plaats op het stembureau.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor dit scenario € 1,88. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 25,1 miljoen. De belangrijkste kengetallen
zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 3. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 1.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 1,88

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,76

Totale extra kosten van gemeenten

€ 25.091.215*

-

Initiële kosten

€ 1.629.827

-

Terugkerende kosten

€ 23.461.388

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 24,4 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Het gewogen gemiddelde normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente
in een betreffende categorie14. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn
weer gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande
tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 4. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,17

€ 1,53

€ 1,37

€ 2,02

€ 1,49

€ 1,72

> 1 Waterschap

€ 2,92

€ 1,94

€ 1,48

€ 2,11

€ 2,64

€ 2,22

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,72 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 2,22.

14

Een categorie verwijst in dit geval naar tabel 2 op blz. 17. In deze tabel zijn 10 categorieën te onderscheiden afhankelijk van (a) de
omvang van gemeenten en (b) het aantal waterschappen binnen een gemeente.

SIRA Consulting

29

Scenario 2: tellen op een centrale locatie in de gemeente
Scenario 2 is het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap. Het
tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor scenario 2
€ 2,02. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 26,8 miljoen. De belangrijkste kengetallen
zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 5. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 2.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 2,02

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,90

Totale extra kosten van gemeenten

€ 26.849.991*

-

Initiële kosten

€ 1.629.827

-

Terugkerende kosten

€ 25.220.164

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 26,1 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Het gewogen gemiddeld normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente in
een betreffende categorie. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn weer
gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 6. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,30

€ 1,69

€ 1,35

€ 2,22

€ 1,55

€ 1,82

> 1 Waterschap

€ 3,05

€ 1,99

€ 1,59

€ 2,21

€ 2,92

€ 2,35

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,82 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 2,35.

30

Scenario 3: tellen op een centrale locatie in het waterschap
Scenario 3 is het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap. Het
tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor scenario 3
€ 1,75. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 23,3miljoen. De belangrijkste kengetallen zijn
in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 7. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 3.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 1,75

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,63

Totale extra kosten van gemeenten

€ 23.274.903*

-

Initiële kosten

€ 1.629.827

-

Terugkerende kosten

€ 21.645.076

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 22,6 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Bovenstaande kosten zijn exclusief de kosten voor het tellen door het waterschap en zijn dus niet de
totale extra kosten van de Waterschapsverkiezingen. Het betreft de extra kosten voor gemeenten.
Het gewogen gemiddeld normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente in
een betreffende categorie. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn weer
gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 8. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,05

€ 1,44

€ 1,26

€ 1,90

€ 1,34

€ 1,60

> 1 Waterschap

€ 2,74

€ 1,78

€ 1,41

€ 1,90

€ 2,34

€ 2,03

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,60 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 2,03.

SIRA Consulting

31

Nadere analyse van de belangrijkste kostenposten voor de scenario’s 1, 2 en 3
In de onderstaande figuur is per scenario een overzicht van de 10 grootste kostenposten weergegeven.
Hieruit blijkt dat de opbouw van de kostenposten van scenario 1 en 2 vergelijkbaar zijn en dat bij scenario 3 sprake is van een iets andere opbouw. De omvang van de kostenposten per scenario is wel verschillend.

Scenario 1

Scenario 2

Scenario 3

Figuur 7. De belangrijkste kostenposten van de 3 scenario’s ‘Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap’.

Voor zowel scenario 1, 2, als 3 worden de extra kosten voornamelijk veroorzaakt door:
p

Kosten voor ‘Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag’. Hierbij gaat het om activiteiten/kosten op de
verkiezingsdag zelf, zoals:
§
Het verzorgen van de vergoeding aan de stembureauleden en de tellers (alle scenario’s).
§
Het verzorgen van de verzekering van de stembureauleden en de tellers (alle scenario’s).
§
Het verzorgen van de catering voor de stembureauleden en de tellers (alle scenario’s).
§
Het splitsen van de stembiljetten na sluiting van het stembureau (alle scenario’s).
§
Het tellen van de stemmen na sluiting van het stembureau (alleen scenario 1 en 2).
§
Het opstellen en het controleren van het proces-verbaal (alleen bij scenario’s 1 en 2).
§
Het invoeren van de stemresultaten in OSV (alleen bij scenario’s 1 en 2).

p

‘Productie- en drukkosten’. Hierbij gaat het om activiteiten/kosten voor:
§
§
§

32

Het opstellen van gemeentelijke informatie bestemd voor de achterzijde van de kandidatenlijst (huis-aan-huisfolder).
Het controleren, aanpassen en afstemmen van diverse drukproeven met de drukker.
Het laten drukken van kandidatenlijsten, (vervangende) stempassen en stemformulieren.

p

p

‘Verzendkosten’. Hierbij gaat het om de portokosten voor het verzenden van het verkiezingsmateriaal aan de kiesgerechtigden, zoals kandidatenlijsten en stempassen. Het komt voor dat gemeenten,
separaat van het reguliere postverzendingsproces, een aparte aanbesteding uitschrijven. Het aanbestedingsproces (voorbereiding, uitvoering en afronding) is ook onderdeel van deze kostenpost.
Het merendeel van de gemeenten met meerdere waterschappen geeft aan dat de oproepkaarten
apart van elkaar worden verzonden. Reden hiervoor is dat gemeenten werken met aparte bestanden
van typen kiesgerechtigden (ook wel printlijnen genoemd).
‘Overige kosten’. Hierbij gaat het om een groot aantal werkzaamheden met relatief beperkte activiteiten/kosten. Voorbeelden zijn het aanpassen van draaiboeken, aanvragen van parkeervergunningen, opstellen van Collegebesluiten, regelen van andere of grotere stembureaus, aanschaf van
opleidingsmateriaal, inhuren van een trainer, etc.

De extra kosten voor gemeenten zijn vergeleken met scenario 1, bij scenario 2 circa € 1,7 miljoen hoger
(+7%). De toename van de kosten wordt vooral veroorzaakt doordat alle stembussen, inclusief de organisatie daarvan, van de stembureaus naar de centrale locatie moeten worden overgebracht. De kostenpost
‘Coördinatie/uitvoering neemt hierdoor in omvang toe vanwege:
p

p

p
p

p

De organisatie en het transport van alle stembussen naar de centrale locatie in de gemeente. Medewerkers van de gemeente gaan via een vooraf opgestelde route langs alle stembureaus om de
stembussen op te halen. Niet iedere gemeente heeft voldoende vervoersmiddelen om de stembussen tijdig op de centrale locatie te leveren. In dat geval wordt extra vervoer gehuurd.
De inzet van extra tellers. Gemeenten geven aan extra tellers in te gaan zetten bij het tellen op
een centrale locatie. Dit om het telproces te bespoedigen en om de stembureauleden die de hele
verkiezingsdag aanwezig zijn geweest te ontlasten. Naast de stembureauleden ontvangen deze extra tellers ook vaak een vergoeding.
De catering op de centrale locatie. Naast de catering die wordt verzorgd op het stembureau, wordt
ook voor catering gezorgd op de centrale locatie.
De huur van een centrale locatie in de gemeente. Een locatie wordt gehuurd indien de gemeente
zelf geen geschikte ruimte heeft om (a) alle stembussen op te vangen en/of (b) de stembussen te
legen en vervolgens de stembiljetten te tellen.
De huur van bewakingspersoneel. Indien een externe locatie door een gemeente wordt gehuurd,
wordt tevens bewaking ingehuurd om (het transport van) de stembiljetten te bewaken.

De samenstelling van de kosten van scenario 3 verschilt van scenario 1 en 2. De kostenpost ‘Productieen drukkosten’ is met 18% het grootst, gevolgd door de kostenpost ‘Verzendkosten’ (16%) en ‘Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag’ (13%). Scenario 3 heeft de laagste extra kosten voor gemeenten omdat de
telwerkzaamheden door het waterschap worden uitgevoerd in plaats van door de gemeente. Hierdoor
vervallen voor gemeenten de volgende activiteiten/kosten:
p
p
p
p

Het tellen van de stembiljetten. Het splitsen van de stembiljetten naar waterschap wordt nog wel
uitgevoerd.
Het opstellen en controleren van het proces-verbaal.
Het invoeren van gegevens in OSV.
De huur van een externe locatie, inclusief inhuur van bewaking.

Tevens worden minder kosten gemaakt voor:
p
p
p

SIRA Consulting

De vergoedingen van de leden van het stembureau. De vergoeding wordt vanwege de beperkte
tijdsinvestering niet alleen lager, er worden vaak ook minder stembureauleden en tellers ingezet.
De verzekeringskosten van de leden van het stembureau.
Catering op het stembureau of de centrale locatie in de gemeente.

33

Bij het in ogenschouw nemen van de 3 scenario’s blijkt dat de gemiddelde normbedragen per kiesgerechtigde per categorie gemeenten verschillen. Hierbij valt op dat:
p
p

p

De kosten voor gemeenten met 1 waterschap nagenoeg altijd lager zijn dan voor gemeenten met
meerdere waterschappen.
Gemeenten tot 25.000 inwoners en 100.000+ gemeenten over het algemeen de hoogste kosten hebben. Gemeenten in deze beide categorieën hebben relatief hoge kosten voor:
§ Projectmanagement. Documenten zoals draaiboeken, instructies, besluiten, protocollen, etc.
worden aangepast op de gecombineerde verkiezingen. Hier wordt relatief veel tijd aan besteed.
§ Inhuur van externe trainers. Deze trainers verzorgen in opdracht van de gemeente een opleidingsprogramma aan ambtenaren en leden van het stembureau.
§ Aanschaf van stembussen,- hokjes, en –materialen.
§ Op- en afbouw van het stembureau, inclusief het transport en opslag van materialen.
Gemeenten tussen de 50.000 en 100.000 inwoners over het algemeen lage kosten hebben. Voor gemeenten in deze categorie geldt dat:
§ De kosten van het projectmanagement relatief laag zijn. De gemeenten maken beperkte investeringen in de voorbereidende en coördinerende werkzaamheden, werven van mensen, het opstellen van documentatie en interne afstemming.
§ De kosten voor opleiding relatief laag zijn.
§ Nauwelijks meer of grotere stembureaus gehuurd worden.
§ Nauwelijks stembussen- en hokjes aangeschaft worden.
§ Geen extra kosten voor opslag van materialen nodig zijn.

Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is opgebouwd uit:
p

Initiële kosten. Deze eenmalige kosten zijn voor scenario 1, 2 en 3 gelijk en bedragen € 0,12. Dit
wordt veroorzaakt door de aanschaf van stemborden, -hokjes, bussen, software en hardware en materialen voor training en opleiding. Op deze kosten is een afschrijvingstermijn van 12 jaar van toepassing.

p

Terugkerende kosten. Dit zijn kosten die bij iedere verkiezing terugkomen en betreffen organisatorische en uitvoerende kosten. Voorbeelden zijn het aanpassen van draaiboeken, regelen van stembureauleden en tellers, drukken van stempassen, het op- en afbouwen van stembureaus, afstemmingsoverleg, etc. Op dit type kosten is geen afschrijving van toepassing.

34

5.2

Stemmen in een willekeurig stembureau, binnen het eigen waterschap
Scenario 4: tellen op het stembureau
Scenario 4 is het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op het stembureau.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor dit scenario € 1,84. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 24,5 miljoen. De belangrijkste kengetallen
zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 9. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 4.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 1,84

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,72

Totale extra kosten van gemeenten

€ 24.515.718*

-

Initiële kosten

€ 1.617.866

-

Terugkerende kosten

€ 22.897.852

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 23,8 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Het gewogen gemiddeld normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente in
een betreffende categorie. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn weer
gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 10. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,17

€ 1,53

€ 1,37

€ 2,02

€ 1,49

€ 1,72

> 1 Waterschap

€ 2,97

€ 1,84

€ 1,32

€ 2,01

€ 2,40

€ 2,11

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten. De afname van de extra kosten bij 100.000+ gemeenten met meerdere waterschappen,
wordt veroorzaakt door de eigenschappen van de subpopulatie van deze categorie, die relatief lage kosten maakt voor de organisatie van de verkiezingen op het gebied van de aanschaf van middelen en projectmanagement.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,72 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 2,11.

SIRA Consulting

35

Scenario 5: tellen op een centrale locatie in de gemeente
Scenario 5 is het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor scenario 5
€ 1,98. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 26,4 miljoen. De belangrijkste kengetallen
zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 11. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 5.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 1,98

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,86

Totale extra kosten van gemeenten

€ 26.413.181*

-

Initiële kosten

€ 1.617.866

-

Terugkerende kosten

€ 24.795.315

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 25,7 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Het gewogen gemiddeld normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente in
een betreffende categorie. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn weer
gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 12. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,30

€ 1,69

€ 1,35

€ 2,22

€ 1,55

€ 1,82

> 1 Waterschap

€ 3,09

€ 1,89

€ 1,40

€ 2,11

€ 2,79

€ 2,26

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten. De afname van de extra kosten bij 100.000+ gemeenten met meerdere waterschappen,
wordt veroorzaakt door eigenschappen van de onderzoekspopulatie binnen deze categorie, die relatief
lage kosten maakt voor de organisatie van de verkiezingen op het gebied van de aanschaf van middelen
en projectmanagement.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,82 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 2,26.

36

Scenario 6: tellen op een centrale locatie in het waterschap
Scenario 6 is het stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap.
Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap bedraagt voor scenario 6
€ 1,72. De extra kosten voor gemeenten zijn geschat op € 22,9 miljoen. De belangrijkste kengetallen
zijn in de onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 13. Indicatie van de extra kosten van gemeenten bij scenario 6.
Kengetallen

Kosten (€)

Gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap

€ 1,72

-

Initiële kosten

€ 0,12

-

Terugkerende kosten

€ 1,60

Totale extra kosten van gemeenten

€ 22.915.426*

-

Initiële kosten

€ 1.617.866

-

Terugkerende kosten

€ 21.297.560

* De totale extra kosten voor gemeenten bedragen circa € 22,3 miljoen, exclusief 10 gemeenten die binnen het waterschap ‘Regge en
Dinkel’ en ‘Velt en Vecht’ vallen en per 1 januari 2014 vallen onder het uit een fusie ontstane waterschap ‘Vechtstromen’.

