Bestuurlijke evaluatie van
de Onderwijscoöperatie

1 / 36

Colofon
ABDTOPConsult
Muzenstraat 97
2511 WB DEN HAAG
www.abdtopconsult.nl
H. Paul

ABDTOPConsult
Dichtbij en onafhankelijk
De consultants van ABDTOPConsult zijn lid van de topmanagementgroep (TMG) van de
Algemene Bestuursdienst en worden benoemd door de Ministerraad. Ze zijn rijksbreed en
interbestuurlijk inzetbaar voor interimopdrachten, projecten en onafhankelijke advisering bij
complexe en (politiek) gevoelige zaken.

2 / 36

Bestuurlijke evaluatie van de Onderwijscoöperatie

November 2018

3 / 36

4 / 36

Voorwoord
In de afgelopen periode heb ik, als relatieve buitenstaander in de onderwijswereld,
veel gesprekken mogen voeren en vele documenten gelezen over de
Onderwijscoöperatie. Ik wil alle betrokkenen danken voor hun bereidheid hieraan
mee te werken. Zoals uit de voorliggende evaluatie blijkt, heeft het traject van het
ontstaan, functioneren en opheffen van de Onderwijscoöperatie plaatsgevonden in
een complexe politiek-bestuurlijke omgeving. Dit brengt vrijwel onvermijdelijk met
zich mee, dat gebeurtenissen door partijen verschillend worden geduid. Juist dat
maakt het zo belangrijk om door te vragen, te toetsen of de ander hetzelfde
bedoelt, en om standpunten te expliciteren. Dat is in het traject van de afgelopen
jaren maar in beperkte mate gebeurd. Wellicht is dat de belangrijkste les uit deze
evaluatie.
Het rapport legt niet de schuldvraag op tafel hoe zaken hadden kunnen worden
voorkomen, of hoe zaken anders hadden moeten worden aangepakt. Het rapport
bevat een reconstructie op basis van alles wat ik tot mij heb genomen en bevat een
beschrijving van de in het oog springende punten. Dat levert een aantal
aanbevelingen op, die van belang zijn bij nieuwe initiatieven om te komen tot een
beroepsorganisatie, waarin verantwoording afleggen over de eigen professionaliteit
een plek kan en moet krijgen.
Graag wil ik Lydia Bremmer, programmamanager Implementatie Wet beroep leraar,
en Jan Andries Wolthuis, afdelingshoofd Kwaliteit en Professionalisering van de
directie Voortgezet Onderwijs van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, bedanken voor hun hulp tijdens de evaluatie. Marianne Aalbersberg
van ABDTOPConcult bedank ik voor haar inzet bij de uitvoering van de evaluatie en
voor de hulp bij het redigeren van het rapport.
Tot slot nog het volgende. Reflectie op het eigen functioneren is voorwaarde om
verder te kunnen gaan. Hopelijk draagt deze evaluatie ertoe bij om de afgelopen
periode af te kunnen sluiten. Het is noodzakelijk om elkaar op te zoeken, ieder
vanuit eigen rol en verantwoordelijkheid, en om bij de vormgeving van nieuwe
initiatieven de mensen om wie het gaat in het oog te houden: zeer betrokken en
gemotiveerde de leraren.

November 2018

5 / 36

Harry Paul

6 / 36

Inhoud

1

Inleiding

9

1.1

Opdracht

9

1.2

Aanpak en afbakening

9

2

Reconstructie: beknopte geschiedenis

11

2.1

Voorgeschiedenis

11

2.2

Ontstaan

12

2.3

Omslag naar wettelijke verankering van het register

14

2.4

Vormgeving van de wet

17

2.5

Besluit tot opheffen van de Onderwijscoöperatie

20

3

Reflectie op basis van de reconstructie

24

3.1

Inleiding

24

3.2

Resultaat

24

3.3

In het oog springende punten

25

3.3.1

Het vraagstuk van de representatie

25

3.3.2

Governance

27

3.3.3

Versnelling van het programma

28

3.3.4

Positie van de leraar in relatie tot de school

29

3.3.5

Afspraken over gezamenlijke koers door akkoorden en convenanten

30

4

Welke lessen kunnen er worden geleerd?

31

4.1

Inleiding

31

4.2

Conclusies en slotopmerkingen

31

4.3

Aanbevelingen

32

Bijlage:

Lijst van geïnterviewde personen

35

7 / 36

8 / 36

1

Inleiding

1.1

Opdracht
In de brief van 13 juni 2018 aan de Tweede Kamer1 schreef de minister van Basisen Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM), de heer Slob, dat hij de periode van het
ontstaan van de Onderwijscoöperatie (OC) tot het einde in 2018 zou laten
evalueren, om in beeld te krijgen wat er goed gegaan is, maar vooral ook wat er
anders en beter aangepakt had moeten worden.
In de afgelopen periode is deze evaluatie uitgevoerd door ABDTOPConsult. De
opdracht van OCW luidde als volgt. “Evalueer het bestuurlijk en operationeel
functioneren van de Onderwijscoöperatie vanaf haar oprichting in 2011. Hoofdvraag
daarbij is wat er geleerd kan worden van de periode van 2011 tot heden. Bezie als
onderdeel van de evaluatie ook de relatie van de Onderwijscoöperatie met de
bestuurlijke achterban van de respectievelijke lidorganisaties van de OC, en met het
ministerie van OCW. De evaluatie dient te resulteren in een beknopte rapportage,
voorzien van leerpunten, in relatie tot het beoogde doel. De evaluatie dient
daarnaast zo te worden opgesteld, dat de opdrachtgever zich – tezamen met de
resultaten van het onderzoek van de ADR – een beeld kan vormen in hoeverre er
sprake is geweest van een doelmatige besteding van publieke middelen.”

1.2

Aanpak en afbakening
Het doel van de evaluatie is terugblikken om te leren. Daarom is er voor gekozen
om een beknopte reconstructie te maken van de geschiedenis van de OC. Deze is
beschreven in hoofdstuk 2. Uit die reconstructie komt een aantal in het oog
springende zaken naar voren, die beschreven zijn in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 bevat
de lessen voor de toekomst in de vorm van conclusies en aanbevelingen.
De reconstructie is gebaseerd op gesprekken met vertegenwoordigers van partijen
en individuele personen, die betrokken waren bij de OC (zie ook bijlage 1), en op
schriftelijk materiaal. De gesprekspartners gaven in de gesprekken ieder hun eigen
terugblik. Opvallend was de grote betrokkenheid bij het onderwerp en bij het
onderwijs in het algemeen. Duidelijk is dat velen vanuit de eigen rol veel tijd en
energie hebben gestoken in de OC ten behoeve van het bekwaamheidsonderhoud
en de vorming van een beroepsgroep. Het zal geen verbazing wekken, dat de gang
van zaken zoals hierboven is geschetst door de betrokkenen verschillend wordt
beoordeeld. Gesprekspartners hebben, afhankelijk van hun rol en van de momenten
dat zij betrokken waren bij de OC, uiteenlopende visies op wat er gebeurde en
______
1

9 / 36

Kamerstuk 27923, nr. 308, 13 juni 2018

verschillende opvattingen over bepalende momenten en thema’s. Gepoogd is de
rijke schakering aan meningen, visies en indrukken zo goed mogelijk te verwerken.
Anders dan bij een feitenrelaas levert dit een reconstructie op met de meest in het
oog springende thema’s en momenten, die een bepalende invloed hadden op de
ontwikkeling van de OC. De gesprekspartners zijn in de gelegenheid gesteld om
commentaar te geven op feitelijke onjuistheden in de hoofdstukken 1-3.
Interpretaties en gekozen accenten zijn voor de rekening van de auteur.
Het advies van de Commissie Leraren uit 2007 is als startpunt voor de evaluatie
genomen. In dit rapport, met als titel Leerkracht!2, werd de aanbeveling gedaan om
de beroepsgroep te versterken door het omvormen van de Stichting
Beroepskwaliteit Leraren (SBL) tot een Beroepsgroep Leraren, wat enkele jaren later
geleid heeft tot de oprichting van de OC. In het rapport Leerkracht! werd ook de
aanbeveling gedaan tot het bijhouden van een publiekrechtelijk register.
De OC heeft zich in haar activiteiten gericht op drie, elkaar versterkende punten, te
weten de bekwaamheid van de leraar, de professionele ruimte van de leraar en een
goed imago van het beroep.3 4 Met name de ontwikkelingen in de aandachtsvelden
bekwaamheid, waaronder ook het register werd gerekend, en de professionele
ruimte, zijn bepalend geweest voor het verloop van de ontwikkelingen rond de OC.
Vandaar dat de evaluatie zich richt op deze onderwerpen. Dat laat onverlet, dat op
het terrein van verbetering van het imago van de leraar vele goede dingen zijn
gedaan, zoals de activiteiten rond de verkiezing van de Leraar van het Jaar, het
ondersteunen van de Lerarenkamer, de Dag van de Leraar, Onderwijspioniers, het
Lerarenontwikkelfonds, etc. Deze blijven hier echter grotendeels buiten
beschouwing.
Parallel aan deze evalautie zijn nog twee onderzoeken gedaan naar aanleiding van
de gebeurtenissen rond de OC. De Auditdienst Rijk bracht de financiële stromen in
beeld en de heer Rinnooy Kan formuleerde een advies over de representatie van de
beroepsgroep.

