Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 418

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2024)

Nr. 119

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 3 november 2023
De vaste commissie voor Financiën, de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat en
de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben op
18 oktober 2023 overleg gevoerd met mevrouw Van Gennip, Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de heer Van Rij, Staatssecretaris
Fiscaliteit en Belastingdienst, en mevrouw Schouten, Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, over:
– het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet
en de Participatiewet in verband met het in 2024 niet afbouwen van de dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon (Kamerstuk 36 430);
– het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het kindgebonden
budget tot intensivering van het kindgebonden budget in
verband met koopkrachtondersteuning (Kamerstuk 36 431);
– het wetsvoorstel Verlaging van de eigen bijdrage in de
huurtoeslag voor de jaren 2024 en verder (Wet verlaging eigen
bijdrage huurtoeslag) (Kamerstuk 36 429);
– het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Belastingplan 2024) (Kamerstuk 36 418);
– het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten (Wet
fiscale Klimaatmaatregelen glastuinbouw) (Kamerstuk 36 426);
– het wetsvoorstel Wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag (Wet fiscale klimaatmaatregelen industrie en
elektriciteit) (Kamerstuk 36 432);
– het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Belastingplan BES eilanden 2024)
(Kamerstuk 36 419);
– het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enige andere wetten tot aanpassing van de
regelingen voor het fonds voor gemene rekening en de
vrijgestelde beleggingsinstelling (Wet aanpassing fonds voor
gemene rekening en vrijgestelde beleggingsinstelling) (Kamerstuk 36 423);

kst-36418-119
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

1

–

–

–

–

–

–

–

–

–

het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2024) (Kamerstuk
36 342);
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enige andere wetten tot codificatie en
aanvulling van het fiscale kwalificatiebeleid inzake buitenlandse rechtsvormen en tot afschaffing van de zelfstandige
belastingplicht van de open commanditaire vennootschap (Wet
fiscaal kwalificatiebeleid rechtsvormen) (Kamerstuk 36 25);
het wetsvoorstel Regels ten behoeve van de compensatie voor
burgers wegens de selectie van de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen waarvan niet aannemelijk is
dat die selectie heeft plaatsgevonden op fiscale gronden (Wet
compensatie wegens selectie aan de poort) (Kamerstuk
36 424);
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet waardering onroerende
zaken en de Wet op de belasting van personenauto’s en
motorrijwielen 1992 in verband met het herwaarderen van de
proceskostenvergoeding en vergoeding van immateriële
schade wegens overschrijding van de redelijke termijn (Wet
herwaardering proceskostenvergoedingen WOZ en bpm)
(Kamerstuk 36 427);
het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen 2024)
(Kamerstuk 36 420);
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting
2001 en de Successiewet 1956 in verband met aanpassingen
in een aantal fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten (Wet
aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 2024)
(Kamerstuk 36 421);
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting
2001 met betrekking tot de bijzondere regels voor ambtshalve
verminderingen (Wet tijdelijke regeling herzien aangifte
inkomstenbelasting) (Kamerstuk 36 428);
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 tot aanpassing van de regeling voor de fiscale
beleggingsinstelling (Wet aanpassing fiscale beleggingsinstelling) (Kamerstuk 36 422);
het wetsvoorstel Invoering van een minimumbelasting en
wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en de
Invorderingswet 1990 in verband met de implementatie van
Richtlijn (EU) 2022/2523 van de Raad van 14 december 2022
tot waarborging van een mondiaal minimumniveau van
belastingheffing voor groepen van multinationale ondernemingen en omvangrijke binnenlandse groepen in de Unie (PbEU
2022, L 328/1) (Wet minimumbelasting 2024) (Kamerstuk
36 369).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

2

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Tielen
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Hagen
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken en
Klimaat,
Klink
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Kuzu
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Weeber

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

3

Voorzitter: Tielen
Griffier: Meijerink
Aanwezig zijn veertien leden der Kamer, te weten: Alkaya, Dassen, Tony
van Dijck, Inge van Dijk, Eppink, Erkens, Grinwis, Léon de Jong, Kops, Van
der Lee, Omtzigt, Stoffer, Tielen en Van Weyenberg,
en mevrouw Van Gennip, Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de heer Van Rij, Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst, en
mevrouw Schouten, Minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen.
Aanvang 11.00 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, allemaal. We gaan beginnen. Het is 11.00 uur. We maken
ons allemaal op voor de grande finale van het Belastingplan 2024 in een
driedaagse debatcyclus: vandaag, woensdag 18 oktober, doen we de
eerste termijn van de zijde van de Kamer, aanstaande maandag,
23 oktober, doen we dan de eerste termijn van de zijde van de regering en
de tweede termijn, en woensdag 25 oktober zal er een plenaire afronding
plaatsvinden. Schriftelijk is er al een overleg geweest. Daarvan hebben de
leden op 13 oktober een nota naar aanleiding van het verslag gehad. Er is
dus al veel gewisseld, maar we gaan vandaag nog veel meer wisselen.
Blok 1
De voorzitter:
Ik heet de drie bewindspersonen, meneer Van Rij, de Staatssecretaris van
Financiën, mevrouw Van Gennip, Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en mevrouw Schouten, Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, van harte welkom voor het eerste blok. We gaan
vandaag namelijk in drie blokken debatteren. Het eerste blok loopt van
11.00 uur tot ongeveer 12.30 uur. Daarna proberen we een lunchschorsing
in te lassen, maar dat hangt er natuurlijk een beetje van af hoeveel we met
elkaar te wisselen hebben.
Welkom aan de leden van de zijde van de Kamer: de heer De Jong
namens de PVV, meneer Erkens namens de VVD, meneer Alkaya namens
de Socialistische Partij, meneer Van Weyenberg namens D66, de heer Van
der Lee namens GroenLinks en ik denk ook namens de PvdA, mevrouw
Van Dijk namens het CDA, meneer Eppink namens BBB, en meneer
Omtzigt. Ik verwacht nog een à twee leden.
We hanteren vandaag de begrotingsvolgorde; dat hebben we met elkaar
vastgesteld in de procedurevergadering. Dat betekent dat eerst de
grootste oppositiepartij aan het woord is en dan de grootste coalitiepartij,
ook al is er geen coalitie meer, maar goed. We hebben afgesproken om
het wel zo te doen. Dan is weer de een-na-grootste enzovoort, enzovoort.
Ik leid jullie daar gewoon doorheen. Iedereen heeft zelf aangegeven
hoeveel tijd die ongeveer wil gaan besteden aan zijn inbreng. Het is een
wetgevingsoverleg, dus ik ga er niet heel strikt op zijn, maar als u het te
gek maakt, dan grijp ik toch in. Datzelfde geldt voor het aantal interrupties.
Ik zou per blok ongeveer vier interrupties willen hanteren, maar ook
daarvoor geldt weer: het is wetgeving, dus ik ga er niet al te streng op zijn.
Volgens mij hebben we met elkaar namelijk genoeg te bespreken en kunt
u daar op een goede manier mee omgaan.
Laten we meneer De Jong, namens de PVV, het woord geven.
De heer Léon de Jong (PVV):
Voorzitter, hartelijk dank. Vandaag bespreken we het Belastingplan, de
plannen voor het zogenaamde koopkrachtpakket; dat is blok 1. Nu hoor ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

4

u denken «dat klinkt goed, een koopkrachtpakket», maar wie denkt dat
Nederlanders echt geholpen gaan worden, heeft het mis. Het is volgens
dit kabinet een pakket om nog meer armoede te voorkomen, maar voor
mij is dit vooral een armoedig pakket dat de mensen niet gaat helpen.
Voorzitter. Dat is erg, want grote groepen Nederlanders zitten in grote
financiële problemen. Veel gezinnen verkeren in een diepe bestaanszekerheidscrisis, komen niet meer rond en moeten noodgedwongen extra
bezuinigen omdat ze de boodschappen, de energierekening, de huur, de
zorgkosten en de noodzakelijke tankbeurt niet of nauwelijks nog kunnen
betalen. Gewoon rondkomen is in Nederland namelijk een luxe geworden.
Dat is de bittere realiteit waar Nederlanders al jarenlang, dag in, dag uit,
mee te maken hebben.
Voorzitter. Het gaat echt om heel veel mensen. Ik zal u een aantal cijfers
voorleggen. Volgens het Nibud heeft bijna 50% van de Nederlanders
moeite met rondkomen, is 60% van de Nederlanders financieel ongezond
of kwetsbaar, heeft een op de vijf Nederlandse huishoudens moeite met
het betalen van de noodzakelijke kosten voor levensonderhoud en is bijna
de helft van alle Nederlanders bezorgd over de hoge vaste lasten, omdat
de torenhoge inflatie van de afgelopen jaren er keihard heeft in gehakt.
Kijk alleen al naar de prijzen van de boodschappen. Die zijn in anderhalf
jaar tijd met 31% gestegen, met als resultaat dat volgens het Rode Kruis
zeker 400.000 mensen in onzichtbare voedselnood verkeren. Vorig jaar
had 42% van de huishoudens te maken met betalingsproblemen, zoals het
weigeren van een automatische incasso en niet meer kunnen pinnen.
600.000 huishoudens hebben problematische schulden. Volgens het CPB
leven er 830.000 huishoudens in armoede. En zo kan ik nog wel even
doorgaan. Het is echt verschrikkelijk.
Voorzitter. Dit zogenaamde koopkrachtpakket, waar zo veel heisa over is,
is een doekje voor het bloeden, maar bovenal een sigaar uit eigen doos.
Eerst pakt dit kabinet zo’n 10 miljard euro af, om vervolgens 2 miljard
euro terug te geven. Deze maatregelen zorgen volgens het kabinet voor
een koopkrachtplus van 1,8%. Maar als we goed kijken naar 2023 en 2024,
dan zien we dat er slechts 0,7% koopkracht overblijft: armoedig. Dat
voelen mensen helemaal niet in hun portemonnee. We moeten nog maar
afwachten of deze kruimel überhaupt wel gegeven gaat worden.
Koopkrachtbeloftes zijn nog nooit uitgekomen.
Voorzitter. Wat wel altijd uitkomt, is dat Nederlanders altijd de sjaak zijn. In
2022 en 2023 was de koopkracht – 3,8% tegenover een economische groei
van 5%. De koopkracht was dus in de min, terwijl de economie gewoon
groeide. Ook als we het koopkrachtpakket voor 2024 erbij pakken, zien we
dat werkenden er in totaal over de periode van 2022 tot en met 2024 2%
op achteruit gaan. Gepensioneerden worden weer gepakt en gaan er 2,1%
op achteruit. Ook gezinnen met en zonder kinderen gaan erop achteruit.
Het staat allemaal gewoon in de stukken van het CPB. Ook Nibudberekeningen laten het zien. Een gepensioneerde met alleen AOW gaat er
volgend jaar € 60 per maand op achteruit. Een alleenstaande in de
bijstand gaat er € 72 per maand op achteruit. Een zelfstandige met een
modaal inkomen gaat er € 53 per maand op achteruit. De kern is dus dat
hele grote groepen mensen onvoldoende worden gecompenseerd en er
onderaan de streep op achteruit gaan.
Ondertussen probeert het kabinet ons met misleidende cijfers te laten
geloven dat we er nu allemaal écht op vooruitgaan en dat het kabinet echt
het maximale doet om mensen te helpen. Maar dat is niet waar. Althans,
niet voor de gewone man en vrouw. Die hebben het nakijken. Die zien dat
dit kabinet wel maximaal spendeert richting alles waar Nederlanders niet
op zitten te wachten. Die zien dat er volgend jaar weer 6 miljard euro gaat
naar Afrika, weer 7 miljard euro naar asiel en weer 11 miljard euro naar
Brussel. En alsof het nog niet genoeg is, zien ze ook dat er 60 miljard is
vrijgespeeld voor klimaat en stikstof. Dat wordt allemaal betaald door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

5

hardwerkende, belastingbetalende Nederlanders, die zelf vaak niet meer
kunnen rondkomen. Het is niet uit te leggen.
Voorzitter. De Ministers en collega-Kamerleden hebben dit verhaal al vaak
van mij gehoord. Het is een herhaling van de vele keren dat ik dit
probleem onder de aandacht probeerde te brengen. Iedere keer kreeg ik
nul op het rekest en werden onze koopkrachtvoorstellen verworpen nadat
de Minister ze had ontraden. Maar u kent de PVV: wij geven niet op.
Aangezien dit hopelijk een van de laatste keren is dat deze Ministers
verantwoordelijk zijn voor het armoede- en inkomensbeleid, grijp ik deze
mogelijkheid alsnog aan om een beroep te doen op deze Ministers om
over hun eigen schaduw heen te stappen en het juiste te doen. Dat is
ervoor zorgen dat de koopkracht van mensen vooruitgaat, dat ze het
voelen in hun portemonnee.
Dat kan, om te beginnen, door de PVV-voorstellen voor meer koopkracht,
zoals die vandaag door mijn collega’s Alexander Kops en Teun van Dijck,
en mijzelf, gedaan worden, te omarmen. Dat kan door de amendementen
die daarop volgen te omarmen, zodat de Kamer samen met u het verschil
kan maken. Ik heb het dan onder andere over het voorstel om de
voorgenomen accijnsverhoging op tabak en alcohol terug te draaien. Het
raakt vooral de gewone man en vrouw als een pakje shag straks € 25 gaat
kosten en een wijntje ook weer duurder wordt. We hebben het voorstel
gedaan om de IO-AOW niet af te schaffen. U weet wel, dat voor veel
AOW’ers onmisbare extraatje van € 25 per maand. We hebben ook het
voorstel gedaan om de btw op boodschappen op 0% te zetten, zodat
boodschappen weer wat betaalbaarder worden. Dat kan overgenomen
worden. Schaf het eigen risico in de zorg af, zodat mensen weer naar de
dokter durven te gaan zonder dat ze bang zijn dat ze de rekening niet
kunnen betalen. We hebben ook een oproep gedaan om de voorgestelde
accijnsverhoging terug te draaien, zodat tanken weer een beetje
betaalbaar wordt. Neem deze voorstellen over. Wij hoeven er dan ook niet
eens de credits voor te krijgen. Zorg er gewoon voor dat mensen wat
meer geld in hun portemonnee hebben. Dat zou echt geweldig zijn.
Voorzitter. Ik rond af met een aantal concrete vragen. We hebben als
Kamer geregeld aandacht gevraagd voor de 10.000 gezinnen die door
overheidsfalen onder het bestaansminimum terecht zijn gekomen, dus
onder bijstandsniveau. Dat is buiten hun eigen schuld om gebeurd, met
schrijnende armoedesituaties tot gevolg. Het is echt verschrikkelijk. De
PVV heeft dit tijdens debatten onder de aandacht gebracht en ook de heer
Omtzigt heeft er, samen met collega’s, vragen over gesteld. We hebben
moties ingediend om deze gezinnen te compenseren. Dat heeft de
Minister tot nu toe niet willen doen. Dat kan toch niet? Het probleem
speelt al sinds 2016.
In de memorie van toelichting bij de begroting SZW valt te lezen dat er
een oplossing komt. In het Belastingplan heb ik er niets over kunnen
terugvinden. In de bijlage bij de Miljoenennota lees ik vooral veel vaags. Ik
heb dan ook drie concrete vragen. Is er nu wel of niet een concrete
regeling voor deze gezinnen met de gemeenten afgesproken? Is de
Minister al in gesprek gegaan met uitvoeringsorganisaties die te maken
hebben met de 10.000 getroffen gezinnen om in kaart te brengen welke
financiële en persoonlijke gevolgen het overheidsfalen voor deze
gezinnen heeft gehad? Is de Minister nu eindelijk bereid om met een echte
oplossing te komen voor al het ontstane onrecht en deze gezinnen
eindelijk financieel te compenseren, dus te geven waarop deze gezinnen
recht hebben?
Voorzitter, tot zover. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Jong. Inmiddels is ook de heer Grinwis namens de
ChristenUnie aangeschoven. Het woord is aan de heer Erkens van de
VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

6

De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. We zien dat het leven steeds duurder wordt voor veel Nederlanders. Sommige mensen redden het al niet meer om rond te komen en
een nog veel grotere middengroep redt het misschien nog net wel, maar
maakt zich zorgen over de toekomst en denkt bij een extra tegenvaller
door het ijs te zakken. Daarom is het goed dat het kabinet maatregelen
heeft genomen om de koopkracht van mensen te ondersteunen. Daarmee
zorgen we er in ieder geval voor dat de armoede volgend jaar niet stijgt
en dat de kinderarmoede daalt. De VVD steunt dan ook de maatregelen
van het kabinet op dit gebied, zoals een hoger kindgebonden budget en
een hogere huurtoeslag. De Kamer heeft ook meegedacht. Dat heeft onder
andere via de motie-Stoffer, die we hebben gesteund, geleid tot een
hogere kinderbijslag.
We zien dat ook de middenklasse het moeilijk heeft. We hebben het
kabinet voorgesteld om de accijnzen aan de pomp langer te bevriezen. De
prijzen aan de pomp zijn al bijna € 0,20 duurder dan in Duitsland en bijna
€ 0,40 duurder dan in België. Dus op dit moment al, zonder verdere
stijging. Deze prijsverschillen zouden met de voorgestelde accijnsstijging
nog verder zijn opgelopen. Dat had de middenklasse direct in de
portemonnee geraakt. De VVD is echter van mening dat de dekking van
voorstellen niet direct een nieuwe lastenverzwaring hoeft te betekenen.
Als dit nodig is om ervoor te zorgen dat mensen niet door het ijs zakken,
is het voor ons logisch om te kijken naar geld dat op de plank ligt.
Voorzitter. Dan ...
De voorzitter:
Ik hoorde u ademhalen. Dat is voor een aantal mensen meteen het
moment voor een interruptie. Ik geef eerst de heer Van der Lee het woord.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik wil niet het hele debat tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen
overdoen, want we hebben hierover uitvoerig gesproken met collega
Heinen. Die dekking, het Groeifonds: het staat totaal haaks op het doel en
de afspraken uit het verleden en het leidt ook tot een oplopend financieringstekort, omdat er een kasschuif zal worden ingezet. Maar omdat
collega Erkens ook woordvoerder is op Klimaat en Energie, vraag ik hem
of hij wil reflecteren op het feit dat er al vele tientallen miljarden aan
fossiele subsidies of fiscale prikkels worden uitgegeven en de VVD er
eigenlijk voor kiest om die op te voeren met dit voorstel, in plaats van ze
terug te dringen. Hoe kan de heer Erkens met al deze inconsistenties dit
voorstel eigenlijk verdedigen?
De heer Erkens (VVD):
Dan is de redenatie van de heer Van der Lee dat wanneer je een accijns
niet door het dak laat stijgen, je meer fossiele subsidie geeft. Met die
redenatie zou het net zo goed € 10 aan de pomp kunnen zijn. Volgens mij
is dat een vreemde redenatie. Het gaat ons erom Nederland zo snel
mogelijk te verduurzamen op de lange termijn. Je moet structureel beleid
voeren om ervoor te zorgen dat mensen de overstap kunnen maken naar
duurzaam vervoer: goed ov en elektrisch rijden en ga zo door. Daar
hebben we ook plannen voor. Die staan onder andere in het verkiezingsprogramma. Na doorrekening zullen er nog een aantal naar buiten komen.
Volgens mij moeten we kijken naar structureel beleid. De beeldvorming
dat je zorgt voor meer vervuiling wanneer je de accijnzen niet nog verder
verhoogt en nog meer uit de pas laat lopen met onze buurlanden, vind ik
best vreemd. Mensen zullen alsnog volgend jaar een auto nodig hebben
en ze kunnen niet allemaal opeens een elektrische auto kopen. Dit gaat
dus om een probleem op de korte termijn voor mensen die naar hun werk
of hun familie moeten. We willen voorkomen dat ze nog meer in de
portemonnee worden geraakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

7

De voorzitter:
Meneer Van der Lee, in tweede instantie.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Wat ik dan nog zou willen inbrengen, is dat de VVD altijd zegt een liberale
partij te zijn. Dan moet je aan mensen zelf overlaten waar ze eventuele
koopkrachtondersteuning aan besteden. Een beperkt deel van Nederland
bezit een auto en een heel groot deel van Nederland niet. Dat zijn ook
mensen die het moeilijk hebben. Wij hebben met een aantal partijen een
voorstel gedaan om het minimumloon te verhogen, dat doorwerkt door
de koppeling met uitkeringen. Dat bereikt heel veel mensen. Ze kunnen
dan zelf beslissen of ze dat aan het rijden in een auto of aan andere
dingen besteden. Waarom is er niet voor die route gekozen?
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij is het minimumloon de laatste jaren ook door dit kabinet al in
een aantal stappen verhoogd. De dekking van het voorstel van
GroenLinks-PvdA is een van de zaken waar wij een groot probleem mee
hebben. Het deelt echt een flinke tik uit aan de bv Nederland, waar het
geld ook verdiend moet worden, voordat we het met elkaar uitgeven.
Maar ik vind het belangrijkste hierbij dat je ook moet oppassen dat je de
kosten van het dagelijks leven niet te hoog maakt. Nederland loopt
gewoon uit de pas op het gebied van accijnzen. Nederland loopt in
vergelijking met andere Europese landen uit de pas op het gebied van de
energiebelasting. Er is een grens aan hoe duur dat kan zijn. Volgens mij
zijn we er al met elkaar overheen gegaan. Daarom zeggen wij ook: de
komende jaren moet het omlaag. Het is dan inderdaad aan mensen zelf
hoe ze dat geld uitgeven, maar dat betekent niet dat wij vanuit de
overheid en de politiek maar moeten zeggen: dan gaan we het zo duur
maken dat de mensen die wel een auto hebben ... Heel veel mensen in
Nederland hebben gewoon een auto nodig. Vooral in de provincie heb je
vaak geen alternatief. We gaan dan niet zeggen: we gaan het nog duurder
maken ten opzichte van België en Duitsland. De verschillen aan de pomp
zijn met België namelijk al € 0,40.
De voorzitter:
Meneer De Jong heeft ook een interruptie.
De heer Léon de Jong (PVV):
De VVD doet nu net alsof ze opkomt voor de hardwerkende middenklasse,
maar dat is natuurlijk niet waar. Ten eerste is het koopkrachtpakket een
sigaar uit eigen doos. Eerst pakt het kabinet 10 miljard euro af, om
vervolgens 2 miljard euro terug te geven. We zien gewoon dat hele grote
groepen mensen erop achteruitgaan. Maar goed, er gloort een beetje
hoop, want de VVD heeft de middenklasse richting de verkiezingen weer
in het vizier. Mijn vraag is dan wel wat de VVD te zeggen heeft tegen de
hardwerkende Nederlanders die hun boodschappen niet meer kunnen
betalen en moeten zien dat de VVD iedere keer weer koopkrachtvoorstellen tegenhoudt, bijvoorbeeld om de btw op boodschappen af te
schaffen, terwijl de boodschappen met 30% in prijs zijn gestegen in
anderhalf jaar tijd. Dat is toch niet in het belang van de middenklasse, die
het zo moeilijk heeft om rond te komen?
De heer Erkens (VVD):
Ook door de inflatie zijn de voedselprijzen de laatste jaren echt flink
gestegen. Iedereen kan dat in de supermarkt zien. Iedereen maakt dat
mee. Je ziet het zelf natuurlijk ook als je erheen gaat. Het heeft ook te
maken met welke maatregel, met beperkte financiële middelen, de
koopkracht van gezinnen het meest versterkt. Op dat vlak heeft u het over
het afschaffen van de btw op voedsel. Dat klinkt heel sympathiek, maar als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

8

je daar niet voldoende dekking voor hebt, dan gaat de koopkracht van die
gezinnen er misschien ook niet op vooruit. Dat zal de reden zijn. Ik vraag
me wel af wat die 10 miljard is waar de heer De Jong ook in zijn eigen
verhaal aan refereerde. Misschien kan hij dat dalijk nog vertellen. Hij zei
dat er 10 miljard is opgehaald om met 2 miljard aan koopkrachtverbeteringen te komen, maar dat getal komt mij niet bekend voor.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dat is natuurlijk zonde, want dit is tijdens de Algemene Beschouwingen
en tijdens de Financiële Beschouwingen uitgebreid naar voren gebracht.
Mag ik hier even antwoord op geven? Dit is namelijk een wedervraag.
De voorzitter:
Ja, ik laat het even toe.
De heer Léon de Jong (PVV):
Het prijsplafond wordt afgeschaft, de energietoeslag wordt afgepakt, de
verhoging van de zorgtoeslag wordt afgepakt en zo kan ik nog wel even
doorgaan. Uiteindelijk kom je dan op zo’n 10 miljard euro uit. Als je mooie
sier maakt met het teruggeven van 2 miljard, dan betekent dat dus dat de
mensen thuis denken: waar is mijn geld gebleven? Het gaat erom dat de
VVD zegt dat er niet voldoende geld is, terwijl we ondertussen zien dat er
miljarden naar immigratie gaan. Er gaan miljarden naar Brussel. Er gaan
miljarden naar ontwikkelingshulp. Er gaat 60 miljard euro naar klimaat en
stikstof! Er wordt gedaan alsof er niet genoeg geld zou zijn. Wat een
klinkklare onzin! Ik vraag nogmaals het volgende: als die burger ziet dat
zijn boodschappen met 31% in prijs zijn gestegen in anderhalf jaar en dat
de VVD die niet eens goedkoper wil maken, terwijl die partij wel een grote
mond heeft over de hardwerkende middenklasse, dan is dat toch een klap
in het gezicht van diezelfde hardwerkende Nederlander, waar de VVD
alleen in verkiezingstijd voor opkomt? Uiteindelijk worden ze toch gewoon
in de steek gelaten?
De heer Erkens (VVD):
Nogmaals, het kabinet komt met een koopkrachtpakket om mensen in
armoede grotendeels te helpen. Wij doen zelf voorstellen om die
middenklasse ook financieel te helpen op dit punt. Op een aantal vlakken
trekken we ook samen met uw partij op. Ik denk inderdaad dat wij in onze
programma’s een aantal andere keuzes maken wat betreft de andere
uitdagingen waar wij voor staan. Geld uittrekken voor klimaat – dat
voorbeeld noemde u – draait ook om het isoleren van woningen van
mensen, waardoor de energiekosten omlaaggaan en mensen in de
toekomst een lagere rekening krijgen. Wij maken daar dus gewoon een
aantal andere keuzes in. Wij komen ook op voor de middenklasse en ik
ben blij dat we daar wat betreft accijnzen ook samen met u in kunnen
optrekken.
De voorzitter:
Meneer Grinwis heeft ook een vraag voor u.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Goedemorgen. Ik heb een vraag voor de heer Erkens van de VVD. Hij
gebruikt het Groeifonds als dekking. Nou ben ik nooit zo’n fan geweest
van het Wopke-Wiebes-fonds. Dit is natuurlijk niet de allerslimste
aanwending als je dat toch hebt, maar vooruit. Alleen, het is eenmalig; het
is incidenteel. We weten dat de tabelcorrectiefactor van 9,9% heeft
gezorgd voor een extreme stijging van heel veel belastingen en accijnzen.
Gelukkig is de inflatie nu wat lager geraamd, maar volgend jaar komt er
waarschijnlijk nog eens 3% à 4% tabelcorrectiefactor bij. Wat is dan de
boodschap van de VVD voor het jaar 2025, als het gaat om de brandsto-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

9

faccijnzen? Moeten we dan maar accepteren dat de brandstofaccijnzen in
één keer met € 0,25 à € 0,30 stijgen? En zo nee, hoe gaat de VVD dat dan
betalen? Want het Groeifonds is op een gegeven moment natuurlijk op.
De heer Erkens (VVD):
We gaan inderdaad niet jaar op jaar de accijnzen laag houden vanuit het
Groeifonds. Volgens mij is dat vrij duidelijk. We doen het nu eenmalig,
omdat we de keuze hebben gemaakt om een acuut probleem voor veel
huishoudens op te lossen. Wat we in 2025 gaan doen, is natuurlijk aan een
volgend kabinet. Dus laten we met elkaar ook even de verkiezingen
afwachten en kijken wat de uitslag daarvan is. Onze inzet is inderdaad dat
de accijnzen niet zo hoog moeten zijn dat mensen het niet meer kunnen
betalen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zal de Financiële Beschouwingen niet overdoen, maar deze maatregel
komt natuurlijk voor het grootste deel neer bij de allerhoogste inkomens.
Dat is uitgerekend. Maar goed, dat is de keuze die de VVD dan maakt. Het
zijn dus niet de middeninkomens maar de allerhoogste inkomens die tot
€ 2.000 voordeel krijgen van deze maatregel. De laagste inkomens krijgen
nog geen € 500. Maar goed, dat is een keuze. Het gaat mij ook even om
dat Groeifonds. Je kunt prima zeggen dat je dat geen verstandig fonds
vindt en het geldt wilt besteden aan onderwijs of aan innovatie. Dat is ook
voor de toekomst. Dat kan ik goed volgen, los van de vraag of ik het
ermee eens ben. Dan vervang je de ene toekomstmaatregel voor een
andere. Maar we doen nu iets eenmaligs. Volgens de heer Erkens lag er
geld op de plank, maar het zit gewoon in een fonds. Met het geld uit het
Mobiliteitsfonds worden wegen aangelegd. Dat geld is ook nog niet
allemaal benut. Vindt de heer Erkens dat daar ook geld «op de plank» ligt?
De heer Erkens (VVD):
Laten we ten eerste wel gewoon even het beeld weghalen dat het geld uit
het Groeifonds allemaal weg zou gaan en dat er niks mee gebeurd is. Het
merendeel van het geld, meer dan de helft van het Groeifonds, is al
besteed of gereserveerd voor hele mooie innovatieve projecten in
Nederland. Daar zijn we ook blij mee. Dat fonds is opgericht in een totaal
ander macro-economisch klimaat. De rentestand was lager en de
overheidsfinanciën zaten gewoon ruimer in hun jasje. We hebben nu een
acuut probleem voor 2024. De koopkracht van mensen staat onder druk.
Wij willen voorkomen dat de prijs aan de pomp verder stijgt. Wij vinden
het daarom goed uitlegbaar dat je eenmalig een dekking vindt. Wat je in
de toekomst doet op het gebied van innovatie en met het Groeifonds, en
hoe je ervoor zorgt dat er innovatieve bedrijven naar het land komen, is
een structureel vraagstuk voor de langere termijn. Dat betekent niet dat je
niet eenmalig kunt kijken naar dit fonds en er geld kunt uithalen. Bij een
komend kabinet kun je dan de keuze maken of je op de lange termijn door
wilt gaan met de fondsstructuur of dat je naar een ander instrument moet
kijken om ervoor te zorgen dat je innovatieve bedrijven naar Nederland
krijgt. Laten we één ding opmerken: er is nu wereldwijd een strijd gaande
om innovatieve bedrijven naar je land te krijgen. Amerika heeft de
Inflation Reduction Act. Duitsland en Frankrijk zijn bezig, en ga zo maar
door. Dan is de vraag: is je instrument wendbaar genoeg om in zo’n
onderhandeling bijvoorbeeld een batterijfabriek naar Nederland te
krijgen? Dat zijn voor mij vragen die je hierbij ook moet meewegen.
De voorzitter:
In tweede instantie, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

10

Mijn fractie wil ook wel 1 miljard voor een soort IRA-maatregel. Dat vind ik
allemaal heel interessant. Maar mijn probleem zit ’m een beetje erin dat
de heer Erkens de woorden «op de plank liggen» gebruikt voor geld in
fondsen. Dus ik heb hem gevraagd of hij dan ook vindt dat er in het
Mobiliteitsfonds geld voor wegen op de plank ligt. Ik vind dat een
verkeerde woordkeus. Als de heer Erkens zegt «dit instrument geef ik nu
even op voor de koopkracht», dan heeft dat een prijs. «Geld op de plank
hebben liggen» klinkt alsof het geld niet wordt uitgegeven. Dit is een
fonds. Dat heb je juist bij elkaar gezet om er iets mee te doen.
De voorzitter:
Uw vraag is duidelijk.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zou echt oppassen met de term «op de plank liggen», want dat wekt ...
Maar goed, dat zal framing zijn. Mijn vraag aan de heer Erkens is dan wel:
vindt hij dat er geld op de plank ligt in het Mobiliteitsfonds? Want daarbij
geldt dezelfde systematiek. Het is ook een fonds. En twee. Gaat hij dan in
zijn doorrekening, die we straks zullen krijgen, ook laten zien hoe hij in de
toekomst die accijnzen gaat betalen? Want ik neem aan dat de heer Erkens
zijn plannen wel laat doorrekenen door het CPB. Dat vind ik altijd goed.
We kunnen dit namelijk echt niet tot het einde der tijden doen, even los
van dat ik die maatregel überhaupt onverstandig vind.
De heer Erkens (VVD):
Over twee weken, denk ik, kan de heer Van Weyenberg dat inderdaad
allemaal lezen in de mooie doorrekening, want we laten het ook doorrekenen. Ik ben ook heel benieuwd naar de doorrekening van zijn partij op
dat vlak. Wat de terminologie «het ligt op de plank» betreft: het geld is
nog niet uitgegeven, dus we kunnen er als politiek een ander besluit over
nemen. U kunt daar een andere terminologie voor gebruiken. Dit is de
terminologie die wij gekozen hebben. Als dit voor u een ongemakkelijke
term is, kunt u er natuurlijk andere woorden voor gebruiken.
De voorzitter:
Meneer Omtzigt heeft ook een vraag voor u.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De heer Erkens zei dat de energiebelasting in Nederland ongeveer de
hoogste is. En dat klopt. Neem die voor een kuub gas. Die was in 2022
€ 0,36. In 2023 is die € 0,49 geworden. De reden daarvoor was dat het
energieprijsplafond gedekt moest worden. Dus je ging meer belasting
heffen, maar daarmee zette je er wel een cap op. Het prijsplafond
verdwijnt in 2024, maar de energiebelasting gaat omhoog naar € 0,59 per
kuub. Dat is € 0,70 per kuub inclusief btw. Voor de energiecrisis kon je
voor € 0,70 ook gewoon een kuub gas krijgen. Daar kon je vaste
contracten voor krijgen. Hiermee wordt de gasprijs dus feitelijk
verdubbeld in Nederland. Gaat de VVD daarmee akkoord? Aan de ene
kant zegt de VVD te vinden dat dit uit de pas loopt met Europa en aan de
andere kant hebben we de grootste stijging in jaren. Waar ons vorig jaar
werd voorgespiegeld dat dit is om het prijsplafond te betalen, wordt het
nu niet alleen niet teruggedraaid, maar nog een keer fors verhoogd.
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij is de energiebelasting in Nederland inderdaad gewoon heel
hoog. Dat kunnen wij met elkaar concluderen. De heer Omtzigt en ik zijn
het daarover eens. Het CDA heeft een voorstel gedaan om de energiebelasting vanaf volgend jaar te verlagen. We hebben nog een probleem met
de dekking daarvan, maar het voorstel om die energiebelasting volgend
jaar structureel met 200 miljoen te verlagen, kan op onze sympathie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

11

rekenen. Ik hoop dat er met het CDA nog te praten valt over de dekking
waar zij voor kiezen, want dat zou een goede stap zijn volgend jaar.
Daarna moet volgens mij een komend kabinet ook kijken of die energiebelasting niet structureel omlaag kan en hoe we dat met elkaar gaan
financieren. De energiebelasting is nu dus te hoog en die zal de komende
jaren omlaag moeten gaan. Dat delen wij met elkaar.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De energiebelasting is niet te hoog. Het Belastingplan dat voorligt
verhoogt hem van € 0,49, toen nog mét prijscap, naar € 0,59. Als het
amendement van het CDA met 200 miljoen doorgaat, gaat die naar
€ 0,565. Dat is nog steeds heel veel hoger dan de € 0,49 van vorig jaar. De
vraag is dus: stemt de VVD daarmee in? Dat is de vraag die hier voorligt.
De heer Erkens (VVD):
De vraag is wel iets breder dan de heer Omtzigt nu doet voorkomen. De
vraag is: stem je dan in met het Belastingplan of niet? Als je het Belastingplan wegstemt, dan stem je ook een heleboel andere maatregelen
weg, wat heel schadelijk zou zijn voor bepaalde inkomens. Wij vinden dat
de energiebelasting omlaag moet. Het amendement van het CDA zou
daartoe volgens mij een goede eerste stap zijn. Maar als de heer Omtzigt
nog voorstellen heeft om daarin volgend jaar nog een extra stapje te
zetten met een goede dekking erbij, dan kunnen we daar constructief naar
kijken.
De voorzitter:
Ik zag dat de heer Van der Lee nog een interruptie wilde plegen, maar ik
wil eigenlijk de heer Erkens de gelegenheid geven om verder te gaan met
zijn bijdrage, want hij was nog geen anderhalve minuut bezig. Meneer
Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. Het volgende onderwerp gaat misschien ook nog interrupties
uitlokken. Ik kom op de IACK, de inkomensafhankelijke combinatiekorting.
Misschien wil de heer Van der Lee zijn interruptie daaraan nog aanpassen.
Wij waren vrij verbijsterd door de stellingname van de regering dat uitstel
van de afbouw van de IACK niet mogelijk zou zijn door de IT-systemen van
de Belastingdienst. Nu zijn we normaal wel gevoelig voor het uitvoeringsargument, want als we om dingen vragen vanuit de Kamer, dan moet het
wel uitvoerbaar zijn voor de Belastingdienst, omdat het ook gewoon een
groot probleem is om al die plannen tegelijkertijd door te voeren. Maar dit
roept wel een heleboel vragen bij ons op. Waarom zou de regeling wel op
een complexe manier afgebouwd kunnen worden in de systemen, maar
kun je niet op een pauzeknop drukken om de afbouw uit te stellen? Ik kan
heel moeilijk rijmen hoe je beide standpunten tegelijkertijd kunt innemen,
zeker wetend dat dit ten koste gaat van werkende ouders en dat het om
forse bedragen gaat voor die gezinnen. Graag een reactie van het kabinet
hierop. Wij gaan toch als politiek over de prioritering van wat we
belangrijk vinden in de uitvoering? Ook die vraag richt ik aan de Staatssecretaris.
Als wij als VVD kijken naar het voorstel van het kabinet op de IACK, dan
vinden wij het geen acceptabele uitkomst als de belastingkorting voor
werkende ouders wordt afgeschaft, terwijl de bijna gratis kinderopvang
nog niet ingaat. Gezinnen zouden tussen wal en schip vallen de komende
jaren. Hier moet een oplossing voor komen. We hebben het voorstel
hierop van de collega’s Van der Lee en Grinwis gezien. We hebben daar
wel een aantal twijfels over. Ik zal de collega’s dadelijk bij interruptie een
aantal vragen daarover stellen. We zien namelijk bijvoorbeeld dat de voor
de afbouw gereserveerde 1,6 miljard op de SZW-begroting hier ook niet
voor gebruikt wordt, om het pad inderdaad zachter te kunnen maken voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

12

die werkende ouders. We hebben ook zorgen over de snelle afbouw voor
bestaande gevallen in dit amendement, én over de vraag of de capaciteit
in de kinderopvang dan wel op tijd klaar kan zijn, zodat je het probleem
niet alsnog vooruitschuift naar de toekomst.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Grinwis heeft een vraag.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat stelt de heer Erkens wel, maar ik ben benieuwd wat het alternatief van
de VVD dan is. Als we hier alleen maar commentaar leveren en niets
doen, dan weten we één ding zeker, namelijk dat die bizarre fiscale
geboortepolitiek vanuit het coalitieakkoord en dit kabinet zich gewoon een
weg gaat banen naar de realiteit. Dan wordt het heel aantrekkelijk om aan
een beetje bizarre gezinsplanning te gaan doen, om te zorgen dat de
verloskundigen het in december 2024 superdruk hebben en vanaf 2025
een poosje met de armen over elkaar kunnen gaan zitten. Is dat dan wat
de VVD hier voorstelt?
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij stellen we dat niet voor. We hebben gezegd dat het niet
uitstellen van de afbouw voor ons ook niet acceptabel is. Daar moet een
oplossing voor komen. Volgens mij moeten we als politiek pragmatisch
met elkaar gaan kijken of we met een voorstel kunnen komen dat we
allemaal kunnen dragen. Onze zorg zit op twee vlakken. Het eerste vlak is
de 1,6 miljard die gereserveerd is voor de afbouw. Het zou gek zijn om die
niet toe te passen, want daarmee kun je de afbouw minder steil maken,
waardoor bestaande gevallen minder in de knel komen te zitten. Het
tweede vlak is dat de afbouw nog best ruig en hard is in uw voorstel. Ik
ben benieuwd hoe u daar van uw kant naar kijkt. Ziet u zelf nog mogelijkheden om dat aan te passen? Het alternatief is natuurlijk dat je het kabinet
de missie meegeeft om voor de besluitvorming van volgend jaar een
ander scenario uit te werken om het uit te stellen en daar een politieke
uitspraak over te doen, maar ik snap best dat amendering van dit plan qua
uitvoering waarschijnlijk een stuk makkelijker zal zijn.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Op dat laatste ingaand: we moeten nu inderdaad amenderen, omdat de
Belastingdienst het na aanname van het Belastingplan gereed moet gaan
zetten en we niet nog een jaar kunnen wachten met besluitvorming. Dat is
helder geworden uit de eerdere beraadslagingen met het kabinet. Dat is
één.
Twee. Ik heb dit goede voorstel niet alleen ingediend; dat heb ik samen
met de heer Van der Lee en de heer Stoffer gedaan. We moeten kijken of
we overeenstemming kunnen vinden over die 1,6 miljard, die is begroot
voor de jaren 2025 en 2026, om op enige manier wat landingsgrond te
geven aan het verschil dat er nu is tussen beginnen met het afbouwen van
de combinatiekorting in 2025 en de introductie van goedkope kinderopvang in 2027. Als we dat kunnen mitigeren en als we dat erbij kunnen
betrekken, ben ik daar graag toe bereid, maar dan moet ik daarover even
in overleg met mijn kompanen. Dan kunnen we inderdaad tot een trager
ingroeipad komen en kunnen we er iets langer over doen. Als je de
uitgavenkant betrekt bij het budgetneutraal zijn, kun je daarmee misschien
landingsgrond vinden. Ik heb deze variant al uitgevraagd voor het
amendement. Dat merk ik op voor de beraadslaging. Dat komt er dus ook
aan, maar daarover moet nog wel even netjes worden overlegd, want we
moeten het wel eens worden.
De heer Erkens (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

13

Dat vind ik fijn om te horen. Wij zullen ook constructief in dat gesprek
staan. De lijn is dat er iets moet gebeuren om te voorkomen dat mensen
tussen wal en schip vallen de komende jaren. We hebben wel echt
aandacht voor de bestaande gevallen; daar zitten we heel kritisch en
scherp in. Ik zie uw voorstel graag tegemoet. Volgens mij kunnen we
daarover de komende dagen prima een constructief gesprek met elkaar
voeren.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik ben ook altijd bereid tot constructieve gesprekken, maar de Minister van
SZW zit hier ook aan tafel. Er is een bestemming gevonden voor die 1,6
miljard, waarvan volgens mij slechts een stukje nog niet was bestemd.
Maar dat debat is voor mij al enige tijd geleden, dus ik weet niet wat er
ondertussen exact is gebeurd. Het is belangrijk dat we van het kabinet
horen hoe het nu precies zit voordat we al te snel een beweging maken.
De voorzitter:
Wat is uw vraag aan meneer Erkens?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
De heer Erkens wil er toch met ons voor zorgen dat de voorziening zo
goed mogelijk overeind blijft, juist omdat er sprake is van uitstel van het
bijna gratis maken van de kinderopvang? Als dat geld daarvoor cruciaal is,
dan zal hij bereid moeten zijn om op een andere manier naar de dekking
te kijken.
De heer Erkens (VVD):
Ik deel de vraag van de heer Van der Lee aan het kabinet, dus ik ben ook
benieuwd naar het antwoord op dat vlak.
De voorzitter:
Ook meneer Alkaya heeft nog een vraag voor u.
De heer Alkaya (SP):
Ook als je dat geld zou inzetten, gaan gezinnen die nu kleine kinderen
hebben erop achteruit ten opzichte van de huidige situatie. Begrijp ik het
nou goed dat de heer Erkens wel als eerste voorkeur heeft dat de huidige
situatie wordt voortgezet, maar dan met ingang van 2027, als dat
uitvoeringstechnisch kan?
De heer Erkens (VVD):
Ja. Volgens mij moet je, nu de goedkopere kinderopvang inderdaad
uitgesteld is, ervoor zorgen dat mensen niet de korting al kwijtraken,
terwijl ze nog wel de kosten maken. We zien nu dat er een uitstel komt van
twee jaar, richting 2027. Mijn vraag zou ook nog zijn: hoe haalbaar is het
dat de kinderopvang meteen voldoende personeel heeft tegen die tijd?
Daarom kijk ik nog wel kritisch naar het voorstel van GroenLinks, PvdA,
SGP en ChristenUnie. Wat gebeurt er met dit afbouwpad indien de
kinderopvang meer jaren nodig heeft om op te schalen in de komende
periode? Dat is een vraag die we nog hebben. Daar gaan we bij het
afbouwpad, vooral voor de bestaande gevallen, heel kritisch naar kijken,
net als u, volgens mij.
De heer Alkaya (SP):
We hebben eerder gezien dat het kabinet aanvankelijk zei «dat kan echt
niet» – dat hebben we gezien bij het afschaffen van de jubelton – maar dat
er, als we goed doorvragen, toch best wat mogelijk lijkt te zijn. Ik vraag me
dus echt af of we met een vorm van afbouw moeten werken voor
gezinnen die nu kinderen hebben. Als het moet, dan moet het, maar laten
we als Kamer ook even kijken of het nou echt zo onmogelijk is als het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

14

kabinet zegt. Dat zou ik de heer Erkens willen meegeven. Ik hoor in zijn
verhaal dat hij daar ook kritische vragen over heeft, dus laten we niet nu al
die onderhandeling aangaan, voordat we weten wat daadwerkelijk
mogelijk en onmogelijk is.
De heer Erkens (VVD):
Dat ben ik met de heer Alkaya eens. Daarom zeg ik ook: ik sta er
constructief in. Volgens mij moeten we inderdaad een oplossing vinden,
zodat niet vanaf 2025 deze korting afgebouwd wordt en mensen in de knel
komen te zitten. Volgens mij delen we dat politiek met elkaar. We moeten
pragmatisch naar een oplossing kijken. Ik ben wel benieuwd – dat is een
beetje de uitdaging – hoe we ervoor kunnen zorgen dat we ook in een
komend kabinet wel de afweging kunnen maken om misschien nog een
aantal zaken te repareren. Maar we hebben volgens mij op dit moment
met elkaar een probleem waarvoor we een oplossing moeten vinden. Ik
deel met u dat we de antwoorden van het kabinet daarvoor ook gewoon
nodig hebben, zodat we kunnen komen tot een gedragen voorstel.
De voorzitter:
Inmiddels is ook de heer Stoffer namens de SGP bij ons aangeschoven.
Het woord is aan de heer Alkaya, namens de Socialistische Partij.
De heer Alkaya (SP):
Dank u wel, voorzitter. Helaas neemt de armoede in ons land toe, ondanks
de broodnodige maatregelen die het kabinet na een motie van de SP en
BBB heeft getroffen. Natuurlijk zal de SP de verhoging van het kindgebonden budget en de huurtoeslag steunen, maar deelt de Staatssecretaris
de mening dat dit pleisters zijn, pleisters voor één jaar? Deelt hij dat dit
pleisters zijn die nog een jaartje de echte wond zullen verhullen, namelijk
dat de inkomens te laag zijn en de kosten veel te hoog, waardoor te veel
mensen simpelweg niet rond kunnen komen? En deelt hij dat dit pleisters
zijn die bovendien het ingewikkelde toeslagenstelsel, waar wij allemaal
vanaf willen, nog ingewikkelder en groter maken? Zijn er ook maatregelen
overwogen die de afhankelijkheid van toeslagen niet vergroten, vraag ik
aan de Staatssecretaris. Welke maatregelen waren dit en waarom is daar
niet voor gekozen?
Voorzitter. In de stukken staat dat het voor de verlaging van de eigen
bijdrage in de huurtoeslag per 1 januari 2024 voor de Belastingdienst van
belang is dat de parameters vaststaan per 15 oktober 2023. Dat was dus
afgelopen zondag. Betekent dit dat de wijzigingen in feite nu al vaststaan
en de Tweede Kamer in de praktijk de eigen bijdrage in de huurtoeslag
niet verder zou kunnen verlagen? Hoe verhoudt zich dit tot het budgetrecht van deze Kamer, vraag ik aan de Staatssecretaris.
Voorzitter, tot slot in dit blok. Ik heb nog veel openstaande vragen,
bijvoorbeeld over de energiebelasting, maar daar kom ik nog op terug in
blok 3, over het Belastingplan. Ouders die na 1 januari 2025 een kind
krijgen, hebben geen recht meer op de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Daar hebben we het zojuist in een interruptiedebat ook over
gehad. Maar zij kunnen ook nog geen gebruik maken van de gratis
kinderopvang, omdat die twee jaar vertraagd is. Het meest logische wat
het kabinet zou kunnen doen, is het tevens opschuiven van de afschaffing
van de IACK met twee jaar. Begrijp ik het nou goed dat de belangrijkste
twee redenen zijn om dit niet te doen enerzijds het geld is en anderzijds
de capaciteit bij de Belastingdienst? Het is toch onacceptabel dat ouders
voor duizenden euro’s gedupeerd worden vanwege deze problemen van
de regering, problemen die we zouden moeten kunnen oplossen?
Voorzitter. Allereerst het geld. Het twee jaar later afschaffen van de IACK
zou incidenteel 3,7 miljard kosten, maar bespaart het kabinet aan de
andere kant geen geld doordat de kinderopvang ook pas later gratis
wordt? Wat zijn de nettokosten als dit verrekend wordt, vraag ik aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