Bovenstaande kosten zijn exclusief de kosten voor het tellen door het waterschap en zijn dus niet de
totale extra kosten van de Waterschapsverkiezingen. Het betreft de extra kosten voor gemeenten.
Het gewogen gemiddeld normbedrag is samengesteld uit de gemiddelde normbedragen per gemeente in
een betreffende categorie. Deze gemiddelde normbedragen per gemeente in een categorie zijn weer
gerelateerd aan het aantal kiesgerechtigden binnen een betreffende categorie. In de onderstaande tabel zijn de gemiddelde normbedragen per categorieën gemeenten weergegeven.
Tabel 14. Gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap verdeeld naar categorieёn gemeenten.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Gemiddeld

1 Waterschap

€ 2,05

€ 1,44

€ 1,26

€ 1,90

€ 1,34

€ 1,60

> 1 Waterschap

€ 2,77

€ 1,72

€ 1,26

€ 1,80

€ 2,23

€ 1,96

De gemiddelde normbedragen per categorie nemen toe indien er sprake is van meerdere inliggende waterschappen binnen de gemeente. Dit geldt vooral voor gemeenten van 0 tot 50.000 inwoners en de G4
gemeenten. De afname van de extra kosten bij 100.000+ gemeenten met meerdere waterschappen,
wordt veroorzaakt door eigenschappen van de onderzoekspopulatie binnen deze categorie, die relatief
lage kosten maakt voor de organisatie van de verkiezingen op het gebied van de aanschaf van middelen
en projectmanagement.
Op basis van de gemiddelde normbedragen per categorie bedraagt het gemiddelde normbedrag voor
gemeenten met 1 waterschap € 1,60 en voor gemeenten met meerdere waterschappen € 1,96.

SIRA Consulting

37

Nadere analyse van de belangrijkste kostenposten voor de scenario’s 4, 5 en 6
In de onderstaande figuur is per scenario een overzicht van de 10 grootste kostenposten weergegeven.
Hieruit blijkt dat de opbouw van de kostenposten van scenario 4 en 5 vergelijkbaar zijn en dat bij scenario 6 sprake is van een iets andere opbouw. De omvang van de kostenposten per scenario is wel verschillend.

Scenario 4

Scenario 5

Scenario 6

Figuur 8. De belangrijkste kostenposten van de 3 scenario’s ‘Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap’.

Net als bij scenario 1, 2 en 3 (stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het
waterschap) zijn voor scenario 4, 5 en 6 de grootste kostenposten van gemeenten:
p
p
p

‘Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag’. Hierbij gaat het om activiteiten en kosten op de verkiezingsdag zelf.
‘Productie- en drukkosten’. Hierbij gaat het om het opstellen en drukken van diverse documenten,
zoals de huis-aan-huisfolder, stempassen, etc.
‘Verzendkosten’. Hierbij gaat het om het per post verzenden van het verkiezingsmateriaal aan de
kiesgerechtigden.

Een nadere toelichting op de bovenstaande kostenposten is opgenomen in paragraaf 5.1.
Uit figuur 8 blijkt dat de top 10 kostenposten van scenario 4, 5 en 6 gelijk zijn, maar dat de opbouw en
omvang per scenario verschillen. De extra kosten voor gemeenten zijn vergeleken met scenario 4 bij
scenario 5 circa € 1,9 miljoen hoger (+8%). Net als bij scenario 2 nemen de kosten bij scenario 5 toe
vanwege het tellen op een centrale locatie in de gemeente. Dit zorgt voor een toename (van de logistieke) complexiteit en komt tot uiting in een toename van de kosten in de organisatie van het centraal
tellen, het vervoer van de stembussen naar de centrale locatie, de kosten voor de inzet van extra tellers
en eventueel de kosten voor de huur van een externe locatie, inclusief de inhuur van beveiliging.

38

De samenstelling van de kosten van scenario 6 verschilt met scenario 4 en 5. De kostenpost ‘Productieen drukkosten’ is met 18% het grootst, gevolgd door de kosten post ‘Verzendkosten’ met 16% en ‘Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag’ met 13%. Scenario 6 heeft de laagste extra kosten voor gemeenten
omdat de telwerkzaamheden door het waterschap worden uitgevoerd in plaats van door de gemeente.
Net als bij scenario 3, vervallen hierdoor de volgende activiteiten/kosten:
p

Het tellen van de stembiljetten. Het splitsen van de stembiljetten naar waterschap wordt nog wel
uitgevoerd. Dit in verband met het vervoer van de stembiljetten naar het betreffende waterschap.

p

Het opstellen en controleren van het proces-verbaal.

p

Het invoeren van gegevens in OSV.

p

De huur van een externe locatie, inclusief inhuur van bewaking.

Tevens worden minder kosten gemaakt voor:
p

De vergoedingen van de leden van het stembureau. De vergoeding wordt vanwege de beperkte
tijdsinvestering niet alleen lager, er worden vaak ook minder stembureauleden en tellers ingezet.

p

De verzekeringskosten van de leden van het stembureau.

p

Catering op het stembureau of de centrale locatie in de gemeente.

Net als bij scenario 1, 2 en 3 geldt ook voor de scenario’s 4, 5 en 6 dat de gemiddelde normbedragen
per kiesgerechtigde per categorie gemeenten verschillen. De verklaringen die hierop van toepassingen
zijn, zijn identiek aan die beschreven staan in paragraaf 5.1.

SIRA Consulting

39

5.3

Waterschapsverkiezingen 2008
Zoals in hoofdstuk 2 is aangegeven is de inventarisatie van de extra kosten in het huidige onderzoek gebaseerd op het papieren stemproces op het stembureau van de gemeente. De centrale communicatie
van de Waterschapsverkiezingen is hierbij buiten beschouwing gelaten.
Bij de Waterschapsverkiezingen van 2008 werd niet gestemd op het stembureau, maar werden de stemmen per post uitgebracht (stemmen op afstand). Alle kosten kwamen hierbij voor rekening van de waterschappen. De totale kosten voor de organisatie van de in 2008 gehouden verkiezingen zijn geraamd
op € 15,4 miljoen. Het normbedrag per kiesgerechtigde is geraamd op € 1,19. Dit is exclusief € 2,1 miljoen voor de centrale communicatie van de Waterschapsverkiezingen. De top 3 kostenposten waren het
drukken van stembescheiden, de postverzending en de responseverwerking15.
Geïndexeerd naar het prijspeil 2013 (met gemiddeld 1,96% inflatie per jaar16) zijn de kosten geraamd op
€ 16,9 miljoen, met een gemiddeld normbedrag per kiesgerechtigde van € 1,31. In de onderstaande tabel is dit samengevat.
Tabel 15. Kosten van de Waterschapsverkiezingen 2008 geindexeerd naar prijspeil 2013 (met 1,96% inflatie per jaar).
2008

In prijspeil 2013

Totale kosten, excl. communicatie

€ 15.365.000

€ 16.931.000

Normbedrag per kiesgerechtigde

€ 1,19

€ 1,31

Het aantal kiesgerechtigden voor de Waterschapsverkiezingen in 2008 bedroeg 12,9 miljoen.

40

15

Bron: ‘Samen naar Beter, evaluatie landelijke waterschapsverkiezingen 2008’, BMC (2009).

16

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

6

Conclusies

6.1

Conclusies op basis van de onderzoeksresultaten
p

De wijze waarop verkiezingen, en voor dit onderzoek de Waterschapsverkiezingen, worden georganiseerd verschilt per gemeente. Deze verschillen worden enerzijds veroorzaakt door (politieke)
keuzes en anderzijds door specifieke eigenschappen van gemeenten. Voorbeelden van (politieke)
keuzes zijn de inzet van het aantal medewerkers, de hoogte van de dagvergoedingen van stembureauleden en tellers, de kosten voor de catering, de keuze van een leverancier van stemborden, bussen, -hokjes en –materialen, inhuur van externen voor training en opleiding, wijze van uitvoering, etc. Voorbeelden van specifieke eigenschappen van gemeenten die doorgaans niet beïnvloedbaar zijn, zijn het aantal kiesgerechtigden, het aantal waterschappen binnen de gemeentegrenzen,
de geografische ligging, etc.
De combinatie van (politieke) keuzes en niet beïnvloedbare eigenschappen van gemeenten zorgt ervoor dat iedere gemeente verkiezingen op een bepaalde en unieke wijze organiseert. Dit is uiteindelijk bepalend voor kosten en dus voor de samenstelling van de gewogen gemiddelde normbedragen per kiesgerechtigden van het waterschap van de diverse scenario’s.

p

Gemeenten met 1 inliggend waterschap hebben lagere extra kosten dan gemeenten met meerdere
inliggende waterschappen. Dit is onafhankelijk van de omvang van gemeenten en geldt nagenoeg
voor alle onderzochte scenario’s. Deze gemeenten hebben niet te maken met extra werkzaamheden
en out-of-pocketkosten ten aanzien van het kunnen stemmen voor meerdere waterschappen per
stembureau.

p

De scenario’s waarbij het tellen plaatsvindt op een centrale locatie in het waterschap (scenario’s 3
en 6) hebben voor gemeenten de laagste extra kosten (circa € 23 miljoen). Dit is exclusief de kosten
voor het tellen door het waterschap17. Indien rekening wordt gehouden met de totale kosten van de
Waterschapsverkiezingen, inclusief het tellen door het waterschap, dan hebben de scenario’s 1 en
2, waarbij wordt geteld op het stembureau, de laagste kosten (circa € 25 miljoen).

p

De scenario’s waarbij het tellen plaatsvindt op een centrale locatie in de gemeente (scenario’s 2 en
5) hebben voor gemeenten de hoogste extra kosten (ruim € 26 miljoen). De toename van de kosten
wordt vooral veroorzaakt door de (logistieke) complexiteit en de organisatie van het vervoer van de
stembussen naar een (al dan niet gehuurde) centrale locatie, de inzet van extra mensen voor het
tellen van de stemmen (inclusief kosten voor verzekering en vergoedingen), alsmede de catering.

17

SIRA Consulting

De kosten voor het tellen door het waterschap zijn in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.

41

p

Afhankelijk van het type scenario zijn de extra kosten, van hoog naar laag, van gemeenten bij de
organisatie van de Waterschapsverkiezingen in 2015 als volgt:
§

Scenario 2: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 26,8 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde
van het waterschap is geraamd op € 2,02.

§

Scenario 5: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap. Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in de gemeente. De extra kosten voor
gemeenten zijn geraamd op € 26,4 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 1,98.

§

Scenario 1: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap.
Het tellen vindt plaats op het stembureau. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op
€ 25,1 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap
is geraamd op € 1,88. Dit scenario betreft het uitgangspunt van het wetsvoorstel.

§

Scenario 4: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap. Het tellen vindt plaats op het stembureau. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 24,5 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het
waterschap is geraamd op € 1,84.

§

Scenario 3: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, ongeacht het waterschap.
Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap. De extra kosten voor gemeenten zijn geraamd op € 23,3 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 1,75.
Om een reële inschatting te maken van de totale kosten van de Waterschapsverkiezingen, dient
ook rekening te worden gehouden met de kosten van de waterschappen voor het tellen van de
stembiljetten. In dit geval wordt aangenomen dat de kosten minimaal gelijk zijn aan die van
scenario 2, waarbij wordt geteld op een centrale locatie in de gemeente.

§

Scenario 6: Stemmen in een willekeurig stembureau in de gemeente, binnen het eigen waterschap. Het tellen vindt plaats op een centrale locatie in het waterschap. De extra kosten voor
gemeenten zijn geraamd op € 22,9 miljoen. Het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap is geraamd op € 1,72.
Om een reële inschatting te maken van de totale kosten van de Waterschapsverkiezingen, dient
ook rekening te worden gehouden met de kosten van de waterschappen voor het tellen van de
stembiljetten. In dit geval wordt aangenomen dat de kosten minimaal gelijk zijn aan die van
scenario 5, waarbij wordt geteld op een centrale locatie in de gemeente.

p

42

De scenario’s waarbij het stemmen plaatsvindt binnen het eigen waterschap (scenario’s 4, 5 en 6)
hebben voor gemeenten lagere extra kosten. Dit is onafhankelijk van de locatie waar de telling
plaatsvindt. Hier staat tegenover dat het stemmen in een willekeurig stembureau, ongeacht het waterschap (scenario’s 1, 2 en 3) de hoogste extra kosten voor gemeenten met zich meebrengt. Deze
toename wordt vooral veroorzaakt doordat gemeenten met meerdere inliggende waterschappen, de
kiesgerechtigden in staat moeten stellen om in ieder stembureau een stem uit te kunnen brengen,
ongeacht het waterschap. Dit betekent bijvoorbeeld dat in ieder stembureau de stembiljetten van
de betreffende waterschappen gedrukt en aanwezig moeten zijn. Dit vergt van gemeenten extra inspanningen en out-of-pocketkosten om dit te realiseren.

p

Bij de scenario’s waarbij wordt geteld op het stembureau of op een centrale locatie in de gemeente
(scenario’s 1, 2, 4 en 5), zijn de top 3 extra kosten voor gemeenten als volgt:
1. Kosten voor Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag. Hierbij gaat het om activiteiten op de verkiezingsdag zelf, zoals:
§
De vergoeding aan de stembureauleden en de tellers.
§
De verzekering van de stembureauleden en de tellers.
§
De catering voor de stembureauleden en de tellers.
§
Het splitsen en tellen van de stemmen na sluiting van het stembureau.
§
Het opstellen en het controleren van het proces-verbaal.
§
Het invoeren van de stemresultaten in OSV.
§
De afstemmingsoverleggen die op de verkiezingsdag plaatsvinden tussen de gemeentelijke
coördinator en de voorzitters en/of leden van de stembureaus.
Afhankelijk van het type scenario vertegenwoordigt deze kostenpost tussen de 18% en 24% van
de totale extra kosten voor gemeenten.
2.