______
2
3
4

10 / 36

Leerkracht! Advies van de Commissie Leraren, september 2007
Statuten Onderwijscoöperatie, september 2011
Jaarverslag Onderwijscoöperatie 2012

2
2.1

Reconstructie: beknopte geschiedenis
Voorgeschiedenis
Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is regelmatig gesproken over de
professionalisering van de leraar, de ontwikkeling van een beroepsorganisatie en het
opzetten van een beroepsregister. Dit vanwege de gevoelde noodzaak om de
beroepsgroep te versterken en de professionaliteit te borgen. En hoewel er in cao’ s
en bestuurs- en sectorakkoordenafspraken werden gemaakt over professionalisering
van de leraar, kwam dit beperkt van de grond. Daar waar er wel sectorraden
gevormd werden vanuit de werkgevers, de PO-raad, de VO-raad en de MBO-raad,
bleef de ontwikkeling van een beroepsorganisatie van de leerkrachten achter.
In 2007 werd de Commissie Leraren ingesteld. In haar rapport Leerkracht!5
adviseerde de Commissie onder meer het volgende. De reeds bestaande SBL, die als
taak had om te adviseren over de bekwaamheidseisen in het onderwijs, diende
omgevormd te worden tot de Beroepsgroep Leraren. Deze nieuwe organisatie zou
de belangen van de beroepsgroep op landelijk niveau dienen te bevorderen en zou
leraren dienen te steunen bij kwaliteits- en deskundigheidsbevordering. Tevens
werd aanbevolen om een publiekrechtelijk basisregister van de leden van de
Beroepsgroep bij te houden, waarin hun werkervaring en scholing werden
geregistreerd. Niet bevoegde leraren zouden geen deel mogen uitmaken van het
register en het niet bijhouden van de bekwaamheidseisen zou kunnen leiden tot het
laten vervallen van de bevoegdheid. Ook een gecertificeerd nascholingsaanbod zou
via dit register moeten worden geregeld.
In de beleidsreactie, Leerkracht van Nederland6, werd de aanbeveling om SBL om te
vormen ondersteund. De belangrijke wijziging was dat gekozen werd voor een
privaatrechtelijk in plaats van een publiekrechtelijk register. In 2008 sloten de
partijen uit de onderwijswereld op basis van het rapport en de beleidsreactie het
Convenant Actieplan Leerkracht van Nederland.7 Daarin werd gesproken over de
professionele ruimte van de leraar, die zowel versterking van de positie van de
leraar inhoudt, als ook het geven van rekenschap over de kwaliteit van het werk.
Afgesproken werd een en ander wettelijk te verankeren, waarbij de uitgangpunten
voor het wettelijk kader nader uitgewerkt zouden worden in een professioneel
statuut, waarin afspraken gemaakt worden tussen leraar, bestuur en management
en dat een onderdeel zou worden van de zorg van het bevoegd gezag voor goed
bestuur. Zowel de politiek verantwoordelijke bewindslieden, de werkgevers
______
Zie voetnoot 2
Actieplan Leerkracht van Nederland, beleidsreactie op het advies van de Commissie Leraren,
november 2007
7
Convenant Actieplan Leerkracht van Nederland, 16 april 2008
5
6

11 / 36

vertegenwoordigd in de sectorraden, alsook de werknemersorganisaties hebben dit
convenant ondertekend. Om bovenstaande te borgen werd een wetsvoorstel
Versterking positie leraren voorbereid. In het regeerakkoord van 2010 is het private
karakter van het register nogmaals benadrukt, met de zinsnede: “Binnen een jaar
komt de sector met een beroepsregister, waarbij de inschrijving is gekoppeld aan
een periodiek bijscholingsvereiste.”8
Het actieplan Leraar 2020- een krachtig beroep!9 van het ministerie van OCW gaf
een kwantitatieve ambitie weer, met als streven om het register in 2018 alle leraren
geregistreerd te hebben en het register een civiel effect te laten hebben, met
consequenties voor de registratie bij het niet bijhouden van de bekwaamheid. Als
tussenstap werd een streefcijfer van 40% deelname in 2014 genoemd. In 2010
werd een wetsvoorstel ingediend. Dit werd in 2011 aangehouden, met als motivatie,
dat de sectorraden met de beroepsgroep de dialoog ondersteunden door het
ontwikkelen van het professioneel statuut.

2.2

Ontstaan
In 2010 heeft SBL zich uitgesproken om de stichting om te vormen tot een
coöperatie van beroepsorganisaties van leraren en ander onderwijspersoneel.10 In
SBL waren de Algemene Onderwijsbond (AOb), CNV Onderwijs, Federatie van
Onderwijsvakorganisaties (FvOv), Platform voor Vakinhoudelijke Verenigingen
Voorgezet Onderwijs (PVVVO) en Beter Onderwijs Nederland (BON).11
vertegenwoordigd. AOb, CNVO en FvOv hebben elk een dubbele doelstelling, zowel
het behartigen van de belangen op het terrein van de arbeidsvoorwaarden, alsook
het behartigen van de onderwijskwaliteit.
De OC is op 1 oktober 2011 van start gegaan. Het motto van de OC werd: “Een
sterke beroepsgroep: van, voor en door de leraar.” Belangrijke wijziging in de
organisatievorm ten opzichte van de SBL, was de keuze voor de vorm van een
zogenaamde topcoöperatie, weliswaar met dezelfde lidorganisaties als bij SBL, maar
met de mogelijkheid voor nieuwe toetreders. De grens voor deelname werd gesteld
op organisaties van tenminste 4000 leden. Elke lidorganisatie had een afvaardiging
in het bestuur. Het betrof dus geen direct lidmaatschap van de leraren, maar
getrapt via de lidorganisaties. Het bestuur werd voorgezeten door een
onafhankelijke voorzitter. Verder werd de Raad van Advies gewijzigd in een
Lerarenadviesraad, waarin 50 leraren zaten. De organisaties vertegenwoordigden
een groot deel van de leraren. Een goede schatting van de representativiteit van de
lidorganisaties is moeilijk te geven. Weliswaar hadden zij op dat moment
______
Regeerakkoord Vrijheid en verantwoordelijkheid, september 2010
Leraar 2020-een krachtig beroep, mei 2011
Startnotitie, een sterke beroepsgroep, SBL, juni 2010
11
BON heeft deelgenomen tot en met 2016
8
9

10

12 / 36

gezamenlijk circa 230.000 leden, maar daar zaten ook dubbellidmaatschappen bij,
en lidmaatschappen van niet-onderwijzend personeel. Inhoudelijk zou de OC zich
bezig houden met drie lijnen van activiteiten, te weten 1) de bekwaamheid van de
leraar, 2) de professionele ruimte van de leraar en 3) het aanzien van het beroep
van leraar.
Het bureau van de OC diende ter ondersteuning van de activiteiten, die zoveel
mogelijk in commissies werden uitgevoerd, zoals het opstellen van de registratieeisen en de validering van het nascholingsaanbod bij het onderwerp bekwaamheid.
Bij het bureau van de OC werkten gemiddeld circa 15 fte, waaronder beleids- en
communicatiemedewerkers, aangevuld met medewerkers vanuit de vakorganisaties.
Voorwaarde voor deelname aan commissies en ambassadeurswerkzaamheden bij de
OC was, dat men lid was van een van de lidorganisaties. De vergoeding, was
geregeld conform de regeling die gebruikt werd bij de vergoeding aan scholen voor
vakbondsactiviteiten. De financiering van de activiteiten die de OC ontplooide en
van het ondersteunende bureau verliep via een subsidierelatie met OCW. Het
bestuur fungeerde als werkgever van de mensen die werkzaam waren bij het
bureau van de OC.
Overigens viel de bouw van een register niet onder de verantwoordelijkheid van de
OC. De opdracht voor de bouw van een register voor de leraren werd door OCW
rechtstreeks gegeven aan het CIBG, inclusief de bijbehorende financiering. Bij de
vormgeving was de OC wel volop betrokken, doordat het opstellen van de
inhoudelijke eisen aan registratie en herregistratie wel bij de OC was belegd. In de
ogen van het veld zijn leraren echter slechts beperkt betrokken geweest bij het
ontwerp en vormgeving van het register.
Al spoedig na de start van de OC werd het register operationeel onder de naam
registerleraar.nl. In een brief aan de Tweede Kamer12 kondigde de staatssecretaris
van OCW aan, dat hij in het kader van de doorontwikkeling van het register nadere
afspraken wilde maken met de OC. Daarbij noemde hij ook de afstemming met de
sectorraden. In het te formuleren plan moest het hele proces van inschrijving tot
herregistratie duidelijk omschreven zijn en diende de OC aan te geven hoe zij het
register betekenisvol wilde doen zijn voor het personeelsbeleid van de scholen. Ook
diende de OC zorg te dragen voor een goede communicatie met het veld, zodat het
register in 2014 bekend zou zijn bij alle leraren, en diende de OC in 2012 de criteria
voor het valideren van de professionaliseringsactiviteiten vast te stellen.
In het bestuursakkoord13 maakten OCW en OC nadere afspraken. In de preambule
staat, dat het doel van de OC is verbetering van de onderwijskwaliteit, het
______
12
13

