Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1973

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2015
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij vier fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling en verordening betreffende genetisch gemodificeerde
organismen in levensmiddelen en diervoeders (Kamerstuk 34 214, nr. 3)
Fiche 2: Mededeling Europese Veiligheidsagenda (Kamerstuk 22 112, nr.
1972)
Fiche 3: Mededeling – EU Actieplan inzake mensenrechten en democratie
(2015–2019)
Fiche 4: Mededeling capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling
(Kamerstuk 22 112, nr. 1974)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-1973
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1973

1

Fiche: Mededeling – EU Actieplan inzake mensenrechten en
democratie (2015–2019)
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Actieplan inzake mensenrechten en democratie (2015–2019) «De
mensenrechten in de EU centraal blijven stellen».
b) Datum ontvangst Commissiedocument
28 april 2015
c) Nr. Commissiedocument
JOIN(2015) 16
d) EUR-Lex
http://eur-lex.Europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1432041216587&uri=CELEX:52015JC0016
e) Impact assessment
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Buitenlandse Zaken (waarschijnlijk juli 2015)
g) Eerstverantwoordelijke ministerie
Ministerie van Buitenlandse Zaken
2. Essentie voorstel
De Europese Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger hebben een
mededeling gepubliceerd met in de annex een voorstel tot een nieuw
EU-Actieplan voor mensenrechten en democratie voor de periode
2015–2019. Het oude Actieplan uit 2012 liep eind 2014 af. Het Actieplan
vormt de basis van de externe EU-inzet (van de Europese Dienst voor
Extern Optreden (EDEO), Europese Commissie en EU lidstaten) voor de
bevordering en bescherming van mensenrechten en democratie. Daarbij
is ook aandacht voor de samenhang en consistentie met het interne beleid
van de EU. Het Actieplan vormt één van de drie pilaren van het
EU-mensenrechtenbeleid. De andere twee zijn de EU Speciaal Vertegenwoordiger voor de Mensenrechten en het EU Strategisch Raamwerk.
Het Actieplan richt zich op vijf thema’s waaraan 32 doelen en 96 acties zijn
gekoppeld. Voor elke actie wordt aangegeven wie deze actie moet
realiseren en binnen welk tijdskader. De tenuitvoerlegging van het
Actieplan zal worden getoetst in 2017. De vijf thema’s zijn:
1) Inbreng van lokale actoren vergroten: dit thema heeft als doel de
inzet van lokale actoren, zowel gouvernementeel als nietgouvernementeel, voor mensenrechten en democratie te ondersteunen (met bijzondere aandacht voor steun aan maatschappelijke
organisaties en mensenrechtenverdedigers).
2) Belangrijkste uitdagingen op het gebied van mensenrechten: binnen
dit thema ligt de nadruk op specifieke thematische mensenrechtenkwesties (bijv. het beschermen van de vrijheid van meningsuiting en
de strijd tegen de doodstraf).
3) Mensenrechtenvraagstukken bij conflicten en crises: deze acties zijn
gericht op de ontwikkeling van instrumenten en beleid voor het
voorkomen, de aanpak en het herstel van schendingen van mensenrechten (met bijzondere aandacht voor de ernstigste mensenrechtenschendingen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1973

2

4)

5)

Samenhang en consistentie: dit thema heeft als doel de samenhang
van het EU-beleid op het gebied van mensenrechten te vergroten
door te zorgen voor integratie van mensenrechtenkwesties in
verschillende aspecten van het externe optreden van de EU en in de
externe aspecten van het interne beleid.
Doeltreffendheid en resultaatgerichtheid: de acties binnen dit thema
moeten het externe EU-beleid voor de bescherming van mensenrechten en bevordering van democratie effectiever maken en ervoor
zorgen dat de EU bestaande instrumenten en beleid beter benut.

