EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 25.9.2014
COM(2014) 398 final/2

CORRIGENDUM
This document corrects document COM(2014) 398 final of 02.07.2014.
Concerns all language versions.
Correction of typographical and formatting errors, introduction of a new footnote 9 and
correction of the references in footnotes 2, 3, 4 and 10.
The text shall read as follows:

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Naar een circulaire economie:
Een afvalvrij programma voor Europa
{SWD(2014) 206 final}
{SWD(2014) 211 final}

NL

NL

Naar een circulaire economie: Een afvalvrij programma voor Europa
1. Inleiding: een circulaire economie ter ondersteuning van duurzame groei
Onze economieën verliezen waardevolle grondstoffen. In een wereld waarin de vraag naar
eindige en soms schaarse hulpbronnen steeds groter zal worden en de concurrentie steeds
scherper, terwijl de druk op hulpbronnen tot meer milieuschade en -kwetsbaarheid leidt, kan
Europa vanuit economisch en ecologisch oogpunt voordeel halen uit een beter gebruik van
deze hulpbronnen. Sedert de industriële revolutie groeien onze economieën volgens een
patroon waarbij grondstoffen worden omgezet in producten die na verbruik worden
weggegooid — een lineair model dat uitgaat van de veronderstelling dat hulpbronnen in
overvloed beschikbaar en makkelijk te verkrijgen zijn en goedkoop kunnen worden
weggegooid. Meer en meer beseft men dat dit een bedreiging vormt voor het Europese
concurrentievermogen.
De overgang naar een meer circulaire economie vormt een wezenlijk onderdeel van de agenda
voor hulpbronnenefficiëntie, die werd vastgesteld in het kader van de Europa 2020-strategie
voor slimme, duurzame en inclusieve groei1. Hogere en aangehouden hulpbronnenefficiëntie
is haalbaar en kan belangrijke economische voordelen opleveren.
In een circulaire economie blijft de waarde die aan een product wordt toegevoegd zo lang
mogelijk behouden en wordt afval geëlimineerd. Na het einde van de levensduur van een
product blijven de hulpbronnen in de economie, waardoor ze steeds opnieuw productief
kunnen worden gebruikt en waarde blijven creëren. De overgang naar een meer circulaire
economie vereist aanpassingen in de hele waardeketen — van productontwerp tot nieuwe
bedrijfs- en marktmodellen en van nieuwe manieren waarop afval wordt omgezet in een
grondstof tot nieuwe vormen van consumentengedrag. Dit vereist een volledige systemische
verandering, met innovatie die zich niet beperkt tot technologie maar die ook betrekking heeft
op organisatie, maatschappij, financieringsmethoden en beleid. Omdat er nog steeds nieuwe
grondstoffen moeten worden gebruikt en restafval moet worden weggegooid blijft ook in een
zeer circulaire economie nog lineariteit bestaan.
In het bedrijfsleven worden de kansen die het verbeteren van de hulpbronnenproductiviteit
met zich meebrengt reeds erkend. Het verbeteren van de hulpbronnenefficiëntie in de hele
waardeketens kan de behoefte aan materialen in 2030 met naar schatting 17 tot 24 % doen
verminderen2. Een beter gebruik van hulpbronnen zou het Europese bedrijfsleven jaarlijks
630 miljard EUR kunnen uitsparen 3 . Bedrijfsmatige studies, gebaseerd op modellering op
productniveau, tonen aan dat circulaire economische benaderingen voor de EU-industrie
duidelijke kansen bieden door het wegvallen van kosten voor materialen en dat het bbp van de
EU tot 3,9 %4 kan worden verhoogd doordat nieuwe markten en nieuwe producten worden
gecreëerd en er nieuwe waarde voor bedrijven wordt gegenereerd. Het is daarom niet
verwonderlijk dat bedrijven er voortdurend aan werken het beheer van hulpbronnen te
verbeteren. Zij stuiten daarbij echter op allerlei marktbelemmeringen.

1
2

3

4

COM(2010) 2020, COM(2011) 21.
Macroeconomic modelling of sustainable development and the links between the economy and the
environment (2011). Meyer, B. et al.
Guide to resource efficiency in manufacturing: Experiences from improving resource efficiency in
manufacturing companies (2012). Europe INNOVA.
Towards the Circular Economy: Economic and business rationale for an accelerated transition (2012). Ellen
MacArthur Foundation.

2

Het Europees Platform op hoog niveau voor efficiënt hulpbronnengebruik 5 , waarin
geselecteerde overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties samenkomen, heeft
opgeroepen tot maatregelen om te komen tot een meer circulaire economie die meer berust op
hergebruik en recyclage van hoge kwaliteit en veel minder op primaire grondstoffen.
In het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa uit 2011 6 stelde de
Commissie een actiekader voor en benadrukte zij de behoefte aan een geïntegreerde aanpak
op tal van beleidsterreinen en niveaus. De kernideeën van het stappenplan worden nu
uitgewerkt in het zevende milieuactieprogramma (7e MAP)7.
De overgang naar meer circulaire economische modellen houdt de belofte in van een veel
betere toekomst voor de Europese economie. Het zou Europa in staat stellen het hoofd te
bieden aan de huidige en toekomstige uitdagingen die het gevolg zijn van de wereldwijde
druk op hulpbronnen en de stijgende onzekerheid wat de aanvoer ervan betreft. Hulpbronnen
steeds opnieuw productief gebruiken, afval beperken en de afhankelijkheid van een onzekere
aanvoer verminderen leidt rechtstreeks tot meer weerbaarheid en een verbeterd
concurrentievermogen. Omdat het ertoe bijdraagt de economische groei los te koppelen van
het gebruik van hulpbronnen en de impact ervan, biedt het model een perspectief op een
duurzame groei die kan worden aangehouden.
Tussen 2000 en 2011 steeg de productiviteit van hulpbronnen in de EU met 20 %. Dit kan
echter gedeeltelijk te verklaren zijn door de gevolgen van de recessie. Als dit tempo wordt
voortgezet, kan een verdere groei worden bereikt met 30 % in 2030, kan het bbp hierdoor met
1 % toenemen en kunnen meer dan twee miljoen extra banen worden gecreëerd, vergeleken
met een scenario waarin niets wordt gedaan8. Verdere inspanningen die moeten leiden tot
meer hulpbronnenproductiviteit zullen gekoppeld worden aan bestaande doelstellingen van
het EU-beleid, zoals het verminderen van de broeikasgasemissie, het verbeteren van energieefficiëntie, de duurzame herindustrialisering van de EU-economie en het veilig stellen van de
toegang tot grondstoffen, en zullen tegelijkertijd de impact op het milieu en de uitstoot van
broeikasgassen verminderen.
Van een hele reeks beproefde maatregelen voor het aanmoedigen van hulpbronnenefficiëntie
is aangetoond dat zij resultaten opleveren en op een meer systematische basis kunnen worden
toegepast. Er worden ook de nodige stappen ondernomen om ervoor te zorgen dat deze
veranderingen banen opleveren, in het bijzonder door de mededeling over groene
werkgelegenheid9 en het groene actieplan voor het midden- en kleinbedrijf10.
2. Een ondersteunend beleidskader vaststellen
Nu materialen en energie voor veel bedrijven de belangrijkste productiekosten
vertegenwoordigen, vormen markten een belangrijke drijvende kracht achter
hulpbronnenefficiëntie en een circulaire economie. Hoewel markten reeds het voortouw
nemen, zijn er echter een aantal marktbelemmeringen die het efficiënt en doeltreffend beheer
van hulpbronnen in de weg staan. Maatregelen zoals afvalpreventie, ecologisch ontwerp of
hergebruik zouden voor de bedrijven in de EU kunnen leiden tot een netto besparing van 600
5
6
7
8