13 / 36

Kamerstuk 27923, nr. 136, 15 februari 2012
Bestuursakkoord Beroepsgroep Leraren 2012-2015, mei 2012

verbeteren en een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van een meer
zelfbewuste beroepsgroep waarvan de leden zelf verantwoordelijkheid nemen en
zeggenschap verwerven over de uitvoering van hun beroep, individueel en collectief.
Het motto is dan ook: van, voor en door de leraar. De leraren zouden zorg moeten
dragen voor een brede (ge- en ongeorganiseerde) representatie van de brede
beroepsgroep. De beroepsgroep is als collectief eerst verantwoordelijke voor de
beroepskwaliteit. Vanuit die rol draagt de OC volgens het akkoord bij aan kaders en
eisen ten aanzien van bekwaamheidsonderhoud en aan de ontwikkeling van
bijpassende instrumenten. De minister en staatssecretaris van OCW beschouwen de
OC als hun overlegpartner voor onderwerpen die de beroepskwaliteit van de leraren
betreffen. De OC zal optreden als vertegenwoordiger van docenten in gesprek met
de overheid en de verschillende sectorraden. Aldus het bestuursakkoord.
De activiteitenplannen van de OC dienden als basis voor de jaarlijkse
subsidieverlening. Belangrijke afspraken uit het bestuursakkoord betroffen, naast
het uitbrengen van advies over de herijking van de bekwaamheidseisen, ook
afspraken over het register. Zo werd ingezet op bekendheid bij alle leraren in 2014
en wass het streefdoel dat de helft van de leraren van PO, VO en MBO zich in 2015
ingeschreven zou hebben en er dan ook een gecertificeerd aanbod zou zijn van
professionaliseringsactiviteiten. Ook werd afgesproken dat de OC de uitgangspunten
voor het professioneel statuut op zou stellen. In het akkoord werd wel gesproken
over afstemming met de sectorraden, maar deze zijn geen medeondertekenaars.
Dat waren de staatssecretaris van van OCW en de voorzitter van het bestuur van de
OC. Dit is overigens het enige akkoord waarbij de voorzitter van de OC vanuit het
collectief tekende, namens de deelnemende partijen.

2.3

Omslag naar wettelijke verankering van het register
Een ingrijpende koerswijziging werd ingezet met het regeerakkoord Rutte II14,
waarin stond dat de eisen van bekwaamheid uit het lerarenregister en de
bijscholingsplicht van docenten met ingang van 2017 wettelijk zouden worden
verankerd. Ook het terugdringen van het aantal onbevoegde docenten werd als
expliciete doelstelling genoemd. Met de partners uit het onderwijsveld werd in 2013
het Nationaal Onderwijs Akkoord gesloten (NOA)15, waarin onder andere het
volgende werd uitgewerkt.


Wettelijk wordt vastgelegd, dat er naast in het MBO, ook in het PO en VO een
professioneel statuut is.



In 2017 is elke onderwijsgevende gekwalificeerd en bevoegd.

______
14
15

14 / 36

Regeerakkoord, Bruggen slaan, oktober 2012
De route naar geweldig Onderwijs, nationaal Onderwijs Akkoord, september 2013



Het is de ambitie van alle partijen dat uiterlijk vanaf 2015 alle docenten geld,
tijd en ruimte hebben om te voldoen aan de verplichting tot onderhoud van hun
bekwaamheid.



Het lerarenregister is het sluitstuk van het proces van
deskundigheidsbevordering; het is de ambitie dat alle leraren in 2017
geregistreerd staan; dan start de periode van vier jaar, waarna herregistratie
moet plaatsvinden. Werkgevers en werknemers in PO, VO en MBO stimuleren
deelname in het register.



OCW zal bijdragen aan het stimuleren van deelname aan het register door
inschrijving als voorwaarde te stellen bij de toekenning van de lerarenbeurs.



Wat niet geregistreerd staan betekent voor de arbeidsrelatie, wordt vastgelegd
in de cao.



De route wordt gekozen om bij voldoende deelname het register algemeen
verbindend te verklaren. Deelname van 40% is ook hierbij het criterium. Indien
dit niet het geval is, zal de staatssecretaris andere instrumenten inzetten om de
doelstelling van het regeerakkoord te realiseren.



Het nascholingsaanbod wordt geaccrediteerd aangeboden.

Belangrijk om te vermelden is, dat de AOb als enige partij dit NOA niet heeft
ondertekend, onder meer vanwege het dwingende karakter van het register. De
resultaten van dit NOA zijn weergeven in de Lerarenagenda 2013-2020, die samen
met de hoofdlijnenbrief over het lerarenregister aan de Tweede Kamer is gestuurd.16
17 De brief lijkt op een aantal punten een aanscherping te zijn ten opzichte van het

akkoord. Zo werd hier voor het eerst genoemd, dat niet bevoegden in een soort
voorportaal moesten worden geregistreerd. Verder werd genoemd dat bekeken zal
worden of de wettelijke bepaling over het bijhouden van de bekwaamheidsdossier
door de werkgever kon worden ingetrokken zodra de nieuwe wetgeving op 1 januari
2017 van kracht zou worden. Een belangrijke passage uit de Lerarenagenda betreft
de zin over de omvorming van de huidige Lerarenadviesraad naar een orgaan,
waarin geregistreerde leraren vanuit hun midden gekozen zouden worden.
Ter uitwerking van de jaarplannen van de OC en de in de verschillende overleggen
en akkoorden gemaakte afspraken is de OC aan de slag gegaan. Naast de mensen
die het ondersteunende bureau vormden, werden verbindingsofficieren aangesteld,
die de brug vormden tussen de OC en de leraren uit de aangesloten organisaties,
die deelnamen aan de verschillende activiteiten en commissies. De OC heeft ook het
initiatief genomen om te overleggen met niet-aangesloten organisaties, de
zogenaamde geassocieerden, om zo het draagvlak voor de activiteiten te vergroten.
Eind 2013 waren 14.750 leraren ingeschreven in het vrijwillig register en waren
ruim 60 ambassadeurs actief om het register te promoten.
______
16
17

15 / 36

Kamerstuk 27923, nr. 172, 4 oktober 2013
Lerarenagenda 2013-2020: de leraar maakt het verschil, november 2013

Eind 2014 waren er zo’n 22.000 leraren die zich hadden ingeschreven. Ook werd
begonnen met het valideren van de nascholingsactiviteiten. Om de ontwikkeling van
het register verder te promoten werden samen met de sectorraden uit het primair
en voorgezet onderwijs (PO en VO) en uit het middelbaar beroepsonderwijs (MBO),
pilots op scholen ingericht.
Zoals bij de afbakening in hoofdstuk 1 is gemeld, worden de activiteiten rond Dag
van de Leraar, Verkiezing van de Leraar van het jaar en het faciliteren van de
Lerarenkamer, bestaande uit de Leraren van het jaar uit PO, VO en MBO en hun
voorgangers, hier verder buiten beschouwing gelaten. Deze en andere activiteiten,
zoals het Lerarenontwikkelfonds en de vele bijeenkomsten die georganiseerd zijn in
het kader van de beroepsontwikkeling, zo bleek ook uit de gesprekken, werden
positief gewaardeerd.
Ter uitwerking van de wettelijke verankering van het lerarenregister is een
expertgroep ingesteld, vanuit de OC samen met OCW. De sectorraden namen in
eerste instantie geen deel aan deze expertgroep. Als voorbeeld bij de uitwerking
werd gekeken naar het register in de medische beroepsgroep, het zogenaamde BIG
(Beroepen in de individuele gezondheidszorg) register. In het voorstel van de
expertgroep zou er in het register een door de overheid gereguleerd deel komen,
het zogenaamde bevoegdheidsdeel, en een deel waarin het
bekwaamheidsonderhoud van de leraar zou worden geregistreerd, het zogenaamde
kwaliteitsdeel. Voor dit onderdeel formuleerde de beroepsgroep de criteria voor
validatie en herregistratie. Door de uitzonderingsgronden op de bekwaamheidseisen
te beperken, kon ook een bijdrage worden geleverd aan het terugdringen van het
onbevoegde lesgeven. Met betrekking tot de keuze voor de wettelijke verankering
koos de groep voor een verankering in de bestaande sectorwetten, omdat een
aparte wet als te complex werd ervaren. Vervolgens werden in een bestuurlijk
overleg, waarbij naast de bestuursleden van de OC ook de sectorraden aanwezig
waren, de afspraken bekrachtigd.18 Het advies van de expertgroep werd gezien als
de juiste aanpak voor wettelijke verankering van het register en de aanpak van
onbevoegdheid. Verder werd afgesproken dat de OC met een voorstel zou komen
over de directe zeggenschap van alle geregistreerde leraren. Dat voorstel en het
organisatievraagstuk zouden onderdeel uitmaken van de bespreking van een nieuw
bestuursakkoord tussen OC en OCW, aldus het verslag van het bestuurlijk overleg.
De AOb heeft zich vervolgens gedistantieerd van deze uitkomst van het overleg. Het
daaropvolgende overleg tussen de staatssecretaris en de AOb heeft ertoe geleid, dat
de wet, waarin het wettelijke karakter van het register werd geregeld, ook eerdere
elementen uit het ingetrokken wetsvoorstel uit 2010 zou gaan bevatten, waaronder
het regelen van de professionele ruimte, ter versterking van de eigen positie van de
______
18

16 / 36

Niet geautoriseerd verslag bestuurlijk overleg lerarenregister, 25 september 2014

leraar. In het traject om tot overeenstemming te komen over een wettelijk register,
is er vervolgens duidelijk voor gekozen om op te trekken met de
lerarenorganisaties. De sectorraden voelden zich in dit traject buiten spel gezet en
hebben zich gedistantieerd van de uitkomsten van dit vervolgoverleg. In de jaren
van uitwerking van het wetstraject is er nauwelijks overleg met de sectorraden
geweest.

