Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2018

Nr. 120

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 september 2018
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 12 juni 2018 inzake de
uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) (Kamerstuk
34 775 VI, nr. 106).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 juli 2018 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 7 september
2018 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-34775-VI-120
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

1

Inhoudsopgave
I.
II.

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
7

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorliggende uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).
Vrijwilligerswerk is belangrijk voor Nederland. Het past binnen onze
cultuur om zich in te zetten voor een ander. Zeker in het licht van de
vergrijzing is het een opgave om ook in de toekomst vrijwilligerswerk
overeind te houden. Daarom vinden deze leden dat mogelijkheden om
vrijwilligerswerk te stimuleren serieus moeten worden opgepakt. Het
stimuleren van vrijwilligerswerk mag echter nooit ten koste gaan van de
veiligheid. Het gaat bij vrijwilligerswerk vaak over ondersteuning van
kwetsbare, afhankelijke mensen. Niemand moet zich zorgen maken of de
persoon die ze ondersteunt of de persoon waarmee ze werken wel deugt.
De regeling zoals voorgesteld is nog niet definitief. Het is daardoor lastig
om nu precies inzicht te hebben in de regeling. Op basis van deze brief
hebben de leden van de VVD-fractie nog enkele vragen.
Resultaten tot nu toe
Sinds 1 januari 2015 bestaat er reeds een regeling Gratis VOG. In deze
regeling kunnen enkel organisaties zonder winstoogmerk, die staan
ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en die voor 70% of meer uit
vrijwilligers bestaan, in aanmerking komen voor een gratis VOG. De leden
van de VVD-fractie vragen de Minister voor hoeveel vrijwilligers gebruikmakend van deze regeling een VOG is aangevraagd en in hoeveel
situaties deze verstrekt is. Kan de Minister aangeven of het aantal
vrijwilligers sinds de invoering van het gratis verstrekken van de VOG is
toegenomen en of daarmee het vooraf gestelde doel behaald is? Graag
ontvangen deze leden een toelichting waarom wel of waarom niet. Het
verstrekken van een VOG kan ook bijdragen aan de veiligheid. Kan de
Minister aangeven of het aantal meldingen en incidenten sinds de
invoering van het gratis verstrekken van de VOG inderdaad is afgenomen?
Het kader
De Minister geeft aan dat hij een kader zal opstellen om organisaties te
ondersteunen in het beargumenteren waarom volgens hen sprake is van
vrijwilligerswerk met mensen in een afhankelijkheidssituatie. De leden van
de VVD-fractie zouden graag van de Minister horen of het kader gaat
voorzien in een definitie van wat een vrijwilliger is en of hij daarbij
aansluit bij een bestaande definitie. Zo ja, welke definitie? Gaat het kader
in op wat een afhankelijkheidsrelatie betekent en gaat het kader duidelijkheid bieden op mogelijke grensvlakken tussen vrijwilligerswerk en
professionele zorg? Genoemde leden vinden dat de Minister moet
voorkomen dat het kader misbruikt kan worden als goedkope manier voor
(kwaadwillende) zorgorganisaties om professionele zorg in te wisselen
voor vrijwilligerswerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

2

Beschikbaarheid experts
Het kan voor organisaties een hele klus zijn om een goed en breder
integriteitsbeleid op te stellen en vervolgens ook uit te voeren en te
handhaven. De leden van de VVD-fractie juichen het instellen van een
regionale en/of lokale pool van experts dus toe. Graag zouden genoemde
leden zien dat deze pool van experts ook beschikbaar is in het geval van
integriteitsproblemen om ze bij te staan in het volgen en handhaven van
hun eigen integriteitsbeleid. Graag ontvangen deze leden een reactie van
de Minister.
Voorbereiding
Voor het kunnen slagen van de regeling is het belangrijk dat Justis goed
voorbereid is. Kan de Minister aangeven of Justis voldoende voorbereid is
op de uitbreiding van deze regeling? Op de website www.gratisvog.nl valt
te lezen dat Justis acht weken de tijd heeft om een organisatie te laten
weten of zij in aanmerking komt voor de regeling, maar dat er zo snel
mogelijk geprobeerd wordt om uitsluitsel te geven. Heeft Justis genoeg
capaciteit om dit na te komen en wat zijn de extra kosten aan hun kant om
dit te organiseren? Worden deze kosten betaald uit de zeven miljoen euro
die beschikbaar is vanuit het regeerakkoord? Zo ja, wat blijft er dan nog
over voor de daadwerkelijke gratis VOG’s en zo nee, wie neemt die kosten
dan voor zijn rekening?
Monitoring
Er wordt gesteld dat de regeling Gratis VOG bijdraagt aan de veiligheid
van vrijwilligerswerk. De leden van de VVD-fractie krijgen hier graag
inzicht in. Deze leden horen graag van de Minister hoe hij de effecten van
deze regeling gaat monitoren en wanneer zij kunnen controleren of het
doel van deze regeling behaald is. Daarnaast zijn de leden van de
VVD-fractie benieuwd of deze regeling financieel haalbaar is binnen het
gestelde budget en wat er gebeurt als er meer aanvragen zijn dan dat er
budget is. Graag ontvangen genoemde leden een reactie van de Minister.
Proces
De leden van de VVD-fractie blijven graag betrokken bij het voorstel om
VOG’s gratis te verstrekken. Tot slot hebben deze leden dus de vraag aan
de Minister of er nog momenten komen voor het stellen van vragen voor
het in werking treden van dit voorstel.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de uitwerking
regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Genoemde leden staan
positief tegenover deze regeling. De VOG draagt bij aan een veilige inzet
van vrijwilligers. Deze leden zouden dan ook graag zien dat alle vrijwilligers verplicht een VOG zouden moeten overleggen alvorens zij ingezet
worden. De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister dit met hen
eens is, aangezien hij in zijn brief ook aangeeft het belangrijk te vinden dat
vrijwilligerswerk plaatsvindt in een veilige omgeving en risico’s op
grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers zoveel mogelijk moeten
worden beperkt. Deze leden willen weten waarom de Minister niet kiest
voor een verplichte VOG voor alle vrijwilligers die werken met mensen in
een afhankelijkheidssituatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

