Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3353
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Minister voor Rechtsbescherming
over de kritiek op de inloopkamers in de rechtspraak (ingezonden 26 mei 2021).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 28 juni
2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Rechters niet gelukkig met nieuw experiment
dat achterstanden moet wegwerken»? Wat is daarop uw reactie?1
Antwoord 1
Ja ik ken het artikel. Het terugdringen van de doorlooptijden in rechtszaken
en het wegwerken van rechtszaken die al te lang op de plank liggen, zijn
belangrijke prioriteiten van de Raad voor de rechtspraak en de gerechten.
Onder de noemer «Tijdige rechtspraak» werken de gerechten aan een
structurele verkorting van de doorlooptijden. Ik vind het heel belangrijk dat de
doorlooptijden verbeteren en de achterstanden worden ingelopen, en
ondersteun de inspanningen van de gerechten in het kader van «Tijdige
rechtspraak» dan ook van harte.
De inloopkamer maakt onderdeel uit van Tijdige rechtspraak. Daarnaast
bestaat het programma ook uit de onderdelen slimmer roosteren en plannen
en het vergroten van voorspelbaarheid voor rechtzoekenden door betere
communicatie. De inloopkamer behandelt (deels online) bepaalde typen,
relatief eenvoudige, zaken. De categorieën zaken zijn in samenspraak met
rechters bepaald. Mocht de rechtzoekende vinden dat een zaak zich beter
leent voor een fysieke zitting dan beslist de rechter. Bij de inloopkamer staat
kwaliteit voorop; de inloopkamer wordt bemenst door ervaren rechters en
(staf)juristen die zorgen voor een zorgvuldige afhandeling van de zaak. Er is
ook extra ondersteuning door juridisch medewerkers die extern zijn aangetrokken.

1

ah-tk-20202021-3353
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Trouw, 26 mei 2021, «Rechters niet gelukkig met nieuw experiment dat achterstanden moet
wegwerken»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 2
Klopt het dat de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak is gepasseerd met
het voorleggen van deze plannen, dat er felle kritiek is vanuit de ondernemingsraad en dat verschillende rechtbanken niet met de inloopkamers willen
werken?2
Antwoord 2
Er is zowel in de verkennende fase om te komen tot een inloopkamer als na
het besluit tot het instellen van een inloopkamer overleg geweest met de
NVvR. De Centrale Ondernemingsraad (COR) heeft zijn zorgen geuit over het
plan om een inloopkamer in te stellen. Hierover zijn diverse gesprekken
geweest tussen de Raad en de COR conform de gebruikelijke medezeggenschapsregels. De Raad heeft naar aanleiding daarvan de plannen aangepast
en heeft vervolgens het besluit genomen om een inloopkamer met verschillende inloopteams (bestuur, civiel en familie) in te stellen per 15 maart jl. Het
instellen van de inloopkamer is tijdelijk tot uiterlijk 31 december 2023. Of een
gerecht gebruik maakt van de inloopkamer is aan de gerechten zelf en
geschiedt op basis van vrijwilligheid. Inmiddels heeft meer dan de helft van
de gerechten aangegeven daarvan graag gebruik te willen maken.
Vraag 3
Vreest u ook dat deze inloopkamers kunnen leiden tot tunnelvisie en
haastwerk? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Nee. Binnen de verschillende inloopteams van de inloopkamer werken zeer
ervaren rechters die juist deskundig zijn op het vakgebied van de zaken die
daar behandeld worden. Zij behandelen de zaken op de gebruikelijke
professionele wijze, zoals ook gebeurt in de gerechten. De versnelling vindt
met name plaats doordat de inloopteams zich gedurende een bepaalde
periode concentreren op een specifieke zaakstroom en daardoor niet worden
afgeleid door randzaken. Hierdoor kan er efficiënter gewerkt worden.
Bovendien ontstaat er dankzij die focus juist extra deskundigheid. In de
plannen zijn waarborgen aangebracht om tunnelvisie te voorkomen doordat
iedereen maar een beperkte periode aan één bepaalde zaakstroom werkt.
Daarnaast wordt rechtspraakbreed slechts een deel van alle zaken en van die
specifieke zaakstroom in de inloopkamer behandeld.
Vraag 4
Wat betekent het volgens u wanneer standaardzaken in bulk zullen worden
afgehandeld? Doet deze werkwijze volgens u voldoende recht aan de
betekenis van rechterlijke uitspraken? Staat deze centralisering niet haaks op
de voornemens om de rechtspraak meer terug in de buurten te brengen?
Antwoord 4
In overleg met de vakinhoud (rechters) hebben de Raad en gerechtsbesturen
keuzes gemaakt welke zaakstromen door de inloopkamer behandeld worden.