2.4

Vormgeving van de wet
Vanaf 2015 werd stevig ingezet op vormgeving van de wet. Zowel door OCW alsook
gezamenlijk tussen OCW en OC werd programmatisch gewerkt en werd voor de
aansturing een stuurgroep ingesteld, later overgaand in opdrachtgeversoverleg. De
projecten betreffende de bouw van het register via CIBG en de aanlevering van
gegevens via DUO vielen onder directe verantwoordelijkheid van OCW, terwijl de
projecten voor de ontwikkeling van het professionele statuut, de formulering van de
criteria voor de registratie en herregistratie, en de validering van het
nascholingsaanbod onder verantwoordelijkheid van de OC werden uitgevoerd. In
een Gateway review uit 2015 werd geconcludeerd, dat deze aansturing verwarring
op kon leveren. Op basis hiervan is een gezamenlijke programmadirecteur
aangesteld. Deze is werkzaam geweest tot begin 2017. Het opdrachtgeversoverleg,
onder leiding van de DG Primair en Voortgezet Onderwijs namens OCW en de
voorzitter van het bestuur namens de OC, bewaakte inhoud en voortgang.
In het wetsvoorstel kregen leraren erkenning van hun professionele ruimte en en
werd vastgelegd dat zij ook verantwoording af zouden leggen over het onderhoud
van hun bekwaamheid. Een belangrijk punt bij de vormgeving van het daarvoor
bedoelde register was het eigenaarschap. Door het register bij wet te regelen werd
het register formeel van de overheid. Echter, door de vormgeving van het
registratie en herregistratietraject zoveel mogelijk door de beroepsgroep te laten
doen, werd beoogd het register zo veel mogelijk van en door de doelgroep te laten
zijn. Zo werd adviesrecht van de sector geborgd voor de vaststelling van de
herregistratiecriteria. In de Memorie van Toelichting bij de wet wordt in dit verband
de OC genoemd. Verder werd geregeld, dat iedere individueel geregistreerde leraar,
ook als hij of zij geen lid is van een van de lidorganisaties, direct invloed moet
kunnen hebben op het beleid van de beroepsorganisatie ten aanzien van het
lerarenregister. Daartoe werd een ongetrapt, direct lidmaatschap mogelijk van de
Deelnemersvergadering. Dit was een belangrijke wens vanuit OCW, om zodoende
het publieke karakter te benadrukken en het register van de hele beroepsgroep te
laten zijn, zowel van de georganiseerden alsook de ongeorganiseerden.
Als onderdeel van het wetstraject werd advies gevraagd aan de Onderwijsraad en
aan de Raad van State. Het voert te ver om op alle onderdelen van het advies in te
gaan. Ze zijn alleen opgenomen voor zover relevant voor deze evaluatie. In het

17 / 36

advies van de Onderwijsraad, van 24 april 2015, staat dat de Raad voor een
wettelijk register is, maar dat de Raad zorg heeft of het gaat werken. Dat hangt af
van de uitwerking en de presentatie. Zorgvuldige invoering, in nauwe betrokkenheid
met beroepsgroep is nodig. De beroepsgroep zal het register moeten ervaren als
iets van de leraar en voor de leraar. De Raad was van mening dat eerst uitwerking
nodig is en duidelijkheid voor de doelgroep voordat tot wettelijke verplichting moet
worden overgegaan. Ook werd het van belang geacht, dat de beroepsgroep de voor
advies aangewezen organisatie representatief acht en vertrouwen heeft in de
vakinhoudelijke expertise. Tevens wees de Raad op de samenhang met de
verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag en pleitte de Raad voor verduidelijking
van de rollen van alle betrokkenen. De Raad adviseerde op korte termijn te komen
tot het formuleren van beroepsstandaarden, zodat deze zouden bestaan op het
moment dat de overgang naar het verplichte register zou worden gemaakt en
schoolbesturen een professioneel statuut moesten opstellen. Kortom, eerst meer
duidelijkheid en eigenaarschap. De Raad van State sprak zich in vergelijkbare
bewoordingen uit. Volgens de Raad van State kan een register alleen maar dienen
als sluitstuk van een meeromvattend proces gericht op kwaliteitsverbetering. De
Raad van State achtte het invoeren van een register prematuur, omdat het
wetsvoorstel niets wijzigde aan het gebruik van onbevoegde leraren, maar door de
sanctie van onbevoegdheid wegens onvoldoende nascholing, wel beperkingen
aanbracht met betrekking tot de inzet van bevoegde leraren. De Raad adviseerde
tevens om meer te investeren in de kwaliteit en de capaciteit van de
lerarenopleidingen en de ontwikkeling van een beroepsgroep van leraren te
faciliteren, waarbij genoemd werd dat dit een proces is van lange adem, dat in
belangrijke mate afhankelijk zal zijn van het zelfregulerend vermogen van de
beroepsgroep. Deze adviezen hebben slechts tot beperkte bijstelling van het
wetsvoorstel geleid.
Ook in deze jaren bleef het aantal leraren dat zich aanmeldde voor het register sterk
achter bij de verwachting. Zo stonden eind 2014 22.000 leraren geregistreerd, eind
2015 38.000 leraren en eind 2016 70.000 leraren. Dit aantal liep op tot 84.500 in
2017.19 Daarbij dient vermeld te worden dat dit alle personen zijn die zich bij het
register aangemeld hadden. De aantallen van degenen die ook het hele
registratieproces doorlopen hadden, lagen veel lager.
Door de omslag naar een wettelijke verankering van het register, het professionele
statuut, de instelling van de Deelnemersvergadering, en door de wens het
wetgevingstraject nog in dezelfde kabinetsperiode af te ronden, diende in korte tijd
zeer veel te worden uitgewerkt en beslist. Uit verslagen van de stuurgroep, die
leiding gaf aan het programma, valt op te maken, dat naar elkaar gekeken werd, of
eerst de wet aangenomen moest worden om duidelijkheid te geven, of dat juist
______
19

18 / 36

Jaarverslagen Onderwijscoöperatie 2012-2017

prioriteit moest worden gegeven aan de inhoudelijke uitwerking die de invoering van
het wetstraject zou ondersteunen. Zo werd op het gebied van het vaststellen van de
(her-)registratiecriteria en de uitwerking van de professionele standaarden
nauwelijks voortgang geboekt, ondanks de inzet van grote aantallen leraren bij de
uitwerking van de verschillende onderwerpen in commissies en als ambassadeur.20
Uit de gesprekken valt op te maken, dat het bestuur, samenhangend met de
bovengenoemde discussie over de volgorde van werken bij de invoering van de wet,
gedurende die periode weinig of geen inhoudelijke richting gaf aan de uitwerking
van de onderwerpen waarvoor de OC in het kader van het wetstraject aan de lat
stond. Dat zou onder verantwoordelijkheid komen van de Deelnemersvergadering.
Doordat deze nog niet functioneerde was veel onduidelijk en werd de voortgang
belemmerd.
Ondanks de achterblijvende inhoudelijke invulling van de criteria, werd wel vaart
gemaakt met de technische bouw van het register. Het was van belang om de
overgang van het vrijwillige, private register, naar het wettelijk verplicht register zo
soepel mogelijk te laten verlopen. De vakorganisaties en bonden hebben hun
achterban via het bestuurlijke circuit in bestuursvergaderingen en algemene
ledenvergaderingen betrokken bij de ontwikkelingen met betrekking tot de OC en
het wetstraject en zo mandaat gevraagd voor de koers die gevolgd werd. Het is
geen onderwerp geweest van formele ledenraadplegingen of referenda onder de
individuele leden. De Lerarenadviesraad, die werd voorgezeten door de voorzitter
van het bestuur van de OC, werd weliswaar betrokken bij de lopende
ontwikkelingen, maar de invloed lijkt beperkt gebleven. Het wetstraject en de
ontwikkelingen rond het register werden door de meeste leraren gezien als zaken
die zich over hen zonder hen afspeelden. Door de grote nadruk op het wettelijke
register en de koppeling met de discussie over bevoegdheid, werd het register van
sluitstuk van een professionaliseringstraject, zoals het was bedoeld, tot
hoofdonderwerp van de discussie. Daarmee raakte het doel, namelijk het onderhoud
van de bekwaamheid, uit beeld. Ondanks de inzet van ambassadeurs, is de
bekendheid van de OC en het register zeer beperkt gebleven. Daarbij werd de
informatievoorziening vanuit de OC richting de ambassadeurs werd door hen als
onvoldoende duidelijk ervaren, met een wisselende doelstelling van hun taak
gedurende het verloop van hun inzet. De sterke focus vanuit het programma op de
implematatie van de wet en het bijbehorende register heeft tot een versmalling van
de boodschap van de ambassadeurs geleid. Verder vonden de ambassadeurs dat de
doelgroep leraren te weinig betrokken werd bij het hele proces. De inzet van de
verbindingsofficieren werd als wisselend ervaren.

______
20

19 / 36

Verslagen Stuurgroep programma Krachtig Leraarschap en Lerarenregister, 2015-2017

Duidelijk werd ten tijde van de wetsbehandeling al wel, dat fasering van de
invoering en naar achteren schuiven van de wettelijke termijnen, met name voor
het register onvermijdelijk werd. Voor de uiteindelijke implementatie werd in totaal
tweemaal vier jaar uitgetrokken. Daarmee werd de keus gemaakt voor het invoeren
van de wet, voordat bijvoorbeeld de professionele standaarden die nodig zijn voor
het professionele statuut en de resultaten van een commissie die zich bezig hield
met de bevoegdheden, inhoudelijk waren uitgewerkt. Het traject van
wetsbehandeling door de Tweede en Eerste Kamer werd afgerond in het voorjaar
van 2017.
Eind januari 2017 werden de statuten van de OC aangepast, waarbij de zelfstandige
positie van de Deelnemersvergadering werd vastgelegd voor het register, het
vaststellen van de criteria voor herregistratie en de uitwerking van de professionele
standaarden, kortweg genoemd de professionele keten. De Deelnemersvergadering
zou een eigen voorzitter krijgen, waardoor ook bestuurlijk een nieuwe situatie
ontstond, met een voorzitter van de OC en een voorzitter van de
Deelnemersvergadering. De OC bleef verantwoordelijk voor het leveren van de
ondersteuning van de taken van de Deelnemersvergadering, en zou zich verder
richten op de overige activiteiten van de OC. De voorzitter van de
Deelnemersvergadering en een door het bestuur aangewezen bestuurder vormden
tezamen het presidium ten behoeve van de ondersteuning en beheer door de OC.
De statuten zijn op dit punt niet helder. Bij de begripsbepalingen wordt ook de
voorzitter van de OC als lid genoemd van het presidium, in artikel 25 ontbreekt
deze. Overigens moest de ondersteuning nog volledig worden uitgewerkt.