15

Staatssecretaris. En hoe erg is het om zo’n incidentele tegenvaller voor de
Staat te hebben, gezien de lage staatsschuld en het feit dat het geld
regelrecht zou gaan naar gezinnen met kinderen? Het is dus niet zo dat we
dat geld uitgeven en het nooit meer terugzien; het gaat gewoon de
samenleving in. Het gebeurt incidenteel en bij een staatsschuld die veel te
laag is. Hoe erg zou dat zijn?
Voorzitter. Dan de uitvoering, want daarbij snap ik ook iets niet helemaal.
Waarom moeten de werkzaamheden van het afschaffen van de IACK, voor
nieuwe gevallen dus, wat blijkbaar erg complex is, ook met de tijd mee
schuiven van 2024 en 2025 naar 2026 en 2027? Is geen enkel deel van de
benodigde werkzaamheden al op de reeds geplande data uit te voeren,
ongeacht de datum van de inwerkingtreding? Waarom moet die ook
opschuiven, waardoor de capaciteit bij de Belastingdienst in de knel
komt? En waarom is de algehele afschaffing van de IACK voor nieuwe
gevallen eigenlijk een zogeheten structuuraanpassing, terwijl elk jaar
opnieuw een oplopende korting toepassen een zogenaamde parameterwijziging is, wat dus wél kan? Volgens mij stelde de heer Erkens dezelfde
vraag. Dat voelt heel gek. Een complexere exercitie kan wel, terwijl iets
wat gevoelsmatig heel simpel is een structuurwijziging betekent en niet
zou kunnen. Kan de algehele afschaffing per 2027 dus niet simpelweg als
een korting van 100% voor nieuwe gevallen in het systeem gezet worden,
wat ook een parameterwijziging zou zijn, of is dat op die manier niet te
regelen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Alkaya. Dat brengt ons bij de bijdrage van meneer
Van Weyenberg namens D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik vervang vandaag bij alle blokken mijn collega
Alexander Hammelburg.
Voorzitter. Er ligt hier een aantal wetsvoorstellen voor die mijn fractie
steunt. Daarmee zorgt het kabinet ervoor dat de stijging van de armoede
die in de boeken stond wordt voorkomen, dat de kinderarmoede volgend
jaar verder daalt en we op koers blijven wat betreft de halvering van de
kinderarmoede. Dat is het doel dat het demissionaire kabinet zichzelf had
gesteld voor 2025. Het is natuurlijk ook hartstikke nodig dat we daarmee
op koers blijven. Mijn fractie steunt wat hier ligt. Ik zou nog een aantal
punten willen noemen. Het is goed dat we daar 2 miljard euro voor
vrijmaken. Maar samen met een aantal andere partijen, onder andere
GroenLinks, de Partij van de Arbeid en de ChristenUnie, hebben wij wel
voorstellen gedaan om het minimumloon nog een extra zetje de goede
kant op te geven en structureel 500 miljoen vrij te maken voor de
kinderopvangtoeslag. Dat hebben we juist voorgesteld voor ouders die nu
in de praktijk een hogere uurprijs betalen dan de maximale prijs in de
kinderopvangtoeslag, waardoor kinderopvang voor een deel niet wordt
vergoed op dit moment. Het is belangrijk dat je dat ook krijgt over de
echte prijs die je betaalt, en dat de prijs van de kinderopvangtoeslag daar
dus ook heel dicht bij in de buurt komt. Dat is het voor nu, maar ook voor
straks, als we de bijna gratis kinderopvang invoeren.
Voorzitter. Dat werken nog te weinig loont, is evident. Ik heb tijdens de
behandeling van de begroting van Sociale Zaken daarom ook al verteld
dat D66 echt voorstander is van een urenvoordeel, een fiscale maatregel
om ervoor te zorgen dat mensen die meer dan drie dagen in de week
werken, netto meer overhouden in hun portemonnee. We hebben het in
de debatten van de afgelopen weken al veel gehad over de hoge
marginale druk en over de groep die zelf meer dan 80% betaalt. Er is ook
een hele grote groep mensen die rond de 50%, 60% of 70% inleveren van
elke extra euro die ze verdienen. Wij kiezen dus voor een urenvoordeel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

16

dat eigenlijk aansluit bij de huidige zelfstandigenaftrek. Daardoor komt dat
terecht bij mensen die nu al meer dan drie dagen werken of dat gaan
doen. Je hoeft dus niet voltijd te werken, maar wel meer dan 1.225 uur per
jaar. Het bedrag dat daar nu staat voor 2028 verdubbelen wij overigens
ook, zodat ook zelfstandigen erop vooruitgaan.
Voorzitter. Wij kunnen hier, en ook in onze programma’s, de mond vol
hebben over de aanpak van krapte, over geld voor de politie, voor het
onderwijs en voor defensie, maar als we mensen niet verleiden om deels
meer te gaan werken, gaan al die ambities sneuvelen. Dan hebben we de
mensen simpelweg niet.
De voorzitter:
De heer Alkaya wil hier een vraag over stellen.
De heer Alkaya (SP):
Werken moet inderdaad meer lonen. Alleen, het demissionaire kabinet
verhoogt de inkomstenbelasting in de eerste schijf. Werken gaat daardoor
minder lonen. Ik snap niet waarom D66 daar dan geen punt van maakt.
Sterker nog, D66 heeft tegen een motie van de SP en Volt gestemd over
het ongedaan maken van die verhoging. Wat is de reden daarachter?
De heer Van Weyenberg (D66):
Uw voorstel is om dat in box 2 te doen, maar wij hebben al een veel
grotere verhoging daarvan voorgesteld in een amendement, samen met
de Partij van de Arbeid, GroenLinks en de ChristenUnie. U gaat in onze
doorrekeningen bij het CPB overigens zien dat wij de inkomstenbelasting
in de eerste schijf veel meer verlagen dan in dat voorstel. Wij komen wel
met voorstellen om ook het hele bedrag van de fiscale constructies op te
halen. Dat gaat u in ons programma terugzien.
De heer Alkaya (SP):
Het programma van D66 is natuurlijk reuze interessant. Ik kom niet meer
terug in de Tweede Kamer, maar mijn opvolger kan daar vast mee uit de
voeten samen met D66. Maar dat is natuurlijk niet op tijd voor volgend
jaar. Het kabinet wil volgend jaar al de inkomstenbelasting verhogen. Oké,
als de dekking D66 niet aanstaat, kom dan met een andere dekking. Maar
laten we de verhoging van de inkomstenbelasting dan tegenhouden. Als
D66 echt meent dat werken meer moet gaan lonen, kom dan met een
andere dekking.
De heer Van Weyenberg (D66):
Sterker nog, ik heb een heel ander voorstel gedaan in een amendement
met de collega’s. Dat levert een veel grotere verlaging op van de belasting
die mensen moeten betalen, en een hoger minimumloon. Dat komt
overigens bovenop de 8% verhoging van het minimumloon die het
kabinet zelf al heeft ingevoerd. Daar doen we nog een keer 1,2% bij. Dat
maakt volgens mij echt verschil.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Tot slot. Alle andere dingen die D66 heeft gedaan, hebben wij ook
gesteund. Dat is natuurlijk ook goed, maar het gaat daarbij niet om het
tarief voor de inkomstenbelasting. Ik snap niet waarom ik geen antwoord
krijg op de vraag waarom D66 accepteert dat het tarief voor de inkomstenbelasting in de eerste schijf volgend jaar omhooggaat.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

17

De vraag van de heer Alkaya was: wij hadden het voorstel om het via box
2 te doen; waarom heeft u dat niet gesteund? Omdat wij in dit
amendement al een voorstel hebben gedaan voor een tariefverhoging van
een veel groter bedrag in box 2 en in box 3. Dat amendement kan op een
meerderheid rekenen. Dat was dus de gedachte.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee, u heeft al drie interrupties gedaan, maar u heeft de
gelegenheid om er weer een te doen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik voel dat de voorzitter mij wat wil afremmen. Dat vind ik toch jammer,
want ik wil graag mijn interrupties allemaal gebruiken vandaag. Het
urenvoordeel. We gaan natuurlijk de doorrekening zien. Ik ben heel erg
benieuwd. En we gaan daar in de campagne vast allerlei debatten over
voeren. Maar leidt dat niet tot nog meer complexiteit en is dat nou wel
rechtvaardig ten opzichte van mensen die bijvoorbeeld omwille van hun
gezondheid of omwille van hun zorgtaken niet meer kunnen werken, of
die een werkgever hebben die niet bereid is om meer uren in een contract
te stoppen?
De heer Van Weyenberg (D66):
Twee dingen. Om te beginnen heeft de heer Van der Lee helemaal gelijk
dat ook werkgevers hier een grote rol in hebben. Naarmate je bij het
roosteren meer rekening houdt met voorkeuren, kun je mensen ook meer
verleiden om het te doen. Als je wat doet aan de werkdruk, maak je het
voor mensen mogelijk om meer uren te werken. Dus op dat punt ben ik
het volledig eens. Maar we hebben het hier in de Kamer heel lang over
dingen als een voltijdsbonus of een meerurenbonus. Collega Agema heeft
namens de PVV heel vaak aandacht gevraagd voor dit punt in de zorg,
mijn fractie ook, overigens vaak met steun van de heer Van der Lee. We
zijn allemaal op zoek naar hoe we hier nog iets kunnen doen om mensen
te verleiden – het is altijd een eigen keus – om bijvoorbeeld een dag meer
te werken, want Nederland is wel kampioen kleine deeltijdbanen. Daar zijn
wij naar op zoek. Dit is een idee dat wij hebben.
Ik sta open voor elk ander idee van andere partijen, maar tot nu toe liep
alles vast op een paar problemen. Het eerste is dat je het niet alleen wilt
geven aan mensen die meer uren gaan werken, maar ook aan mensen die
al veel uren werken. Dat hebben wij hiermee kunnen ondervangen. Het
tweede is dat voltijd niet hoeft. Het is ook belangrijk als je van tweeënhalve naar drieënhalve dag gaat. Daarom vinden wij die 1.225 uur per jaar
– de grens voor de zelfstandigenaftrek – een interessant aanknopingspunt.
Dit is onze bijdrage aan dit debat. Want we praten hier al heel lang over,
maar behalve dingen in cao’s heeft niemand fiscale dingen kunnen
bedenken. Deze steen gooi ik graag in de vijver. Ik praat daar graag met de
heer Van der Lee over door.
De voorzitter:
Meneer Erkens heeft ook een vraag.
De heer Erkens (VVD):
Misschien een korte vraag over de IACK. Ik ken D66 als een partij die ... O,
u komt daar dadelijk nog op. Dan wacht ik nog even, voorzitter. Dan trek ik
mijn vraag in en bewaar ik ’m.
De voorzitter:
Als dat zou kunnen. Meneer Van Weyenberg, gaat u verder met uw
bijdrage.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

18

Voorzitter. Dit brengt mij bij mijn tweede punt. We zijn natuurlijk ook echt
op weg ...
De voorzitter:
Nee. Sorry, sorry, sorry. Ik zei te snel: ga maar door. Meneer Stoffer wil u
toch een vraag stellen hierover.
De heer Stoffer (SGP):
Nu de VVD niet durft, doe ik het. Nee hoor, dat is maar een grapje. Ik heb
nog genoeg interrupties over.
Ik zit even te kauwen op waar de heer Van Weyenberg nu mee komt. Ik
weet niet of ik er direct heel enthousiast van word, maar het is op z’n
minst een compliment waard dat je met iets komt om een bepaald
probleem op te lossen. De heer Van Weyenberg heeft in ieder geval iets
bedacht wat een aantal nadelen die er oorspronkelijk aan zaten,
wegneemt. Maar heeft hij meer varianten?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik weet dat er bijvoorbeeld in het onderwijs experimenten zijn om meer
uren werken mogelijk te maken en te belonen, maar fiscaal heb ik niet
meer varianten. Wij gaan daarnaast natuurlijk nog allerlei andere dingen
doen om werken meer te laten lonen, bijvoorbeeld in de tarieven en de
arbeidskorting. Daar bent u minder fan van. De bijna gratis kinderopvang
is heel belangrijk om werken meer te laten lonen. Maar om mensen de
stap te laten zetten naar meer uren werken is dit, naast dingen in de
tarieven en de arbeidskorting, het instrument dat wij daarvoor hebben.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw bijdrage.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Ik vraag aan de Minister of we op koers zijn om de bijna gratis
kinderopvang nu wel in 2027 te kunnen gaan invoeren. Het is jammer dat
we dat hebben moeten uitstellen. Tegelijkertijd was het capaciteitstekort
wel een reëel probleem, hoe ongelukkig ik daar ook over was. Voor de
tussenliggende jaren is er wel 1,6 miljard beschikbaar gesteld. Daar
hebben we net al vragen over gesteld. In mijn beeld is dat beschikbaar om
de kinderopvangtoeslag te verhogen in die jaren om ervoor te zorgen dat
mensen daarmee al een eerste verlichting krijgen in de kosten van
kinderopvang. Ik zie de Minister knikken, maar het lijkt me goed om dat
wat toe te lichten, want ik hoorde ’m net ook langskomen als een manier
om iets met de IACK te doen. Daar zou ik intuïtief minder enthousiast over
worden, want volgens mij staat dat klaar om de kinderopvangtoeslag te
verhogen, zodat ouders, die nu helaas twee jaar langer moeten wachten,
zien dat de kinderopvang in die jaren al voor een groot deel wordt
vergoed door de overheid.
Dat neemt niet weg dat we rond de afbouw van de inkomensafhankelijke
combinatiekorting wel een probleem hebben, want die zou verdwijnen in
2025 in de gedachte dat de bijna gratis kinderopvang er dan was. Dat is
niet zo. Zoals ik al eerder heb gezegd, zullen we dat wat mijn fractie
betreft dus twee jaar moeten uitstellen. Dat levert natuurlijk altijd de vraag
op hoe je dat betaalt. Ik heb ook het amendement gezien van de heer
Grinwis en de heer Van der Lee. Ik sta daar positief tegenover. Maar gratis
geld bestaat niet. Het is altijd: something’s got to give. In dit voorstel
wordt de IACK ook voor ouders die ’m al hebben, langzaam afgebouwd in
de paar laatste jaren dat ze die hebben. Mensen raken niet graag een
belastingvoordeel kwijt. Maar daarom is het voor mij wel belangrijk dat er
op dat moment dan wel die gratis kinderopvang is. En het is belangrijk dat
we in de aanloop daarnaartoe die kinderopvangmiddelen van 1,6 miljard
al hebben ingezet. Ik heb dus een hele positieve grondhouding. Ik merk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

19

wel bij mezelf terughoudendheid om hier die kinderopvangmiddelen voor
in te zetten. Ik zeg er in alle eerlijkheid bij dat ik nergens bij voorbaat nee
tegen zeg, maar ik vond het oorspronkelijke amendement beter aansluiten
bij de systematiek die er tot nu toe was. Maar ik praat graag met de
indieners door. Ik vraag dus aan de Minister van Sociale Zaken, die ik wel
zag knikken – misschien was dat voor de beantwoording – of ik het goed
heb gezien dat die 1,6 miljard klaarstaat om de kinderopvang goedkoper
te maken. Het zal u niet verbazen dat ik daar een fan van ben.
Voorzitter. Dan heb ik nog twee meer specifieke punten. Het eerste gaat
over de pensioenen van de kappers. Ik heb hier aandacht voor gevraagd
in een tweeminutendebat met Minister Schouten. Door het amendement
van de heer Nijboer is nu geregeld dat mensen tussen 18 en 21 jaar ook
verplicht in de regelingen vallen. Maar hierdoor dreigt nu per 1 januari
aanstaande het pensioen van de kappers mis te lopen. Het is allemaal heel
technisch, maar daar komen mensen binnen die nog niet het volwassen
jeugdloon verdienen. Als zij pensioen gaan opbouwen, wordt die regeling
door Financiën fiscaal bovenmatig verklaard. Minister Schouten zei: dat is
een probleem, maar dat zit in de fiscale regels. We hebben daar vandaag
een perfecte setting voor.
Ik kijk dus naar de Staatssecretaris en ik heb twee vragen. Eén. Kunnen we
niet gewoon zeggen dat, als je tussen 18 en 20 jaar tot het volwassen
minimumloon of minder pensioen opbouwt, er geen sprake is van fiscale
bovenmatigheid, zodat die regeling niet op 1 januari in de problemen
komt? Als dat wetstechnisch moet worden aangepast, sta ik daar open
voor. Ik zit aan amendementen te denken. Ik weet dat dat ook voor
meerdere collega’s geldt, maar ik wil geen ongelukken veroorzaken in de
wetgeving rond de pensioenen, want dat is een gevoelig bouwwerk.
Daarom kijk ik heel erg naar het kabinet met de vraag wat mogelijk is. Ik
zie een reactie van Minister Schouten. Daarom kijk ik ook naar de
Staatssecretaris. Dit is een heel concreet probleem voor een fonds waarbij
jonge kappers volgens mij minder dan het volwassen minimumloon
verdienen – we hebben nog het jeugdloon; mijn fractie wil daar graag van
af, maar het is er nu nog wel – waardoor er een probleem met hun
pensioenen ontstaat. Dit is even heel technisch voor vandaag, maar het
moet wel opgelost worden. Anders hebben we een probleem. Dan gaat de
hele groep geen pensioen opbouwen, wat we nou juist zo graag willen.
Voorzitter, het tweede punt. Ik weet dat mijn partij gelukkig niet de enige is
die daar aandacht voor gaat vragen. Dat gaat over het vapen en de accijns
op e-sigaretten ...
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik stel de vraag hier. Misschien dat collega’s het elders doen. Ik vind de
indeling in blokjes altijd een beetje zoeken. Het gaat over koopkracht,
maar ik stel hem toch alvast hier. Dan kan erover worden nagedacht.
Die accijns voor sigaretten kun je niet ook op e-sigaretten heffen; dat
staan de Europese accijnsregels niet toe. Wat D66 betreft – ik heb dat ook
veel andere partijen horen bepleiten – kunnen we wel een verbruiksbelasting invoeren zolang er geen Europese afspraken zijn. Daar wordt aan
gewerkt, maar ik zou daar niet op willen wachten. Net als collega’s zijn
ook wij met een amendement bezig. Dat schijnt juridisch allemaal heel
ingewikkeld zijn. Ik kan een motie indienen; dat zal ik ook doen als het
nodig is. Nog mooier is het als het kabinet zo meteen in deze eerste
termijn, luisterend naar hopelijk een ruime Kamermeerderheid, al dan niet
in dit blok, constateert dat het dit gaat voorbereiden voor 2025 en dat er
gewoon een verbruiksbelasting wordt ingevoerd. Zoals mijn collega’s
weten, heb ik ook een Belgisch paspoort. Ik kan melden dat dit in België
inmiddels al gebeurt. Ik hoop op een welwillend antwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

20

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg. Voor we verdergaan, heeft de heer
Erkens nog een vraag voor u.
De heer Erkens (VVD):
Het was wel fijn om even de spreektekst van de heer Van Weyenberg af te
wachten; dan kun je IACK-vragen ook een stuk specifieker stellen. Over die
1,6 miljard: de heer Van Weyenberg geeft aan dat je dit voor de kinderopvangtoeslag zou moeten inzetten. Heeft hij dan niet de zorg dat, wanneer
de capaciteit in de kinderopvang de komende jaren nog beperkt is, je de
prijzen verlaagt voor de mensen die het geluk hebben om daar een plekje
te krijgen, en dat dat ten koste zou gaan van de bestaande gevallen in de
IACK? Dat zijn in dat geval dus mensen die werken en kinderen hebben.
Die zouden er daardoor op achteruit gaan. U bepleitte daarnet ook dat
mensen misschien meer moeten gaan werken, gezien de tekorten op de
arbeidsmarkt. Is het dan wel consistent dat u die twee standpunten
tegelijkertijd inneemt?
De heer Van Weyenberg (D66):
Dit kun je ook omkeren. Een van de voordelen van het stapsgewijs meer
gaan vergoeden van kinderopvang is denk ik dat het kan bijdragen aan de
capaciteitsontwikkeling. Ik ben er heel beducht voor dat, als je dit in 2027
in één keer gaat doen, we eind 2026 weer een briefje gaan krijgen met de
strekking: oeps, de capaciteit is er niet! Als we duidelijkheid geven voor
2027 en in aanloop daarnaartoe al, helpt het denk ik om de capaciteit zich
te laten ontwikkelen. Met name in het laatste jaar gaat het om 1,2 miljard;
het loopt ook op. Hiermee voorkomen we dat het straks zo’n forse stap is
dat die capaciteit er niet is. Volgens mij zijn de heer Erkens en ik naar
precies hetzelfde op zoek. Maar hier maak ik mij wel bezorgd over. We
moeten niet later horen dat die capaciteit maar niet is ontstaan. Dat is wat
er nu moet gebeuren. Er moet een pad komen waarin de kinderopvang
voor een steeds groter deel wordt vergoed tot 2027. Dat moet nu zo
duidelijk zijn, dat de sector ook echt aan de slag kan met die capaciteitsuitbreiding. Als we niet oppassen, is straks weer de conclusie dat we
vastlopen op die capaciteit. Juist vanuit de capaciteit zouden we ervoor
kunnen pleiten om die 400 miljoen en die 1,2 miljard in die twee jaren te
verhogen. We maken het graag goedkoper voor mensen, maar dit was de
andere reden waarom de Minister deze middelen heeft vrijgespeeld. Maar
goed, het is aan de Minister om daar haar eigen woorden in te kiezen. Het
was in ieder geval mijn afdronk toen ik het voorstel las.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Van der Lee, die spreekt namens de
fracties van GroenLinks en de PvdA.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Hartelijk dank, voorzitter. Ik spreek inderdaad ook namens de PvdA. Over
de PvdA gesproken, ik las vanochtend een leuke column van oud-collega
Ed Groot in het FD. Hij schreef: «De beste plek om een boom te
verstoppen is in een bos.» En als je iets over het Belastingplan kunt
zeggen, dan is het wel dat het een heel rijk bos is met ontzettend veel
bomen. Het gaat niet alleen om vijftien wetten, maar ook om nog veel
meer maatregelen, waaronder heel interessante. Als ze alleenstaand
besproken zouden worden, zouden ze een ontzettend politiek en
maatschappelijk debat hebben opgeleverd. Aan de ene kant een
compliment richting het kabinet dat ze bepaalde bomen hebben weten te
verstoppen, maar we moeten ook serieus kijken naar de kritiek van de
Raad van State. We hebben een poging gedaan om alles tot ons te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

21

nemen, niet alleen de oorspronkelijke wetten, maar ook de nota’s van
wijzigingen, de vragen enzovoort. Het is bijna niet te bevatten. We kunnen
als Kamer onze controlerende rol dan toch wel heel erg moeilijk invullen.
Dat gezegd hebbende ga ik over naar de inhoud.
We hebben al veel gesproken over koopkracht en inkomenspolitiek. Het is
heel terecht dat het kabinet ervoor gekozen heeft – dat was ook onvermijdelijk – om een extra pakket op tafel te leggen. Men heeft terecht gekeken
naar het advies van de Commissie sociaal minimum. Wij hebben
aangegeven dat wij dat qua maatvoering niet voldoende vonden. Daarom
hebben wij additionele voorstellen gedaan. Die zijn nodig en eerlijk
gezegd is er nog meer nodig, maar dat is meer een onderwerp voor in de
campagne op basis van doorrekeningen. Dat sommige partijen dat niet
doen, maakt het wel ingewikkeld. Die discussies gaan allemaal komen.
Als ik kijk naar wat het kabinet wel doet, dan heb ik daar toch een aantal
vragen bij. Ze komen op zich in de buurt van wat de Commissie sociaal
minimum bepleit. Maar met een bijstandsuitkering hebben mensen nog
steeds onvoldoende geld om rond te komen. Erkent het kabinet dat het
nog niet genoeg heeft gedaan om tegemoet te komen aan de adviezen
van de Commissie sociaal minimum?
Dan over de gekozen instrumenten. Het gaat om veel instrumenten. We
hebben er veel en je moet aan veel knoppen tegelijkertijd draaien. Maar
de veelheid zorgt ook voor veel complexiteit en voor problemen. De
koopkrachtzorgen voor 2024 bestonden al vorig jaar, maar het vergt veel
denkwerk om ze goed te adresseren. Ik ga het nu niet uitgebreid hebben
over het afschaffen van het toeslagenstelsel en over wat we daarvoor in
de plaats moeten brengen. Ook dat is meer iets voor de verkiezingen en
zeker voor de onderhandelingen over een volgende coalitie. We zien dat
nu verschillende toeslagen verhoogd worden. Hoe is dat nou eigenlijk te
rijmen met de doelstelling van het kabinet om de toeslagen af te schaffen?
We kunnen opmerken dat toeslagen bekend staan als gericht, terwijl
andere maatregelen minder gericht zijn, maar bedenk wel dat de
inkomstenbelasting óók een gericht instrument kan zijn, mits zij goed
gebruikt wordt. Daar had het kabinet ook voor kunnen kiezen, bijvoorbeeld door zowel de algemene heffingskorting te verhogen als de tarieven
voor hogere inkomens. Waarom is daar niet voor gekozen?
Een andere maatregel van het kabinet is wat complexer: het vertragen van
de afbouw van de dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon voor de bijstand. Deze maatregel roept veel vragen op. Ten
eerste gaat het om een tijdelijke maatregel. De dubbele AHK wordt
immers nog steeds afgebouwd. We zien ook dat de structurele budgettaire
impact van de maatregel nul is. Klopt het dat we kunnen verwachten dat
de armoede hierdoor na 2024 verder zal oplopen? Waarom heeft het
kabinet niet gekozen voor een structurele maatregel? Nu worden
huishoudens in de bijstand immers nog steeds tot 2036 ieder jaar een
stukje armer. Daarnaast valt deze maatregel ook in het licht van de
problematiek rond de samenloop van regelingen, waar een groep
alleenverdieners met een WIA-uitkering tegen aanloopt. Het gaat daarbij
om 10.000 huishoudens die afhankelijk zijn van een arbeidsongeschiktheidsuitkering en die een lager netto-inkomen overhouden dan mensen in
de bijstand, puur omdat ons veel te complexe stelsel niet goed werkt. Het
kabinet stelt dat het heel moeilijk is om voor deze groep een oplossing te
bedenken en komt daarom met een voorstel om de aanrechtsubsidie per
2028 tijdelijk terug te brengen voor de specifieke groep waar het hier om
gaat. Weet het kabinet zeker dat dit gaat lukken per 2028 en dat deze
maatregel zowel uitvoeringstechnisch als juridisch haalbaar en houdbaar
is? Kunnen we nog negatieve bijeffecten van deze maatregel verwachten?
Het gaat inderdaad om een complexe problematiek, maar er zijn ook
eenvoudiger oplossingen.
Het probleem is weg als we de dubbele AHK in het referentieminimumloon in één keer afschaffen in plaats van via een afbouwpad. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

22

vraagt wel om het anderszins verhogen van de bijstand via andere wegen.
Het voordeel daarvan is dat bijstandsgerechtigden niet meer te maken
hebben met de dreiging van een jaarlijks dalend inkomen tot 2036. De
vraag is dan natuurlijk: hoe moeten we dan de bijstand verhogen? Dit kan
bijvoorbeeld door de algemene heffingskorting flink te verhogen. Dat
betekent een flink hogere belastingvrije voet. Dat kunnen we betalen door
de arbeidskorting te verlagen, eventueel in combinatie met progressievere
schijftarieven in box 1. Is het kabinet het met GroenLinks en PvdA eens
dat het gek is om veel belasting te heffen bij mensen en dat vervolgens
via allerlei complexe regelingen terug te geven? Het zou helpen om een
hogere belastingvrije voet te hebben.
De voorzitter:
Even wachten met interrupties totdat de heer Van der Lee dit stuk heeft
afgemaakt.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Wat opvalt, is dat het kabinet in dit Belastingplan wederom kiest voor een
hogere arbeidskorting in plaats van een hogere algemene heffingskorting.
Inmiddels is zo ongeveer iedereen het erover eens dat we uitgeprikkeld
zijn. Het verschil tussen werken en niet werken nog verder vergroten via
een nog hogere arbeidskorting werkt niet om mensen aan het werk te
krijgen. Wat wel zou kunnen helpen, is de marginale druk voor lage
middeninkomens wat terugbrengen, maar daar helpt dit Belastingplan
dan weer niet bij. Sinds 2011 is het budgettaire beslag van de arbeidskorting met meer dan 20 miljard gegroeid. Wanneer zijn we klaar met
mensen prikkelen om ze aan het werk te krijgen? Is het niet voldoende dat
het sociaal minimum is vastgesteld op 70% van het nettominimumloon?
Waarom moeten we dat percentage in werkelijkheid dan ook nog eens
flink verlagen door zo’n hoge arbeidskorting te hanteren?
De voorzitter:
Meneer Grinwis heeft daar een vraag over.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Het antwoord op de vraag van de heer Van der Lee is wat de ChristenUniefractie betreft ja. Maar hij vraagt dit allemaal aan een demissionair
kabinet, terwijl hij behoorlijke stelselwijzigingen voorstelt. Het is wat veel
gevraagd om in de besluitvorming van afgelopen augustus eventjes een
streep te zetten door de afbouw van de dubbele heffingskorting in het
referentieminimumloon. Ons verhaal is: schrap al dat inkomensafhankelijke grut en creëer een nieuwe basiskorting, een nieuwe uitkeerbare,
verzilverbare heffingskorting. Maar oké, dat is ons verhaal.
Het is allemaal begonnen in het kabinet-Rutte II. Toen zijn al die wetsvoorstellen ingediend waarbij alles wat inkomensafhankelijk gemaakt kon
worden, inkomensafhankelijk gemaakt is. We zitten nu eigenlijk iets te
repareren wat al jaren geleden geïntroduceerd is. We zitten nu eigenlijk
met de handen in het haar: wat hebben we gedaan? Erkent de heer Van
der Lee dat? Er zijn meerdere wegen naar Rome. Ik ben het helemaal met
hem eens, maar het is op dit moment wel wat veel gevraagd aan dit
kabinet. Ik ben met alle plezier bereid om die verhoging van die arbeidskorting, die ik echt onzinnig vind, weg te amenderen en wat beters te
doen, maar dan moeten we eerst een discussie voeren over de vragen die
ik stelde.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het waren heel veel vragen. Laat ik beginnen met de erkenning dat wij
helaas bijna dagelijks werken aan het repareren van onbedoelde effecten
van keuzes uit het verleden. Daar dragen we allemaal op verschillende
manieren verantwoordelijkheid voor. Dat is gewoon een gegeven en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

23

erken ik volmondig. Met elkaar hebben we al dan niet bewust en in
wisselende meerderheden een ontzettend complex stelsel gebouwd
waarvan we allemaal zeggen: zo kan het niet langer; we moeten echt wat
anders doen. Tegelijkertijd weten we ook dat zo’n ingrijpende stelselwijziging aan zo veel voorwaarden moet voldoen in termen van wat het van
de uitvoering vraagt, maar ook daarvoor al, dat het heel goed doordacht
moet zijn. We willen allemaal inzicht hebben in de effecten. We willen niet
dat mensen zwaar de dupe worden van zo’n stelselwijziging. Dat delen we
allemaal met elkaar. Ik heb niet op alles een antwoord, maar ik ben wel
benieuwd of deze discussies überhaupt bij het kabinet op tafel hebben
gelegen. Er zijn keuzes gemaakt, maar er waren ook andere keuzes
mogelijk. Waarom zijn die dan niet gemaakt? We proberen stapsgewijs
wat verbeteringen aan te brengen en de complexiteit wat te reduceren. Ik
moet nog overwegen of ik op dit punt een amendement indien. We
hebben al de nodige amendementen met elkaar ingediend. Ik ben erg
benieuwd naar de antwoorden. Nog afgezien van de besluitvorming voor
het komend jaar en de campagne en de formatie straks, is het heel
belangrijk dat we met elkaar deze discussie blijven voeren. We moeten
een goed gevoel houden over hoe we gezamenlijk een oplossing voor de
complexiteit vinden en een nieuw stelsel realiseren.
De voorzitter:
De interrupties beginnen wat lang te worden en u bent ook al aan het eind
van uw quotum, meneer Grinwis, dus ik geef u gelegenheid voor een
korte laatste vraag.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank u wel. Ik ben heel blij met het antwoord van de heer Van der Lee. Ik
pak de handschoen graag samen met hem op. Het is inderdaad maar
goed dat de tijd dat het CPB studies presenteerde onder de titel
Prikkelbare moeders ver achter ons ligt.
De voorzitter:
Goed, daar kunt u misschien straks in uw inbreng zelf iets over zeggen.
Meneer Van Weyenberg heeft ook nog een vraag.
De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Van der Lee heeft natuurlijk gelijk. Hoewel, er is echt geen kabinet
dat ten opzichte van Rutte II – dat is wel een beetje een buitencategorie –
zo veel van de dingen die toen gebeurd zijn, heeft moeten herstellen,
hoewel Rutte I een run for their money geeft, geef ik toe.
Mijn vraag gaat over wat de heer Van der Lee net over de arbeidskorting
zei. Ik meende te horen dat hij zei: ik wil er wel helemaal van af. Nee?
Want u vroeg net: is het niet genoeg om gewoon 70% uitkering, 100%
minimumloon te hebben? Nou, ik kan u verklappen dat ook met de dingen
die we nu doen om de koopkracht te stutten, zoals het kindgebonden
budget – die hebben allemaal afbouwpaden – de stap naar werk veel te
weinig loont. Even voor mijn geruststelling: de heer Van der Lee heeft dus
niet bepleit om de arbeidskorting af te schaffen? Want dat meende ik uit
zijn opmerkingen te halen. Dat zou voor heel veel middeninkomens en
mensen die voor het minimumloon werken, heel slecht nieuws zijn.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat de verhouding tussen de
algemene heffingskorting en de arbeidskorting uit het lood is geslagen en
dat we te veel geld pompen in de arbeidskorting. Recent was er nog weer
een publicatie in de ESB, de Economisch Statistische Berichten, over de
marginale druk: die is een probleem, maar die is eigenlijk vooral een
probleem voor mensen die in deeltijd werken en kinderen hebben. De
vraag is of het elke keer maar verhogen van de arbeidskorting ons echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

24

helpt om het arbeidsaanbod dat we nodig hebben, te stimuleren. Wij
hebben het gevoel dat dat echt niet het geval is. We zien ook dat er heel
vervelende neveneffecten ontstaan, doordat we die keuze maken in plaats
van dat we de algemene heffingskorting verhogen. Daar vragen wij
aandacht voor.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben het ermee eens dat bijna gratis kinderopvang een hele belangrijke
factor is om iets te doen aan het laten lonen van werken. Daarvoor trekken
de heer Van der Lee en ik en onze partijen al jarenlang gezamenlijk op.
Maar ik denk echt dat we de arbeidskorting nu nodig hebben. Als ik nu
naar het inkomensbeeld kijk, zie ik dat het laten lonen van werk, naast iets
doen aan bestaanszekerheid, van belang is. Juist voor mensen met een
minimumloon of een modaal inkomen is de arbeidskorting onmisbaar om
te zorgen dat zij nog iets overhouden. Ik hoop in de doorrekening van de
heer Van der Lee niet terug te zien dat hij de arbeidskorting gaat verlagen.
Dat zou mijn steun in ieder geval niet hebben, maar goed, ik ben ook geen
lid van zijn partij.
De voorzitter:
Met een vraagteken aan het einde van de zin. Meneer Van der Lee, nog
een korte reactie en dan kunt u verder.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik ben natuurlijk benieuwd naar het bredere oordeel van D66 straks over
onze doorrekening. Laten we ons niet focussen op één maatregel, maar
laten we kijken naar het totaalpakket dat we zullen neerleggen, waarin wij
echt oog hebben voor de middengroepen en voor de noodzaak om aan
arbeid meer over te houden. Maar dan zijn andere keuzes ook heel
cruciaal. Ook dat hebben we al vaak benoemd: we moeten meer lasten
leggen op winst, vermogen en vervuiling, en de lasten op arbeid verlagen.
Dat is de beste manier om arbeid meer te laten lonen en ervoor te zorgen
dat er straks voldoende mensen zijn om alle enorme uitdagingen die we
met elkaar hebben, goed betaald, voor ons te gaan oplossen.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw bijdrage.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik was klaar met dit blok. De vraag over de IACK snap ik, maar daar heb ik
volgens mij al antwoord op gegeven. Daar gaan we het vast nog apart
over hebben. Het amendement zoals het er ligt, vind ik eigenlijk heel
goed, maar ik sta altijd open voor een gesprek.
De voorzitter:
Was het uw eigen amendement? Ja, dan is het een soort
wc-eendopmerking. Goed, bedankt. We gaan naar mevrouw Van Dijk van
het CDA.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank je wel, voorzitter. Zojuist was er een interruptiedebatje over het
repareren van keuzes uit het verleden. Ik wil ook wel een beetje aanhaken
bij het verhaal van de heer Van der Lee over het bos en de bomen, want ik
had ook regelmatig het gevoel: jeetje, we zijn wel met een enorme bak
aan wetgeving bezig, in een nog kortere tijd dan normaal. Afgelopen
vrijdag werden we weer verrast met een enorm pak aan documenten.
Volgens mij is niemand hier te lui om die tot zich te nemen, maar we
willen het wel graag goed doen met elkaar. Laten we daar vandaag maar
een eerste poging toe wagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

25

Voorzitter. In dit blok staat voornamelijk de verwerking van de koopkrachtmaatregelen op de agenda. We begrijpen dat gerichte maatregelen
worden genomen om de bestaanszekerheid te waarborgen, maar zoals we
al vaak met elkaar geconstateerd hebben, verhogen quick fixes als het
ophogen van toeslagen en arbeidskorting de marginale druk juist. Ook
hier – daar hebben we het al bij de Algemene Financiële Beschouwingen
over gehad – ontstaan soms onuitlegbare verschillen tussen soorten
huishoudens. Als je alleenverdiener bent met een modaal inkomen, dan is
het eigenlijk van de zotte dat je netto onder aan de streep soms minder
overhoudt dan een alleenstaande in de bijstand, terwijl je een mond meer
te voeden hebt. Het kabinet boekt pas per 2028 middelen in voor een
structurele oplossing en in de tussentijd moeten gemeenten het probleem
oppakken.
Ik wil toch ook even kort stilstaan bij het feit dat we echt heel veel werk bij
gemeentes neerleggen. Bij dezen wil ik dan ook het respect uitspreken
voor die gemeentes, want ook daar vinden vaak ingewikkelde discussies
met mensen plaats. Want uiteindelijk gaat het altijd weer om die mensen.
We hebben het er heel vaak over hier, en volgens mij wil iedereen een
bepaalde kant op, dus mijn vraag is vooral: worden er zo veel mogelijk
opties uitgewerkt voor een nieuw kabinet, zodat men dadelijk in de
onderhandelingen hopelijk snel met mooie, goede basisdocumenten naar
de Kamer kan komen?
Voorzitter. We hebben gevraagd om in de marginaledruktabellen ook het
effect van de inkomensafhankelijke aanvullende studiebeurs mee te
nemen. Het verbaast ons dan ook dat het antwoord op deze vraag nee is,
omdat de kinderen het geld zélf ontvangen. Maar ouders met een hoger
inkomen worden wel geacht zelf bij te dragen. Ziet de Minister dat effect
ook, en heeft dat ook nog betrekking op andere inkomensafhankelijke
regelingen?
Voorzitter. Over de IACK hebben we net al heel uitgebreid gediscussieerd.
Voor het CDA is het wenselijk dat de afbouw geleidelijk en gelijkmatig
verloopt, maar inderdaad, ook aansluit bij de invoering van gratis
kinderopvang. We hebben met elkaar geconstateerd dat de discussie van
vorig jaar wel aantoonde dat dat niet het geval is. Maar ik heb gewoon het
gevoel dat wij eruit gaan komen met elkaar. Volgens mij liggen er een
aantal voorstellen en is er ook heel veel bereidheid om er met elkaar over
na te denken. Ik ben dus positief gestemd. Ook wij willen daar graag
constructief in meedenken.
Voorzitter. Een ander puntje waar de heer Van Weyenberg ook al over
begon: de kappers. Ook wij hebben daar een amendement over liggen. De
heer Van Weyenberg heeft al toegelicht waar het probleem zit en ook wij
snappen dat het niet eenvoudig is op te lossen, maar het is volgens mij
wel een foutje dat we eigenlijk niet zo met elkaar bedoeld hadden. Het zou
wel mooi zijn als we dat kunnen repareren.
Dank je wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Grinwis namens de
ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat boom-bosbeeld was natuurlijk mooi als openingszin in die column
van oud-collega Ed Groot. Belastingen zijn inderdaad wel het meest
ideologische beleidsterrein van de overheid, maar verborgen in een hele
hoop techniek, waardoor heel veel van die ideologie meestal een beetje
onder de oppervlakte blijft. Maar ondertussen...
Voorzitter. Iets wat de laatste jaren steeds meer op de radar is komen te
staan, niet in het minst ook omdat het CPB dat tegenwoordig in beeld
brengt, is het aantal Nederlanders dat in armoede leeft. Dat roept
natuurlijk ook weer leuke discussies op over waar het Centraal Planbureau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

26

aandacht aan geeft, waar de politiek vervolgens wat mee doet. Zonder al
te triomfantelijk te doen – want nog lang niet alle problemen zijn opgelost
– is mijn fractie wel heel blij met het feit dat het kabinet ook in demissionaire staat een heel stevig koopkrachtpakket heeft neergezet, waarmee het
aantal mensen in armoede gelijk blijft en het aantal kinderen in armoede
ook sterk daalt. Zonder de keuze om de dubbele algemene heffingskorting
in 2024 niet af te bouwen en het kindgebonden budget en de huurtoeslag
te verhogen, zou het aantal personen in 2024 in armoede naar
verwachting bijna 1 miljoen zijn. Door dit beleid slinkt die groep met ruim
15% ten opzichte van dat basispad, naar 830.000 personen. Iets soortgelijks, of in sterkere mate, geldt voor kinderen. Zonder dit pakket leefden
naar verwachting ruim 225.000 kinderen onder het niet-veel-maartoereikendcriterium, maar als de Kamer deze wetsvoorstellen aanneemt,
daalt dat aantal in 2024 met ruim 27% naar 165.000. Hiermee wordt de
dalende trend van de laatste jaren ondanks hogere energieprijzen en
inflatie, doorgezet. Dat is een compliment aan het kabinet waard, zeker
ook aan de Minister voor Armoedebestrijding.
Daarbij plaats ik natuurlijk wel de kanttekening dat het sturen op armoedecijfers nog steeds een modellenwerkelijkheid is. De mensen die wegvallen
uit de armoedestatistiek, zitten namelijk al relatief dicht bij de goede kant
van de armoedegrens. Dat onderstreept het feit dat we er niet alleen werk
van moeten maken om met zo min mogelijk euro’s zo veel mogelijk
mensen boven een bepaalde armoedegrens uit te tillen maar dat we ook
het bestaansminimum moeten optillen, dat we er ook voor moeten zorgen
dat de bodem van het inkomensgebouw omhooggaat.
Voorzitter. Als je met je boot aan land dreigt te lopen, moet je roeien met
de riemen die je hebt. In het geval van de armoedebestrijding zijn die
riemen ons belasting- en toeslagenstelsel. In die context zijn de
huurtoeslag en het kindgebonden budget dus de meest effectieve
knoppen. Die maatregelen leveren per extra uitgegeven euro de meeste
armoedereductie op, zoals het CPB ook al keurig heeft uitgerekend. Maar
ik benoemde de keerzijde ook al even. Ons belastingstelsel is gemankeerd. De afgelopen twee decennia is de arbeidsparticipatie op de
extensieve marge doorslaggevend geweest in de politieke plannen. Met
name rond de introductie van dat nieuwe arbeidsaanbodmodel, dat
nieuwe werkgelegenheidsmodel, het MICSIM, in 2014 is eigenlijk de
aandacht voor de urenbeslissing voor marginale druk bijna verdwenen uit
de beleidsvorming en is alles gegaan naar mensen aan de slag krijgen.
Dat heet dan de participatiebeslissing. Ik vind dat dit ons belastingstelsel
een hoop kwaad gedaan heeft. We zijn al een aantal jaren aan het
proberen om dat te repareren, maar iedere keer blijkt door koopkrachtmaatregelen de marginale druk toch weer toe te nemen ergens in het
inkomensgebouw. Het moet gewoon veel simpeler en eenvoudiger.
Daarvoor is het nodig om die bodem wat te verhogen.
Het gevolg is dus een stelsel dat niet alleen progressieve nominale
schijven en afbouwende toeslagen heeft, maar waarin ook onder de
motorkap, ver weg van het bewustzijn van de gemiddelde burger – denk
aan de bossen en de bomen – zo ongeveer alles inkomensafhankelijk is.
Dat moet echt anders. Het gevolg van al die inkomensafhankelijkheid is
dus dat die marginale druk, vanuit het geval van een kostwinner met
kinderen en een sociale huurwoning gezien – ik weet dat dit niet de
grootste groep is, maar die groep is er wel – oploopt van circa 70% naar
92% bij een modaal inkomen. Over de selectie daarvan heb ik al wat
gezegd. Maar doordat het kabinet heeft geroeid met de riemen die het
had, neemt de marginale druk dus toe, op de top van 86% naar 92%. Voor
een deel komt dat doordat de afbouwpaden van het kindgebonden budget
en de huurtoeslag, die eerder gescheiden waren, nu overlappen. Wat is de
afweging van het kabinet hierbij geweest? Zou het kabinet misschien nog
willen overwegen om die overlap deels ongedaan te maken? Hoe zou het
ertegen aankijken als we dat met een amendement zouden repareren? Of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

