2022D02042

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 20 januari 2022 enkele
vragen en opmerkingen aan de Minister van Financiën voorgelegd over
de op 14 december 2021 toegezonden brief inzake kaderwetevaluaties van
de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank over de
periode 2016–2020 (Kamerstuk 25 268, nr. 202).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

nds-tk-2022D02042

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
kaderwetevaluaties van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De
Nederlandsche Bank. (DNB). Zij hebben daarbij nog een aantal vragen aan
de Minister. In het algemeen vragen zij de Minister om een overzicht hoe
de toezichtkosten bij de AFM en DNB zich hebben ontwikkeld in de
periode 2015–2020 en wat de oorzaken zijn van de stijging van de
toezichtkosten met 15 procent bij de AFM. Ook vragen zij de Minister om
een overzicht van de kosten die worden doorberekend aan de sector door
DNB en de AFM en welke kosten door de toezichthouders in België,
Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Denemarken worden
doorberekend. De leden van de VVD-fractie vragen daarbij om een
vergelijkend overzicht waarbij niet alleen naar de totale kosten wordt
gekeken, maar ook hoe deze kosten binnen de sector worden verdeeld
waarbij specifiek ook aandacht wordt besteed aan startende en fintechbedrijven. Ook vragen de leden van de VVD-fractie zich af welke typen
kosten worden doorberekend in binnen- en buitenland. Kan de Minister
bijvoorbeeld aangeven of huisvestingslasten ook in het buitenland
worden doorberekend? Ziet de Minister mogelijkheden om op dit punt het
vestigingsklimaat in Nederland te verbeteren?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de onderzoekers geen duidelijke
uitspraken kunnen doen over de doelmatigheid van het toezicht bij de
AFM. Zij vragen de Minister of zij dit in lijn acht met de eis uit de Kaderwet
ZBO’s om de doelmatigheid vijfjaarlijks vast te stellen die sinds 2006 van
kracht is? Hoe verklaart de Minister dat 15 jaar na invoering van deze
kaderwet niet duidelijk vastgesteld kan worden of het toezicht van de AFM
doelmatig is? Welke acties zijn door de AFM en/of het Ministerie van
Financiën sinds 2006 in gang gezet om dit te verbeteren en waarom heeft
dit niet tot de gewenste verbetering geleid? Welke verbeterstappen neemt
de Minister om ervoor te zorgen dat de doelmatigheid van het toezicht
wel kan worden beoordeeld?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de aansprakelijkheidsbeperking
naar het lijkt niet tot een gedragsverandering in het toezicht heeft geleid,
maar dat de Minister tegelijk schijft dat hiermee het door de wetgever
beoogde doel lijkt te zijn behaald. Zij vragen de Minister toe te lichten
waarom zij tot deze conclusie komt. Ook vragen zij hoe de conclusie ten
aanzien van de in 2012 ingevoerde aansprakelijkheidsbeperking getrokken
kan worden op basis van een onderzoek over de periode 2015–2020. Tot
slot vragen zij op dit punt te expliciteren hoe de Minister in de aanstaande
evaluatie van de Wet transparant toezicht financiële markten de effectiviteit van de aansprakelijkheidsbeperking wil laten onderzoeken.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister hoe zij aankijkt tegen de
bevindingen dat DNB en de AFM informatie opvragen die niet verstrekt
mag worden van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), of waarbij
onduidelijk is of het opvragen van die informatie in strijd is met de
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Kan de Minister
samen met de Minister voor rechtsbescherming op korte termijn in
overleg treden met de AP, DNB en AFM om te bespreken hoe dit probleem
wordt opgelost en kan zij de Kamer hier voor het einde van het eerste
kwartaal over informeren?
Ook vragen de leden van de VVD-fractie wat de Minister vindt van de
bevinding dat de wijze waarop DNB haar toezichtstaken invult strenger is
dan toezichthouders in andere Europese landen en dat dit remmend werkt
op innovatie in de financiële sector. Acht de Minister het wenselijk dat