9
10

http://ec.europa.eu/environment/resource_efficiency/re_platform/index_en.htm
COM(2011) 571.
PB L 354 van 28.12.2013, blz. 171-200.
Modelling the Economic and Environmental Impacts of Change in Raw Material Consumption (Een model
voor de economische en ecologische impact van veranderingen in de consumptie van grondstoffen) (2014),
Cambridge Econometrics et al.
COM(2014) 446.
COM(2014) 440.

3

miljard EUR, of 8 % van hun jaarlijkse omzet. Tegelijkertijd kan de jaarlijkse uitstoot van
broeikasgassen met 2 tot 4 % worden teruggebracht11. Om dat doel te bereiken moeten de
marktbelemmeringen echter eerst worden weggewerkt.
Hulpbronnenproductiviteit kan voor veel sectoren voordelen inhouden en zal Europese
bedrijven ook in staat stellen voordeel te halen uit de sterke groei van markten inzake ecoindustrie, waarvan verwacht wordt dat zij tussen 2010 en 2020 in omvang zullen verdubbelen.
Op internationaal vlak is er vanuit verschillende sectoren van de industrie vraag naar
verbeteringen op het vlak van hulpbronnenefficiëntie.
Bestaande infrastructuur, bedrijfsmodellen en technologie zorgen er samen met gevestigd
gedrag voor dat economieën niet voorbij het lineaire model evolueren. Ondernemingen
beschikken misschien niet over de nodige informatie, het vertrouwen of de capaciteit om over
te stappen naar circulaire economische oplossingen. Het financiële stelsel is vaak
terughoudend als het gaat om investeringen in efficiëntieverbetering of in innovatieve
bedrijfsmodellen die als riskant en complex worden beschouwd en die veel traditionele
investeerders afschrikken. Traditioneel consumentengedrag vormt vaak een hinderpaal voor
de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten. In een context waar prijzen niet de juiste
weerspiegeling zijn van de echte maatschappelijke kosten van het gebruik van hulpbronnen en
waar het beleid er niet in slaagt sterke en consistente signalen te geven voor de overgang naar
een circulaire economie, blijven dergelijke belemmeringen vaak bestaan.
Voortbouwend op informatie over belangrijke producten, materialen en waardeketens zal de
Commissie samen met de belanghebbenden een ondersteunend kader voor de circulaire
economie ontwikkelen, waarbij maatregelen worden ingezet die slimme regelgeving,
marktgebaseerde instrumenten, onderzoek en innovatie, impulsen, het uitwisselen van
informatie en het ondersteunen van vrijwillige methoden met elkaar combineren. Een
dergelijk kader zal bijdragen tot de doelstelling van een duurzame industriële heropleving in
de EU en steunen op proactieve consumenten en bedrijven, met bijzondere aandacht voor het
midden- en kleinbedrijf. Op internationaal vlak moet de EU zowel multilateraal als bilateraal
nauw samenwerken met andere partners, om zo een maximale impact van het concept van
circulaire economie te verzekeren.

De Commissie zal:
- de belangrijkste tekortkomingen van de markt en de governance, die het vermijden van afval
en het hergebruik van afvalmaterialen in de weg staan, verder analyseren, rekening houdend
met de heterogeniteit van materiaalsoorten en de toepassingen ervan, om zo bij te dragen tot
een ondersteunend beleidskader voor hulpbronnenefficiëntie op EU-niveau.

2.1. Ontwerpen en innoveren voor een circulaire economie
In plaats van enkel uit te gaan van oplossingen aan het einde van de levensduur van een
product, wordt afval in een circulaire economische benadering "weg-ontworpen" en is er
gewoonlijk innovatie in de hele waardeketen. Deze benaderingen omvatten bijvoorbeeld:
•
•
11

het verminderen van de hoeveelheid materiaal dat nodig is voor het leveren van een
bepaalde dienst (lightweighting);
het verlengen van de nuttige levensduur van producten (duurzaamheid);
The opportunities to business of improving resource efficiency (Opportuniteiten voor bedrijven door het
verbeteren van hulpbronnenefficiëntie) (2013), AMEC et al.

4

•
•
•
•
•
•
•
•
•

het verminderen van het energiegebruik en van het gebruik van materialen bij de productie
en het gebruik (efficiëntie);
het verminderen van het gebruik van materialen die gevaarlijk zijn of moeilijk te
recycleren zijn in producten of productieprocessen (vervanging);
het tot stand brengen van markten voor secundaire grondstoffen (gerecycleerde
materialen), gebaseerd op normen, openbare aanbestedingen enz.;
het ontwerpen van producten die makkelijker kunnen worden onderhouden, hersteld,
verbeterd, gereviseerd of gerecycleerd (eco-ontwerp);
het ontwikkelen van de diensten die de consument in dit opzicht nodig heeft
(onderhoudsdiensten, hersteldiensten enz.);
het aanmoedigen en ondersteunen van de vermindering van afval en van kwalitatief
hoogwaardig sorteren door de consument;
het stimuleren van systemen voor sorteren en inzamelen die de kosten van recyclage en
hergebruik zo laag mogelijk houden;
het faciliteren van het bundelen van activiteiten om te voorkomen dat nevenproducten tot
afval verworden (industriële symbiose); en
het aanmoedigen van meer en betere keuze voor de consument via diensten die een
alternatief kunnen vormen voor de aankoop van producten (zoals verhuur, uitlenen of
delen); daarbij moeten de belangen van de consument gevrijwaard blijven (kostprijs,
bescherming, informatie, contractuele voorwaarden, verzekeringsaspecten enz.).