27

wordt het afbouwpad van het kindgeboden budget dan elders te steil?
Welke andere opties ziet het kabinet zoal?
Dan over het niet-gebruik. In het verlengde van roeien met de riemen die
je hebt in een gemankeerd stelsel kennen de toeslagen best een flink
percentage niet-gebruik. Vorig jaar heb ik hiervoor ook aandacht
gevraagd. Inmiddels is de Belastingdienst bezig met bijvoorbeeld een
brievencampagne. Toch ligt het niet-gebruik nog steeds hoger, namelijk
op 10% bij de huur- en zorgtoeslag en 7% bij het kindgebonden budget.
Alhoewel, ik denk dat het dit jaar veel hoger ligt, omdat er een nieuwe
groep rechthebbenden bij gekomen is. Wat zijn hiervan nu precies de
oorzaken? Is dat inderdaad nog steeds onwetendheid bij burgers of is dat
ook angst om een toeslag aan te vragen na alles wat er is gebeurd in het
kinderopvangtoeslagenschandaal? Wat is verder de inzet van het kabinet
om het niet-gebruik verder te reduceren? Wat heeft het kabinet nu precies
klaarliggen zodat bij de komende formatie direct gewerkt kan gaan
worden aan de afschaffing van het toeslagenstelsel?
Ik vrees toch echt dat die plannen van het kabinet moeten komen. In veel
verkiezingsprogramma’s wordt namelijk het afschaffen van het toeslagenstelsel wel met de mond beleden, maar niet overal zijn de ideeën over hoe
het dan wel moet even concreet.
De voorzitter:
Hoeveel tijd heeft u nog nodig, meneer Grinwis?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik heb alleen IACK nog.
De voorzitter:
Dat is niet echt een antwoord op mijn vraag.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Sorry. Dat is nog 30 seconden.
De voorzitter:
Oké, gaat u verder.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Mijn blokjes zijn als het goed is aangepast naar zeven, zeven, elf, en dan
heb ik het over minuten.
De voorzitter:
Dat heb ik nog niet in mijn administratie, maar gaat u verder.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter. De huidige afbouw van de IACK is – dat heb ik al genoemd –
een fiscale geboortepolitiek van jewelste. Een kind dat op 31 december
2024 om 23.59 uur wordt geboren, geeft nog recht op twaalf jaar IACK,
oftewel om en nabij de € 30.000, geloof ik. Wordt het twee minuten later
geboren, dan is er geen recht meer op IACK. Als we het helemaal gaan
doorreken met een tabelcorrectiefactor van 2%, kom je zelfs uit op
€ 40.000. Op de kraamafdelingen worden de verloven alvast ingetrokken,
lijkt mij. Alle gekheid op een stokje, mijn fractie vindt dit geen rechtvaardige manier om de regeling af te schaffen. Wij zeggen: gelijke
monniken, gelijke kappen. Het is beter om de IACK voor alle ouders op
dezelfde manier af te bouwen.
Daarom heb ik dat veelgenoemde amendement vanochtend met collega’s
Van der Lee en Stoffer ingediend. Daarin nemen we twee maatregelen.
Allereerst stellen we de afbouw uit van 2025 naar 2027, omdat in 2027 die
langverwachte goedkope kinderopvang voor iedereen zou moeten
beginnen. Ten tweede bouwen we de IACK vervolgens met het budget dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

28

er is, budgetneutraal in negen stappen af. Daarbij beginnen we
voorzichtig in 2027 en worden de stappen steeds groter richting 2035,
omdat er dan zo langzamerhand wel een robuust kinderopvangsysteem
zou mogen en moeten zijn. Dat is het verhaal achter het amendement. Ik
heb alles gehoord en ik ben overal toe bereid, maar ik denk dat dit
amendement een veel verstandiger voorstel is dan het voorstel dat het
kabinet aan ons heeft voorgelegd.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Grinwis. Het woord is nu aan de heer Eppink, die
spreekt namens BBB.
De heer Eppink (BBB):
Dank u wel, voorzitter. We behandelen vandaag maar liefst vijftien
wetsvoorstellen; een hoog aantal voor een demissionair kabinet. Ik wil
beginnen met de verlaging van de eigen bijdrage in de huurtoeslag,
oftewel een verhoging van de toeslag zelf. Die maatregel is bedoeld om te
voorzien in inkomensondersteuning. Het kabinet doet er 900 miljoen euro
per jaar bij. Dat leidt volgens de demissionair Minister voor Volkshuisvesting tot een instroom van nieuwe burgers die recht krijgen op
huurtoeslag. Ik begrijp de noodzaak om de minima te ondersteunen, maar
de keerzijde van deze ontwikkeling is dat we een nieuwe groep creëren die
afhankelijk wordt gemaakt van de overheid. Ook zij krijgen natuurlijk eerst
te maken met een marginale druk die hoger is dan 50%. Het kindgebonden budget maakt een soortgelijke ontwikkeling door. Deze negatieve
bijeffecten zullen ook daar optreden.
Door het toeslagensysteem loont werken niet meer. Dit pakt extra
problematisch uit voor nieuwkomers. Die vallen vrijwel direct in een
armoedeval. Men spreekt nu over een lage werkloosheid, maar hoeveel
burgers zijn er die vinden dat werken niet loont en die daarom niet
beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt? Mijn vraag aan de Staatssecretaris
is of hij weet hoe groot die groep is. Heeft hij daar cijfers of een overzicht
van? Het kernprobleem van onze arbeidsmarkt en de overheidsfinanciën
is de marginale druk. Voor 60% van de Nederlandse werknemers is de
marginale druk hoger dan 50%. Bij 19% is de marginale druk zelfs hoger
dan 60%. Hier zien we als het ware een goed voorbeeld van de Laffercurve, waarbij steeds hogere tarieven leiden tot steeds minder mensen
die gaan werken.
Voorzitter. In het verlengde hiervan wil ik het hebben over de arbeidskorting. Deze wordt met € 115 verhoogd bij het tweede knikpunt. Het
kabinet beschrijft het als een stimulans om meer te werken. Dat is in
zekere mate ook het geval. Toch wil ik aandacht vragen voor het
niet-transparante karakter van de loonheffingskortingen in ons belastingstelsel. Het merendeel van de burgers in Nederland denkt namelijk nog
steeds dat men 37% betaalt in de eerste schijf, terwijl iedereen eigenlijk
een persoonlijk tarief heeft door de verweven heffingskortingen. Dat is al
eerder gezegd. Dan mijn vraag: is de Staatssecretaris met mij van mening
dat de heffingskortingen het stelsel, net als de toeslagen, onoverzichtelijk
en nodeloos complex maken? In het verlengde: hoe wordt meer werken
gestimuleerd als men niet duidelijk heeft wat men precies moet afdragen?
Hoe wil de Staatssecretaris de transparantie van de schijventarieven
vergroten als de omvang van heffingskortingen juist wordt uitgebreid?
Voorzitter. Dan het bedrijfsleven. Het belang van bedrijven en ondernemers is groot. Nederland is gebouwd op ondernemerschap. De 2,3
miljoen actieve bedrijven in Nederland zijn verantwoordelijk voor 60% van
de toegevoegde waarde van de economie. 70% van de werkgelegenheid
komt voor rekening van ons mkb. Ik vroeg tijdens de Algemene Financiële
Beschouwingen of de Staatssecretaris van Financiën van mening is dat de
voorgenomen lastenverzwaringen verantwoord zijn. Zijn antwoord was ja.
Ik wil toch benadrukken dat veel van de onderhavige voorstellen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

29

lastenverhoging bevatten voor ons bedrijfsleven. Ik zal niet de enige zijn
die in de recente periode diverse gesprekken heeft gevoerd met bezorgde
ondernemers. De overheid heeft de verantwoordelijkheid om haar
begroting beheersbaar te houden. Dat erken ik meteen. De stijgende
uitgaven in combinatie met de voorgenomen lastenverzwaringen staan
daar echter haaks op.
Voorzitter. Ik licht er eventjes een ander thema uit, namelijk de verhoging
van de accijnzen op alcohol. Ik ben zelf een geringe drinker, voeg ik eraan
toe, maar hier is toch veel aan de hand. Het kabinet verhoogt de accijns
op wijn, bier en sterkedrank met 16%. De laatstgenoemde categorie,
sterkedrank, krijgt het zwaar te verduren, omdat de accijnzen op sterkedrank al hoger zijn dan die op bier en wijn. Ook deze lastenverzwaring
maakt veel tongen los. Naast de extra kosten voor consumenten worden
mkb’ers in deze sector hard geraakt door de dalende vraag en de
toenemende grenseffecten. Kijk naar de regio’s. Mkb-bedrijven die sinds
jaar en dag een bijdrage hebben geleverd aan hun gemeenschappen gaan
verloren. Het is de zoveelste klap voor de middenstand op met name het
platteland en in de grensstreek.
Voorzitter. Ik wil nog eventjes wijzen op dit kaartje, dat ik vanochtend
kreeg van de SlijtersUnie. Kunt u het ook lezen? Er staat: Grüße aus
Deutschland. Bij de winkel staan allemaal Nederlandse auto’s voor de
deur. Als ik dus al bezig ben met het doen van inkopen in Duitsland,
bijvoorbeeld vanuit Enschede of Deventer, of misschien vanuit Amersfoort
op een slechte dag, dan is dit toch wel het verkeerde effect.
Voorzitter. Nederland telt meer dan 2.600 detailhandelbedrijven in
gedestilleerde dranken waarvan 1.500 in de grensregio’s. Wat in het
bijzonder voor deze regio geldt, is dat wat weg is niet zo snel weer
terugkomt. Uit onderzoeken van bureau Data Intellica blijkt dat voorgestelde verhogingen tot een nettodaling van de accijnsopbrengsten kunnen
leiden vanwege faillissementen en weglekeffecten. De accijnsopbrengsten
voor sterkedranken zouden volgens dit bureau 362 miljoen bedragen in
2024 in plaats van de begrote 420 miljoen door het ministerie. Er komt dus
minder geld binnen. Dat heeft te maken met de enorme inkomstenderving: hoe hoger de belastingen, hoe meer de economie en het
bedrijfsleven als het ware worden gewurgd. Men komt dan terecht in een
situatie waarin men armoede nog moet gaan verdelen. Dat is het effect.
Voorzitter. Ondernemers in Nederland krijgen verder nog te maken met
een verlaging van de mkb-winstvrijstelling, wat de schatkist 150 miljoen
per jaar moet opbrengen, en een verhoging van het box 2-tarief, waarbij
een aanmerkelijkbelanghouder ruim 4 procentpunt meer gaat betalen
boven € 67.000 dan nu het geval is. En nog zeggen sommige partijen dat
dat niet genoeg is en dat bedrijven nog meer kunnen gaan bijbetalen.
Burgers krijgen een verhoging van het toptarief in de inkomstenbelasting
doordat de schijfgrens niet volledig wordt geïndexeerd. De verhoging van
box 3 wordt ook vervroegd doorgevoerd.
Voorzitter. Ik zou zo nog wel even kunnen doorgaan, maar ik wil me even
laven aan de wijsheid van econoom Coen Teulings, voormalig directeur
van het CPB en bij mijn weten lid van de Partij van de Arbeid. Of dat nog
zo is weet ik niet, maar ik neem het aan. Hij zegt: er is een grens aan
hoeveel je kan nivelleren en die grens is in Nederland bereikt. Vrijwel alle
werkgevers- en ondernemersorganisaties, zoals MKB-Nederland en
VNO-NCW, luiden deze noodklok naar aanleiding van de voorstellen.
Voorzitter, ik zal het hierbij laten en kom later graag terug in de andere
blokken. Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Grinwis heeft nog een héél korte interruptie voor u.
De heer Grinwis (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

30

Ik snap het verhaal van de heer Eppink over dat je je met de dekking in de
voet schiet. Maar toch, zo werkt het niet bij een dekking. Ik ben dus wel
benieuwd naar hoe hij het dekt als hij de bieraccijns wil verlagen of die in
ieder geval minder wil verhogen. Denkt hij net als de Bierpartij in Wenen
aan een belastingverhoging van 50% op radler?
De heer Eppink (BBB):
Nou, nee. Ik kan er dit aan toevoegen. Voor je begroting kun je sec kijken
naar je eigen kleine stukje, bijvoorbeeld naar box 1, 2 en 3. Als de
Staatssecretaris daarin een lastenverlaging wil doorvoeren, dan moet hij
binnen de drie boxen blijven. Aan de andere kant worden er zeer veel
uitgaven gedaan. Ik heb tijdens de Algemene Beschouwingen gewezen op
de enorme groei van het aantal ambtenaren. Daar hebben we een debat
over gehad. Vorig jaar kwamen er 7.000 bij; gedurende uw eigen coalitie
kwam er sinds 2017 een derde in totaal bij. Daar valt zeker te besparen.
Ook bij andere uitgaven valt te besparen. Je kunt wel zeggen «we gaan
die belasting invoeren», maar het gevolg is minder geld voor de overheid,
minder werkgelegenheid en minder ondernemerschap. De Laffercurve,
die zeer funest is, heeft uw partij dus mede tot stand gebracht. U bent
daarmee medeschuldig bevonden.
De voorzitter:
Ik geef de heer Stoffer het woord, namens de SGP. Kunnen de andere
heren even stil zijn? Ja.
De heer Stoffer (SGP):
Ik vond het wel een interessante discussie hiernaast, voorzitter. Daarom
luisterde ik ook even, maar het is net als thuis: als ik daar wil gaan
Bijbellezen, moet ik op een gegeven moment ook maar beginnen; anders
zijn ze bij mij thuis ook niet stil. Dat doen we hier dus ook. Maar ik ga niet
uit de Bijbel voorlezen. Dat doe ik graag, maar we houden het nu bij
belastingen.
In dit blok hebben we drie wetsvoorstellen. Laat ik er gelijk mee beginnen:
de SGP is daar positief over. Bij de volgende blokken zal ik weleens wat
meer kanttekeningen hebben, maar over deze wetsvoorstellen zijn we
positief. Ik heb daar enkel nog een aantal vragen bij.
Ik begin met de investeringen in de huurtoeslag, want dat levert voor veel
gezinnen honderden euro’s per jaar op. Dat is gewoon heel goed. Tegelijk
moeten we constateren – dat hebben collega’s ook gedaan – dat het
toeslagenstelsel hiermee wordt uitgebreid. Ik ben benieuwd waarom niet
gekozen is voor lagere belastingtarieven. Is de Staatssecretaris het met
me eens dat we hiermee nog afhankelijker worden van het toeslagenstelsel en dat afschaffing of versobering door deze wet nog lastiger
wordt? Ik begrijp het dilemma daarbij natuurlijk heel goed.
Voorzitter. Dan ga ik gelijk door naar het kindgebonden budget. Gezinnen
met kinderen verdienen wat de SGP betreft veel meer steun. Het is mooi
dat de kinderbijslag met 250 miljoen euro omhooggaat door de motie die
wij onlangs indienden, maar ook het kindgebonden budget stijgt door het
wetsvoorstel dat vandaag voorligt. Daarover zijn we heel positief. We zijn
natuurlijk minder te spreken over het verlagen van de inkomensgrens
voor paren, want daardoor stijgt de marginale druk met 6,75%. Daarmee
is dat, denk ik, een van de grootste oorzaken van de marginale druk van
eenverdieners, die oploopt tot wel 92%. De vraag die ik daarbij heb, is of
daar geen betere oplossing voor te bedenken zou zijn. Als we vinden dat
de marginale druk verlaagd moet worden, waarom stelt het kabinet deze
maatregel dan voor? Dat is natuurlijk eigenlijk een verlengde van de
eerste vraag die ik had. Wij zijn als SGP in ieder geval bezig met een
amendement om die verlaging terug te draaien. Ik ben benieuwd wat de
Staatssecretaris, en wellicht straks ook de Kamer, daarvan vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

31

Voorzitter. Ik wil heel kort even stilstaan bij de algemene heffingskorting.
Dat hebben collega’s ook gedaan. De dubbele algemene heffingskorting in
het referentieminimumloon wordt bevroren. Dat is goed nieuws voor
eenverdieners met een uitkering, maar ook de reguliere dubbele
algemene heffingskorting is in de afgelopen jaren afgebouwd en
inmiddels afgeschaft. Dat is slecht voor heel veel eenverdieners. Mijn
vraag is waarom het kabinet daar niets aan doet. Want deze groep komt
misschien niet direct in de problemen, maar die heeft in de afgelopen
jaren wel veel meer euro’s afgedragen dan tweeverdieners. Dat gaat echt
over tienduizenden euro’s. Mijn meest belangrijke vraag is eigenlijk of het
kabinet bereid is om ook naar deze groep te kijken en te bezien welke
mogelijkheden er zijn om de gevolgen van de afbouw van de heffingskorting voor hen te beperken. Daarnaast ziet de SGP uit naar de structurele oplossing voor de groep eenverdieners waarvoor dit wetsvoorstel
een tijdelijke oplossing biedt. Mijn vraag daarbij is of daarvoor al opties in
beeld zijn.
Tot slot, voorzitter, eindig ik ook met de IACK, want die inkomensafhankelijke combinatiekorting is een van de belangrijkste oorzaken van de
belastingkloof tussen een- en tweeverdieners. Vorig jaar hebben we
besloten om deze af te schaffen, maar dat gaat, zoals we geconstateerd
hebben, op een onrechtvaardige manier. Daar zijn we het inmiddels breed
over eens. Vorig jaar heb ik samen met de heer Omtzigt een amendement
ingediend dat een ander afbouwpad voorstelde. In de Eerste Kamer heeft
mijn collega Schalk al gevraagd opties uit te werken voor een ander
afbouwpad. Mede namens collega Schalk dank voor die brief. Een van die
opties is uitgewerkt in het amendement van de heer Grinwis, waar ook de
heer Van der Lee en ik inmiddels onder staan. Mijn laatste vraag aan de
Staatssecretaris is of hij het ermee eens is dat het huidige afbouwpad niet
rechtvaardig is en dat er een afbouw moet komen die voor iedereen gelijk
uitpakt. Ik ben benieuwd naar de visie van de Staatssecretaris op het
amendement. Dat zijn velen die voor mij gesproken hebben ook, dus dat
gaan we horen. We kijken waarop we met elkaar uitkomen. Het is al mooi
dat we dit met elkaar oppakken.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Dat brengt ons bij de laatste spreker van de
zijde van de Kamer voor dit blok. Dat is de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Nieuw Sociaal Contract heeft straks twee speerpunten: goed bestuur en bestaanszekerheid.
Laat ik hier eens met goed bestuur beginnen. Ten eerste dank aan de
Staatssecretaris dat hij de verschillende maatregelen in ieder geval in
verschillende wetten gedaan heeft. Daar hebben we lang om gevraagd.
Dit keer kan je inderdaad stemmen tegen een maatregel, bijvoorbeeld
over glastuinbouw, waarover gisteren een motie lag, en de andere zaken
die daar niks mee te maken hebben wél accepteren. Toch zit ik hier met
een knoop in mijn maag. Er liggen zeventien wetsvoorstellen voor. Het
Belastingplan omvat er vijftien. Dat zijn 1.746 pagina’s, plus nog twee
andere wetten en een hoop bijlagen. Die behandelen we hier binnen één
week. Dit zijn meer dan 100 maatregelen. In het rapport «Versterking
functies Tweede Kamer: meer dan de som der delen» van de
werkgroep-Van der Staaij, zeg ik tegen de heer Stoffer, wordt opgemerkt:
«De werkgroep stelt vast dat de behandeling van wetgeving in de Kamer
meer tijd en aandacht moet krijgen en op onderdelen verbeterd kan
worden. Dit betekent enerzijds dat regeringsvoorstellen tijdig dienen te
worden ingediend. Anderzijds moet de Kamer deze voorstellen voldoende
aandacht geven en op gedegen wijze behandelen.» De Raad van State
benadrukt in zijn advies opnieuw het belang van een zorgvuldige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

32

parlementaire behandeling. Volgens de Raad van State wordt dit belang
door de stapeling van wetsvoorstellen bemoeilijkt.
Voorzitter. Ik durf het gewoon duidelijk te zeggen: op deze manier zijn we
onzorgvuldig bezig met het behandelen van wetten. We zouden een aantal
wetten ook niet kunnen behandelen. Ik kom er straks op terug dat
bijvoorbeeld de FSV-wet nu niet behandeld dient te worden. Laat ik een
voorbeeld geven uit de antwoorden. Omdat wij hier in het verleden
weleens wetten onzorgvuldig behandeld hebben, hebben we nu een
hersteloperatie voor het kindgebonden budget gehad. De uitvoeringskosten waren rond de 8 miljoen en er waren 100 fte’s nodig. Voor box 3
hebben we 115 miljoen aan uitvoeringskosten in 2025 en zijn 1.100
ambtenaren aan de slag. Aan FSV – dat zijn de zwarte lijsten; daar kom ik
dus later op terug – werken 300 ambtenaren. De kosten voor de uitvoering
zijn 50 miljoen en we zijn pas net begonnen. De klapper is natuurlijk de
hersteloperatie kinderopvangtoeslag: 1,6 miljard aan uitvoeringskosten en
2.400 ambtenaren.
Dat is de prijs van slechte wetgeving. Dat is de prijs van hier niet
voldoende aan de voorkant checken. Toch gaan wij hier weer binnen een
week akkoord met een honderdtal maatregelen, waarvan er 80
ongetwijfeld kunnen. Er zal links of rechts een meningsverschil liggen,
maar die zijn uitvoerbaar en daarbij gaan geen grote dingen mis. Maar ik
ben bang dat we er weer net een of twee missen en dat we dan weer een
hersteloperatie krijgen en weer niet alleen heel veel mensen in dienst
moeten nemen, maar ook heel veel burgers onnodig heel veel pijn gaan
doen. Graag een reflectie daarop van de regering, die overigens zo goed
begon. Het idee was namelijk dat inhoudelijke wetvoorstellen in mei en
juni behandeld zouden worden en niet bij het Belastingplan. Dat was het
idee van het kabinet.
Voorzitter. Ik noemde net de uitvoeringskosten van deze operaties. Ik zou
ook graag weten om hoeveel herstelbetalingen het gaat en hoeveel
herstelbetalingen nog gedaan moeten worden in deze hersteloperaties.
Dat geeft namelijk een inzicht in het gebrekkig functioneren van ons
bestuur. Dat geeft ons als parlement ook een taak, namelijk de taak om dit
beter te gaan doen.
Voorzitter. Dan kom ik op de bestaanszekerheid, want daar gaat dit pakket
over. Verschillende collega’s hebben het verschillend beoordeeld, maar de
regering doet hier een poging om ervoor te zorgen dat er bijvoorbeeld
minder gezinnen met kinderen in armoede zijn en om met het pakket dat
hier voorligt, de koopkracht wat te stutten. Laat ik één voorbeeld pakken.
Daarover had ik het net al met de heer Erkens. Dat gaat over de energiebelasting. De energiebelasting was in 2017 € 0,26 per kuub gas en is straks
€ 0,71 per kuub gas inclusief btw. Kan de regering één land ter wereld
noemen waar het zo hoog is? Het antwoord is volgens mij vrij duidelijk:
dat is er niet. Onze huishoudens betalen het meest voor gas om te
voorzien in een elementaire levensbehoefte, namelijk het kunnen
verwarmen van de woning. Het is terecht dat de ChristenUnie een eerste
schijf introduceerde van 1.000 kuub. Dat is ongeveer het minimum dat je
echt nodig hebt als je een huis hebt. Is het niet mogelijk, vraag ik aan de
regering, om ervoor te zorgen dat het in ieder geval voor de eerste 1.000
kuub fors naar beneden gaat? Ik ben er zelf naar aan het kijken. Ik heb ook
een conceptamendement. Dat zal dan wel komen uit een ambtelijk
rapport. Dat zal ik als inspiratiebron gebruiken voor waar je verlaagde en
verhoogde btw-tarieven hebt.
Ik vind dit buitengewoon ernstig. Het is noodzakelijk dat we isoleren en
het is noodzakelijk dat de CO2-uitstoot naar beneden gaat, maar het zou
niet mijn eerste doel zijn om dat te laten geschieden doordat mensen
helemaal niet meer in staat zijn om hun verwarming aan te zetten als het
koud is. Dat is wat hier gebeurt. Wij denken hier in Den Haag dat het gaat
om spotjes met de boodschap dat mensen de verwarming één graad
lager moeten zetten. Dat is misschien aan deze kant van de tafel zo, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

33

wij hebben het hier over huishoudens die zich afvragen of ze überhaupt
de verwarming nog aan kunnen zetten.
De voorzitter:
Er is een aantal interrupties voor u, meneer Omtzigt. Allereerst meneer
Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Ik deel dit natuurlijk helemaal. De belasting op verwarming moet gewoon
omlaag omdat het inderdaad een elementaire levensbehoefte is. De heer
Omtzigt heeft het alleen over 1.000 kuub. Volgens mij was het voorstel
van de ChristenUnie vorig jaar 1.200 kuub en dat is niet voor niks. Er is
gekeken, denk ik, naar het gemiddelde verbruik. Het gemiddelde verbruik
is ongeveer 1.160 kuub. Als je ’m op 1.000 vaststelt, gaat dus iedereen
voor een deel ook in de tweede schijf terechtkomen. Zouden we die eerste
schijf van de energiebelasting op gasverbruik niet boven het gemiddelde
verbruik moeten vaststellen en niet eronder, zoals het kabinet nu
voorstelt?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank voor de vraag. Zolang wij nog geen verschil maken in het tarief, vind
ik dat een licht academische discussie. Op dit moment hebben we in de
eerste en de tweede schijf nog hetzelfde tarief, namelijk € 0,59 exclusief
btw, ongeveer € 0,71 inclusief btw. Ik kan zowel leven met 1.000 als met
1.200 kuub. Daar zit niet mijn grote bezwaar. Mijn grote bezwaar zit ’m erin
dat mensen überhaupt niet meer in staat zijn om hun verwarming te
betalen. Daar zit het grote probleem. Ik denk dat ik dat deel met de heer
Alkaya.
De voorzitter:
Uw laatste interruptie in dit blok, meneer Alkaya.
De heer Alkaya (SP):
Zeker, voorzitter. Daar zijn we het honderd procent over eens. Daarom was
ook mijn verzoek aan de heer Omtzigt om zijn amendement niet zo te
verwoorden dat die 1.000 erin staat voor die eerste schijf. Dat staat in het
Belastingplan. Dat is typisch iets voor blok 3; daar kom ik op terug. Ik vind
het gek dat het kabinet de eerste schijf, ook al is het tarief nu nog
ongewijzigd en is dat hetzelfde, onder het gemiddelde verbruik vaststelt,
omdat dat verduurzaming zou stimuleren. Daar geloof ik helemaal niks
van. Als de heer Omtzigt het zo verwoordt dat, ongeacht wat er uit de
discussie komt over hoe hoog die eerste schijf moet zijn, het tarief in ieder
geval omlaag moet, dan zijn we het helemaal met elkaar eens.
De voorzitter:
Dat is een stelling. Meneer Van Weyenberg heeft ook een vraag.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, voorzitter. Ik zit ook te zoeken. Ik kijk naar elk voorstel dat de heer
Omtzigt indient. Wij hebben zelf een voorstel gedaan om die energierekening te verlagen, maar dan via belastingvermindering. Dat betalen wij
in het voorstel overigens door de grootverbruikers, die nu veel minder
energiebelasting betalen, iets meer te laten betalen. We hebben niet
gekozen voor een tarief in de eerste schijf, maar voor belastingvermindering. Dan geef je het in euro’s. Dan heb je bijvoorbeeld ook niet het
probleem met de blokaansluitingen, is mijn veronderstelling. Zou dat niet
een betere manier zijn dan met een tarief? Ik weet dat de heer Omtzigt
over die blokaansluitingen meer dan eens het woord heeft gevoerd in de
Kamer, en terecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

34

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat is in ieder geval een sympathieke manier om iets te doen. Ik merk wel
op dat ongeveer alles geïndexeerd is in het Belastingplan, dat alles met
10% stijgt behalve de heffingskorting in de energiebelasting. Ik ben
eigenlijk wel benieuwd waarom de regering daarvoor gekozen heeft. De
energiebelasting stijgt enorm. Alles stijgt. Ik kom daar zo op terug. De
IACK gaat met 10% omhoog, de arbeidskorting gaat met 10% omhoog en
veel schijfgrenzen gaan met rond de 10% omhoog. Dat is allemaal heel
fijn voor burgers. Dan zou je verwachten dat datgene wat ook heel fijn is
voor burgers, namelijk de korting op de energiebelasting, in ieder geval
ook met dat bedrag omhoog zou gaan en misschien nog wel een beetje
extra gezien hoe hoog die belasting wordt, maar dat gebeurt niet. Ik ben
eigenlijk benieuwd waarom dat is.
Ik kom zo terug richting de heer Van Weyenberg op wat er bijvoorbeeld bij
de tuinbouw gebeurt en ook bij de energie-intensieve industrie, want daar
vindt een wat nare stapeling plaats. Ik ben er echt wel voor dat die
langzaam wat meer belasting gaan betalen, maar ik denk dat de snelheid
waarmee dat gebeurt, tot grote ongelukken gaat leiden. Als we daar nu in
ons enthousiasme wat belasting gaan heffen – dat kan, zeg ik erbij, en dat
moet echt gebeuren – kunnen daardoor kleine tuinbouwbedrijven
omvallen. We hebben zelfs voorbeelden gehad van de paprika en de radijs
in de antwoorden in de nota naar aanleiding van het verslag. Hetzelfde
zou kunnen gebeuren met bijvoorbeeld de metallurgische industrie. Als je
hier heel veel meer betaalt dan vlak over de grens, je hier bakstenen moet
bakken of toiletpotten moet maken en jouw gas hier 60% duurder is dan in
het in het buitenland, dan verdwijnen die fabrieken.
De voorzitter:
Meneer Van Weyenberg, laatste interruptie op dit punt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Er ligt ook een nota van wijziging rond de glastuinbouw. Daar kom ik in
het volgende blok op. Waar ik specifiek naar op zoek ben ... Ik ben
overigens met liefde bereid om nog over de maatvoering te praten van
het amendement dat wij hebben ingediend. Mijn pleidooi was om als je
iets aan inkomensondersteuning wilt doen op de energierekening, de
belastingvermindering te gebruiken, omdat je dan minder problemen met
het tarief hebt, bijvoorbeeld bij die blokaansluitingen. Dat was de
hoofdreden waarom ik hier graag even met de heer Omtzigt over van
gedachten wilde wisselen. Over de maatvoering van de allergrootste
industriële gebruikers praat ik graag door met hem. Die belastingvermindering heeft een aantal uitvoeringsproblemen voor hele groepen mensen
die anders achter het net vissen, gewoon niet. En dat zijn zeker niet de
hoogste inkomens, zoals ik ook de heer Omtzigt terecht heb horen zeggen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik kijk in mijn amendement ook naar de blokaansluitingen, maar ik denk
toch echt dat het verstandig zou zijn om ook het tarief een stukje naar
beneden te doen, tot een bepaalde grens. Ik zal daartoe een voorstel doen
en dat aan jullie allemaal voorleggen. Ik hoop dat we daar echt over na
kunnen denken. We hebben het tijdens de campagne allemaal over
bestaanszekerheid, terecht. Dan is het nogal raar dat er op een elementaire levensbehoefte, namelijk gas, straks meer dan 50% belasting zit. Dat
doet niemand in de wereld.
Voorzitter. Ik ga even verder, denk ik.
De voorzitter:
Ja, dat dacht u, maar meneer Erkens heeft nog een korte vraag.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

35

O, joh!
De heer Erkens (VVD):
U begon terecht over het punt van zorgvuldigheid. Kun je als Kamer zo’n
groot pakket met zo veel maatregelen zorgvuldig behandelen? Volgens
mij hebben we hier allemaal een bepaald ongemak bij. U noemde de
stijging van de tarieven in de energiebelasting. Volgens mij is dat meer
dan terecht, want die stijgen enorm de laatste jaren. De prognose is dat
die de komende jaren nog verder stijgen. Maar uiteindelijk gaat het
volgens mij wel om wat je als huishouden aan euro’s betaalt aan de Staat
aan energiebelasting en btw. Van alles loopt op dit moment door elkaar.
We hebben de vermindering van de energiebelasting, die de heer Van
Weyenberg noemde. We hebben de tariefstijging. We hebben het
opheffen van de ODE, de opslag duurzame energie, die ook de tarieven
ingaat. We hebben indexatie. We hebben daarbovenop nog de btw. Het is
een heel mandje en een hele stapeling tegelijkertijd. Ik vind de vergelijking
met het buitenland, in alle transparantie, gewoon heel lastig omdat alles
door elkaar loopt en we heel moeilijk kunnen inschatten hoeveel euro’s
Nederlanders meer betalen dan bijvoorbeeld Duitsers of Belgen. Als je
alleen die tarieven met elkaar vergelijkt, neem je bijvoorbeeld de
belastingkorting niet mee. Bent u het ermee eens dat het in het kader van
de zorgvuldigheid, ook richting het WGO op maandag, misschien goed
zou zijn als het kabinet dit allemaal op een rijtje gaat zetten voor ons,
inclusief de vergelijking met het buitenland? Ik merk nu dat wanneer we
als Kamer alleen over het tarief praten maar niet over al die andere
componenten waardoor huishoudens voordelen krijgen maar ook extra
betalen aan de Staat, het heel moeilijk wordt voor ons als Kamer om hier
echt grip op te krijgen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik zie die vergelijking zeer graag tegemoet. Ik heb gewoon een vrij simpele
vergelijking gevraagd met het buitenland, namelijk voor een volle tank
van 50 liter, drie kratjes bier en drie flessen sterkedrank. Daarbij zagen we
al dat er een prijsverschil van € 35 tot € 40 aan het ontstaan is. Inderdaad,
dat is dat kaartje van meneer Eppink. Dat betekent ook dat mijn vrouw dan
weer wil winkelen in Duitsland, waar ik dan niet zo veel zin in heb. Maar
dat is mijn persoonlijke frustratie!
De voorzitter:
Goed, meneer Omtzigt. Laten we de privésores tijdens de lunchschorsing
bespreken, als mensen daar behoefte aan hebben. U heeft nog ongeveer
anderhalve minuut voor uw bijdrage, tenzij meneer Erkens nog in tweede
instantie wil interrumperen.
De heer Erkens (VVD):
Nee, voorzitter. Volgens mij hebben we indirect ook een vraag aan het
kabinet gesteld voor maandag. Ik hoop dat het kabinet daar iets mee doet.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Die vraag ondersteun ik.
Voorzitter. Ik vraag aan de regering of het nou echt nodig is om de IACK
met 10% te verhogen om die daarna af te schaffen. Dat maakt het
geboorteprobleem nog groter. Dit is een van de meest bizarre typen
overgangsrecht die ik ooit gezien heb in de fiscaliteit. Doe er wat aan, zou
ik zeggen. Dat kun je doen door die in ieder geval nu niet te verhogen en
deze straks langzaam te gaan afbouwen en dergelijke.
Hetzelfde geldt voor de arbeidskorting. Ik zie hier eindelijk wat beweging
ontstaan van andere partijen die vroeger de arbeidskorting nog verder
wilden verhogen maar nu zeggen dat dit wel wat minder kan. De collega’s
zeiden eerder: we gaan prikkelen door het op het tweede punt nog € 110

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

36

te verhogen tot het derde ... Noem mij ook maar één belastingplichtige die
denkt: nou, met deze maatregel van Van Rij ga ik een uurtje extra werken!
Het gaat niet gebeuren, Staatssecretaris. Niemand heeft nog een idee wat
hij overhoudt van dat uur extra werken. En wij maar denken dat wij met
deze maatregelen nog mensen aan het prikkelen zijn. Mensen hebben
geen idee! Mensen zijn bang, bang dat ze die toeslagen moeten terugbetalen, bang dat ze een naheffing krijgen. Daarom moeten die prikkels eruit.
Dus hou op met het overprikkelen.
Voorzitter. Dan nog een een-na-laatste punt: de huurtoeslag. Ik snap de
verhoging van de huurtoeslag, maar toch wordt de groep eigenwoningbezitters met een laag inkomen vergeten. Als u werkloos wordt en u krijgt
bijvoorbeeld een WW-uitkering op minimumniveau, dan zorgt de
huurtoeslag er straks voor dat u alleen maar iets meer dan € 200 van de
huur hoeft te betalen, want de rest wordt via de huurtoeslag goedgemaakt. Heeft u zo’n minimuminkomen en een hypotheek van € 500 omdat
u een eigen woning heeft en een stuk afbetaald heeft, dan zakt u vér onder
het minimum. Kunnen we iets doen voor die groep? Dit is niet wat er in
dit Belastingplan speelt, maar ik merk het toch maar op. We denken
constant dat mensen die tijdelijk op een lager inkomen zitten, allemaal in
een huurwoning zitten, maar dat is niet zo. Het proces van het moeten
verkopen van je eigen woning is iets wat ik niemand zou willen aandoen.
Tot slot, voorzitter, het kindgebonden budget. Eén maatregel steekt mij als
een graat in de keel. De heer Grinwis heeft het niet benoemd, maar in
2017 hebben we het afbouwpunt verlegd. Dit betekent dat het echt
€ 10.000 later met afbouwen begint. Omdat het nu naar voren is gehaald
om wat binnen te halen, hebben we nu de marginale druk van 92% bij
eenverdieners. Kunt u iets doen door het afbouwpunt op de een of andere
manier weer te verleggen? Misschien kunnen we daar maandag op
terugkomen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Met uw bijdrage zijn we gekomen aan het
einde van de eerste termijn van de Kamer in dit eerste blok over het
Belastingplan 2024. Ik ga schorsen voor de lunch en wil voorstellen om
om 13.30 uur weer verder te gaan. Dan zeggen wij nu ook dank aan
Minister Schouten, die wel dit eerste blok goed mee heeft kunnen
luisteren, maar het tweede en derde blok niet bij ons aanwezig zal zijn.
Dank daarvoor. We zien u maandag ook weer natuurlijk. Dan zie ik jullie
om 13.30 uur terug in deze zaal. Tot straks.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik had geschorst, maar ik open de vergadering weer even. Mijn administratie zei dat mevrouw Van Gennip er in blok 2 gewoon bij zou zijn, maar
dat is niet het geval, zegt zij.
Minister Van Gennip:
Maandag. Maar nu ben ik toch vrij?
De voorzitter:
Er is een misverstand. Maar dan ook hartelijk dank aan Minister van
Gennip, die de rest van de dag ook andere dingen gaat doen dan die met
ons door te brengen. Dat is jammer, maar het was fijn dat u er was. Tot
maandag weer!
De vergadering wordt van 12.50 uur tot 13.30 uur geschorst.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

37

Welkom terug, allemaal, bij deze eerste dag van het wetgevingsoverleg
over het Belastingplan 2024.
Blok 2
De voorzitter:
We gaan door naar blok 2, want we hebben de verschillende belastingwetten in verschillende blokken ingedeeld. Vanochtend hebben we blok 1
gehad. Voor blok 2 gelden dezelfde regels als voor blok 1. Dat betekent dat
we de sprekers op begrotingsvolgorde hun bijdrage laten doen. We
beginnen dus met de grootste oppositiepartij, dan de grootste coalitiepartij, et cetera. In dit deel heeft iedereen vier interrupties. Kort en
krachtig, want anders tel ik ze gewoon dubbel. Van de zijde van het
kabinet hebben we Staatssecretaris Van Rij in ons midden. De PVV heeft
een andere woordvoerder dan vanochtend, namelijk de heer Kops.
Meneer Kops mag ook meteen beginnen.
De heer Kops (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Ik vroeg me net even af waar de heer Jetten is. Zou
hij er niet bij zijn?
De voorzitter:
Minister Jetten heeft zich afgemeld.
De heer Kops (PVV):
Waarvan akte. Dank u wel, voorzitter.
Voorzitter. De boeren worden kapotgemaakt, de vissers worden ook
kapotgemaakt en de huishoudens gaan er regelrecht aan onderdoor. Zie
bijvoorbeeld de energierekening. Honderdduizenden huishoudens leven
in energiearmoede en komend jaar gaat de energiebelasting op gas
gewoon weer verder omhoog. En nu is de glastuinbouw aan de beurt. De
Nederlandse glastuinbouw heeft het sinds de energiecrisis heel zwaar.
Een jaar geleden zat al een derde van de bedrijven in de financiële
problemen en werden er op korte termijn 300 faillissementen verwacht.
Hoeveel bedrijven zijn er überhaupt nog over, zo vraag ik.
Voorzitter. Met de voorliggende maatregelen lijkt het demissionaire
kabinet erop gebrand te zijn om de sector definitief richting de afgrond te
brengen. In 2021 maakten de energiekosten in de glastuinbouw al 10% tot
25% van de kostprijs uit, dus oplopend tot een kwart. Dat was al veel. Dat
was dus nog voor de energiecrisis. Hoe is dat dan nu, gezien de gestegen
energieprijzen? Graag een reactie.
Voorzitter. Alsof dat allemaal nog niet erg genoeg is, gaat er nu ook het
volgende gebeuren. Simpel gezegd gaat de energiebelasting omhoog. De
outputvrijstelling elektriciteit wordt afgeschaft. Dat betekent dat je zelfs
over de elektriciteit die je zelf opwekt én zelf verbruikt, energiebelasting
moet gaan betalen. En er komt een CO2-heffing voor de glastuinbouw.
Wat is het doel daarvan? De CO2-uitstoot beperken en duurzame
technieken aantrekkelijk maken, zo lezen we. Dat zijn allemaal klimaatmaatregelen, die, zoals altijd, onderaan de streep maar één ding
betekenen, namelijk: hogere lasten en gewoon keihard dokken totdat je
bedrijf omvalt.
Voorzitter. Allereerst dan de vraag: hoeveel CO2 wordt er eigenlijk met
deze maatregelen bespaard? Wat doet dat precies met de opwarming van
de aarde? Want daar is het hele beleid toch eigenlijk voor bedoeld? Hoe
denkt het kabinet dat die duurzame technieken werkelijk aantrekkelijk
worden als een bedrijf door deze maatregelen simpelweg failliet gaat? Uit
de impactanalyse blijkt bovendien dat – ik citeer – «vrijwel geen emissiereductieopties rendabel worden». Kan het kabinet dat uitleggen? Graag een
reactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

38

Voorzitter. Daarnaast is het doel van deze maatregelen – misschien is het
wel het hoofddoel – geld, heel simpel, geld. Het kabinet wil in 2025 148
miljoen binnenharken, want, zo lezen we, dat staat namelijk in het
coalitieakkoord. En akkoord is akkoord. Maar het punt is dat er eigenlijk
geen coalitieakkoord meer is, dus hoe legt het kabinet dit dan uit?
Voorzitter. Hier blijft het allemaal niet bij. Want wat zijn de gevolgen voor
de langere termijn? De Wageningen Universiteit berekende een jaar
geleden al dat de kostenstijging voor de glastuinbouw kan oplopen naar
zo’n 789% in 2030. Dat is dan goed voor zo’n 840 miljoen aan extra lasten.
Een recentere impactanalyse komt uit op 528 miljoen in 2030. Het zijn
enorme bedragen. Daar valt simpelweg niet tegenop te ondernemen. En
waarom eigenlijk? Het energieverbruik bij de teelt van groente, fruit,
bloemen en planten is sinds 1990 al gehalveerd. En hoe komt dat?
Doordat de sector al ruim vijftien jaar volop investeert in energiebesparing en verduurzaming. Dan zou je als kabinet ook kunnen zeggen:
«Wat goed van de sector. Laten we daar trots op zijn. Laten we die sector
gaan koesteren.» Maar nee, ze moeten kapot worden belast. En op een
gegeven moment gebruiken die bedrijven dan helemaal geen energie
meer, omdat ze dan failliet zijn. Hoeveel bedrijven zullen hierdoor failliet
gaan? Hoeveel werknemers komen op straat te staan? Hoeveel bedrijven
vertrekken naar het buitenland? Wat doet het met onze concurrentiepositie? Wat doet het met onze consumentenprijzen? Graag antwoord op
deze vragen.
Voorzitter. Is het kabinet überhaupt met de glastuinbouw in gesprek
geweest? De voorzitter van Glastuinbouw Nederland zei: «Dit
wetsvoorstel staat in geen verhouding tot de afspraken die eerder zijn
gemaakt. Een van die afspraken was namelijk een sector die economische
sterk blijft, maar dat gaat op deze manier allesbehalve lukken. Deze
maatregelen maken een einde aan kleinere, middelgrote en extensieve
familiebedrijven. Voor de helft van de Nederlandse telers wordt het
onrendabel om nog tomaten, paprika’s, komkommers, aardbeien, ander
zacht fruit of bloemen en planten te telen. Waar de energiekosten soms
twee tot soms vijf keer stijgen, kunnen deze kosten beperkt worden
doorberekend aan de consument. Gezonder eten en een groenere
omgeving worden zo voor burgers nog onbetaalbaarder en telers
eindigen in de rode cijfers.» Einde citaat van Glastuinbouw Nederland. Het
is keihard. Oftewel: onbetaalbare producten en bedrijven failliet. Dat kan
toch niet werkelijk de bedoeling zijn? Graag een reactie.
Voorzitter. De maatregelen voor de industrie. Over het doel hiervan laat
het kabinet geen twijfel bestaan, namelijk: «de grondslag van de energiebelasting vergroten en daarmee een aanvullende budgettaire opbrengst
realiseren.» Het is gewoon een geldkwestie. En dat wordt door het kabinet
zelf nog eens extra bevestigd door te stellen dat er geen groot verduurzamingseffect van uitgaat. Dat was toch juist wel de bedoeling, zou je
zeggen. Dus hoe kan dat? Maat wat er wel dreigt, is een weglekeffect. Het
kabinet schrijft zelf: «De vrijstellingen zijn geïntroduceerd om de internationale concurrentiepositie van de industrie te behouden. Dit aangezien
andere landen vergelijkbare vrijstellingen toepassen. Met het vervallen
van de vrijstellingen neemt het weglekrisico van de Nederlandse industrie
toe.» Einde citaat van het kabinet zelf. Conclusie: lekker geld binnenharken, een verwaarloosbaar verduurzamingseffect, bedrijven weg,
werkgelegenheid weg en de CO2-uitstoot verplaatst zich gewoon. Waarom
dan in hemelsnaam deze gekte?
Aluminiumproducent DAMCO in Delfzijl is in 2022 al failliet gegaan door
de hoge energieprijzen. Zinkfabriek Nyrstar waarschuwde gisteren nog:
doe het niet, want onze situatie wordt anders heel penibel. Er zijn nu al
meer faillissementen in de industrie. In het eerste kwartaal van 2023
gingen 80 industriële bedrijven failliet, terwijl dat er een kwartaal eerder
nog 61 waren. Nogmaals, doe het niet!
Dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