2

DNB zelf gaat beoordelen waar op dit vlak ruimte voor verbetering zit? Is
de Minister bereid een onafhankelijke expert of derde partij te laten
inventariseren welke ruimte voor verbetering hier zit?
De leden van de VVD-fractie vragen of bij de evaluatie van de governance
van de AFM en DNB ook is gekeken naar de zittingstermijnen die in de
huidige wet gelden. Hoe verhouden de maximale benoemings- en
zittingstermijnen in Nederland zich tot die in andere Europese landen
zoals België, Duitsland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kaderwetevaluaties van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en
De Nederlandsche Bank (DNB) en hebben daar nog enkele vragen en
opmerkingen bij.
De leden van de D66-fractie onderschrijven de aanbeveling om de
communicatie over de grootste risico’s in de financiële markten en het
(aannemelijke) effect van het toezicht door de AFM meer structureel vorm
te geven, om deze risico’s in de financiële markten te verminderen. Deze
leden zijn daarbij van mening dat niet alle risico’s helemaal vermeden
zouden hoeven worden. Uiteraard moeten risico’s beheersbaar blijven en
kan de financiële stabiliteit nimmer in gevaar komen. Wel kunnen
innovaties vragen om een specifiek en gewogen risico dat genomen
wordt door de toezichthouder. Deze leden vragen daarom of de Minister
uiteen kan zetten hoe het gebruik van de sandbox-methodiek meer
gestructureerd in het toezicht kan worden geïncorporeerd.
De leden van de fractie van D66 begrijpen uit de antwoorden bij het
schriftelijk overleg over financiële markten – consumenten en dienstverlening1 dat de vorderingen zoals die zijn uitgezet in het fintech-actieplan
voor pijler 3, op het gebied van regelgeving, veel ontwikkelingen kennen.
Deze leden begrijpen voorts dat stappen worden gezet om de eenmalige
kosten die toetreding met zich meebrengt draaglijker te maken voor
nieuwe partijen. Daarbij zijn de leden van de D66-fractie benieuwd naar de
stappen die DNB zet om toetreders te ondersteunen op inhoudelijke
gronden, zoals de eisen voor intern toezicht en communicatie over die
eisen. Deze leden vragen of DNB daarbij nog kan leren van andere
(euro)landen.
De leden van de D66-fractie constateren dat waar de AFM kiest voor het
outsourcen van de IT-infrastructuur, DNB kiest voor het in eigen beheer
houden van de IT-infrastructuur. Kan de Minister aangeven waarom deze
keuzes worden gemaakt en hoe wordt voorkomen dat de
IT-mogelijkheden beperkend werken voor mogelijke innovaties in het
toezicht, zo vragen deze leden. Deze leden horen graag of dezelfde
verbetering in de IT-dienstverlening als bij de AFM mag worden verwacht
van de IT in eigen beheer waarvoor DNB kiest.
De leden van de D66-fractie hebben zorgen over mogelijke schendingen
van de AVG door AFM en DNB met het datagedreven toezicht. Hoe borgt
de Minister dat AFM en DNB zich te allen tijde aan de wet, en dus ook aan
de AVG, houden, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie lezen dat wordt aanbevolen dat AFM en DNB
afspraken maken met de AP over de data die zij nodig hebben voor
onderzoeken. Daarbij noemen de onderzoekers expliciet de afspraken over
de proportionaliteit van de uitvraag. Deze leden vragen of de Minister
erop gaat toezien dat deze afspraken inderdaad worden vastgelegd in een
convenant, zoals de onderzoekers voorstellen.
De leden van de D66-fractie constateren met de onderzoekers dat de
wereld continu verandert, maar DNB in beperkte mate mee verandert.
Deze leden lezen dat DNB gaat onderzoeken of er aanpassingen nodig zijn
1

Kamerstuk 32 545, nr. 157.