2.5

Besluit tot opheffen van de Onderwijscoöperatie
Met het implementeren van de wet brak ook een nieuwe fase voor de OC aan. De
voorzitter van het bestuur van de OC besloot terug te treden, zodat een nieuwe
voorzitter nodig werd. In het selectieproces werd de kandidaat die door de
adviescommissie vanuit de leraren werd voorgedragen en die zelf leraar was,
uiteindelijk niet benoemd. Dit heeft bij de achterban van de leraren het gevoel
versterkt, dat de OC niet van, voor en door de leraren was.
Verder heeft het proces van de verkiezing van de Deelnemersvergadering veel stof
doen opwaaien. Deze verkiezing viel onder de verantwoordelijkheid van het bestuur
van de OC. Hiervoor werd een verkiezingscommissie ingesteld, die onafhankelijk
van het bureau opereerde en rechtstreeks rapporteerde aan het bestuur. Dat de
verkiezing alleen uit de geregistreerde leraren zou plaatsvinden, was bekend.
Echter, een groot deel van de geregistreerde leraren had tot dat moment slechts
voor een deel de volledige registratie doorlopen en een check op de feitelijke
werkzaamheden had niet plaatsgevonden. Dat leidde ertoe, dat ook mensen die niet
actief in het onderwijs waren, zich kandidaat konden stellen en konden stemmen.

20 / 36

Meerdere personen die zich zeer kritisch opstelden ten opzichte van de gang van
zaken van het register, waarbij in hun ogen voorbij gegaan werd aan de belangen
van de beroepsgroep, hebben deze kans aangepakt om zich verkiesbaar te stellen.
Tegen de vermeende onrechtmatigheid van de verkiezingen is door enkele leden
een kort geding aangespannen, dat echter is verloren. De critici van het register
hebben zich luid en duidelijk geroerd in de media. Vanuit de OC en de
lidorganisaties werd hier terughoudend op gereageerd, mede doordat de zaak onder
de rechter was tijdens het kort geding. Besluiten inzake communicatie vanuit de OC
over dit onderwerp werden genomen door het bestuur, het bureau voerde
vervolgens uit.
Ondanks de zeer lage opkomst, minder dan 3% van de geregistreerden,
overeenkomend met minder dan 1% van de leraren, is de Deelnemersvergadering
van start gegaan. Het wekt geen verbazing, gezien de tumultueuze start en de lage
opkomst, dat deze Deelnemersvergadering, later ook wel Afvaardiging van de
Deelnemersvergadering genoemd, door veel leraren niet als hun
vertegenwoordiging werd gezien. Hierbij speelde ook de associatie met de OC een
rol. Intussen heeft de Afvaardiging van de Deelnemersvergadering (ADV) zichzelf
Lerarenparlement genoemd, om de eigen positie ten opzichte van de OC duidelijk te
markeren.
Door het bestuur van de OC werd in de zomer van 2017 de conclusie getrokken, dat
met de komst van de Wet beroep leraar de OC in een andere, minder politiekstrategische, maar meer uitvoerende fase was beland. Dat vroeg om een andere
inrichting en daarbij passende, meer op uitvoering gerichte sturing. De organisatie
had daartoe ook zelf voor de zomer van 2017 een voorzet ontwikkeld. Om deze
transitie voor te bereiden, werd een kwartiermaker benoemd. Aan de
Deelnemersvergadering zou de wettelijke taak, namelijk de verantwoordelijkheid
voor de professionele keten, worden overgedragen, waarbij er wel ondersteuning
vanuit de OC zou blijven. De lidorganisaties zagen zich hierbij vooral als
beroepsorganisaties.
Kort na de verkiezing meldde de minister dat de Afvaardiging van de
Deelnemersvergadering meer tijd nodig zou hebben voor de oplevering van een
kwaliteitskader.21 Ook de andere trajecten van uitwerking door de OC zelf vergden
meer tijd. In het voorjaar van 2018 werd vanuit de Tweede Kamer zorgen geuit
over de constructie waarin aan het lerarenregister wordt gewerkt, met de
Afvaardiging van de Deelnemersvergadering als statutair onderdeel van de OC. De
Tweede Kamer was niet overtuigd dat de Afvaardiging onafhankelijk haar werk kon
doen zolang zij formeel onderdeel was van een coöperatie van bonden en
verenigingen. Over dit onderwerp werd vanuit de Tweede Kamer een motie
______
21

21 / 36

Kamerstuk 27923, nr. 283, 1 december 2017

voorbereid. Om tegemoet te komen aan de wens het register van de leraar te laten
zijn en de Afvaardiging statutair onafhankelijk te laten zijn, waarbij volgens het
bestuur steeds het einddoel is geweest dat deze zich zou ontwikkelen tot
zelfstandige beroepsorganisatie, heeft het bestuur van de OC besloten om dit proces
naar voren te halen. Het bestuur heeft op 26 maart de taak, om de Afvaardiging te
ondersteunen bij de uitvoering van de wettelijke taken, teruggegeven aan de
minister. Aan de Tweede Kamer werd dit direct daarna meegedeeld.22 23 Daarbij had
het bestuur dit eindbeeld ook voor ogen, en zag het ook zelf de ontstane problemen
met de governance in de ondersteuning van de ADV, waarbij het bestuur wel
verantwoordelijk was voor de ondersteuning, maar niet voor de Afvaardiging van de
Deelnemersvergadering zelf.
Concreet betekende dit, dat de Deelnemersvergadering en haar Afvaardiging op
korte termijn losgeknipt dienden te worden uit de OC en dat de OC en de
Deelnemersvergadering de overdracht van kennis en de gevolgen voor de
resterende taken van de OC moesten bespreken. Alle verantwoordelijkheden die
voortvloeien uit de wettelijke taak van de Afvaardiging van de deelnemers zouden
niet langer door de OC worden ondersteund. De OC zou wel de overige taken blijven
uitvoeren.
Kort daarop nam de Tweede Kamer een motie aan, waarin de regering verzocht
werd te bevorderen dat het bestuur van de OC overgedragen zou worden aan een
interim bestuur van leraren.24 In antwoord op de brief van de OC gaf de minister
aan, de OC niet langer te zien als vertegenwoordiger van de beroepsgroep inzake de
taken zoals in de wet beschreven. Hij verzocht de OC haar werkzaamheden op dat
terrein te beëindigen, wat betekende, dat alle activiteiten die direct en indirect met
de implementatie van de wet samenhingen, zo snel mogelijk dienden te worden
stopgezet. Tevens werd de OC gevraagd te reageren op de motie.25 26 Het bestuur
heeft vervolgens de minister laten weten geen draagvlak meer te zien voor de OC
en de organisatie op te zullen heffen. Het bestuur gaf in een brief aan liever een
ander transitiepad te hebben voorzien voor het register en de Afvaardiging van de
Deelnemersvergadering in de vorm van een zachte landing. De lidorganisaties die
het bestuur vormden, zagen echter geen andere keus dan opheffing. Dit zou aan de
Algemene ledenvergadering worden voorgelegd. Daarbij werd aangegeven, dat het
op basis van de huidige statuten niet mogelijk was om – zoals de motie beoogde –
de directe zeggenschap van leraren nu binnen de rechtspersoon te verankeren,
omdat de Onderwijscoöperatie blijkens de statuten bestaat uit ledenrechtspersonen (lidorganisaties). 27 Nog voordat de kwartiermaker een transitieplan
______
Brief Onderwijscoöperatie, 26 maart 2018
Kamerstuk 27923, nr. 302, 27 maart 2018
Kamerstuk 27923, nr. 295, 29 maart 2018; aangenomen 3 april 2018
25
Brief OCW, referentie 1355442, 26 april 2018
26
Kamerstuk 27923, nr. 305, 26 april 2018
27
Brief Onderwijscöperatie, 14 mei 2018
22
23
24

22 / 36

had opgeleverd en de huidige directeur, die per 1 maart had aangekondigd, dat zij
per 1 juni de organisatie zou verlaten, was vertrokken, was de aanstaande opheffing
van de OC een feit. Daarmee werd de beoogde doorontwikkeling naar de
zogenoemde uitvoeringsfase niet meer gerealiseerd. In een nieuwe brief aan de
Tweede Kamer deelde de minister mee, zich te bezinnen op de nieuwe situatie. Hij
gaf aan er naar te streven om het goede dat bereikt is te behouden. Genoemd
werden de infrastructuur voor een modern register en de opdracht aan het
Lerarenparlement om tot een gedragen kwaliteitskader van het lerarenregister te
komen.28
Intussen heeft de minister besloten het wettelijke karakter van het register op te
schorten en het vrijwillig register open te stellen als portfolio. Daartoe wordt wel de
wettelijke verplichting voor de bevoegde gezagen om de gegevens aan DUO te
leveren in stand gehouden. Verder is aan de heer Rinnooy Kan gevraagd om te
adviseren over de beroepsgroeprepresentatie en is aangekondigd deze voorliggende
evaluatie te doen.29

______
28
29

23 / 36

Kamerstuk 27923, nr. 307, 14 mei 2018
Zie voetnoot 1

3
3.1

Reflectie op basis van de reconstructie
Inleiding
Uit de reconstructie van de geschiedenis van de OC wordt duidelijk dat het
bestuurlijk en operationeel functioneren van de OC plaatsvond in een complexe
bestuurlijke en politieke context. Er waren veel spelers betrokken. Velen spanden
zich in om tot de afgesproken resultaten te komen.
In dit hoofdstuk wordt gereflecteerd op de reconstructie; welke onderwerpen komen
als rode draad naar voren? In de volgende paragrafen worden thema’s en
momenten aangewezen die van grote invloed zijn geweest op de organisatie en op
het verloop van de werkzaamheden, met als doel er verdere lering uit te trekken.
Eerst wordt ingegaan op de vraag wat de afgelopen periode is bereikt.