3

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de uitbreiding van de regeling gratis Verklaring Omtrent
Gedrag (VOG) naar alle vrijwilligers die werken met mensen in een
afhankelijkheidssituatie. Deze leden constateren dat het kabinet hiermee
voortvarend aan de slag is gegaan met een wens die genoemde leden
hebben uitgesproken in de initiatiefnota «Vrijwilligers zijn kampioenen»
van het Kamerlid Bruins Slot1 en in de motie-Keijzer2. Vrijwilligers zijn van
onschatbare waarde voor de samenleving en verdienen optimale steun en
zo min mogelijk onnodig knellende regelgeving. Genoemde leden zijn van
mening dat het aanvragen van een VOG voor vrijwilligers een belangrijke
maatregel is in het bieden van een veilige omgeving voor kwetsbare
mensen. Het is daarom goed dat het kabinet de knellende voorwaarden
die momenteel nog worden gesteld bij de aanvraag voor een gratis VOG
wegneemt. Deze leden hebben wel nog een enkele vraag bij de uitwerking
van de regeling.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat met het laten vallen
van het criterium van minimaal 70% vrijwilligers onder andere speeltuinverenigingen en welzijnsorganisaties in het vervolg niet meer uitgesloten
zijn van de regeling Gratis VOG voor vrijwilligers.
De leden van de CDA-fractie vragen of de bestaande servicepunten van
NOC*NSF, Nederlandse Organisaties Vrijwilligers (NOV) en Interkerkelijk
Contact in Overheidszaken (CIO) hun rol blijven houden om in de eigen
branche als herkenbare en nabij staande organisaties hun diensten te
verlenen.
Genoemde leden vragen of het klopt dat het Ministerie van Justitie en
Veiligheid de beoordelende rol van de aanvragen van een VOG in het
najaar van 2017 heeft overgedragen aan Justis. Klopt het daarnaast ook
dat Justis op zijn beurt heeft aangegeven deze taak niet passend te vinden
in de eigen primaire rol en taakstelling? Hoe gaat de Minister hiermee
om? Wordt een andere organisatie gezocht om de beoordelende rol uit te
voeren? Zo ja, hoe wordt geborgd dat met de overdracht van deze taak de
continuïteit en dienstverlening niet in gevaar komt?
De leden van de CDA-fractie vragen welke investeringen naast de gratis
VOG gedaan worden in het activeren van verenigingen, koepelorganisaties, sportbonden en gemeenten om te investeren in een veilige
omgeving. Worden hierover door VWS afspraken gemaakt met NOV,
NOC*NSF en CIO?
De leden van de CDA-fractie vragen of naast financiële drempels ook
andere drempels voor het aanvragen van VOG’s voor vrijwilligers worden
weggenomen. Wordt de aanvraagprocedure bijvoorbeeld ook versimpeld?
Zo ja, hoe? Is het bijvoorbeeld mogelijk voor verenigingen om de VOG
voor haar vrijwilligers aan te vragen, zodat vrijwilligers ontlast worden
van een ingewikkelde aanvraagprocedure? Zo niet, wat zijn hierin de
belemmeringen?
Genoemde leden vragen waarom kerkelijke organisaties niet kunnen
deelnemen via de website www.gratisvog.nl, terwijl ook vrijwilligers bij
deze organisaties onder de regeling Gratis VOG komen te vallen. Kan de
Minister aangeven waarom het systeem hiervoor nog niet gereed is,

1
2

Kamerstuk 34 369, nr. 2.
Kamerstuk 34 369, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