Het ontwerp van productieprocessen, producten en diensten vormt een belangrijk
uitgangspunt. Het ontwerp van producten kan worden aangepast zodat zij langer kunnen
worden gebruikt, kunnen worden hersteld, gemoderniseerd, gereviseerd en uiteindelijk
kunnen worden gerecycleerd, in plaats van te worden weggegooid. Productieprocessen
kunnen zich meer richten op de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en op het
vermogen van natuurlijke hulpbronnen om zich te herstellen. Door innovatieve
bedrijfsmodellen kan een nieuwe verhouding ontstaan tussen bedrijven en consumenten.
Het onderstaande conceptuele schema stelt de voornaamste stadia van een circulair
economisch model vereenvoudigd voor. In elk van deze stadia zijn er kansen om de kosten te
verlagen en de afhankelijkheid van natuurlijke hulpbronnen te beperken, groei en banen te
bevorderen en afval en schadelijke uitstoot te beperken. De stadia zijn onderling verbonden,
aangezien materialen in een keten stapsgewijs (gecascadeerd) kunnen worden benut; de
industrie wisselt bijvoorbeeld nevenproducten uit, producten worden opgeknapt of
gereviseerd, of consumenten kiezen voor systemen waarbij producten als dienst worden
geleverd. Het is de bedoeling dat het aantal hulpbronnen dat de cirkel verlaat zoveel mogelijk
wordt beperkt, zodat het systeem optimaal functioneert.

5

Sommige EU-beleidsmaatregelen en -instrumenten bevatten reeds middelen en prikkels die in
overeenstemming zijn met het model van de circulaire economie. De afvalhiërarchie waarop
onze wetgeving over afval is gebaseerd ontmoedigt storten en leidt tot de geleidelijke
toepassing van de voorkeursopties van afvalpreventie, het klaarmaken voor hergebruik en
recyclage. Het stoffenbeleid is gericht op het afbouwen van het gebruik van zeer
zorgwekkende giftige stoffen. Sommige maatregelen met betrekking tot ecologisch ontwerp
van energiegerelateerde producten omvatten vereisten die de duurzaamheid verhogen en
recyclage vergemakkelijken. De Strategie voor een Europese bio-economie12 propageert het
duurzaam en geïntegreerd gebruik van biologische hulpbronnen en afvalstromen voor de
productie van voedsel, energie en bioproducten. Het klimaatbeleid creëert stimulansen voor
energiebesparing en het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen.
Een gemeenschappelijk en coherent Europees kader voor het bevorderen van de circulaire
economie zal helpen dergelijke elementen samen te brengen met Horizon 2020, om zo een
antwoord te bieden op de uitdaging inzake onderzoek en innovatie13.

Om ontwerp en innovatie voor een meer circulaire economie te ondersteunen zal de
Commissie:

12
13

COM(2012) 60
Zie de bijlage bij deze mededeling.

6

- in het kader van het EU-programma voor onderzoek en innovatie Horizon 2020 de
mogelijkheden demonstreren om te komen tot een circulaire economie op Europees niveau
met innoverende projecten op grote schaal die zich richten op samenwerking binnen de
waardeketen en tussen waardeketens, het aanmoedigen van de ontwikkeling van
vaardigheden, en het ondersteunen van de toepassing van innovatieve oplossingen in de
markt;
- een versterkt partnerschap instellen ter ondersteuning van onderzoek en innovatief beleid
inzake circulaire economie;
- onder meer door een meer samenhangend productbeleid de ontwikkeling van meer circulaire
modellen voor producten en diensten bevorderen, en de toepassing van de Richtlijn inzake
ecologisch ontwerp verder ontwikkelen door meer aandacht te besteden aan
hulpbronnenefficiëntie, onder meer voor de prioritaire productgroepen uit het
werkprogramma 2015-2017; en
- het principe van het stapsgewijs benutten (cascaderen) als onderdeel van het duurzaam
gebruik van biomassa aanmoedigen en daarbij rekening houden met alle sectoren die
gebruikmaken van biomassa, om biomassa op de meest hulpbronnenefficiënte manier te
benutten.
2.2. Investeringen in een circulaire economie aanboren
De Europese Unie en de lidstaten moeten investeringen in innovatie in circulaire economie en
de benutting ervan aanmoedigen en, in de context van de hervorming van het financiële
stelsel, belemmeringen wegwerken die particuliere investeringen in hulpbronnenefficiëntie in
de weg staan. Recente voorstellen van de Commissie inzake niet-financiële informatie 14 ,
langlopende financiering15 en bedrijfspensioenfondsen16 bevatten vereisten met betrekking tot
het bekendmaken van relevante milieu-informatie aan beleggers of besteden aandacht aan
investeringsrisico's die verband houden met hulpbronnenschaarste en met klimaatverandering.
Om het risico voor de investeerders te beperken worden innovatieve
financieringsinstrumenten ontwikkeld, zoals de Financieringsfaciliteit voor natuurlijk kapitaal
van de Commissie en de Europese Investeringsbank. Ook publiek-private partnerschappen
(PPP) vormen doeltreffende hefbomen voor particuliere initiatieven en investeringen in het
efficiënt gebruik van hulpbronnen. Het partnerschap 'Sustainable Process Industry through
Resource and Energy Efficiency' (SPIRE) en het gezamenlijk technologie-initiatief inzake
biogebaseerde industrieën dragen actief bij tot de doelstellingen van de circulaire economie.
Beleid speelt verder ook een rol bij het geven van de juiste signalen voor investeringen in
hulpbronnenefficiëntie, door het wegwerken van subsidies die het milieu schade toebrengen
en door belasting te heffen op vervuiling en hulpbronnen, in plaats van op arbeid. In het
Europees semester voor coördinatie van het economisch beleid wordt aandacht besteed aan de
vooruitgang inzake groene belastinghervormingen in de EU-lidstaten.

14
15
16

COM(2013) 207.
COM(2014) 168.
COM(2014) 167.

7

Om investeringen in de circulaire economie aan te boren zal de Commissie:
- verder ingaan op de veelbelovende gebieden die door de Rondetafelconferentie voor
financiering van efficiënt hulpbronnengebruik 17 werden geïdentificeerd, waaronder
innovatieve financieringsinstrumenten, het opnemen van kwesties inzake hulpbronnen in de
boekhoudkundige
regels
voor
ondernemingen,
het
verduidelijken
van
de
verantwoordelijkheden inzake duurzaamheid van financiële instellingen (fiduciaire
verplichtingen), het ontwikkelen van methodologieën voor een 'stresstest inzake hulpbronnen'
voor ondernemingen, en het onderzoeken van de manier waarop via de obligatiemarkten
bijkomende financiering voor projecten inzake efficiënt hulpbronnen gebruikt kan worden
gevonden;
- leidraden voorbereiden over de mogelijkheden die door de nieuwe richtlijnen inzake
overheidsopdrachten worden geboden op het vlak van groene overheidsopdrachten (GO), een
aanbeveling voorbereiden over de monitoring van de prestaties van lidstaten inzake het
bereiken van de indicatieve doelstelling van 50 % GO 18 , innovatieve instrumenten zoals
precommerciële aanbesteding en overheidsopdrachten voor innovatie ondersteunen en het
opzetten van GO-netwerken tussen overheden faciliteren; en
- de prioriteiten inzake circulaire economie verder integreren in de EU-financiering en de
lidstaten ertoe aanmoedigen beschikbare EU-financiering te gebruiken voor programma's en
projecten inzake circulaire economie, in het bijzonder via de Europese structuur- en
investeringsfondsen.

