Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 644

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 december 2020
Op 30 oktober jl. heb ik de eerste Klimaatnota naar de Kamer gestuurd,
waarin het kabinet een appreciatie geeft op de Klimaat- en Energieverkenning 2020 (KEV2020) (Kamerstuk 32 813, nr. 609). De KEV2020 bevat
naast de prognose voor het doelbereik voor de klimaatdoelen voor 2030,
ook een prognose voor 2020 in verband met de uitvoering van het
Urgenda-vonnis (25% CO2-reductie in 2020 ten opzichte van 1990). De KEV
heeft laten zien dat de klimaatopgave voor 2030 is gegroeid, als gevolg
van factoren die buiten de invloedsfeer van het Klimaatakkoord
(Kamerstuk 32 813, nr. 193) liggen. Deze exogene ontwikkelingen hebben
ook invloed op de prognose voor 2020 en daarmee op de uitvoering van
het Urgenda-vonnis. Op de prognose voor 2020 ga ik in voorliggende brief
nader in.
Ondanks het feit dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in zijn
prognose nog niet alle door het kabinet aangekondigde maatregelen heeft
kunnen meenemen, heeft het kabinet in de Klimaatnota geconstateerd dat
de onzekerheidsbandbreedte over de emissies de komende jaren fors is,
waarmee het onzeker blijft of 25% emissiereductie gerealiseerd kan
worden. Dit is aanleiding geweest voor het kabinet om nogmaals scherp
te kijken waar eventueel aanvullende inzet mogelijk is, zowel bij de
kolenmaatregelen als bij andere maatregelen. Hier heeft Stichting
Urgenda begin november, middels een brief aan het kabinet, ook op
aangedrongen.
In de begrotingsbehandeling van 5 november jl. heb ik aangegeven dat
het de inzet van het kabinet blijft om het vonnis uit te voeren en dat ik de
Kamer op korte termijn zou informeren over aanvullende maatregelen.
Met voorliggende brief geef ik invulling aan die toezegging. Hierbij wordt
eerst kort ingegaan op de resultaten van de KEV2020, gevolgd door de
(aanvullende) inzet van het kabinet op (a) de kolenmaatregelen en (b)
mogelijke aanvullende maatregelen. Daarbij ga ik tevens is op de

kst-32813-644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 644

1

voortgang van de «call for proposals», waarin één moderne kolencentrale
de mogelijkheid is geboden om tegen een vergoeding vrijwillig te sluiten.
I. KEV2020 en prognose CO2-emissies voor 2020 en 2021
De KEV2020 schetst twee scenario’s ten aanzien van de ontwikkeling van
COi-emissies in 2020 en de jaren erna, op basis van de meest relevante
factoren die hierop van invloed zijn (een «laag» en een «hoog» scenario).
Het PBL heeft nog niet alle kabinetsmaatregelen in deze raming kunnen
meenemen, en ook de afgelopen april aangekondigde Urgenda-maatregelen zijn nog buiten beschouwing gebleven.
De uitstoot van broeikasgassen is in 2020 in belangrijke mate beïnvloed
door COVID-19: gedragsverandering en economische effecten zorgden
met name in de mobiliteit en de industrie in de eerste helft van 2020 voor
een daling van de nationale emissies. Tegelijkertijd zijn ook de meer
gebruikelijke factoren van belang, zoals het weer, de inzet van hernieuwbare elektriciteit en de ontwikkeling van de gas- en kolenprijzen. In het
«laag» scenario wordt aangenomen dat deze factoren zich zodanig
ontwikkelen dat de uitstoot van de emissies zowel in 2020 als 2021 laag is.
In het «hoog» scenario wordt daarentegen juist aangenomen dat de
gevolgen van COVID-19 in de tweede helft van 2020 en in 2021 beperkt
zijn en dat bovengenoemde factoren zich zodanig ontwikkelen dat de
uitstoot van de emissies zowel in 2020 als 2021 hoog is. De scenario’s die
het PBL schetst laten zien dat de onzekerheid over de ontwikkeling van de
CO2-emissies groot is en dat deze onzekerheid in belangrijke mate wordt
veroorzaakt door exogene ontwikkelingen die buiten de invloedsfeer van
het kabinet liggen. Het gevolg hiervan is dat dat in het «laag» scenario de
emissies met meer dan 25% reduceren, ook zonder de nog niet meegenomen maatregelen, maar in het «hoog» scenario nog niet. Daarmee blijft
de onzekerheidsbandbreedte over de emissies de komende jaren fors, en
blijft onzekerheid bestaan of de komende jaren een emissiereductie van
25% gerealiseerd wordt.
II. Aanvullende maatregelen
Het kabinet heeft de Kamer per brief van 24 april jl. geïnformeerd over de
aanvullende maatregelen die worden genomen om aan het vonnis te
voldoen (Kamerstuk 32 813, nr. 496). Deze zijn door het PBL nog niet in de
ramingen verwerkt. De prognose voor 2020 en 2021 en de onzekerheidsbandbreedte waarmee die cijfers zijn omgeven, zijn aanleiding geweest
om te bezien waar het mogelijk is te komen tot een aanvulling/intensivering van maatregelen.
a. Kolenmaatregelen
In de brief van 24 april jl. heeft het kabinet aangekondigd forse
CO2-reductie te willen realiseren door de komende jaren de elektriciteitsproductie met kolen substantieel terug te brengen. Het daarvoor
opgestelde wetsvoorstel is onlangs bij de Kamer ingediend. In aanvulling
daarop is een call for proposals opengesteld om één van de drie moderne
kolencentrales in Nederland de mogelijkheid te geven om vrijwillig te
sluiten met behulp van een subsidie (Kamerstuk 32 813, nr. 568). Hierbij
hebben alle centrales dezelfde mogelijkheid gekregen om een voorstel in
te dienen, maar wordt er – mede met het oog op de leveringszekerheid –
tevens zorg voor gedragen dat maximaal één centrale uiteindelijk wordt
worden gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 644