4

welke acties er ondernomen worden om dit wel goed te regelen en op
welke termijn het systeem wel gereed kan zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Kamer tijdig geïnformeerd kan
worden over de definitieve voorwaarden om gebruik te kunnen maken
van de nieuwe regeling Gratis VOG.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief over de uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag
(VOG). Genoemde leden hebben nog een aantal vragen over het
voornemen van de Minister.
De Minister schrijft in zijn brief over vrijwilligersorganisaties die moeten
voldoen aan een aantal eisen voordat ze gebruik kunnen maken van de
nieuwe regeling, zoals het beargumenteren van de afhankelijkheidssituatie en het aantonen van beleid gericht op integriteit. Toch leidt dit,
aldus de Minister, wellicht niet tot een sluitende aanpak. Hoe gaat de
Minister deze aanpak wel sluitend maken? Komen er bijvoorbeeld
publiekscampagnes of heeft de Minister andere middelen voor ogen? Ook
stelt de Minister dat ongeveer de helft van alle Nederlanders boven de 15
jaar als vrijwilliger actief is, al dan niet in de vorm van een afhankelijkheidssituatie. Kan de Minister aangeven hoeveel van de vrijwilligers van
15 jaar of ouder een afhankelijkheidsrelatie met een persoon heeft en
actief is bij een organisatie die in aanmerking komt voor de toekomstige
gratis VOG-regeling? En kan de Minister aangeven hoeveel van deze
mensen al een gratis VOG hebben gekregen binnen de huidige regeling?
KWINK groep heeft onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van een
gratis VOG voor alle vrijwilligers. Het onderzoek ging uit van een
nul-variant, een uitbreiding naar alle vrijwilligers met een afhankelijkheidsrelatie en een situatie waarin specifieke groepen vrijwilligers werden
toegelaten tot de regeling. In het onderzoek wordt aangestipt dat de
vrijwilligersorganisaties in de categorieën scholen en verzorging die
buiten de huidige regeling vallen ongeveer 21,1% van de bevolking van
Nederland van 15 jaar of ouder betreft. Mocht deze groep worden
toegelaten tot de regeling, dan komen er tussen de 88.000 en 117.000
aanvragen bij in het eerste jaar na uitbreiding.3 Is de Minister bereid
onderzoek uit te laten voeren naar de totale animo van vrijwilligers die
vrijwilligerswerk doen bij organisaties die werken in een afhankelijkheidsrelatie om zo meer inzicht te krijgen in het totale aantal vrijwilligers die
mogelijk een VOG gaan aanvragen binnen de nieuwe regeling? Kan de
Minister de Kamer informeren over de totale omvang van het potentiële
aantal vrijwilligers voordat de nieuwe regeling ingaat? En kan de Minister
de eventuele kosten die dit met zich meebrengt inzichtelijk maken?
Uit het onderzoek van KWINK groep komt naar voren dat de huidige
regeling, de nul-variant, nog niet het volledige potentieel heeft benut. Kan
de Minister aangeven waarom dit, drie jaar na invoering, nog steeds het
geval is? In datzelfde onderzoek wordt gesteld dat het bepalen of een
situatie een afhankelijkheidssituatie betreft «maatwerk is, waarbij vele
factoren een rol spelen en een onderscheid naar groepen afhankelijken
alleen niet volstaat». Kan de Minister toelichten hoe hij de verruiming van
de huidige regeling gaat beoordelen? Is er sprake van een algemeen
geldend criterium waaraan alle organisaties moeten voldoen, of bestaat er
ruimte voor maatwerk binnen de verruiming?
3

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 5; bijlage, rapport KWINK groep: Mogelijkheden gratis VOG voor alle
vrijwilligers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

5

KWINK groep geeft in zijn rapport ook aan dat vraag en aanbod bij een
verruiming zeer waarschijnlijk niet op elkaar gaan aansluiten. Het
maximale aanbod van gratis VOG’s is in de huidige regeling vastgesteld
op 100.000 per jaar. Uit het rapport blijkt echter dat bij zowel de
nul-variant als de uitgebreide varianten het aantal aanvragen de 100.000
waarschijnlijk gaat overstijgen wanneer meer organisaties aanspraak
kunnen maken op de regeling in de komende jaren. Hoe gaat de Minister
ervoor zorgen dat, bij een grotere vraag, organisaties wel de mogelijkheid
behouden om een gratis VOG aan te vragen? Het verschil, zeker in
combinatie met het principe «first come, first serve» dat gehanteerd wordt
bij de aanvragen, roept een vraag op bij de leden van de D66-fractie.
Kleine, minder professioneel georganiseerde organisaties kunnen door dit
principe buiten de boot gaan vallen. Hoe wil de Minister borgen dat niet
alleen grote, maar ook kleine vrijwilligersorganisaties de kans krijgen en
de mogelijkheid behouden om een gratis VOG aan te vragen voordat het
maximum bereikt is?
De leden van de D66-fractie hebben ook nog een aantal vragen over de
kosten van een gratis VOG. In het regeerakkoord is afgesproken dat er
zeven miljoen euro per jaar beschikbaar is voor de regeling. Kan de
Minister toelichten hoe het beschikbare budget tot nu toe is ingezet? En
kan de Minister toelichten hoe het resterende budget voor 2018 en de
jaren daarna gebruikt wordt?
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de uitwerking regeling gratis Verklaring Omtrent Gedrag (VOG).
Desalniettemin hebben zij een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd hoe de betrokken
organisaties staan ten opzichte van de extra bureaucratie om een gratis
VOG aan te vragen. Worden de (vrijwilligers)organisaties voldoende
ondersteund in de aanvraag? Is de Minister het met genoemde leden eens
dat veel bureaucratie een afschrikkende werking heeft, waardoor
sommige organisaties geen gebruik willen maken van de regeling? Kan de
Minister aangeven waarom de extra bureaucratische lasten noodzakelijk
zijn, zo vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat de regeling beter werkt
als er reeds preventiebeleid is opgesteld. Hoe worden echter de
doorgaans kleinere verenigingen zonder dit beleid aangemoedigd en
ondersteund om dergelijk beleid op te stellen en gebruik te maken van de
regeling? Moeten zij zelf contact zoeken met de pool experts of worden zij
benaderd, zo vragen deze leden.
Genoemde leden vragen of de Minister het met hen eens is dat deze
regeling alleen effectief is, indien zij in voldoende mate bekend is bij de
organisaties. Deze leden vragen daarom of het mogelijk is dat verenigingen die niet vallen onder de koepelorganisaties proactief worden
geïnformeerd in plaats van dat zij zelf actief op een website informatie
moeten zoeken.
Tevens constateren de leden van de GroenLinks-fractie dat maar liefst 43%
van de sportbestuurders in 2017 niet bekend was met de regeling Gratis
VOG. Daarom vragen deze leden of de huidige informatievoorziening
richting de leden van de koepelorganisatie wel voldoende effectief is.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de jongeren die
meedoen aan de maatschappelijke diensttijd ook in aanmerking komen
voor deze regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