Gerechten kunnen vervolgens zelf kiezen of, en in welke mate daarvan
gebruik wordt gemaakt. De gerechten die momenteel hebben aangegeven
van de inloopkamer gebruik te willen maken, overhandigen slechts een
beperkt deel van zaken ter behandeling aan de inloopkamer. Elke zaak wordt
vervolgens door een ervaren rechter op een professionele wijze in behandeling genomen. Van centralisatie is dan ook geen sprake. Voor de rechtzoekenden is het fijn dat hun zaak eindelijk wordt behandeld.
Vraag 5
Vreest u ook dat de kwaliteit van de rechtspraak door dit experiment onder
druk kan komen te staan? Zo nee, waarom niet?

2

Trouw, 26 mei 2021, «Inloopkamers werken de achterstanden weg, maar tegen welke prijs?»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Nee. De Nederlandse rechtspraak is van zeer hoge kwaliteit. De wijze waarop
zaken in behandeling worden genomen is door rechters vastgelegd in de
professionele standaarden. Deze zijn bij de behandeling van zaken altijd het
uitgangspunt en dit geldt ook in de inloopkamer.
Vraag 6
Wat is uw reactie op het feit dat de inloopkamer alleen digitaal zitting zal
houden? Loopt deze praktijk niet vooruit op de reflectie van de digitale
zittingen ten tijde van de coronacrisis? Is hier eigenlijk wel een wettelijke
basis voor om hier de komende jaren, ook na de coronacrisis, mee door te
gaan?
Antwoord 6
De huidige wetgeving biedt de mogelijkheid om een zaak online te behandelen. Binnen alle gerechten wordt daar op dit moment veelvuldig gebruikt van
gemaakt en dus ook in de inloopkamer. De inloopkamer kent verschillende
inloopteams. De inloopteams die familie- en bestuurszaken gaan behandelen,
zullen dit met name doen via online zittingen. Indien de behandeling van een
zaak naar het oordeel van de behandelend rechter een fysieke zitting vereist,
zal hieraan gevolg worden gegeven.
Vraag 7
Wat vindt u er van dat nieuw op te leiden juridisch medewerkers vonnissen
gaan opstellen die bovendien ook nog eens niet altijd de zittingen bij hebben
gewoond? Klopt het dat het voor mensen niet kenbaar is dat hun zaak door
de inloopkamer wordt behandeld omdat de oorspronkelijk behandelend
rechter het vonnis ondertekent? Klopt dit? Zo nee, hoe zit dit dan wel?
Antwoord 7
Binnen de rechtspraak is het in veel gevallen vaste praktijk dat een juridisch
medewerker een eerste vonnis concipieert aan de hand van de instructies van
de behandelend rechter. Het maakt hierbij geen verschil of er wel of geen
zitting is geweest. Aan de hand van het concept-vonnis maakt de rechter het
eindvonnis op. Het vonnis is immers de eindverantwoordelijkheid van de
rechter. Dit is in de inloopkamers niet anders. Het maakt in die zin voor de
rechtzoekende dan ook geen verschil of zijn zaak «regulier» wordt behandeld
of door een inloopkamer.
Binnen de inloopkamer zijn verschillende inloopteams actief. Dit zijn teams
die zich richten op zaken in bestuurs-, civiele of familiezaken. De werkwijzen
binnen de teams verschillen. Bij de behandeling van de zaken door de
inloopteams bestuur en familie vindt er in de regel een (online) zitting plaats.
In die gevallen worden de rechtzoekenden en/of hun advocaten vooraf
geïnformeerd over de werkwijze. Naast de behandelend rechter is ook de
juridisch medewerker die het vonnis concipieert, aanwezig tijdens de online
behandeling van de zaak. Bij de behandeling van zaken door het civiele
inloopteam geeft de behandelend rechter instructies en toelichting op het te
schrijven vonnis aan de collega’s (rechter en juridisch medewerker) van het
inloopteam civiel. Zij concipiëren het concept-vonnis waarna de behandelend
rechter het eindvonnis opstelt.
Vraag 8
Wat vindt u ervan dat vonnissen niet altijd meer gemotiveerd zullen worden?
Is het niet onverstandig dat mensen niet meer kunnen zien hoe en waarom
rechters tot hun besluiten zijn gekomen, er is de afgelopen jaren toch juist
ingezet om het beter motiveren van vonnissen?