39

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Kops. Dan zijn we toe aan de bijdrage van de heer
Erkens namens de VVD-fractie.
De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter. Wij zijn als partij voor ambitieuze verduurzaming van
onze Nederlandse economie. Verduurzaming zorgt, naast dat het helpt
met het verminderen van onze CO2-uitstoot, voor een meer energieonafhankelijk Nederland, schonere lucht alsook een versterking van ons
toekomstig verdienvermogen. Dit ambitieuze beleid moet wel realistisch
zijn. Dat betekent dat het te dragen moet zijn door Nederlandse
huishoudens en dat we bedrijven in Nederland verduurzamen in plaats
van ze de grens over te jagen.
Om dan maar meteen met de deur in huis te vallen: de voorliggende
voorstellen voor de glastuinbouw baren ons zorgen. Er zijn in april goede
stappen gezet om de verduurzaming van de glastuinbouw te stimuleren,
onder andere met meer dan 500 miljoen extra aan subsidiegeld alsook de
openstelling van meer categorieën in de SDE++, de subsidieregeling voor
verduurzaming. Daarnaast zijn er gelukkig de financiële maatregelen die
we vandaag bespreken. Die zouden oorspronkelijk in 2025 in één stap
ingaan, maar die zijn nu al uitgesmeerd richting 2030 over een meer
geleidelijk pad. Tegelijkertijd zien we dat de effecten nog steeds enorm
zijn. We hebben zware twijfels of ondernemers op deze manier wel in
staat worden gesteld om daadwerkelijk te verduurzamen. Of gaan we,
zoals mijn collega ook al zei, een fors aantal faillissementen zien omdat de
voorgestelde voorstellen als een harde dreun binnenkomen? Is het gevolg
niet dat bedrijven verkassen naar het buitenland? Hoe schat de Staatssecretaris de kans daarop in?
Voorzitter. Onze vragen over de maatregelen voor de glastuinbouw gaan
over drie lijnen. Ten eerste zien we dat de ramingen op dit vlak alle kanten
op schieten. In opdracht van de Tweede Kamer zijn er onderzoeken
uitgevoerd die tot totale andere lastenverhogingen komen voor de sector,
namelijk een factor drie tot vier hoger dan wat het ministerie voorspelt. De
heer Kops verwees er ook al naar. Uit de studies komt volgens mij een
bedrag van 600 miljoen tot 740 miljoen. Het CPB geeft ook aan dat de
onzekerheid groot is. Hoe kan dit? Baart de impact van deze maatregelen
het kabinet zelf geen zorgen? Zou het kabinet daarom niet zelf meer de
vinger aan de pols moeten houden bij deze fiscale maatregelen? Zou een
halfjaarlijkse monitoring niet noodzakelijk zijn? Hoe gaat het kabinet om
met mogelijke meeropbrengsten ten opzichte van de voorstellen die het
doet? Zou het kabinet deze meeropbrengsten niet automatisch moeten
terugsluizen naar de sector via een bijgesteld afbouwpad van de fiscale
vrijstellingen of via extra subsidies voor verduurzaming? Kan het kabinet
hierover in gesprek gaan met de sector? Hiermee zou het kabinet in ieder
geval de zorgen over de meest extreme scenario’s weghalen. Ik zie dat er
vragen zijn.
De voorzitter:
Ja, er is zeker een vraag voor u van meneer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
U had een inleiding en u maakt zich zorgen over faillissementen. Ik zou
daar toch een vraag over willen stellen. Het pakket waar het kabinet nu
mee komt, levert in 2035 – dat is nog echt wel ver weg – opgeteld 650
miljoen op. Tegelijkertijd zagen we in de Miljoenennota een overzicht van
het totaal aan fiscale prikkels en fossiele subsidies dat voorbij de 40
miljard gaat. Als je die verhoudingen nou tegen elkaar afzet, is die zorg
over faillissementen dan wel terecht aangezien het gaat om een klein
aantal vrij beperkte maatregelen en om afbouwpaden met heel veel
stapjes? Bent u daar niet te beducht voor, meneer Erkens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

40

De heer Erkens (VVD):
De heer Van der Lee vraagt of ik daar te beducht voor ben. Volgens mij
hebben wij ons iets minder vastgelijmd aan dat bedrag van de fiscale
vrijstellingen dan GroenLinks/PvdA. Ik denk dat het belangrijkste hierbij is
wat de prikkel voor verduurzaming is en of bedrijven de stap kunnen
maken. Wij zijn niet tegen ambitieus verduurzamingsbeleid. Integendeel,
daar zijn we voor. De sector is zelf met ambitieuze doelen gekomen: voor
2030 moet nog meer dan 4 megaton reductie gehaald worden – dat is heel
fors – en in 2040 klimaatneutraal. Die stap hebben ze zelf genomen. Die
hand heeft de sector zelf uitgestoken, ook naar het kabinet en ook naar
ons als parlement. Als dan uit de stukken van het kabinet en de onderzoeken die de Kamer heeft uitgezet, blijkt dat het handelingsperspectief
heel beperkt is en dat sommige ondernemers binnen een aantal jaren met
kostenstijgingen op een bedrijfsresultaat van tientallen procenten te
maken krijgen met uitschieters naar boven, dan ben ik er inderdaad voor
beducht of we hier met elkaar over een goed wetsvoorstel gaan stemmen
of dat de implicaties hiervan eigenlijk te groot gaan zijn. Ik wil niet dat we
over twee of drie jaar met elkaar schrikken van wat er gebeurt en dat we
dan nog gaan moeten bijsturen. Ik zou liever aan de voorkant ervoor
zorgen dat we die ambitieuze verduurzaming ook echt met elkaar toetsen
aan het handelingsperspectief van die bedrijven: krijgen ze voldoende tijd
om die stap te zetten?
De voorzitter:
Meneer Van der Lee, in tweede instantie.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Als ik het goed begrijp, concentreert de heer Erkens zijn antwoord op de
glastuinbouw, terwijl ik meende dat hij een veel breder punt maakte over
alle maatregelen en het totale pakket. Dan is er een groot verschil. We
weten dat een groot deel van de productiekosten in de glastuinbouw
energiekosten zijn, maar in heel veel andere bedrijfstakken is dat totaal
niet het geval, zeker niet in die percentages. Ik kom dus even terug op
mijn meer algemene punt, namelijk dat de zorg voor faillissementen wel
heel snel van stal wordt gehaald. Er zijn namelijk heel veel sectoren waar
dat echt niet aan de orde is. Je zou je zelfs kunnen afvragen of het
rendement op snel investeren in verduurzaming ook minder groot is door
een te lang afbouwpad met te kleine stapjes, terwijl het veel sneller
voordeliger is om die investeringen te doen als je het goed en sneller
beprijst. Hoe kijkt de heer Erkens daartegen aan?
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij moet je er inderdaad voor zorgen dat de prikkel voor
verduurzaming voor sectoren aanwezig is, dat het loont om de stap te
zetten en dat het loont om erin te investeren. Ik denk dat dit bij de
glastuinbouw een hele complexe discussie is omdat die inderdaad
energie-intensief is. Elke maatregel die je neemt, raakt het bedrijfsresultaat dus keihard; dat zien we ook aan deze cijfers. Voor andere sectoren
is die discussie misschien wel anders. Ik heb ook over die fiscale
vrijstellingen gezegd dat je als Kamer dus per maatregel het debat
hierover moet voeren, omdat ook het tijdpad dat zorgt voor een haalbaar
transitiepad, verschilt per maatregel en per sector. Daar moet je dus
zorgvuldig met elkaar mee omgaan. Als er een andere specifieke
maatregel is waar u het debat over wil aangaan, dan doe ik dat heel
graag, maar ik vind het heel lastig om daar in generieke termen een
oordeel over te vellen, omdat de impact daarvan per sector enorm
verschilt.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw inbreng.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

41

De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. Ten tweede de ontwikkeling van de energiebelastingtarieven in
de glastuinbouw. De stijgingen zijn voor veel ondernemers niet bij te
benen. Het doel van een financiële prikkel tot verduurzamen, is dat
ondernemers voldoende tijd en kapitaal hebben om te verduurzamen. Hoe
ziet het kabinet dit, gelet op de voorstellen die nu op tafel liggen? Is het
van mening dat dit handelingsperspectief er nu is voor de sector? Wij
hebben daar zware twijfels over. Het zou beter zijn om het verlaagde tarief
geleidelijker af te bouwen. Dat kan bijvoorbeeld door het tarief een aantal
jaren langer af te bouwen. Ik ben, onder anderen met de heer Grinwis en
mevrouw Van Dijk van het CDA, bezig met een voorstel om te bekijken of
we dit kunnen verbeteren. Hoe kijkt het kabinet hiernaar?
Voorzitter. Ten derde maken we ons ook zorgen over het effect van deze
maatregelen op de gascentrales. Het lijkt er ten eerste op dat elektriciteitsopwekking middels kolen door deze maatregelen aantrekkelijker wordt
dan met aardgas. Klopt het dat aardgas als gevolg van deze maatregel
relatief duurder wordt dan kolen in bepaalde situaties? Klopt het dat alle
gascentrales in de elektriciteitssector onder deze maatregel gaan vallen?
Klopt het dat ook de nota van wijziging van vrijdag dit effect mogelijk nog
verergert? Waarom schaft u niet tegelijkertijd de vrijstelling op kolen voor
elektriciteitsproductie af om het speelveld gelijk te trekken? Wat doet deze
maatregel met de leveringszekerheid vanaf 2030 en erna? Heeft u TenneT
en andere partijen al om advies gevraagd? Zo nee, waarom niet? Is hier
simpelweg een fout gemaakt en bedoelde u de outputvrijstelling in plaats
van de inputvrijstelling op aardgas, waardoor deze hele discussie
voorkomen had kunnen worden? Er lijken immers dingen te gebeuren
door dit wetsvoorstel die niet beschreven staan in de memorie van
toelichting en die ook niet primair het doel zijn. Graag een reactie hierop.
Voorzitter. Dan de Wet fiscale maatregelen industrie en elektriciteit.
De voorzitter:
Voordat u daaraan toekomt, geef ik de heer Grinwis de gelegenheid voor
een interruptie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik merk dat de heer Erkens grote zorgen heeft, allereerst over de
glastuinbouw. Daar ga ik zelf zo meteen ook nog wel op in. Hij heeft ook
zorgen over de wkk en hoe die beperkt wordt, en over de gevolgen voor
het regelbaar vermogen in Nederland. Is dat risico nou voldoende
ondervangen in dit wetsvoorstel? Gaat het goed bijgehouden worden
voor het regelbaar vermogen? Via subsidies in de SDE++ voor CO2-vrij
regelbaar vermogen stoppen wij daar enerzijds geld in en anderzijds gaan
we eigenlijk het regelbaar vermogen in Nederland afknijpen. Dit gebeurt
terwijl het volatiele vermogen, de wiebelstroom, of hoe je het maar wil
noemen, jaar op jaar groter gaat worden. Hoe speelt dat dus op elkaar in?
Zijn de prikkels van het kabinet consistent, wat de heer Erkens betreft?
De heer Erkens (VVD):
Nee, ik denk niet dat die prikkels consistent zijn. We hebben volgens mij
zelfs met het bestaande regelbare vermogen al het probleem dat we
onvoldoende regelbaar vermogen hebben na 2030. Dat geeft de sector
ook vaak aan. Er moeten misschien nieuwe centrales bijgebouwd worden
of de sector moet vroegtijdig overstappen op waterstof. Als je nou ook
nog het bestaande regelbare vermogen met fiscale prikkels afknijpt, dan
maak ik me wel zorgen over wat dit doet met de leveringszekerheid.
Vandaar dus ook de vraag aan het kabinet. Hier zit wat mij betreft wel echt
een groot zorgpunt met betrekking tot het voorstel.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee wil ook nog een vraag over dit onderwerp stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

42

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja. Ik vond de vragen trouwens heel terecht. Ik heb vanuit de sector
berichten gekregen dat geen enkele gasgestookte centrale die wordt
ingezet voor elektriciteitsopwekking en/of de combinatie met warmte op
dit moment een rendement heeft van boven de 60%. Dat betekent dat dit
voor alle installaties gaat gelden. Mag ik dan uit de vraagstelling
concluderen dat de VVD ook vindt dat dit, als je deze stap al zet, waar op
zich veel voor te zeggen is, op dezelfde manier voor kolen moet worden
ingezet? Want anders krijgen we een verplaatsingseffect met
waarschijnlijk per saldo nog meer CO2-uitstoot, omdat kolen nu eenmaal
veel meer CO2-uitstoot produceren dan gas als ze gebruikt worden voor
elektriciteitsopwekking.
De heer Erkens (VVD):
We kunnen concluderen dat er iets moet worden gedaan aan die perverse
prikkel. Ik vroeg zelf ook: waarom wordt die vrijstelling op kolen dan niet
ook afgebouwd, zodat die prikkel gelijktijdig is? De reden dat ik de vraag
stel en het antwoord van het kabinet afwacht, is omdat we het ook in de
klimaat- en energiedebatten natuurlijk vaak hebben gehad over de
kolencentrales. Er lopen juridische procedures over de sluiting in 2030. U
kent ze ook; ik hoef het niet uit te leggen. Ik ben inderdaad wel benieuwd
wat daarbij het risico zou zijn. Als de afbouw van deze vrijstellingen
misschien weer leidt tot miljardenclaims die we via de rechters aan die
bedrijven moeten overmaken, dan ben ik daar huiverig voor. Dan moeten
we een andere oplossing vinden. Daarom stel ik dus de vraag aan het
kabinet; ik wil die feiten op tafel krijgen. Het idee dat we met elkaar een
oplossing moeten gaan vinden om te voorkomen dat die kolencentrales
meer gaan draaien dan de gascentrales, delen we met elkaar.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.
De heer Erkens (VVD):
Ja, voorzitter. We waren bij de Wet fiscale klimaatmaatregelen industrie
en elektriciteit gebleven. Hiervoor gelden dezelfde zorgen als bij de
glastuinbouw. Geven we bedrijven het handelingsperspectief om te
verduurzamen of komt er door deze maatregel een weglek van bedrijvigheid? We zeggen dan vaak: Nederland armer en de wereld warmer. We
willen immers een duurzame industrie, waarmee we ook nog eens onze
strategische autonomie vergroten. Weglek van deze bedrijven naar een
land als China zou die autonomie verder onder druk zetten. Ook zouden
de banen van al die mensen die daar werken verloren gaan. Het kabinet
geeft in de beantwoording aan dat het effect van deze maatregelen op het
bedrijfsresultaat maximaal 1% is. Hoe zeker is het kabinet hiervan? Wij
horen echt andere signalen vanuit de sector. Heeft het kabinet ook het
afschaffen van de IKC, en de hogere EB die al doorgevoerd wordt, hierbij
meegerekend? We zien dat een stapeling van maatregelen deze specifieke
bedrijven treft. Deze losse maatregelen gaan misschien om 1% van het
bedrijfsresultaat. Maar als je alle andere zaken erbij optelt die wij wel
doen maar waar andere landen misschien nog niet aan morrelen, dan
maak ik me zorgen of dat gelijke speelveld nog bewaard wordt.
We willen dus dat bedrijven hier in Nederland verduurzamen. Krijgen die
bedrijven voldoende handelingsperspectief? Hoe sluit het subsidieinstrumentarium hierop aan? Hoe worden de nationale CO2-heffing, de
Europese CO2-heffing, het afschaffen van de belastingkorting op de
bedrijven in deze sector en ook de IKC bij elkaar opgestapeld? Is een
afbouwpad, zoals bij de glastuinbouw, hierbij overwogen? Is het, ook
gezien uw intentie, niet alsnog verstandig om te onderzoeken of u met
verstandige afbouwpaden voor fiscale vrijstellingen kan komen, zodat
bedrijven hier in Nederland kunnen verduurzamen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

43

Voorzitter. Als laatste snappen we niet waarom de vrijstelling voor het
gebruik van elektriciteit tegelijkertijd ook wordt afgeschaft voor metallurgische procedés. We willen immers juist dat de industrie elektrificeert.
Waarom doet het kabinet dit? Boven op de IKC-prikkel die ik net al
noemde, is dit een dubbele klap voor bedrijven die al eerder verduurzaamd hebben dan de rest en al op elektriciteit produceren. Zij krijgen nu
te maken met een hele forse lastenstijging. Als we deze bedrijven willen
elektrificeren, dan moeten we het misschien niet zo duur maken. Wat wilt
u hier dus mee bereiken en hoe ziet u dat gelijke speelveld?
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank, meneer Erkens. De SP-fractie is bij blok 2 niet aanwezig, maar bij
blok 3 wel weer. Dat betekent dat we voor nu doorgaan naar de bijdrage
van de heer Van Weyenberg, namens D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik sluit meteen even aan op de glastuinbouwvraag
van collega Erkens. Met name de vraag over de relatie tussen kolenproductie en gasproductie is natuurlijk pregnant. Daar ging het net ook in een
interruptiedebat over. Ik sluit me dus graag bij die vraag aan. Dat zou een
soort pervers effect zijn, dat volgens mij niemand wil, los van hoe je
verder in dit onderwerp staat. In generieke zin zijn wij voor het afschaffen
van vrijstellingen, maar deze vraag zag op een negatief potentieel bijeffect
dat, lijkt mij, ook niet door de wetgever beoogd is. Graag dus een reactie
van de Staatssecretaris daarop.
Ik zou hem willen vragen om ook de nota van wijziging nog iets meer toe
te lichten. Ik zeg eerlijk dat ik hier iemand vervang, maar ik vond dat de
nota van wijziging een relatief summiere toelichting had. Is mijn conclusie
nou de juiste? Die is namelijk dat de nota er vooral is om de relatief
kleinere glastuinbouwbedrijven te helpen, die een hoger tarief betalen
door de degressiviteit. Dat is hoe ik het heb begrepen. Graag ontvang ik
gewoon nog even iets meer toelichting op wat er nou precies wordt
beoogd met deze nota van wijziging. Daarbij zag je overigens, wat mij
betreft, wel weer precies het effect van degressieve tarieven en hoe
verstorend die kunnen uitwerken.
Voorzitter. Dat brengt mij in meer algemene zin bij de insteek van deze
wetsvoorstellen voor samen iets van een kleine 700 miljoen, zei collega
Van der Lee. In totaal heeft het kabinet daarmee ongeveer voor 6 miljard
aan fiscale vrijstellingen beperkt, want een aantal is natuurlijk ook al
eerder langs de Kamer gegaan. Denk aan de vliegbelasting, een
CO2-minimumprijs en de minder degressieve tarieven voor aardgas. We
hebben nu eindelijk een goed overzicht van deze fossiele subsidies: die
liggen tussen de 40 miljard euro en de 46,5 miljard euro. Ik was daar extra
blij mee, omdat ik hier samen met collega’s Klaver en Kuiken ook een
motie over had ingediend. Het heeft, tot mijn lichte frustratie, best wel
lang geduurd om dit overzicht te krijgen, maar nu kregen we ook wel iets
heel gedegens. Hier was geduld dan toch wel een schone zaak.
Tegelijkertijd ben ik blij met het aannemen van de motie-Kröger, Boucke
en Teunissen over een concreet afbouwpad. Uiteindelijk wil je namelijk
van deze fiscale vrijstellingen af. Dat doe je natuurlijk graag zo veel
mogelijk internationaal. Aan sommige zaken wordt ook gewerkt. Een
aantal zaken kunnen we zelfs niet nationaal doen. Daarom hebben wij ook
al twee moties ingediend. Die zijn gelukkig allebei aangenomen. Ik dank
de collega’s daarvoor. Een motie gaat erover om dit richting de klimaatconferentie tot een speerpunt van de Nederlandse diplomatie te maken.
De andere motie, die ik bij de Financiële Beschouwingen heb ingediend,
vraagt om juist ook met de Europese Commissie in gesprek te gaan. Wij
hebben weer eenzelfde Klimaatcommissaris. Misschien kan de Commissaris die er nu zit, ervoor zorgen dat we extra stappen gaan zetten waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

44

Europese regels de aanpak van fossiele subsidies in de weg staan. Dat lijkt
me dringend nodig. Hoe meer we dat internationaal doen, hoe makkelijker
het natuurlijk gaat, want dan heb je geen speelvelddebat. Dat mag
volgens mij nooit een excuus zijn om dingen die moeten niet te doen,
maar hoe meer we samenwerken, hoe liever het mij is. Ik hoor dus graag
hoe die moties nu eigenlijk in de praktijk worden gebracht, ook deze week,
richting de klimaattop.
Voorzitter. Van de voorstellen die voorliggen, zou ik er nog één specifiek
willen benoemen. Dat is misschien van een andere ordegrootte dan een
aantal van de grote wetten die we hier behandelen, maar de uitvoering
van de motie van onder meer mijn partij om ov-abonnementen makkelijker te verstrekken aan werknemers zit ook in dit pakket. Ik wilde toch
zeggen dat ik daar blij mee ben, ook omdat dat gewoon helpt en we op dit
verduurzamingsdossier alles nodig hebben: grotere maatregelen, maar
misschien ook af en toe wat meer specifieke maatregelen.
Ik heb nog twee punten waar ik aandacht voor wil vragen. Het eerste is de
degressiviteit van de grootverbruikerstarieven voor gas. Er ligt een
amendement, dat ik samen met collega Hammelburg heb ingediend, om
in de hoogste twee schijven de energiebelasting te verhogen en daarmee
de belastingvermindering te verhogen. Daardoor houden huishoudens
rond de € 45 per jaar extra over door een lagere energierekening. Ik vind
dat een interessante vorm, omdat je dan af bent van problemen met
blokaansluitingen. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is dus: is hij het met
D66 eens dat die belastingvermindering een goede vorm is om iets te
doen aan de energierekening, omdat je dan relatief weinig uitvoeringsproblemen kent en ook alle huishoudens kunt bereiken? Graag een reflectie
daarop, even los van wat hij vindt van de beleidskeuze om dat te betalen
door grootverbruikers extra te belasten.
De voorzitter:
Meneer Grinwis heeft daar een vraag over.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nog los van de definitie van fossiele subsidie: we hebben een interessant
rapport van het PBL en het CPB gehad, waarin zij kiezen voor een andere
route dan SOMO en het kabinet door gewoon te kijken naar het beprijzingstekort op het gebied van klimaat. Dat lijkt mij overigens een iets
robuustere methode dan iets doen met het verschil tussen hoog en laag.
Maar oké, de heer Van Weyenberg kiest ervoor om het hoogste belastingtarief nu als uitgangspunt te nemen in de discussie over fossiele subsidie.
Waarom pleit hij hier dan toch voor een afdrachtvermindering en niet
gewoon voor een lagere eerste schijf in de energiebelasting? Dat is beter
uitlegbaar, want niemand in Nederland begrijpt waarom de belasting op
aardgas hier de hoogste van de wereld is, en je lost ook een probleem op
in de discussie over fossiele subsidie.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat laatste vind ik wel ingewikkeld, want dat wordt een beetje teaching to
the test. Dan ga je beleid maken puur omdat het beter is in een model.
Daar ben ik tegen. Ik heb de heer Erkens, met wie ik het op dit onderwerp
vaak niet helemaal eens ben, één terecht ding horen zeggen, namelijk dat
het afschaffen van het lage tarief van de energiebelasting volgens die
definitie heel goed zou zijn voor het klimaat. Ik denk dat we het allemaal
met elkaar eens zijn dat dat niet zo is. Ook de heer Grinwis is het daarmee
eens. Dus als u het goedvindt wil ik, los van de definities, vooral dingen
doen die goed zijn voor het klimaat en die werken.
Dan kun je nog steeds zeggen: waarom kies je dan niet voor die eerste
schijf? Ik heb zelfs samen met de heer Grinwis een amendement
ingediend om een nieuwe nulschijf of bijna-nulschijf in te voeren voor de
eerste 1.200 of 1.000 kuub gas van een huishouden. In mijn optiek en die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

45

van mijn fractie was dat ook echt een instrument voor als de prijzen weer
zouden exploderen. Ik zie de heer Grinwis knikken; ik weet dat dat ook
voor hem primair zo was. Ik had ons amendement op twee manieren
kunnen invullen. Ik had het tarief in de eerste schijf kunnen verlagen – dat
hebben we ook serieus overwogen – of kunnen kiezen voor de belastingvermindering. Die belastingvermindering heeft twee voordelen, vind ik
zelf. Het eerste is dat die op geen enkele wijze een negatief CO2-effect
heeft. Ik geef toe dat het maar een klein ding is, maar in theorie is dat wel
het geval als je wat aan de eerste schijf doet. Het tweede is dat we hebben
gezien hoe ingewikkeld het is om sommige groepen huishoudens te
bereiken. Ik had net bijvoorbeeld een discussie over blokaansluitingen
met de heer Omtzigt, die hier overigens vaak terecht aandacht voor vroeg.
Mijn beeld is dus ook dat dit voor de Belastingdienst uitvoerbaarder is en
dat je hiermee eerder alle huishoudens een financiële steun in de rug kunt
geven. Dat was de achtergrond. Het was dus kiezen tussen twee goeden,
en dan leek deze me nog net iets beter.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u, voorzitter. Ik praat ook graag met collega’s door over dat
amendement. Ik heb gezien dat andere partijen ook amendementen
hebben ingediend. In het amendement dat de CDA-fractie heeft ingediend,
werd het eerst nog met de transitpassagier betaald. De heer Bontenbal
had dat bij de Politieke Beschouwingen ook aangekondigd. Maar volgens
mij zitten we hier allemaal nog wel te zoeken of we iets kunnen doen met
een steuntje in de rug rondom de energierekening. Daar praat ik graag
met collega’s over verder, want ik zit in de politiek om dingen te veranderen, niet om mijn eigen gelijk te halen. Het gaat om het resultaat. Als de
heer Erkens het daarover graag met mij eens is, is dat des te beter, zeg ik
even naar aanleiding van zijn reactie buiten de microfoon net.
Voorzitter. Het tweede punt waar ik vandaag aandacht voor wil vragen,
gaat over de leidingwaterbelasting. De belasting op leidingwater wordt
geheven tot een jaarlijks verbruik van 300 kuub leidingwater. Dus bijna
alle Nederlandse huishoudens en de meeste mkb’ers betalen over hun
volledige leidingwaterverbruik die leidingwaterbelasting. Grote bedrijven
in de industrie en bijvoorbeeld ook in de landbouw hebben een veel hoger
waterverbruik, maar vanaf 300 kuub betalen ze geen belasting meer. Het is
een extreem voorbeeld van degressieve tarieven bij iets wat misschien
niet leidt tot meer CO2-uitstoot, maar ook water is een schaars goed, en
schoon water helemaal. Je zou dit een «verspilsubsidie» kunnen noemen.
Nou wordt dat water natuurlijk voor allerlei dingen gebruikt, maar het feit
dat het op een gegeven moment niet wordt belast als je ergens meer van
gebruikt, blijf ik eigenlijk wel een hele wonderlijke vorm vinden. Wij zijn
dus bezig met een amendement. Dat is nog in voorbereiding, want ik snap
ook dat de amendementenservice niet duizend dingen tegelijk kan. Ik wil
hen hier overigens graag bedanken voor al het goede werk dat ze voor
ons doen deze weken. Wij denken dat het afschaffen van die vrijstelling
jaarlijks ongeveer 90 miljoen euro oplevert. Ik zou de Staatssecretaris
willen vragen of hij dat kan bevestigen. Wij hebben even nagedacht over
wat je met dat geld zou willen doen. Mijn fractie zou willen voorstellen om
dat te gebruiken om juist bedrijven die echt willen verduurzamen, extra
steun te geven. Dus deze keer gaan we het niet gebruiken om burgers
minder te laten betalen – daar ben ik ook voor – maar juist om verduurzaming te stimuleren in het bedrijfsleven. Dus dat amendement hebben
wij in voorbereiding.
Voorzitter, dat was het einde van mijn bijdrage.
De heer Van der Lee (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

46

Ik ben heel benieuwd naar het amendement, want dat klinkt mij allemaal
heel verstandig in de oren. Ik wil wel een suggestie doen voor de
besteding daarvan. Want als ik me goed herinner, heeft de Staatssecretaris uitvoerig bij de Algemene Financiële Beschouwingen beargumenteerd dat er structureel nog 72 miljoen tekortkomt voor een taakstelling in
de vermogenssfeer. Dat gaat over het doorvoeren van een lastenverzwaring. Die is nu verhaald op de placeholder, namelijk de inkomstenbelasting. Ook dat zou misschien een hele goede bestemming zijn voor het
geld dat de heer Van Weyenberg met dit amendement zou kunnen
ophalen. Wil hij daar ook even over nadenken?
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik denk altijd graag overal over na. We hebben er overigens in ons eigen
amendement, dat wij samen hebben ingediend, voor gezorgd dat we in de
box 2-tarieven fors wat doen, dus in die zin hebben we daar al ergens een
andere dekking voor gevonden. Maar met enige regelmaat dien ik
amendementen in die winsten belasten en vermogens terugsluizen naar
burgers. Daar ben ik vaak voor, bijvoorbeeld bij het amendement over de
energiebelasting. Maar hier vind ik het ook wel interessant om juist
bedrijven die hun best willen doen, een steun in de rug te geven. Dus ik
zou zeggen, dan doen we dit in het amendement dat ik al samen met de
heer Van der Lee heb ingediend: we laten het ten goede komen aan
huishoudens. In het amendement rond de energiebelasting, dat ik heb
ingediend met collega Hammelburg, gaat het naar een lagere energierekening voor huishoudens, en overigens ook voor kleine bedrijven met een
gewone aansluiting. Ik noem het even huiselijk «gewone aansluiting»; dat
heet anders in het jargon. En hier zou ik me kunnen voorstellen – maar ik
luister graag naar de collega’s – om juist ondernemers te ondersteunen,
bijvoorbeeld in de EIA. Maar ik ben aan het amendement bezig, dus ik
luister naar alle suggesties, want ook hiervoor geldt weer dat het resultaat
telt.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg. Dan heeft de heer Dassen nog een
vraag voor u.
De heer Dassen (Volt):
Wij hebben zojuist ook hierover een amendement ingediend, dus wellicht
kunnen we samen optrekken om ervoor te zorgen dat dat beter wordt. Het
zou inderdaad mooi zijn als die vrijstelling helemaal wordt kwijtgescholden.
De heer Van Weyenberg (D66):
Met excuses, maar dat had ik oprecht nog niet gezien. Ik ga daarnaar
kijken. Ik moet nog even kijken. We hebben ooit samen mooie dingen voor
de schoollunches gedaan, zeg ik tegen de heer Dassen, dus dat smaakt
naar meer.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Van der Lee, het woord is aan u.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb geleerd dat het verstandig is in de politiek
om als een geduldig mens over te komen, maar ik ben niet altijd even
geduldig. Als het gaat om frustraties, waar de heer Van Weyenberg over
sprak, dan heb ik er ook wel eentje, en die ligt op het punt van fossiele
subsidies. Ik heb in januari 2018 een motie ingediend, trouwens medeondertekend door de heer Jetten, waarin gevraagd werd aan het kabinet om
te inventariseren wat de omvang was van subsidies en fiscale prikkels op
fossiele terreinen die de aanpak van de opwarming frustreren, en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

47

vraag gesteld om met een afbouwpad te komen daarvoor. We leven nu
bijna vijf jaar later, en nu blijkt het om het tienvoudige te gaan van het
bedrag waar de heer Wiebes destijds mee kwam. Die kwam toen met 4,5
miljard. En nu is het al voorbij de 40 miljard, waarbij je wel kunt discussiëren over de berekeningen; maar dat het veel is, dat is evident. En een
helder afbouwpad voor al die activiteiten is er ook nog niet. Het is dus
goed dat er een aantal stappen zijn gezet, waarvan we er vandaag ook
weer een aantal bespreken. Maar zoals ik in het begin al zei en in de
interruptie: als je kijkt naar de financiële impact, de omvang van wat nu
wordt afgebouwd, dan telt dat op tot 650 miljoen in 2035. Ja, dat is niet
heel veel. Er wordt geschermd met best wel een ernstige impact in
sommige analyses en zeker in het debat daaromheen, dus ik vraag me wel
af hoe we dat moeten appreciëren. Ik ben ook wel benieuwd hoe het
kabinet dat apprecieert, want het zijn toch vrij kleine stapjes waarin wordt
afgebouwd. Dat roept bij mij de vraag op of die stapjes niet te klein zijn
om het voldoende rendabel te maken om snel investeringen te doen in de
verduurzaming. Dat is meer in algemene zin.
Dan wil ik verder ingaan op de specifieke maatregelen. Ik vind eigenlijk
dat ondernemers al erg veel tijd hebben gehad om zich op een afbouw
voor te bereiden, bijvoorbeeld gelet op de motie die vijf jaar geleden is
aangenomen maar ook het publieke debat hierover. We kunnen ons
gewoon geen uitstel veroorloven. Natuurlijk moeten we voorkomen dat
bedrijven nodeloos failliet gaan, maar onnodig uitstelgedrag belonen
willen we echt voorkomen. De impactanalyses die de Minister heeft
meegestuurd, laten niet zien dat een langzame afbouw van alle maatregelen strikt noodzakelijk is. Waarom kiest het kabinet er niet voor om
maatregelen meer direct te laten ingaan?
Het kabinet kiest voor het beperken van de inputvrijstelling voor de
energiebelasting op gas. In een van de met het Belastingplan meegestuurde impactanalyses staat dat het afschaffen van deze inputvrijstelling
kan leiden tot meer CO2-uitstoot omdat centrales in andere landen minder
efficiënt zijn dan de Nederlandse. Geldt dit ook voor de situatie waarin de
inputvrijstelling niet wordt afgeschaft maar slechts wordt beperkt, zoals
het kabinet voorstelt? Waarom kiest het kabinet niet voor afschaffen van
de inputvrijstelling voor kolen? Daar hadden we het al over. Uit de
impactanalyse blijkt immers duidelijk dat dat zou leiden tot minder
CO2-uitstoot. Dat is ook logisch, want daardoor zou elektriciteit uit kolen
relatief duurder worden ten opzichte van elektriciteit uit andere bronnen.
Staat het kabinet positief tegenover amendementen om deze vrijstelling
alsnog af te schaffen? Wij werken trouwens nog aan een heel boeiend
amendement, maar er waren zo veel amendementen in productie dat dit
nog niet klaar is. De collega’s houden het echt nog tegoed.
De voorzitter:
Voor u verdergaat, heeft meneer Erkens een vraag over wat u net vertelde.
De heer Erkens (VVD):
Het is dezelfde vraag die de heer Van der Lee ook aan mij stelde. Volgens
mij delen we dat die perverse prikkel tussen gascentrales en kolencentrales voorkomen moet worden. Alleen, in de brief van het kabinet over de
inventarisatie van de fiscale vrijstellingen, de fossiele subsidies, geeft het
aan dat deze vrijstelling interfereert met de lopende rechtszaken bij een
verbod op kolen. Het gaat hier om 79 miljoen per jaar. Deze vrijstelling zou
vanzelf wegvallen in 2030, wanneer de centrales dichtgaan. Het kabinet
geeft aan dat dit die rechtszaken kan verstoren en het gaat om miljardenbedragen. Moeten we dan niet naar een andere oplossing zoeken om die
perverse prikkel inderdaad uit het systeem te krijgen dan de afschaffing
van deze vrijstelling? Volgens mij wil hij ook niet dat we miljarden moeten
overmaken aan die kolenboeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

48

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Op zich snap ik de vraag. Maar alles wat je nu doet, interfereert met die
rechtszaken. De zaken die gewonnen zijn, laten zien dat er een hele goede
argumentatie was waarom er is ingegrepen. Deze maatregel is niet sec
gericht op kolen. Het is een maatregel die op alle fossiele brandstoffen
zou worden gericht, namelijk zowel gas als kolen. Ik denk dat je dat goed
zou kunnen verdedigen in de rechtszaken die aanhangig zijn. Dat is
natuurlijk een inschatting. En ik snap juristen. Die willen ieder risico
vermijden. Natuurlijk zeg je dan: ja, dit is weer een extra aspect; dit
verzwakt onze case, dus laten we het risico maar niet nemen. Maar ik zie
eigenlijk niet in hoe je de perverse prikkel die je nu introduceert, op een
andere manier zou kunnen wegnemen. Als de heer Erkens daar een heel
goed voorstel voor heeft, dan wil ik daar best naar luisteren. Maar linksom
of rechtsom treft het toch weer de kolencentrales. Dan kun je ook weer
zeggen dat dat interfereert met de rechtszaken. Ik blijf openstaan voor een
alternatief, maar ik zie ’m eerlijk gezegd niet. De maatregel is niet ontstaan
om sec kolen uit te faseren maar om in brede zin fossiele prikkels af te
bouwen. En dan denk ik dat die verdedigbaar is.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Over de vrijstelling van de oliebelasting voor elektriciteitsopwekking is
niks te vinden in het Belastingplan en ook niet in de impactanalyses. Heeft
het kabinet overwogen deze vrijstelling af te schaffen? Waarom heeft het
kabinet dit niet gedaan? Wat zouden de consequenties zijn van het
afschaffen hiervan?
Het kabinet heeft een lange lijst opgeleverd van de fossiele subsidies. Het
lijken vooral belastingvrijstellingen en -verminderingen te zijn. Wat opvalt
is dat het kabinet maar op een paar maatregelen van deze lijst stapjes zet.
Komen de andere regelingen allemaal niet in aanmerking voor afschaffing
of tenminste afbouw? Is dit vanwege de demissionaire status nog niet
gebeurd? Of mogen we ervan uitgaan dat er wel hard aan gewerkt wordt
om dit voor te bereiden, mocht een nieuwe coalitie in een komend
regeerakkoord die stappen ook willen zetten? Diesel is bijvoorbeeld
relatief goedkoop, vergeleken met benzine. De impactanalyse laat zien dat
verhoging van de accijns geld oplevert en leidt tot minder CO2-uitstoot.
Het kabinet heeft een uitgebreide impactanalyse meegestuurd over de
accijnsvrijstelling voor bunkerbrandstoffen. Daaruit blijkt dat het
afschaffen van deze accijnsvrijstelling voor de binnenvaart en kustvaart
niet alleen geld zou opleveren, maar ook tot lagere CO2-uitstoot zou
leiden. Is het mogelijk deze accijnsvrijstelling alleen voor binnenvaart en
kustvaart af te schaffen en, zo ja, heeft het kabinet dit overwogen?
Uit de meegestuurde impactanalyse blijkt ook dat het afschaffen van de
vrijstelling van de gasbelasting voor niet-energetisch gebruik van gas op
termijn kan bijdragen aan het aantrekkelijk maken van alternatieve
productiemethoden. Waarom heeft het kabinet ervoor gekozen om deze
maatregel niet te nemen? In alle verschillende berekeningen komt de
degressiviteit in de energiebelasting, met name op gas, als een van de
grootste fossiele subsidies naar voren. Die degressiviteit in een keer
afschaffen zou waarschijnlijk financiële problemen veroorzaken bij veel
energie-intensieve bedrijven. Juist daarom moeten we nu al beginnen
met een afbouwtraject, want nog langer wachten maakt het straks alleen
maar moeilijker. We moeten bedrijven nu stimuleren om te verduurzamen
en daarbij ook duidelijkheid bieden over hoe de toekomst eruit zal zien. Is
het kabinet het hiermee eens? En waarom heeft het kabinet hier geen
voorstel voor gedaan?
Ik sprak al over de totale budgettaire opbrengst. Dat ga ik nu niet
herhalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

49

Natuurlijk is er naast de fossiele subsidies ook sprake van een emissiehandelssysteem, het ETS, dat ervoor moet zorgen dat bedrijven verduurzamen. We weten alleen dat het systeem niet perfect werkt en ons geen
garantie biedt dat het verduurzamen van industrie en vervoer ook echt
gaat plaatsvinden in de komende jaren, al is het maar omdat er heel veel
gratis rechten zijn en helaas ook nog best veel sectoren uitgezonderd zijn.
Daarom pleiten wij dus voor het nu afschaffen van zo veel mogelijk
fossiele subsidies, net als heel veel collega’s. Ik heb het overzicht niet
meer over alle amendementen op dit terrein. Ik hoop ze de komende
dagen goed naast elkaar te kunnen leggen, maar ik verwacht ook dat het
kabinet hier met een extra stap gaat komen.
Het is logisch dat we niet in een keer tientallen miljarden aan lastenverzwaringen kunnen doorvoeren. Daar zullen wij ook niet voor pleiten. We
zullen laten zien in onze doorrekening hoe we op een aantal terreinen
stapsgewijs een en ander willen afbouwen. Ik hoop dus dat het kabinet
ons maandag in positieve zin zal verrassen als het gaat om de verdere
afbouw.
De heer Erkens (VVD):
Ik heb nog een vraag over de glastuinbouw, want de fiscale maatregelen
daarvoor staan ook op de agenda. Hoe kijkt GroenLinks-PvdA überhaupt
naar de toekomst van de glastuinbouw in Nederland?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat is een goede vraag. Ik denk dat deze vorm van landbouw, die
superintensief, hoogtechnologisch maar ook zeer energie-intensief is, een
beperkte toekomst heeft, tenzij die erin slaagt om de energievoorziening
te verduurzamen. Daar hebben we al best veel op ingezet, bijvoorbeeld als
het gaat om het stimuleren van warmtekrachtkoppeling en geothermie. Ik
ben bereid om mee te werken, om daar maximaal op in te zetten om hun
nog een toekomst te geven. Maar wat we denk ik te veel hebben gedaan...
Dan spreek ik nu weer even als iemand die al in 1989 begonnen is voor
mijn partij. Als we toen, dus echt al heel wat jaren geleden, de stappen
hadden gezet, dan hadden we daar al enorme stappen in bereikt. Omdat
we het elke keer maar uitstellen met hetzelfde argument, zitten we nu met
een opwarming die nog veel harder gaat dan de onderzoekers hebben
laten zien. Dit jaar is waarschijnlijk het warmste jaar ooit gemeten, voorbij
de anderhalve graad opwarming in 2023. Ja, dan moeten we harde keuzes
maken. Ik zeg niet dat alle glastuinbouw uit Nederland moet, helemaal
niet, maar we moeten wel zo maximaal mogelijk aan de wind varen om
hen onder druk te zetten. Daarom vind ik de stappen die op dit punt zijn
gezet door het kabinet zeer legitiem. Ik snap wel dat er partijen zijn die
denken dat dit te hard gaat en dat dit consequenties kan hebben, maar
leer dan eens een keer van het verleden. Doordat we dit in het verleden
niet hebben gedaan, lopen we achter met het bereiken van doelen en
slagen we er niet in die opwarming tijdig te keren.
De voorzitter:
Meneer Erkens, in tweede instantie.
De heer Erkens (VVD):
Wanneer u begint over 1989, denk ik: toen was ik nog niet eens geboren.
Ik zal meestal dus graag putten uit de wijsheid die u meebrengt in dit
debat, maar ik heb wel de volgende vraag. Volgens mij delen we het doel
dat de sector moet verduurzamen. De sector heeft zelf gezegd: in 2040 zijn
wij klimaatneutraal en in 2030 halen we 4,2 megaton. Dat is best scherp
aan de wind zeilen. Ik ben heel benieuwd of u, als u die keuze krijgt, het
risico neemt dat de sector massaal weglekt naar het buitenland, waarmee
de CO2-emissie misschien in andere landen plaatsvindt of in andere
vormen van landbouw waar we ons voedsel dan vandaan halen, of dat u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

50

dan zegt dat we nog veel meer moeten inzetten op het mogelijk maken
van die verduurzaming. Een voorbeeld daarvan: in Noord-Limburg en de
regio daaromheen is aardwarmte op dit moment nog steeds niet
toegestaan als techniek. Zouden we dat dan niet mogelijk moeten maken?
Want anders ga je een deel van de industrie, van de sector, wel naar het
buitenland brengen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
We hebben een gedeeld verleden als klimaatwoordvoerder. Ik ben al heel
lang voor het toestaan van dit soort technieken. Aardwarmte is een
belangrijk onderdeel van de energiemix voor de toekomst. Daar ben ik het
absoluut mee eens, maar dat doet niet af aan het punt dat je wel serieus
vragen moet stellen in een wereld waar opwarming plaatsvindt maar
waar ook plekken zijn waar je onder betere omstandigheden dan in
Nederland bepaalde producten kunt kweken: zou je dat nog op zo’n
energie-intensieve manier in Nederland moeten doen als je er niet in
slaagt om die energievoorziening versneld te verduurzamen? We staan
voor die afweging en daar lopen we heel vaak voor weg. Mijn partij wil
dat niet meer en vindt het goed dat het kabinet nu zelf tot het inzicht is
gekomen dat je juist ook op dit terrein extra stappen moet zetten.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
De heer Van der Lee begint eigenlijk vanuit de «het glas is halfleeg»benadering, maar is de glastuinbouw in Nederland niet bij uitstek dé
sector die eigenlijk volledig kan verduurzamen en zowel zijn warmte als
zijn elektriciteit volledig uit duurzame bronnen kan halen? Als je kijkt naar
het grotere plaatje van de klimaatverandering, waarbij er in Zuid-Europa
steeds meer gebrek is aan zoet water en men steeds meer last heeft van
droogte, en naar de verhouding tussen input en output van de
glastuinbouw, zie je dat de glastuinbouw misschien wel een van de meest
efficiënte of dé meest efficiënte vorm van tuinbouw of landbouw in de
wereld is. Die zullen we in de toekomst nog heel hard nodig hebben, zeker
als je ziet hoeveel goede producten we per vierkante meter halen. Is ook
dat niet wat waard, ook in de context van klimaatverandering en de
wereldwijde gevolgen daarvan voor beschikbare landbouwgrond met
voldoende zoet water?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik kan ook niet in de toekomst kijken. Ik zie wel dat ook door de klimaatverandering weer andere gebieden vrijkomen in de wereld die voorheen niet
geschikt waren voor landbouw, omdat door de opwarming bijvoorbeeld
permafrost verdwijnt. Je ziet een hele mondiale verschuiving in termen
van waar je in de toekomst bepaalde landbouw kunt realiseren. Het kan
zijn dat u er gelijk in hebt dat dit zich niet snel genoeg ontwikkelt en dat
het belangrijk is om hoogtechnologische glastuinbouw te verzekeren. Ik
heb wel een kanttekening bij de daaronder liggende assumptie dat het
mogelijk zou zijn om alle glastuinbouw snel te verduurzamen, want dat
hangt ook weer af van de locatie. Als je geothermie wil inzetten, is dat
heel cruciaal, maar geothermie kun je niet op iedere plek ontsluiten. Dat is
nu in kaart gebracht, volgens mij onder leiding van de Gasunie. We weten
ongeveer waar het wel kan en waar het niet kan. Een glastuinbouwbedrijf
op een locatie waar geen alternatieve energievoorziening voorhanden is,
is dan, denk ik, moeilijk houdbaar. Daar zal dus ook een transitie moeten
plaatsvinden.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Lee. Meneer Omtzigt heeft een punt van orde
omtrent de volgorde van sprekers.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

51

Ik zou toestemming willen vragen om iets eerder te mogen spreken omdat
ik straks in het plenaire debat zit.
De voorzitter:
Ik zie dat daar geen bezwaar tegen is. Dat betekent dat ik meneer Omtzigt
het woord geef voor zijn termijn in dit blok.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter, en dank jullie wel, collega’s. Na goed bestuur en
bestaanszekerheid gaan we rechtstreeks naar de maatregelen in de
glastuinbouw. Ik dank de Staatssecretaris voor de nota van wijziging en ik
dank de collega’s omdat ze mij daarop hebben gewezen, maar ik werd wel
getroffen door het uitermate interessante rode blokje in de nota naar
aanleiding van het verslag over de stijging van de energiekosten. Als ik
het goed begrijp, is dat blokje nog voor de nota van wijziging opgesteld,
dus moet ik dat interpreteren met de oude parameters. Zou het mogelijk
zijn dat de regering een update stuurt van dat blokje geïnterpreteerd met
de nieuwe parameters? Als de lastenstijging van een radijsteler 353%
bedraagt in 2030, die van een tomaatteler 2.188% en die van een
paprikateler 1.151%, dan hebben we wel een probleem. Dat probleem zit
hem erin dat ze gewoon de grens over gejaagd kunnen worden. De
regering geeft zelf toe dat de evaluatie van de energiebelasting uitgevoerd
door CE Delft laat zien dat er in België een vrijstelling is voor het gebruik
van gas en elektriciteit in de tuinbouw en dat Duitsland verlaagde tarieven
hanteert. Als wij de volle mep in rekening gaan brengen – dat is dus de
volle Nederlandse mep – hebben we dan nog iets wat ook maar enigszins
op een gelijk speelveld lijkt? Ik kijk naar de heer Van Weyenberg, maar
meer vanwege zijn nationaliteit dan vanwege zijn politieke kleur. Klopt het
dat we met dit wetsvoorstel eigenlijk bevorderen dat het Westland straks
in West-Vlaanderen ligt? Want dat is wat zou kunnen gebeuren.
Hoe reflecteert de regering op de zorgen van Glastuinbouw Nederland dat
de verwachting is dat de maatregelen een einde maken aan de kleinere,
de middelgrote en de extensieve familiebedrijven? Die stonden als
voorbeeld genoemd. Zou het dan kloppen dat het voor de helft van de
telers onrendabel wordt om tomaten, komkommers, aardbeien, ander
zacht fruit, bloemen of planten te telen? Ik vraag dit temeer omdat de
regering ook zelf stelt dat kleine en middelgrote glastuinbouwbedrijven
harder worden geraakt door de maatregelen dan de grote glastuinbouwbedrijven. Ik zeg hier wederom: ik snap dat het op termijn – ik kijk hierbij
naar de heer Van der Lee – echt wel wenselijk is om inderdaad meer in de
volle grond te telen en hier dus minder fossiele brandstoffen voor te
gebruiken. Maar deze snelheid en deze hoogte zouden eerder tot een
verplaatsing kunnen leiden dan tot een globale besparing op fossiele
brandstoffen. Ik zou de regering daarom ook willen vragen waarom er
zo’n haast wordt gemaakt met deze wet. Is het mogelijk om hier iets meer
over na te denken?
Dezelfde vraag heb ik over de metallurgische en mineralogische sector.
Dat zijn zeer energie-intensieve sectoren, waarvoor nu inderdaad een
belastingvrijstelling gaat. Natuurlijk kom je dan bij de vraag of je die
belastingvrijstelling of sterk verlaagde tarieven wilt handhaven. In een
ideale wereld is het antwoord hierop gewoon nee, gewoon heel simpel
nee. Je wilt gewoon dat het vol in de prijs komt en dan worden de
bakstenen en de wc-potten een beetje duurder, omdat dit gewoon de
grondstoffen zijn die je daarvoor gebruikt. Dat vind ik niet het probleem.
Het probleem is het weglekrisico. Zijn de bedrijven in Nederland die
hiervan gebruikmaken, überhaupt nog in staat om te blijven concurreren
als ze hier een hoge energiebelasting betalen – zoals we eerder gezien
hebben, is die best hoog in Nederland – en vlak over de grens niet? Waar
ligt volgens de Staatssecretaris het omslagpunt? Hoeveel bedrijven denkt
hij dat er verdwijnen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