2.3. Activiteiten van bedrijven en consumenten aanwenden en het midden- en
kleinbedrijf ondersteunen
Bedrijven en consumenten blijven de voornaamste actoren in de overgang naar een meer
circulaire economie. Beslissingen die eerder of verderop in de waardeketen worden genomen
moeten beter met elkaar in verband worden gebracht, moeten zorgen voor samenhangende
stimulansen voor producenten, investeerders, distributeurs, consumenten en recycleerders, en
moeten een eerlijke verdeling van kosten en baten waarborgen. Er moet gebruik worden
gemaakt van marktmechanismen om te zorgen voor een zo efficiënt mogelijke allocatie en
benutting van hulpbronnen. Eventueel marktfalen en knelpunten op het gebied van innovatie,
moeten worden aangepakt. Er moeten goed functionerende markten voor secundaire
materialen worden ontwikkeld. Er moet in het bijzonder op worden gelet dat ondernemers in
staat worden gesteld zich toegang te verschaffen tot potentiële nieuwe markten in verband met
circulaire economie en dat de nodige vaardigheden te vinden zijn op de arbeidsmarkt.
Consumenten moeten in staat worden gesteld weloverwogen keuzes te maken op grond van
betere informatie over de milieuverdiensten van verschillende producten.
Het Europees Platform voor efficiënt hulpbronnengebruik heeft een aantal duidelijke kansen
voor het bedrijfsleven geïdentificeerd19 in de verschillende stadia van de 'kring' die materialen
terug inzet in het productieproces of in de verschillende onderdelen van dezelfde of een
andere toeleveringsketen. Deze zijn gebaseerd op de ervaring die is opgedaan met succesvolle
initiatieven die op grotere schaal zouden kunnen worden toegepast. Zij omvatten:
17
18
19

MEMO/13/110.
COM/2008/400
http://ec.europa.eu/environment/resource_efficiency/documents/erep_manifesto_and_policy_recommendations_31-032014.pdf

8

•

in de productiefase: normen voor duurzame winning, vrijwillige regelingen van de
industrie en handelaren, industriële symbiose die leidt tot een markt voor nevenproducten;

•

in de distributiefase: betere informatie over de hulpstoffen die in een product zijn verwerkt
en over de manier waarop producten kunnen worden hersteld of gerecycleerd (in de
aanbevelingen van het Platform omschreven als het "productpaspoort");

•

in de consumptiefase: samenwerkingsmodellen voor consumptie die gebaseerd zijn op het
uitlenen, uitwisselen, ruilen en huren van producten, en dienstverleningssystemen die
onderbenutte activa of middelen (zoals auto's, gereedschap of huisvesting) beter laten
renderen.

De proeffase voor de tenuitvoerlegging van de milieuvoetafdrukmethoden, die opgenomen is
in de mededeling van de Commissie “Bouwen aan de eengemaakte markt voor groene
producten”20 brengt belanghebbenden samen om een gemeenschappelijke en overeengekomen
manier te ontwikkelen voor het meten van de milieueffecten van producten en organisaties.
Na deze fase zal de Commissie beoordelen of deze methoden het nodige succes kennen om te
worden toegepast in bestaande en nieuwe instrumenten ter verbetering van de milieuprestatie
van producten.
Dergelijke maatregelen moeten op grotere schaal worden genomen om goede
randvoorwaarden en een gelijk speelveld te verzekeren voor bestaande en nieuwe bedrijven
die zich willen aanpassen aan wereldomvattende megatrends voor hulpbronnen, om de beste
bedrijven te belonen, om nieuwe ondernemers aan te moedigen de bedrijfsoplossingen voor
de toekomst te ontwikkelen en deze op de markt uit te proberen, en om geloofwaardige
informatie te verstrekken aan de consument. In het proces met verscheidene belanghebbenden
dat werd opgestart in het kader van de Europese consumentenagenda21 werd benadrukt dat er
behoefte is aan doeltreffende instrumenten tegen misleidende en ongegronde beweringen
inzake milieuprestaties.
Op de arbeidsmarkt moeten de nodige vaardigheden aanwezig zijn om een doeltreffende en
banenrijke overgang te verzekeren22. De mededeling over groene werkgelegenheid23 stelt het
kader vast waarbinnen de kansen kunnen worden benut die een meer circulaire en
hulpbronnenefficiënte economie met zich meebrengt. Nationale, regionale en lokale
autoriteiten en sociale partners spelen ook een belangrijke rol bij het ontwikkelen van gerichte
en gecoördineerde ondersteuning in de vorm van investeringen, infrastructuur, technologie en
vaardigheden, in het bijzonder waar deze zich richten op het midden- en kleinbedrijf. Zij zijn
ook goed geplaatst om een verschuiving in de keuze van de consument naar meer duurzame
producten en diensten te vergemakkelijken en een gedragswijziging te bevorderen.

Om de activiteiten van consumenten en ondernemingen (met name het midden- en
kleinbedrijf) te ondersteunen zal de Commissie:
- voortbouwen op de resultaten van de proeffase voor de tenuitvoerlegging van de
milieuvoetafdrukmethoden die loopt tot 2016, en vaststellen hoe milieueffectbeoordelingen

20
21
22
23

COM(2013) 196 en Aanbeveling 2013/179/EU van de Commissie.
COM(2012) 225
COM(2012) 173
COM(2014) 446

9

kunnen worden gebruikt bij het ontwerpen van producten en processen en bij het aanreiken
van betere informatie over op milieugebied duurzame keuzes aan de consument;
- de aanzet geven tot een brede samenwerking tussen belanghebbenden door middel van
coördinerende en ondersteunende activiteiten in het kader van Horizon 2020 en de bijhorende
instrumenten, waaronder het Europees Instituut voor innovatie en technologie, de Europese
structuur- en investeringsfondsen, het Actieplan voor eco-innovatie, het groene actieplan voor
het midden- en kleinbedrijf en de Europese consumentenagenda;
- voortbouwen op de verbintenissen van de belanghebbenden bij het Europees
innovatiepartnerschap inzake grondstoffen, die rechtstreeks betrekking hebben op
hulpbronnenproductiviteit;
- het scheppen van werkgelegenheid en het ontwikkelen van vaardigheden ondersteunen door
een versterkte coördinatie van het beleid, door Europese financiering van programma's en
regelingen die groene groei ondersteunen, door het verbeteren van informatie en toezicht
(waaronder via het mechanisme van het Europees semester), en door samen te werken met
sociale partners, instellingen voor onderwijs en opleiding en andere belanghebbenden; en
- het op het internationale niveau uitwisselen van goede praktijken ondersteunen.