In de mededeling wordt geen nieuwe regelgeving aangekondigd. De
Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger stellen in de mededeling
expliciet dat het Actieplan voortbouwt op het bestaande corpus van
EU-beleid inzake steun aan de mensenrechten en de democratie in het
externe optreden en de diverse externe financieringsinstrumenten.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Mensenrechten zijn de hoeksteen van het Nederlands buitenlands beleid
en de «zilveren draad» van het extern beleid van de EU. Nederland ziet
erop toe dat de Nederlandse mensenrechtenprioriteiten, waaronder
gelijke rechten voor vrouwen en lesbische vrouwen, homoseksuele
mannen, biseksuelen en transgender personen (LHBT) en de bescherming
van mensenrechtenverdedigers, sterk verankerd blijven in het externe
EU-beleid. Het kabinet spoort de Hoge Vertegenwoordiger aan actie te
ondernemen daar waar nodig en let erop dat de verschillende
EU-richtsnoeren voor mensenrechten worden geïmplementeerd. Voor een
effectief EU-optreden is geloofwaardigheid onontbeerlijk. Coherentie van
het interne en externe EU-mensenrechtenbeleid vormt daarom een
beleidsprioriteit voor het kabinet.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland verwelkomt de gezamenlijke mededeling van de Commissie en
de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie. Het is voor Nederland
dan ook van groot belang dat de EU de komende jaren nog sterker en
eensgezinder wordt in het uitdragen van het mensenrechtenbeleid.
Daarbij wordt mede ten behoeve van de geloofwaardigheid gewerkt aan
en rekening gehouden met de interne-externe coherentie van het
EU-mensenrechtenbeleid. Met een gemeenschappelijk geluid kan de EU
veel krachtiger een boodschap overbrengen. Verwachting is dat dit
Actieplan hieraan zal bijdragen.
NL heeft de evaluatie van het oude Actieplan aangegrepen om concrete
acties voor te stellen voor het nieuwe Actieplan. Een aanzienlijk aantal van
de Nederlandse voorstellen t.a.v. de bescherming van journalisten,
aandacht voor naleving VN Veiligheidsraadresolutie nr. 1325 (inzake
vrouwen, vrede en veiligheid), doodstraf, bedrijfsleven en mensenrechten,
mensenrechten-impact assessments, bescherming van mensenrechtenverdedigers, non-discriminatie van LHBT en het voorkomen van ernstigste
mensenrechtenschendingen zijn overgenomen in deze opzet voor het
nieuwe Actieplan.
Daarnaast waardeert NL de grotere aandacht in dit Actieplan ten opzichte
van het vorige Actieplan voor empowerment van lokale actoren, het
versterken van de interne en externe coherentie van het EU-beleid en de
nadruk op betere implementatie en monitoring van bestaande instrumenten. Ook is Nederland erover te spreken dat de geplande evaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1973