3.2

Resultaat
Een belangrijkste resultaat van de afgelopen periode die in het kader van deze
evaluatie genoemd kan worden, en waarbij de OC nauw betrokken was, is de
totstandkoming van een Wet beroep leraar, waarin de professionele ruimte van de
leraar beschreven staat, en waarin via het professionele statuut geregeld is dat
leraren en bevoegd gezag gezamenlijk afspraken maken over het bevorderen en
onderhouden van kwaliteit. Verder is er een register, waarin leraren hun activiteiten
op het gebied van bekwaamheidsonderhoud kunnen bijhouden. Ook staat het
onderwerp van de positie van de leraar nadrukkelijker op de agenda. Daarbij moet
worden aangetekend, dat de sectorraden kritischer staan tegenover de wet dan de
bonden, omdat het volgens de raden bij goede scholen niet nodig is om dit via een
wet te regelen en omdat er voor niet goed functionerende scholen al het
aangrijpingspunt in andere wetgeving is om het gesprek met een school aan te
gaan.
Belangrijk is verder, dat alle betrokkenen de noodzaak zien van het
professionaliseren van de beroepsgroep leraren en ook het eindbeeld
onderschrijven, dat verantwoording door de beroepsgroep wordt afgelegd middels
een register, waarbij registratie als de laatste fase van de professionele
ontwikkelingsketen moet worden gezien. Op een aantal resultaten, die buiten deze
evaluatie vallen, is reeds eerder gewezen.

24 / 36

3.3

In het oog springende punten

3.3.1

Het vraagstuk van de representatie
De verschillen van inzicht over het vraagstuk van de representatie van de
beroepsgroep, wat nodig was en hoe het moest worden bereikt, zijn onvoldoende
besproken en van conclusies voorzien tussen de betrokken partijen. Ook is er
onvoldoende over gecommuniceerd.
Het was een voor de hand liggende stap om SBL om te vormen tot een organisatie
die een vertegenwoordiging was van de beroepsgroep. Dit vanwege de taak die SBL
al had met betrekking tot de advisering op het gebied van de bekwaamheidseisen.
Een alternatief was destijds overigens niet voorhanden en geen van de organisaties
in het onderwijsveld had de omvang en positie om de spil te worden en het
professionaliseringstraject van de beroepsgroep te trekken en vorm te geven.
Gezamenlijk vertegenwoordigden de organisaties die de OC vormden een groot
gedeelte van de leraren. Nieuwe organisaties konden toetreden, mits deze een
voldoende groot aantal leden hadden, of zich met de OC associëren. Voor de
lidorganisaties was het tegelijkertijd een kans om weer meer op politiek niveau
positie te kunnen innemen en meer voor de leraar op te komen. Met de
decentralisatie en de invoering van de lumpsumfinanciering was die positie
verminderd. De vorming van de beroepsgroep en verankering in een wet werd door
de bonden gezien als terugwinnen van terrein voor de leraar, dat eerder verloren
was gegaan.
Gezien de dubbele doelstelling van de onderwijsbonden was deelname aan de OC
naast de alleen vakgerichte organisaties zoals BON en PVVVO, begrijpelijk. Naast
belangenbehartiging op het terrein van de arbeidsvoorwaarden is immers ook het
bevorderen van de beroepskwaliteit van de leraren een statutair doel van de
vakbonden. Toch heeft de deelname van de vakbonden aan de OC met name de
niet-georganiseerde leraren het gevoel gegeven dat de OC hen niet
vertegenwoordigde. Een factor die dit gevoel versterkte was dat alleen leerkrachten
uit deelnemende organisaties mochten deelnemen aan het werk van de commissies
en de functie van ambassadeur konden uitoefenen. Overigens stonden de
activiteiten die georganiseerd werden vanuit de OC open voor alle leraren,
georganiseerden en ongeorganiseerden. Het feit dat sommige leraren lid zijn van
een vakbond én een vakorganisatie geeft ook aan, dat de betreffende leraren de
bonden meer zien als belangenbehartiger voor de arbeidsvoorwaarden dan voor de
kwaliteit van het onderwijs.

25 / 36

Een ander punt dat het vraagstuk van representativiteit beinvloedde was de
gekozen structuur van de topcoöperatie. Er ontstond een organisatie van
lidorganisaties, die gezamenlijk een groot deel van de leraren achter zich hadden.
Inherent aan deze structuur is dat de oprichting van een gezamenlijke OC ook een
beperking betekende van de individuele ruimte van de lidorganisaties, die vanuit
hun eigen doelstellingen zichzelf ook profileerden richting de beroepsgroep. Of zoals
verschillende gesprekspartners het formuleerden: niet iedereen zag het belang van
een sterke OC met een breed takenpakket, omdat dat een concurrent zou worden
van de deelnemende organisaties.
Uit het Bestuursakkoord Beroepsgroep Leraren 2012-2015 blijkt, dat OCW de OC
zag als het aanspreekpunt voor de gehele beroepsgroep. Uit de stukken komt naar
voren dat OCW in later jaren vindt dat het beheer en onderhoud van het register,
inclusief de criteria voor herregistratie en de kwaliteitsstandaarden voor het
professionele statuut, volledig onder verantwoordelijkheid van een door de leraren
gekozen orgaan zouden moeten komen. Uitgangspunt daarbij was een deelname
van álle leraren aan het register, zowel de georganiseerden alsook de
ongeorganiseerden. Dit leidt uiteindelijk tot het voorstel van de
Deelnemersvergadering.
Overigens zag ook het bestuur van de OC dit als eindbeeld. De vraag wat dat
betekende voor de organisatie en de weg en het tijdpad om dit einddoel te bereiken
zijn echter niet tijdig uitgewerkt. Het is in dit verband opmerkelijk, dat reeds in het
bestuurlijk overleg in 201430 de afspraak gemaakt is om te komen tot een nieuw
bestuursakkoord tussen OC en OCW, waarin ook bovengenoemd
organisatievraagstuk geregeld diende te worden. Dit akkoord is er niet gekomen.
Nadat er binnen het bestuur van de OC overeenstemming was bereikt over de
nieuwe koers, hebben de politieke en actuele ontwikkelingen de overhand gekregen
waardoor de transitie niet is gegaan zoals gepland.
Terugkijkend kan gesteld worden dat leerkrachten op de werkvloer zich slechts zeer
ten dele hebben herkend in de hele discussie en onderhandelingen rond het
wettelijk worden van het register en de vorming van de Wet beroep leraar. Het
motto van, voor en door de leraar werd in de praktijk niet breed gevoeld. Dit werd
in de laatste periode versterkt door de discussie rond de opvolging van de voorzitter
en de verkiezingen van de Deelnemersvergadering. Een omvorming van de OC,
zoals voorgesteld in de motie Van Meenen en Rog31, inclusief bijbehorend
management en aanpassing van de statuten, had de neergang mogelijk nog kunnen
keren en de transitie geleidelijker kunnen laten verlopen.

______
30
Zie voetnoot 18
31

Kamerstuk 27923, nr. 295, 29 maart 2018

26 / 36

3.3.2

Governance
Met vorming van de OC als topcoöperatie werd een bestuurlijke setting gecreëerd
om vanuit de sector te komen tot de ontwikkeling van bekwaamheidseisen,
registratie- en herregistratiecriteria en een register en een vertegenwoordiging van
de beroepsgroep, die hier verantwoordelijk voor was. Ondanks de invoering van een
programmastructuur veranderde de werkwijze niet toen het speelveld ingrijpend
wijzigde door het wettelijk maken van het traject.
De OC was opgericht om vanuit de sector te komen tot de ontwikkeling van
bekwaamheidseisen, registratie- en herregistratiecriteria en een register. Er waren
afspraken tussen de OC en het ministerie over te behalen resultaten en over de
voortgang vond bestuurlijk overleg plaats. In de loop der jaren nam de druk vanuit
het ministerie op de OC toe, omdat OCW de voortgang op het terrein van het
register te gering vond.
Na het politieke besluit om het register wettelijk te verankeren werd ook de
noodzaak gevoeld om de aansturing op de totstandkoming van het register te
verstevigen. Zo werd een stuurgroep ingesteld, en later een opdrachtgeversoverleg
tussen OC en OCW. Ook werd een programmadirecteur aangesteld. Deze
benoeming versterkte de indruk bij het onderwijsveld, dat het proces om te komen
tot een register vooral een politiek traject was. De programmadirecteur werd als
vooruitgeschoven post van OCW gezien.
Wat opvalt, is dat de OC zich in de loop der jaren en in de veranderende omgeving
niet aangepast heeft in haar structuur en werkwijze. Er werd nog steeds in
commissies gewerkt met deelnemers uit de lidorganisaties, met ondersteuning
vanuit het bureau. Deze werkwijze leidde niet tot tijdige, besluitklare resultaten.
Voor het gedeelte van de werkzaamheden betreffende het register was de OC niet
goed geëquipeerd. Richting het veld werd blijvend gewerkt met ambassadeurs, die
slechts voor een beperkt deel van hun tijd werkzaam waren voor de OC. De OC
communiceerde niet duidelijk over de koerswijzigingen met betrekking tot het
register. De aansluiting bij de praktijk in toenemende mate gemist en de versmalde
focus op het register gaf verdere vervreemding. Daarbij was er ook spanning tussen
de wens om vanuit het programma te communiceren en de ruimte die hiervoor
vanuit werkgroep Communicatie, waarin de lidorganisaties participeerden, geboden
werd.