52

Voorzitter. De regering introduceert de CO2-minimumheffing. Die legt enig
beslag op de capaciteit van de Belastingdienst maar levert per saldo niets
op omdat de te verwachten ETS-prijs zich behoorlijk ver boven de
minimumgrens blijft ontwikkelen. Zijn we dan met symboolpolitiek bezig?
Wat is precies de reden dat deze maatregel toch wordt doorgezet?
Voorzitter. Ook ik heb zelf een paar voorstellen op het gebied van
vergroening en het gelijktrekken van belasting. Ik heb daartoe drie
amendementen ingediend. Het eerste gaat over de oplaadinstallaties. We
hebben het hier over de accijnzen op benzine en diesel, maar mensen die
in een elektrische auto rijden, zullen langzamerhand ook gewoon
accijnzen moeten gaan betalen. Accijns heet bij elektriciteit gewoon
energiebelasting. Vergeet niet dat veel van de elektriciteit in Nederland via
duurzame bronnen wordt opgewekt, maar er wordt ook nog erg veel
opgewekt via gas. Als je woont waar ik woon, wordt de elektriciteit uit
Duitsland geïmporteerd en zou die zomaar uit een bruinkoolcentrale
kunnen komen. Dan is je elektrische auto niet meer zo heel milieuvriendelijk. Ik stel dus voor dat we de belastingaftrek voor elektrische auto’s
schrappen, zodat je bij de laadpalen net zo veel betaalt als gewone
huishoudens.
Voorzitter. Ik heb een amendement heringediend over vliegbelasting. Dat
had ik vorig jaar al ingediend. Dat betekent dat we kleine privéjets, dus
met vier of vijf zitplaatsen, ook onder de vliegbelasting brengen. Dat is
een beetje wat het CDA voorstelde, maar dan zonder de overstapbelasting. Ik zie dat de heer Van Raan ook de vliegbelasting omhoog doet,
maar die gooit ’m omhoog naar ongeveer € 600 per passagier. Dat leek
me nog een klein beetje aan de hoge kant. O ja, bepaalde vliegtuigen,
zoals sproeivliegtuigen, lesvliegtuigen of ambulancevliegtuigen, kunnen
per AMvB uitgezonderd worden als de regering dat wenselijk zou vinden.
Voorzitter. Er zijn ook andere uitzonderingen. In het kader van de
vergroening dachten we dat we iedereen die moest vergroenen, dan maar
een vrijstelling moesten geven. Degene die mij een beetje als een graat in
de keel zat, is de walstroom. Ik vind het heel noodzakelijk dat schepen die
aan wal liggen en zeer vervuilende brandstof gebruiken, ook voor een
eigen elektriciteitsopwekking, verplicht worden de stekker in het
stopcontact te steken wanneer ze aan wal liggen. Wat ik niet zie, is dat we
gewoon per wet verplichten «u mag niet stoken» en dat we ze gewoon
energiebelasting in rekening brengen. Ik vind het vrij bizar dat de
passagiers van een cruiseschip dat in Amsterdam ligt, vrijgesteld zijn van
energiebelasting en de mensen die in de Bijlmer wonen en misschien een
uitkering hebben de volle energiebelasting betalen. Ik zie daar even de
rechtvaardigheid niet in.
Voorzitter, tot slot. Ik ben bezig met een amendement op de youngtimers,
met goed overgangsrecht. Youngtimers zijn meer dan vijftien jaar oud en
bovengemiddeld meer vervuilend. Het lijkt me logisch om dat bijtellingspercentage wat te verhogen, zodat juist de echt vervuilende auto’s uit de
binnenstad verdwijnen.
Voorzitter, tot zover dit blokje.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Dan gaan we naar de bijdrage van de
CDA-fractie, bij monde van mevrouw Inge van Dijk.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank u wel, voorzitter. In dit Belastingplan is een deel van de klimaatafspraken die we afgelopen jaar hebben gemaakt, verwerkt. Voor het CDA
zijn er in z’n algemeenheid bij deze maatregelen een paar aandachtspunten. Mijn collega Derk Boswijk heeft vorige week samen met de VVD
een motie ingediend om bij de afbouw van fossiele subsidies expliciet
aandacht te hebben voor weglekeffecten en de impact op een gelijk
speelveld in onze economie. Bij de wetten die in dit blok spelen, komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

53

die aandachtspunten meermaals terug, zowel in onze inbreng als in die
van een aantal anderen, te beginnen bij de fiscale klimaatmaatregelen
glastuinbouw.
Voorzitter. Er is vrijdag een nota van wijziging aangeleverd om een fout in
de wkk-inputvrijstelling voor kleine installaties te herstellen. Dat vinden
wij goed. We hebben echter wat vragen over de dekking. De Staatssecretaris haalt die deels uit het versneld afbouwen van de inputvrijstelling
voor alle gascentrales. Maar heeft dat niet tot gevolg dat elektriciteit uit
aardgas duurder wordt, de stroomprijs hoger en dat Nederland meer
elektriciteit gaat importeren? Dan heb je juist weglek en hebben Nederlandse gascentrales minder verdien- en investeringscapaciteit voor
verduurzaming. Heeft de Staatssecretaris ook andere dekkingsopties
overwogen? De energiesector stelt bijvoorbeeld het laten vervallen van de
outputvrijstelling of een afgevlakt afbouwpad voor, waarbij vooral de
minst efficiënte gascentrales worden geraakt. De glastuinbouwsector
heeft ook zelf berekeningen gemaakt waarbij dekking zelfs niet nodig zou
zijn. Kan de Staatssecretaris in de schriftelijke beantwoording vrijdag ook
ingaan op de alternatieven en berekeningen van de sector? Tot welke
aanpassingen in beleid of uitvoering kan de voorgestelde aanpassing
leiden als het aantal belastingplichtigen te veel toeneemt?
In de wet is ook de afbouw van het verlaagde tarief in energiebelasting
opgenomen. Dat is een afspraak in de coalitie. De impactanalyses laten
echter zien dat dit vooral kleine en middelgrote glastuinbouwers de kop
kan kosten. Mijn fractie vindt dit moeilijk uit te leggen. We voelen dan ook
voor het meer temporiseren van deze maatregel om ook het handelingsperspectief van deze bedrijven te kunnen waarborgen. We
overwegen een amendement, zoals zojuist al min of meer is aangekondigd. Het langer uitsmeren van de afbouw kun je opvangen met een
hogere CO2-heffing, zegt ook het kabinet. Graag een reflectie van de
Staatssecretaris op deze route. Kan hij ervoor zorgen dat zowel kleine als
grote spelers nog voldoende handelingsperspectief hebben? Hoe ziet de
Staatssecretaris deze dekkingsoptie nu die ook al voor de wkk’s worden
ingezet? Of is er pas bij de nadere tariefstudie volgend jaar meer te
zeggen over de gewenste hoogte van de heffing om de emissiedoelen te
halen? Zou dat onderzoek naar voren gehaald kunnen worden, zodat we
eerder weten wat de impact is? Kan de Staatssecretaris ook ingaan op de
afstemming met de sector over deze maatregelen? We krijgen vooral
signalen dat de voorstellen te veel afwijken van de convenantafspraken
voor verduurzaming, die eerder met de sector zijn gemaakt.
Voorzitter. Dan de Wet fiscale klimaatmaatregelen industrie en elektriciteit.
Onderzoek bevestigt de zorgen van mijn fractie, namelijk weglekrisico’s bij
afschaffing van de vrijstelling voor metallurgische en mineralogische
procedés. Landen om ons heen hebben zulke vrijstellingen immers wel en
we hebben nog geen Europese oplossing. Hoe meet de Staatssecretaris
de aanvaarbaarheid van zulke weglekrisico’s en hoe prijzen we deze
risico’s in?
Voorzitter. Wij snappen de intentie om de stap te zetten naar schone en
duurzame energiebronnen, maar wat het CDA betreft moet er dan ook
voldoende handelingsperspectief zijn. Zijn er volgens de Staatssecretaris
op korte termijn voldoende duurzame alternatieven voor aardgas als
grondstof voor bedrijven, bijvoorbeeld in de bouwkeramiekindustrie, die
bakstenen en dakpannen maakt, niet onbelangrijk voor de woningbouwopgave? Is er voor zulke bedrijven, die ook vaak in de regio zitten,
bijvoorbeeld voldoende beschikbaarheid van groene waterstof of groene
ammoniak, of van mogelijkheden tot afvang van procesemissies? Zo niet
ben ik bang dat het makkelijker is om deze producten uit België of
Duitsland in te voeren. Dat heeft effecten op het toekomstig verdienvermogen van de Nederlandse economie en uiteindelijk de portemonnee van
onze inwoners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

54

Voorzitter, tot slot. In het voorstel zit ook een verhoging van de
CO2-minimumprijs, waarbij we altijd kritisch moeten kijken naar de
gevolgen voor de leveringszekerheid van elektriciteit en de weglek van
CO2-uitstoot. Nederland heeft geprobeerd om met andere landen
afspraken te maken om gezamenlijk een CO2-minimumprijs te introduceren voor de elektriciteitssector. Voor de klimaatwoordvoerders is dit
misschien een heel rare vraag, maar voor mij als belastingwoordvoerder
is deze vraag wel relevant: kan de Staatssecretaris nader toelichten
waarom daar bij andere Europese landen onvoldoende steun voor was?
Dank je wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Dijk. Dan geef ik het woord aan de heer Grinwis
namens de ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. En ook allereerst mijn dank aan de amendementenservice. Sorry dat we die amendementenservice zó horendol draaien. Ik
begreep dat het loket vandaag sluit. Ik hoop echt dat dat vanavond pas is,
en niet nu al.
Dat gezegd zijnde ...
De voorzitter:
De Staatssecretaris zegt buiten de microfoon om: u bent een grote klant.
Ik denk dat hij met dat «u» de ChristenUniefractie bedoelt. We gaan het
straks turven!
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Excuus, zeg ik via de Staatssecretaris tegen al zijn hardwerkende
medewerkers. We komen er nog over te spreken.
Voorzitter. Ik begin met de glastuinbouw. Ik vind de glastuinbouw echt een
van de mooiste sectoren van ons land. Het is ook bij uitstek een sector die
volledig duurzaam kan en wil worden. Dat is ook het perspectief van
waaruit ik spreek. Deze sector heeft een fantastische rol in de wereld en
vervult een hele grote rol in de clusters die we hebben. Het Westland werd
al genoemd. Het hele ecosysteem dat daar is ontwikkeld, moeten we
behouden voor de toekomst. Het heeft ook een belangrijke rol in de
kennisontwikkeling in de wereld, in groenteveredeling et cetera. Wil je dat
allemaal behouden, dan heb je een sterke primaire sector nodig, een
sterke glastuinbouw, ook in de toekomst. Dan moet deze sector echter wel
verduurzamen. Dat zien de tuinders als eersten en dat zien wij ook. De
grote vraag is dan of de wetsvoorstellen die vandaag voorliggen, daar
echt aan bijdragen.
Voorzitter. Dit is eigenlijk mijn punt in a nutshell, maar ik ga ook nog even
in op de techniek. Hetgeen ik zojuist zei, maakt dat ik mijn wenkbrauwen
frons als ik zie dat deze sector misschien wel het stevigste wordt
aangepakt. De heer Omtzigt noemde net al de percentages die zijn
opgenomen in de nota naar aanleiding van het verslag. Dat zijn natuurlijk
geen normale lastenstijgingen; dat zijn afschrikwekkende percentages
lastenstijging. Ik vraag het kabinet waarom deze voedsel-, bloemen- en
plantenproducerende sector eigenlijk te maken krijgt met misschien wel
de stevigste lastenverzwaring, de stevigste maatregelen. Moeten we juist
niet extra zuinig zijn op deze bedrijven, ook gelet op de impact die
klimaatverandering zal gaan hebben op de voedselproductie in Europa? Ik
noemde al de zoetwaterbeschikbaarheid in Zuid-Europa. Die gaat echt
grote consequenties hebben.
Het is niet onaannemelijk dat deze Nederlandse sector in de toekomst
steeds belangrijker zal worden voor de voedselzekerheid. Er worden nu
allerlei belastingmaatregelen genomen, terwijl er ook een nieuwe
CO2-heffing voor de sector aankomt. Daarmee zouden de klimaatambities

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

55

ook gehaald kunnen worden, sterker nog, op een zekerder en rechtvaardiger manier dan via de route die nu voorligt. Een betere uitleg door het
kabinet is dan ook nodig, vind ik. Ik zie daarnaar uit, aanstaande maandag.
Ik ben oprecht bang dat de snelle afbouw van het verlaagde tarief in de
energiebelasting de glastuinbouwbedrijven de das om zal doen voordat zij
de kans hebben gekregen om te vergroenen. Veel bedrijven willen wel,
maar kunnen niet, simpelweg omdat ze nog niet aangesloten kunnen
worden op bijvoorbeeld warmtenetten dan wel omdat de aardwarmtebronnen, de doubletten, nog geslagen moeten worden. Het gevaar lijkt
me reëel dat dit beleid ervoor zorgt dat we straks wel warmtenetten
hebben, maar dat de glastuinbouwbedrijven waar die netten voor bedoeld
zijn als gevolg van belastingverhogingen niet meer uit konden en
voortijdig zijn gestopt. Dat is goed om hier te beseffen. Daarom zet ik
zowel de focus op die CO2-heffing, die voortvloeit uit het convenant dat
met de glastuinbouw is gesloten en een opvolger is voor het sectorsysteem, als op het onderscheid in de sector. De verlaging van de
energiebelasting of eigenlijk het afschaffen van het verlaagd tarief
glastuinbouw raakt vooral de wat kleinere bedrijven: de kleinere teelten,
de energie-extensieve bedrijven. Ik snap dat het in de benadering van
Financiën een soort geaggregeerd macroverhaal is, maar ik vraag echt
aandacht voor het onderscheid. De instrumentenmix die wordt gekozen,
moet recht doen aan het onderscheid dat in de sector zit. Ik ben bang dat
dat niet voldoende gebeurt. Straks zijn alle kleinere bedrijven, alle
energie-extensieve bedrijven, alle wat kleinere teelten weg.
Daarom doe ik met een amendement een voorstel. Dat amendement ligt
dus nog bij amendementenservice. Ik had het graag al in de beraadslaging betrokken. Het komt eraan. Ik doe met een amendement het
voorstel, samen met de collega’s Erkens en Van Dijk, om de afbouw van
het verlaagde tarief te verlengen van zes naar elf jaar. Dat geeft bedrijven
iets meer ruimte in de transitie naar bijvoorbeeld aardwarmte en andere
duurzame bronnen. Wij willen de kosten hiervan dekken door een iets
hogere CO2-heffing. Dat is een win-winscenario, want daarmee worden de
beprijzing en de transitie rechtvaardiger en wordt het ook eerlijker
verdeeld naar welk bedrijf hoeveel CO2-uitstoot oplevert. Het levert dus
ook meer CO2-winst op, omdat die CO2-heffing een bewezen effectiever
instrument zal zijn dan het verhogen van de energiebelasting.
Dan ga ik door naar de wkk’s.
De voorzitter:
Nou, bijna. Eerst gaat meneer Van der Lee u nog een vraag stellen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, in politiek doen woorden ertoe en de heer Grinwis gebruikt de
woorden «iets meer ruimte». Ik vind van zes naar elf jaar wel iets meer
dan iets. Is dat nou weer niet echt een grote uitsteloperatie van veel te
veel jaren?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Over alles is te spreken. De afspraak is gemaakt dat de glastuinbouw in
2040 klimaatneutraal zou zijn. Ik geloof dat de uitstoot nu nog een dikke 6
megaton is; 6,2 dacht ik afgelopen jaar. Dat zou in 2030 4,3 megaton
moeten worden en in 2014 0 megaton. Als ik kijk naar dat pad, is het
logischer om de CO2-heffing, die ook in het convenant is afgesproken,
tussen nu en 2040 langzamerhand op te laten lopen en tot dan de
verlaagde energiebelasting voor glastuinbouw te laten staan. Dan zou je
het afbouwen dus op zijn minst moeten verlengen naar 2040. Dan zou het
niet van zes naar elf, maar van zes naar zestien moeten gaan. Tegelijkertijd
moet je om de zoveel tijd naar Europa om weer toestemming te vragen
om zo’n belastingvrijstelling in de lucht te mogen houden. Dat alles
overwegende denk ik dat een pad naar 2030 te snel is, als je kijkt hoe snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

56

het gaat met slaan van aardwarmtedoubletten, geothermie, daarnaar
boren, het aanleggen van warmtenetten, het oplossen van de capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet et cetera.
Tegelijkertijd is er wel de politieke wens, ook bij mij, om afscheid te gaan
nemen van fossiele fiscale voordelen. Dan vind ik een afbouw richting
2035 redelijker dan richting 2030, maar 2040 hoeft van mij ook niet in zicht
te komen. Daartegenover zet ik dan wel een effectievere en betere
CO2-heffing, zodat we daadwerkelijk die 4,3 megaton in 2030 en 0
megaton in 2040 gaan realiseren, met tegelijkertijd natuurlijk stimuleringsinstrumenten, bijvoorbeeld in de SDE++, om daadwerkelijk die verduurzaming mogelijk te maken. Ik denk dat dat een beter systeem is, ook als je
kijkt naar de kleinere bedrijven, de energie-extensievere teelten, die we
niet het haasje willen laten zijn van een al te drieste afbouw van het
verlaagd tarief glastuinbouw in de energiebelasting.
De voorzitter:
Dat is een lang antwoord op een best wel korte vraag. Maar goed, u had
ook nog een stuk van uw inbreng tegoed, ruim een minuut, geloof ik.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Oké.
Voorzitter. Ik heb nog een aantal vragen over de beperking van de
inputvrijstelling voor de wkk’s. In theorie is het logisch dat de wkk’s een
inputvrijstelling hebben. Op efficiënte wijze wordt gas omgezet in
elektriciteit. De warmte en CO2 die daarbij vrijkomen, worden opgevangen
en gebruikt in het productieproces. In de glastuinbouw leidt dit tot een
energie-efficiëntie van wel 90% of meer. Die ontwikkeling heeft er ook toe
geleid dat inmiddels 50% van het regelbaar vermogen in Nederland is
opgesteld in de glastuinbouw. Het is dus een belangrijke factor, ook in
onze energievoorziening. Tegenwoordig zijn er echter ook nog
duurzamere alternatieven dan de aardgasgestookte wkk, zoals de
warmtepomp en aardwarmte. Tegen die achtergrond snap ik dus ook wel
weer dat de inputvrijstellingen worden beperkt.
Ik heb echter wel grote zorgen bij de manier waarop het kabinet dit wil
doen. In eerste instantie werd onderscheid gemaakt tussen wkk’s die
kleiner en groter waren dan 20 megawatt. Bij de grote installaties was er
feitelijk wel sprake van een vrijstelling voor warmte die wordt gebruikt in
het eigen productieproces en bij de kleinere niet. Dat is niet uitlegbaar. Het
is op zich goed dat het kabinet dat heeft opgelost met de nota van
wijziging, maar ik ben minder blij met de manier waarop. De rekening
wordt nu neergelegd bij bedrijven die hier niets mee te maken hebben.
Hoe reflecteert het kabinet hierop? Volgens mij heeft het te maken met de
buitengewoon grofmazige raming van budgettaire effecten.
De beperking van de vrijstelling van de elektriciteitsopwekking zou
volgens het wetsvoorstel 102 miljoen euro opleveren in 2025, maar klopt
dat echt? Hoe hard is die raming? Er zijn ongeveer 50 belichte sierteeltbedrijven die qua energieverbruik sterk op elkaar lijken. Zij betalen, als ze
evenveel energie blijven gebruiken, op basis van het huidige stelsel 1
miljoen euro extra belasting in 2025. Dat zou betekenen dat alleen deze 50
bedrijven al voor de helft van de budgettaire opbrengst van 102 miljoen
zouden zorgen. En dan heb ik het nog niet eens over de groenteteelt, de
industrie en de ziekenhuizen: allemaal organisaties die ook gebruikmaken
van wkk’s. Daarom de vraag: met welk gedragseffect heeft de Staatssecretaris gerekend? Wat is de inhoudelijke onderbouwing van dat gedragseffect?
De inzet van maatregelen was dat glastuinbouwbedrijven niet genoodzaakt zouden zijn om hun activiteiten te staken als gevolg van deze
maatregel. Hoe verhoudt zich dit tot het gedragseffect waarmee wordt
gerekend? Ik wil maar zeggen: volgens mij zien wij hier een grove
onderschatting van de budgettaire opbrengst. Ik verzoek de Staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

57

taris dan ook om hier nog eens kritisch naar te kijken. Straks hebben we
namelijk in 2025 een mooie meevaller op de energiebelasting, maar zijn
allerlei mooie bedrijven onnodig het kind van de rekening, en dan
schieten we misschien onszelf weer in de voet.
Dan nog een andere vraag.
De voorzitter:
Kort.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Bij de in de nota van wijziging geïntroduceerde vrijstelling voor het eigen
gebruik van elektra voor wkk’s kleiner dan 20 megawatt gaat het kabinet
uit van een bedrag gebaseerd op de energetische onderwaarde van gas.
Waarom is daarvoor gekozen? Klopt het dat hierdoor een verschil ontstaat
van circa 10% met grotere wkk’s? Wat is de rechtvaardiging van dit
verschil? En hoe groot raamt het kabinet de kosten van toch uitgaan van
de energetische bovenwaarde, zoals elders in de energiebelasting
gebruikelijk is? Er komt een amendement aan op dit wetsvoorstel dat een
soort weegmoment creëert om de bijdrage van de wkk’s en het regelbaar
vermogen af te zetten tegen het hele energiesysteem, zodat we dat niet in
gevaar brengen met deze inputvrijstelling. Dat moeten we gedurende de
rit goed in de gaten houden, maar daarover later meer.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik ben de tel kwijt van het totale aantal amendementen, dus
niet per se alleen van de ChristenUniefractie, maar daar komen we
maandag wel weer op terug. Dank, meneer Grinwis. Het woord is aan de
heer Eppink namens de BBB-fractie.
De heer Eppink (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Ik ga verder met de glastuinbouw. Het demissionaire kabinet wil tussen 2025 en 2030 zowel het verlaagd tuinbouwtarief
uitfaseren als de wkk-inputvrijstelling inperken. De totale lastenstijging
voor telers door alle maatregelen, ook de maatregelen die al eerder op het
bord van de telers zijn gelegd, stijgt van 24 miljoen euro in 2019 tot 730
miljoen euro in 2030. Het demissionaire kabinet ondergraaft op deze
manier de bestaanszekerheid, waar iedereen zo veel over spreekt, van
deze sector. Groente, fruit, bloemen en planten van eigen bodem worden
daarmee in Nederland nog duurder. De koopkracht, die je aan de ene kant
probeert te verbeteren, zal met deze belastingheffing weer verslechteren.
Dit is een broekzak-vestzaksituatie/-operatie. In het Duits noemen ze dat
wel «kurieren am Symptom».
Voorzitter. Als het om verduurzaming gaat, geef de sector dan ook een
kans om daadwerkelijk te kunnen verduurzamen. Ik herhaal nog maar een
keer wat er gebeurt als gevolg van de belastingmaatregelen die nu ingezet
worden: de glastuinbouwbedrijven kunnen na één jaar al op de rand van
faillissement staan. Ik vraag me werkelijk af waarom het allemaal zo snel
en zo hard moet. Wat is de visie hierachter? Ik heb zojuist gehoord dat de
heer Van der Lee van GroenLinks-PvdA zegt: nou, er mag nog wel
glastuinbouw zijn, maar eigenlijk het is een beetje voorbij. Als ik kijk naar
wat er in een groter beeld gebeurt, dan zie ik het volgende. Boeren? Er
moeten minder boeren komen. Vissers? De visvloot is intussen gedecimeerd. We zien het bij tuinders, en nu begint men ook met de
glastuinbouw. Wat is nu in godsnaam – o, dat mag ik niet zeggen – in
hemelsnaam de strategie hierachter?
Voorzitter. Dan stap ik over naar de appels, naar fruitsappen, om precies te
zijn. We hebben tijdens de AFB geprobeerd ervoor te zorgen dat fruitsappenmakers geen onterechte gebruiksbelasting op de natuurlijk aanwezige
suiker in appels hoeven te betalen. In appels zit gewoon suiker en in
sinaasappels ook. Ook daarvoor was aardig wat steun te vinden, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

58

helaas niet genoeg. Tijdens de AFB heeft mijn fractievoorzitter de
toegevoegde waarde van de lokale fruitsappenmakers toegelicht, maar
blijkbaar heeft dit niet iedereen kunnen overtuigen. Laten we wel beseffen
dat de grote producenten van mineraalwater wél een uitzondering hebben
gekregen op deze gebruiksbelasting. Voor een veel kleinere groep lokaal
producerende fruitsapmakers is blijkbaar geen Kamermeerderheid te
vinden die de onrechtvaardigheid van de voorgestelde maatregel wil
aanpakken. De facto betekent dit dat die sappen, die heel gezond zijn en
waaraan geen suiker is toegevoegd – het betreft gewoon natuurlijke
suiker; het is geen Coca-Cola – € 0,26 per liter duurder gaan worden. Het
ironische is dat de bedragen die de mineraalwatersector in eerste
instantie moest betalen, zijn opgeteld bij dat bedrag. Dat lijkt mij moeilijk
uit te leggen, maar misschien kan de Staatssecretaris dat alsnog doen.
De burger probeert de schade van de inflatie zo veel mogelijk in te perken,
maar de belastingplannen die dit demissionaire kabinet heeft, zorgen
ervoor dat dagelijkse producten als groente, fruit en het sap daarvan
duurder worden. Ook agrarische inputgoederen worden extra belast. Het
btw-tarief gaat van 6% naar 21%, wat voor veel burgers betekent dat voer
voor kippen, duiven en paarden duurder wordt. De goedkopere eieren, als
je zelf kippen houdt – tot die groep behoor ik niet – kun je dan ook wel
vergeten. Voor BBB zijn lokale bedrijven die gezonde producten leveren,
uiterst waardevol omdat ze naast gezonde producten leveren ook een
positieve invloed hebben op hun gemeenschappen. Daarom mijn
volgende vraag aan de Staatssecretaris; ik vraag om een zekere clementie,
maar dat doen misschien veel mensen. Als de Staatssecretaris niet bereid
is om fruitsappen te ontzien, kan hij dan in ieder geval toezeggen zijn best
te doen om lopende onderzoeken inzake dit thema te versnellen en
komend jaar de impact van deze maatregel op de branches te monitoren
en zo nodig opnieuw te beoordelen?
Dank u zeer.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eppink. Dan zijn we toegekomen aan de bijdrage van
meneer Stoffer namens de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Dank, voorzitter. In dit blok zijn wij, in tegenstelling tot het vorige blok,
veel minder te spreken over de wetsvoorstellen die voorliggen en die,
zoals we zojuist hoorden, grote impact hebben op de glastuinbouw, de
maakindustrie en gascentrales. Duizenden bedrijven krijgen niet alleen te
maken met forse tariefverhogingen in de tweede en derde schijf van de
energiebelasting en de CO2-beprijzing, maar ook met het wegvallen van
vrijstellingen en verlaagde tarieven. Dan komt die klap extra hard aan,
terwijl de mogelijkheden voor besparing of gebruik van duurzame
bronnen niet altijd direct voorhanden zijn. Laat ik het maar gewoon
ronduit zeggen: ik vind de voorgestelde aanpak onverstandig en ook niet
eerlijk.
Ik begin bij de glastuinbouw. De energielasten maken nu 10% tot 15% van
de energiekosten uit en dat wordt bijna 40%, de hoogste belastingdruk
van alle sectoren. Ga er maar aan staan. Dat kan toch gewoon niet de
bedoeling zijn? Bedrijven in de glastuinbouw verschillen in omvang en
hebben ook te maken met verschillende schijven van de energiebelasting.
De afschaffing van het verlaagde tarief in combinatie met de beperking
van de inputvrijstelling zorgt er daarom voor dat kleine en minder
energie-intensieve bedrijven relatief harder geraakt worden dan de grote
energie-intensieve bedrijven. Collega Grinwis refereerde daar zojuist ook
aan. Dat geeft deze bedrijven gewoon geen eerlijke kans. Als het doel is
om CO2-reductie te realiseren, dan zou het veel eerlijker zijn om dat via de
sectorsystemen met de CO2-heffing te doen. Dan worden alle bedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

59

gelijk behandeld. Mijn vraag is of het kabinet dat alsnog in overweging wil
nemen.
Dan de gascentrales. Kleine en grote gascentrales worden eveneens
geraakt door de beperking van de inputvrijstelling. Het rendement van
minimaal 60% waarboven de inputvrijstelling blijft gelden, zal in de
praktijk niet gehaald worden. Vanwege de energietransitie moeten
centrales steeds meer op en af regelen. Dat gaat ten koste van het
rendement. Het voorstel maakt elektriciteitsproductie op basis van gas
minder aantrekkelijk dan die op basis van kolen, terwijl kolen veel slechter
zijn voor het klimaat dan gas. Ongeacht een ingroeipad of een verbod op
Nederlandse kolencentrales: onze gascentrales worden op achterstand
gezet ten opzichte van Duitse kolencentrales. Volgens mij hoorde ik de
heer Omtzigt daar zojuist ook over. Die kolencentrales zijn vaak veel viezer,
maar behouden wel de vrijstellingen. Gascentrales hebben we gewoon
hard nodig voor het behoud van onze leveringszekerheid. Mijn vraag is
dus: waarom wordt de maatregel niet gericht op de minst efficiënte
gascentrales?
Dan de maakindustrie. Het afschaffen van de vrijstellingen voor metallurgische en mineralogische procedés hakt er gewoon in bij de maakindustrie. Hun concurrenten in omliggende landen hebben nog wel de
vrijstellingen. Het raakt de productie van onder meer dakpannen en
isolatiemateriaal voor onze woningen. Die hebben we zo hard nodig. Dat
moeten we volgens mij toch niet alleen maar willen importeren? De
generieke verhoging van de energiebelastingtarieven en de
CO2-beprijzing, geven voldoende prikkels voor verduurzaming. Dat geldt
ook voor de vrijstelling van de stroombelasting. Het helpt ook niet mee als
die wordt afgeschaft. Mijn vraag is dus eigenlijk: waarom is daarvoor
gekozen?
Voorzitter. Tot slot nog even de cijfers an sich. We zouden graag wat meer
inzicht in de cijfermatige onderbouwing willen hebben. Trinomics gaat
voor de glastuinbouw uit van een lastenverzwaring van 500 miljoen euro
in 2030, inclusief gedragseffecten en exclusief CO2-heffing. De Staatssecretaris komt op nog geen 400 miljoen, exclusief CO2-heffing, voor alle
sectoren. In de nota naar aanleiding van het verslag worden verschillende
budgettaire opbrengsten van de beperking van de inputvrijstelling
genoemd. Op de ene bladzijde staat 234 miljoen euro in 2030 en op de
andere 183 miljoen. Trinomics heeft niet gerekend met het CPB-model
waarmee het kabinet gerekend heeft. De raming van de CO2-heffing was
onbedoeld te laag uitgevallen. Deze onduidelijkheid over berekeningen en
cijfers bevalt me gewoon niet. Eigenlijk is mijn concrete vraag over die
cijfers: kan de Staatssecretaris voor de plenaire behandeling van volgende
week een overzicht naar de Kamer sturen met alle gepresenteerde
getallen, waarin exact staat wat wel en niet meegenomen wordt?
Voorzitter, tot slot. Wij zouden graag een heroverweging zien van beide
wetsvoorstellen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Dat betekent dat we, na de bijdrage van
meneer Dassen namens Volt, aan het einde zijn gekomen.
De heer Dassen (Volt):
Dank, voorzitter. Ook dank aan de Staatssecretaris. Het labyrint dat ons
fiscale stelsel is, moet simpeler. Goed dat er een overzicht is gemaakt van
de fossiele subsidies, en ook van de vele fiscale regelingen die ons stelsel
rijk is. Het was, denk ik, geen gemakkelijke taak, maar zeker een broodnodige. Dat verdient een compliment. Volt is voorstander van ervoor
zorgen dat we zo min mogelijk vrijstellingen hebben en daarmee een zo
makkelijk mogelijk belastingstelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

60

Voorzitter. Dan de fiscale wetten onder dit blok, te beginnen met de wet
fiscale maatregelen industrie en energie. De energiebelasting kent veel
vrijstellingen. Het kabinet wil met deze wet twee vrijstellingen afschaffen,
te beginnen met de eerste vrijstelling voor metallurgische en mineralogische procedés die per 1 januari 2025 komt te vervallen. Deze vrijstelling
raakt een groot aantal sectoren, van baksteen tot aluminium. Ik ben
benieuwd: kan de Minister of de Staatssecretaris toelichten waarom er
gekozen is voor het afschaffen van deze specifieke vrijstelling? Dat vraag
ik vooral omdat we graag willen weten hoe deze sectoren worden geraakt
en of er doorsijpeleffecten zijn voor bijvoorbeeld de woningbouw, als de
bakstenensector extra kosten zou gaan krijgen. Hoe is dat meegenomen?
Voorzitter. Dan de afschaffing van de vrijstelling voor duaal en
non-energetisch gebruik van kolen. We hebben hier vorige week een
amendement over ingediend, waarmee we de vrijstelling per 2026 willen
afschaffen. De afschaffing lijkt ons namelijk een zogeheten structuuraanpassing. Die zou dan, gelet op de bijlage in de Miljoenennota, zo’n vier tot
achttien maanden moeten duren. Ik zie niet waarom dat niet eerder zou
kunnen dan in 2028. Kan de Staatssecretaris dit uitleggen? Ligt het
bijvoorbeeld aan de teruggaveregeling die hierin is verwerkt? Ik hoor daar
graag een reactie op. Als het aan de teruggaveregeling ligt, kunnen we er
dan wel zorg voor dragen dat die vrijstelling per 2026 wordt afgeschaft en
dat alleen die teruggaveregeling dan doorgaat?
Voorzitter. Uit de Miljoenennota is ook naar voren gekomen dat de
afschaffing van de vrijstelling van kolen voor elektriciteitsopwekking op
z’n vroegst per 1 januari 2026 gerealiseerd kan worden. Toch zie ik
hiervoor geen voorstel. Daarom hebben we als Volt daarop vorige week
een amendement ingediend om die per 1 januari 2026 af te schaffen. Kan
de Minister toelichten waarom dit voorstel tot afschaffen niet is
opgenomen in het Belastingplan?
Het verlaagde btw-tarief heeft onder andere als beleidsdoel om de
sierteelt voor een breder publiek beschikbaar te maken. Volt vraagt zich
alleen af of het niet beter is om dat geld direct in de zakken van werkende
mensen te steken, zodat zij zelf kunnen bepalen wat zij van hun geld
kopen. Daarom willen we de aanpassing van het btw-tarief gebruiken om
het tarief in de eerste schijf van de inkomstenbelasting te verlagen.
Onderaan de streep blijft er dan vervolgens 34 miljoen euro over, die we
dan weer alloceren ten behoeve van de SDE++, zodat dit ten goede komt
aan de verduurzaming van de glastuinbouw. Ik hoor graag wat de
Staatssecretaris van dit voorstel vindt.
Voorzitter. Tot slot. In dit blok bespreken we heffingen op de milieugrondslag. Die heffingen hebben tot doel om zuiniger gebruik van water,
grondstoffen en brandstoffen te stimuleren, maar we zien dat dit vaak niet
het geval is, zoals bijvoorbeeld bij de belasting op leidingwater. Daar
hadden we het net al even over. Er zit namelijk een heffingsplafond in dat
inhoudt dat afnemers van leidingwater boven de 300 kubieke meter per
jaar, dus bijvoorbeeld 10.000 kubieke meter, net zo veel betalen als een
huishouden dat 300 kuub per jaar verbruikt. Hierdoor is er geen enkele
prikkel voor grootverbruikers om zuiniger om te gaan met water, terwijl dit
wel de intentie is van een heffing op de milieugrondslag. We hebben op
dit punt dus een amendement ingediend. Volt wil graag dat heffingsplafond afschaffen. Ik hoor graag wat de Staatssecretaris van dit voorstel
vindt.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Voordat we deze termijn afronden, gaat meneer Van Weyenberg u
daarover nog een vraag stellen.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

61

Ik heb het amendement net gezien. Interessant. Nog los van dat ik nog wel
wat suggesties heb voor de vormgeving, viel het mij wel op dat er geen
aanwending bij dit amendement zit. Als ik het goed begrijp, is dit voor de
schatkist. Of zit er een ander amendement met geld vast aan dat
leidingwater?
De heer Dassen (Volt):
We willen eigenlijk dat het terugvloeit naar de inkomstenbelasting. Dat is
het initiële idee erachter.
De voorzitter:
Ik zie dat meneer Van Weyenberg dat een antwoord op zijn vraag vindt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ga gezellig met de heer Dassen eens even kijken of we elkaar ergens
kunnen vinden.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee heeft eigenlijk geen interrupties meer over, maar het
kan wel even.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik wil alleen de heer Dassen complimenteren met het amendement. Ik ben
blij dat hij ook denkt aan dezelfde besteding van de inkomsten waarom ik
al per interruptie aan de heer Van Weyenberg vroeg. Dus fijn dat we
samen optrekken.
De heer Dassen (Volt):
Volgens mij kunnen wij hier met elkaar een mooi amendement van
rondbreien. Ik hoor de heer Grinwis hier ook al «eens» roepen.
De voorzitter:
Dat is allemaal mooi aan u. We zijn dan toegekomen aan het einde van de
eerste termijn van blok twee. Ik stel voor dat we een kwartiertje schorsen,
zodat iedereen even de benen kan strekken en dan zijn we om 15.15 uur
weer terug in deze zaal om verder te gaan.
De vergadering wordt van 14.56 uur tot 15.15 uur geschorst.
De voorzitter:
We gaan weer verder. Wie dan? De vaste Kamercommissie voor
Financiën. En waarmee dan? Met het wetgevingsoverleg ter voorbereiding op het Belastingplan 2024. We hadden alle wetten in drie pakketjes
opgedeeld om ze in blokken te bespreken. We zijn nu toegekomen aan het
derde blok, waarin de Kamer haar vragen zal stellen en opmerkingen zal
maken bij al die belastingwetten.
Blok 3
De voorzitter:
We hebben meneer Alkaya van de SP-fractie weer terug in ons midden.
De PVV-fractie heeft een volgende wissel ingezet. Nu is meneer Van Dijck
er. Daarmee zijn de wissels ook over voor vandaag. Meneer Van Dijck
heeft het woord.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Dit demissionaire kabinet probeert op de valreep
nog even snel zeventien wetsvoorstellen erdoorheen te jassen. Dit is het
grootste belastingplan ooit. Hoezo beleidsarm? Hoezo demissionair? Mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

62

eerste vraag is dan ook: moeten al deze wetsvoorstellen nu echt met
stoom en kokend water door de Kamer? Vanwaar die haast?
Voorzitter. Iedereen is de klos in dit Belastingplan. De burgers zien hun
lasten weer stijgen, volgend jaar met 2,6 miljard en het jaar daarna met
5,5 miljard. De inkomstenbelasting gaat met meer dan 2 miljard omhoog.
De energiebelasting op gas stijgt volgend jaar met nog eens 20%. De
accijnzen op brandstof, sigaretten, tabak, alcohol en frisdrank – de
bekende melkkoeien, zeg maar – schieten weer verder omhoog. De
spaartaks stijgt fors. Ook bij die andere melkkoe, de auto, stijgen de lasten
weer verder. De bpm gaat omhoog. De wegenbelasting voor campers,
oldtimers, auto’s op gas: alles moet weer omhoog. De zorgtoeslag wordt
volgend jaar weer fors verlaagd, met € 420, en ook het prijsplafond en de
energietoeslag komen te vervallen. Tot zover de lasten voor de burgers.
Maar ook het bedrijfsleven komt aan de beurt. Na de boeren en de vissers
moet nu ook de glastuinbouw kapot. Weg met die kassen uit Nederland,
lijkt het adagium. Hetzelfde geldt voor de industrie. Producenten van ijzer,
staal, aluminium, glas, tegels, dakpannen en bakstenen moeten er
allemaal aan geloven. Ze worden allemaal over de kling gejaagd richting
Polen. Ook de zzp’ers en het mkb zijn de klos. De zelfstandigenaftrek
wordt versneld afgebouwd. De mkb-winstvrijstelling wordt verlaagd. De
Aof-premie knalt omhoog. Eerder ging de winstbelasting al fors omhoog.
Je zou maar ondernemer zijn in dit land.
Voorzitter. Over ondernemers gesproken: we kregen deze week een brief
van de Staatssecretaris, waarin hij zei dat de bedrijven met coronaschulden er ook allemaal aan gaan geloven. Dit jaar gingen er meer dan
60 bedrijven meer failliet dan vorig jaar, en dit is nog maar het topje. Je
ziet het in de winkelstraten, maar ook in de horeca. Men stopt vrijwillig,
zet de zaak te koop of gaat failliet. Brancheorganisaties voorspellen een
faillissementsgolf. 43.000 ondernemers hebben niet gereageerd op
aanmaningen van de Belastingdienst. Uit de brief van de Staatssecretaris
blijkt dat er 35.000 betalingsregelingen zijn ingetrokken. Dat zijn 35.000
potentiële faillissementen. Daarbovenop hebben nog eens 60.000 mkb’ers
een betalingsachterstand. Gaat de Staatssecretaris die straks ook een
deurwaarder op hun dak sturen? De Staatssecretaris steekt zijn kop in het
zand. Hij redeneert als volgt: faillissementen zijn goed; ze horen bij een
gezonde economie. Je moet maar durven. Alsof deze bedrijven vrijwillig
hun deuren hebben gesloten tijdens corona. Waar is de menselijke maat
gebleven? Deze Staatssecretaris maakt bedrijven kapot. 100.000 ondernemers zitten diep in de financiële problemen als gevolg van corona en
deze Staatssecretaris haalt zijn schouders op: jammer dan. De PVV eist
meer coulance en meer maatwerk.
Voorzitter. Dan de minimumbelasting. Om te beginnen is deze wet veel te
omvangrijk en te complex om hier eventjes snel te behandelen. Alleen al
de memorie van toelichting bevat meer dan 300 pagina’s. Wie heeft dit
allemaal gelezen? Mag ik dat hier vragen aan mijn collega’s? Zelfs de
Nederlandse Orde van Belastingadviseurs heeft moeite met het
doorgronden van deze wet. Hij is zelfs zo complex dat de Staatssecretaris
een team van 60 man heeft klaargezet om vragen te beantwoorden. En wij
behandelen deze wet hier in de Kamer even tussen de soep en de
aardappelen. Waarom moet deze complexe wet nog voor de verkiezingen
worden behandeld? Vanwaar die haast? Hoeveel andere landen van de
138 landen voeren deze wet in per 1 januari? Wat zijn de gevolgen als de
invoering met een jaar wordt uitgesteld, vraag ik de Staatssecretaris. Wat
is overigens de verklaring van het feit dat de opbrengst van deze
minimumbelasting niet 1 miljard euro is maar slechts 466 miljoen? Dat is
nogal een verschil. De Staatssecretaris zat er dus faliekant naast en nu legt
hij de rekening bij burgers en mkb. Hij verhoogt de accijnzen, hij verlaagt
de winstvrijstelling; burgers en mkb mogen de rekening betalen. De
overheid faalt en de burger betaalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

63

De voorzitter:
Als u duidelijk een punt heeft gezet, en ik denk dat dat zo is, geef ik de
heer Alkaya de gelegenheid voor een interruptie.
De heer Alkaya (SP):
Deze wet geldt alleen voor de aller-, allergrootste bedrijven. De grenzen
zijn zodanig vastgesteld dat de wet echt alleen voor de allergrootste
multinationals geldt. Daar wil de regering nu dus om en nabij de 460
miljoen extra ophalen. Het was aanvankelijk 1 miljard; ik heb daar ook nog
wat vragen over, zoals hoe het komt dat het zo weinig opbrengt. Is de PVV
het ook oneens met die doelstelling?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nee, dat zijn we niet. Dat zeg ik ook niet. Ik zeg alleen dat het een hele
grote wet is, een heel dik pak papier; ik heb het allemaal geprint. Ik kreeg
het niet gelezen in die paar dagen. Ik maak mij er zorgen over dat wij geen
deugdelijke wetsbehandeling hebben in dit huis. Ik wil voorkomen dat we
er straks achter komen dat er grove fouten in zitten of dat het grote
consequenties heeft. Als ik lees dat zelfs de NOB er nauwelijks chocola
van kan maken, vraag ik mij af of we het niet te snel doen. Maar dat er 466
miljoen wordt opgehaald en dat er een minimumtarief komt in
OESO-verband van 15%, vinden wij een prima idee. Wat ik een ander
slecht idee vind, is dat deze Staatssecretaris schat dat het 1 miljard zal
gaan opleveren, dat hij nu een tegenvaller heeft en dat hij die tegenvaller
vervolgens op het bordje van burgers en mkb legt. Dat vind ik ook niet
terecht. Maar dat die wet er moet komen ... Het lijkt mij een goede wet,
maar ik heb de wet niet goed kunnen bestuderen. Eerlijk gezegd weet ik
ook niet of wij voor deze wet zullen gaan stemmen, want ik heb hem niet
goed kunnen bestuderen. En dat is toch zonde.
De voorzitter:
De heer Alkaya in tweede instantie.
De heer Alkaya (SP):
Het is in ieder geval goed om te weten dat ook de PVV in essentie de wet
wel steunt en dat ze alleen de wet niet goed hebben kunnen lezen. Daar
heb ik dan nog wel enigszins begrip voor. Maar het uitstellen van de wet
zorgt er natuurlijk wel voor dat er volgend jaar 466 miljoen minder
opgehaald wordt bij die allergrootste multinationals. Dus al de heer Van
Dijck wil dat ik dit serieus ga beoordelen, moet er wel een alternatief op
tafel liggen. Want we gaan natuurlijk geen cadeautje van 466 miljoen aan
die grootste multinationals geven, daar is de heer Van Dijck het toch wel
mee eens?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dat is zeker niet de bedoeling. Maar ik vind wel dat wij onszelf hier serieus
moeten nemen en dat wij een deugdelijk wetgevingsproces moeten
hebben. Als we dan geconfronteerd worden met zo’n pak papier waarvan
zelfs de NOB zegt er niet uit te komen, vind ik dat geen goede zaak.
Voorzitter, over falen gesproken: box 3. Hoe staat het met de wet
rechtsherstel box 3? Wordt die nu ook afgeschoten door de Hoge Raad?
Hoe staat het met de voorbereidingen? Kennelijk treft de Staatssecretaris
allerlei voorbereidingen omdat hij ervan uitgaat dat hij straks weer aan de
beurt is als de Hoge Raad uitspraak doet. Waar moeten we rekening mee
houden, vraag ik aan deze Staatssecretaris. Hoeveel miljarden gaat dit
weer kosten? Het houdt niet op; eerst werden de spaarders gecompenseerd en nu zijn het de beleggers. Worden straks ook alleen de bezwaarmakers gecompenseerd of in dit geval wél de hele groep? En hoe staat het
met de massaalbezwaarplus-procedure? Wanneer krijgen de box
3-spaarders uiteindelijk duidelijkheid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