3. Afvalstoffenbeleid en doelstellingen moderniseren: afval als grondstof
Afval omzetten in een grondstof maakt in circulaire economische systemen deel uit van "het
sluiten van de kringloop". De in de Europese wetgeving opgenomen doelstellingen en
streefcijfers vormen belangrijke drijfveren voor een verbeterd afvalbeheer. Zij stimuleren
innovatie inzake recyclage en hergebruik, beperken het storten van afval, verminderen het
verlies van hulpbronnen en creëren prikkels die leiden tot een gewijzigd consumentengedrag.
Toch produceren wij in de EU nog steeds gemiddeld ongeveer 5 ton afval per persoon per
jaar. Net iets meer dan een derde daarvan wordt daadwerkelijk gerecycleerd.
De Europese Unie heeft zich er politiek toe geëngageerd24 de afvalproductie te verminderen,
afval te recycleren tot een belangrijke en betrouwbare bron van grondstoffen voor de Unie,
energie alleen te onttrekken uit niet-recycleerbare materialen en het storten van afval
nagenoeg te elimineren. Een verdere ontwikkeling van het afvalstoffenbeleid zal aanzienlijke
voordelen opleveren voor groei en werkgelegenheid die relatief weinig of zelfs niets kosten en
die bijdragen tot een beter milieu. Een ambitieus afvalbeleid kan innovatie aansturen, de
competitiviteit van EU-bedrijven bij het verstrekken van afvalbeheerdiensten op de
wereldmarkt versterken en nieuwe marktkansen bieden aan Europese exporteurs.
3.1. Afvalstreefwaarden vaststellen om te komen tot een recyclerende maatschappij
Europa heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt in het omzetten van afval in een hulpbron en
in het promoten van duurzame manieren van afvalbeheer, zoals recyclage. De prestaties in de
verschillende lidstaten lopen echter sterk uiteen. In zes lidstaten wordt stedelijk afval
inmiddels niet langer gestort, waardoor het aandeel gestort afval er in de loop van de laatste
20 jaar gedaald is van 90 % naar minder dan 5 %. In bepaalde regio's wordt 85 % van het
afval gerecycleerd. In andere lidstaten wordt meer dan 90 % van het afval nog steeds gestort
en wordt minder dan 5 % gerecycleerd.

24

7e MAP.

10

Het beleid moet krachtige signalen geven die zorgen voor voorspelbaarheid op langere
termijn voor investeringen en veranderingen, zodat materialen zoals kunststoffen, glas,
metalen, papier, hout, rubber en andere recycleerbare materialen terug kunnen vloeien naar de
economie als secundaire grondstoffen met een concurrerende kostprijs. Duidelijke
doelstellingen voor recyclage voor de periode tot het jaar 2030 dragen bij tot een dergelijke
voorspelbaarheid. Het gescheiden inzamelen bij de bron zal, samen met deugdelijke
methodologieën voor het berekenen van recyclagepercentages, zorgen voor een kwalitatief
hoogstaande recyclage en bijdragen tot het ontwikkelen van markten voor de aanvoer van
secundaire grondstoffen van hoge kwaliteit. Daartoe moet de bestaande meetmethode die
gebruikt wordt om te bepalen wat daadwerkelijk gerecycleerd wordt verduidelijkt worden.
Sommige lidstaten merken ingezameld afval momenteel namelijk aan als gerecycleerd afval,
ondanks het feit dat er tussen deze twee fasen veel materiaal verloren gaat. Het storten van al
het recycleerbare afval moet uiterlijk in 2025 worden voorkomen. De lidstaten zouden moeten
trachten storten uiterlijk in 2030 vrijwel geheel uit te bannen. Wat betreft niet-herbruikbaar en
niet-recycleerbaar afval kan het terugwinnen van energie, met inbegrip van het omzetten van
afval in energie en het gebruik van biobrandstoffen, een rol spelen. De capaciteit in de EU om
energie terug te winnen is ongelijk verspreid en moet meer doeltreffend worden ingezet.
Tegelijkertijd moeten maatregelen worden genomen om overcapaciteit te voorkomen.
Een succesvolle tenuitvoerlegging kan zorgen voor meer dan 180 000 directe arbeidsplaatsen
in de EU in 2030. Deze komen bovenop de naar schatting 400 000 arbeidsplaatsen die zullen
worden gecreëerd door de tenuitvoerlegging van de van kracht zijnde afvalwetgeving25. Dit
zal ertoe leiden dat aan 10 tot 40 % van de behoefte aan grondstoffen in de EU kan worden
voldaan. Omdat in 2030 62 Mt CO2-equivalent per jaar zal kunnen worden vermeden, dragen
zij ook bij tot het bereiken van de EU-doelstelling om de uitstoot van broeikasgassen uiterlijk
in 2030 met 40 % te verminderen.

Om de economische, sociale en ecologische voordelen van het beter beheer van stedelijk afval
te versterken stelt de Commissie voor:
- het aandeel van het stedelijk afval dat wordt gerecycleerd en hergebruikt uiterlijk in 2030 te
verhogen tot minstens 70 %;
- het recyclagepercentage voor verpakkingsafval te verhogen tot 80 % in 2030, met
tussentijdse doelstellingen van 60 % in 2020 en 70 % in 2025 en met doelstellingen voor
specifieke materialen;
- het storten van recycleerbare kunststoffen, metalen, papier en karton, glas en biologisch
afbreekbaar afval uiterlijk in 2025 te verbieden; de lidstaten zouden moeten trachten storten
uiterlijk in 2030 vrijwel geheel uit te bannen26;
- de ontwikkeling van markten voor secundaire grondstoffen van hoge kwaliteit verder te
bevorderen, onder meer door het evalueren van de toegevoegde waarde van criteria om uit te
maken wanneer een stof niet langer een afvalstof is die voor specifieke materialen gelden; en
- de berekeningsmethode voor gerecycleerde materialen te verduidelijken om recyclage van
hoge kwaliteit te verzekeren.

25
26

SWD(2014) 207
Een bepaald percentage van het "restafval" kan niet worden hergebruikt en mag dus worden gestort omdat er
momenteel geen alternatieve verwerkingswijze voorhanden is. Dit percentage zou beperkt worden tot ten
hoogste 5 %.