6

II. REACTIE VAN DE MINISTER
Reactie op de vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd om inzicht te verstrekken
over resultaten van de huidige regeling Gratis VOG. Zij vragen zich onder
andere af of vooraf gestelde doelen zijn behaald.
De huidige regeling Gratis VOG wordt uitgevoerd door Justis. Justis geeft
op hun website inzicht in het aantal gratis VOG’s dat is aangevraagd,
verstrekt en geweigerd. In de periode van 1 januari 2015 tot 1 juli 2018 zijn
ruim 280.000 gratis VOG’s verstrekt en bijna 400 VOG’s geweigerd. In
onderstaande tabel staan enkele relevante gegevens per jaar.
Totaal aantal aanvragen en weigeringen gratis VOG
Periode

Aantal ontvangen
aanvragen

Aantal afgegeven
VOG’s zonder
antecedenten

Aantal afgegeven
VOG’s met antecedenten

Aantal geweigerde
VOG’s

% geweigerd

2015

57.804

51.592

5889

77

0,13%

2016

82.964

74.010

8614

128

0,15%

2017

90.197

80.048

9482

127

0,14%

tot 1/7/2018

49.870

45.076

5712

58

0,11%

Het doel van de huidige regeling Gratis VOG is tweeledig. In de eerste
plaats is het doel om te voorkomen dat vrijwilligers met relevante
antecedenten actief zijn in het vrijwilligerswerk met minderjarigen of
mensen met een verstandelijke beperking. Ten tweede wordt met de
regeling gestimuleerd dat organisaties die met vrijwilligers werken een
breder preventie- en integriteitsbeleid voeren, zodat de sociale veiligheid
binnen het vrijwilligerswerk wordt vergroot en seksueel grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers wordt voorkomen.4 Het onderzoeksbureau Van Montfoort heeft begin 2017 een brede evaluatie uitgevoerd
betreffende de regeling Gratis VOG.5 Uit deze evaluatie blijkt onder
andere dat deelnemende vrijwilligersorganisaties zich actief bezighouden
met het voorkomen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. De
meeste organisaties voeren een gedegen preventie- en integriteitsbeleid
waar het aanvragen van een VOG deel van uitmaakt.6 Het tweede doel
van de regeling wordt dus behaald. Ten aanzien van het eerste doel van
de regeling merk ik op dat het aan vrijwilligersorganisaties zelf is om
vrijwilligers die geen VOG kunnen overleggen niet actief te laten zijn. Er
zijn geen gegevens beschikbaar of dit daadwerkelijk gebeurt. Ik zal dit
punt bij de evaluatie van de nieuwe regeling Gratis VOG meenemen.
Zoals de Minister van Justitie en Veiligheid uw Kamer eerder heeft
bericht, is de VOG in 2016 op effectiviteit getest.7 De onderzoeksresultaten
onderschrijven de positieve effecten van screening. De onderzoekers laten
zien dat personen met (relevante) justitiële antecedenten weinig solliciteren naar functies waarvoor een VOG vereist is. Er gaat daarmee een

4

Staatscourant 2015, nr. 6245, p. 2.
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/02/01/evaluatie-regelinggratis-vog.
6
Kamerstuk 34 550 VI, nr. 98.
7
P. Kruize en P. Gruter, «Eens een dief, altijd een dief? Een verkenning rond het meten van de
effectiviteit van de Verklaring Omtrent het Gedrag» In opdracht van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), door
Ateno (Amsterdam 2016).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

7

duidelijk preventieve werking uit van de VOG.8 Het is echter niet mogelijk
om na te gaan welke preventieve werking uitgaat van de regeling Gratis
VOG en hoeveel incidenten daadwerkelijk worden voorkomen. De
voornaamste reden daarvoor is dat het lastig is om in kaart te brengen in
hoeverre een eventuele toe- of afname van het aantal incidenten toe te
schrijven is aan de regeling Gratis VOG.
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen gesteld over het kader
dat wordt opgesteld om organisaties te ondersteunen in het beargumenteren of sprake is van een afhankelijkheidssituatie, zoals bedoeld in de
regeling. De leden willen onder andere weten of een definitie wordt
gegeven van vrijwilligerswerk.
Het kader, dat op dit moment wordt opgesteld, wordt gebruikt om te
bepalen of organisaties in aanmerking komen voor de regeling. Hierbij
zijn in ieder geval relevant de doelgroep waarmee wordt gewerkt – er
moet sprake zijn van een kwetsbare doelgroep – en de situatie of «setting»
waar binnen het vrijwilligerswerk plaatsvindt. Indien bijvoorbeeld sprake
is van een 1:1 situatie of langdurig contact dan zal eerder sprake zijn van
een afhankelijkheidssituatie. Het is niet eenvoudig om een sluitende
definitie te geven van een afhankelijkheidssituatie.
Eén van de criteria om in aanmerking te komen voor de regeling Gratis
VOG is dat sprake moet zijn van vrijwilligerswerk. Er zal daarom worden
aangegeven wat hier in het kader van deze regeling onder wordt verstaan.
Het dient in ieder geval te gaan om onbetaalde activiteiten die een
onverplicht karakter hebben en plaatsvinden in enig georganiseerd
verband. Voor de ingangsdatum van de regeling zal dit gecommuniceerd
worden via de website www.gratisvog.nl
De nog te formuleren definitie dient enkel om te bepalen wanneer gebruik
gemaakt kan worden van deze regeling. Ik zie op voorhand geen
aanleiding dat het kader kan leiden tot arbeidsmarktverdringing of overige
ongewenste effecten op de arbeidsmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen of de pool van experts ook benut kan
worden op het moment dat zich concrete problemen rondom integriteit
voordoen.
Ik wil de pool van experts voornamelijk inzetten om kennis en informatie
te verstrekken aan vrijwilligersorganisaties over de wijze waarop breder
en integraal integriteitsbeleid ontwikkeld en geïmplementeerd kan
worden. Onderdeel van dit beleid is een stappenplan en/ of handelingsperspectief op het moment dat integriteitsproblemen zich voordoen.
Voor het ondersteunen van organisaties die zich daadwerkelijk geconfronteerd zien met een incident hebben de experts onvoldoende capaciteit
beschikbaar. Bovendien beschikken de experts niet per definitie over de
juiste (juridische) competenties om organisaties bij te staan. Vrijwilligersorganisaties kunnen soms ondersteuning en begeleiding ontvangen via
hun (sport)bond of koepelorganisatie.
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd of Justis voldoende is
voorbereid op de uitbreiding van de regeling. Tevens wordt gevraagd of
de uitbreiding van benodigde capaciteit bij Justis ten koste gaat van de
zeven miljoen euro die via het Regeerakkoord beschikbaar is gesteld.