Productie- en drukkosten. Hierbij gaat het om werkzaamheden en out-of-pocketkosten voor:
§
Het opstellen van gemeentelijke informatie bestemd voor de achterzijde van de kandidatenlijst (huis-aan-huisfolder).
§
Het controleren, aanpassen en afstemmen van diverse drukproeven, inclusief het overleg
met de drukker.
§
Het laten drukken van kandidatenlijsten, (vervangende) stempassen en stemformulieren.
Afhankelijk van het type scenario vertegenwoordigt deze kostenpost 16% á 17% van de totale
extra kosten voor gemeenten.

3.

Verzendkosten. Hierbij gaat het vooral om de portokosten voor het verzenden van het verkiezingsmateriaal aan de kiesgerechtigden, zoals kandidatenlijsten en stempassen. Het komt voor
dat gemeenten, separaat van het reguliere postverzendingsproces, een aparte aanbesteding
uitschrijven. Het aanbestedingsproces (voorbereiding, uitvoering en afronding) is ook onderdeel
van deze kostenpost. Het merendeel van de gemeenten met meerdere waterschappen geeft
aan dat de oproepkaarten apart van elkaar worden verzonden. Reden hiervoor is dat gemeenten werken met aparte bestanden van typen kiesgerechtigden (ook wel printlijnen genoemd).
Afhankelijk van het type scenario vertegenwoordigt deze kostenpost 14% á 15% van de totale
extra kosten voor gemeenten.

p

Bij de scenario’s waarbij wordt geteld op een centrale locatie in het waterschap (scenario’s 3 en 6),
zijn de top 3 extra kosten voor gemeenten als volgt:
1. Productie- en drukkosten. Deze kostenpost vertegenwoordigt circa 18% van de totale extra kosten voor gemeenten.
2. Verzendkosten. Deze kostenpost vertegenwoordigt circa 16% van de totale extra kosten voor
gemeenten.
3. Kosten voor Coördinatie/uitvoering verkiezingsdag. Deze kostenpost vertegenwoordigt circa
13% van de totale extra kosten voor gemeenten.
Om een reële inschatting te maken van de totale kosten van de Waterschapsverkiezingen,
dient ook rekening te worden gehouden met de kosten van de waterschappen voor het tellen
van de stembiljetten. In dit geval wordt aangenomen dat de kosten minimaal gelijk zijn aan
die van respectievelijk scenario 2 en 5, waarbij wordt geteld op een centrale locatie in de gemeente.

SIRA Consulting

43

6.2

p

Ongeacht het scenario hebben gemeenten tussen de 50.000 en 100.000 inwoners de laagste extra
kosten. Voor gemeenten in deze categorie geldt over het algemeen dat:
§ De extra kosten van het projectmanagement relatief laag zijn. De gemeenten maken beperkte
investeringen in de voorbereidende en coördinerende werkzaamheden, werven van mensen, het
opstellen van documentatie en interne afstemming.
§ De extra kosten voor opleiding relatief laag zijn.
§ Nauwelijks meer of grotere stembureaus gehuurd worden.
§ Nauwelijks stembussen- en hokjes aangeschaft worden.
§ Nauwelijks extra kosten voor opslag van materialen nodig zijn.

p

Ongeacht het scenario hebben gemeenten tot 50.000 inwoners en meer dan 100.000 inwoners hogere extra kosten. Voor gemeenten in deze beide categorieën geldt over het algemeen dat:
§ De extra kosten voor projectmanagement relatief hoog zijn. Er wordt relatief veel tijd besteed
aan het aanpassen van documenten zoals draaiboeken, instructies, besluiten, protocollen, etc.
§ De extra kosten voor inhuur van externe trainers relatief hoog zijn. Externe trainers verzorgen
in opdracht van de gemeente een opleidingsprogramma aan ambtenaren en leden van het
stembureau.
§ De extra kosten voor de aanschaf van stembussen,- hokjes, en –materialen relatief hoog zijn.
§ De extra kosten voor het op- en afbouwen van stembureaus, inclusief het transport en opslag
van materialen relatief hoog zijn.

Voorstellen ten aanzien van de toekenning van de vergoeding
De toekenning van de kosten aan gemeenten door de waterschappen kan op verschillende manieren
plaatsvinden. Op hoofdlijnen kan onderscheid worden gemaakt tussen:
p

Een vergoeding op basis van het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde. Dit betekent
dat één totaalbedrag wordt gehanteerd voor de vergoeding van de extra kosten door de waterschappen aan gemeenten. Het gewogen gemiddelde normbedrag is gebaseerd op de omvang van
gemeenten en het aantal inliggende waterschappen.
Voorbeeld: indien wordt uitgegaan van het wetsvoorstel ‘stemmen in een willekeurig stembureau in
de gemeente, ongeacht het waterschap en tellen op het stembureau’ bedraagt het gewogen gemiddelde normbedrag per kiesgerechtigde € 1,88. Rekening houdend met het aantal kiesgerechtigden
per 2013 bedragen de totale extra kosten van gemeenten € 25,1 miljoen.

p

Een vergoeding op basis van het gewogen gemiddelde normbedrag afhankelijk van het aantal inliggende waterschappen. Dit betekent dat onderscheid wordt gemaakt tussen gemeenten met één of
meerdere waterschappen.

Waterschappen geven aan dat zij opteren voor één normbedrag. Ongeacht hoe de toekenning van de
vergoeding plaatsvindt, is aangegeven door de werkgroep dat uitbetaling via het Gemeentefonds het
meest voor de hand liggend is. De wijze waarop toerekening van de vergoeding aan gemeenten plaatsvindt, is onderwerp van nader overleg.

44

Bijlagen:

I.

Deelnemers werkgroep

II.

Werkwijze

III.

Kostenposten

IV.

Statistische verantwoording

V.

Overzicht gemeenten, waterschappen en kiesgerechtigden

VI.

Vragenformulier

SIRA Consulting

45

I.

Deelnemers werkgroep
Bij de uitvoering van het onderzoek is een werkgroep betrokken waarmee de onderzoeksopzet en onderzoeksresultaten zijn afgestemd. In deze bijlage zijn de leden van de werkgroep weergegeven. Naast de
genoemde leden waren bij de bijeenkomsten ook de vertegenwoordigers van SIRA Consulting aanwezig.

SIRA Consulting

Naam

Organisatie

De heer Louis Fick

Het ministerie van I&M

De heer Anton Toebes

Het ministerie van BZK

Mevrouw Marion Veerbeek

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

De heer Melchior Kerklaan

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Mevrouw Antonia van Houdt-Stoel

Unie van Waterschappen

De heer Albert van Kampen

Hoogheemraadschap Rijnland

De heer Jan Schuurman

Gemeente De Bilt

Mevrouw Esther Beneder

Gemeente Den Haag en NVvB

De heer Jan Smit

Gemeente Groningen en NVvB

De heer Bert Klauwer

Gemeente Lansingerland

Mevrouw Yvonne van Velzen

Gemeente Rotterdam en NVvB

47

II.

Werkwijze
Om de doelstellingen van het project in een beheersbare opzet en binnen planning te realiseren, is het
project verdeeld in vier fasen. Elke fase is afgerond met een concreet en toetsbaar resultaat. Hierdoor
zijn eenduidige meetpunten aangebracht die informatie verschaffen over de voortgang van het onderzoek. In de onderstaande figuur is het uitgevoerde onderzoek schematisch weergegeven. Alle fasen zijn
in deze bijlage nader uitgewerkt.

Figuur 9. Weergave van de projectfasering.

SIRA Consulting

49

Fase 1 - Afbakening en brononderzoek
Vaststellen werkwijze en uitgangspunten met de werkgroep
Bij de start van het onderzoek zijn de uitgangspunten en werkwijze samen met de opdrachtgever en de
leden van de werkgroep vastgesteld, namelijk:
p

Het nog te fuseren waterschap Vechtstromen neemt geen deel aan de verkiezingen in 2015. Gemeenten die volledig worden beslagen door waterschappen die fuseren tot het waterschap Vechtstromen, zijn dan ook uitgesloten van deelname aan het onderzoek.

p

Het vragenformulier voor de interviews met deskundigen. Dit is opgesteld om de interviews op een
eenduidige, transparante en herleidbare manier uit te voeren. Het vragenformulier is opgebouwd
op basis van de volgende vijf onderdelen:
1.

De organisatie (voorbereiding, uitvoering en afronding) van de verkiezingen. Het gaat hierbij
onder andere om het projectmanagement door de medewerkers van de gemeente. Daarnaast
maakt het tellen van de stemmen een belangrijk onderdeel uit van de organisatie en uitvoering
van verkiezingen.

2.

De huisvesting en faciliteiten. Het gaat hierbij om het inrichten van het stembureau en de bijbehorende faciliteiten, zoals de huur van extra locaties, stemhokjes, stembussen en dergelijke.

3.

De opleidingskosten. Het gaat hierbij om de werkzaamheden die verband houden met het opleiden/trainen van medewerkers en stembureauleden, zoals het opstellen van instructiemateriaal en het geven van voorlichting, training en opleiding.

4.

De drukwerk- en verzendkosten. Het gaat hierbij om zaken die verband houden met het drukken en verzenden van documenten, zoals stembiljetten, stem- en kiezerspassen, presentielijsten en dergelijke.

5.

De transportkosten. Het gaat hierbij om het vervoeren van materialen, zoals stemhokjes en
stembussen en documenten, zoals stembiljetten en kiezerslijsten van en naar de stemlocaties.

Brononderzoek
Het doel van het brononderzoek was tweeledig. Enerzijds leverde het inzicht in de belangrijkste ‘facts
en figures’ bij het organiseren van verkiezingen. Anderzijds diende het als voorbereiding op de interviews met de deskundigen die ervaring hebben met het organiseren van verkiezingen. Het brononderzoek heeft geleid tot een overzicht van:
p

Categorieën van kostensoorten die bij het organiseren van verkiezingen aan de orde zijn. Binnen
deze categorieën is een nadere uitwerking van de kostensoorten gemaakt. Op basis hiervan is onder
meer het vragenformulier samengesteld.

p

Het aantal kiesgerechtigden per waterschap. Deze gegevens zijn belangrijk voor het uiteindelijk
vaststellen van een normbedrag per kiesgerechtigde van het waterschap.

p

De provincies, de waterschappen en de inliggende gemeenten in een waterschap. Hierbij is rekening
gehouden met de fusie van 2 waterschappen. Dit was belangrijk voor het vaststellen van de steekproef van gemeenten.

Op basis van de uitkomsten van het brononderzoek zijn de meetmethodiek én de opzet van de interviews met de deskundigen aangescherpt. Daarnaast hebben deze uitkomsten geleid tot een eerste tussenrapportage.

50

Fase 2 - Praktijkonderzoek en eerste kwantificering kosten
Diepte-interviews met deskundigen
In deze fase hebben diepte-interviews met deskundigen van 18 gemeenten plaatsgevonden. Deze interviews met de deskundigen zijn zorgvuldig voorbereid. Dit betekent concreet dat de betrokkenen persoonlijk en telefonisch zijn uitgenodigd voor een persoonlijk interview en dat zij voorafgaand een toelichting hebben ontvangen ter voorbereiding op het interview. In het diepte-interview zijn de resultaten
uit het brononderzoek geverifieerd en aangevuld. Hiermee is een met de deskundigen afgestemd inzicht
ontstaan in onder meer:
p

De kostensoorten die horen bij het organiseren van verkiezingen.

p

Onderscheid tussen “reguliere kostensoorten” en “nieuwe kostensoorten” die ontstaan door het
organiseren van de gecombineerde verkiezingen.

p

De hoogte van alle verschillende kostensoorten, uitgesplitst voor de zes scenario’s.

Op basis van deze diepte-interviews is een eerste inzicht ontstaan en kon een eerste berekening worden
gemaakt van de extra kosten behorende bij de organisatie van gecombineerde verkiezingen.
Selecteren van gemeenten
Aangezien gemeenten verantwoordelijk zijn voor de organisatie van de (gecombineerde) verkiezingen,
lag het zwaartepunt van het aantal interviews bij deze groep.
Bij de selectie van de gemeenten is rekening gehouden met (a) de omvang van de gemeente en (b) het
aantal inliggende waterschappen in een gemeente. Daarnaast is rekening gehouden met een regionale
spreiding van gemeenten en de inliggende waterschappen. SIRA Consulting heeft binnen iedere categorie representatieve gemeenten geselecteerd.
Uitwerking interviews
Tijdens het diepte-interview is het vragenformulier samen met de betreffende gemeente compleet
doorgenomen en ingevuld. Het volledig ingevulde vragenformulier is ter controle teruggekoppeld aan de
gemeente. Hiermee is gewaarborgd dat de gegevens correct zijn.
Verwerking gegevens in het analysemodel
De resultaten van het brononderzoek en de diepte-interviews met deskundigen zijn verwerkt in een analysemodel. Hiermee is een eerste berekening gemaakt van de extra kosten van gecombineerde verkiezingen. Het analysemodel bevatte de volgende parameters:
p

De kostensoorten voor het organiseren van (gecombineerde) verkiezingen.

p

Het aantal gemeenten, waterschappen én het aantal gemeenten per waterschap.

p

Het aantal kiesgerechtigden per waterschap.

Het analysemodel, met daarin een eerste beschrijving en kwantificering, is in een bijeenkomst met de
werkgroep afgestemd.

SIRA Consulting

51

Fase 3 - Verdiepingsonderzoek
Aanvullende interviews
In fase 2 van het onderzoek zijn dietpte-interviews uitgevoerd met deskundigen van 18 gemeenten. Voor
betrouwbare en nauwkeurige resultaten is een respons nodig van een groter aantal gemeenten. In fase 3
zijn aanvullend op fase 2 interviews uitgevoerd met deskundigen van 34 gemeenten. Om op efficiënte
wijze kwalitatief betrouwbare resultaten te garanderen, zijn de interviews telefonisch uitgevoerd aan
de hand van het in fase 1 vastgestelde vragenformulier.
Uitwerking interviews en verwerken gegevens in het analysemodel
Tijdens het telefonische interview is het vragenformulier samen met de betreffende gemeente compleet
doorgenomen en ingevuld. Het volledig ingevulde vragenformulier is ter controle teruggekoppeld aan de
gemeente. Hiermee is gewaarborgd dat de gegevens correct zijn. De correcte gegevens zijn vervolgens
verwerkt in het analysemodel.
Inrichten helpdesk
Voor de gemeenten die zijn uitgenodigd voor deelname aan het onderzoek, is tijdens het onderzoek een
telefonische helpdesk ingesteld. Gedurende de voorbereiding op het telefonische interview konden zij
contact opnemen met SIRA Consulting voor het stellen van vragen.