64

Voorzitter. Rondom box 3 is het een zooitje, een gebed zonder einde. En
ondertussen wordt de wet werkelijk rendement box 3 keer op keer
uitgesteld. Is 2027 nog wel realiseerbaar, vraag ik aan de Staatssecretaris.
Wat heeft dit debacle inmiddels gekost en wat gaat het nog kosten? Voor
hoeveel miljard aan compensatie staat de volgende regering straks aan de
lat? Ondertussen wordt het tarief verhoogd en het heffingsvrije vermogen
verlaagd, om zo de regeling te betalen.
Voorzitter. Die hele box 3 verdient geen schoonheidsprijs. Hetzelfde geldt
voor de energierekening, want het kabinet schrapt per 1 januari, midden
in de winter, de energietoeslag en het prijsplafond. Nu maar hopen dat we
een milde winter krijgen. Het kabinet doet net alsof de energiecrisis
voorbij is. Wat dat maar waar! De huishoudens met een gemiddeld
energieverbruik betaalden vorig jaar € 1.690 aan energie en gaan volgend
jaar € 3.626 betalen. Dat is bijna € 2.000 meer. Het is dan ook onbegrijpelijk dat het kabinet het presteert om de energiebelasting op gas weer te
verhogen met 19%, voor het tweede jaar op een rij. De belasting op een
kuub gas bedraagt inmiddels meer dan € 0,70. Een verdubbeling ten
opzichte van twee jaar geleden. Het gas is de nieuwe melkkoe, over de rug
van gezinnen die straks in de kou zitten. Nederland betaalt al de hoogste
energiebelasting van heel Europa, misschien wel van heel de wereld.
Klopt het dat de energierekening in België € 1.400 lager uitpakt? Ik heb
een keer een vergelijking op die vergelijkingssite gedaan met België en
Duitsland. De Staatssecretaris zegt «ik kan het niet berekenen», maar als
je 1.500 kuub invoert en 3.500 kilowattuur kom je op een bedrag dat
€ 1.400 lager is dan in Nederland. De PVV wil daarom een amendement
indienen om de energiebelasting op gas, die met bijna € 0,10 wordt
verhoogd, terug te draaien. Als dekking zetten wij hiervoor de EIA en de
MIA in. Ook willen wij de grens van de eerste schijf weer optrekken naar
1.200 kuub, zoals in het amendement van de heer Grinwis, want het is
voor ons onbegrijpelijk dat die nu wordt teruggebracht van 1.200 naar
1.000.
Voorzitter. Dan de accijns. Gelukkig hebben we in de Kamer samen met de
VVD de verhoging van de accijns op brandstof kunnen voorkomen, maar
de accijnzen op drank en tabak staan nog steeds fier overeind. Dit is de
doodsteek voor de horeca in de grensregio. Half Nederland doet straks
zijn boodschappen in Duitsland of België. De prijsverschillen zijn dan ook
astronomisch te noemen. Een pakje shag gaat straks € 25 kosten, € 15
meer dan in Duitsland en een pakje sigaretten € 3 meer. Een liter benzine
is op dit moment al € 0,40 duurder dan in Duitsland en straks, mocht dat
amendement het niet halen, al lijkt me dat sterk, zou het € 0,60 worden.
Waar is deze Staatssecretaris mee bezig? Ook de verbruiksbelasting – die
mag geen suikertaks heten, maar dat is het wel – gaat volgend jaar met
300% omhoog, waardoor een liter cola € 0,26 duurder wordt. Mijn vraag
is waarom dit kabinet alle prijzen hoger maakt. Is de inflatie soms niet
hoog genoeg? Wat betekent dit voor de koopkracht en voor de grensregio? Wat is het doel van deze maatregelen? Is het doel soms om de
schatkist in Duitsland en België te spekken, is het doel om de middenstand in de grensregio verder kapot te maken of is het doel dat we
stoppen met tanken, roken en drinken? Dat is misschien ook wel het doel
van sommige partijen. De PVV wil deze accijnsverhogingen op tabak en
alcohol ongedaan maken. Ze maken meer kapot dan goed is voor de
economie. Als je geld tekort komt, haal je dat maar uit het stikstoffonds.
Daar zitten nog miljarden in.
Voorzitter. Dan de BOR, de familiebedrijven. De familiebedrijven zijn van
grote waarde voor Nederland. Dat onderkent hier iedereen. De PVV maakt
zich grote zorgen over de voorgestelde versobering. Het voortbestaan van
familiebedrijven mag daardoor niet in gevaar komen en dat dreigt nu wel
te gebeuren. 25% van de familiebedrijven heeft nu al moeite om bij
overdracht de belastingen te voldoen. De PVV stelt daarom voor om
voorlopig het vrijstellingspercentage niet te verlagen, maar gewoon te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

65

handhaven. Voor de dekking mag de Staatssecretaris die dikke meevaller
die hij eergisteren aankondigde bij de bronbelasting gebruiken. Dat is
namelijk precies 55 miljoen en het niet verlagen van het vrijstellingspercentage kost 50 miljoen. Ik hoop dat de Staatssecretaris dit idee
overneemt. Dat scheelt weer een amendement en wellicht een hoop
faillissementen bij familiebedrijven.
Voorzitter. Dan last but nog least de WKR. Ik zag tot mijn schrik dat die
werkkostenregeling volgend jaar weer wordt verlaagd, van 3% naar
1,92%, terwijl de werkkostenregeling juist een mooie oplossing zou
kunnen zijn om werknemers te prikkelen om wat meer uren te gaan
werken, zonder dat ze bij de huidige marginale druk van 90% alles moeten
inleveren. Waarom geven we werkgevers niet de ruimte om de werkkostenregeling als een soort voltijdsbonus of een meerurenbonus in te
zetten? De PVV wil deze werkkostenregeling graag voor volgend jaar weer
verhogen, naar 5%.
En dan helemaal tot slot.
De voorzitter:
Nou, u ...
De heer Tony van Dijck (PVV):
Eén zin. De EIA en die MIA zijn geëvalueerd. De Staatssecretaris zegt dat
ze doelmatig en doeltreffend zijn, maar ik vraag me dat af als meer dan de
helft van de aanvragen is gedaan door freeriders. Hoe kan een fiscale
regeling doelmatig zijn als freeriders daarvan voor meer dan de helft
gebruikmaken? Daarom hebben wij ze ook als dekking ingezet in een
eerder amendement.
Dank je wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijck. Dan meneer Erkens, namens de
VVD-fractie.
De heer Erkens (VVD):
Dank u, voorzitter. Voordat ik in de inhoud duik, heb ik hetzelfde punt als
eerder mevrouw Van Dijk en de heer Omtzigt. Het is wel een heel
uitgebreid pakket. U gaf net het voorbeeld van de memorie van toelichting
van 300 pagina’s voor de Wet minimumbelasting, maar volgens mij
komen we op duizenden pagina’s uit als we alles optellen. Dank dus aan
iedereen in de Kamer die voor ons stafnotities en wetgevingsrapporten
schrijft, waardoor het voor ons een stuk behapbaarder is geworden. Maar
ik blijf een bepaald ongemak voelen op dit vlak.
Daarom heb ik de volgende vraag aan de Staatssecretaris. Hoe heeft u
besloten welke wetsvoorstellen voor volgend jaar ook echt urgent zijn en
welke er ook in het voorjaar nog behandeld zouden kunnen worden? Een
aantal van de voorstellen gaan namelijk pas in 2025 in. Dan komt bij mij
dus de vraag op of die ook niet een aantal maanden later behandeld
hadden kunnen worden.
De voorzitter:
Dit roept een aantal interrupties op. Eerst meneer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het bredere punt heb ik vanochtend ook gemaakt, maar mijn interruptie
gaat even specifiek over de Wet minimumbelasting. Daar hebben we het
al heel vaak over gehad. We hebben het kabinet er terecht complimenten
voor gemaakt dat Nederland vooroploopt met het voorbereiden van de
implementatie van deze verplichting, want dat is het toch, die op ons
afkomt. Ik deel dus best wel de bredere kritiek, maar juist op dit punt denk
ik: hulde! Dat is een welgemeend compliment vanuit de oppositie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

66

De heer Erkens (VVD):
Misschien heel kort. Het ging mij om het aantal pagina’s. Dit is geen
voorbeeld van een wet waarvan ik zeg: stel die uit tot volgend jaar. Die
Wet minimumbelasting zorgt voor een gelijk speelveld. Dat vind ik dus
echt een ander verhaal. Ik vond als fiscaal woordvoerder, sinds drie
weken, vooral dat het nogal een groot pak papier was. Laat ik het daarop
houden, collega Van der Lee.
De voorzitter:
Meneer Van Dijck had ook een interruptie.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Er viel mij iets op. De heer Erkens was er niet bij in al die procedurevergaderingen, maar ik heb heel vaak voorgesteld om dingen rondom het
Belastingplan controversieel te verklaren, en dat werd allemaal in de wind
geslagen. Ik heb ook gezegd dat dit veel te veel en veel te beleidsmatig is.
Dit moet beleidsarm zijn. Het is niet te behappen. Ik begon al met: dit is
het grootste belastingplan ooit, in een demissionaire fase. De heer Erkens
had dus ook mij kunnen steunen en kunnen zeggen: oké, dan tillen we dit
en dit over de verkiezingen heen. Maar dat gebeurde ook niet.
De voorzitter:
Ik hoorde geen vraagteken.
De heer Erkens (VVD):
Maar ik kan er wel op reflecteren, voorzitter. Volgens mij is controversieel
verklaren wel een andere stap dan besluiten om iets later in een Belastingplan te behandelen. We hebben natuurlijk ook nog de keuze om aan
de hand van het debat, dus in het WGO van vandaag en maandag en
plenair, bijvoorbeeld te kijken of we één specifiek voorstel zouden kunnen
uitstellen als daar echt heel weinig comfort op is. Maar dat vind ik wel
echt afhankelijk van het debat dat we hier met elkaar voeren.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Erkens (VVD):
Voorzitter. Dan begin ik met de verhoging van de alcoholaccijns. We
maken ons wel zorgen over de impact van deze verhoging op ondernemers in de grensregio’s. De verwachting is dat veel van hun klanten nu
de auto pakken naar Duitsland om daar hun alcohol te kopen, want daar is
het nu al goedkoper en daar wordt het relatief nog goedkoper door het
voorstel van het kabinet. Het kaartje van de heer Eppink is in de eerste
termijn inderdaad al langsgekomen. Daardoor zouden onze ondernemers
failliet gaan, maar zouden er ook belastinginkomsten naar het buitenland
verdwijnen. We hebben ook serieuze twijfels over de berekeningen van
het kabinet rondom de weglek. Het kabinet geeft aan dat een grensverschil acceptabel is omdat Duitsers ook boodschappen doen in Nederland.
Ik vind dat wel een gekke redenatie, ook omdat de boodschappen op dit
moment al voor bijna elk product goedkoper zijn in Duitsland. Ik zou
iedereen dus aanraden om eens de auto te pakken, bijvoorbeeld naar mijn
mooie Kerkrade, op één minuut rijden van de grens, en in de praktijk te
gaan kijken of de prijzen van andere producten inderdaad in Nederland
goedkoper zijn. Ik heb daar echt zware twijfels bij. Tanken, eten en alcohol
zijn gewoon goedkoper in Duitsland.
Het kabinet geeft ook aan dat het niet verwacht dat mensen hierdoor de
drank over de grens gaan kopen. Wederom raad ik iedereen aan een keer
te spreken met een aantal ondernemers in die grensstreek. Het gebeurt nu
al maar het zou hierdoor echt fors erger worden. De modellen tonen dit
misschien aan, maar op deze manier zullen ondernemers in de grens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

67

streek hun zaak mogelijk moeten sluiten. In 2014 is het immers ook op
deze manier gelopen. Toen is de accijns op alcohol volgens mij fors
verhoogd, in één stap, en zijn uiteindelijk de tarieven nog halsoverkop
verlaagd omdat het effect veel groter was dan verwacht. Volgens mij
willen we zo’n scenario met elkaar voorkomen.
Voorzitter. Dan de onbelaste reiskostenvergoeding. De VVD is blij dat deze
verhoogd wordt naar € 0,23. We zien echt dat werkgevers vaak niet het
maximale bedrag uitkeren en dat het uitgekeerde bedrag ook nog eens
vaak onder de daadwerkelijke reiskosten zit. Weten werknemers in deze
bedrijven dat ze recht hebben op een hogere vergoeding? Hoe kan de
Staatssecretaris deze werknemers hierover informeren? En hoe kijkt de
Staatssecretaris naar het in de toekomst mogelijk automatisch indexeren
van deze reiskostenvergoeding, bijvoorbeeld op basis van de stijging van
de vervoerskosten?
De voorzitter:
Meneer Van Dijck heeft daar een vraag over.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nou, niet daarover. Ik had niet door dat de overgang naar de reiskostenvergoeding zo snel zou gaan. Ik heb nog een vraag over de accijnsverhoging. Ook de PVV vraagt daar al vele jaren de aandacht voor, vooral in
de grensregio. Ik kom uit Venlo, dus ik weet daar alles van. Ik ben blij met
het geluid van de VVD, maar wij hebben een amendement om die
accijnsverhoging op tabak en alcohol, die vrij fors is, terug te draaien. Net
als de VVD doen wij een greep uit een fonds, niet uit het Groeifonds maar
uit het stikstoffonds. Daar blijft wellicht ook een hoop van over. Kunnen
we de VVD als medeondertekenaar onder ons amendement zetten, zoals
wij dat hebben gedaan bij de brandstofaccijns?
De heer Erkens (VVD):
Ik ben de PVV heel dankbaar voor de steun voor het amendement over de
brandstofaccijnzen, maar wij maken een andere politieke afweging op het
stikstoffonds. Het land zit op slot en wij willen echt willen kijken hoe we
het op basis van vrijwilligheid van het slot af kunnen krijgen. Daarvoor zal
ook geld nodig zijn.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik wil niet veel zeggen, maar in dat stikstoffonds zit nog ongeveer 22
miljard, vrij besteedbaar. Bij deze accijnsverlaging praten wij over 100
miljoen. Hoe serieus is de VVD als ze een heel nummertje maken van die
accijnsverhoging van 100 miljoen? Ik zeg: pak uit die 22 miljard nou 100
miljoen. En dan zegt de VVD: nee, dat gaan we niet doen. Dan ben je toch
niet serieus te nemen?
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij kunnen wij nog steeds serieus worden genomen. Wij zijn nu
zelf ook aan het kijken naar een eigen voorstel voor die alcoholaccijns met
een dekking die misschien ook acceptabel voor u kan zijn. Daar kunnen we
in de volgende ronde misschien het debat met elkaar voeren. We hebben
natuurlijk wel structureel geld nodig. Je zou dus niet eenmalig 100 miljoen
uit dat stikstoffonds moeten halen, maar je zou dat in ieder geval
minstens voor de komende jaren moeten dekken. Dan ga je eerder
richting 1 miljard dat je nodig hebt. Dat vinden wij wel een forse stap
hiervoor. Nogmaals, we kunnen samen kijken wat we hieraan kunnen
doen. Volgens mij is dat een goede oproep.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

68

De heer Erkens (VVD):
Dan zijn we aanbeland bij het volgende onderwerp: het afschaffen van het
kwarttarief op de mrb voor campers. Ten eerste vinden wij de redenatie
vreemd dat dit goed zou zijn voor de verduurzaming. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe het duurder maken van kampeerauto’s rijmt met de
ambitie om op korte afstanden minder te vliegen? Ten tweede vragen wij
ons af of de meeropbrengsten wel gerealiseerd gaan worden met het
voorstel dat de Staatssecretaris voor ogen heeft. Mensen met een
kampeerauto gaan een fors bedrag per jaar meer betalen, maar ze kunnen
ook overgaan tot schorsing van het voertuig, waardoor ze geen belasting
betalen. Heeft de Staatssecretaris dit voldoende meegewogen bij deze
aanpassing?
Voorzitter. Ik heb ook een korte vraag over de suikerhoudende sappen. Die
zijn ook al eerder langsgekomen. Waarom kiest de Staatssecretaris niet
voor een systeem waarin onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende soorten suikerhoudende dranken? Een glas cola is immers
ongezonder dan een glas vers fruitsap. Is hij bereid een dergelijk systeem
te onderzoeken en om in buurlanden te bezien hoe dat werkt? Volgens mij
maken ze daar wel een differentiatie. Is het uitvoerbaar en, zo nee,
waarom is het in buurlanden dan wel uitvoerbaar?
Voorzitter. Dan het algemene btw-tarief op agrarische goederen en
diensten. We snappen dat het vreemd is dat andere belastingtarieven
gelden voor konijnen- en caviavoer. Daar wordt onderscheid tussen
gemaakt. De heer Grinwis kwam daar bij de technische briefing mee.
Tegelijkertijd vragen wij wel aandacht voor een aantal kleine subgroepen
in het afschaffen van dit verlaagde tarief, specifiek de impact hiervan op
kinderboerderijen en zorgboerderijen. Wat gaat de gemiddelde lastenstijging voor hen zijn? Zijn er praktische oplossingen om deze instellingen
zo veel mogelijk te ontzien? Kan de Staatssecretaris hier constructief over
meedenken en maandag enkele voorstellen met ons delen?
Voorzitter. We hoorden gisteren ook dat het kabinet aangaf dat het
openstaat voor een belasting op vapen, e-sigaretten, een voorstel vanuit
de Kamer. De VVD vindt het schrikbarend hoeveel jongeren beginnen met
het gebruik van e-sigaretten, gezien de impact op hun gezondheid. Hoe
kan het in hemelsnaam dat we dit niet meer ontmoedigen? Ik heb een
aantal vragen. Wat is de jaaromzet van de vapingsector in Nederland? Hoe
snel zou een belasting op vapen nationaal ingevoerd kunnen worden en in
welke vorm? Hoe doen andere Europese landen dat op dit moment?
Voorzitter. De VVD is ook een groot voorstander van het harder aanpakken
van dividend stripping. Daar hebben we het volgens mij ook al eerder in
deze Kamer over gehad. De heer Omtzigt heeft het daar ook vaak over. Dat
is een verwerpelijke manier om het afdragen van een eerlijke bijdrage aan
onze samenleving te ontwijken. De VVD heeft hier al vaker Kamervragen
over gesteld waarmee de Staatssecretaris wordt aangespoord om er meer
werk van te maken. Het voorstel dat nu voorligt is een goede stap, maar
volgens mij is meer mogelijk. Wij denken dat er veel te leren valt van de
manier waarop andere Europese landen dit aanpakken. Kan de Staatssecretaris hierop ingaan? Klopt het dat het huidige voorstel mogelijk
onvoldoende is om dividend stripping echt tegen te gaan op schaal?
Collega Van Dijck wijst mij er buiten de microfoon op dat ik dividend
stripping ook op z’n Nederlands kan uitspreken als dividendstrippen. Ik
dank hem voor die toevoeging.
Voorzitter. De VVD erkent de problematiek rondom de toename van «no
cure, no pay»-bedrijven ten aanzien van WOZ en bpm-bezwaren. Met het
wetsvoorstel gaan we iets doen aan het verdienmodel van deze bedrijven
en hopelijk ontlasten we zo ook de uitvoering, want die loopt nu helemaal
vol met bezwaarschriften. Op zich is dit positief, maar de vraag is wel of
dit niet alleen symptoombestrijding is in plaats van een echte oplossing
voor het probleem. Hoe gaat de Staatssecretaris er tegelijkertijd voor
zorgen dat de kwaliteit van WOZ-taxaties verbetert, zodat minder mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

69

ten onrechte een veel te hoge WOZ-aanslag krijgen en bezwaar überhaupt
niet meer nodig zal zijn? Is er bij de bpm geen mogelijkheid om de
uitvoering te verbeteren, bijvoorbeeld door het aangifteproces te
digitaliseren?
Voorzitter. Dan het familiebedrijf, mijn buurman had het er net ook over.
Familiebedrijven zijn van ongelofelijk groot belang voor onze economie
en onze werkgelegenheid. Ze zorgen goed voor hun omgeving en hun
personeel en bestaan vaak al generaties. De VVD wil voorkomen dat zulke
oude Nederlandse familiebedrijven in handen vallen van privateequitypartijen die een heel stuk minder begaan zijn met de mensen en de
omgeving. Daarom is het goed dat we met de BOR de overdracht van
familiebedrijven faciliteren. Met de voorstellen die het kabinet doet, blijft
dat ook zo, maar wij zijn wel op een aantal punten nog kritisch.
Allereerst ten aanzien van de vijfjaarstermijn in de BOR. Hierdoor moeten
ondernemers die bijvoorbeeld het bedrijf van hun ouders overnemen, hun
bedrijf vijf jaar lang bevriezen terwijl de concurrentie wel om hen heen
beweegt. Wij hebben hierover eerder een motie ingediend met het doel
om deze termijn meer in lijn te brengen met de termijnen in de landen om
ons heen. In België en in Vlaanderen bijvoorbeeld is die termijn drie jaar.
Het is een gemiste kans dat dit nu niet in het wetsvoorstel staat. Kan de
Staatssecretaris aangeven wat hem heeft tegengehouden om voor deze
familiebedrijven een oplossing te vinden? Waarom is er behoefte aan
extra onderzoek, terwijl de nadelen van deze lange termijn en het verschil
met andere landen allang duidelijk is? Is hij bereid om hier alsnog stappen
te zetten om zo de BOR werkbaarder te maken voor familiebedrijven?
Dan over de aanpassingen ten aanzien van de vrijstellingenpercentages.
We trekken de schijf waarbinnen 100% vergoed wordt, op naar 1,5
miljoen. Dat is een gunstige aanpassing voor kleinere familiebedrijven,
het middelgrote mkb en het kleine mkb. Daar staat tegenover dat het
vrijstellingspercentage daarboven van 83% naar 70% gaat. Dat lijkt
beperkt, maar betekent wel ongeveer een verdubbeling van het niet
vrijgestelde percentage bij overdracht. Kan de Staatssecretaris concreet
ingaan op wat dit betekent voor bijvoorbeeld een middelgroot familiebedrijf waar de volgende generatie binnenkort aan de lat komt te staan?
Lopen we niet het risico dat zo’n aanpassing alsnog de consequentie zal
hebben dat veel familiebedrijven genoodzaakt zijn te stoppen met
investeren in personeel, groeivermogen of innovatie om aan deze
belastingaanslag te voldoen? Wat de VVD betreft moet er gekeken worden
naar manieren om deze aanpassing op een manier in te richten die voor
familiebedrijven beter mee te maken is.
Voorzitter. Dan box 3. Het is belangrijk dat we toegaan naar een nieuw en
toekomstbestendig stelsel voor box 3, waarbij we niet langer op basis van
fictieve rendementen belasten, maar gewoon kijken naar wat mensen
daadwerkelijk aan vermogensinkomsten krijgen. Daarover is nu een
wetsvoorstel in consultatie gegaan. Daar zal ongetwijfeld ook nog veel
discussie in deze Kamer over volgen. Tot die tijd hebben we te maken met
een overbruggingsstelsel waarbinnen we noodgedwongen nog wel
fictieve rendementen hanteren.
Die fictieve rendementen komen lang niet altijd in de buurt van het
werkelijke rendement. Daarom heeft het kabinet een aantal verfijningen
aangebracht, maar de vragen over de juridische kwetsbaarheid van dat
systeem blijven bestaan. Kan de Staatssecretaris aangeven op basis
waarvan hij denkt dat dit overbruggingsstelsel wel stand zal houden bij de
rechter? Hoe beoordeelt hij het recente advies van de advocaat-generaal
hierop? Hij bereidt de Belastingdienst er inmiddels op voor dat het niet zo
zal zijn. Dat is op zich verstandig, maar wat zegt het over zijn inschatting
van de kansen en de juridische houdbaarheid van het overbruggingsstelsel? Voorzitter, ten slotte. De VVD vindt dat ieder bedrijf een eerlijke
bijdrage moet leveren aan onze samenleving. Daarom is het zo belangrijk
dat we belastingontwijking door grote bedrijven effectief internationaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

70

aanpakken. «Effectief aanpakken» betekent in dezen «internationaal
aanpakken». Daarom is de OESO-aanpak, die heeft geleid tot de wereldwijde minimumbelasting waar we het net ook kort over hadden, zo’n
groot succes. Daarover heb ik enkele vragen. Nederland loopt nu voorop
bij de implementatie. Gaat dat leiden tot extra mogelijkheden voor
bijheffing en daarmee extra opbrengst?
Voorzitter. De discussie over de geplande versobering van de
mkb-winstvrijstelling is hieraan gekoppeld. We vinden het vrij wrang dat
de versobering van de mkb-winstvrijstelling eigenlijk plaatsvindt omdat er
minder opbrengsten binnen Pillar Two waren dan verwacht. Wat de VVD
betreft zou een komend kabinet hier iets aan moeten doen. Is het mogelijk
om in 2024 de versobering al te beperken, zodat een komend kabinet hier
ook een ander besluit over kan nemen?
Dank u, voorzitter.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nou, ik heb een beetje een algemene vraag. Ik vind de VVD de hele dag al
heel kritisch over alle maatregelen en het hele Belastingplan, of het nou
gaat om glastuinbouw, accijnzen, de suikertaks of noem maar op. Ik vraag
me dus af of de VVD überhaupt wel voor dit Belastingplan gaat stemmen.
De heer Erkens (VVD):
Volgens mij is het mijn rol als Kamerlid om kritisch te zijn, en om te kijken
of voorstellen uitvoerbaar zijn en het effect bewerkstelligen dat wij als
partij willen. Het Belastingplan is een enorme verzameling van maatregelen. Ik ga niet bij voorbaat zeggen of ik ergens voor- of tegenstem.
Volgens mij is dat precies waarom we deze debatten met het kabinet
hebben.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Heel kort. Kunnen we dan wel nog amendementen tegemoetzien van de
VVD over al die punten waar de VVD kritisch op was? Of was het gewoon
kritisch om het kritisch zijn en gaan we over tot de orde van de dag?
De heer Erkens (VVD):
Nee, nee. Ik ben nieuw in deze commissie, maar ik ben iemand die veel
moties en amendementen schrijft. U hoeft zich daar geen zorgen over te
maken. Helaas is het niet gelukt om die allemaal vandaag al in te dienen,
maar ik kan u bij dezen toezeggen dat die voorafgaand aan het overleg op
maandag allemaal ingediend zijn. Volgens mij belanden ze ook op mooi
wit papier in uw inbox.
De voorzitter:
Dan gaan we naar de bijdrage van de heer Alkaya namens de SP-fractie.
De heer Alkaya (SP):
Dank u wel, voorzitter. Er zijn weinig dingen die het gevoel van rechtvaardigheid in de samenleving zo diep kunnen aantasten als oneerlijke
belastingen, belastingontwijking en belastingontduiking. Veel multinationals komen hier al jaren mee weg. Terwijl zij het met ingewikkelde
structuren en dure consultants voor elkaar krijgen om nauwelijks of zelfs
helemaal geen belasting te betalen, dragen werkende mensen elke maand
ongeveer een derde tot de helft van hun inkomen af aan de overheid. Dat
is onrechtvaardig.
Als de belastingen voor grote bedrijven omhoog zouden gaan, kunnen de
belastingen voor kleine bedrijven en werkende mensen juist omlaag.
Daarom is de invoering van een wereldwijde minimumbelasting voor
multinationals ook zo’n grote doorbraak. De SP is blij met het voorstel dat
voorligt om deze maatregelen uit het OESO-akkoord nationaal in de wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

71

vast te leggen, al is het wel jammer dat het minder dan de helft oplevert
van wat het kabinet aanvankelijk aan ons heeft gemeld.
Voorzitter. Dat is niet de enige tegenvaller aan de kant van het kabinet. Er
zijn meer ambities niet waargemaakt, bijvoorbeeld de aanpak van
belastingconstructies en fiscale regelingen. De rekeningen van deze
tegenvallers worden met dit Belastingplan helaas bij de samenleving
gelegd, onder andere in de vorm van een verhoging van het tarief in de
eerste schijf van de inkomstenbelasting, maar dus ook door de versobering van de mkb-winstvrijstelling. Bij de Algemene Financiële Beschouwingen zei de Staatssecretaris dat wij dit niet moesten overdrijven, omdat
het volgend jaar om een verhoging van slechts 0,04% zou gaan als het
gaat om die inkomstenbelasting. Maar daar houdt het niet op. Hij stelt
namelijk voor om de inkomstenbelasting in de komende jaren elk jaar een
beetje te verhogen. Dat leidt tot een lastenverhoging van 338 miljoen euro
structureel per jaar. Dat is aanzienlijk. Samen met Volt hebben wij
geprobeerd om dit tegen te houden met een motie bij de Financiële
Beschouwingen. Het is uiterst teleurstellend dat een meerderheid die
heeft verworpen. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is: welke alternatieven voor deze lastenverhoging voor werkende mensen zijn overwogen?
Waarom is er nou juist gekozen voor deze lastenverhoging om een gat in
de begroting te vullen?
Bij de beschrijving van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van deze
lastenverhoging in het kader van artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet, zei
de Staatssecretaris dat het een koopkrachtmaatregel zou zijn, omdat het
ook ter dekking is van de zorgpremieontwikkeling. Dat klinkt als erg
creatief boekhouden. Ondertussen heeft de Staatssecretaris namelijk
gewoon toegegeven dat hij ergens geld vandaan moest halen vanwege
die tegenvallers, omdat de aanpak van fiscale regelingen onvoldoende is
gelukt. Deze lastenverhoging heeft wat ons betreft dus helemaal niks te
maken met de zorgpremies. Kan de Staatssecretaris dat gewoon toegeven
en is de Staatssecretaris dan ook bereid om een eerlijkere toelichting te
geven op de doeltreffendheid en doelmatigheid van de verhoging van het
tarief in de eerste schijf van de inkomstenbelasting?
Voorzitter. Dan over de Wet compensatie wegens selectie aan de poort bij
de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft mensen gediscrimineerd. Als
mensen daar financiële schade door hebben geleden, kunnen zij straks in
sommige gevallen gecompenseerd worden. Als die compensatie niet
wordt toegekend – dat zal volgens verwachting van de Staatssecretaris
gelden voor vier van de vijf mensen die dus gediscrimineerd zijn – moet
het voor de betrokkene wel begrijpelijk zijn wat de reden daarvoor is,
omdat die ook in die situaties wel te maken heeft met een Belastingdienst
die met vaak discriminerende persoonskenmerken op een oneigenlijke
manier onderscheid heeft gemaakt. Op welke manier zal de Staatssecretaris ervoor zorgen dat bij afwijzingen voor deze compensatieregeling niet
nogmaals het gevoel van rechtvaardigheid en het vertrouwen in de
overheid worden aangetast?
Voorzitter. Het kabinet heeft op verzoek van deze Kamer een nieuwe schijf
ingebouwd in de energiebelasting op gas en elektriciteit – het gaat zowel
om gas als om elektriciteit, dus om twee nieuwe schijven – om beleid te
kunnen maken dat gerichter is op huishoudens. Dat steun ik natuurlijk. Bij
de belasting op gasverbruik doet het kabinet nu wel iets raars. Waar deze
Kamer nog vroeg om een maximum dat boven het gemiddelde gasverbruik zit, zodat een huishouden dat gemiddeld gas verbruikt, namelijk
1.200 kubieke meter, daar gewoon onder valt, verlaagt het kabinet deze
grens naar 1.000 kubieke meter. Hiermee zegt de Staatssecretaris mensen
een prikkel te geven om het gasverbruik zo veel mogelijk terug te
brengen. Maar we hebben hier al vaak besproken dat als je in een oude
sociale huurwoning zit, je vaak helemaal geen alternatief hebt. Die prikkel
werkt dus helemaal niet. Een zogeheten prikkel betekent dan simpelweg
óf in de kou zitten, óf je rekeningen niet meer kunnen betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

72

Ik vraag de Staatssecretaris daarom om toe te lichten waarom hij dit
rechtvaardig vindt. Is het niet rechtvaardiger om dichter bij het gemiddelde verbruik te gaan zitten, of eigenlijk nog daarboven? Het
amendement van de ChristenUnie destijds vroeg daar ook om. Wij
hebben een eigen amendement ingediend om het weer in lijn daarmee te
brengen. Natuurlijk maakt het volgend jaar nog niet uit omdat die tarieven
nog niet wijzigen, maar ik kan mij niet voorstellen dat je extra schijven
inbouwt zonder dat je van plan bent om ook iets aan die tarieven te gaan
doen. Dus het lijkt mij logisch om met het oog op de toekomst aansluiting
te zoeken bij het gemiddeld verbruik van huishoudens en niet een
zogenaamde prikkel in te bouwen.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, heeft de heer Grinwis een vraag daarover.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik heb meer een technische vraag. Ik ben het eens met de heer Alkaya dat
als wij een amendement indienen, het kabinet dat amendement gewoon
ongewijzigd in wetgeving moet overnemen, want wij zijn medewetgever
en niet een soort van adviseur van het kabinet. Ik ben het dus eens met
zijn frustratie daarover. Maar heeft hij bij het indienen van het
amendement gecheckt of het uitvoerbaar is voor 1 januari? We kunnen
nog wel per 1 januari de energiebelasting verlagen in de eerste schijf,
want dat hebben we veiliggesteld met dat amendement vorig jaar. Maar
kunnen we ook nu nog z’n grens aanpassen voor 1 januari 2024? Of ziet
uw amendement per definitie op het volgende jaar, omdat we er
noodgedwongen een jaar overheen moeten laten gaan qua uitvoering?
De heer Alkaya (SP):
Om eerlijk te zijn heb ik dat niet gecheckt. Alleen, het ligt nu al voor.
Onderdeel van het Belastingplan ís een verlaging van 1.200 naar 1.000.
Het zou toch heel gek zijn als wij daar niets meer over kunnen zeggen?
Waarom bespreken we het dan überhaupt nog? Dus ik ga ervan uit dat het
nog aan te passen is. Als dat niet zo is, is er natuurlijk ook geen man
overboord, want de tarieven blijven ongewijzigd. Maar dan kunnen we
wel alvast ervoor zorgen dat de intentie van die 1.200 wel wordt uitgesproken op deze manier. Je zou misschien eerder kunnen denken aan een
motie, als het echt onuitvoerbaar zou zijn. Maar ik ga ervan uit dat als het
kabinet dit aan ons voorlegt, wij er nog iets over te zeggen hebben.
De voorzitter:
De heer Grinwis in tweede instantie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik heb dus vorig jaar dat amendement ingediend, omdat het toen niet per
1 januari uitvoerbaar bleek. We moesten het dus een jaar van tevoren
indienen om het per 1 januari 2024 van kracht te kunnen laten zijn. Dus
mijn prioriteit ligt nu bij het zorgen dat we dat eerste schijfje ook gaan
gebruiken en de energiebelasting daadwerkelijk gaan verlagen voor
huishoudens, in plaats van dat we nu nog een keer een wijziging gaan
doorvoeren die pas volgend jaar, dus in 2025, kan ingaan en we in de
tussentijd niks doen. Daar zit ik dus een beetje mee. Maar oké, we horen
wel van de Staatssecretaris wat er per 1 januari 2024 wel en niet technisch
nog uitvoerbaar is. Dat was een beetje mijn zorg.
De voorzitter:
Nog een korte reactie van de heer Alkaya?
De heer Alkaya (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

73

Zoals gezegd is er dan wat mij betreft natuurlijk geen man overboord,
want je kunt in 2024 natuurlijk prima een lager tarief hebben, alleen tot
1.000 kuub, maar dan moet wel met een amendement worden geregeld
dat vanaf 2025 die grens naar 1.200 kuub gaat. Misschien moet je dan
wéér iets met het tarief doen. Dat snap ik wel als je het budgetneutraal
zou willen doen, maar er zitten ook nog verkiezingen tussen. Ik denk dus
dat het op deze manier wel goed komt, maar ik hoor graag van de
Staatssecretaris of het op deze manier echt onuitvoerbaar is. Dan wil ik
het best zo aanpassen dat het vanaf 2025 zou zijn, maar ik denk dat we
daar wel uitkomen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Alkaya (SP):
Voorzitter. Daarnaast staan er vandaag heel wat andere wijzigingsvoorstellen op de agenda die de SP in beginsel kan steunen. Dat zijn er heel
wat. Veel daarvan is louter technisch, maar ook substantiële voorstellen,
zoals de versobering in de bedrijfsopvolgingsregeling, zijn verbeteringen
ten opzichte van de huidige situatie. Die kan de SP steunen, maar helaas
ontbreken er vooral veel hervormingen in het Belastingplan. Een van de
belangrijkste daarvan is een verlaging van de lasten voor de wooncorporaties, zeker gezien het tekort aan woningen en de opgave waar we voor
staan om veel woningen bij te bouwen. Als we dat geld beschikbaar
stellen voor de corporaties, kunnen zij dat steken in de bouw van
woningen en in onderhoud. Corporaties moeten nu ongeveer 670 miljoen
per jaar lenen om hun tekorten te dekken. Dat is natuurlijk onhoudbaar. De
SP zal een amendement indienen om dit probleem op te lossen door
wooncorporaties vrij te stellen van de vennootschapsbelasting. Ik ben
benieuwd hoe de Staatssecretaris daarover denkt. Ik hoop op steun van
zowel de regering als van de partijen in de Tweede Kamer die eerder onze
motie hierover hebben gesteund.
Voorzitter. Ten slotte wil ik stilstaan bij een amendement dat de SP heeft
ingediend om de btw op openbaar vervoer op nul te zetten en dit te
betalen door de 30%-regeling en de keuzeregeling voor partiële buitenlandse belastingplicht af te schaffen. Daarmee worden belastingkortingen
voor expats dus versoberd, maar niet geheel afgeschaft, want je kunt
natuurlijk nog steeds de reële kosten blijven vergoeden. De vrijstelling
voor de vergoeding van de werkelijke extraterritoriale kosten blijft dan
immers nog steeds bestaan. Daartegenover staat dan dat niet alleen alle
Nederlanders goedkoper openbaar vervoer zouden hebben, maar ook die
expats; die kunnen dan natuurlijk ook gebruikmaken van goedkoper
openbaar vervoer. Wat vindt de Staatssecretaris van dit idee, mede in het
licht van de recente aankondiging van Portugal om ook dit soort expatkortingen af te schaffen? Is hij bereid ons amendement te omarmen en
tegelijkertijd op Europees niveau te bouwen aan een coalitie voor
gezamenlijke algehele afschaffing van dit soort belastingkortingen voor
expats? Want uiteindelijk verliezen niet alleen de andere lidstaten bij dit
soort belastingconcurrentie, maar ook Nederland. Elke lidstaat gaat er
uiteindelijk op achteruit bij dit soort belastingconcurrentie. Daar zouden
we dus internationaal vanaf moeten. Net als bij dat OESO-akkoord zouden
we ook hierbij voorop moeten lopen.
Dank u wel.
De heer Erkens (VVD):
Ik zag al in de schriftelijke vragen dat de SP kritisch was over de versobering van de mkb-winstvrijstelling volgend jaar. Die raakt met name
kleine ondernemers en ook veel zelfstandigen. Is de SP voornemens of
bereid om te kijken naar een voorstel om die versobering ten dele of
grotendeels terug te draaien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

74

De heer Alkaya (SP):
Zeker. Bij de Financiële Beschouwingen hebben we dat ook geprobeerd
door de Innovatiebox enigszins te verhogen; uit mijn hoofd zeg ik: van 9%
naar 10,3%. Dat is helaas weggestemd, maar het is inderdaad niet eerlijk
om de rekening van een tegenvaller aan de zijde van de regering neer te
leggen bij het midden- en kleinbedrijf. Als daar een andere oplossing voor
te vinden is dan ons voorstel, dat dus helaas is weggestemd, staan we
daar natuurlijk voor open. Dit hangt wel samen met de vraag of we die
rekening weer bij de werknemers gaan neerleggen of iets dergelijks. We
moeten dus even naar de dekking kijken.
De voorzitter:
Meneer Van Weyenberg, D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. In de set wetten die we nu behandelen, zit onder
meer het Belastingplan zelf, naast nog heel veel specifiekere wetten; dat
zeiden de collega’s ook al. Ik heb een aantal opmerkingen, allereerst over
de e-sigaretten. Ik was heel blij met de inbreng van de heer Erkens, want
als ik een beetje tel, ook gehoord wat andere partijen hebben gezegd, is er
nu gewoon een Kamermeerderheid die het kabinet gewoon wil opdragen
om een gebruiksbelasting in te voeren per 1 januari 2025. Ik heb daar een
motie voor in voorbereiding. Ik weet dat meer collega’s bezig zijn. We
belasten sigaretten met tabak fors, omdat we weten dat de tabaksaccijns
naast regulering een zeer effectieve maatregel is om te zorgen dat zeker
jongeren niet gaan roken. Bij e-sigaretten is de Staatssecretaris die
daarover gaat bezig met de smaken. Ik denk dat hij ook echt naar de
geuren moet kijken, de nieuwe ontsnappingsroute van de sigarettenindustrie. Maar ik proef hier een Kamermeerderheid voor. Dat stemt mij
optimistisch, want dit brengt gewoon grote gezondheidsschade toe. Het
kabinet zei «we zijn demissionair», maar ik denk dat zo’n heldere
Kameruitspraak niet aan dovemansoren gericht zal zijn volgende week.
Dat stemt mij hoopvol.
Dan de voorstellen die er liggen. Er zitten maatregelen op de BOR in. Mijn
fractie had daar verder willen gaan, maar ik vind het wel goed dat we hier
nu echt een aantal maatregelen nemen. D66 wil overigens de BOR ook
behouden, maar wel veel beter richten op waar die oorspronkelijk voor
bedoeld was.
In den brede denk ik overigens, als je een beetje terugkijkt, dat we op een
aantal punten wel echt een doorbraak hebben bereikt de afgelopen vijf,
zes jaar. De eerste is toch dat voor 8 à 9 miljard aan hogere belastingen op
vermogen en grote winsten zijn ingevoerd, met maatregelen in box 2, een
progressief tarief in box 2, maar ook met maatregelen rond de vermogensbelasting en maatregelen rond belastingconstructies. Daarmee
hebben we echt een verschil gemaakt, om daarmee het belastingstelsel
eerlijker te maken. Met de opbrengst zou bijvoorbeeld de belasting op
werk verlaagd kunnen worden.
De tweede grote doorbraak is denk ik toch Nederland als belastingparadijs. Daar is echt wat veranderd. Wij stonden daar op de verkeerde
lijstjes. Deze Staatssecretaris en ook een heel aantal van zijn voorgangers,
hebben daar met brede steun in deze Kamer een einde aan gemaakt. Het
is niet meer een aanbeveling van de Europese Commissie dat wij moeten
stoppen met allemaal belastingconstructies. Het IMF is tevreden. De
OESO is enthousiast over het feit dat Nederland echt veel maatregelen
heeft genomen om dat te doen. Ik sloeg best achterover van de impact. De
Staatssecretaris gaf enkele dagen geleden aan dat er nu zelfs onverwacht
50 miljoen binnenkwam van een maatregel waarvan we dachten dat die
geen opbrengst zou hebben, omdat de constructie zou stoppen. Gewoon
een paar cijfers. De rentebetalingen naar laag belastende jurisdicties: 4,8
miljard in 2018 en 1,2 miljard vorig jaar. Dat is niet niks. Royalty’s die via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

75

Nederland liepen: 32,5 miljard in 2019 en 500 miljoen in 2022. Beleid
werkt. Bijna een halvering van de dividendstromen vanuit Nederland naar
belastingparadijzen. Tussen 2005 en 2015: Amerikaanse bedrijven meer
dan een half biljoen euro via cv/bv-constructies, die inmiddels in
Nederland niet meer bestaan. Hybride leningen: afgeschaft. Earningsstrippingmaatregelen ingevoerd. En nu dus de Pillar Twowetgeving die mijn
fractie van harte steunt, met een minimumbelasting van 15%. Van alle
dingen die beter moeten, vind ik het ook goed om af en toe gewoon stil te
staan bij waar we echt dingen hebben veranderd als politiek. En dit is er
wat mij betreft echt een van.
Voorzitter. Dan zou ik nog heel specifiek aandacht willen vragen voor één
maatregel die in dit voorstel zit en die gaat over de «no cure, no
pay»-bureaus. De heer Erkens had het over de kwaliteit van bpm- en
WOZ-dingen. Die moet natuurlijk altijd goed zijn, maar laten we ook
gewoon eerlijk zijn: dit is gewoon een verdienmodel. Dit is gewoon een
verdienmodel en ik vind het heel goed dat het kabinet daar actie tegen
onderneemt. De Staatssecretaris legt gewoon dat verdienmodel aan
banden. Dat vind ik verstandig. Niet omdat mensen geen bezwaar mogen
maken – als er echt is mis is, moet je dat vooral doen – maar wel om het
systeem dat nu is gegroeid aan te pakken. Ik steun dus wat daar staat.
Mijn fractie steunt dat. Ik heb wel nog één vraag: speelt dit nou eigenlijk
alleen hier of zijn er ook nog andere sectoren waar dit buitengewoon
aantrekkelijk is? Ik denk bijvoorbeeld aan verkeersboetes, waar ook wel op
geworven wordt. Is het nog te overwegen om dit ook in andere sectoren
te doen? Nogmaals, mensen moeten altijd bezwaar kunnen maken, maar
het gaat om het systeem dat hier gewoon een aanzuigende werking heeft
en waar actief op wordt geworven.
De voorzitter:
Dit roept een vraag op bij de heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik kan me best wat voorstellen bij wat collega Van Weyenberg zegt, maar
dat begint natuurlijk met een eenvoudig belastingstelsel waarbij we
begrijpen wat de overheid doet. Ik snap dat het aantrekkelijk is om een
rant te plaatsen over een te makkelijk verdienmodel, maar wat doet het
met de rechtsbescherming van burgers? Zijn burgers zelf in staat om een
bezwaar in te dienen op de WOZ en echt bij de overheid aan te tonen dat
het niet klopt? We weten allemaal dat het belastingstelsel zo complex is
dat je helaas soms professionals nodig hebt. Ik zit er erg mee te
worstelen, want ik voel helemaal mee met wat de heer Van Weyenberg
zegt. Tegelijkertijd moet het niet alleen een soort van simpele bezuiniging
zijn door het wegwerken van bepaalde bedrijven en ook een soort
bezuiniging op de rechtsbescherming van burgers.
De heer Van Weyenberg (D66):
Sterker, de heer Grinwis weet dat hij mijn partij altijd aan zijn kant vindt
als mensen hun recht moeten kunnen halen. Als het gaat om de sociale
advocatuur of de griffierechten, staat mijn partij voorop, net als overigens
de partij van de heer Grinwis, om ervoor te zorgen dat mensen hun recht
kunnen halen. Zeker als het gaat om een overheid, is de drempel heel
hoog. Bovendien zijn er vaak kosten mee gemoeid. Ik ben er echt van
overtuigd dat de proceskostenvergoeding nu een aanzuigende werking
heeft. Ik vind het dan ook verstandig wat de Staatssecretaris doet. Over de
vereenvoudiging van het belastingstelsel ben ik het volledig met de heer
Grinwis eens. We hebben daar allebei veel voorstellen voor gedaan. Die
zijn misschien nog niet allemaal klaar, maar die verzilverbare heffingskorting gaat er gewoon komen; ik voel het aan mijn water. Dat zeg ik ook
als opdracht aan allen die na mijn vertrek hier straks nog een blauw
stoeltje hebben. Ik zeg het met een glimlach, voorzitter. Die gratis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