11

3.2. De afvalstoffenwetgeving vereenvoudigen en beter ten uitvoer leggen
Streefwaarden laten aan de lidstaten de ruimte om zelf te beslissen hoe zij deze zullen halen.
De tenuitvoerlegging op het nationale niveau van afvalstoffenwetgeving kan echter nog
verder worden vereenvoudigd en verbeterd, en de ongelijkheden kunnen worden weggewerkt.
In 2012 ontwikkelde de Commissie een scorebord voor het afvalbeheer en stappenplannen
met specifieke aanbevelingen voor de lidstaten die het minst goed presteerden. Zij zal
bijzondere aandacht blijven besteden aan de lidstaten die het verst verwijderd staan van de
streefwaarden, door — in samenspraak met deze lidstaten — zwakke punten in de
tenuitvoerlegging in een vroeg stadium aan te pakken.
Bij het verbeteren van het afvalbeheer op nationaal niveau zijn economische maatregelen
nuttig gebleken - in het bijzonder belastingen op storten en verbranden, gedifferentieerde
tariefstelling, uitgebreidere regelingen voor producentenaansprakelijkheid, of stimulansen
voor lokale overheden om preventie, hergebruik en recyclage te promoten. Een verbod op
storten bleek ook doeltreffend te zijn. Omdat producenten rekening moeten houden met
verschillende nationale systemen binnen de EU zal het op EU-niveau vaststellen van
minimumnormen inzake producentenaansprakelijkheid de kosten doen dalen en
belemmeringen wegnemen.
Er kunnen Europese middelen worden ingezet om de inspanningen van de lidstaten te
ondersteunen waarbij de nadruk ligt op geïntegreerd afvalbeheer, met inbegrip van
infrastructuur voor gescheiden ophaling, hergebruik en recyclage. Het storten van afval of het
alleen maar verbranden ervan zou in de toekomst niet meer mogen worden ondersteund.
Om optimaal gebruik te kunnen maken van de in de EU beschikbare capaciteit inzake
afvalbeheer is een betere planning en uitwisseling van informatie nodig. Het kan ook nodig
zijn in ieder geval als tijdelijke maatregel binnen de EU meer transport van afval naar de
meest moderne en efficiënte installaties toe te laten.
Op nationaal niveau kunnen het inzamelen van informatie en de rapportage verder worden
gestroomlijnd en vergemakkelijkt. De betrouwbaarheid van gegevens en de consistentie ervan
in de hele EU kunnen worden verbeterd. Het vaststellen van gemeenschappelijke indicatoren
zal een beter toezicht en een betere vergelijking van de prestaties van de lidstaten toelaten27.
Maatregelen om het acquis inzake afval verder te vereenvoudigen en om de doeltreffendheid
en efficiëntie te verzekeren zullen voortbouwen op de inspanningen die reeds zijn gedaan om
de administratieve kosten van het afvalstoffenbeleid te verminderen, bijvoorbeeld via
uitzonderingen op de terugnameplicht voor bepaalde kleine en middelgrote ondernemingen of
via inspanningen om een verplichte elektronische uitwisseling van gegevens over
afvaltransport in te voeren.
Om te verzekeren dat de voordelen van EU-wetgeving worden bereikt door vereenvoudiging
en een betere tenuitvoerlegging stelt de Commissie voor:
- overlappingen tussen afvaldoelstellingen aan te pakken en definities op elkaar af te
stemmen;
- de rapportageverplichtingen van de lidstaten aanzienlijk te vereenvoudigen, met inbegrip
van het verduidelijken en stroomlijnen van de berekeningsmethoden voor streefwaarden
inzake stedelijk afval, storten en verpakkingsafval;
27

Zo zijn er bijvoorbeeld vier methoden toegestaan voor het berekenen van de doelstelling inzake recyclage
van stedelijk afval. De resultaten verschillen sterk (tot 20 %) naargelang de gekozen methode.

12

- lidstaten toelaten kleine en middelgrote ondernemingen of ondernemingen die erg kleine
hoeveelheden ongevaarlijk afval inzamelen en transporteren vrij te stellen van de algemene
verplichtingen inzake registratie en vergunning die door de kaderrichtlijn afvalstoffen worden
opgelegd;
- een jaarlijkse verslaglegging in te voeren via een enkel meldpunt voor alle gegevens inzake
afval en afvalstoffenstatistieken in overeenstemming te brengen met de vereisten van de EUafvalstoffenwetgeving, en tegelijkertijd nationale methoden af te wegen tegen statistische
normen;
- de ontwikkeling van geautomatiseerde systemen voor databewaking en verificatie van
gegevens door een derde in lidstaten te vereisen;
- een mechanisme van vroegtijdige waarschuwing in te stellen om te verzekeren dat de
lidstaten tijdig passende maatregelen nemen om de streefwaarden te halen;
- minimale operationele voorwaarden voor regelingen op het gebied van uitgebreide
producentenaansprakelijkheid vast te stellen die verder kunnen worden uitgewerkt op
nationaal niveau of in EU-richtsnoeren, en het gebruik van economische instrumenten in de
lidstaten te bevorderen; en
- directe investeringen in mogelijkheden inzake afvalbeheer bovenin de afvalhiërarchie
(preventie, hergebruik, recyclage) te bevorderen.

3.3. Specifieke afvaluitdagingen aanpakken
Om het hoofd te kunnen bieden aan de uitdagingen die worden gesteld door specifieke
soorten afval en die gepaard gaan met een belangrijk verlies aan hulpbronnen of met een
belangrijke invloed op het milieu, is een aanpak op maat nodig.
Afvalpreventie: In elk stadium van een circulaire economie moet de hoogste prioriteit worden
gegeven aan het verminderen van de hoeveelheid afval die wordt gegenereerd. De lidstaten
hebben onlangs afvalpreventieprogramma's aangenomen, zoals dat verplicht is gesteld door
de kaderrichtlijn afvalstoffen. Deze programma's worden momenteel onderzocht door het
Europees Milieuagentschap. Na deze beoordeling zal de Commissie initiatieven nemen om
goede praktijken inzake afvalpreventie in de EU te promoten.
Zwerfvuil op zee: Zwerfvuil op zee verontreinigt stranden, brengt schade toe aan het leven in
de zee en veroorzaakt een afvalprobleem op de lange termijn dat alleen tegen een hoge
kostprijs opgeruimd kan worden. In het zevende milieuactieprogramma wordt gepleit voor
een kwantitatieve beperking in de hele Unie als kerndoel, ondersteund door brongerichte
maatregelen.
De volledige tenuitvoerlegging van de maatregelen in het herziene pakket van EU-wetgeving
inzake afval zou kunnen leiden tot een vermindering van het zwerfvuil op zee met 13 % in
2020 en met 27 % in 2030. Het vaststellen van een specifieke reductiestreefwaarde voor 2020
zou een sterk signaal inhouden voor de lidstaten die momenteel maatregelen treffen om in het
mariene milieu in dat jaar een "goede milieutoestand" te bereiken teneinde te voldoen aan de
kaderrichtlijn mariene strategie en zou een stimulans betekenen voor de ontwikkeling van
actieplannen inzake zwerfvuil op zee in het kader van de vier regionale zeeverdragen. Ook
andere maatregelen op het niveau van de EU, die onder andere rekening houden met de
resultaten van de lopende evaluatie van de richtlijn havenontvangstvoorzieningen28, zullen
bijdragen tot het bereiken van deze streefwaarde. Een tweede fase in de reductiedoelstelling
28

Richtlijn 2000/59/EG.