Fase 4 - Analyseren en consolideren resultaten
De resultaten van het onderzoek zijn in fase 4 verder geanalyseerd. Het ging specifiek om de synthese
van de resultaten en bevindingen van fase 1, 2 en 3, inclusief de dwarsverbanden en/of onderliggende
relaties. Wij zijn hierbij expliciet ingegaan op:
1.

2.
3.

4.
5.

De kostensoorten en de extra kosten die horen bij het organiseren van verkiezingen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen “reguliere kostensoorten” en “nieuwe kostensoorten” die ontstaan door
het organiseren van de gecombineerde verkiezingen.
De belangrijkste aspecten die zorgen voor differentiatie in de (hoogte van) kostensoorten.
De hoogte van alle verschillende kostensoorten, uitgesplitst voor de zes scenario’s. Op deze manier
is duidelijk gemaakt welke implicaties de alternatieve scenario’s hebben voor de uitvoeringskosten
van gemeenten.
Het normbedrag per kiesgerechtigde per waterschap.
Voorstellen voor de toekenning van de kosten aan de gemeenten, afhankelijk van de zes scenario’s.
Bij het formuleren van de voorstellen is rekening gehouden met de verschillende categorieën van
gemeenten, zoals inwoneraantal en aantal inliggende waterschappen in een gemeente.

Het eindrapport
De uiteindelijke resultaten van het onderzoek zijn samengevat in een concepteindrapport, gepresenteerd en besproken met de werkgroep. De opmerkingen van de werkgroep zijn verwerkt in een tweede
conceptversie, waarna het definitieve eindrapport is gemaakt. De eindrapportage is zowel digitaal als
gedrukt opgeleverd. Alle onderzoeksgegevens zijn na afloop van het onderzoek aan de opdrachtgever
beschikbaar gesteld.

52

III.

Kostenposten
In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste kostensoorten opgenomen die ten grondslag liggen aan de
kwantificering van de extra kosten en het gemiddeld gewogen normbedrag per kiesgerechtigde. Per kostenpost is aangegeven of er sprake is van initiële of terugkerende kosten. De kolom ‘Ref’ correspondeert
met de kostenposten van het vragenformulier (zie bijlage VI). In de kolom ‘Onderdeel van’ is aangegeven welke kostenposten zijn ondergebracht bij een andere kostenpost. Reden hiervoor is dat gemeenten
voor die kostenposten geen nadere uitsplitsing kunnen maken. Zoals blijkt uit de tabel maken de communicatiekosten inzake de publiciteit van de Waterschapsverkiezingen geen onderdeel uit van de extra
kosten.
Tabel 16. Overzicht van de geïnventariseerde kostenposten.

SIRA Consulting

Initiële
kosten

Terugkerende
kosten

Ref.

Kostenpost

2A.1

Organiseren en houden vergaderingen (projectmanagement)

x

2A.2

Opstellen of aanpassen draaiboeken (projectmanagement)

x

2A.3

Werven mensen voor organisatie (projectmanagement)

x

2A.4

Opstellen of controleren kiezersdocumentatie (projectmanagement)

x

2A.5

Opstellen voorlichtingsmateriaal (projectmanagement)

x

2A.6

Voorbereiden en opstellen B&W-besluiten (projectmanagement)

x

2B

Treffen voorzieningen inzake digitale (stem)systemen

x

2C

Aanvragen en verlenen parkeervergunningen

x

2D

Inzetten telefoonmedewerkers vanwege vragen

x

2E.1

Verkiezingsdag inclusief tellen en invoeren uitslagen (sc. 1/4)

x

2E.2

Verkiezingsdag inclusief tellen en invoeren uitslagen (sc. 2/5)

x

2E.3

Verkiezingsdag exclusief tellen en invoeren uitslagen (sc. 3/6)

x

2F

Overige kosten voor projectorganisatie verkiezingen

x

3A

Aanschaffen of huren stemborden inclusief plaatsen en verwijderen

3B

Huren extra stembureaus

x

3C

Huren andere (grotere) stembureaus of langer afhuren stembureaus

x

3D

Aanschaffen van stemhokjes

x

3E

Aanschaffen van stembussen

x

3F

Aanschaffen diverse kleinere materialen zoals potloden

x

50%

Onderdeel
van

50%

53

54

Initiële
kosten

Terugkerende
kosten

Onderdeel
van

Ref.

Kostenpost

3G

Opslaan materialen, bijvoorbeeld in city box

3H

Aanschaffen mobiele telefoons, tablets, laptops en overige ICT

3J

Opbouwen, opruimen en afbouwen stembureaus

x

3K

Overige kosten voor huisvesting en faciliteiten

x

4A

Opstellen of aanschaffen materiaal voor training en opleiding

4B

Inhuren van externe trainers en docenten

x

4C

Geven en volgen training en opleiding

x

4D

Overige kosten voor training en opleiding

x

5A

Drukken kandidatenlijsten

x

5B

Drukken stempassen

x

5A

5C

Drukken stembiljetten

x

5A

5D

Drukken ROS en processen-verbaal

x

5E

Aanmaken vervangende passen

x

5F

Overige kosten voor drukken en verzenden van documenten

x

6A

Transporteren grotere materialen zoals stembussen en stemhokjes

x

6B

Transporteren kleinere materialen zoals potloden

x

6C

Overige kosten voor transport

x

x
x

25%

75%

3J

IV.

Statistische verantwoording
Voor een representatieve steekproef van de totaal 408 gemeenten is een minimale respons van 58 gemeenten gewenst. Hierbij is uitgegaan van een betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van respectievelijk
90% en 10%.
Voor het bepalen van de minimale respons is gebruik gemaakt van de volgende formule:
N x z ² x p(1-p)
=< n

z ² x p(1-p) + (N-1) x F ²

Voor de berekening van de benodigde respons zijn de volgende gegevens nodig:
p

N = de grootte van de populatie. In de offerte is hiervoor uitgegaan van 398 gemeenten.

p

z = de standaardafwijking bij een bepaald betrouwbaarheidspercentage. Dit is 1,65 bij 90% betrouwbaarheid. Deze waarde is gebruikt bij het berekenen van de betrouwbaarheid.

p

p = de spreiding, ofwel de kans dat iemand een bepaald antwoord geeft. De standaardwaarde
hiervoor is 50%.

p

F = de foutmarge of de nauwkeurigheid. In de offerteaanvraag is hierbij uitgegaan van een nauwkeurigheidspercentage van 10%.

p

n = het resultaat van de berekening en geeft het aantal benodigde respondenten oftewel de minimale benodigde respons. In dit geval 58 gemeenten.

Van deze 58 gemeenten zijn in ieder geval 18 gemeenten betrokken door middel van diepte-interviews
in fase 2. Dit aantal breidt zich uit tot 58 respondenten in fase 3. Dit betekent dat in fase 3 in totaal 40
(telefonische) interviews plaatsvinden. Uiteindelijk hebben 34 gemeenten deelgenomen aan fase 3,
waardoor in totaal 52 gemeenten hebben deelgenomen aan het onderzoek.
Om de te betrekken gemeenten te bepalen, zijn de gemeenten onderverdeeld in categorieën aan de
hand van (a) het aantal inwoners per gemeente en (b) het aantal inliggende waterschappen in een gemeente. In de onderstaande tabel is een eerste uitsplitsing gemaakt van de 408 Nederlandse gemeenten
minus 10 gemeenten die enkel behoren tot het te fuseren waterschap Vechtstromen.
Tabel 17. Het totaal aantal gemeenten, verdeeld naar omvang op basis van het aantal inwoners en 1 of meer waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Totaal

1 Waterschap

164

115

33

18

1

331

2 Waterschappen

29

22

11

3

1

66

3 Waterschappen

1

4

2

2

2

11

Totaal

194

141

46

23

4

408

Uit de tabel blijkt dat, op basis van de meest recente CBS cijfers, bij 77 gemeenten sprake is van 2 of 3
inliggende waterschappen. Voor een nadere uitsplitsing van de gemeenten per waterschap wordt verwezen naar bijlage V.

SIRA Consulting

55

Uitgaande van de steekproefomvang van 58 gemeenten, is in onderstaande tabel een nadere onderverdeling gemaakt van de te betrekken gemeenten. Hierbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
1.
2.
3.

7% van de gemeenten met 1 waterschap.
40% van de gemeenten met 2 waterschappen.
100% van de gemeenten met 3 waterschappen.

Om een evenwichtig beeld te geven en recht te doen aan de complexiteit inzake meerdere waterschapsgrenzen in een gemeente, zijn in overleg met de werkgroep de percentages bijgesteld. Deze percentages zijn zodanig bijgesteld dat het aantal interviews met gemeenten met 1 waterschap naar beneden is bijgesteld (-9) en het aantal gemeenten met 2 waterschappen naar boven is bijgesteld (+9). Het
aantal te betrekken gemeenten is in onderstaande tabel weergegeven.
Tabel 18. Het aantal deelnemende gemeenten in relatie tot de steekproefomvang, verdeeld naar omvang van gemeenten op basis van het aantal inwoners en 1 of meer waterschappen binnen de gemeentegrenzen.
0 – 25.000

25.000 –
50.000

50.000 –
100.000

100.000+

G4

Totaal

1 Waterschap

10 (11)

6 (8)

2 (3)

3 (2)

1 (1)

22 (25)

2 Waterschappen

7 (8)

7 (8)

6 (7)

2 (2)

1 (1)

23 (26)

3 Waterschappen

1 (1)

2 (2)

1 (1)

1 (1)

2 (2)

7 (7)

Totaal

18 (20)

15 (18)

9 (11)

6 (5)

4 (4)

52 (58)

Van de steekproefomvang van 58 gemeenten, hebben in de periode juli en augustus 2013 52 gemeenten
deelgenomen aan het onderzoek. In de bovenstaande tabel is deze indeling nader weergegeven, waarbij
tussen haakjes is aangegeven het aantal gemeenten behorende bij de steekproefomvang.

56

V.

Overzicht gemeenten, waterschappen en kiesgerechtigden
Onderstaand is een overzicht gegeven van alle 408 gemeenten van Nederland verdeeld naar waterschappen, provincies, aantal inwoners en aantal kiesgerechtigden. De peildatum voor het aantal inwoners en het aantal kiesgerechtigden is 1 januari 2013. Aan de hand van deze parameters kunnen diverse
analyses worden uitgevoerd die van belang zijn bij het berekenen van de extra kosten behorend bij de
organisatie van gecombineerde verkiezingen. Onderstaand overzicht geeft aan dat bij:
p
p
p

331 gemeenten sprake is van 1 inliggend waterschap.
66 gemeenten sprake is van 2 inliggende waterschappen.
11 gemeenten sprake is van 3 inliggende waterschappen.

De 10 gemeenten die geen Waterschapsverkiezingen organiseren, zijn in onderstaande tabel geel gearceerd.
Tabel 19. Overzicht van gemeenten, waterschappen en kiesgerechtigen per 2013.

SIRA Consulting

Nr.

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

1

Reest en Wieden

1

Westerveld

Drenthe

19.198

15.475

2

Reest en Wieden (+ Velt en Vecht)

1

De Wolden

Drenthe

23.753

18.699

3

Hunze en Aa's (+ Velt en Vecht)

1

Borger-Odoorn

Drenthe

25.859

20.570

4

Reest en Wieden

1

Meppel

Drenthe

32.573

25.437

5

Reest en Wieden (+ Velt en Vecht)

1

Hoogeveen

Drenthe

54.889

42.878

6

Hunze en Aa's (+ Velt en Vecht)

1

Emmen

Drenthe

108.838

86.565

7

Hunze en Aa's + Reest en Wieden

2

Aa en Hunze

Drenthe

25.738

20.483

8

Noorderzijlvest + Reest en Wieden

2

Noordenveld

Drenthe

30.955

24.795

9

Hunze en Aa's + Noorderzijlvest

2

Tynaarlo

Drenthe

32.357

25.515

10

Hunze en Aa's + Reest en Wieden
(+ Velt en Vecht)

3

Coevorden

Drenthe

35.881

28.398

11

Hunze en Aa's + Noorderzijlvest +
Reest en Wieden (+ Velt en Vecht)

3

Midden-Drenthe

Drenthe

33.558

26.488

12

Hunze en Aa's + Noorderzijlvest +
Reest en Wieden

3

Assen

Drenthe

67.208

52.166

13

Zuiderzeeland

1

Urk

Flevoland

18.950

12.395

14

Zuiderzeeland

1

Zeewolde

Flevoland

21.288

15.423

15

Zuiderzeeland

1

Dronten

Flevoland

40.470

31.228

16

Zuiderzeeland

1

Noordoostpolder

Flevoland

46.342

35.018

17

Zuiderzeeland

1

Lelystad

Flevoland

75.312

58.302

18

Zuiderzeeland

1

Almere

Flevoland

193.163

146.966

57

58

Nr.

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

19

Fryslân

1

Schiermonnikoog

Fryslân

932

778

20

Fryslân

1

Vlieland

Fryslân

1.105

900

21

Fryslân

1

Ameland

Fryslân

3.526

2.744

22

Fryslân

1

Terschelling

Fryslân

4.748

3.932

23

Fryslân

1

Gaasterlân-Sleat

Fryslân

10.194

8.036

24

Fryslân

1

Leeuwarderadeel

Fryslân

10.332

8.121

25

Fryslân

1

het Bildt

Fryslân

10.798

8.261

26

Fryslân

1

Littenseradiel

Fryslân

10.925

8.327

27

Fryslân

1

Menameradiel

Fryslân

13.773

10.654

28

Fryslân

1

Harlingen

Fryslân

15.844

12.576

29

Fryslân

1

Dantumadiel

Fryslân

19.264

14.980

30

Fryslân

1

Boarnsterhim

Fryslân

19.380

15.060

31

Fryslân

1

Franekeradeel

Fryslân

20.512

16.009

32

Fryslân

1

Weststellingwerf

Fryslân

25.780

20.459

33

Fryslân

1

Ooststellingwerf

Fryslân

25.858

20.581

34

Fryslân

1

Skarsterlân

Fryslân

27.520

21.205

35

Fryslân

1

Achtkarspelen

Fryslân

28.091

21.640

36

Fryslân

1

Opsterland

Fryslân

29.952

23.161

37

Fryslân

1

Tytsjerksteradiel

Fryslân

32.164

24.945

38

Fryslân

1

Heerenveen

Fryslân

43.514

34.326

39

Fryslân

1

Smallingerland

Fryslân

55.456

43.321

40

Fryslân

1

Súdwest Fryslân

Fryslân

82.634

64.224

41

Fryslân

1

Leeuwarden

Fryslân

95.321

78.160

42

Blija Buitendijks + Fryslân

2

Ferwerderadiel

Fryslân

8.837

6.775

43

Fryslân + Noorderzijlvest

2

Kollumerland en
Nieuwkruisland

Fryslân

12.906

10.012

44

Fryslân + Zuiderzeeland

2

Lemsterland

Fryslân

13.564

10.520

SIRA Consulting

Nr.