8

Dit onderzoek richtte zich op betaalde arbeid; naar de effectiviteit van screening in het
vrijwilligerswerk is geen onderzoek verricht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

8

Justis voert twee taken uit voor de huidige regeling. In de eerste plaats
neemt Justis een besluit of organisaties kunnen worden toegelaten tot de
regeling. Justis neemt dit besluit mede op basis van een advies van de
koepelorganisaties.9 In de tweede plaats voert Justis de juridische
screening uit nadat een aanvraag voor een VOG is ingediend en geeft het
– indien op basis van de screening geen bezwaren tot uitvoering van de
betreffende functie worden geconstateerd – de VOG af. De kosten van een
VOG bestaan grotendeels uit benodigde personeelskosten voor de
juridische screening.
Voor de nieuwe regeling zal Justis eerstgenoemde taak niet meer
uitvoeren. Om onnodige administratieve lasten te voorkomen wordt de
huidige lijst met door Justis toegelaten organisaties overgenomen. Na
uitbreiding van de regeling zal deze besluitvorming worden uitgevoerd
door het Ministerie van VWS of een nader te bepalen derde partij. Een
klein deel van de zeven miljoen euro wordt hiervoor gereserveerd. Het
grootste deel zal worden verstrekt aan Justis ten behoeve van gratis te
verstrekken VOG’s.
De leden van de VVD-fractie benadrukken dat het van belang is om de
regeling Gratis VOG goed te monitoren. Zij vragen zich onder andere af of
de regeling financieel haalbaar is binnen het gestelde budget.
De regeling Gratis VOG zal periodiek geëvalueerd worden. De eerste
evaluatie zal naar verwachting eind 2019 of begin 2020 plaatsvinden. Ik zal
de Tweede Kamer informeren over de uitkomsten van deze evaluatie. Het
uitgangspunt van de nieuwe regeling is dat alle vrijwilligers die werken
met mensen in een afhankelijkheidssituatie en actief zijn bij organisaties
die voldoen aan de criteria een gratis VOG kunnen aanvragen. Het
beschikbare budget is gebaseerd op het onderzoek van KWINK groep.10
Ondanks het feit dat het niet mogelijk is om op voorhand exact te bepalen
hoeveel vrijwilligers een gratis VOG aan gaan vragen, verwacht ik op
basis van ervaringen met de huidige regeling dat het budget voldoende
zal zijn. Ik zal gedurende het jaar het aantal gratis aangevraagde VOG’s
monitoren en de Tweede Kamer tijdig informeren op het moment dat
sprake is van een dreigende budgetoverschrijding.
De leden van de VVD-fractie vragen of er voor 1 november 2018 nog
mogelijkheden komen om vragen te stellen over de regeling Gratis VOG.
Meer gedetailleerde informatie over de regeling Gratis VOG en het
aanvraagproces komt voor 1 november 2018 beschikbaar op de website
gratisvog.nl. Ik zal uw Kamer daarover per brief informeren.
Reactie op de vragen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zouden graag zien dat alle vrijwilligers
verplicht een VOG moeten overleggen voordat zij worden ingezet en
willen weten waarom niet gekozen is voor een dergelijke verplichting.
Er is geen wettelijke basis om de VOG voor vrijwilligers verplicht te
stellen.
Daarbij zou met een dergelijke wettelijke maatregel de verantwoordelijkheid in volle omvang verschuiven naar de overheid, terwijl dat juist
primair hoort te (blijven) liggen bij de organisaties die vrijwilligers
inzetten. Vrijwilligersorganisaties zijn immers primair zélf verantwoor9
10

Dit zijn NOV, NOC*NSF en CIO.
Kamerstuk 34 775 VI, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