Antwoord 8
Het is voor rechtzoekenden van groot belang dat zij inzicht krijgen in de wijze
waarop de rechter tot zijn uitspraak komt. Vonnissen worden altijd gemotiveerd, maar in sommige gevallen vindt de motivering plaats in een mondelinge uitspraak ter zitting en wordt in een schriftelijke weergave daarvan (het
proces-verbaal van de zitting) volstaan met een korte weergave van de
mondelinge uitspraak. De politierechter doet bijvoorbeeld ook altijd mondeling uitspraak en motiveert dan mondeling ter zitting zijn uitspraak. De
rechtzoekende heeft dan meteen duidelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 9
Hoe verhoudt de voorgenomen werkwijze van deze inloopkamers zich tot de
conclusies van het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie
kinderopvangtoeslagen «Ongekend onrecht» over de rechterlijke macht?
Antwoord 9
Een van de belangrijkste conclusies van het rapport van de parlementaire
ondervragingscommissie kinderopvangtoeslagen is het hebben van oog voor
de menselijke maat, de mens achter een juridisch dossier. Een voorbeeld
daarvan is dat mensen soms meer dan twee jaar moeten wachten op een
uitspraak in hun zaak, voordat ze verder kunnen gaan met hun leven. Dat
moet veel beter en de rechtspraak probeert daar onder andere invulling aan
te geven door met landelijke initiatieven gerechten te helpen achterstanden
weg te werken. Het is van groot belang dat de rechtspraak alle achterstanden
wegwerkt zodat er ook in toekomstige zaken voldoende tijd is om aandacht te
hebben voor de mensen die betrokken zijn bij een rechtszaak.
Vraag 10
Bent u bereid om in overleg te treden met de Raad voor de Rechtspraak en
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en uw zorgen te delen en tot
oplossingen te komen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Ik heb geen aanleiding om hierover gezamenlijk met de Raad en de NVvR te
spreken. De Raad voor de rechtspraak heeft op regelmatige basis overleg met
de NVvR en andere betrokkenen bij deze plannen.
Vraag 11
Erkent u dat het beter is om de basis op orde te brengen? Welke stappen
heeft u gezet en wat gaat u nog doen de komende tijd om eraan bij te dragen
dat de achterstanden in de rechtspraak weggewerkt kunnen worden, dat de
capaciteit uitgebreid wordt en dat er geïnvesteerd kan worden in de
rechtspraak om de rechter weer terug in de buurt te brengen in het kader van
maatschappelijk effectieve rechtspraak?
Antwoord 11
Lange wachtlijsten ondermijnen het vertrouwen van de burger in de
rechtsstaat. Mensen moeten kunnen rekenen op tijdige en kwalitatief
hoogwaardige uitspraken van de rechter. Dat is goed vanuit het oogpunt van
rechtsbescherming en dient ook de veiligheid. Voor een toekomstbestendige
rechtspraak is continue aandacht nodig voor het verbeteren van de organisatie, systemen en procedures, om zo te kunnen voldoen aan de gerechtvaardigde verwachting van rechtzoekenden en samenleving.
Het traject Tijdige rechtspraak, waarvan de inloopkamers deel uitmaken, ziet
juist daarop: het structureel terugdringen van doorlooptijden door aanpassing
van procedures en werkwijzen, het vergroten van de voorspelbaarheid en
verbeteren van communicatie met de rechtzoekenden en het wegwerken van
bestaande achterstanden.
Daarnaast beoogt de rechtspraak met het traject Maatschappelijk effectieve
rechtspraak en de toepassing van innovatieve werkwijzen en voorzieningen,
bij te dragen aan het oplossen van de problemen waar mensen mee te
maken hebben. Veelbelovende werkwijzen worden vervolgens met de
Experimentenwet rechtspleging verder getoetst en kunnen, indien deze
succesvol blijken, rechtspraakbreed worden uitgerold.
Stabiel beleid en meerjarige financiële zekerheid bieden de randvoorwaarden
om hierin stappen te maken. Met de Rechtspraak is in 2019 een prijsakkoord
bereikt voor de periode 2020–2022, waarmee jaarlijks circa € 95 mln. is
gemoeid. Hierbij zijn ook afspraken gemaakt over aanpassing van de
bekostigingssystematiek. Daarmee is de financiering stabieler geworden
doordat bij een dalende instroom – zoals de afgelopen jaren het geval was –
het budget niet meer zo sterk afneemt. Met deze impuls kan de Rechtspraak
weer financieel gezond worden, investeren en moderniseren. Ook is een
specifieke afspraak gemaakt dat binnen de departementale begroting van
JenV voor de jaren 2020 t/m 2022 tijdelijk € 1 mln. per jaar beschikbaar wordt
gesteld voor pilots op het gebied van maatschappelijk effectieve rechtspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4