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

45

Fryslân + Noorderzijlvest

2

Dongeradeel

Fryslân

24.284

18.865

46

Rijn en Ijssel + Vallei en Veluwe

2

Rozendaal

Gelderland

1.514

1.163

47

Rivierenland

1

Millingen aan de
Rijn

Gelderland

5.903

4.710

48

Vallei en Veluwe

1

Scherpenzeel

Gelderland

9.354

7.029

49

Rivierenland

1

Ubbergen

Gelderland

9.387

7.678

50

Rivierenland

1

Lingewaal

Gelderland

10.895

8.579

51

Rijn en IJssel

1

Rijnwaarden

Gelderland

11.008

8.724

52

Rijn en IJssel

1

Doesburg

Gelderland

11.598

9.189

53

Vallei en Veluwe

1

Hattem

Gelderland

11.805

9.160

54

Rivierenland

1

Neerijnen

Gelderland

11.930

9.095

55

Rijn en IJssel

1

Westervoort

Gelderland

15.294

12.147

56

Rivierenland

1

Heumen

Gelderland

16.413

12.832

57

Rivierenland

1

Druten

Gelderland

18.193

14.098

58

Vallei en Veluwe

1

Heerde

Gelderland

18.244

14.564

59

Rivierenland

1

West Maas en
Waal

Gelderland

18.325

14.650

60

Rivierenland

1

Groesbeek

Gelderland

18.884

15.577

61

Vallei en Veluwe

1

Brummen

Gelderland

21.327

16.999

62

Vallei en Veluwe

1

Elburg

Gelderland

22.416

17.123

63

Rivierenland

1

Neder-Betuwe

Gelderland

22.614

16.631

64

Vallei en Veluwe

1

Oldebroek

Gelderland

22.716

17.522

65

Vallei en Veluwe

1

Voorst

Gelderland

23.719

18.974

66

Vallei en Veluwe

1

Putten

Gelderland

23.860

18.419

67

Rivierenland

1

Maasdriel

Gelderland

24.022

18.859

68

Rivierenland

1

Beuningen

Gelderland

25.433

19.929

69

Rijn en IJssel

1

Duiven

Gelderland

25.525

19.663

70

Rivierenland

1

Buren

Gelderland

25.949

20.264

71

Vallei en Veluwe

1

Ermelo

Gelderland

26.127

20.763

72

Rivierenland

1

Geldermalsen

Gelderland

26.334

20.051

59

Nr.

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

73

Vallei en Veluwe

1

Nunspeet

Gelderland

26.609

20.313

74

Rivierenland

1

Zaltbommel

Gelderland

26.774

20.255

75

Rijn en IJssel

1

Aalten

Gelderland

27.305

21.231

76

Rivierenland

1

Culemborg

Gelderland

27.632

21.256

77

Rijn en IJssel

1

Winterswijk

Gelderland

28.946

22.984

78

Rijn en IJssel

1

Oost Gelre

Gelderland

30.005

23.243

79

Vallei en Veluwe

1

Renkum

Gelderland

31.630

25.492

80

Rijn en IJssel

1

Zevenaar

Gelderland

32.429

26.173

81

Vallei en Veluwe

1

Epe

Gelderland

32.519

25.970

82

Rijn en IJssel

1

Lochem

Gelderland

33.263

26.700

83

Rijn en IJssel

1

Montferland

Gelderland

35.043

27.946

84

Vallei en Veluwe + Rivierenland

2

Wageningen

Gelderland

37.049

31.405

85

Rijn en IJssel

1

Bronckhorst

Gelderland

37.441

29.603

86

Rijn en IJssel

1

Oude IJsselstreek

Gelderland

39.839

31.602

87

Vallei en Veluwe

1

Nijkerk

Gelderland

40.126

30.761

88

Rivierenland

1

Wijchen

Gelderland

40.734

32.006

89

Rivierenland

1

Tiel

Gelderland

41.527

32.397

90

Rijn en IJssel + Vallei en Veluwe

2

Rheden

Gelderland

43.612

35.591

91

Rijn en IJssel (+ Regge en Dinkel)

1

Berkelland

Gelderland

44.911

35.403

92

Vallei en Veluwe

1

Harderwijk

Gelderland

45.429

35.193

93

Rivierenland

1

Lingewaard

Gelderland

45.770

35.632

94

Rivierenland

1

Overbetuwe

Gelderland

46.269

35.457

95

Vallei en Veluwe

1

Barneveld

Gelderland

53.521

39.415

96

Rijn en IJssel

1

Doetinchem

Gelderland

56.252

44.618

97

Vallei en Veluwe

1

Ede

Gelderland

108.763

84.507

98

Vallei en Veluwe

1

Apeldoorn

Gelderland

156.961

125.004

99

Rivierenland

1

Nijmegen

Gelderland

165.182

137.803

2

Zutphen

Gelderland

47.144

37.056

100 Rijn en IJssel + Vallei en Veluwe

60

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

101 Rijn en IJssel + Rivierenland + Vallei en Veluwe

3

Arnhem

Gelderland

149.271

120.274

102 Hunze en Aa's

1

Bellingwedde

Groningen

9.283

7.442

103 Noorderzijlvest

1

Loppersum

Groningen

10.366

8.114

104 Noorderzijlvest

1

De Marne

Groningen

10.428

8.302

105 Noorderzijlvest

1

Bedum

Groningen

10.508

8.286

106 Hunze en Aa's

1

Menterwolde

Groningen

12.358

9.885

107 Hunze en Aa's

1

Pekela

Groningen

12.868

10.306

108 Noorderzijlvest

1

Winsum

Groningen

13.987

10.724

109 Hunze en Aa's

1

Slochteren

Groningen

15.536

12.175

110 Noorderzijlvest

1

Eemsmond

Groningen

16.235

12.713

111 Hunze en Aa's

1

Vlagtwedde

Groningen

16.260

13.141

112 Noorderzijlvest

1

Leek

Groningen

19.467

15.304

113 Hunze en Aa's

1

Veendam

Groningen

27.920

22.289

114 Hunze en Aa's

1

Stadskanaal

Groningen

32.998

26.398

115 Hunze en Aa's

1

HoogezandSappemeer

Groningen

34.778

27.619

116 Hunze en Aa's

1

Oldambt

Groningen

39.095

31.593

117 Noorderzijlvest

1

Ten Boer

Groningen

7.477

5.685

118 Fryslân + Noorderzijlvest

2

Marum

Groningen

10.413

8.047

119 Hunze en Aa's + Noorderzijlvest

2

Appingedam

Groningen

12.053

9.767

120 Fryslân + Noorderzijlvest

2

Grootegast

Groningen

12.275

9.232

121 Hunze en Aa's + Noorderzijlvest

2

Haren

Groningen

18.457

14.794

122 Fryslân + Noorderzijlvest

2

Zuidhorn

Groningen

18.681

14.029

123 Hunze en Aa's + Noorderzijlvest

2

Delfzijl

Groningen

26.305

21.152

124 Hunze en Aa's + Noorderzijlvest

2

Groningen

Groningen

193.127

166.315

125 Peel en Maasvallei

1

Mook en Middelaar

Limburg

7.874

6.250

126 Roer en Overmaas

1

Onderbanken

Limburg

7.966

6.516

127 Roer en Overmaas

1

Vaals

Limburg

9.749

8.318

61

Nr.

62

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

128 Roer en Overmaas

1

Simpelveld

Limburg

10.914

9.057

129 Roer en Overmaas

1

Voerendaal

Limburg

12.664

10.389

130 Roer en Overmaas

1

Schinnen

Limburg

13.202

10.627

131 Peel en Maasvallei

1

Bergen

Limburg

13.286

10.705

132 Peel en Maasvallei

1

Beesel

Limburg

13.742

10.947

133 Roer en Overmaas

1

Gulpen-Wittem

Limburg

14.479

12.155

134 Roer en Overmaas

1

Nuth

Limburg

15.644

12.835

135 Roer en Overmaas

1

Beek

Limburg

16.457

13.456

136 Peel en Maasvallei

1

Nederweert

Limburg

16.771

13.507

137 Roer en Overmaas

1

Valkenburg aan
de Geul

Limburg

16.945

14.186

138 Peel en Maasvallei

1

Gennep

Limburg

17.367

13.841

139 Roer en Overmaas

1

Meerssen

Limburg

19.430

15.844

140 Roer en Overmaas

1

Roerdalen

Limburg

21.092

17.340

141 Roer en Overmaas

1

EijsdenMargraten

Limburg

24.994

20.293

142 Roer en Overmaas

1

Stein

Limburg

25.623

21.015

143 Roer en Overmaas

1

Brunssum

Limburg

29.199

24.097

144 Roer en Overmaas

1

Echt-Susteren

Limburg

32.165

26.648

145 Peel en Maasvallei

1

Leudal

Limburg

36.462

29.413

146 Roer en Overmaas

1

Landgraaf

Limburg

38.067

31.559

147 Peel en Maasvallei

1

Horst aan de
Maas

Limburg

41.917

32.977

148 Peel en Maasvallei

1

Venray

Limburg

42.959

33.993

149 Peel en Maasvallei

1

Peel en Maas

Limburg

43.271

34.538

150 Roer en Overmaas

1

Kerkrade

Limburg

47.280

39.916

151 Peel en Maasvallei

1

Weert

Limburg

48.668

39.386

152 Roer en Overmaas

1

Heerlen

Limburg

89.016

74.348

153 Roer en Overmaas

1

Sittard-Geleen

Limburg

94.535

77.606

154 Peel en Maasvallei

1

Venlo

Limburg

100.027

81.170

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

155 Roer en Overmaas

1

Maastricht

Limburg

121.050

104.605

156 Peel en Maasvallei + Roer en
Overmaas

2

Maasgouw

Limburg

24.095

19.950

157 Peel en Maasvallei + Roer en
Overmaas

2

Roermond

Limburg

56.165

46.106

158 Aa en Maas

1

Boekel

Noord-Brabant

9.967

7.701

159 Aa en Maas

1

Mill en Sint Hubert

Noord-Brabant

10.926

8.653

160 Aa en Maas

1

Maasdonk

Noord-Brabant

11.259

8.757

161 Aa en Maas

1

Sint Anthonis

Noord-Brabant

11.803

9.225

162 Dommel

1

Reusel-De Mierden

Noord-Brabant

12.654

10.112

163 Rivierenland

1

Aalburg

Noord-Brabant

12.749

9.603

164 Aa en Maas

1

Grave

Noord-Brabant

12.799

10.109

165 Dommel

1

Haaren

Noord-Brabant

13.621

10.713

166 Rivierenland

1

Woudrichem

Noord-Brabant

14.416

11.284

167 Dommel

1

Hilvarenbeek

Noord-Brabant

15.047

11.877

168 Aa en Maas

1

Landerd

Noord-Brabant

15.066

11.869

169 Dommel

1

Son en Breugel

Noord-Brabant

15.822

12.525

170 Aa en Maas

1

Asten

Noord-Brabant

16.404

12.940

171 Dommel

1

Waalre

Noord-Brabant

16.503

13.087

172 Dommel

1

Oirschot

Noord-Brabant

17.861

14.121

173 Dommel

1

Bergeijk

Noord-Brabant

18.123

14.362

174 Dommel

1

Eersel

Noord-Brabant

18.166

14.583

175 Dommel

1

Bladel

Noord-Brabant

19.582

15.479

176 Dommel

1

Cranendonck

Noord-Brabant

20.432

16.345

177 Brabantse Delta

1

Zundert

Noord-Brabant

21.221

17.243

178 Brabantse Delta

1

Geertruidenberg

Noord-Brabant

21.471

17.116

179 Brabantse Delta

1

Rucphen

Noord-Brabant

22.320

18.567

180 Brabantse Delta

1

Steenbergen

Noord-Brabant

23.354

18.902

63

Nr.

