Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

670
Vragen van het lid Beckerman (SP) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat en de Minister van Justitie en Veiligheid over het artikel
«Agenten willen meer aandacht voor milieu: «Delicten met de meeste doden
krijgen geen prioriteit»» (ingezonden 9 november 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) mede
namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen
20 december 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Agenten willen meer aandacht voor milieu:
«Delicten met de meeste doden krijgen geen prioriteit»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het manifest dat door meer dan 700 agenten is
overhandigd aan de korpsleiding, waarin wordt opgeroepen om meer
prioriteit te geven aan de klimaatcrisis en de handhaving van milieuwetten?
Antwoord 2
Voor zover het gaat om de strafrechtelijke aanpak van milieucriminaliteit is
het aan het Openbaar Ministerie (OM) als bevoegd gezag om het starten van
opsporingsonderzoeken naar gedragingen die strafbaar zijn gesteld te
prioriteren.
Vraag 3, 4, 5, 9 en 10
In hoeverre deelt u de zorgen van de agenten dat milieudelicten, ondanks
hun impact op mensenlevens, momenteel niet de prioriteit krijgen die ze
verdienen?
Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat milieudelicten, gezien de grootschalige schade aan mens en natuur, de prioriteit krijgen die ze verdienen?

1

ah-tk-20232024-670
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Agenten willen meer aandacht voor milieu: «Delicten met de meeste doden krijgen geen
prioriteit» | Den Haag | AD.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Welke maatregelen en initiatieven heeft uw ministerie ondernomen of plant u
te ondernemen om milieucriminaliteit een hogere prioriteit te geven en
ervoor te zorgen dat milieuwetten effectiever worden gehandhaafd?
Hoe zorgt u ervoor dat milieucriminaliteit aangepakt wordt in proportie met
het enorm grote leed en de schade die daarmee gepaard gaan? Hoe weegt
dit op tegen andere vormen van criminaliteit?
Waarom wordt milieucriminaliteit minder hard aangepakt dan andere vormen
van criminaliteit ondanks het enorm grote leed en de schade die daarmee
gepaard gaan?
Antwoorden 3, 4, 5, 9 en 10
Milieucriminaliteit kan ernstige gevolgen hebben voor onze leefomgeving. Bij
de aanpak van milieucriminaliteit gaat het om het voorkomen en beëindigen
van strafbare feiten. Naast preventiemaatregelen zijn ook toezicht en
bestuurs- en strafrechtelijke handhaving noodzakelijk. Daarbij is ook relevant
of voor de betreffende (bedrijfsmatige) activiteiten een vergunning is
verleend en, zo ja, of er is gehandeld conform de aan die vergunning
verbonden voorwaarden.
Kortom: het verbeteren van een repressie aanpak is één van de manieren om
milieucriminaliteit beter aan te pakken. Daarnaast wordt ingezet op het
versterken van de preventie van deze criminaliteitsvorm.
Verschillende organisaties zijn verantwoordelijk voor de strafrechtelijke
opsporing van milieucriminaliteit: de politie, de inlichtingen- en opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT-IOD), de inlichtingenen opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(ILT-NVWA), en de buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) van de
omgevingsdiensten. De afgelopen jaren heeft een belangrijke investering
plaatsgevonden in het versterken van de capaciteit van de ILT-IOD. Hier is een
bedrag oplopend tot 6 miljoen voor ingezet. Op 4 juli 2023 heb ik u bericht
dat de politie de centrale aansturing op de milieucapaciteit nader vorm heeft
gegeven door een landelijk sturingsmodel te realiseren. Het doel hiervan is
onder meer om de 406 fte die formatief aan de politie toebedeeld is voor de
strafrechtelijke aanpak van milieucriminaliteit daadwerkelijk en zo doelmatig
mogelijk daarvoor in te zetten. Verder gaat de politie in de komende jaren
ervoor zorgen dat gemiddeld 2 fte milieuagenten per basisteam 75% van hun
inzetbaarheid besteden aan deze politiemilieutaak in het kader van de
gebiedsgebonden politiezorg.2
Als gevolg van de verschillen in de huidige bezetting per eenheid zal de
realisatiesnelheid hierin regionaal ook verschillen. Bovendien is van belang
dat milieucriminaliteit is opgenomen in de Veiligheidsagenda 2023–2026.3
Het OM prioriteert als gezag over de politie en de bijzondere opsporingsdiensten het oppakken van opsporingsonderzoeken en is verantwoordelijk voor
het nemen van vervolgingsbeslissingen. Uit de prioritering van de milieuthema’s door de Strategische Milieukamer (SMK) onder voorzitterschap van het
OM vloeit voort op welke thema’s met name, naast de geprioriteerde
regionale thema’s, een informatiepositie gaat worden opgebouwd. De
Landelijke Milieukamer, die onder de SMK ressorteert en ook onder leiding
staat van het OM, stuurt op de inzet van de milieurecherchecapaciteit. Ook
het OM krijgt structureel extra middelen: vanuit de coalitieakkoordgelden
voor de versterking van de justitiële keten wordt vanaf 2023 2 miljoen euro
vrijgemaakt ter versterking van de aanpak van milieucriminaliteit.
Verder werk ik met alle partijen in het stelsel van vergunningverlening,
toezicht en handhaving (VTH-stelsel) samen in het IBP VTH. In dit kader
worden voor de strafrechtelijke aanpak van milieucriminaliteit stappen gezet
om de beschikbare opsporingscapaciteit effectiever in te zetten. Zo wordt
onder meer gewerkt aan meer focus, een betere onderlinge taakafbakening
en een verbeterde informatiepositie. Daarnaast wordt ingezet op het
versterken van de bestuurlijke aandacht voor de aanpak van milieucriminaliteit, zoals een bestuurlijke conferentie op 29 januari 2024.
In Voortgangsrapportage van het IBP VTH die voor de kerst aan uw Kamer zal
worden verzonden, wordt u bericht over de voortgang van het IBP VTH.
Daarnaast doet het WODC onderzoek naar de straftoemeting bij (ernstige)