9

delijk voor het waarborgen van een veilige omgeving voor kwetsbare
groepen. Een VOG alleen biedt geen garantie voor het voorkomen van
grensoverschrijdend gedrag. Ik vind het vooral van belang dat organisaties voldoende aandacht hebben voor de risico’s die samenhangen met
vrijwillige inzet en hier vervolgens beheersmaatregelen voor nemen. Dat
kan bijvoorbeeld ook door het instellen van een vertrouwenscontactpersoon of het opvragen van referenties, afhankelijk van het type
vrijwilligerswerk en de context of situatie waarbinnen het vrijwilligerswerk
plaatsvindt.
Het verplicht stellen van een VOG voor alle vrijwilligers vind ik ten slotte
voor veel vrijwilligers een te «zwaar» instrument. De administratieve
lasten van een verplichting wegen mijns inziens niet op tegen de baten.
Reactie op de vragen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat het criterium komt te
vervallen dat sprake moet zijn van een organisatie die voor minimaal uit
70% uit vrijwilligers bestaat. Tevens vragen de leden naar de rol van de
koepelorganisaties en Justis gedurende het aanvraag- en beoordelingsproces en de rol van de koepelorganisaties in het activeren van hun
achterban.
Het klopt dat het criterium dat sprake moet zijn van een organisatie die
voor 70% uit vrijwilligers bestaat met de nieuwe regeling komt te
vervallen. Dat betekent dat ook vrijwilligers die bijvoorbeeld werkzaam
zijn binnen speeltuinverenigingen, zorg- en welzijnsinstellingen en
scholen in aanmerking kunnen komen voor de regeling, mits zij voldoen
aan de overige criteria.
Op dit moment vindt nauw overleg plaats met NOC*NSF, NOV en CIO
over hun rol bij de nieuwe regeling Gratis VOG. Zij zullen nauw betrokken
blijven bij de regeling Gratis VOG en zullen middelen krijgen om hun
achterban te informeren over het belang van adequaat integriteitsbeleid
en de regeling Gratis VOG. Tevens zullen de koepelorganisaties een rol
krijgen in het opstellen van het nog op te stellen kader, het opstellen en/ of
actualiseren van diverse (overige) informatieproducten en de landelijke en
regionale pool van experts. Binnen de sport heeft de Algemene Vergadering van NOC*NSF het plan van aanpak voor de implementatie van de
aanbevelingen van Commissie De Vries goedgekeurd. Dit plan behelst een
groot aantal maatregelen die bijdragen aan een veilige omgeving in de
sport. Voorbeelden zijn een meldplicht voor bestuurders bij constatering
van seksuele intimidatie, een centraal casemanagementsysteem voor de
zorgvuldige en transparante afhandeling van meldingen, en diverse
maatregelen om op verenigingsniveau de betrokkenheid van ouders en
leden op dit thema te bevorderen.
Zoals ik reeds heb aangegeven in reactie op vragen van de VVD-fractie zal
Justis voor de nieuwe regeling niet langer een besluit nemen of een
organisatie al dan niet toegelaten wordt tot de regeling. Deze taak zal
worden uitgevoerd door het Ministerie van VWS of een nader te bepalen
derde partij. Justis heeft toegezegd zorg te dragen voor een zorgvuldige
overdracht van kennis en expertise waardoor de continuïteit naar
verwachting niet in gevaar zal komen.
De leden van de CDA-fractie vragen of ook werk gemaakt kan worden van
het versimpelen van de aanvraagprocedure. Zij vragen zich onder andere
af of verenigingen een VOG kunnen aanvragen voor hun vrijwilligers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

10

Op dit moment vinden er overleggen plaats met Justis en de koepelorganisaties om te verkennen op welke wijze de aanvraagprocedure aangepast
moet worden. Hierbij wordt eveneens getracht om de procedure voor
(vrijwilligers)organisaties te versimpelen. Op dit moment moeten
organisaties aangeven voor welke vrijwilligers zij een gratis VOG willen
aanvragen. De daadwerkelijke aanvraag moet echter gedaan worden door
vrijwilligers zelf omdat het besluit om al dan niet een VOG aan te vragen
een persoonlijke en individuele afweging is. Het is immers zijn aanvraag;
hij/zij geeft toestemming voor de screening. Dit blijft met de nieuwe
regeling onveranderd.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom kerkelijke organisaties niet
kunnen deelnemen aan de regeling, terwijl ook vrijwilligers bij deze
organisaties onder de regeling kunnen vallen. De leden vragen wanneer
het systeem, dat voor deze organisaties de toegang regelt, gereed kan
zijn.
Anders dan andere vrijwilligersorganisaties beschikken kerkelijke
gemeenten en parochies vanwege hun eigenstandige positie niet over een
KvK-nummer. Hierdoor hebben zij momenteel geen toegang tot
e-herkenning en kunnen zij niet elektronisch communiceren met de
overheid, en daarmee met Justis. Momenteel kunnen vrijwilligers van de
Rooms-Katholieke kerk op alternatieve wijze gratis VOG’s aanvragen. We
hebben hierover binnenkort overleg met de kerken. Om tot een structurele
oplossing te komen, onderzoek ik de mogelijkheden om het RSIN-nummer
te gebruiken als communicatiemiddel tussen Justis en kerkelijke
gemeenten en parochies. In de implementatie hiervan, die afhankelijk is
van meerdere partijen, is inmiddels een aantal belangrijke stappen gezet.
De ontwikkelingen omtrent het gebruik van RSIN volg ik nauw zodat ik
hier, voor wat betreft de gratis VOG, bij kan aanhaken.
De leden van de CDA-fractie vragen of zij tijdig geïnformeerd kunnen
worden over de definitieve voorwaarden van de nieuwe regeling Gratis
VOG.
Meer gedetailleerde informatie over de regeling Gratis VOG en het
aanvraagproces komt voor 1 november 2018 beschikbaar op de website
gratisvog.nl. Ik zal uw Kamer daarover per brief informeren.
Reactie op de vragen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze de aanpak sluitend
gemaakt kan worden, bijvoorbeeld door publiekscampagnes in te zetten.
Ook vragen de leden zich af hoeveel vrijwilligers (potentieel) gebruik
kunnen maken van de regeling en hoeveel van deze vrijwilligers al een
gratis VOG hebben gekregen binnen de huidige regeling. De leden van de
D66-fractie vragen om een onderzoek uit te voeren naar het animo onder
vrijwilligers die mogelijk een VOG gaan aanvragen binnen de nieuwe
regeling voordat de regeling ingaat.
De aanpak wordt niet sluitend genoemd omdat enkel het overleggen van
een VOG onvoldoende is om grensoverschrijdend gedrag in het vrijwilligerswerk te voorkomen. Met de VOG wordt aan de hand van de registratie
in het Justitieel Documentatie Systeem (JDS, ook wel het strafblad
genoemd) beoordeeld of strafbare gedragingen in het verleden een risico
kunnen opleveren in de functie die betrokkene wil gaan bekleden. De
afgifte van een VOG is een momentopname en geeft alleen inzicht in het
justitiële verleden van de aanvrager. Deze toets is dus niet allesomvattend. De VOG dient daarom in alle gevallen onderdeel uit te maken van
een breder gehanteerd integriteitsbeleid om effectief te (kunnen) zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