64

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

181 Aa en Maas

1

Cuijk

Noord-Brabant

24.648

19.475

182 Brabantse Delta

1

Dongen

Noord-Brabant

25.205

20.085

183 Brabantse Delta

1

Gilze en Rijen

Noord-Brabant

25.589

20.347

184 Dommel

1

Oisterwijk

Noord-Brabant

25.775

20.605

185 Rivierenland

1

Werkendam

Noord-Brabant

26.423

20.405

186 Dommel

1

SintMichielsgestel

Noord-Brabant

28.128

21.915

187 Aa en Maas

1

Boxmeer

Noord-Brabant

28.397

22.337

188 Dommel

1

Best

Noord-Brabant

28.696

22.230

189 Aa en Maas

1

Gemert-Bakel

Noord-Brabant

29.041

22.956

190 Brabantse Delta

1

Halderberge

Noord-Brabant

29.325

23.667

191 Aa en Maas

1

Bernheze

Noord-Brabant

29.802

22.965

192 Dommel

1

Boxtel

Noord-Brabant

30.284

23.971

193 Dommel

1

Valkenswaard

Noord-Brabant

30.666

25.032

194 Aa en Maas

1

Deurne

Noord-Brabant

31.762

25.241

195 Brabantse Delta

1

Moerdijk

Noord-Brabant

36.522

29.075

196 Aa en Maas

1

Uden

Noord-Brabant

40.805

32.285

197 Brabantse Delta

1

Etten-Leur

Noord-Brabant

42.048

33.331

198 Dommel

1

Veldhoven

Noord-Brabant

43.880

35.325

199 Brabantse Delta

1

Oosterhout

Noord-Brabant

54.006

42.894

200 Brabantse Delta

1

Bergen op Zoom

Noord-Brabant

66.130

53.425

201 Brabantse Delta

1

Roosendaal

Noord-Brabant

77.426

61.704

202 Aa en Maas

1

Oss

Noord-Brabant

84.639

67.254

203 Brabantse Delta

1

Breda

Noord-Brabant

176.401

142.711

204 Dommel

1

Eindhoven

Noord-Brabant

217.225

178.742

205 Brabantse Delta + Dommel

2

Baarle-Nassau

Noord-Brabant

6.722

5.588

206 Brabantse Delta + Dommel

2

Alphen-Chaam

Noord-Brabant

9.525

7.699

207 Aa en Maas + Dommel

2

Heeze-Leende

Noord-Brabant

15.352

12.324

208 Aa en Maas + Dommel

2

Sint-Oedenrode

Noord-Brabant

17.910

14.099

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

209 Aa en Maas + Dommel

2

Someren

Noord-Brabant

18.580

14.908

210 Aa en Maas + Dommel

2

Laarbeek

Noord-Brabant

21.608

17.186

211 Brabantse Delta + Scheldestromen

2

Woensdrecht

Noord-Brabant

21.675

17.554

212 Aa en Maas + Dommel

2

Nuenen, Gerwen
en Nederwetten

Noord-Brabant

22.548

18.164

213 Brabantse Delta + Dommel

2

Goirle

Noord-Brabant

22.805

18.183

214 Aa en Maas + Dommel

2

Schijndel

Noord-Brabant

23.016

18.470

215 Brabantse Delta + Dommel

2

Loon op Zand

Noord-Brabant

23.071

18.489

216 Aa en Maas + Dommel

2

Vught

Noord-Brabant

25.789

20.105

217 Brabantse Delta + Rivierenland

2

Drimmelen

Noord-Brabant

26.664

21.433

218 Aa en Maas + Dommel

2

Veghel

Noord-Brabant

37.553

29.254

219 Aa en Maas + Dommel

2

Geldrop-Mierlo

Noord-Brabant

38.671

30.838

220 Aa en Maas + Dommel

2

Heusden

Noord-Brabant

43.112

34.100

221 Aa en Maas + Brabantse Delta

2

Waalwijk

Noord-Brabant

46.422

37.269

222 Aa en Maas + Dommel

2

Helmond

Noord-Brabant

88.801

68.933

223 Aa en Maas + Dommel

2

's-Hertogenbosch

Noord-Brabant

141.893

114.420

224 Brabantse Delta + Dommel

2

Tilburg

Noord-Brabant

207.580

168.350

225 Hollands Noorderkwartier

1

Schermer

Noord-Holland

5.456

4.266

226 Rijnland + Amstel, Gooi en Vecht

2

Haarlemmerliede Noord-Holland
en Spaarnwoude

5.474

4.376

227 Hollands Noorderkwartier

1

Zeevang

Noord-Holland

6.344

4.972

228 Hollands Noorderkwartier

1

Graft-De Rijp

Noord-Holland

6.436

5.027

229 Amstel, Gooi en Vecht

1

Muiden

Noord-Holland

6.466

4.987

230 Hollands Noorderkwartier

1

Beemster

Noord-Holland

8.719

6.942

231 Amstel, Gooi en Vecht

1

Blaricum

Noord-Holland

9.038

7.294

232 Hollands Noorderkwartier

1

Oostzaan

Noord-Holland

9.097

7.206

233 Hollands Noorderkwartier

1

Landsmeer

Noord-Holland

10.334

8.343

234 Amstel, Gooi en Vecht

1

Laren

Noord-Holland

11.360

8.789

235 Hollands Noorderkwartier

1

Opmeer

Noord-Holland

11.393

8.810

65

Nr.

66

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

236 Hollands Noorderkwartier

1

Uitgeest

Noord-Holland

12.897

9.993

237 Amstel, Gooi en Vecht

1

Ouder-Amstel

Noord-Holland

13.232

10.377

238 Hollands Noorderkwartier

1

Texel

Noord-Holland

13.668

10.914

239 Hollands Noorderkwartier

1

Wormerland

Noord-Holland

15.781

12.506

240 Rijnland

1

Zandvoort

Noord-Holland

16.651

13.914

241 Hollands Noorderkwartier

1

Waterland

Noord-Holland

17.010

13.703

242 Amstel, Gooi en Vecht

1

Naarden

Noord-Holland

17.163

12.892

243 Amstel, Gooi en Vecht

1

Weesp

Noord-Holland

18.022

14.617

244 Hollands Noorderkwartier

1

Enkhuizen

Noord-Holland

18.268

14.643

245 Hollands Noorderkwartier

1

Drechterland

Noord-Holland

19.300

15.039

246 Hollands Noorderkwartier

1

Stede Broec

Noord-Holland

21.468

16.709

247 Rijnland

1

Bloemendaal

Noord-Holland

22.056

17.251

248 Hollands Noorderkwartier

1

Koggenland

Noord-Holland

22.345

17.265

249 Hollands Noorderkwartier

1

Heiloo

Noord-Holland

22.650

17.873

250 Amstel, Gooi en Vecht

1

Wijdemeren

Noord-Holland

23.297

18.464

251 Amstel, Gooi en Vecht

1

Diemen

Noord-Holland

24.935

20.404

252 Rijnland

1

Heemstede

Noord-Holland

26.242

20.628

253 Hollands Noorderkwartier

1

Langedijk

Noord-Holland

26.991

20.735

254 Amstel, Gooi en Vecht

1

Uithoorn

Noord-Holland

28.307

22.042

255 Hollands Noorderkwartier

1

Edam-Volendam

Noord-Holland

28.700

22.192

256 Hollands Noorderkwartier

1

Bergen

Noord-Holland

30.682

24.897

257 Amstel, Gooi en Vecht

1

Bussum

Noord-Holland

32.585

25.137

258 Hollands Noorderkwartier

1

Castricum

Noord-Holland

34.474

27.437

259 Hollands Noorderkwartier

1

Heemskerk

Noord-Holland

39.268

31.303

260 Hollands Noorderkwartier

1

Beverwijk

Noord-Holland

39.844

31.866

261 Amstel, Gooi en Vecht

1

Huizen

Noord-Holland

41.574

32.881

262 Hollands Noorderkwartier

1

Medemblik

Noord-Holland

43.117

33.654

263 Hollands Noorderkwartier

1

Schagen

Noord-Holland

46.436

36.257

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

264 Hollands Noorderkwartier

1

Hollands Kroon

Noord-Holland

47.703

37.194

265 Hollands Noorderkwartier

1

Heerhugowaard

Noord-Holland

52.483

40.332

266 Hollands Noorderkwartier

1

Den Helder

Noord-Holland

57.065

46.217

267 Hollands Noorderkwartier

1

Hoorn

Noord-Holland

71.254

55.842

268 Hollands Noorderkwartier

1

Purmerend

Noord-Holland

79.266

63.442

269 Amstel, Gooi en Vecht

1

Hilversum

Noord-Holland

85.537

68.497

270 Hollands Noorderkwartier

1

Alkmaar

Noord-Holland

94.269

76.099

271 Rijnland

1

Haarlemmermeer

Noord-Holland

143.943

110.381

272 Hollands Noorderkwartier

1

Zaanstad

Noord-Holland

148.281

118.248

273 Rijnland

1

Haarlem

Noord-Holland

151.818

122.628

274 Amstel, Gooi en Vecht + Rijnland

2

Aalsmeer

Noord-Holland

30.364

23.480

275 Hollands Noorderkwartier + Rijnland

2

Velsen

Noord-Holland

67.286

53.349

276 Amstel, Gooi en Vecht + Rijnland

2

Amstelveen

Noord-Holland

83.363

67.568

277 Amstel, Gooi en Vecht + Hollands
Noorderkwartier + Rijnland

3

Amsterdam

Noord-Holland

790.110

653.644

278 Groot Salland (+ Regge en Dinkel +
Velt en Vecht)

1

Ommen

Overijssel

17.380

13.633

279 Regge en Dinkel

1

Tubbergen

Overijssel

21.206

16.002

280 Regge en Dinkel

1

Borne

Overijssel

21.586

16.969

281 Regge en Dinkel

1

Losser

Overijssel

22.673

17.882

282 Regge en Dinkel

1

Wierden

Overijssel

23.824

18.453

283 (Regge en Dinkel +) Rijn en IJssel

1

Haaksbergen

Overijssel

24.419

19.130

284 Regge en Dinkel

1

Dinkelland

Overijssel

26.073

20.049

285 Groot Salland

1

Dalfsen

Overijssel

27.432

21.226

286 Regge en Dinkel

1

Oldenzaal

Overijssel

32.176

25.183

287 (Regge en Dinkel +) Rijn en IJssel

1

Hof van Twente

Overijssel

35.599

27.870

288 Groot Salland (+ Regge en Dinkel)

1

Hellendoorn

Overijssel

35.796

27.950

289 Groot Salland

1

Raalte

Overijssel

36.603

28.649

290 Groot Salland

1

Kampen

Overijssel

50.705

38.240

67

Nr.

68

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

291 Regge en Dinkel

1

Almelo

Overijssel

72.757

56.881

292 Regge en Dinkel

1

Hengelo

Overijssel

80.939

63.745

293 Groot Salland

1

Zwolle

Overijssel

121.527

95.594

294 Regge en Dinkel

1

Enschede

Overijssel

158.048

128.025

295 Groot Salland + Reest en Wieden

2

Staphorst

Overijssel

16.224

11.526

296 Groot Salland + Vallei en Veluwe

2

Olst-Wijhe

Overijssel

17.659

13.877

297 Groot Salland + Reest en Wieden

2

Zwartewaterland

Overijssel

22.048

16.083

298 Regge en Dinkel + Velt en Vecht

2

Twenterand

Overijssel

33.929

25.812

299 Groot Salland (+ Regge en Dinkel)
+ Rijn en IJssel

2

Rijssen-Holten

Overijssel

37.561

27.923

300 Reest en Wieden + Zuiderzeeland

2

Steenwijkerland

Overijssel

43.402

34.185

301 Groot Salland + Reest en Wieden
(+ Regge en Dinkel + Velt en
Vecht)

2

Hardenberg

Overijssel

59.430

45.556

302 Groot Salland + Rijn en IJssel +
Vallei en Veluwe

3

Deventer

Overijssel

98.672

77.359

303 Vallei en Veluwe

1

Renswoude

Utrecht

4.822

3.589

304 Vallei en Veluwe

1

Eemnes

Utrecht

8.824

6.729

305 Stichtse Rijnlanden

1

Oudewater

Utrecht

9.850

7.613

306 Stichtse Rijnlanden

1

Montfoort

Utrecht

13.601

10.261

307 Stichtse Rijnlanden

1

Lopik

Utrecht

14.050

10.524

308 Stichtse Rijnlanden

1

Bunnik

Utrecht

14.451

11.317

309 Rivierenland

1

Vianen

Utrecht

19.670

15.414

310 Vallei en Veluwe

1

Bunschoten

Utrecht

20.200

15.281

311 Stichtse Rijnlanden

1

Wijk bij Duurstede

Utrecht

23.064

17.942

312 Vallei en Veluwe

1

Baarn

Utrecht

24.352

19.417

313 Vallei en Veluwe

1

Leusden

Utrecht

28.905

22.614

314 Stichtse Rijnlanden

1

IJsselstein

Utrecht

34.271

25.957

315 Amstel, Gooi en Vecht

1

De Ronde Venen

Utrecht

42.977

33.518

316 Vallei en Veluwe

1

Soest

Utrecht

45.612

35.747

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

317 Stichtse Rijnlanden

1

Houten

Utrecht

48.309

36.153

318 Stichtse Rijnlanden

1

Woerden

Utrecht

50.052

38.540

319 Stichtse Rijnlanden

1

Nieuwegein

Utrecht

60.720

48.950

320 Vallei en Veluwe

1

Veenendaal

Utrecht

62.870

47.962

321 Vallei en Veluwe

1

Amersfoort

Utrecht

148.250

113.446

322 Stichtse Rijnlanden + Vallei en
Veluwe

2

Woudenberg

Utrecht

12.034

9.247

323 Stichtse Rijnlanden + Vallei en
Veluwe

2

Rhenen

Utrecht

19.064

14.626

324 Stichtse Rijnlanden + Vallei en
Veluwe

2

Utrechtse Heuvelrug

Utrecht

48.267

38.054

325 Stichtse Rijnlanden + Vallei en
Veluwe

2

Zeist

Utrecht

61.233

48.221

326 Amstel, Gooi en Vecht + Stichtse
Rijnlanden

2

Stichtse Vecht

Utrecht

63.315

49.855

327 Amstel, Gooi en Vecht + Stichtse
Rijnlanden

2

Utrecht

Utrecht

316.275

258.295

328 Amstel, Gooi en Vecht + Stichtse
Rijnlanden + Vallei en Veluwe

3

De Bilt

Utrecht

42.079

33.076

329 Scheldestromen

1

Noord-Beveland

Zeeland

7.522

6.169

330 Scheldestromen

1

Kapelle

Zeeland

12.398

9.498

331 Scheldestromen

1

Reimerswaal

Zeeland

21.704

16.180

332 Scheldestromen

1

Veere

Zeeland

21.959

17.389

333 Scheldestromen

1

Borsele

Zeeland

22.676

17.455

334 Scheldestromen

1

Sluis

Zeeland

23.892

19.865

335 Scheldestromen

1

Tholen

Zeeland

25.540

19.301

336 Scheldestromen

1

Hulst

Zeeland

27.632

22.388

337 Scheldestromen

1

SchouwenDuiveland

Zeeland

34.151

27.621

338 Scheldestromen

1

Goes

Zeeland

36.921

29.822

339 Scheldestromen

1

Vlissingen

Zeeland

44.502

36.336

340 Scheldestromen

1

Middelburg

Zeeland

47.768

37.700

341 Scheldestromen

1

Terneuzen

Zeeland

54.742

44.326

69

Nr.