2

Percentage van productiebeperking en looptijd
In het wetsvoorstel voor de productiebeperking van de kolencentrales dat
begin augustus in consultatie is gebracht, was voor de mate van
productiebeperking een bandbreedte opgenomen (25 – 35%). Toen was
nog niet alle informatie beschikbaar om het precieze percentage vast te
kunnen stellen. In het wetsvoorstel dat inmiddels bij de Kamer is
ingediend, heb ik de productiebeperking op 35% moeten vaststellen. Een
lager percentage blijkt in ieder geval bij één centrale technisch niet
mogelijk, omdat overige restproducten dan niet in de centrale kunnen
worden verbrand overeenkomstig een daartoe voor de centrale bestaande
verplichting. Daarnaast neemt bij een percentage onder de 35% de
CO2-uitstoot per MWh toe door de sterk dalende efficiëntie van de
centrale bij een dermate lage deellast.
Met inachtneming van deze beperkingen blijf ik in overleg met de
kolencentrales om te bezien of een verdergaande productiebeperking toch
tot de mogelijkheden behoort.
In het wetsvoorstel dat in consultatie is gebracht, was de productiebeperking voorzien tot en met 2023. Gezien de onzekerheidsbandbreedte
over de ontwikkeling van de CO2-emissies de komende jaren, heeft het
kabinet besloten de productiebeperking met één jaar te verlengen, tot en
met 2024.
Het wetsvoorstel productiebeperking kolencentrales is inmiddels
ingediend. Om het effect van de maatregel in 2021 zo groot mogelijk te
laten zijn, zou ik de Kamer willen verzoeken om over te gaan tot een zeer
spoedige behandeling van dit wetsvoorstel.
Voortgang «Call for proposals»
De «call for proposals» is open gesteld, omdat het de verwachting is dat
sluiting van één centrale, in combinatie met een productiebeperking van
de twee overblijvende centrales, voor de samenleving lagere kosten
oplevert dan in het geval waarin de productiebeperking van toepassing
zou zijn op drie centrales. Bovendien wordt hiermee een aanvullende
reductie gerealiseerd in aanvulling op het wetsvoorstel. Om ook die
variant een kans te geven, heb ik naast de wettelijke productiebeperking
ook de eigenaren van de drie moderne kolencentrales in Nederland de
mogelijkheid gegeven om vrijwillig te sluiten met behulp van een
subsidie. Ik heb meerdere eisen aan de voorstellen gesteld, waaronder
ondersteuning van de werknemers en kosteneffectiviteit. Tevens zijn
parlementaire goedkeuring en dat er geen sprake is van ongeoorloofde
staatssteun, voorwaarden waar aan moet worden voldaan. In mijn brief
van 18 september 2020 (Kamerstuk 32 813, nr. 568) heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de «call for proposals».
Tijdens de openstelling van de «call for proposals» is één aanvraag voor
subsidie binnengekomen, die met het gevraagde bedrag per Megawatt
onder het daartoe gestelde maximum ligt. Omdat er slechts één aanvraag
is ingediend, is besloten het vervolgproces met deze partij voort te zetten.
Momenteel wordt beoordeeld of het ingediende voorstel voldoet aan
gestelde eisen wat betreft ondersteuning van de werknemers en overcompensatie. Zodra ik voldoende vertrouwen heb dat het voorstel voldoet aan
de gestelde eisen, zal ik de Europese Commissie vragen een staatssteuntoets uit te voeren. De Staten-Generaal wordt gevraagd in te stemmen bij
Najaarsnota op het mogelijke budgettaire effect van deze maatregel.
Wanneer het definitieve resultaat van de «call for proposals» bekend is,
zal ik uw Kamer hierover informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 644