2
3

Voortgangsrapportage IBP VTH juni 2023
Kamerstuk 29 628, nr. 1139.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

milieudelicten, in het kader van de opvolging van de motie Hagen/Sneller.4 Ik
zal uw Kamer over de uitkomsten informeren.
Tot slot krijgt ook op Europees niveau de aanpak van milieucriminaliteit
aandacht en prioriteit. Zo is onlangs overeenstemming bereikt over de tekst
van de herziening van de richtlijn milieucriminaliteit. Deze richtlijn stelt onder
meer minimumnormen op grond waarvan lidstaten verschillende milieudelicten strafbaar dienen te stellen en sanctionering van die delicten mogelijk
moeten maken. Daarnaast wordt in de richtlijn opgenomen dat gedragingen
die leiden tot de vernietiging van of wijdverspreide, aanzienlijke en onomkeerbare dan wel langdurige schade aan een ecosysteem van aanzienlijk
omvang of grote ecologisch waarde, of aan een natuurlijke habitat in een
beschermd gebied of aan de kwaliteit van lucht, bodem of water, zwaarder
moeten kunnen worden gestraft. Ook beoogt de richtlijn de samenwerking
tussen toezichthouders en opsporingsdiensten in de Europese Unie te
versterken. Mijn departement zal de implementatie van deze richtlijn in
Nederland ter hand nemen.
Vraag 6
Wat is de huidige positie van uw ministerie met betrekking tot het opnemen
van «ecocide» in het wetboek van strafrecht, zoals voorgesteld door de
agenten in het manifest?
Antwoord 6
In de kabinetsreactie van 26 april 2021 op de initiatiefnota van het Kamerlid
Van Raan: «Ecocide: de ontbrekende misdaad tegen de vrede»,5 hierna «de
reactie op de initiatiefnota ecocide», is aangegeven dat het begrip ecocide op
dit moment onvoldoende gedefinieerd is. Hoewel er in de zomer van 2021
door een panel van juridische experts een definitie van ecocide is voorgesteld, is de internationale gemeenschap nog altijd ver verwijderd van de
benodigde consensus over de definitie en strafbaarstelling van ecocide als
(internationaal) misdrijf.
Het Nederlandse strafrecht kent verschillende strafbaarstellingen die zich
richten op de strafbare aantasting van het milieu. Naar Nederlands recht zijn
de meeste milieudelicten strafbaar gesteld krachtens de Wet op de economische delicten (WED). Artikel 1a van die wet stelt de overtreding van een groot
aantal voorschriften uit andere wetten strafbaar als economisch delict. Het
gaat daarbij onder meer over overtreding van voorschriften uit de Wet
milieubeheer, de Wet natuurbescherming, de Wet bodembescherming, de
Waterwet en de Wet vervoer gevaarlijke stoffen. Personen die zich schuldig
maken aan overtreding van die voorschriften kunnen op grond van de WED
strafrechtelijk worden vervolgd. Daarnaast bevat het Wetboek van Strafrecht
enkele specifieke milieudelicten. Het gaat daarbij onder meer om de
strafbaarstelling van blootstelling aan radioactieve stoffen (artikel 161quater
tot en met 161quinquies Sr) en het verontreinigen van de bodem, lucht of
drink- en oppervlaktewateren (de artikelen 173, 173a en 173b Sr).
Vraag 7
Welke acties zullen worden ondernomen om ervoor te zorgen dat «ecocide» –
grootschalige schade aan de natuur – in het wetboek van strafrecht wordt
opgenomen, zoals voorgesteld door de agenten
Antwoord 7
Zoals in antwoord op vragen 3, 4, 5, 9 en 10 aangegeven zal mijn departement de implementatie van de herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit
ter hand nemen. Deze bevat een verplichting voor lidstaten om zwaardere
straffen mogelijk te maken in gevallen waarin een milieudelict uit die richtlijn
– kort samengevat – de vernietiging of zeer ernstige beschadiging van een
ecosysteem of natuurlijke habitat veroorzaakt. De formulering van die
strafverzwaringsgrond vertoont sterke gelijkenissen met de hiervoor
aangehaalde conceptdefinitie van ecocide, zoals opgesteld door een panel
van juridische experts.