27 / 36

Het bestuur van de Onderwijscoöperatie had zich gecommitteerd om met het traject
van de vorming en implementatie van de wet Beroep Leraar in zee te gaan, maar in
de praktijk bleef het op grote afstand en gaf het weinig richting. Ook werd uit de
gesprekken duidelijk, dat de invloed van de Lerarenadviesraad zeer beperkt was. Dit
heeft ertoe geleid, dat het programma niet slagvaardig functioneerde, en veel
inhoudelijke zaken uit de wet in de tijd naar achter zijn geschoven. Het was passend
geweest om met een dergelijk ingrijpend traject aan de voorkant meer stil te staan
bij de vraag wat de omslag naar een wettelijk register betekende voor de
organisatiestructuur en werkwijze en welke inhoudelijke keuzes dit met zich
meebracht. De omslag binnen de OC is pas gekomen, toen de wet was
aangenomen.
Terugkijkend had, ondanks de politieke druk, door OC en OCW strakker op
resultaten gestuurd kunnen worden, met gebruik van prestatie-indicatoren. Het
dilemma daarbij was wel, dat de OC geen uitvoeringsorganisatie was van OCW,
maar een private organisatie onder een bestuur van vertegenwoordigers van
lidorganisaties. Daar staat tegenover dat het programma wel gezamenlijk werd
uitgevoerd onder leiding van een stuurgroep waarin zowel OCW alsook OC zitting
hadden en beide daardoor wel gecommitteerd waren om de beoogde resultaten te
bereiken. Een explicietering van de rollen en de wederzijdse verwachtingen van de
partijen middels een nieuw bestuursakkoord had veel onduidelijkheid kunnen
wegnemen.

3.3.3

Versnelling van het programma
De politieke keuze om het register wettelijk te maken en de bijbehorende
versnelling op dit deel van het takenpakket van de OC maakte het register tot het
hoofdonderwerp in plaats van het sluitstuk van een professionaliseringstraject. Deze
beweging werd versterkt door het achterblijven van de inhoudelijke producten die
inhoud moesten geven aan de professionele keten.
Meerdere gesprekspartners noemden de keuze om het register wettelijk te
verankeren als een bepalend moment in de geschiedenis van de OC. De invloed van
dit moment moet niet worden onderschat. In dit verband werd ook genoemd de
discussie over de koppeling met de bevoegdheid. Niet geregistreerd staan of niet
bijhouden van de bekwaamheid zou er toe leiden dat de leraar niet langer les mocht
geven. Dit is niet opgevangen door adequate communicatie door de OC en andere
betrokken partijen, waarbij bijvoorbeeld gewezen had kunnen worden op het
lange(re) invoeringstraject. De wijze waarop deze discussie is gevoerd verkleinde
het draagvlak verder.

28 / 36

Het nauw optrekken van de staatssecretaris met de bonden, om te komen tot een
compromis over de wettelijke verankering, heeft geleid tot vervreemding met de
sectorraden. Al met al komt uit de reconstructie duidelijk naar voren dat aan de
randvoorwaarden voor implementatie waarop zowel door de Onderwijsraad alsook
de Raad van State gewezen werd, niet werd voldaan. Denk aan draagvlak en tijdig
beschikbaar zijn van resultaten voor de gewenste inhoudelijke duidelijkheid. Deze
fase van de wettelijke verankering versterkte het gevoel bij het veld, dat het
register een door de overheid verplicht instrument was, en niet iets van henzelf.

3.3.4

Positie van de leraar in relatie tot de school
In het proces van beroepsgroepvorming, inclusief de vorming van een register, is
onvoldoende aandacht gegeven aan de positie van de leraar in relatie tot de school.
In het rapport Leerkracht! werd sterk ingezet om de positie van de leerkracht als
uitgangspunt te nemen. Aanleiding hiervoor was de constatering in het rapport dat
eerdere afspraken niet hadden geleid tot de gewenste professionalisering van de
doelgroep en dat leraren zelf het beste kunnen bepalen wat nodig is om goed
onderwijs te geven. Ook in het traject om te komen tot de wet werd de zelfstandige
positie van de leraar benadrukt.
Tegelijkertijd is er ook de erkenning, dat de individuele professionalisering en de
professionalisering van de school als geheel niet los kunnen worden gezien. Het
professioneel statuut is het instrument om daar afspraken over te maken tussen
leraar en bevoegd gezag. Verder is ook het bevoegd gezag voor de Inspectie het
aangrijpingspunt om over de kwaliteit van de school te praten.
Met het oog hierop is het opmerkelijk dat de sectorraden, die de bij hen aangesloten
scholen in het PO, VO en MBO vertegenwoordigen, slechts ten dele betrokken waren
bij het traject tot nu toe. Daarmee is ook onvoldoende rekening gehouden met de
verschillen die er bestaan tussen de onderwijstypen. Voorbeelden zijn de specifieke
situatie van zij-instromers in het MBO en de betrokkenheid van scholen bij de
validering van de aangeboden opleidingen. Deze kwesties zijn niet naar
tevredenheid van alle partijen opgelost. Dat is niet goed voor het uiteindelijke
resultaat en draagvlak.
Overigens benadrukt ook de minister, dat bij een vervolg rekening moet worden
gehouden met de context van de school.32 Uiteindelijk dient registratie van
bevoegdheden en bekwaamheidsonderhoud via een register te worden geregeld, dat
zien alle organisaties ook, zij het dat de mate van detaillering en de validering van
het scholingsaanbod nog veel moet worden uitgewerkt. Tot het zo ver is dient het
______
32

29 / 36

Zie voetnoot 1

bevoegde gezag zorg te dragen voor de beschikbaarheid van geordende gegevens
met betrekking tot de bekwaamheid en het onderhouden van de bekwaamheid, ook
wel genoemd het bekwaamheidsdossier. Tevens is het bevoegd gezag verplicht om
de benoemingsgegevens aan te leveren aan DUO. Deze levering ondersteunt de
leraar bij het vrijwillig bijhouden van zijn portfolio. Deze dubbele verplichting leidt
voor de scholen tot verzwaring van de administratieve lasten en is onderwerp van
discussie tussen de sectorraden en OCW.

3.3.5

Afspraken over gezamenlijke koers door akkoorden en convenanten
Een laatste punt dat opvalt in de reconstructie betreft het grote aantal akkoorden en
convenanten dat tussen de verschillende partijen gesloten werd, in wisselende
coalities. Op zich zijn dergelijke akkoorden nuttig, zeker gezien de complexiteit van
het onderwijsveld en de verschillende verantwoordelijkheden van partijen. De
werking die er vanuit gaat staat of valt echter met de uitwerking en monitoring.
Los van de wisselende coalities valt op dat de akkoorden die in de bestudeerde
periode zijn gesloten veel onderwerpen bevatten, op een behoorlijk detailniveau. De
vraag waar deze onderwerpen belegd worden, hoe de voortgang bewaakt wordt en
hoe verantwoord wordt, is vaak niet goed beschreven. Omdat het om sectorbrede,
en soms om sectoroverschrijdende thema’s gaat, is het lastig om deze om te zetten
in tastbare acties. Overigens is ook in eerdere publicaties de kloof opgemerkt tussen
de politiek-bestuurlijke werkelijkheid en de praktijk op de werkvloer in de scholen33
34. In de laatste publicatie wordt het lerarenregister als voorbeeld beschreven.

______
33

34

30 / 36

Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen, Tijd voor Onderwijs, 2008
Kneyber en Zevenbergen, De sluipende crisis, waarom het onderwijs niet beter wordt, 2018

4
4.1

Welke lessen kunnen er worden geleerd?
Inleiding
Zoals in het eerste hoofdstuk aangegeven is dit een evaluatie om te bezien welke
lessen er geleerd kunnen worden. Die lessen komen in dit hoofdstuk aan bod in de
vorm van enkele concluderende opmerkingen en aanbevelingen voor de komende
periode. Ze zijn gebaseerd de reconstructie van de geschiedenis van de OC en de
daaropvolgende beschrijving van in het oog springende thema’s.