3

van het Actieplan in 2017 samenvalt met de evaluatie van de externe
financieringsinstrumenten van de EU. Deze gelijktijdige evaluaties moeten
zorgen voor een grotere samenhang tussen het beleid en de financiële
steun van de EU.
Nederland vindt echter dat het Actieplan op sommige punten verbeterd
moet worden. De belangrijkste punten die naar de mening van het kabinet
in het nieuwe Actieplan nog onderbelicht zijn of in het geheel missen, zijn:
– Vrijheid van religie of geloof: Nederland heeft in de periode dat de
Commissie en EDEO bezig waren met de voorbereidingen van het
concept-Actieplan zowel mondeling als schriftelijk duidelijk gemaakt
dat de EU-inzet op vrijheid van geloof en levensovertuiging een
onmisbaar deel is van het Actieplan, gezien de bedreigingen voor
geloofsvrijheid wereldwijd. Geloofsvrijheid komt echter niet als
specifiek doel of actie terug in het voorgestelde Actieplan. Circa 11 EU
lidstaten steunen NL in de inzet om geloofsvrijheid alsnog in het
Actieplan te krijgen.
– Bedrijfsleven en mensenrechten: Dit thema komt dankzij aandringen
van Nederland als doel met twee daaraan verbonden acties voor in het
concept-Actieplan. De voorgestelde acties zijn voor Nederland echter
niet ambitieus genoeg. Nederland krijgt daarin bijval van een aantal
andere EU lidstaten.
– Communicatie: Eén van de conclusies van de evaluatie van het vorige
Actieplan was dat het nieuwe EU Actieplan vergezeld zou moeten
worden door een communicatiestrategie. Nederland vindt het
belangrijk dat er meer aandacht is in het Actieplan – via specifieke
acties gericht op communicatie – of via de hiervoor genoemde
strategie voor de communicatie over de EU-inzet op het gebied van
mensenrechten en democratie.
– Resultaatgerichtheid: Nederland vindt dat een aantal acties helderder
geformuleerd kan worden, meer gericht op resultaat en met een
duidelijkere tijdsafbakening.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
EDEO en de Commissie hebben de lidstaten geconsulteerd voordat deze
eerste opzet van het Actieplan werd gepresenteerd. In een eerste reactie
waren de meeste lidstaten dan ook positief over de opzet. Veel lidstaten
willen, net als NL, echter ook dat bepaalde onderwerpen, zoals die
hierboven genoemd, meer aandacht krijgen in het Actieplan of beter
worden omschreven. Over deze eerste opzet van het Actieplan is tevens
uitgebreid geconsulteerd met het Europees parlement en het maatschappelijk middenveld. Mede hierom is de verwachting dat het draagvlak voor
het Actieplan uiteindelijk groot zal zijn.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De EU heeft de bevoegdheid extern beleid te voeren. Dit vindt plaats in
het kader van meerdere beleidsterreinen, bijvoorbeeld in het kader het
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB). Het betreft
hier zowel exclusieve bevoegdheden van de EU (gemeenschappelijke
handelspolitiek) als gedeelde bevoegdheden (ontwikkelingssamenwerking
en internationaal milieubeleid). Het externe beleid van de EU is erop
gericht mensenrechten, als beginsel dat ten grondslag ligt aan de
oprichting van de EU, wereldwijd te verspreiden (artikel 21 EU-Verdrag).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1973

4

De EU kan enkel bevoegdheden uitoefenen die aan haar zijn toegekend in
de Verdragen.
b) Subsidiariteit
Nederland kent dan ook een positieve grondhouding t.a.v. de subsidiariteit van deze mededeling, voor zover het gaat om zaken die niet onder
de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen. Opereren vanuit de
Europese Unie is het uitgangspunt van het Nederlandse mensenrechtenbeleid, want de stem van de Unie is krachtiger dan de stem van Nederland
alleen. Bij de uitwerking van het actieplan zal steeds moeten worden
bekeken op welke wijze de EU en/of de lidstaten het meest effectief
zouden kunnen optreden op het externe vlak.
c) Proportionaliteit
De mededeling betreft een Actieplan. De voorgestelde acties staan in de
juiste verhouding tot het nagestreefde doel – het beschermen en
bevorderen van mensenrechten en democratie buiten de EU – en zijn
geschikt om het doel te bereiken. Belangrijk hierin is dat de ervaringen
met het vorige Actieplan (2012–2014) zijn meegenomen om de nu
voorgestelde acties strategischer te maken. De gekozen vorm laat
daarnaast voldoende ruimte aan de lidstaten voor het voeren van een
nationaal beleid. Nederland is tevreden dat door het nieuwe Actieplan
geen nieuwe regelgeving wordt gecreëerd. Concluderend kent Nederland
dan ook een positieve grondhouding t.a.v. de proportionaliteit van deze
mededeling.
d) Financiële gevolgen
Voor zover te overzien heeft het Actieplan geen financiële gevolgen. Het
actieplan bouwt voort op het bestaande corpus van de diverse externe
financieringsinstrumenten, meer bepaald het Europees instrument voor
de democratie en de mensenrechten.
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting.
Eventuele budgettaire gevolgen voor Nederland worden ingepast op de
begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Geen gevolgen voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1973

5