76

kinderopvang gaat ook helpen. Ik weet dat we hier aan hetzelfde touwtje
trekken. Volgens mij kunnen we heel goed de rechtsbescherming borgen –
dat is superbelangrijk – maar wel iets doen aan iets wat een aanzuigende
werking heeft en niet meer gaat over wat er daadwerkelijk onder ligt. Het
is een soort ...
De voorzitter:
Sorry. Ik zette de microfoon per ongeluk uit.
De heer Van Weyenberg (D66):
Je moet wel kijken naar die aanzuigende werking, ook omdat we zien dat
andere mensen daar nu de dupe van zijn. Dit heeft gewoon een impact op
de justitiële keten die niet te onderschatten is. Dat is volgens mij ook de
aanleiding voor dit wetsvoorstel. Mijn concrete vraag was: speelt dit bij
bijvoorbeeld verkeersboetes ook niet? Veel dingen zijn ingewikkeld, maar
een verkeersboete is wel buitengewoon helder, om maar iets te noemen.
Voorzitter. Ik heb nog één vraag. In het debat hebben we het een paar keer
gehad over de beruchte tabelcorrectiefactor. Lees: hoe ook grenzen en
dergelijke worden aangepast aan de inflatie, omdat je anders sluipenderwijs steeds meer belasting zou gaan betalen. Een van de vergoedingen
die niet worden geïndexeerd is, als ik het goed begrijp, de vrijwilligersvergoeding. Klopt dat, zo vraag ik de Staatssecretaris. Wat is daar eigenlijk de
reden voor? Er heeft ooit een gedachte gezeten achter het bedrag. Ik vraag
de Staatssecretaris om daar richting maandag nog een keer naar te kijken.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg. De heer Van der Lee is aan de beurt.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank, voorzitter. Over de Wet minimumbelasting spraken we al even in
een interruptie. Ik wil daarvoor mijn complimenten geven; dat meen ik
ook. Het is heel terecht en belangrijk. Goed dat Nederland hierin vooroploopt. Het is inderdaad jammer dat de opbrengst tegenviel. Ik ben ook niet
op alle punten enthousiast over hoe het is opgevangen, maar deze wet
heeft wat ons betreft alle steun. Ik heb ’m inderdaad grotendeels gelezen,
meneer Van Dijck. Ik heb hier in een vorig leven in andere functies al lang
aan gewerkt. Dat er op internationaal niveau stappen worden gezet ... Er
wordt hier gevraagd of dat was vóór de fusie. Voor mijn Kamerlidmaatschap was dat zelfs. Ik ben hier ontzettend blij mee.
Dan andere maatregelen. Het zijn er inderdaad heel veel. Laten we
beginnen met de BOR en fiscale regelingen in het algemeen. Wij praten
heel graag over fiscale regelingen, en dan met name over het afschaffen
ervan. Ons belastingstelsel is namelijk veel te complex en bevat heel veel
ondoelmatige regelingen die we niet nodig hebben en die geld kosten of
althans minder geld opleveren voor de schatkist. Daarom hebben we ook
bij dit Belastingplan weer gekeken of er vooruitgang geboekt wordt. Het
voorzichtige antwoord is: een beetje. Het kabinet neemt een stapje om de
BOR te versoberen. Dat is in principe natuurlijk goed nieuws, maar het is
wel een beetje een anticlimax als je ziet hoe beperkt dat stapje is. Het was
lang aangekondigd en bij ons was de spanning enorm opgelopen. Dan is
het toch wel even slikken dat het maar zo’n klein stapje is. Wij zijn in
essentie voor afschaffing van de hele regeling. Maar goed, we hebben
aangetoond dat we bereid zijn tot een compromis. Daarop hebben we ook
een initiatiefwet ingediend. Die gaat op heel veel terreinen echt wel wat
verder dan wat het kabinet nu op de mat heeft gelegd.
In het wetsvoorstel valt te lezen dat uit de evaluatie van de BOR blijkt dat
er mogelijkheden zijn om de regeling te verbeteren. De evaluatie laat
echter zien dat de BOR ondoelmatig en niet nodig is om de doelstelling te
bereiken. Dus blijven wij vragen: waarom kiest het kabinet niet voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

77

andere, doelmatiger regelingen om dezelfde doelen te bereiken? Destijds
is er in het debat het een en ander gewisseld, bijvoorbeeld over betalingsregelingen. Daar gaan we op een ander moment misschien nog op door.
Waarom zijn goede betalingsregelingen waarbij ontvangers van schenkingen en erfenissen ruim de tijd krijgen om hun belastingschuld af te
lossen, volgens het kabinet niet voldoende? Dat is kennelijk de
overweging. Wat zijn volgens het kabinet de knelpunten in de BOR? Lost
het voorliggende wetsvoorstel al deze knelpunten eigenlijk wel afdoende
op? «Knelpunt» is het woord van het kabinet zelf.
Het wetsvoorstel noemt twee scenario’s die zouden kunnen optreden
zonder de BOR: het faillissement of de gedwongen staking van een bedrijf
dat via een schenking of erfenis overgaat, en de gedwongen verkoop van
een bedrijf waardoor het niet meer in handen van één familie is. Kan het
kabinet uitleggen wanneer het eerste scenario eigenlijk ontstaat? Hoe leidt
de erf- en schenkbelasting tot het faillissement van een bedrijf? Hoe vaak
zou dit volgens het kabinet zonder de BOR voorkomen? Of hoe vaak komt
dit voor als je de BOR versobert?
De Raad van State stelt dat er geen economische reden is om tegen de
verkoop van bedrijven te zijn als verkoop ertoe leidt dat ze geen familiebedrijf meer zijn. Daarvoor zijn alleen politieke of emotionele redenen. Dat
zegt de Raad van State! Deelt het kabinet die opvatting en, zo niet, wat zijn
dan die economische redenen? Wat is de toegevoegde economische
waarde waarmee een algemeen belang in het geding is? Ik citeer hiermee
het kabinet; het staat namelijk bij het wetsvoorstel. Zijn we met de BOR
niet gewoon de erfgenamen van bedrijven aan het voortrekken ten
opzichte van erfgenamen van gewone mensen, die niet een eigen bedrijf
maar iets anders erven? Die betalen daar gewoon erfbelasting over. Het
kabinet stelt dat het bepaalde maatregelen wel zou willen nemen, maar
dat dat niet kan omdat het te complex zou zijn. Bij een van die maatregelen gaat het echter om een voorstel dat wij al eerder hebben gedaan in
de initiatiefwet, namelijk het beperken van de toegang tot de BOR tot
ontvangers van reguliere aandelen met een minimaal belang van 5%. In
het wetsvoorstel is dat 25%. Waarom kan het kabinet deze maatregel niet
gewoon overnemen uit het initiatiefwetsvoorstel?
Het kabinet kiest ervoor om het keuzevermogen te kwalificeren voor de
BOR en de DSR, voor zover het in de onderneming gebruikt wordt. Dat
geldt echter alleen voor bedrijfsmiddelen met een waarde van minimaal
€ 100.000, een grens die het kabinet zelf al «arbitrair» noemt. Het gaat hier
om bedrijfsmiddelen die zowel voor de onderneming als privé gebruikt
worden. Waarom kan de grens dan niet op bijvoorbeeld € 10.000 liggen?
Wat voor extra administratieve lasten zijn er als de grens lager ligt? Kan
de regering voorbeelden noemen van bedrijfsmiddelen van boven de
€ 10.000 die zowel privé als voor de onderneming gebruikt worden?
Het kabinet kiest voor het verhogen van het volledig vrijgestelde
vermogen naar 1,5 miljoen; dit was dus 1,2 miljoen. Welk knelpunt wordt
hier nou mee opgelost? Dit heeft toch niets met een versobering te
maken, en staat daarmee toch volledig haaks op de resultaten van de
CPB-evaluatie? In het algemeen valt op dat kabinet de eigen doelstelling
rondom het aanpakken van fiscale constructies en het verminderen van
het aantal fiscale regelingen niet haalt. Van de beloofde 550 miljoen wordt
70 miljoen niet gehaald. Vindt de Staatssecretaris dit niet ook nogal
gênant, als we weten dat fiscale regelingen een totaal budgettair beslag
van tientallen miljarden euro’s hebben? En dan reken ik de arbeidskorting
en de algemene heffingskorting niet mee. En als we weten dat veel van de
fiscale regelingen negatief geëvalueerd zijn, hoe kan het dan dat het niet
lukt om structureel een half miljard op te halen? Het is toch niet aan
mensen uit te leggen dat ze nu meer inkomstenbelasting moeten gaan
betalen, omdat de Staatssecretaris dit niet voor elkaar heeft gekregen?
Wat vindt de Staatssecretaris ervan dat zelfs de apolitieke Raad van State
opmerkt dat de afweging toch wel heel raar is gegaan, als dit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

78

uiteindelijke resultaat is? Is de Staatssecretaris bereid om amendementen
vanuit Kamer die ervoor zorgen dat we die taakstelling wél halen, te
steunen, bijvoorbeeld door de BOR verder te versoberen of door te
snoeien in speciale regelingen, in de mrb of de bpm? Een versobering in
de BOR kan zijn dat de vrijstelling boven de 1,5 miljoen iets kleiner wordt,
bijvoorbeeld van 70% naar 50%.
Dan ga ik over naar een ander onderwerp.
De voorzitter:
Dan stop ik u even, want u heeft een interruptie van de heer Erkens.
De heer Erkens (VVD):
Ik ben wel benieuwd, want familiebedrijven zorgen vaak langjarig voor
hun werknemers. Familiebedrijven hebben de focus op de lange termijn;
ze kijken zelfs over de generaties heen en zijn dus minder gericht op het
kortetermijndenken waar uw partij volgens mij vaak kritiek op heeft. Als
de BOR inderdaad nog veel verder versoberd zal worden, wat is voorgesteld, dan kom je natuurlijk wel in een situatie dat een heleboel erfgenamen een bedrijf moeten liquideren om überhaupt voldoende geld te
hebben om de rekening van de belasting te betalen. Bent u dan niet bang
dat al die bedrijven niet meer in handen van families zijn, die kijken naar
de lange termijn en die ook hier in Nederland hun wortels hebben, maar
dat deze bedrijven opgekocht worden door private equity? Daar bent u
volgens mij ook geen groot voorstander van.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank aan meneer Erkens voor de interruptie. Ik ben daar niet bang voor. Ik
heb net uitgelegd dat er ook andere methoden zijn om te voorkomen dat
die liquiditeitsproblemen ontstaan. Je kunt betalingsregelingen treffen.
Het gaat er nu om: wil je dat mensen überhaupt geen erfbelasting hoeven
te betalen door vrijstellingen te geven? Of vind je dat je dat in de tijd kunt
uitsmeren of zou moeten uitsmeren, zodat in de jaren dat het bedrijf
wordt gecontinueerd en winst wordt gemaakt er keurig wordt afgedragen,
zoals gewone mensen ook doen als zij iets erven en daar belasting over
moeten betalen? Daar zit het verschil van inzicht.
De voorzitter:
Gaat u verder met het punt waar u gebleven was.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat is bij vastgoedtransacties. Het kabinet stelt voor een nieuw tarief te
introduceren in de overdrachtsbelasting van 4% voor vastgoed dat via
aandelentransacties wordt overgedragen. Het is goed dat transacties die
voorheen niet belast werden dat nu wel gaan worden. Het ging immers in
een deel van de gevallen om ontwijking van de normaal gesproken
verschuldigde btw. Wat opvalt is dat de noodzaak van de maatregel in
nogal vage termen wordt omschreven in het Belastingplan. Kan de
Staatssecretaris uitleggen hoe het komt dat de belastingdruk te hoog zou
worden, als er gewoon btw geheven zou worden over deze transacties
zoals normaal gesproken het geval is bij nieuw vastgoed? Kan hij
voorbeelden geven van deze situatie? Klopt het dat in een deel van de
gevallen de belastingdruk onder de nieuwe regel nog steeds lager zal zijn
dan bij normale vastgoedtransacties waarbij btw verschuldigd is? Biedt de
mogelijkheid van een aandelentransactie daarmee nog steeds een route
om in ieder geval een deel van de verschuldigde belasting te ontwijken?
Uit de uitvoeringstoets blijkt dat er sprake is van – ik citeer – aanzienlijke
handhavingsrisico’s, dat structureel maar liefst 22,5 fte nodig is voor de
handhaving die de Belastingdienst mogelijk niet op tijd kan werven, dat
dit mogelijk ten koste gaat van andere toezichtsprocessen en dat het risico
op ontgaans- en ontwijkingsstructuren toeneemt. De Raad van State stelt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

79

dat de voorgestelde maatregelen zorgen dat de complexiteit toeneemt. De
maatregelen staan dan ook haaks op het voornemen van de regering om
de complexiteit in het belastingstelsel te reduceren. Deelt de Staatssecretaris deze opvatting? Hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat het
misgaat met de handhaving en dat btw en overdrachtsbelasting via dit
nieuwe tarief ontweken gaan worden?
Dan ga ik door naar box 3. Het kabinet stelt nu enkele zinnige maatregelen
voor box 3 voor die samen structureel zo’n 54 miljard opleveren. Het
vermogen van verenigingen van eigenaren...
De voorzitter:
Laat u niet afleiden, meneer Van der Lee. Gaat u door.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het vermogen van verenigingen van eigenaren gaat voortaan net zo
behandeld worden als spaargeld en niet als belegging, en het heffingsvrij
vermogen wordt komend jaar niet geïndexeerd. Ook wordt de tariefsverhoging naar 34% vervroegd. Hoewel dit nuttige maatregelen zijn, is de
opbrengst vanuit box 3 onzeker. Er blijft een zwaard van Damocles boven
box 3 hangen in de vorm van het recente advies van de advocaatgeneraal. Het gebruik van gemiddelde beleggingsrendementen wordt
daarin bekritiseerd, omdat het tot discriminatie en mogelijke eigendomsrechtschendingen zou leiden. Hoe ziet de Staatssecretaris dit advies?
Welke voorbereidingen worden er nu getroffen om een mogelijk vergaand
vonnis uit te kunnen voeren? Kan worden toegezegd dat mogelijke
dervingen ook binnen hetzelfde vermogensdomein worden opgelost,
zoals dat een vorige keer wel is gebeurd? Is het volgens de Staatssecretaris mogelijk om de aard van de box 3-heffing aan te passen van
vermogensrendementsheffing naar een pure vermogensbelasting en de
heffing op die manier juridisch houdbaar te maken? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar deze optie?
Dan de IACK. Daar hebben we het vanochtend al uitvoerig over gehad. Ik
had het nu in dit deel staan, maar ik zal dat overslaan. Daar zal de
voorzitter blij mee zijn.
Dan heb ik nog een aantal andere onderwerpen. Goed dat het kabinet de
wet aanpast om bureaus die misbruik maken van de regels voor bezwaar
tegen de WOZ-waarde, aan te pakken. De aantallen bezwaren en de
betaalde vergoedingen liepen helemaal uit de hand. Vooral voor lagere
overheden zal het fijn zijn als ze minder tijd kwijt zijn aan het behandelen
van dit soort bezwaren. Ook ik maak me zorgen, net als collega Van
Weyenberg, of dit leidt tot verplaatsingseffecten, ook van dit type bureaus.
Gaan ze zich richten op andere trajecten, bijvoorbeeld als het gaat om
verkeersboetes? Hoe kijkt de Staatssecretaris daarnaar? In de richting van
collega Grinwis: bij mijn weten is de wijze waarop de
WOZ-bezwaarprocedure loopt al jaren dezelfde. De complexiteit van het
belastingstelsel speelt hier dus niet een hele grote rol, maar goed, daar
kunnen we van mening over verschillen. Daar kunnen we over twisten,
hoor ik, maar ik denk dat het op dit punt niet zo’n sterk argument is.
Het kabinet past de regeling voor giften vanuit de vennootschap aan met
als doel de regeling te vereenvoudigen en de goededoelensector te
ondersteunen. Dat zijn twee verschillende dingen. Wat is hier nou eigenlijk
het belangrijkste doel en kon dat ook op een andere manier bereikt
worden? Wij zijn voor vereenvoudiging in het algemeen, maar uit de
uitvoeringstoets blijkt dat handhaving ingewikkeld zal zijn, dat oneigenlijk
gebruik moeilijk is tegen te gaan en dat de maatregel zal leiden tot nieuwe
fiscale constructies. Dat klinkt niet eenvoudiger. Hoe kijkt de Staatssecretaris daarnaar?
Er wordt links en rechts gewaarschuwd voor de gevaren van vapen.
Ondertussen neemt deze verslaving enorm toe onder jongeren. Dat
vinden wij echt onacceptabel. Met anderen zouden wij heel graag zien dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

80

hier snel een accijns op wordt geheven. Ik begrijp dat de techniek hierbij
een probleem oplevert. Anders dan bij sigaretten waarvan de nicotinewaardes allemaal zijn vastgelegd, is het hier nog even een puzzeltje. Maar
ik hoop dat het kabinet met een gezamenlijke inspanning bereid is om hier
snel een stap in te zetten.
Betalen naar gebruik, de kilometerheffing, is controversieel verklaard. Kan
de Staatssecretaris aangeven wat de consequenties daarvan zijn voor de
overgang naar het nieuwe stelsel en voor de belastingopbrengsten binnen
het domein auto? Daar zijn we erg benieuwd naar, ook met het oog op de
formatie.
Tot slot wil ik nog één zin zeggen over de discussie over suikerhoudende
dranken. Er is een vrijstelling voor zuivel, maar waarom niet voor
plantaardige melk?
Dat was het. Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Lee. Meneer Grinwis, wilt u interrumperen op
de heer Van der Lee of zit u klaar voor uw inbreng? Nee, want mevrouw
Van Dijk is eerst. Wat bent u aan het gebaren, mevrouw Van Dijk?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik weet niet of ...
De voorzitter:
Is er iemand die de volgorde wil doorbreken? Met deze halve zinnen en
non-verbale communicatie weet ik niet zo goed wat de Kamer graag wil.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik zou het heel fijn vinden als ik in het komende halfuur aan de beurt zou
kunnen komen omdat ik daarna mijn eigen initiatief plenair moet
verdedigen.
De voorzitter:
Ga uw gang. Meneer Stoffer?
De heer Stoffer (SGP):
Ik moet om 17.15 uur echt weg zijn.
De voorzitter:
Ik ga ervan uit dat de heer Omtzigt niet een heel uur nodig heeft. Hij
gebaart van niet, maar misschien zijn er wel heel veel interrupties, meneer
Omtzigt. Ik stel de commissie voor dat de heer Omtzigt eerst gaat, dan de
heer Stoffer en dan de rest weer in de oorspronkelijke volgorde. Ah, nu
hoor ik dat de heer Grinwis ook eerder weg moet. Zo zie je maar weer: je
trekt aan een kaartje en het hele huis stort in elkaar. Eerst de heer Omtzigt,
dan de heer Grinwis, dan de heer Stoffer. Meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. De arbeidsmigratie legt op dit moment een grote
druk op de basisvoorzieningen in Nederland en daarmee ook op de
bestaanszekerheid van Nederlanders. Volgens SEO zijn er nu ruwweg een
miljoen arbeidsmigranten in Nederland. Het meest in het oog springend is
de precaire situatie op de Nederlandse woningmarkt, in de volkshuisvesting zo u wilt. We hebben niet de woningen om grote hoeveelheden
migranten te huisvesten en we zijn niet in staat om de woningbouw in de
nabije toekomst zo op te schalen dat we voldoende woningbouw kunnen
realiseren.
Toch proberen we met twee regelingen veel migranten aan te trekken.
Dan gaat het om de 30%-regeling en de regeling voor de extraterritoriale
kosten. Zij versterken de aantrekkingskracht van Nederland. Ik ben van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

81

mening dat als men kiest voor duurzaam verblijf in Nederland er ook
duurzaam moet worden bijgedragen aan onze samenleving en dat er
normaal belasting betaald moet worden over het inkomen. Het doel van
die regelingen moet zijn om tegemoet te komen in de dubbele kosten van
het tijdelijk verblijf. Dat zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat je het tot
twee jaar limiteert. Dat is voldoende voor tijdelijk verblijf. Daarna ben je
hier permanent.
Dit wordt nog weleens onderschat. Neem bijvoorbeeld de universiteiten.
Daar heeft bijna elke buitenlandse medewerker er recht op. Als twee
mensen daar dezelfde functie hebben, van wie er een uit het buitenland
komt, geniet diegene 30% van zijn inkomen belastingvrij, terwijl de
collega uit Nederland dat niet heeft. De eerste heeft dus een inkomen dat
netto al gauw 15% hoger ligt dan die tweede. Die kan zich dus meer
permitteren op de woningmarkt. We horen verhalen dat in Amsterdam en
Haarlem tussen de 35% en 50% van de woningen door expats gekocht
worden. Dat kan niet de bedoeling zijn.
Ik vraag dus om een herijking van de juiste prikkels bij de 30%-regeling,
een versobering. Nu geldt deze riante regeling, waar ik ook ooit aanspraak
op had kunnen maken, voor vijf jaar. Zou het niet doeltreffender zijn om
dat tot twee jaar te beperken of een soort aflopende trap te laten zijn, met
bijvoorbeeld 30% voor de eerste twintig maanden, 20% voor de tweede
twintig maanden en 10% voor de twintig maanden daarna? Graag een
reactie van de Staatssecretaris, want ik overweeg een amendement, en ik
geloof dat ik daarin niet de enige ben als ik vandaag zo rondkijk.
Dan de regeling voor extraterritoriale kosten. Daarvoor kun je kiezen als je
heel veel kosten hebt of als je niet in aanmerking kunt komen voor de
30%-regeling. Daarin zitten wel erg veel vergoedingen. Dus ik zou aan de
Staatssecretaris willen vragen: wilt u het lijstje eens wat korter maken? Op
dit moment kun je de extra kosten voor levensonderhoud door een hoger
prijspeil in Nederland dan in het land van herkomst, de cost of living
allowance, aftrekken. Dat betekent dus dat als je in een land komt waar
het heel goedkoop is, maar je een Nederlands salaris krijgt, je aftrek krijgt
vanwege het feit dat de boodschappen in Nederland duurder zijn dan in
het land waar je vandaan komt. Je krijgt al een Nederlands salaris;
waarom moeten we daarvoor een tegemoetkoming doen? De kosten voor
de opslag van het deel van de boedel dat niet wordt verhuisd naar
Nederland kun je ook aftrekken. O ja, je kunt de kosten voor het telefoneren met het land van herkomst ook nog aftrekken, alsof Skype en
WhatsApp nog niet bestaan, zou ik zeggen. Haal dit alsjeblieft eens uit het
lijstje.
Ten tweede. Waarom zou je de periode waarin men in aanmerking komt
voor onbelaste vergoedingen, zoals dubbele huisvestingskosten,
reiskosten naar het land van herkomst, home-leave, en schoolgelden, niet
beperken tot twee jaar? Ik overweeg een motie, maar ik ben eigenlijk heel
benieuwd wat de Staatssecretaris hiervan vindt.
Voorzitter. Dan de juridische houdbaarheid van box 3.
De voorzitter:
Voor u in box 3 duikt, heeft meneer Grinwis een vraag.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ben het helemaal eens met wat de heer Omtzigt zegt over expatregelingen, de ETK-regeling en al die categorieën. Heeft hij dezelfde kritische
benadering wat betreft de partiële belastingplicht, waarmee box 2- en box
3-vermogen is vrijgesteld van belastingheffing in Nederland als je hier
komt werken?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik denk het wel, ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

82

Voorzitter. Ik maak me grote zorgen over de ontwikkeling ten aanzien van
de juridische houdbaarheid van het herstel van de oude box 3 en ook over
de houdbaarheid van de huidige overbruggingsregeling. Er hangt een
groot financieel zwaard van Damocles boven de schatkist. Hoe groot is het
worstcasescenario en hoe is het kabinet voornemens dat te gaan dekken?
Ik had hier al schriftelijk naar gevraagd, maar ik heb er tot nu toe geen
antwoord op gekregen. We hebben overigens heel veel antwoorden
gekregen de afgelopen weken, dus dit is geen verwijt dat er niet gewerkt
zou worden bij de Belastingdienst.
Dan de aanpak van dividendstripping. Zijn de door dit kabinet voorgestelde maatregelen om deze megafraudes aan te pakken nu echt
voldoende effectief? Er lijken namelijk helemaal geen middelen binnen te
komen, terwijl een land als Denemarken toch meer dan een miljard per
jaar binnenhaalt. Die hadden toch echt minder dividendstripping dan wij.
Zij namen ex-antemaatregelen in plaats van de ex-postmaatregelen die
het kabinet voorstelt. Waarom is het kabinet zo terughoudend om naar
deze kennelijk succesvolle maatregelen in andere landen te kijken en die
verder te verkennen? Waarom werkt de introductie van een houdsterperiode in andere landen wel en in Nederland niet? Er wordt geschermd dat
dat blijkens de internetconsultatie grote weerstand oproept bij de
marktpartijen. In dit geval is een beetje weerstand misschien wel een
indicatie dat je het wél zou moeten doen! Bij de invoering van de Deense
maatregel bleek overigens dat daar geen negatieve reactie in de markt
meetbaar was. Graag een reflectie hierop van de Staatssecretaris, want
volgens mij laten we hier toch een behoorlijke hoeveelheid geld liggen.
Voorzitter, dan FSV. Dat gaat over de zwarte lijsten. Er wordt nu onderzoek
gedaan naar een andere database: de RAM-database. Daar zaten van
iedere Nederlander wel 400 datavelden in. Diep in die hele hoge stapel
papier vonden wij dat de FSV gewoon is opgenomen in een randdatabase. Dat betekent dat alle FSV-gegevens door de hele Belastingdienstadministratie gegaan zijn. Waarom horen we dat nu pas? Dat had ik echt
eerder willen weten. De gevolgen daarvan kunnen niet onderschat
worden. Tot nu toe werd de suggestie gewekt dat die signalen beperkt
verspreid waren. Die moeten echter overal terechtgekomen zijn. Ik zou
daarop graag een nadere reflectie willen hebben. Het is daarom nu niet
verantwoord, want voorbarig, om dit wetsvoorstel over compensatie
wegens selectie aan de poort te behandelen. Graag zou ik dus meer
informatie omtrent het RAM in relatie tot de FSV-selectie aan de poort
ontvangen. Dat hoeft niet middels een extern onderzoek, want dit zou de
Belastingdienst ook zelf moeten kunnen vertellen. In dat kader vraag ik
graag om alle handleidingen van het dagboek FSV van na 2013. Ik zou al
die handleidingen graag voor maandag ontvangen.
Dan de woningbouw. In een schriftelijke ronde had ik gevraagd naar de
impact van verschillende fiscale en niet-fiscale maatregelen bij investeringen in de bouw van nieuwe woningen. Ik kreeg een vrij algemeen
antwoord: «Uit de reacties op de internetconsultaties en in gesprekken
met de sector kwam ook naar voren dat met name het samenspel van
regels impact heeft op de bouw van nieuwe woningen.» Dat is logisch,
maar wat gaat het kabinet daarmee doen? Hoe groot zijn die?
Voorzitter. Voor een beetje persoonlijk nut had ik natuurlijk ook om een
lijstje gevraagd. Wat gebeurt er nou als ik 50 liter benzine, drie kratten bier
en drie flessen sterkedrank – dat moet u niet al te persoonlijk nemen – in
Duitsland ga halen? Volgend jaar ben ik in Nederland dan € 78,20 kwijt
aan belastingen. In Duitsland is dat € 48,09. In Duitsland is de btw ook
nog lager, dus je betaalt € 30 meer aan accijnzen en waarschijnlijk nog
ook zo’n € 6 à € 7 meer aan btw. Dat is dus € 35 als je in het weekend
even heen en weer rijdt. Wat denkt de Staatssecretaris zelf dat hier gaat
gebeuren? Ik weet wel wat er gaat gebeuren in de grensstreek waar ik
woon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

83

Voorzitter. Hoe gaat de Staatssecretaris al die extra fte voor de Belastingdienst werven? Dat is namelijk een behoorlijke uitdaging op dit moment.
Voorzitter. Tot slot, private equity. In de wereld van private equity kan het
management door middel van een zogenaamd carried interest, oftewel
een lucratief belang, met een relatief geringe investering een zeer hoog
rendement halen. Dergelijke managementparticipaties kunnen op
verschillende manieren worden vormgegeven. Bij die vormgeving spelen
fiscale overwegingen een dominante rol. Er wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van structuren via box 2. Dat is stukken voordeliger dan het
progressief belaste inkomen in box 1. Ik zou graag van de Staatssecretaris
horen hoe hij hiertegen aankijkt. Is hij het met mij eens dat dergelijke
inkomsten in feite net als salarissen van andere werknemers progressief
belast zouden moeten worden in box 1? Zou hij dat verder willen
onderzoeken en aan de Kamer willen meedelen? Ik denk namelijk dat een
heel snelle ingreep in dit Belastingplan niet gaat lukken. Van welke fiscale
planningsmogelijkheden wordt hierbij gebruikgemaakt en hoe kan dat
worden voorkomen? Kan hij toezeggen dat hij ook laat weten wat de
hiermee gepaard gaande budgettaire impact zou zijn? Ik overweeg een
motie op dit punt. Dit hangt een beetje samen met het algemene punt dat
we in de Kamer in de plenaire zaal hebben besproken, namelijk dat we
zien dat private equity nu ook wordt gebruikt voor huisartsenpraktijken,
dierenartspraktijken en kinderopvang. Dat moet in ieder geval niet fiscaal
gedreven zijn. Er zijn meer redenen om dit niet te doen, maar ik zou hier
graag een paar antwoorden op willen hebben.
Tot zover. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Omdat de volgorde zojuist is veranderd,
gaan we nu verder met de bijdrage van de heer Grinwis namens de
ChristenUnie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. De ChristenUniefractie staat voor een Rijnlands
model van onze economie. Dat is geen stelsel waarin de overheid van
bovenaf alles dicteert of waarin de vrije markt tot een absoluut principe is
verheven waardoor bedrijven kunnen doen en laten wat ze willen, maar
een vorm waarin juist de verantwoordelijkheid van bedrijven, overheid en
werknemers centraal staat. Zij staan in een wederkerige relatie en dienen
in goed overleg het beste voor elkaar te zoeken, zodat zowel de staatskring als de bedrijfskring en de kring van gezinnen allen kunnen floreren.
Zo’n economie is gebaat bij twee type bedrijven. Dat zijn het mkb en het
familiebedrijf. Daarbij maak ik de kanttekening dat die twee natuurlijk vaak
samenvallen, maar niet noodzakelijkerwijs. Dat zijn vaak lokaal gewortelde
ondernemingen waarin niet alleen verantwoordelijkheid nemen voor
jezelf en je eigen portemonnee, maar voor de samenleving als geheel op
het netvlies staat. Het zijn bovendien bedrijven die anders dan de grote
beursgenoteerde ondernemingen en private equity niet vooral op zoek
zijn naar rendement en winst op korte termijn, maar naar bestendigheid
op de lange termijn. De volgende generatie moet de zaak immers voort
kunnen zetten. Daarom is het belangrijk dat er een solide bedrijfsopvolgingsfaciliteit is, die ervoor zorgt dat bij de opvolging niet buitensporig
veel ondernemingsvermogen aan het bedrijf onttrokken hoeft te worden,
wat het bedrijf op een achterstand zou plaatsen ten opzichte van die
beursgenoteerde bedrijven en private equity.
Mijn fractie verwelkomt de aanpassingen van de BOR, die zeer terecht
oneigenlijk gebruik van deze faciliteit bemoeilijken. Ook vinden we het een
goede zaak dat het kabinet de vrijstelling verhoogt van 1,2 miljoen euro
naar 1,5 miljoen euro. Dat is vooral goed nieuws voor de veelal kleinere
ondernemingen, met name ook de agrarische, waarvan door de stevige
grondprijsstijgingen de afgelopen jaren het ondernemingsvermogen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

84

papier flink is gestegen, terwijl daar natuurlijk geen extra inkomsten
tegenover staan.
Tegelijkertijd maken we ons zorgen over de gevolgen van de versobering
voor het gelijke speelveld tussen familiebedrijven en bedrijven die in hun
bedrijfsvoering niet met successierecht te maken krijgen. Hoe kijkt de
Staatssecretaris hiernaar? Ik heb het dan natuurlijk over de verlaging van
83% naar 70%. Is die in dat licht niet te drastisch? Ik denk dat de
CDA-fractie hierop zo meteen ook nog ingaat en collega Erkens is er ook al
op ingegaan; in ieder geval bekijken wij serieus of wij dit niet met een
amendement moeten bijstellen, maar ook daar wordt nog aan gewerkt,
onder andere door de amendementenservice.
Voorzitter. Ik ga naar het volgende onderwerp, de frisdrankbelasting. Ik
heb nog een enkele vraag over de verbruiksbelasting op non-alcoholische
dranken, beter bekend als de frisdrankbelasting. Kan de Staatssecretaris
nog eens precies uitleggen wat er nu wel en niet onder deze heffing valt
als het gaat om vruchtensap? Dat een vruchtendrank met extra toegevoegde suiker belast wordt, is evident. Maar hoe zit het nou met de fles
100% sinaasappelsap die bij de supermarkt in de koeling staat? En hoe zit
het met de sinaasappelpers bij de supermarkt, waarmee je als klant zelf de
vruchten perst, waarna je het sap in een flesje meeneemt? Valt dat nou
onder de heffing of niet?
Verder wil ik de Staatssecretaris vragen wat hij vindt van de oplossing die
in het Verenigd Koninkrijk is gekozen, namelijk om 100% vruchtensap uit
te zonderen van de heffing. Is dat ook in Nederland uitvoerbaar binnen de
huidige verbruiksbelasting? Waarom heeft het kabinet hier vooralsnog
niet voor gekozen? Heeft het mogelijk wel de ambitie om in de toekomst
die richting op te gaan? Zou het sowieso niet beter zijn om de huidige wat
domme heffing, domme verbruiksbelasting met één tarief, uit te breiden
naar een meer gedifferentieerde heffing, zoals ze die ook in het Verenigd
Koninkrijk hebben? Die heeft aanwijsbaar en aantoonbaar veel meer
gezondheidseffect dan hier in Nederland. Wat is in dezen het voornemen
van het kabinet, en zou zo’n vormgeving ook perspectief bieden voor een
andere behandeling van bijvoorbeeld 100% vruchtenstap?
Voorzitter, dan een punt over de woningbouw. De nieuwbouw is in crisis.
Gisteren bespraken en vandaag bespreken we dat in de plenaire zaal bij
de begrotingsbehandeling. De oorzaak van die crisis ligt deels bij de
wegvallende vraag, doordat een koper van een nieuwbouwwoning niet de
zekerheid heeft dat hij in de tussentijd de boel gefinancierd en zijn eigen
woning verkocht krijgt. Dit is te verhelpen als de ontwikkelaar de oude
woning van de koper zou kunnen opkopen. De ontwikkelaar koopt dus de
woning van de koper. Dat is na 2008 redelijk succesvol gedaan. Nu is dat
echter buitengewoon onaantrekkelijk omdat, als je dit doet, er eerst sprake
is van een overdrachtsbelasting van 10,4% bij verkoop aan de ontwikkelaar, en vervolgens van nogmaals 2% als de ontwikkelaar weer verkoopt
aan een particulier. Voor deze laatste verkoop is een vrijstelling van kracht
als die binnen zes maanden plaatsvindt. Bij nieuwbouw is het echter
gebruikelijk dat de woning niet binnen zes maanden verkocht wordt; de
ontwikkelaar betaalt dus het volle pond, in ieder geval een veelvoud.
Om fiscale redenen komt deze mogelijkheid, die echt een bijdrage zou
kunnen leveren aan het voorkomen van ongewenste vraaguitval bij
nieuwbouwprojecten, niet van de grond. Is de Staatssecretaris bereid om
die termijn van 6 maanden te verlengen naar bijvoorbeeld 24 maanden in
een AMvB? Is hij bereid om te kijken of er niet een faciliteit ingesteld kan
worden voor de met 10,4% belaste verkoop van de woning aan de
ontwikkelaar? Budgettair zou dit niet tot een derving moeten leiden,
omdat dit soort transacties op dit moment überhaupt niet plaatsvinden.
Het kan echter wel een probaat middel zijn om vraaguitval te voorkomen.
Ik ben zeer benieuwd.
Dit was al een beetje technisch; ik heb nog een wat technisch punt: de
herinvesteringsreserve. In de schriftelijke inbreng heb ik gevraagd om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

85

termijn te verruimen, bijvoorbeeld naar ten minste vijf jaar. Dat heeft
ermee te maken dat er in de Europese Unie een regel is, bijvoorbeeld in
de visserij, dat je na opkoop van je bedrijf vijf jaar niet in dezelfde branche
actief mag zijn. Dat betekent dus dat als je niet een alternatieve
aanwending hebt, je uiteindelijk gewoon na drie jaar fiscaal moet
afrekenen, terwijl je Europees gezien nog twee jaar langer zou moeten
wachten voordat je weer in dezelfde tak van sport aan de slag zou kunnen.
Moet dat niet anders? Ik heb het antwoord van de Staatssecretaris
gelezen, maar hij gaat niet echt in op deze kwestie. Dat wil ik echt wel
horen. Volgens mij zijn onze fiscale regels niet helemaal congruent met de
Europese regels. Waarom kan de termijn niet naar bijvoorbeeld zes jaar
gaan, of naar vijf jaar en een beetje, om in ieder geval die herinvestering
fiscaal mogelijk te maken?
De e-sigaretten. Daar zijn al heel veel warme woorden over gezegd;
althans niet over die e-sigaretten, maar wel over de belasting daarop, de
verbruiksbelasting. Zolang we geen accijns mogen heffen, moeten we
natuurlijk een verbruiksbelasting heffen. Ik sluit me aan bij alle warme
woorden daarover. Ik zag in diverse doorrekeningen in het verleden al dat
daar taakstellend 100 miljoen mee zou worden opgehaald. Dat kan ook
makkelijk; dat is volgens mij ongeveer een derde van de omzet. Dat zou de
inkomstenbelasting voor gewone burgers weer mooi kunnen verlagen. Ik
sluit me dus aan bij alle opmerkingen van collega Erkens en collega Van
Weyenberg.
Betalen naar gebruik is controversieel verklaard. Daarmee staat 2030
natuurlijk een beetje op losse schroeven. Daarmee staat ook op losse
schroeven dat de Westerscheldetunnel in 2030 volledig tolvrij zal worden.
Ik wil dat dat niet op losse schroeven komt. Kan de Staatssecretaris
bevestigen dat het kabinet de belofte aan Zeeland gestand doet dat vanaf
2030 de Westerscheldetunnel tolvrij is voor alle verkeer?
Dan de Wuv. Bij de Algemene Financiële Beschouwingen heb ik de
Staatssecretaris bevraagd over het feit dat vervolgingsslachtoffers van de
Tweede Wereldoorlog, veelal holocaustoverlevenden, in Nederland
worden aangeslagen door de fiscus. In andere landen is diezelfde
Nederlandse uitkering vrijgesteld. De Staatssecretaris heeft hier een brief
over gestuurd. Hij stelt dat de Wuv-uitkering compensatie biedt voor
inkomensschade van een vervolgingsslachtoffer. Daarmee zou het een
inkomensaanvullend karakter hebben en daarom belastbaar horen te zijn.
Die argumentatie deel ik niet. Al deze slachtoffers zijn inmiddels gepensioneerd, maar toch stopte die zogenaamde inkomensaanvulling niet. Die
gaat door tot het overlijden. Volgens mij laat dat zien dat deze uitkering
een ander karakter heeft. Een arbeidsongeschiktheidsuitkering stopt
immers wel bij pensionering. Ik zou de Staatssecretaris dus nogmaals
willen verzoeken om zo snel als mogelijk te stoppen met het belasten van
deze uitkering, ook gelet op de hoge leeftijd van deze groep en het feit dat
die groep door het verstrijken van de tijd snel slinkt.
Voorzitter. Dat brengt mij bij het wetsvoorstel voor herwaardering van de
proceskostenvergoeding voor de WOZ en de bpm. Ik vind het een goede
zaak dat het kabinet het aanpakt. Het is niet uitlegbaar dat sommige «no
cure, no pay»-partijen maximaal gebruikmaken van die proceskostenvergoedingen, bijvoorbeeld door procedures te rekken et cetera. Sowieso is
de oploop in het aantal bezwaren in de WOZ bizar hoog. Het was altijd
stabiel, net onder de 300.000. Het afgelopen jaar nam het toe tot meer dan
het dubbele, terwijl er verder niet zo veel is veranderd in de WOZ-regels.
Ik wil wel vragen in hoeverre dit nou de rechtsbescherming van burgers
aantast. Ik zou graag van de Staatssecretaris horen welke mogelijkheden
een burger in dit voorstel nog heeft om bezwaar te maken en of burgers
niet alleen komen te staan tegenover een sterke overheid. Verder meen ik
dat deze problematiek ook speelt – het werd al gezegd – bij de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, zoals die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

86

netjes heet: de WAHV oftewel verkeersboetes. Ik sluit me aan bij de
vragen die al zijn gesteld op dit punt.
Dan heb ik nog één punt, voorzitter, namelijk over de BES. Ik heb een
vraag ten aanzien van belastingwetgeving aangaande Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba, een onderwerp dat volgens mij ook de bijzondere
aandacht van deze Staatssecretaris heeft. In de Douane- en Accijnswet
BES zijn de invoerrechten – dat zijn de douanerechten die ter zake van de
invoer van goederen verschuldigd zijn – op nihil gesteld. Dat is dus een
vrijstelling van de invoerbelasting. Zie artikel 3.2 van de Douane- en
Accijnswet BES. Uit Europese verdragen volgt bovendien dat er
überhaupt geen invoerrechten geheven mogen worden op overzeese
gebieden van Europese landen. Zie bijvoorbeeld artikel 45, lid 1, letter c
van het Besluit van de Raad van de Europese Unie inzake de associatie
van landen en gebieden overzee met de Europese Unie, de
LGO-associatie. Daaruit volgt volgens mij dat de uitvoer vanuit Nederland
en de Europese Unie naar in het algemeen de BES niet invoerrechtenplichtig zou moeten zijn. Dat is ook logisch. Je hoeft immers ook geen
invoerrechten te betalen als je op Texel iets importeert vanuit het
vasteland. Het ligt dus in de rede dat dat bij de BES-eilanden ook niet het
geval is.
Het tegendeel is echter het geval. Op de BES vindt bij invoer van
goederen een algemene heffing van de algemene bestedingsbelasting
plaats, de ABB. Nu wordt in het Belastingplan een voorstel gedaan om de
ABB eenvoudiger te maken en het kostprijsverhogende karakter van deze
belasting weg te nemen. Dat is natuurlijk een goede zaak, maar feit blijft
dat er met de ABB-heffing op de invoer alsnog sprake is van een
invoerheffing. Hoe zit dat nou precies? Klopt mijn schets van de werkelijkheid of ga ik ergens de mist in, Staatssecretaris? Gaat deze invoerheffing de facto niet in tegen de Douane- en Accijnswet BES, waarin de
invoerrechten op nihil zijn gesteld, en tegen de Europese verdragen? Dit
soort importheffingen verhogen de kostprijs van goederen natuurlijk en
dat terwijl de koopkracht van de ingezetenen op de BES al niet groot is.
Vindt de Staatssecretaris het dan niet wrang dat we nu invoerrechten
heffen op de BES, terwijl we, terecht, ook geen invoerrechten heffen op
goederen op Texel, Vlieland en de andere mooie eilanden? Wil het kabinet
overwegen om dit aan te passen en, zo ja, wat zou dat dan eigenlijk
kosten?
Dat waren mijn vragen in het derde blok, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Alkaya heeft daar toch een vraag over aan u.
De heer Alkaya (SP):
Misschien voelt de heer Grinwis ’m al aankomen, maar wat vindt hij ervan
dat het kabinet zijn grenswaarde voor de energiebelasting bij verbruik van
gas heeft verlaagd naar 1.000 kuub per jaar?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ben verrast dat als je als medewetgever iets met elkaar besluit – dat
hadden we gedaan met het amendement – het kabinet dat kan overrulen
en daar eenzijdig van kan afwijken. Bij moties zijn we dat gewend, maar
bij amendementen geenszins. Dus alleen om die reden al was ik verbaasd.
Dat is één. Ik vind het dus eigenlijk niet wenselijk. Dan het tweede dat hier
speelt. Kijk, die 1.200 kuub had inderdaad met het gemiddelde verbruik te
maken, maar had er ook mee te maken dat het de grens was bij het
prijsplafond. Daarom heb ik daar vorig jaar bij aangesloten. Dat we er in
de loop der tijd steeds meer in slagen om huizen energiezuiniger te
maken, te isoleren et cetera, leidt er wel toe dat ik wel opensta voor een
redenering waarin je begint op 1.200, maar die grens naarmate de tijd
vordert naar beneden bijstelt. Dan kom je natuurlijk wel op een uitvoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

87

ringspunt. Moet je er dan ieder jaar 100 kuub af doen, of 50 kuub, of moet
je op een gegeven moment een gemiddelde stellen van, zeg, 1.000 kuub?
Ik zit dus nog een beetje te wikken en te wegen of we naar een aflopend
pad moeten gaan. Dat zou vanuit oogpunt van klimaat en energie veruit
het beste zijn, maar ik twijfel er nog een beetje over of dat ook vanuit de
uitvoeringsaspecten het handigst is. In eerste instantie deel ik dus
helemaal de emotie van collega Alkaya, maar ik kijk vanuit het klimaatperspectief ook verder dan volgend jaar. Is het logisch om nog 1.200 kuub te
hebben in 2028 of 2030? Daar twijfel ik over.
De heer Alkaya (SP):
Het is niet alleen emotie. Ik hoor bij de heer Grinwis ook dat er een
verband is met het gemiddelde verbruik van huishoudens en dat verband
wordt nu juist anders gebruikt door het kabinet. Het zegt: we zetten het
bewust onder dat gemiddelde verbruik, want dan hebben mensen een
prikkel tot verduurzaming. Wat in de praktijk natuurlijk helemaal niet zo is,
omdat mensen geen alternatief hebben. Als we gaan nadenken over
afbouwpaden en dergelijke, kan ik de redenering van de heer Grinwis
helemaal volgen, maar voor volgend jaar in ieder geval, als het uitvoeringstechnisch kan, of voor het jaar daarop moeten we weer aansluiting
zoeken bij dat gemiddelde verbruik en daar niet bewust onder gaan zitten,
zoals het kabinet wil. Dat is de heer Grinwis met mij eens.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja, dat ben ik met de heer Alkaya eens. Vanuit een klimaat- en energieperspectief voel ik het meest voor een afbouwpad dat netjes begint op 1.200,
zoals we hebben afgesproken als Kamer, en dat bijvoorbeeld richting 800
kuub gaat in 2030, om maar wat te zeggen. Dat moet dan inderdaad
afgestemd worden op het daadwerkelijke verbruik van huishoudens en
het moet een gelijke tred houden met wat mogelijk is qua verduurzaming.
Er is namelijk nog een reden waarom ik voor een verlaging van die
belasting op aardgas ben en niet voor een afdrachtvermindering. Dat is
om juist huishoudens die nu afhankelijk zijn van aardgas, echt te helpen.
Die afdrachtvermindering gaat ook naar mensen die alleen maar
elektriciteit in huis hebben. Ik vind dus de methode die ik vorig jaar heb
geïntroduceerd met dat schuifje, samen met een aantal collega’s en met
steun van de Kamer, te prefereren boven die afdrachtvermindering.
De voorzitter:
Meneer Stoffer, het woord is aan u.
De heer Stoffer (SGP):
Dank, voorzitter. In dit blok zitten heel wat wetten die allemaal onderdeel
uitmaken van het Belastingplan. Bij een heel groot deel van die wetten
heeft de SGP in de schriftelijke ronde al vragen gesteld en daar zijn vorige
week vrijdag antwoorden op gekomen. Ik dank de Staatssecretaris en de
ambtenaren die al dat werk hebben verzet. Dat was enorm. Ik zal vandaag
dan ook niet op alle wetten ingaan, maar me beperken tot een aantal
zaken.
Ik wil beginnen met inkomensbeleid. Ik wil de Staatssecretaris danken
voor de nota van wijziging als reactie op de motie van de SGP om de
kinderbijslag met 250 miljoen euro te verhogen. Door de nota van
wijziging wordt dit voorstel keurig gedekt. Een bijkomend voordeel is,
vanuit ons oogpunt in ieder geval, dat de arbeidskorting iets minder hard
stijgt. Dat is ook nodig, omdat deze de afgelopen jaren enorm gestegen is.
Eind dit jaar komt er een evaluatie uit over de arbeidskorting. Ik hoop dat
deze aanleiding is om de arbeidskorting, maar ook andere kortingen
verder in te perken in combinatie met lagere belastingtarieven. Want het
huidige belastingstelsel – daar zijn we het denk ik allemaal over eens – is
gewoon te ingewikkeld. Dat komt door politieke keuzes van dit kabinet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