70

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

342 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Ouderkerk

Zuid-Holland

8.049

6.236

343 Rijnland

1

Zoeterwoude

Zuid-Holland

8.171

6.493

344 Hollandse Delta

1

Strijen

Zuid-Holland

8.848

7.091

345 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Bergambacht

Zuid-Holland

9.908

7.572

346 Hollandse Delta

1

Korendijk

Zuid-Holland

10.801

8.412

347 Hollandse Delta

1

Bernisse

Zuid-Holland

12.426

10.037

348 Hollandse Delta

1

Cromstrijen

Zuid-Holland

12.780

10.215

349 Rivierenland

1

Zederik

Zuid-Holland

13.434

10.334

350 Hollandse Delta

1

Westvoorne

Zuid-Holland

13.901

11.301

351 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Nederlek

Zuid-Holland

13.992

11.287

352 Rivierenland

1

Giessenlanden

Zuid-Holland

14.508

11.132

353 Rijnland

1

Boskoop

Zuid-Holland

15.087

11.667

354 Rijnland

1

Noordwijkerhout

Zuid-Holland

15.648

12.507

355 Hollandse Delta

1

Brielle

Zuid-Holland

16.072

13.188

356 Rivierenland

1

HardinxveldGiessendam

Zuid-Holland

17.654

13.422

357 Delfland

1

Midden-Delfland

Zuid-Holland

18.225

14.008

358 Rijnland

1

Rijnwoude

Zuid-Holland

18.618

14.527

359 Rivierenland

1

Alblasserdam

Zuid-Holland

19.467

14.937

360 Rivierenland

1

Leerdam

Zuid-Holland

20.664

16.135

361 Rijnland

1

Hillegom

Zuid-Holland

20.831

16.670

362 Rijnland

1

Lisse

Zuid-Holland

22.511

17.777

363 Rijnland

1

Oegstgeest

Zuid-Holland

22.788

18.021

364 Hollandse Delta

1

Oud-Beijerland

Zuid-Holland

23.415

18.170

365 Rivierenland

1

Sliedrecht

Zuid-Holland

24.232

19.042

366 Rijnland

1

Voorschoten

Zuid-Holland

24.310

19.211

367 Hollandse Delta

1

Albrandswaard

Zuid-Holland

25.003

19.346

368 Rijnland

1

Noordwijk

Zuid-Holland

25.517

20.863

Nr.

SIRA Consulting

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

369 Rijnland + Amstel, Gooi en Vecht

2

Kaag en Braassem

Zuid-Holland

25.737

20.254

370 Rijnland

1

Leiderdorp

Zuid-Holland

26.706

21.052

371 Hollandse Delta

1

Hendrik-IdoAmbacht

Zuid-Holland

28.257

21.604

372 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Krimpen aan den
IJssel

Zuid-Holland

28.692

22.552

373 Hollandse Delta

1

Binnenmaas

Zuid-Holland

28.962

23.169

374 Rivierenland

1

Molenwaard

Zuid-Holland

29.102

21.357

375 Delfland

1

Maassluis

Zuid-Holland

31.849

25.653

376 Rivierenland

1

Papendrecht

Zuid-Holland

32.032

25.210

377 Rivierenland

1

Gorinchem

Zuid-Holland

35.083

27.629

378 Rijnland

1

Teylingen

Zuid-Holland

35.686

27.569

379 Hollandse Delta

1

Hellevoetsluis

Zuid-Holland

39.442

31.297

380 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Zuidplas

Zuid-Holland

40.673

31.599

381 Hollandse Delta

1

Zwijndrecht

Zuid-Holland

44.499

35.792

382 Hollandse Delta

1

Ridderkerk

Zuid-Holland

45.208

37.112

383 Delfland

1

Rijswijk

Zuid-Holland

46.990

39.578

384 Hollandse Delta

1

Barendrecht

Zuid-Holland

47.053

35.477

385 Hollandse Delta

1

GoereeOverflakkee

Zuid-Holland

48.312

37.850

386 Delfland

1

PijnackerNootdorp

Zuid-Holland

50.103

36.947

387 Rijnland

1

Katwijk

Zuid-Holland

62.476

47.959

388 Schieland en de Krimpenerwaard

1

Capelle aan den
IJssel

Zuid-Holland

66.122

52.581

389 Delfland

1

Vlaardingen

Zuid-Holland

71.042

57.400

390 Hollandse Delta

1

Spijkenisse

Zuid-Holland

72.171

58.312

391 Delfland

1

Schiedam

Zuid-Holland

76.244

61.041

392 Delfland

1

Delft

Zuid-Holland

98.675

83.748

393 Delfland

1

Westland

Zuid-Holland

101.980

80.684

394 Rijnland

1

Leiden

Zuid-Holland

118.748

99.274

71

Nr.

72

Waterschappen

# Waterschappen

Gemeenten

Provincies

# Inwoners

# Kiesgerechtigden

395 Hollandse Delta

1

Dordrecht

Zuid-Holland

118.862

94.068

396 Delfland

1

Den Haag

Zuid-Holland

502.055

400.992

397 Schieland en de Krimpenerwaard +
Stichtse Rijnlanden

2

Schoonhoven

Zuid-Holland

11.814

9.282

398 Rijnland + Schieland en de Krimpenerwaard

2

Waddinxveen

Zuid-Holland

25.280

19.822

399 Delfland + Rijnland

2

Wassenaar

Zuid-Holland

25.762

20.065

400 Rijnland + Stichtse Rijnlanden

2

BodegravenReeuwijk

Zuid-Holland

32.834

25.242

401 Delfland + Schieland en de Krimpenerwaard

2

Lansingerland

Zuid-Holland

55.265

41.506

402 Rijnland + Schieland en de Krimpenerwaard

2

Gouda

Zuid-Holland

71.235

55.261

403 Delfland + Rijnland

2

LeidschendamVoorburg

Zuid-Holland

72.405

58.972

404 Rijnland + Stichtse Rijnlanden

2

Alphen aan den
Rijn

Zuid-Holland

72.853

56.926

405 Rijnland + Schieland en de Krimpenerwaard + Stichtse Rijnlanden

3

Vlist

Zuid-Holland

9.773

7.594

406 Amstel, Gooi en Vecht + Rijnland +
Stichtse Rijnlanden

3

Nieuwkoop

Zuid-Holland

26.974

21.366

407 Delfland + Rijnland + Schieland en
de Krimpenerwaard

3

Zoetermeer

Zuid-Holland

122.331

97.027

408 Delfland + Hollandse Delta + Schieland en de Krimpenerwaard

3

Rotterdam

Zuid-Holland

616.260

495.456

VI.

Vragenformulier
In deze bijlage is het vragenformulier weergegeven zoals dat tijdens de interviews met deskundigen van
gemeenten is toegepast.

SIRA Consulting

73

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Voorblad
Versienummer:

1.0

Versiedatum:

1-jul-13

Inleiding
Dit vragenformulier is onderdeel van het onderzoek 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen', dat SIRA Consulting uitvoert in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur
(Milieu/DG Ruimte en Water). In het regeerakkoord is vastgelegd dat de Waterschapsverkiezingen plaatsvinden op de dag van de Provinciale Statenverkiezingen. Dit betekent
gelijktijdige verkiezingen van zowel de waterschappen als de provinciale staten op 18 maart 2015. De organisatie van deze gecombineerde verkiezingen komt te liggen bij
gemeenten. Het aanvullend organiseren van de Waterschapsverkiezingen betekent extra kosten voor gemeenten. De centrale onderzoeksvraag is door het ministerie als volgt
geformuleerd: 'Wat zijn de verwachte extra kosten van gecombineerde Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen ten opzichte van enkelvoudige verkiezingen?'

Voor het vaststellen van een juiste vergoeding aan gemeenten voor de organisatie van aanvullende verkiezingen is inzicht in de extra inspanningen van gemeenten essentieel.
Met behulp van dit vragenformulier worden de benodigde gegevens verzameld.
LET OP: Zoals hierboven is aangegeven gaat het om de EXTRA werkzaamheden en/of kosten van gemeenten voor het uitvoeren van de Waterschapsverkiezingen. Een voorbeeld:
indien een gemeente grotere stembureaus moet huren om, naast de Provinciale Statenverkiezingen, ook de Waterschapsverkiezingen te kunnen organiseren, dan zijn hier extra
kosten mee gemoeid (ten opzichte van de organisatie van de Provinciale Statenverkiezingen). Deze kosten worden in dit onderzoek inzichtelijk gemaakt.

Opzet van de vragenlijst
Het vragenformulier is opgebouwd uit zes tabbladen. Hieronder is een kort overzicht gegeven van de inhoud per tabblad.
1. Algemeen

Dit tabblad bevat algemene gegevens over de organisatie, zoals type organisatie, contactpersoon en -gegevens met wie het
interview is afgenomen.

2. Voorbereiding en uitvoering

Dit tabblad bevat vragen over de extra kosten van medewerkers en stembureauleden die verband houden met de organisatie
(voorbereiding, uitvoering en afrondig) van de Waterschapsverkiezingen.

3. Huisvesting en faciliteiten

Dit tabblad bevat vragen over de extra kosten die verband houden met het inrichten van het stembureau en bijbehorende
faciliteiten, zoals de huur van extra locaties, stemhokjes, stembussen, etc.

4. Opleidingskosten

Dit tabblad bevat vragen over de extra kosten die verband houden met het opleiden/trainen van medewerkers en stembureauleden,
zoals het opstellen van instructiemateriaal en het geven van voorlichting, training en opleiding.

5. Drukwerk- en verzendkosten

Dit tabblad bevat vragen over de extra kosten die verband houden met het drukken en verzenden van documenten, zoals
stembiljetten, stem- en kiezerspassen, presentielijsten, etc.

6. Transportkosten

Dit tabblad bevat vragen over de extra kosten die verband houden met het vervoeren van materialen (stembussen, stemhokjes,
etc.) en documenten (stembiljetten, kiezerslijsten, etc.) van en naar de stemlocaties.

Bij het invullen van het vragenformulier
wordt zoveel mogelijk rekening gehouden
met het chronologische proces van het
organiseren en uitvoeren van verkiezingen.
Zoals in de figuur hiernaast is aangegeven
betekent dit dat extra kosten ten aanzien
van de voorbereiding, uitvoering en
afronding
worden
geinventariseerd.
Daarbinnen zijn diverse kostensoorten
opgenomen om de werkzaamheden en
uitvoeringskosten in beeld te krijgen.

Toelichting voor invullen vragenformulier:
Bij het inventariseren van de extra kosten wordt per kostensoort onder andere gevraagd naar:
- Uurtarief: Dit betreft het gemiddelde uurtarief van de medewerker(s) die betrokken is (zijn) bij de organisatie en uitvoering van de Waterschapsverkiezingen.
- Aantal: Dit betreft het aantal keer dat de handeling extra wordt uitgevoerd of dat materialen extra worden aangeschaft (bijv. aanschaf van 25 extra stembussen).
- Tijdsbesteding: Dit betreft de extra tijdsbesteding voor het uitvoeren van een bepaalde handeling (bijv. het houden van een extra vergadering a 2 uur).
- Type kosten: Dit betreft het onderscheid tussen extra eenmalige kosten (investeringen) en extra terugkerende kosten bij de organisatie van de verkiezingen.
- Toelichting: Dit betreft ruimte voor een nadere toelichting.
Bovenstaande invulvelden zijn afhankelijk van het type vraag behorend bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen en worden alleen ingevuld indien dit van toepassing is.
Indien geen exacte gegevens beschikbaar zijn, wordt gewerkt met reëel ingeschatte aannames.

Deze opdracht wordt uitgevoerd namens:

Voorblad

1

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 1. Algemene gegevens over de organisatie
In dit tabblad wordt gevraagd naar de algemene gegevens van de organisatie en de geïnterviewde(n).

A. Algemene gegevens over uw organisatie
Algemene gegevens

Type organisatie (gemeente/waterschap):

Gemeente

Naam organisatie:
Aantal geïnterviewden (1-5):

Datum interview(s):
Gegevens geïnterviewden

Naam

Functie

Telefoonnummer

e-mailadres

Naam / functie geinterviewde 1:
Naam / functie geinterviewde 2:
Naam / functie geinterviewde 3:
Naam / functie geinterviewde 4:
Naam / functie geinterviewde 5:
Gegevens organisatie

Ruimte voor opmerkingen

Aantal inwoners:
Te verwachten totaal aantal stembureaus bij verkiezingen:
Te verwachten aantal stembureauleden per stembureau, per shift:
Aantal shifts dat wordt gedraaid op de verkiezingsdag:
Te verwachten aantal tellers per stembureau:

Vragen voor gemeenten

Aantal inliggende waterschappen binnen gemeentegrenzen:
Naam waterschap

Vragen voor waterschappen

Aantal kiesgerechtigden (18 jaar en ouder)

Ruimte voor opmerkingen

Ruimte voor opmerkingen

Aantal inliggende gemeenten binnen waterschapsgrenzen:
Totaal aantal kiesgerechtigden WS-verkiezingen (18 jaar en ouder):

1. Algemeen

2

B. Uurtarieven
In deze vragenlijst worden berekeningen gemaakt die de kosten van de verschillende activiteiten direct inzichtelijk maken. Hiervoor worden standaard tarieven gebruikt, gebaseerd op de CAR‐UWO salaristabel van 2013*. Als uw gemeente afwijkende tarieven hanteert, dan
kunt u deze in de onderstaande tabel opgeven.