11

Daarom wordt als onderdeel van de regeling ingezet op het aanpassen
van bestaande websites, het opstellen en actualiseren van handreikingen
en het instellen van een landelijke en een regionale pool van experts.
Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2017 in totaal 48,5% van de mensen
van 15 jaar en ouder vrijwilligerswerk doet. Van deze vrijwilligers doet
65,2% dat regelmatig.11 Dat betekent dat ongeveer 4,5 miljoen mensen
van ouder dan 15 jaar regelmatig vrijwilligerswerk doet. KWINK groep
heeft in het najaar van 2017 een onderzoek gedaan naar de (potentiële)
omvang van de doelgroep en kosten als de huidige regeling Gratis VOG
wordt uitgebreid.12 Uit dit onderzoek blijkt dat het niet met zekerheid te
zeggen is hoeveel vrijwilligers van 15 jaar en ouder potentieel in
aanmerking komen voor de regeling omdat het niet eenvoudig is om een
eensluidende definitie te geven van een afhankelijkheidssituatie. Ook kan
op voorhand niet worden nagegaan hoeveel vrijwilligers een VOG
aanvragen als deze gratis wordt. KWINK groep heeft een aantal aannames
moeten doen om aantallen en kosten inzichtelijk te maken. Zoals ik heb
aangegeven in reactie op vragen van de VVD-fractie zijn in de periode van
1 januari 2015 tot 1 juli 2018 ruim 280.000 gratis VOG’s verstrekt.
Ik zie op dit moment geen aanleiding om nieuw onderzoek te doen naar
aantallen en kosten. Er zijn geen onderzoeksgegevens beschikbaar die
aanleiding zijn voor een nieuw onderzoek. Zoals ik reeds heb aangegeven
in reactie op vragen van de VVD-fractie zal ik gedurende het jaar het
aantal gratis aangevraagde VOG’s monitoren en de Tweede Kamer tijdig
informeren op het moment dat sprake is van een dreigende budgetoverschrijding.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de huidige regeling nog
steeds niet volledig wordt benut, of sprake kan zijn van maatwerk binnen
de verruiming van de regeling en op welke wijze kleinere organisaties
gebruik kunnen maken van de nieuwe regeling als het principe «first
come, first serve» wordt gehanteerd.
Om organisaties toe te rusten in het opzetten en ontwikkelen van een
breder preventie- en integriteitsbeleid – een van de voorwaarden om
gebruik te kunnen maken van de regeling – is in 2015 de toolkit «In veilige
handen» ontwikkeld. Daarnaast heeft van medio mei tot eind juni 2015 de
mediacampagne «Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag: Maak er een
Punt van» plaatsgevonden om het thema breed onder de aandacht te
brengen. Specifiek met betrekking tot de gratis VOG kwam uit de
»Evaluatie Regeling Gratis VOG», uitgevoerd door onderzoeksbureau Van
Montfoort, naar voren dat nog niet alle vrijwilligersorganisaties in
Nederland bekend zijn met de regeling.13 Tevens zou een aantal organisaties niet deelnemen aan de regeling omdat zij het aanvragen van een
VOG voor hun vrijwilligers niet nodig vinden. Daarom is aan de koepelorganisaties die het vrijwilligersveld vertegenwoordigen, NOC*NSF,
Vereniging NOV en het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO)
gevraagd om hun communicatie richting de eigen achterban verder te
intensiveren. Tevens is de voorlichting richting gemeenten geïntensiveerd
omdat gemeenten een belangrijke rol spelen in de communicatie naar
vrijwilligersorganisaties.