3

b. Overige aanvullende maatregelen
Naast maatregelen gericht op de productiebeperking van de kolencentrales werkt het kabinet op dit moment nog aan de volgende maatregelen
om de komende jaren de emissiereductie verder terug te dringen.
Versterkte uitvoering energiebesparing
Met de invoering van de informatieplicht, die per 1 juli 2019 is ingevoerd,
is voor bedrijven – met name mkb – de uitvoering van de energiebesparingsverplichting vergemakkelijkt. In het kader van de uitvoering van het
Urgenda-vonnis heb ik al eerder middelen beschikbaar gesteld voor extra
capaciteit voor het de Versterkte Uitvoering Energiebesparing; dit
betreffen middelen voor 2020 en 2021. In aanvulling daarop is het kabinet
voornemens om in 2021 9,5 miljoen euro extra in te zetten voor meerjarig
extra capaciteit. Hiermee ondersteun ik de bevoegde gezagen over de
periode 2021–2023, maar committeer ik de middelen in 2021. Ik zal dit bij
Voorjaarsnota inpassen in de EZK-begroting. Deze extra inzet is belangrijk
omdat het hier gaat om verdergaande emissiereductie met een korte
terugverdientijd – hier verdienen ondernemers geld met klimaatmaatregelen. Hierbij wordt nog verkend of de bestaande ondersteuningsregeling
kan worden opgehoogd en verlengd, of dat de capaciteit op een andere
wijze wordt versterkt in de jaren 2021–2023.
Het verbreden en verbeteren van de energiebesparingsplicht en
onderzoek opname ETS-bedrijven
Ik informeer u binnenkort over een overzicht van acties die in gang zijn
gezet, gericht op de verbreding van de energiebesparingsplicht naar
CO2-maatregelen en op overige verbeteringen in de uitvoering.
Uitgangspunt blijft dat het hierbij gaat om maatregelen met een korte
terugverdientijd. Daarnaast wordt onderzocht wat het effect en de
wenselijkheid is van het verbreden van de energiebesparingsverplichting
naar ETS-bedrijven1. Aanvullend hierop verkent het kabinet samen met de
industrie de mogelijkheid voor een convenant voor COi-reductie voor de
energie-intensieve bedrijven die niet onder de CO2-heffing vallen. Ik
verwacht de Kamer hier in de loop van 2021 nader over te kunnen
informeren.
Verbrede inzet op handhaving op F-gassen
Naast CO2 behoren de zogenoemde F-gassen2 ook tot de broeikasgassen,
die verantwoordelijk zijn klimaatverandering. Op 24 april jl. is, als
onderdeel van het maatregelenpakket om uitvoering te geven aan het
Urgenda-vonnis, al aangekondigd dat de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) het toezicht op de grotere lekverliezen zal intensiveren.
Door versterking van de informatiepositie en aanvullende opsporingsmethoden wordt daarbij een langdurig effect in het toezicht bereikt. Ook zal
er een gerichte campagne worden opgezet om de zichtbaarheid van dit
thema bij bedrijven te vergroten. Bovendien is de structurele capaciteit bij
de ILT voor dit onderwerp substantieel uitgebreid. In de voorjaarsnota
2019 (Kamerstuk 35 210, nr. 1) is voor intensivering van de taken van de
ILT in 2019 10 miljoen euro, in 2020 12 miljoen euro en vanaf 2021
structureel 15 miljoen euro opgenomen. Inmiddels is besloten een deel
hiervan in te zetten voor het thema F-gassen en deze capaciteitsuitbreiding is reeds gerealiseerd.

1
2

Conform de motie Van der Lee, zie Kamerstuk 32 813, nr. 575
Gefluoreerde broeikasgassen, zoals HFK’s, PFK’s en SF6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 644

4

Tot slot
Bij het maatregelenpakket van 24 april jl. heeft het kabinet al aangegeven
dat het volledige reductiepotentieel van deze maatregelen vermoedelijk
pas in 2021 kan worden gerealiseerd; dit vanwege de doorlooptijd van de
uitvoering van diverse maatregelen, waaronder aanpassing van wet- en
regelgeving en het moeten doorlopen van staatssteunprocedures. Dat
geldt ook voor de aanvullende inzet die het kabinet in deze brief aankondigt. Toch vindt het kabinet het van belang om deze inzet te plegen om –
gezien de forse onzekerheidsbandbreedte over de emissies de komende
jaren – te laten zien dat het alles op alles zet om ook de komende jaren de
emissiereductie met 25% terug te brengen ten opzichte van 1990,
voortvloeiend uit het Urgenda-vonnis.
Wet verbod op kolen
Deze maatregelen komen bovenop de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie. De Nederlandse Staat is door elektriciteitsproducenten in
kennis gesteld van mogelijke juridische procedures in het kader van de
Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie bij de nationale rechter en
via internationale arbitrageprocedures onder het Verdrag inzake het
Energiehandvest. Onder het Verdrag inzake het Energiehandvest geldt een
verplichting voor partijen om eerst in consultatie te treden voordat een
claim officieel aanhangig gemaakt kan worden. De gesprekken met
elektriciteitsproducenten zijn op dit moment in de consultatiefase.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 813, nr. 644

5