Salarisschaal

Standaard uurtarief

Schaalniveau 1

€

41,00

Bijgesteld uurtarief

Gehanteerd uurtarief
€

41,00

Ruimte voor opmerkingen

Schaalniveau 2

€

45,00

€

45,00

Schaalniveau 3

€

45,00

€

45,00

Schaalniveau 4

€

49,00

€

49,00

Schaalniveau 5

€

51,00

€

51,00

Schaalniveau 6

€

53,00

€

53,00

Schaalniveau 7

€

56,00

€

56,00

Schaalniveau 8

€

60,00

€

60,00

Schaalniveau 9

€

65,00

€

65,00

Schaalniveau 10

€

70,00

€

70,00

Schaalniveau 11

€

76,00

€

76,00

Schaalniveau 12

€

84,00

€

84,00

Schaalniveau 13

€

92,00

€

92,00

Schaalniveau 14

€

99,00

€

99,00

Schaalniveau 15

€

106,00

€

106,00

Schaalniveau 16

€

113,00

€

113,00

Schaalniveau 17

€

121,00

€

121,00

Schaalniveau 18

€

129,00

€

129,00

Niet van toepassing

nvt

nvt

* Voor iedere schaal is uitgegaan van trede 6 en 1.400 direct productieve uren (DPU's) per FTE van 1.600 netto inzetbare uren. Daarnaast is rekening gehouden met 25% overhead en 55% werkgevertoeslagen.
Informatie over de CAR‐UWO salaristabel van 2013 vindt u hier:

1. Algemeen

http://www.car‐uwo.nl/onderwerpenindex/salaris‐en‐bezoldiging/salaris/schaalindelingen‐en‐tabellen

3

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 2. Gegevens over de organisatie (voorbereiding, uitvoering, afronding) van de Waterschapsverkiezingen
In dit tabblad wordt gevraagd naar de extra (personeels)kosten van ambtenaren in het kader van de Waterschapsverkiezingen. Als er wel kosten zijn voor het organiseren en uitvoeren van de Provinciale
Statenverkiezing, maar dit geen extra werk betekent voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen dan worden deze kosten niet meegenomen.

A. Extra kosten voor projectmanagement
1. Extra kosten voor het organiseren en houden van vergaderingen en/of bijeenkomsten. Hierbij gaat het om het organiseren en houden van vergaderingen of bijeenkomsten in verband met de Waterschapsverkiezingen, aanvullend op de Provinciale
Statenverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit
Schaalniveau
Uurtarief
Tijd in uren
Externe kosten Aantal
Totale kosten
Type kosten
Kosten SWS?
Extra inzet (%) Kosten incl. SWS

Totale kosten

€

-

€

-

2. Extra kosten voor het opstellen van draaiboeken, handleidingen, protocollen, etc. Hierbij gaat het om het opstellen van draaiboeken, handleidingen, protocollen, instructies, etc. in verband met de Waterschapsverkiezingen, niet zijnde trainingsmateriaal voor de
leden van het stembureau.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

3. Extra kosten voor het werven van mensen voor de organisatie van de verkiezingen (voorbereiding, uitvoering en afronding). Hierbij gaat het om het betrekken van mensen die deelnemen aan de voorbereiding, uitvoering en afronding van de
Waterschapsverkiezingen (ambtenaren, leveranciers, cateraars, etc.).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

4. Extra kosten voor het opstellen en/of controleren van begrotingen, kandidatenlijsten, kiezersbestanden, registers ongeldige stempassen, etc. Hierbij gaat het om het opstellen van diverse documenten, zoals begrotingen, presentielijsten voor stembureauleden etc. in
verband met de Waterschapsverkiezingen. Bij de kandidatenlijsten gaat het niet om het opstellen maar om het controleren van drukproeven.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

5. Extra kosten voor het opstellen van voorlichtingsmateriaal aan kiesgerechtigden (huis-aan-huisfolder, nieuwsberichten, etc.). Hierbij gaat het om het opstellen van voorlichtingsmateriaal, zoals een huis-aan-huisfolder, nieuwsberichten, gemeenteberichten, etc. in
verband met de Waterschapsverkiezingen.
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Kosten SWS?
Extra inzet (%) Kosten incl. SWS

-

€

-

6. Extra kosten voor het voorbereiden en opstellen van B&W-besluiten. Hierbij gaat het om het voorbereiden en opstellen van B&W-besluiten in verband met de Waterschapsverkiezingen, bijvoorbeeld het instemmen met de werkwijze.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

2. Voorbereiding & uitvoering

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

4

B. Extra kosten voor het treffen van voorzieningen inzake systemen zoals GBA/BRP/OSV
Hierbij gaat het om het treffen van voorzieningen (aanpassen/gereedmaken van systemen) inzake bijvoorbeeld GBA/BRP/OSV in verband met de Waterschapsverkiezingen.
(GBA: Gemeentelijke Basisadministratie, BRP: Basisregistratie Personen, OSV: Ondersteunende Software Verkiezingen).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

C. Extra kosten voor het aanvragen en verlenen van parkeervergunningen voor leveranciers, stembureauleden, ambtenaren, etc.
Hierbij gaat het om het aanvragen en verspreiden van parkeervergunningen aan mensen die op de dag (of een gedeelte) van de verkiezingen op het stembureau aanwezig zijn in verband met de Waterschapsverkiezingen.

Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Kosten SWS?
Extra inzet (%) Kosten incl. SWS

-

€

-

D. Extra kosten voor het telefonische contact in de aanloop naar en tijdens de verkiezingen
Hierbij gaat het om het telefonische contact met bijvoorbeeld de leden van het stembureau en de extra inzet van medewerkers in een call centre of helpdesk in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Kosten SWS?
Extra inzet (%) Kosten incl. SWS

-

€

-

E. Extra kosten voor het tellen van de stemmen
Hierbij gaat het om het tellen van de stemmen in verband met de Waterschapsverkiezingen. Naast het tellen gaat het hierbij ook om de kosten voor het invoeren van de gegevens in OSV.

Scenario A: tellen op het individuele stembureau
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

2. Voorbereiding & uitvoering

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

5

Scenario B: tellen op een centrale locatie in de gemeente
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

Scenario C: tellen op een centrale locatie in het waterschap
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

F. Overige extra kosten i.v.m. de organisatie van de verkiezingen (voorbereiding, uitvoering en afronding)
Hierbij gaat het om de overige kosten bij de organisatie van de Waterschapsverkiezingen (voorbereiding, uitvoering, afronding).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

2. Voorbereiding & uitvoering

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

6

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 3. Gegevens over de huisvesting en faciliteiten van de stembureaus
In dit tabblad wordt gevraagd naar de extra kosten van het inrichten van het stembureau in het kader van de Waterschapsverkiezingen. Als er wel kosten zijn voor het organiseren en uitvoeren van de Provinciale
Statenverkiezing, maar dit geen extra werk betekent voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen dan worden deze kosten niet meegenomen.

A. Extra kosten voor de aanschaf van stemborden (koop, lease, plaatsing, etc.)
Hierbij gaat het om de aanschaf van extra stemborden in verband met de Waterschapsverkiezingen. Een stembord wordt gebruikt in de buitenruimte om de verkiezingen aan te kondigen. Politieke partijen kunnen hierop hun posters plakken en de publiciteit opzoeken.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

B. Extra kosten voor de huur van extra stembureau(s)
Hierbij gaat het om het huren van extra locaties (uitbreiding) in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

C. Extra kosten voor de huur van andere/grotere stembureau(s)
Hierbij gaat het om het huren van andere/grotere locaties (en geen uitbreiding van locaties) in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

D. Extra kosten voor de aanschaf van stemhokjes
Hierbij gaat het om de aanschaf van extra stemhokjes voor het stembureau in verband met de Waterschapsverkiezingen. Een stemhokje heeft een achterwand en twee zijwanden die elk ten minste een meter breed en twee meter hoog zijn.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

E. Extra kosten voor de aanschaf van stembussen
Hierbij gaat het om de aanschaf van extra stembussen in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

3. Huisvesting en faciliteiten

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

7

F. Extra kosten voor de aanschaf van materialen (potloden, gummen, enveloppen, plakband, loepen, etc.)
Hierbij gaat het om de aanschaf van materialen, zoals potloden, gummen, enveloppen, plakband, loepen, verwijzingsborden, verzegelingsmateriaal, etc.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

G. Extra kosten voor de opslag van materialen (stembussen, stemhokjes, stemborden, etc.)
Hierbij gaat het om extra opslagcapaciteit van materialen in verband met de Waterschapsverkiezingen, bijvoorbeeld voor stembussen, stemhokjes, stemborden, etc. Een city box is een voorbeeld van een opslaglocatie.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

H. Extra kosten voor de aanschaf van mobiele telefoons, tablets, laptops en overige ICT op het stembureau
Hierbij gaat het om de aanschaf van mobiele telefoons/tablets etc. in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

I. Extra kosten voor het opbouwen, opruimen en afbouwen van het stembureau
Hierbij gaat het om het opbouwen, opruimen en afbouwen van het stembureau na afloop van de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

J. Overige extra kosten i.v.m. huisvesting en faciliteiten van het stembureau
Hierbij gaat het om de overige kosten voor huisvesting en faciliteiten in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

3. Huisvesting en faciliteiten

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

8

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 4. Gegevens over voorlichting en opleiding van (stembureau)medewerkers
In dit tabblad wordt gevraagd naar de extra kosten van voorlichting/opleiding in het kader van de Waterschapsverkiezingen. Als er wel kosten zijn voor het organiseren en uitvoeren van de Provinciale
Statenverkiezing, maar dit geen extra werk betekent voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen dan worden deze kosten niet meegenomen.

A. Extra kosten voor het opstellen en aanschaffen van trainings- en opleidingsmateriaal
Hierbij gaat het om het zelf opstellen dan wel het aanschaffen van trainings- en opleidingsmateriaal in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

B. Extra kosten voor de inhuur van externen (trainers, etc.)
Hierbij gaat het om de inhuur van externen (trainers, etc.) voor training en opleiding in verband met de Waterschapsverkiezingen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

C. Extra kosten voor het geven en volgen van training en opleiding aan betrokkenen bij de Waterschapsverkiezingen
Hierbij gaat het om het geven én volgen van de training en opleiding aan een ieder die is betrokken bij het organiseren en uitvoeren van de Waterschapsverkiezingen, zoals de leden van het stembureau.
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Kosten SWS?
Extra inzet (%) Kosten incl. SWS

-

€

-

D. Overige extra kosten i.v.m. training en opleiding
Hierbij gaat het om de overige trainings- en opleidingskosten in verband met de Waterschapsverkiezingen, bijvoorbeeld zaalhuur en catering.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

4. Opleidingskosten

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

9

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 5. Gegevens over het drukken en verzenden van materialen en documenten
In dit tabblad wordt gevraagd naar de extra kosten van het drukken en verzenden (niet opstellen) van materialen in het kader van de Waterschapsverkiezingen. Als er wel kosten zijn voor het organiseren en uitvoeren
van de Provinciale Statenverkiezing, maar dit geen extra werk betekent voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen dan worden deze kosten niet meegenomen.

A. Extra kosten voor het drukken van kandidatenlijsten
Hierbij gaat het om het drukken van kandidatenlijsten in verband met de Waterschapsverkiezingen. Een kandidatenlijst is een lijst met de mensen op wie kan worden gestemd en voorafgaand aan de verkiezingen wordt verzonden aan kiesgerechtigden.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

B. Extra kosten voor het drukken van stempassen
Hierbij gaat het om het drukken van stempassen en kiezerspassen in verband met de Waterschapsverkiezingen. Kiesgerechtigden krijgen - uiterlijk veertien dagen voor de verkiezingen - op hun huisadres een uitnodiging om te stemmen: een stempas. Een kiezerspas is
een pas waarmee een kiesgerechtigde in een ander stemdistrict of een andere gemeente kan stemmen dan die waar de kiesgerechtigde staat ingeschreven.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

C. Extra kosten voor het drukken van de stembiljetten
Hierbij gaat het om drukken van de stembiljetten in verband met de Waterschapsverkiezingen. Een stembiljet is een papieren formulier waarop de kiezer zijn of haar stem registreert op het stembureau.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

D. Extra kosten voor het drukken van registers van ongeldige stempassen (ROS) en het proces-verbaal
Hierbij gaat het om het drukken van registers van ongeldige stempassen in verband met de Waterschapsverkiezingen. Elk stembureau beschikt over een register van ongeldig verklaarde stempassen (ROS). Dit register dient om te voorkomen dat een nietkiesgerechtigde aan de stemming deelneemt of tweemaal zou willen stemmen.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

E. Aanmaken vervangende stempassen en kiezerspassen
Het gaat hierbij om de kosten die moeten worden gemaakt om vervangende stempassen en/of kiezerspassen aan te maken.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

F. Overige extra kosten i.v.m. het drukken en verzenden van documenten, materialen, etc.
Hierbij gaat het om de overige druk- en verzendkosten in verband met de Waterschapsverkiezingen, bijvoorbeeld voor het maken van afspraken met postbezorgers.
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

5. Drukwerk en verzendkosten

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

10

Vragenformulier 'Kostenverdeling gecombineerde verkiezingen'
Deel 6. Gegevens over de kosten voor het vervoer van materialen van en naar stemlocatie(s)
In dit tabblad wordt gevraagd naar de extra kosten van het transport van materialen in het kader van de Waterschapsverkiezingen (heen en terug). Als er wel kosten zijn voor het organiseren en uitvoeren van de
Provinciale Statenverkiezing, maar dit geen extra werk betekent voor de organisatie van de Waterschapsverkiezingen dan worden deze kosten niet meegenomen.

A. Extra kosten voor het transport van (grotere) materialen naar de stembureaus, zoals stembussen, -hokjes, etc.
Hierbij gaat het om het transport/vervoer van de stembussen, -hokjes, etc. van en naar de stembureaus in verband met de Waterschapsverkiezingen (heen en terug).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

B. Extra kosten voor het transport van (kleinere) materialen naar de stembureaus, zoals stembiljetten, presentielijsten, potloden, gummen, etc.
Hierbij gaat het om het transport/vervoer van de materialen, zoals stembiljetten, presentielijsten, potloden, gummen, etc. van en naar de stembureaus in verband met de Waterschapsverkiezingen (heen en terug).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

Totale kosten

€

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

-

Kosten incl. SWS

€

-

C. Overige extra kosten i.v.m. transport/vervoer
Hierbij gaat het om de overige kosten voor transport/vervoer in verband met de Waterschapsverkiezingen (heen en terug).
Invloed stemmen willekeurig stemlokaal (SWS)
Handeling of activiteit

Totale kosten

6. Transportkosten

Schaalniveau

Uurtarief

Tijd in uren

Externe kosten Aantal

Totale kosten

€

-

Type kosten

Kosten SWS?

Extra inzet (%)

Kosten incl. SWS

€

-

11