4.2

Conclusies en slotopmerkingen
De doelstelling om te komen tot een beroepsorganisatie die tevens
verantwoordelijkheid draagt voor de beroepskwaliteit door middel van onderhoud
van de bekwaamheid, is niet gerealiseerd. De route via de OC is niet succesvol
gebleken. Uit hetgeen in de vorige hoofdstukken geschreven is, blijkt dat het hele
traject complex is geweest, met vele betrokkenen. Daarbij springen er twee lijnen
uit.
De eerste is, dat de OC, ondanks de vele goede initiatieven en betrokkenheid van
vele leraren haar motto ‘van, voor en door de leraren’, niet heeft verwezenlijkt voor
wat betreft onderdeel bekwaamheid. Zaken als representativiteit en governance,
zoals in het vorige hoofdstuk beschreven spelen hierbij een belangrijke rol. Het
geheel is sterk politiek-bestuurlijk gebleven.
De tweede lijn is, dat het traject onder invloed van de politieke druk en het wettelijk
maken van het register, steeds meer als een door de overheid verplicht traject werd
gezien. Daarbij was OCW afhankelijk van de OC voor de realisatie. De complexe
governancestructuur, waarbij er wel een opdrachtgeveroverleg was, maar waarbij
vooral op het proces werd gestuurd en niet strak op de inhoud, heeft hierbij niet
geholpen. De vertaling van de wet naar de organisatievorm van de OC en de
Deelnemersvergadering is te laat gemaakt, waardoor er lange tijd veel verwarring
en onduidelijkheid is geweest voor alle betrokkenen.
De vraag kan gesteld worden of er achteraf bezien geen momenten zijn geweest,
waarop het traject toch een wending ten goede had kunnen krijgen. Daarvoor zijn
wel enkele momenten aan te wijzen. Allereerst wekt het verbazing dat er, ondanks
het voornemen hiertoe in 2014, geen nieuw bestuursakkoord is gesloten, zoals in
2012, waarin de rollen en verantwoordelijkheden die het gevolg waren van de
gemaakte keuzes zouden worden vastgelegd, waaronder het omvormen van de
Lerarenadviesraad tot een organistie met brede vertegenwoordiging. Dat had veel
onduidelijkheid kunnen voorkomen.

31 / 36

Een volgend moment is de periode rond en na de aanname van de wet en het
wettelijk vastleggen van de Deelnemersvergadering. Dit had grote consequenties
voor de organisatie, werkwijze en samenstelling van de OC. Hoewel het bestuur van
de OC dit inzag, en reeds voor de zomer een plan had gemaakt voor de transitie
voor de OC en het overdragen van de verantwoordelijkheden voor het register aan
de Deelnemersvergadering, is hier niet op doorgepakt, ondanks het benoemen van
de transitiemanager. De consequenties van bijvoorbeeld het oprichten van de
Deelnemersvergadering met een eigen voorzitter en het doorgaan van de OC met
een eigen voorzitter zijn onvoldoende gecommuniceerd, hetgeen ook bleek in de
verwarring rond de benoeming van een nieuwe voorzitter van de OC. Deze
onduidelijkheid heeft de OC van binnenuit uitgehold.
De poging via de motie van de Tweede Kamer, om het bestuur van de OC over te
dragen aan een interimbestuur van leraren, had de transitie van de OC en de
Deelnemersvergadering stapsgewijs kunnen laten verlopen, maar daarvoor was wel
een fundamentele wijziging van de statuten nodig. De rust en de tijd om dit met
elkaar te bespreken zijn niet genomen.
De dynamiek die er vervolgens toe leidde dat de OC is opgehouden te bestaan is in
hoofdstuk twee beschreven. Uit de gevoerde gesprekken werd duidelijk dat de
gebeurtenissen van het afgelopen jaar velen nog vers in de herinnering liggen. Een
scala aan emoties kwam daarbij op tafel, van zorgen om de medewerkers van het
bureau van de OC nu dit ophoudt te bestaan, tot frustratie en van berusting tot
strijdbaarheid. Een periode van bezinning lijkt nodig voordat verder gegaan wordt
met nieuwe initiatieven. Zoals een gesprekspartner het verwoordde: “even de
pauzeknop indrukken”. Een houvast daarbij kan zijn dat het hoofdonderwerp nog
steeds bespreekbaar is aan alle tafels: verdere professionalisering en het afleggen
van verantwoording daarover, met een register als sluitstuk.
De route om dit op te pakken en daar op sector- of landelijk niveau afspraken over
te maken, dient echter wel aan een aantal randvoorwaarden te voldoen. Een aanzet
hiertoe wordt gegeven in de onderstaande aanbevelingen.

4.3

Aanbevelingen
1. Het is van belang voor alle betrokkenen om de afgelopen periode af te sluiten,
om zo ruimte te maken voor nieuwe initiatieven.
2. Een toekomstige organisatie, die de beroepsgroep leraren vertegenwoordigt,
dient in die rol herkend en erkend te worden door de beroepsgroep. Dat
betekent ook, dat de initiatieven die het Lerarenparlement nu ontplooit, hierop
moeten worden beoordeeld.

32 / 36

3. De route om in één keer een beroepsorganisdatie te vormen voor PO, VO en
MBO, lijkt een te grote stap en de route via deelstappen is aan te bevelen. De
vakverenigingen kunnen een belangrijke rol spelen in het formuleren van de
bekwaamheidseisen en de benodigde opleidingen. In alle gevallen dient wel de
ondersteuning te worden geregeld.
4. Initiatieven om het organiserend vermogen van de sector te bevorderen dienen
te worden ondersteund. Het opvoeren van de druk door de overheid werkt
averechts en leidt er toe, dat het traject teveel als overheidstraject wordt
gezien. Wel kan door OCW, zowel ambtelijk als politiek bevorderd worden, dat
alle partijen gezamenlijk hierover in gesprek gaan. Dat is vanuit het stelsel ook
de verantwoordelijkheid van OCW.
5. Bij het ontwerpen van een nieuwe traject tussen OCW en de sector, inclusief een
eventuele subsidierelatie, moeten de rollen en verantwoordelijkheden, en de
verwachte uitkomst, scherp worden gedefinieerd.
6. Het traject van profesionalisering dient verbonden te zijn met de context van de
school. De handvatten om hierover in gesprek te gaan zijn aanwezig door de
ruimte die er is in tijd en geld in de cao-afspraken en door het instrument van
het professioneel statuut. Door de eigen verantwoordelijkheid van de leraar te
verbinden met de professionalisering van de school, en de verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag hierin, kan een optimaal resultaat verkregen worden.
7. Dit bottom-up proces via scholen leidt tot thema’s die centraal geregeld moeten
worden. Daarom is overleg op centraal niveau blijvend noodzakelijk.
8. Blijf werken aan de overige randvoorwaarden om te komen tot een
beroepsgroep en het vormgeven van het registratie- en herregistratieproces.
Zowel aandacht voor de vereenvoudiging van benoemingscriteria alsook ruimte
voor diversiteit tussen typen onderwijs en verlaging van de administratieve
lasten zijn hierbij van belang.

33 / 36

Bijlage: Lijst van geïnterviewde personen
1.
2.

Hein van Asseldonk, vice-voorzitter Raad voor het Voortgezet Onderwijs (VO-raad)
Henry van Bergen, Regioprojectleider bij de Onderwijscoöperatie, bestuurslid Federatie van
Onderwijsvakorganisaties (FvOv)

3.

Rovin Boeddha, senior adviseur CIBG

4.

Janneke Bok, programmadirecteur Onderwijscoöperatie / ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap

5.

Aad van der Drift, Regioprojectleider Onderwijscoöperatie / bestuurslid Platform voor
Vakinhoudelijke Verenigingen Voortgezet Onderwijs (PVVVO)

6.

Cécile Heesterman, lid Lerarenparlement

7.

Helma van der Hoorn, voorzitter College van bestuur Stichting Alkmaarse Katholieke Scholen

8.

Frank van Hout, bestuurslid Raad voor het Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO-raad)

9.

Joost Kentson, voormalig onafhankelijk voorzitter van het bestuur van de
Onderwijscoöperatie

10.

Dennis Kernkamp, projectmanager CIBG

11.

Annette Kil, voormalig directeur Onderwijscoöperatie

12.

Hans Kok, voorzitter Platform voor Vakinhoudelijke Verenigingen Voortgezet Onderwijs
(PVVVO), bestuurslid Onderwijscoöperatie

13.

Mirjam van Leeuwen, directeur Programma Register en beroepsorganisaties, ministerie van
Onderwijs, Cultuuur en Wetenschap

14.

Alida Oppers, Directeur-generaal Primair en Voortgezet Onderwijs, ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap

15.

René van Peer, Onderzoeker Auditdienst Rijk (ADR)

16.

Loek Schueler, voorzitter CNV Onderwijs, bestuurslid Onderwijscoöperatie

17.

Nathan Soomer, beleidsadviseur MBO-raad / adjunct-secretaris van de toenmalige Commissie
Leraren

18.

Gezina Trouw, voorzitter Lerarenparlement

19.

Jilles Veenstra, voorzitter Federatie van Onderwijsvakorganisaties (FvOv), bestuurslid
Onderwijscoöperatie

20.

Jan van de Ven, leraar primair onderwijs

21.

Ad Verbrugge, voorzitter Beter Onderwijs Nederland (BON)

22.

Liesbeth Verheggen, voorzitter Algemene Onderwijsbond (AOb), bestuurslid en waarnemend
voorzitter Onderwijscoöperatie

23.

Jan Veringa, directeur Wetgeving en Juridische zaken ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

24.

Pien Verwilligen, senior beleidsadviseur Raad voor het Primair Onderwijs (PO-raad)

25.

Ewald van Vliet, voorzitter College van bestuur Stichting Lucas Onderwijs

26.

Monique Vogelzang, inspecteur-generaal Inspectie van het Onderwijs, ministerie Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap

27.

Ruben van Waardhuizen, beleidsmedewerker ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

28.

Maarten Wilms, lid Lerarenparlement

Dit is een uitgave van:
ABDTOPConsult
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
abdtc@rijksoverheid.nl
www.abdtopconsult.nl