13

zal te zijner tijd worden ontwikkeld. Deze zal steunen op een verdere analyse van het
verminderingspotentieel dat wordt geboden door andere bronnen op het land of op zee en zal
rekening houden met de verbintenis die tijdens de Rio+20-conferentie werd aangegaan om het
zwerfvuil op zee in 2025 aanzienlijk te verminderen.
Bouw- en sloopafval: Voor het verhogen van het recyclagepercentage van bouw- en
sloopafval is het bestaan van markten voor gerecycleerde materialen van essentieel belang.
Zoals uiteengezet in de mededeling van de Commissie over mogelijkheden voor
hulpbronnenefficiëntie in de bouwsector zullen ontwerpen voor een beter beheer van bouwen sloopafval, een verhoogde recycleerbaarheid en een hoger aandeel van gerecycleerde
grondstoffen in bouwmaterialen deel uitmaken van een kader voor de beoordeling van de
milieuprestatie van gebouwen29.
Bovendien zullen, in het kader van het voorgestelde mechanisme van vroegtijdige
waarschuwing, de prestaties van de lidstaten worden afgemeten tegen de streefwaarde om te
komen tot een recyclagepercentage van 70 % in 2020, door maatregelen zoals een verhoogde
heffing op het storten van bouw- en sloopafval, of het invoeren van bijkomende
verplichtingen inzake het sorteren van afval op grote slooplocaties om zo de kwaliteit van de
gerecycleerde materialen te verhogen.
Voedselafval: Naar schatting 30 % van het wereldwijd geproduceerde voedsel gaat verloren
of wordt verspild. De Commissie overweegt specifieke voorstellen te doen om het
voedselafval te verminderen.
Gevaarlijk afval: Een goed beheer van gevaarlijk afval blijft moeilijk. Voor een deel van deze
afvalstroom ontbreken gegevens over de behandeling ervan. Als eerste stap zullen de
registratie en traceerbaarheid worden versterkt door het instellen van registers van gevaarlijk
afval en door het in kaart brengen van de capaciteiten en de knelpunten in de systemen voor
het beheer van gevaarlijk afval in de lidstaten. Zoals dat reeds het geval is in meerdere
lidstaten kunnen deze registers geleidelijk worden uitgebreid tot andere soorten afval.
Kunststofafval: De productie van kunststoffen in de EU blijft naar verwachting met 5 % per
jaar groeien. Niet meer dan 24 % van het kunststofafval wordt gerecycleerd, bijna 50 % wordt
gestort en de rest wordt verbrand. De publieke raadpleging over kunststofafval die in 2013
door de Commissie werd gehouden 30 wees op een aanzienlijk potentieel voor een meer
duurzaam gebruik van kunststoffen en bracht aan het licht dat er veel steun is voor het
uitbannen van het storten van kunststoffen en voor een beter ontwerp van kunststoffen en de
eruit vervaardigde producten. Het recente voorstel van de Commissie dat lidstaten toestaat het
gebruik van plastic draagtassen te beperken31 en de in deze mededeling vervatte voorstellen
om meer te recycleren en een eind te maken aan storten, vormen belangrijke stappen in een
beter beheer van kunststofafval.
Recyclage van kritieke grondstoffen: Hoewel alle grondstoffen belangrijk zijn, moet
bijzondere aandacht worden besteed aan kritieke grondstoffen. De wereldwijde productie
ervan vindt immers vooral plaats in een klein aantal landen. Deze grondstoffen zijn bovendien
vaak moeilijk te vervangen door alternatieven en worden maar weinig gerecycleerd. In het
kader van het grondstoffeninitiatief 32 en het Europees innovatiepartnerschap inzake
grondstoffen steunt de Commissie het efficiënt gebruik en de recyclage van kritieke
grondstoffen.
29
30
31
32

COM(2014) 445.
COM(2013) 123.
COM(2013) 761.
COM(2011) 25.

14

Illegaal afvaltransport: De Commissie zal meer actie ondernemen om ervoor te zorgen dat de
EU-wetgeving op dit gebied wordt nageleefd, in het bijzonder Verordening (EG)
nr. 1013/2006 betreffende de overbrenging van afvalstoffen die onlangs werd aangepast om
de afvaltransportcontrole te versterken.
Recyclage van fosfor: Fosfor is een essentiële hulpbron bij de productie van levensmiddelen,
maar heeft te maken met grote risico's op het vlak van voorzieningszekerheid. Zoals fosfor op
dit moment gebruikt wordt gaat elke deel van de levenscyclus gepaard met afval en verlies. In
aansluiting op de Consultatieve mededeling over duurzaam gebruik van fosfor33 ontwikkelt de
Commissie momenteel een kader voor verdere actie.
De Commissie zal de specifieke afvaluitdagingen aanpakken door:
- een streefdoel voor te stellen voor het uiterlijk in 2020 verminderen van zwerfvuil op zee
met 30 % voor de tien meest voorkomende soorten zwerfvuil die op stranden worden
gevonden en voor vistuig dat op zee wordt aangetroffen, waarbij deze lijst wordt aangepast
aan elk van de vier mariene regio's in de EU;
- maatregelen te overwegen die de markten in gerecycleerde materialen uit bouw- en
sloopafval moeten stimuleren en een gemeenschappelijk EU-kader te ontwikkelen voor de
beoordeling van de milieuprestatie van gebouwen;
- voor te stellen dat de lidstaten nationale strategieën ter voorkoming van voedselafval
ontwikkelen en zich inspannen om het voedselafval bij de productie, bij de verkoop en
distributie, in grootkeukens en het horecabedrijf en in huishoudens uiterlijk in 2025 met
minstens 30 % te verminderen;
- de ontwikkeling te overwegen van een passend registratiesysteem, tenminste voor
gevaarlijk afval, in alle lidstaten;
- in aanvulling op haar voorstel om het gebruik van plastic draagtassen te verminderen, voor
te stellen dat het storten van kunststoffen uiterlijk in 2025 verboden moet worden;
- voor te stellen dat de lidstaten in hun nationale plannen voor afvalbeheer maatregelen
opnemen omtrent het inzamelen en recycleren van afval dat belangrijke hoeveelheden kritieke
grondstoffen bevat; en
- de ontwikkeling van een beleidskader inzake fosfor in overweging te nemen dat moet
zorgen voor een versterking van de recyclage ervan, de innovatie moet bevorderen, de
marktomstandigheden moet verbeteren en het duurzaam gebruik ervan op moet nemen in de
Europese wetgeving inzake meststoffen, voedsel, water en afval.
4. Een streefwaarde voor efficiënt hulpbronnengebruik vaststellen
In het zevende milieuactieprogramma waren de lidstaten en het Europees Parlement het
erover eens dat de Europese Unie indicatoren en streefwaarden vast moet stellen voor een
efficiënt hulpbronnengebruik en na moet gaan of het aangewezen is een sleutelindicator en
een streefwaarde op te nemen in het Europees semester. Na breed overleg werd
hulpbronnenproductiviteit, gemeten als de verhouding van het grondstofverbruik tegenover
het bbp, als mogelijke indicator voor de productiviteit van hulpbronnen aangemerkt34.
33
34