4
5

Kamerstuk 22 343, nr. 344.
Kamerstuk 35 690, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

De herziene richtlijn milieucriminaliteit zal naar verwachting in de loop van
2024 definitief worden vastgesteld en daarna zal ik een wetsvoorstel ter
implementatie van die richtlijn in procedure brengen.
Vraag 8
Hoe kijkt u naar bedrijven die willens en wetens milieuwetten overtreden, en
welke stappen worden genomen om dit aan te pakken en Nederlanders te
beschermen?
Antwoord 8
Het is onacceptabel dat bedrijven willens en wetens milieuwetten overtreden.
Deze bedrijven moeten aangepakt worden. Binnen het interbestuurlijk
programma voor versterking van het stelsel vergunningverlening, toezicht en
handhaving (IBP VTH) wordt gewerkt aan versterken van de bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving en vervolging. Daarnaast wordt de richtlijn
bescherming van het milieu door middel van strafrecht herzien. Tot slot is het
huidig OM-beleid dat de strafrechtelijke aanpak zich meer dan voorheen richt
op feitelijk leidinggevenden.
Vraag 11
Wat doet u om ervoor te zorgen dat politiemensen die zich aan de interne
regels houden omtrent het meedoen aan demonstraties beschermd worden?
Antwoord 11
Demonstreren is een grondrecht. Politiemedewerkers mogen in beginsel
deelnemen aan een demonstratie. Zij moeten wel met een aantal zaken
rekening houden. Zo geldt dat politiemedewerkers tijdens de uitoefening van
hun beroep het overheidsgezag vertegenwoordigen en zich hierbij volstrekt
neutraal opstellen. Bovendien mogen politiemedewerkers door hun gedragingen of uitlatingen, zowel tijdens werk- en privétijd, het imago van de politie
niet schaden. Dit principe is opgenomen in de beroepscode waarin de vier
belangrijkste kernwaarden van de politie zijn opgenomen. Dit betekent onder
meer dat politiemedewerkers hun mening naar voren mogen brengen zolang
zij dit op gepaste wijze doen, dat wil zeggen met respect voor de rechten,
standpunten en identiteit van een ander. Als er binnen de politie grote
discussie ontstaat over dit soort kwesties, is het aan korpsleiding als
werkgever te bepalen welke boodschap zij daarover willen afgeven aan haar
medewerkers en te bepalen of er nadere maatregelen nodig zijn.
Vraag 12
Deelt u de mening van de ondertekenaars dat het schuurt dat er harder
opgetreden wordt tegen bejaarden en kinderen op de A12 die bang zijn voor
een onleefbare toekomst dan bedrijven die jarenlang hun omgeving willens
en wetens hebben blootgesteld aan schadelijke stoffen? Zo nee, waarom
staat u aan de kant van criminele bedrijven?
Antwoord 12
Nee. Het betreft verschillende zaken.
Zoals ik eerder richting uw Kamer heb aangegeven is de burgemeester het
bevoegd gezag bij demonstraties en bepaalt deze in de lokale driehoek met
politie en het OM het optreden. Als Minister van Justitie en Veiligheid ga ik
hier niet over.6
In het antwoord op vragen 3, 4, 5, 9 en 10 heb ik aangegeven welke stappen
worden gezet om de repressieve aanpak van milieucriminaliteit te verbeteren
door onder meer de opsporingscapaciteit van een aantal betrokken diensten
uit te breiden en effectiever in te zetten.

6

Aanhangsel van de Handelingen II, 2022/2023, nr. 1823.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4