11

Zie: https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2018/29/vrijwilligerswerk-activiteiten-duur-enmotieven.
Kamerstuk 34 775 VI, nr.5.
13
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/02/01/evaluatie-regelinggratis-vog.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

12

Voor de nieuwe regeling Gratis VOG heb ik bovengenoemde koepelorganisaties gevraagd om de regeling (opnieuw) onder de aandacht te
brengen van hun achterban en tevens om aandacht te schenken aan
sectoren die voorheen niet in aanmerking kwamen voor de regeling. Ook
zullen bestaande toolkits en websites worden aangepast en zal ik – om
vrijwilligersorganisaties te ondersteunen – een regionale en landelijke
pool van experts vragen om relevante kennis en informatie te verstrekken
over het ontwikkelen en implementeren van breder integriteitsbeleid.
Zoals ik reeds heb aangegeven in reactie op vragen van de VVD-fractie zal
ik een kader opstellen
om te bepalen of organisaties in aanmerking komen voor de regeling.
Hierbij zijn relevant de doelgroep waarmee wordt gewerkt – er moet
sprake zijn van een kwetsbare doelgroep – en de situatie of «setting»
waarbinnen het vrijwilligerswerk plaatsvindt. Indien bijvoorbeeld sprake is
van een 1:1 situatie of langdurig contact dan zal eerder sprake zijn van een
afhankelijkheids-situatie. Het is niet eenvoudig om een sluitende definitie
te geven van een afhankelijkheids-situatie. Wel moet in ieder geval sprake
zijn van vrijwilligerswerk en moet – zoals dat nu ook het geval is – sprake
zijn van een breder integriteitsbeleid.
Het beschikbare budget voor de nieuwe regeling Gratis VOG is gebaseerd
op de verwachte toename van het aantal aanvragen na verruiming en zal
grotendeels worden aangewend voor (meer) gratis aan te vragen VOG’s.
De verwachting is dat het budget voldoende is om deze toename te
dragen en dat alle vrijwilligers die werken met mensen in een afhankelijkheidssituatie een gratis VOG kunnen aanvragen. Zoals ik eerder heb
aangegeven zal ik gedurende het jaar het aantal gratis aangevraagde
VOG’s monitoren en de Tweede Kamer tijdig informeren op het moment
dat sprake is van een dreigende budgetoverschrijding.
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze het beschikbare budget
voor 2018 en de jaren erna wordt aangewend.
In 2018 worden voornamelijk middelen ingezet voor het voorbereiden van
de nieuwe regeling (onder andere het aanpassen van de website
www.gratisvog.nl, het aanpassen van het digitale verwerkingssysteem
van Justis en het werven en selecteren van personeel door Justis voor het
doen van de juridische screening). De verwachting is dat de nieuwe
regeling vanaf 1 november 2018 van start gaat en vanaf dat moment
gratis VOG’s volgens de nieuwe voorwaarden kunnen worden aangevraagd. Vanaf 2019 is het beschikbare budget grotendeels beschikbaar
voor gratis aan te vragen VOG’s via Justis. De overige middelen worden
aangewend voor onder andere het beoordelen van- en adviseren over de
binnengekomen aanvragen van organisaties (toelating tot de regeling),
het instellen van een regionale en landelijke pool van experts en
monitoring en evaluatie.
Reactie op de vragen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aandacht voor (extra)
bureaucratie om gebruik te kunnen maken van de regeling Gratis VOG. Zij
vragen of organisaties voldoende ondersteund worden in de aanvraag en
of met name kleinere verenigingen actief worden benaderd.
Het uitgangspunt van de nieuwe regeling Gratis VOG is om de bureaucratie en administratieve lasten zo beperkt mogelijk te houden. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om enkele voorwaarden te stellen aan het
gebruik van de regeling om ervoor te zorgen dat deze het gewenste effect
heeft en om eventueel misbruik zoveel mogelijk te voorkomen. Er wordt
getracht om de bureaucratie en administratieve lasten zoveel mogelijk te
beperken; het uitgangspunt is dat deze in ieder geval niet toenemen ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

13

opzichte van de huidige regeling Gratis VOG. Overigens bleek uit het
evaluatierapport van Van Montfoort (2017), dat 51 van de 52 bevraagde
organisaties positief waren over de aanvraagprocedure van de huidige
regeling.14
Ten behoeve van de nieuwe regeling Gratis VOG wordt geïnvesteerd in
het verbeteren van het gebruiksgemak van de bestaande website
gratisvog.nl en in het stroomlijnen van het aanvraagproces. Voor vragen
over de regeling kunnen organisaties terecht bij de koepelorganisaties.
Tevens zal een pool van landelijke en regionale experts worden ingesteld
die kan ondersteunen in het ontwikkelen en implementeren van breder
integriteitsbeleid. Deze pool zal ook een stimulerend effect hebben op de
bekendheid van de regeling. Gezien het feit dat er vele tienduizenden
organisaties zijn die vrijwilligers inzetten is het in beginsel niet mogelijk
om organisaties actief te benaderen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of verenigingen die niet vallen
onder de koepelorganisaties proactief worden geïnformeerd. Daarbij
vragen de leden van de GroenLinks fractie zich af of de huidige informatievoorziening wel voldoende effectief is.
Mede in overleg met de koepelorganisaties NOV, NOC*NSF en CIO zal ik
bepalen op welke wijze verenigingen en organisaties die niet lid zijn van
deze koepelorganisaties geïnformeerd kunnen worden. In het nog te
ontwikkelen communicatieplan zal hier extra aandacht aan worden
besteed.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de jongeren die meedoen
aan de maatschappelijke diensttijd ook in aanmerking komen voor deze
regeling.
Organisaties die een aanbod formuleren voor de maatschappelijke
diensttijd kunnen voor de regeling Gratis VOG in aanmerking komen als
zij voldoen aan de criteria. Er moet dus onder andere sprake zijn van
vrijwilligerswerk met mensen in een afhankelijkheidssituatie en er moet
een breder integriteitsbeleid binnen de organisatie aanwezig zijn.

14

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/02/01/evaluatie-regelinggratis-vog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 VI, nr. 120

14