88

vorige kabinetten. Daar hebben we denk ik met zijn alleen aan meegewerkt, dus ik neem dat voor een deel ook voor eigen rekening. Ik denk dat
we daar samen weer uit moeten zien te komen. Ik vond dat de heer Van
der Lee daar eigenlijk in dit debat wel een goede opmerking over maakte.
Wat dat betreft denk ik: mooi, laten we dat met elkaar oppakken, want
alleen komen we er niet en als we het met kleine meerderheden gaan
doen, wordt het ook veel te fragiel.
Hoe dan ook, de keuzes die gemaakt zijn, pakken onrechtvaardiger uit,
onder andere voor de eenverdieners. Daar hebben wij de afgelopen jaren
telkens de vinger bij gelegd als SGP. Over de IACK hebben we het in het
eerste blok al gehad. De afschaffing daarvan lost een deel van de
problemen op. Wat ook schrijnend is, is dat wie ook nadelen ondervinden
van die stijgende arbeidskortingen, de arbeidsongeschikten zijn. Want
waar werkenden gebruik kunnen maken van de arbeidskorting, kunnen
zijn dat niet. Het gevolg is dat er een steeds grotere belastingkloof komt,
ook voor deze mensen. Mijn vraag is of de Staatssecretaris erkent dat hier
een probleem zit, dat die stijgende arbeidskorting inderdaad onrechtvaardig uitpakt voor arbeidsongeschikten en of ze daarmee ook niet
onterecht relatief gezien steeds zwaarder worden belast.
Voorzitter. Waar we als SGP ook niet blij mee zijn, is de verhoging van het
tarief in de eerste schijf in box 1. Het is maar een beperkte stijging, maar
een taakstelling voor belastingconstructies invullen door de lasten op
arbeid te verhogen is onzes inziens niet fraai. De vraag die we hebben, is
waarom niet voor een andere oplossing gekozen is. Laat ik daar gelijk bij
vermelden dat we als SGP een amendement overwegen op dit punt.
Voorzitter. De bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) wordt flink versoberd als
het aan het kabinet ligt. Daar maak ik me zorgen over, want familiebedrijven zijn heel belangrijk voor onze economie en die moeten we echt
behouden. Maatregelen die de continuïteit in gevaar brengen, moeten we
niet willen. Neem de verlaging van het bedrag waarvoor de BOR
toegepast kan worden. Voor grotere bedrijven betekent dit gewoon een
lastenverhoging van tienduizenden of zelfs honderdduizenden euro’s. We
moeten de feiten helder op tafel krijgen. Ziet de Staatssecretaris het risico
niet dat grotere familiebedrijven door deze maatregel gaan vertrekken
naar andere landen? Dat geldt ook voor de maatregel om aan derden
verhuurde onroerende zaken uit de BOR te halen. Soms is dat gewoon
onderdeel van de bedrijfsvoering. Mijn vraag is: waarom perkt de
Staatssecretaris ook op deze manier de BOR in?
Het kabinet is ook voornemens om de BOR deels te verbeteren, bijvoorbeeld door de bezits- en voortzettingseis te versoepelen. Deze voordelen
worden echter nog niet geregeld in het wetsvoorstel dat nu voorligt. Mijn
vraag is waarom het kabinet er niet voor kiest om maatregelen in één
keer, bijvoorbeeld in 2025, in te laten gaan. Dan zouden we kunnen kijken
of er echt een evenwichtig pakket ligt. Mijn vraag aan de Staatssecretaris
is dus eigenlijk of hij op z’n minst kan toezeggen dat de voordelen, die
zoals nu gepland later komen, in 2025 ook wel echt komen en geregeld
zijn c.q. worden.
Voorzitter. Voor de zomer is een motie van mevrouw Van Dijk en mij
aangenomen die de regering verzoekt om te onderzoeken hoe de BOR
meer gericht kan worden op familiebedrijven. Bij oude familiebedrijven is
het bezit soms zo verwaterd dat ze geen gebruik kunnen maken van de
BOR. Het kabinet heeft daar onderzoek naar gedaan. Daarvoor zijn we
uiteraard dankbaar. De andere kant is wel dat het kabinet niet meegaat in
de oplossing waarom we in de motie ook vroegen. Het grootste bezwaar
van het kabinet lijkt de ophoging van het minimale belang dat een familie
moet hebben, bijvoorbeeld 25%. Mijn laatste vragen hierover zijn:
waarom wil de Staatssecretaris niet alleen de verwateringsregel loslaten,
zodat ook belangen van minder dan 0,5% aanspraak kunnen maken op de
BOR? De vraag die hierbij opkomt, is: lossen we hier niet veel problemen
mee op, met name van oude familiebedrijven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

89

Voorzitter. Dan de herwaardering van proceskostenvergoedingen voor
WOZ en bpm. De afgelopen jaren is het aantal bezwaren tegen
WOZ-beschikkingen enorm toegenomen. Een groot deel daarvan wordt
opgesteld door zogenaamde «no cure, no pay»-bureaus. Laat ik vooropstellen dat de SGP grote waarde hecht aan de rechtsbescherming van
burgers. Ik heb er een klein beetje navraag naar gedaan en zie dat de ene
gemeente er heel anders mee omgaat dan de andere. De ene gemeente
laat het helemaal rusten tot het eind van het jaar. Andere gemeenten
pakken gelijk in dezelfde week dat een bezwaar binnenkomt dat probleem
op. Dat maakt verschil in hoe ertegen aangekeken wordt. Nu doen niet alle
gemeenten het op dezelfde manier. Ik noem als voorbeeld mijn eigen
gemeente Nunspeet. Ik moet zeggen dat ik nog nooit een bezwaar heb
ingediend, want ik ben helemaal niet ontevreden over de WOZ in
Nunspeet, maar als ik dat zou doen, staat er volgende week gelijk een
nieuwe taxateur op de stoep die kijkt of het terecht was of niet. Daarmee
zie je dat het aantal voortwoekerende en maar oplopende bezwaren elk
jaar gewoon helemaal niet zo groot wordt. Als iedere gemeente het zo zou
doen, denk ik dat dit goed zou passen. Ik weet ook dat het in sommige
gemeenten heel anders plaatsvindt.
Maar goed, nu de inhoud, want we hebben het hier natuurlijk over de wet.
Als gemeenten die WOZ niet goed berekenen, dan moet er gewoon altijd
bezwaar mogelijk zijn. Laten we daar helder over zijn. Een deel van het
probleem ligt er ook gewoon in dat de WOZ vrij gemakkelijk hoger of
onterecht wordt vastgesteld. Ik denk dat niet al te veel mensen bezwaar
maken tegen een te lage WOZ, al speelt dat soms ook, weet ik. Dan mijn
vragen aan de Staatssecretaris. Blijven gemeenten ook met dit
wetsvoorstel nog wel aangespoord om het proces van WOZ-waardering
echt te verbeteren? Gemeenten krijgen door dit wetsvoorstel meer ruimte.
Wil de Staatssecretaris gemeenten ook oproepen om te investeren in een
betere kwaliteit van WOZ-waarderingen? De rechtsbescherming van
burgers moet met dit wetsvoorstel namelijk gewoon goed geborgd
blijven, zowel op eigen initiatief als waar dat met professionele hulp
plaatsvindt. Kan de Staatssecretaris aantonen dat de rechtsbescherming
voluit aanwezig blijft, en blijven we dit ook goed monitoren?
De SGP wil voorkomen dat er met dit wetsvoorstel allerlei geitenpaadjes
komen die we hierdoor in het leven roepen en die daarna eigenlijk ook
weer onwenselijk zijn. Ik ben dus benieuwd wat de blik van de Staatssecretaris daarop is. Door bezwaar te maken tegen andere zaken die op de
WOZ-beschikking staan, kan wellicht namelijk alsnog de hoge proceskostenvergoeding verkregen worden. We hebben hier al vragen over gesteld
in de schriftelijke ronde. Ik wil graag nog even nadrukkelijk horen of dat
inderdaad uitgesloten is in de voorstellen die er nu liggen. Welke
vergoeding geldt, als bezwaar niet alleen geldt voor de WOZ-beschikking,
maar ook voor andere aanslagen op diezelfde beschikking? Eventueel
overwegen we een amendement om te voorkomen dat dit wetsvoorstel
via een omweg omzeild kan worden. Als de route inderdaad uitgesloten
is, dan horen wij dat graag, want dan is dat amendement niet nodig.
Dan ga ik nog in op de verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken. Daar is
al het een ander over gezegd. Wijzelf en ook het CDA hebben daar de
afgelopen jaren al vaak een punt van gemaakt. Dat pure fruitsappen
waaraan geen suiker is toegevoegd, daaronder vallen, vinden wij best wel
een lastig ding. Sommige zuiveldranken waar veel suiker in zit, worden
namelijk niet belast. Volgens mij komen we uiteindelijk op een situatie uit
die vanuit ons oogpunt in ieder geval onwenselijk is. Wat de SGP betreft
gaan we zo snel mogelijk over naar een belasting met een gedifferentieerd tarief: hoe meer suiker, hoe meer belasting. Voor de zomer is daar
onderzoek naar gedaan. Zo’n gedifferentieerd tarief lijkt gewoon mogelijk
te zijn. Dat lijkt me ook logisch, want in andere landen hebben ze al zo’n
gedifferentieerd tarief. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is of hij de
mening deelt dat ook in Nederland een gedifferentieerd tarief ingevoerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

90

zou moeten kunnen worden. Uit onderzoek blijkt dat dit ook nog meer
oplevert. Tegelijk blijft de verhoging van volgend jaar staan. Is het niet
raar dat de belasting volgend jaar enorm stijgt, terwijl in 2025 wellicht een
gedifferentieerd tarief ingevoerd zou kunnen worden? De SGP overweegt
een amendement om de verhoging van volgend jaar niet door te laten
gaan en om per 2025 een belasting op basis van toegevoegde suikers in te
voeren. De budgettaire derving van volgend jaar wordt volgens mij
ruimschoots goedgemaakt door de hogere structurele opbrengst van het
stelsel vanaf 2025. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is of hij wil kijken
naar dit idee en of hij bereid is om de verhoging van volgend jaar uit te
stellen en het gedifferentieerd tarief per 2025 in te laten gaan. Graag krijg
ik een reactie daarop.
Voorzitter. Ik heb nog twee onderwerpen die ik kort wil aanstippen. Het
eerste is de giftenaftrek bij bedrijven. Nadat die vorig jaar is ingeperkt,
stelt het kabinet nu een maatregel voor die grote giften stimuleert. Dat is
op zich positief, maar het bijeffect is dat ook de giftenaftrek voor veel
mkb’ers vervalt. Zij geven jaarlijks veel geld aan goede doelen en kunnen
op dit moment gebruikmaken van de giftenaftrek. Als dat niet meer kan,
dan zullen heel veel mkb’ers in ieder geval minder geven. Als ze wel
blijven geven, dan stijgen de lasten voor deze ondernemers. Dat geeft de
Staatssecretaris ook aan in antwoord op onze schriftelijke vragen. Mijn
vraag is of dit nadeel voor ondernemers en daarmee vooral voor de
goede doelen niet voorkomen kan worden. Hoe kunnen we ervoor zorgen
dat het geefgedrag van mkb-ondernemers verder gestimuleerd kan
worden? Ik denk dat dat gewoon heel mooi zou zijn.
Als laatste ga ik nog in op box 3. Daar blijft nog steeds een probleem
bestaan, ook in het huidige, tijdelijke stelsel. Er worden terecht rechtszaken gevoerd tegen het hoge forfaitaire tarief van ruim 6%. Heel veel
mensen kunnen dat rendement gewoon helemaal niet halen. Vorig jaar
hebben wij daar vragen over gesteld bij het Belastingplan. In de tussentijd
is er echt wel wat veranderd, maar volgens mij zijn er meer verfijningen
nodig. De advocaat-generaal heeft recent nog een kritisch advies
geschreven over de herstelwet: het huidige stelsel is gewoon niet verfijnd
genoeg. Mijn vraag is of de Staatssecretaris die opvatting deelt, zeker na
het kritische advies van de advocaat-generaal. Dan komt daar nu gelijk de
volgende vraag bij, want het onmogelijke moeten we ook niet willen:
welke verfijningen zouden er volgens de Staatssecretaris nog mogelijk
zijn? Ik doel dan concreet op zaken die we al eerder hebben ingediend:
landbouwgronden of producten met een gegarandeerd rendement dat
veel lager ligt dan die 6,17%, waar de Belastingdienst nu mee rekent. Mijn
allerlaatste vraag is dan ook welke voorbereidingen de Belastingdienst
concreet treft als de tijdelijke wet inderdaad niet standhoudt. Ik begrijp dat
dat een lastige vraag is, maar ik denk dat het toch wel goed is om dat in
de ogen te kijken, want dat zou zomaar het geval kunnen zijn.
Dat waren mijn opmerkingen bij dit blok, voorzitter. Dank u wel. Dank aan
het CDA en BBB voor het feit dat ik eerder mocht. Ik blijf nog ongeveer
twintig minuten, dus misschien kan ik de hele bijdrage nog meemaken.
De voorzitter:
Eerst gaat u nog een aantal interrupties krijgen, bijvoorbeeld van de heer
Van der Lee. Hij heeft een vraag voor u.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank trouwens voor de aardige woorden van de heer Stoffer. Bij
verfijningen denk ik aan nog meer complexiteit. We hebben al best wel
veel uitdagingen in box 3. We hebben ook een discussie over vermogensaanwas, vermogenswinst en de toekomst. We kunnen ook gewoon een
vermogensheffing introduceren. Die hebben we ooit trouwens ook gehad.
Dat is allemaal een stuk simpeler. Is dat ook iets wat de SGP afweegt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

91

Want met nog meer verfijning wordt het nog complexer, hoewel ik het
voorbeeld dat de heer Stoffer noemt, op zich snap.
De heer Stoffer (SGP):
Ja. Dank voor de vraag, zeg ik via de voorzitter tegen de heer Van der Lee.
Dat zie ik ook in. Ik hoop dat dit ook een beetje doorklonk in de bijdrage
die ik zojuist leverde. Waar ons ideaal zou liggen, is datgene wat ik ooit
een keer op een avond in Rotterdam besprak. De heer Van Weyenberg
was daar toen ook bij. Volgens mij heeft hij mij toen nog teruggebracht
naar Den Haag; ook heel fijn, dus ik ga hem straks missen in meerdere
opzichten. Ook de heer Nijboer van de PvdA was erbij. Daar was een
hoogleraar die echt helemaal niet de SGP-idealen aanhing of iets
dergelijks, maar hij zei: je zou met de belastingmoraal in Nederland en
met de data die er nu allemaal zijn, best mensen gewoon zelf een opgave
kunnen laten doen van wat reëel is. Zo van: maak gewoon maar die
opgave! De meeste mensen doen dat dan gewoon echt keurig. Met een
paar steekproeven zou je dan een end kunnen komen. Dat is een ideaal
dat iets verder weg ligt. Ik snap dat we dat niet direct voor elkaar hebben,
maar daar ligt mijn ideaal.
Als wat de heer Van der Lee aangeeft, dus om het een beetje vast te
maken, enigszins reëel zou zijn, dan zou dat ook een oplossing kunnen
zijn. Ik sta daar niet per definitie onwelwillend tegenover, maar het ligt er
natuurlijk aan hoe hoog je dat legt. Als je dat op een heel laag percentage
legt, zodat mensen denken dat het recht doet aan de situatie, dan krijg je
geen bezwaren. Prima, maar in mijn bijdrage zit ook dat, wat je ook
voorstelt, er telkens bezwaren komen als dat niet het heffen op reëel
rendement is. En terecht, want er is altijd wel een groep die onrecht wordt
aangedaan, omdat die dat rendement lang niet kan halen. Ook zijn er
mensen die denken: het past toch niet helemaal en misschien zie ik wel
een kansje om niet te hoeven betalen. Daar moeten we ook gewoon reëel
in zijn en dan heb je dat probleem dus ook. Ik sta er dus voor open, als het
systeem maar wel een beetje robuust overend blijft. Het is gewoon een
heel lastig ding. Geld blijft een beetje het slijk der aarde. Heel veel mensen
hebben het liefst zo veel mogelijk geld. Ik moet me daar zelf ook altijd
tegen beschermen, want ik zou dat zelf het liefst ook hebben. Ik denk dat
de heer Van der Lee en ik elkaar daar best in kunnen vinden, maar hoe is
dan de uitwerking? Hoe doe je iedere Nederlander, iedereen die wat
vermogen heeft opgebouwd, recht? Dat is best een lastig ding. Ik denk dat
we met elkaar, ook als we het hele belastingstelsel oppakken, iets moeten
kunnen vinden waar de politiek breed achter kan staan. Ik maak een beetje
uitgebreid gebruik van de tijd, voorzitter.
De voorzitter:
Ik merk het.
De heer Stoffer (SGP):
Maar dan weet u waar ik naartoe wil. Het is gewoon niet makkelijk. Dat is
het. Ik wil toch proberen om elkaar te vinden.
De voorzitter:
Als het makkelijk was, zouden we ons ook vervelen.
De heer Stoffer (SGP):
Ik sluit af, voorzitter, want ik denk dat dit wel genoeg is qua antwoord.
De voorzitter:
Ik zie wel dat de heer Van der Lee toch nog een vervolgvraag heeft.
De heer Van der Lee (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

92

Ik zal proberen het kort te houden. Ik ben het er helemaal mee eens dat
het niet makkelijk is. Als je gewoon het vermogen zelf belast en niet de
groeiende winst of het rendement, denk ik dat je een stuk complexiteit
weghaalt. Juridisch is het ook veel houdbaarder. Daar zitten andere
nadelen aan. Dat snap ik. Maar ik denk wel dat dit een gegeven is. Ik vind
het mooi dat de heer Stoffer als de nieuwe aanvoerder van de SGP zo’n
positief mensbeeld heeft, namelijk: de meeste mensen deugen. Hij heeft
ook het ideaal dat mensen gewoon fair zelf afdragen wat ze denken dat ze
moeten afdragen, maar ik denk dat de realiteit helaas nog anders is, maar
het is mooi dat hij zo optimistisch is.
De heer Stoffer (SGP):
Dat lokt een hele kleine reactie uit. Dank voor dit antwoord. We gaan er
samen wel uit komen. Ik ga nu geen nare antwoorden geven, maar ik vind
het wel mooi dat de SGP een nog iets positiever mensbeeld van de
gemiddelde Nederlander heeft dan de Partij van de Arbeid-GroenLinks.
Laten we elkaar daar de komende jaren nog maar eens stevig over
spreken bij een kop koffie, maar ook gewoon in de debatten. Uiteindelijk
moeten we tot iets komen wat goed is voor dit land en de mensen die hier
wonen.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. We gaan luisteren naar de bijdrage van de
CDA-fractie. Het woord is aan mevrouw Van Dijk.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil ook graag beginnen met de Wet belastingplan. Zoals gebruikelijk begint de wet met het inkomensbeleid. Ik heb
het in blok 1 al gehad over de marginale druk. De enige korte opmerking
die ik nog wil maken, is dat mijn fractie wel met enige teleurstelling zag
dat de arbeidskorting weer verder omhooggaat en het tarief in de eerste
schijf van de inkomstenbelasting ook. Dat hadden we liever andersom
gezien. Hoe kijkt de Staatssecretaris daarnaar?
Dan heb ik enkele vragen over de maatregelen in het Belastingplan, ten
eerste over de verfijning en de overbruggingswet box 3, die zojuist nog
werden besproken in het interruptiedebatje. We vinden het goed dat
hierin een aantal wijzigingen worden aangebracht, maar we hebben wel
nog zorgen over de beleggingsproducten met een gegarandeerd laag
rendement. Die lijken eigenlijk veel meer op spaargeld. Want zelfs met het
invoeren van een bandbreedte zullen deze rendementen daar nog erg ver
onder zitten. Waarom moet het op rechtszaken aankomen in plaats van
dat er nu al naar een oplossing wordt gezocht?
Dan de mrb. In ieder Belastingplan zit wel een onderwerp waardoor je
mailbox volloopt. In dit geval waren het bij mij noodkreten van camperbezitters. Ze hebben als alternatief om hun camper af te melden voor de
mrb, maar veel mensen met een camper gaan er juist vaker maar wel kort
op uit. Dit zijn vaak niet de vermogende mensen met de luxecampers. Het
zijn ook oudere mensen die van hun spaarcentje een campertje of een
busje gekocht hebben om er gewoon af en toe een paar dagen tussenuit
te gaan. Het gevolg is ongeveer een verdubbeling van de kosten. In veel
gevallen is dat zo’n € 75 per maand en dat is veel geld voor iemand met
een klein pensioen. Ik weet dat er ook luxecampers van welgestelden
tussen zitten, en ik weet ook dat er misbruik gemaakt wordt van de
regeling. Het voorbeeld van de ombouwsets, dat de Staatssecretaris
aanhaalde, kennen we helaas ook. Maar verzin een list. Kunnen we niet
iets bedenken, samen met de Nederlandse Camperclub, zodat de groep
waarover ik praat gewoon een paar keer per jaar een paar daagjes eropuit
kan met het campertje? Ik noem een vereenvoudigd aanmeldproces voor
de eigen camper dat je makkelijk een paar keer kunt inzetten. Of denk aan
het behouden van het tarief voor campers van een lagere prijsklasse.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

93

Voorzitter. Van campers, om de grens over te trekken, ga ik naar accijnstarieven, die impact hebben op de grensregio’s. De zorgen over de
leefbaarheid van de grensregio’s bespreken we hier regelmatig en er
wordt ook onderzoek naar gedaan, maar we praten nooit over de vraag
wanneer we de verschillen nu eigenlijk te groot vinden worden. Wanneer
vinden we dat we ondernemers in een ongelijke concurrentiepositie
plaatsen? De verschillen in accijnzen op tabak en alcohol tussen
Nederland en België en met name Duitsland zijn significant. Het kabinet
geeft aan dat er in juni 2023 een verkenning over boodschappen en
grenseffecten aan de Kamer is gestuurd. Daaruit bleek dat Belgen en
Duitsers meer geld aan boodschappen in Nederland besteden dan
andersom. Voor producten als brood, vlees, vis en fruit is Nederland
goedkoper dan de buurlanden, maar de beleving van onze grensregio’s is
echt heel anders. Kan de Staatssecretaris dit verklaren?
Voorzitter. Wij vinden het ook onverklaarbaar dat de accijns op tabak
steeds omhooggaat maar dat we e-sigaretten gewoon met rust laten,
terwijl die net zo verslavend en slecht voor de gezondheid zijn. Dat is
volgens mij een breed gedeeld gevoel in de Kamer. Daarom willen we dat
hierop zo snel mogelijk een belasting wordt geheven, net zoals al in
veertien EU-lidstaten wordt gedaan. In de EU zijn we het met elkaar eens
dat er een grondslag voor accijns op e-sigaretten moet worden geïntroduceerd, maar de Europese Commissie laat lang op zich wachten. Het zal
niet eerder worden dan 2025. Wij denken ook dat een aanpak op Europees
niveau het meest effectief is, maar we zijn wel bang dat 2025 weer heel
snel 2027 gaat worden of misschien nog wel later. Dat lijkt ons onverstandig. Wij vinden daarom dat het kabinet echt eerder een Nederlandse
heffing moet gaan uitwerken. Wij willen zelf ook een voorstel doen voor
een eenvoudige vlakheffing op vloeistof voor e-sigaretten, zodat die zo
snel mogelijk kan worden ingevoerd.
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, mevrouw Van Dijk, heeft meneer Erkens een vraag
voor u.
De heer Erkens (VVD):
U had het zonet over de grensregio’s. U gaf aan dat sommige producten
in Nederland goedkoper zijn, zoals vlees. Ik denk wel dat die onderzoeken
misschien gedateerd zijn, want Duitsland is nu op veel vlakken echt
goedkoper. Misschien kunnen die onderzoeken dus nog geüpdatet
worden. Ik heb even gekeken: het scheelt nu al 15% met Duitsland en dat
neemt in de komende jaren alleen maar toe. U had het ook over de
alcoholaccijns. Er komt volgend jaar een hele forse verhoging aan door de
dubbele indexatie die nu doorgevoerd wordt. Ondernemers in de
grensstreek geven aan: als dit gebeurt, kunnen wij allemaal de deuren
sluiten. Is het CDA ook bereid om voor hen in de bres te springen?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Twee opmerkingen. Eén. Het onderzoek is uit juni 2023. Is dat gedateerd?
Ja, nee? Zeg het maar. Ik denk ook dat het wisselt. Het viel mij vooral op
dat het onderzoek het ene zegt, maar de beleving een andere is. Want dit
is natuurlijk niet de eerste keer dat we deze discussie voeren over de
verschillende grensregio’s. De beleving is gewoon echt anders en daar
maak ik me vooral zorgen over. Daarom vraag ik ook of we niet een keer
het fundamentele debat met elkaar moeten voeren. Wanneer vinden we
de verschillen te groot? Dat is één. Dan de vraag of we iets met de accijns
willen doen. Dat ligt heel erg aan het voorstel dat u gaat doen. Dat zullen
we dan gewoon op de inhoud moeten beoordelen.
De heer Erkens (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

94

Maar in principe is het CDA dus wel bereid om te kijken of die accijnsverhoging op alcohol van tafel kan, juist ook door die noodkreet van de kleine
ondernemers?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Ik ben in principe bereid om daarnaar te kijken, maar wij zijn geen partij
die alcoholgebruik wil stimuleren. Dan moeten we dus wel de effecten
voor de grensregio’s afwegen tegen wat het oplevert. Dat is volgens mij
de eerlijke afweging die je moet maken.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw inbreng.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Voorzitter. Dan de suikertaks, waarover we vorig jaar besloten hebben. Dat
is een vlakke verbruikersbelasting, die dit jaar flink omhooggaat. De vraag
is of we daarmee het juiste doen. Moedigen we fabrikanten aan om het
suikergehalte in hun producten te verminderen als toch iedereen hetzelfde
betaalt? Onderzoeken, notities en een recente Kamerbrief lijken erop te
wijzen dat dit niet zo is, en dat dit zo zal blijven als we deze belasting in
Nederland niet gaan differentiëren. Wat het CDA betreft, gaan we dat
doen naar het gehalte toegevoegde suikers, want dat moet juist omlaag.
Dan hebben we het niet over groente- en fruitsuikers die je niet kunt
herformuleren, zoals dat heet. Sapmakers mogen dat ook helemaal niet,
want dan is het geen puur sap meer. In het buitenland is zo’n gedifferentieerde heffing al bewezen effectief. Een vlaktaks is er voor zover wij weten
nergens ter wereld. Is de Staatssecretaris van mening dat het verstandig
is de verhoging van de frisdranktaks toch door te zetten, of ziet hij ook
kans om zo snel mogelijk een suikertaks op toegevoegde suikers in te
voeren, die mogelijk budgettair nog meer effect kan hebben? Zouden we
dit niet eigenlijk ook breder moeten introduceren voor alle producten
waar toegevoegde suikers in zitten? Daarmee zal je wellicht wel vastlopen
met een verbruiksbelasting op suikervrije frisdranken, die er ook per
1 januari komt, maar daar zou je ook producten van kunnen uitsluiten die
alleen van nature aanwezige suikers bevatten.
Voorzitter. Het zal niemand verbazen dat het CDA blij is met de verruiming
van de herinvesteringsreserve per 1 januari komend jaar, die vooral van
toepassing is op agrariërs die vanwege overheidsingrijpen een gedeelte
van hun onderneming moeten staken. We hebben meerdere malen in
debatten en per motie aandacht gevraagd voor deze groep ondernemers,
die voor ingewikkelde en emotionele keuzes staat. Het is goed om te lezen
dat in het geval van een gehele staking van een onderneming de
herinvesteringsreserve kan worden doorgeschoven naar een andere
onderneming. Het is ook fijn om te lezen dat de hiervoor bedoelde periode
van twaalf maanden onder voorwaarden verlengd kan worden op verzoek
van de belastingplichtige. Voorwaarde b – «mits daaraan een begin van
uitvoering is gegeven, door bijzondere omstandigheden is vertraagd» –
vinden we wel weer ingewikkeld. Is een bijzondere omstandigheid voor
een ondernemer hetzelfde als een bijzondere omstandigheid voor de
Belastingdienst? Daar mag niet te veel licht tussen zitten. Kan de
Staatssecretaris dit nader toelichten?
Ik noem ook nog de maatregel om de onbelaste reiskostenvergoeding te
verruimen. Die vergoeding betekent echter niet dat elke branche er
zomaar gebruik van maakt. Dat zijn veelal branches, hebben we gezien in
de plaatjes, waar niet de hoogste inkomens neerdalen. Weet de Staatssecretaris hoe dit komt? Zo niet, is hij bereid om dat eens een keer te laten
uitzoeken, en te bezien of we dit nog op enige manier zouden kunnen
stimuleren?
De reiskostenvergoeding wordt niet jaarlijks automatisch geïndexeerd.
Om de reiskostenvergoeding jaarlijks standaard te indexeren zou een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

95

wetswijziging nodig zijn. Daarnaast leidt de invoering van een jaarlijkse
prijsindexatie van de onbelaste reiskostenvergoeding op basis van de
tabelcorrectiefactor tot een budgettaire derving die gedekt moet worden.
Beide argumenten snappen we, maar hoe groot is die derving per saldo?
Nu komt de discussie iedere keer terug, terwijl indexatie een heel redelijke
structurele oplossing zou kunnen zijn.
Dan de BOR. Over de toegevoegde waarde van familiebedrijven
verschillen we in de Kamer van mening. Daar hebben we discussie over
met elkaar. 61% van de Nederlandse bedrijven is een familiebedrijf. Zij
leveren 31% van de banen en 29% van de toegevoegde waarde aan de
economie. We moeten deze bedrijven wat ons betreft dus koesteren en
veiligstellen voor de toekomst. Ons doel met de aanpassing in de BOR is
altijd geweest om de BOR te verbeteren en eerlijker te maken. Wij kunnen
ons dus goed vinden in voorstellen om misbruik eruit te halen en te
zorgen dat de BOR meer wordt ingezet waarvoor die bedoeld is. Met een
aantal voorstellen hebben wij gewoon nog te veel moeite. Als algemeen
punt bij de verschillende voorstellen merken we op dat we in het
Belastingplan voornamelijk over het zuur besluiten, terwijl we nog maar
moeten afwachten, tot volgend jaar, hoe het zoet eruit komt te zien. Zo is
er echt een verbetering van de voortzettings- en bezitseis van de BOR
nodig, want de huidige termijn zorgt er vaak voor dat economisch
rationele bedrijfsbeslissingen worden uitgesteld. Als je bijvoorbeeld wilt
verduurzamen of reorganiseren omdat dit beter is voor de toekomst van
je bedrijf, dan kan het tegenstrijdig zijn dat dit de eerste vijf jaar na
overdracht niet mag. Kan de Staatssecretaris nu al schetsen hoe de
verbetering er wat hem betreft uit kan komen te zien? Maakt het kabinet
daarvoor nog een soort blauwdruk, om te voorkomen dat een volgend
kabinet zegt: mooi dat de versoberingen er doorheen zijn, en verbeteren
laten we maar zitten?
De Staatssecretaris noemt ook de uitvoering van de motie van de heer
Stoffer en mijzelf over toegang tot de BOR voor oude familiebedrijven, die
ook naar het volgende Belastingplan wordt doorgeschoven. Kan dit echt
niet eerder, aangezien de oneerlijke situatie dat sommige heel oude
familiebedrijven nu niet onder de BOR vallen, maar blijft voortduren, en
waarschijnlijk steeds meer oude familiebedrijven tegen dit probleem gaan
aanlopen?
Dan het hete hangijzer: de versobering van de vrijstelling. Uit de evaluatie
volgt dat grotere familiebedrijven vaker gebruikmaken van de BOR en dat
zo’n 75% van de familiebedrijven voldoende vrije middelen zou hebben
om de belastingclaim te dragen. Overigens erkent het kabinet dat er nog
discussie is over wat je dan als vrije middelen zou moeten definiëren.
Maar juist de grotere familiebedrijven hebben deze middelen niet altijd of
onvoldoende. Veel familiebedrijven zijn een- of tweepitter. Het is dan ook
logisch dat zij deze claim kunnen dragen, want die zal in veel gevallen
onder de vrijstelling vallen. De stap van 63% naar 70% vinden wij erg
groot. Veel bedrijven gaan daar de gevolgen van dragen. Daarom zijn we
met een aantal partijen een alternatief voorstel aan het voorbereiden om
die versobering deels terug te draaien.
Ten slotte. In de wet zit ook nog een technisch puntje, dat gaat om de
uitzondering voor vruchtwisseling bij aan derden verhuurd vastgoed. Daar
is formeel een teeltpachtovereenkomst voor vereist, maar die wordt in de
praktijk nauwelijks gebruikt en levert daarmee weer extra administratieve
regeltjes op. Wat ons betreft schrappen we deze voorwaarde en sluiten we
voor de definitie aan bij het Burgerlijk Wetboek. We zullen hier ook een
voorstel toe indienen.
De voorzitter:
Meneer Van der Lee heeft daar een vraag over.
De heer Van der Lee (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

96

Kijk, op zich, voor alle begrip: ik vind familiebedrijven ook prachtig.
Mevrouw Van Dijk zegt dat we daarover van mening verschillen, maar ik
denk dat daar niet het meningsverschil zit. Ik denk meer dat de vraag is:
heb je de BOR nodig om te regelen dat familiebedrijven kunnen continueren als er sprake is van overerving? Er zijn ook andere manieren om
dat te doen. Laat ik mevrouw Van Dijk dan ook concreet vragen wat zij dan
vindt van de kritiek van de Raad van State, die daar toch vrij ferme
uitspraken over doet. Dat is toch een eerbiedwaardig adviserend orgaan,
dat niet per se politiek gedreven is en forse kritiek levert op de huidige
BOR. Als ik mevrouw Van Dijk goed begrijp, wil ze toch weer afdoen aan
de kleine stapjes die het kabinet nu bereid lijkt te zijn om te zetten.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Kritiek van de Raad van State nemen wij altijd heel serieus. Ik weet niet
meer wie, maar iemand sprak net over emotionele en politieke keuzes. Die
uitspraak van de Raad van State werd aangehaald. Het wordt emotioneel
en politiek genoemd, maar wij zien echt een andere toegevoegde waarde
van familiebedrijven aan de samenleving ten opzichte van wanneer dat
bedrijf zomaar opgekocht zou worden, met een emotieloze investeerder,
om het maar heel plat te zeggen, die gewoon echt veel minder waarde
hecht aan de mensen die ze in dienst nemen. Misschien zijn er mensen in
het dorp die moeilijker kunnen meekomen en die daar wel kans krijgen op
een baan. Het zijn ook vaak bedrijven die fors investeren in het verenigingsleven en in de samenleving. Wij nemen die waarde mee. Noem het
emotioneel, maar die is er gewoon. Daar willen wij onze ogen niet voor
sluiten.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat snap ik op zich wel, maar dit is weer het uiterste geval, namelijk dat
het hele bedrijf zou moeten worden verkocht. Die claims zijn nou ook
weer niet zo groot dat je gelijk het hele bedrijf moet verkopen. Het kan ook
zo zijn dat je inderdaad een extra aandeelhouder erbij zoekt. Het kan zelfs
ook heel nuttig zijn als je iemand van buiten haalt, die misschien een
frisse kijk heeft op de bedrijfstak waarin je familiebedrijf actief is. Zo
zwart-wit ligt het toch helemaal niet?
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Je kunt ervoor kiezen om iemand van buiten naar binnen te halen, maar
laten we die keuze vooral bij de ondernemer neerleggen. Laat hem bezien
of hij vindt dat het in zijn geval verstandig is om iemand van buiten mee
te laten kijken of een aandeel te laten nemen. Wij willen dat niet fiscaal
laten afdwingen. Zomaar een tak van je bedrijf afstoten omdat je het
anders financieel niet kunt dragen, lijkt op papier allemaal heel makkelijk,
maar in de praktijk is het echt niet altijd zo zwart-wit dat je zomaar een
stuk van je bedrijf kunt afknippen en vervolgens kunt doorzetten. Die
praktijk ligt dus echt wel genuanceerder en gecompliceerder.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Inge van Dijk (CDA):
Dan de wet WOZ-proceskosten. We hebben al eerder vragen gesteld over
de «no cure, no pay»-bedrijven die als verdienmodel jaarlijks bezwaar
maken tegen WOZ-beschikkingen om een proceskostenvergoeding te
krijgen. We vinden het goed dat de Staatssecretaris maatregelen neemt,
want het gaat immers om gemeenschapsgeld en het is niet fatsoenlijk om
daar een slaatje uit te willen slaan. Nou kregen we een signaal dat deze
problematiek ook speelt bij de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften. De Raad voor de rechtspraak noemt het ook in zijn
jaarverslag van 2022. Het lijkt ons dus goed om deze zaken mee te nemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

97

in de aanpak van het verdienmodel van de «no cure, no pay»-bureaus, om
te voorkomen dat de aandacht van deze bedrijfjes daarnaartoe verschuift.
We zullen daar ook een voorstel toe indienen.
Voorzitter. Begrijp me niet verkeerd: bezwaar maken moet gewoon
mogelijk zijn. We snappen het ook dat mensen het soms niet eens zijn met
de waardebepaling van hun woning voor de WOZ. Kunnen we daarom
niet op zoek naar een eenvoudiger proces voor inwoners van een
gemeente, of naar een betere waardebepaling van woningen? In de markt
zijn echt goede producten beschikbaar, zoals Calcasa, die zelfs door
hypotheekverstrekkers worden erkend. Graag een reactie van de
Staatssecretaris.
Dan de Wet compensatie wegens selectie aan de poort. In de wet over
compensatie van vermelding op een FSV-lijst lezen we dat er excuses
aangeboden gaan worden richting gedupeerde inwoners. Daar wordt nu
een strategie voor opgesteld. Focust de Staatssecretaris in die strategie
voldoende op de vraag waarom zij op die lijst terecht zijn gekomen?
Zonder dit antwoord – dat zien we ook in andere hersteloperaties – is het
vaak heel lastig om het vertrouwen in de overheid weer enigszins terug te
krijgen. Het kabinet wil voorkomen dat de burger die compensatie
ontvangt, vervolgens op zijn bijstandsuitkering wordt gekort of zelfs het
recht daarop verliest. Gelukkig is het kabinet voornemens om de
compensatie uit te zonderen bij de vermogenstoets voor toeslagen.
Wanneer wil het kabinet dit concreet regelen? Het kan namelijk niet bij een
voornemen blijven.
Voorzitter. Tot slot een aantal technische wetten. Dan bedoel ik de Wet met
betrekking tot de kwalificatie rechtsvormen, de fiscale beleggingsinstelling
en het fonds voor gemene rekening. Ik wil wel opmerken dat ik niet
helemaal begrijp waarom deze wetten niet afzonderlijk behandeld kunnen
worden. Ik ben ook bang dat zij een beetje ondersneeuwen in het geheel.
Dat heeft waarschijnlijk ook te maken, zoals sommigen al opmerkten, met
het vrij technische en complexe karakter. Ook mensen die diep in de
materie zitten, vinden het best wel ingewikkeld om het geheel goed te
doorgronden.
Nog een laatste vraag over de fbi’s. Wij zien dat bij vrijwel alle fbi’s
flankerend beleid wordt geïntroduceerd, maar dat dit ontbreekt voor de
beursgenoteerde vastgoedfondsen. Wij krijgen signalen dat het voorstel
juist voor deze groep ernstige gevolgen kan hebben. Is de Staatssecretaris
bereid om hier nog eens goed naar te kijken? Is hier een oplossing
denkbaar, zodat voorkomen kan worden dat deze fbi’s hun activiteiten in
Nederland moeten staken?
En dan echt tot slot. Ik was blij met de vraag van D66 naar aanleiding van
het indexeren van de vrijwilligersvergoeding.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Dijk. Meneer Eppink, het woord is aan u
namens BBB.
De heer Eppink (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Last but not least mijn bijdrage. Ik ga het ook
hebben over de bedrijfsopvolgingsregeling, de BOR. Ik dank de Staatssecretaris voor zijn brief van eergisteren waarin hij ingaat op het voorstel
van enkele grote familiebedrijven, zoals ik ook had gevraagd tijdens de
Algemene Financiële Beschouwingen. Oude familiebedrijven hebben
geen toegang tot de BOR, vaak wegens versnipperde belangen. Die
hadden zij al niet en met de voorgestelde wijziging hebben zij die nog
steeds niet. Wat resteert, is in feite een lastenverzwaring voor huidige
deelnemers, die zo’n 50 miljoen moet opleveren. De Staatssecretaris stelt
dat het introduceren van een familiebegrip om toegang tot de BOR te
garanderen niet uitvoerbaar is. Maar tegelijk lijkt dit wel te gebeuren bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

98

het nieuwe wetsvoorstel box 3, dat in consultatie is gegaan. Misschien
kan de Staatssecretaris daar wat over vertellen.
Verder stelt de Staatssecretaris dat het dragende element in het alternatief, aangedragen door de familiebedrijven, het familiebegrip is. Hierbij
wordt onder «familie» verstaan: bloed- en aanverwanten in de rechte lijn
van de eerste familiaire aandeelhouder. De Staatssecretaris stelt te
rekenen op eventuele problemen bij het vaststellen van de eerste
aandeelhouder binnen die familie. Ik zou de Staatssecretaris willen vragen
hoe dit een probleem kan vormen wanneer de bewijslast bij de familie
wordt gelegd.
Tot slot wil ik benadrukken dat de BOR van grote waarde is voor onze
familiebedrijven. Het kabinet ziet dat ook en het staat ook in de brief. Daar
ben ik blij mee. Tegelijkertijd zijn de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten in
Nederland een van de karigste van Europa. Ik zou de Staatssecretaris in
toekomstige kabinetten willen oproepen om de vrijstellingspercentages in
ieder geval niet verder te versoberen en te blijven zoeken naar mogelijkheden om de toegang zo veel mogelijk in lijn te brengen met het doel van
de BOR.
Voorzitter. Ik heb nog één vraag over een vraag die ik vorige week heb
gesteld tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. Dat gaat over het
inhuren van extern advies. In 2022 is dat gedaan voor een bedrag van 2,6
miljard. Dat is een vrij hoog bedrag. Het departement dat het meeste
extern advies inhuurde, was het Ministerie van Financiën, met 647
miljoen, gevolgd door Justitie en Veiligheid met 430 miljoen en EZK met
410 miljoen. Mijn vraag is voor welke redenen dit advies wordt ingehuurd.
Dat kan natuurlijk van alles zijn; ik veronderstel niks in negatieve zin. Maar
misschien heeft de Staatssecretaris een uitleg. Ook in dat jaar, 2022,
werden 7.000 rijksambtenaren aangenomen; ik dacht dat de heer Omtzigt
hier ook naar vroeg. Mijn vraag is ook hoeveel van hen bij Financiën.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eppink. Meneer Dassen had eerder aangegeven dat
hij ook in dit blok nog een bijdrage wilde doen, maar hij is er niet. Dus dat
gaat dan over.
We zijn ook in dit blok aan het einde gekomen van de eerste termijn van
de zijde van de Kamer. Er zijn heel veel vragen gesteld over van alles en
nog wat en op allerlei aggregatieniveaus. Als ik het goed heb, wordt
aanstaande vrijdag een schriftelijk pakket met antwoorden op uw vragen
meegegeven, zodat we maandag het debat vooral kunnen laten gaan over
de belangrijkste dingen. En wat dan het belangrijkste is, heeft u vandaag
aan kunnen geven. Dank daarvoor. Even kijken of ik daarover nog meer
moet zeggen. Ik denk dat ik namens iedereen spreek als ik de mensen van
de amendementenservice hartelijk dank en veel succes wens, want ik heb
ook nog heel veel aankondigingen gehoord. Dat leidt mij overigens ook
tot een aantal andere vraagstukken, maar daarover hebben we het wel
een keer in de commissie. We hebben het over van alles en nog wat
gehad, variërend van paprika tot cola, vapen en metallurgische industrieën. Ik verheug me ook maandag dus weer op een rijk debat met de
bewindspersonen. Ik zie dat meneer Van der Lee nog een vraag dan wel
een punt van orde heeft.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Eigenlijk een verzoek, via u voorzitter, ook aan de staf van de commissie,
omdat er zo veel amendementen zijn: is het mogelijk om een overzicht te
maken? Want ik ben echt bang dat ik dingen mis. Ik ken het aantal niet,
maar het zijn nog meer bomen in dat bos waar die bomen verstopt
worden.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

99

Ja, ik zal kijken wat daaraan kan worden gedaan. Ik gaf zelf tijdens het
debat tussendoor al aan dat ook ik de tel kwijt was geraakt, nog even
afgezien van de vraag in hoeverre er tegenstrijdigheid kan zijn tussen
amendementen en dat soort dingen. Het zal ons dus allemaal helpen als
we daar, volgens mij ook in overleg met het ministerie, een helder
overzicht van kunnen maken. Daarbij is de vraag aan de leden ook wel om
te zorgen dat hun amendementen enigszins bijtijds aangeleverd worden,
want anders is zo’n overzicht leuk maar wordt dat weer doorkruist door
nieuwe ideeën. Het staat u natuurlijk altijd vrij, maar zoals vandaag ook al
vaak is gezegd, doet het zeker bij een ingewikkeld en vol pakket van
wetten rondom het Belastingplan 2024 ook onze eigen zorgvuldigheid
goed om niet op het laatste moment en al helemaal niet vlak voor de
stemmingen nog met nieuwe amendementen te komen, want dan gaat
het zorgvuldig opgebouwde kaartenhuis echt vallen. Ik geef het verzoek
van de heer Van der Lee dus door om te kijken wat we op dat punt
praktisch kunnen uitvoeren.
Dank aan alle leden voor hun interessante bijdragen in brede zin. Dank
aan de kabinetspersonen, maar natuurlijk alvast met name aan Staatssecretaris Van Rij voor alle hele duidelijke antwoorden die hij gaat geven,
zodat we maandag weer een goed debat tegemoetzien. Dank aan alle
kijkers hier en op afstand. Ik hoop u maandag weer terug te zien. Een fijne
avond verder.
Sluiting 17.25 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 418, nr. 119

100