COM(2013) 517.
Het grondstofverbruik is een geaggregeerde indicator die alle materiële hulpbronnen omvat die in de
economie worden gebruikt (uitgedrukt in ton) en die rekening houdt met de hulpbronnen die vervat zitten in

15

Een realistische streefwaarde voor de productiviteit van hulpbronnen, die door de Europese
Unie en haar lidstaten wordt gesteund, zou de politieke aandacht concentreren en leiden tot
het benutten van de mogelijkheden die een meer circulaire economie biedt voor het creëren
van duurzame groei en werkgelegenheid – een potentieel dat momenteel over het hoofd wordt
gezien. Dit zou een proportionele manier zijn om deze samenhang te verzekeren en om actie
aan te moedigen.
Er wordt reeds verwacht dat de hulpbronnenproductiviteit in de EU zonder bijzondere
maatregelen tussen 2014 en 2030 met 15 % zal toenemen. Door een slim beleid dat de
overgang naar een meer circulaire economie bevordert (zoals gevraagd door het Europees
Platform voor efficiënt hulpbronnengebruik) kan dit cijfer verdubbeld worden. Het vergroten
van de hulpbronnenproductiviteit met 30 % zou een belangrijke bijdrage leveren tot de
duurzaamheidsdimensie van groei en zal een positief effect hebben op de werkgelegenheid en
het bbp35.
Voor het bedrijfsleven zou een betere productiviteit van hulpbronnen leiden tot een beter
concurrentievermogen 36 . Hulpbronnen kunnen een belangrijk deel vormen van hun
kostenstructuur. Bovendien hebben zij behoefte aan een aanvoer die beschikbaar en
voorspelbaar is37 . Omdat een toenemende wereldwijde vraag de prijs van hulpbronnen de
hoogte in drijft en volatiliteit in de hand werkt, zouden er zowel onmiddellijke financiële
winsten als strategische voordelen op de lange termijn zijn. Een grotere
hulpbronnenefficiëntie zal Europa daarom helpen de doelstelling van herindustrialisering te
bereiken.
Een streefwaarde voor hulpbronnenproductiviteit zou de lidstaten die nog geen streefwaarde
op nationaal niveau hebben ertoe aanzetten maatregelen te nemen die oog hebben voor het
gebruik van grondstoffen, zelfs indien zij op het niveau van de EU wordt vastgesteld en niet
bindend is. Een dergelijke streefwaarde zou leiden tot meer evenwichtige maatregelen die
rekening houden met de algemene economische, sociale en ecologische gevolgen en die deze
leemte vullen.
Het zou de lidstaten vrijstaan een afweging te maken tussen beleid en acties die economisch
en ecologisch het meeste opleveren, rekening houdend met bredere beleidsdoelstellingen.
Daarbij kunnen zij voordeel halen uit een aantal goede praktijken die hun nut reeds hebben
bewezen (maar niet in ruime mate worden toegepast), die zij zouden kunnen gebruiken en
aanpassen aan hun eigen behoeften en omstandigheden. De herziening van de Europa 2020strategie loopt momenteel38, ondersteund door een openbare raadpleging om alle standpunten
over de ontwikkeling ervan te verzamelen. De Commissie is daarom van mening dat een
beslissing over een streefwaarde voor hulpmiddelenproductiviteit zou moeten worden
genomen in het kader van de herziening, waarbij rekening moet worden gehouden met de

35
36

37

38

geïmporteerde goederen en diensten. Het cijfer is momenteel beschikbaar voor de EU en voor sommige
lidstaten. Landen waarvoor het grondstofverbruik nog niet bekend is kunnen voorlopig gebruikmaken van het
binnenlands materiaalverbruik.
SWD(2014) 211.
Belanghebbenden geven de voorkeur aan grondstofverbruik als maatstaf voor het gebruik van hulpbronnen
omdat het rekening houdt met zowel geïmporteerde goederen als in eigen land geproduceerde goederen en
dus een eerlijke vergelijking van hun respectieve hulpbronnenefficiëntie mogelijk maakt.
Recent onderzoek met betrekking tot de staalsector en de aluminiumsector toont aan dat grondstoffen een
aandeel vertegenwoordigen van ongeveer 30 tot 40 % van de productiekosten, wat meer is dan bijvoorbeeld
de loonkosten.
COM(2014) 130 van 19.3.2014; Tussenopname van de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en
inclusieve groei.

16

resultaten van de openbare raadpleging en de aanbevelingen van het Europees Platform voor
efficiënt hulpbronnengebruik.
Om te verzekeren dat beleidsmakers een totaalbeeld hebben van de druk die door hulpbronnen
op het milieu wordt uitgeoefend moet ook rekening worden gehouden met andere indicatoren,
in het bijzonder voor wat betreft het gebruik van water en van land, als eindige hulpbron.
Eurostat publiceert sedert 2013 een scorebord voor hulpbronnenefficiëntie, in het kader van
de indicatoren voor Europa 2020 39 . Het scorebord is ontworpen om toe te zien op de
tenuitvoerlegging van het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa, het
verband tussen hulpbronnen aan te tonen, en belanghebbenden verder te betrekken bij het
meten van maatschappelijke vooruitgang op basis van andere cijfers dan het bbp alleen.
Om het potentieel van efficiënt hulpbronnengebruik in het kader van duurzame groei aan te
boren:
- zal de Commissie rekening houden met de aanbevelingen van het Europees Platform voor
efficiënt hulpbronnengebruik betreffende een kerndoel voor hulpbronnenefficiëntie, samen
met de uitkomsten van de openbare raadpleging in het kader van de lopende herziening van de
Europa 2020-strategie;
- tegelijkertijd zal het scorebord voor hulpbronnenefficiëntie, dat gebruikt wordt om toezicht
te houden op indicatoren voor het gebruik van andere hulpbronnen dan koolstof en voor
bepaalde materialen (in het bijzonder land en water), verder worden ontwikkeld; en
- nationale bureaus voor de statistiek zouden binnen het Europees statistisch systeem een
algemeen aanvaarde methode moeten vaststellen voor de berekening van het nationale
grondstofverbruik.

39

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/europe_2020_indicators/ree_scoreboard.

17