3

in de interne governance, terwijl de Minister stelt dat de huidige kaders
voldoende basis vormen voor de (interne) rolverdeling. De leden van de
D66-fractie vragen of er breder onderzoek kan worden gedaan naar
toezicht in de financiële sector in de veranderende wereld van nu. Kan de
Minister hierover in overleg treden met DNB en de AFM, om een
onderzoek naar de vormgeving van financieel toezicht in Nederland te
starten, zo vragen deze leden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken met betrekking tot de kaderevaluaties van de AFM en DNB
over de periode 2016–2020. Naar aanleiding van het genoemde punt
brengen de leden van de PVV-fractie het volgende naar voren.
Kostenontwikkeling
De leden van de PVV-fractie merken allereerst op dat Kwink heeft
vastgesteld dat er geen duidelijke uitspraken kunnen worden gedaan over
de doelmatigheid van de AFM, omdat er geen duidelijke benchmarkinformatie aanwezig is. Daarom pleit Kwink ervoor dat AFM en het Ministerie
van Financiën zich inzetten voor het openstellen van een Europese
benchmark van de kosten van het gedragstoezicht, aangezien deze nu niet
voorhanden is. De leden van de PVV-fractie willen weten wat een
Europese benchmark eventueel zou inhouden en of de Minister het eens
is met de AFM dat gebleken is dat een Europese benchmark lastig is
vanwege de verschillende toezichtmodellen en het gebrek aan informatie
over interne kostentoedelingen bij andere toezichthouders. Zo neen, kan
de Minister dit nader toelichten? De leden van de PVV-fractie willen tevens
weten of de Minister een Nederlandse benchmark kan laten ontwikkelen
om de doelmatigheid van de AFM te onderzoeken.
De leden van de PVV-fractie merken voorts op dat Kwink constateert dat er
bij de sector onvrede heerst over de ontwikkeling van de toezichtkosten.
Tegelijkertijd is het nog onvoldoende duidelijk waarom de kosten
toenemen, wat de effecten van het toezicht zijn en welke maatregelen er
worden genomen om de kosten beheersbaar te maken. De leden van de
PVV-fractie willen weten welke aanvullende maatregelen de Minister
bereid is te treffen om voldoende inzichtelijk te maken waarom de
toezichtkosten toegenomen zijn. Met hoeveel procent zijn de toezichtkosten de afgelopen jaren toegenomen en hoeveel bedragen deze? Kan
de Minister de toezichtkosten laten uitsplitsen? De leden van de
PVV-fractie vragen tevens te onderzoeken in welke mate de toezichtkosten
zijn gestegen door toedoen van Brussel.
Aansprakelijkheidsbeperking
De leden van de PVV-fractie merken vervolgens op dat Kwink op basis van
hetgeen in de gesprekken naar voren is gekomen tevens geen harde
uitspraken kan doen over de effecten van de aansprakelijkheidsbeperking.
De leden van de PVV-fractie willen weten of er iets veranderd had kunnen
worden aan de onderzoeksmethodiek van Kwink en op welke wijze de
effecten van de aansprakelijkheidsbeperking beter zouden kunnen worden
onderzocht, zodat er wel harde uitspraken kunnen worden gedaan.
Samenwerking
De leden van de PVV-fractie merken ten slotte op dat voor wat betreft de
interne governance van DNB de «Europeanisering» en de digitalisering
van samenleving en toezicht volgens het rapport de belangrijke ontwikke-

4

lingen in de evaluatieperiode zijn geweest en zullen blijven. De leden van
de PVV-fractie lezen in het rapport dat de huidige governance nu de vraag
oproept of deze nog optimaal is in het licht van de genoemde ontwikkelingen en gewijzigde (Europese) omstandigheden. Kan de Minister deze
vraag beantwoorden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatierapporten van de AFM en DNB over de uitvoering van hun zbo-taken en de
brief van voormalig Minister van Financiën Hoekstra hierover, en hebben
daarover enkele vragen aan zijn opvolger.
De eerste aanbeveling van Kwink bij AFM is om beter uit te leggen
wanneer en waarom de AFM wel opereert vanuit haar brede maatschappelijke doelstelling, en wanneer en waarom ook niet. De leden van de
CDA-fractie vragen of de Minister de mening deelt dat juist het uitleggen
waarom bepaald toezicht wordt gehouden op handelen met potentiële
maatschappelijk schade, belangrijk is voor medewerking van de partijen
waarop het toezicht wordt gehouden. Zij vragen of de Minister
voornemens is hier op verbetering aan te sturen en of hier ook niet een rol
voor de Minister van Financiën ligt. Zij lezen ook dat de AFM nu soms te
gedetailleerd richting geeft en meer zou toe kunnen werken naar rule
based toezicht in de praktijk. Hoe ziet de Minister dit en is de ook Minister
van mening dat rule based toezicht mogelijkheden biedt de kwaliteit van
toezicht te verbeteren ten opzichte van het voldoen aan compliancelijstjes?
Ook valt het deze leden op dat het volgens het rapport niet goed mogelijk
is geweest uitspraken te doen over de doelmatigheid en efficiëntie van de
werkzaamheden van de AFM, omdat er geen duidelijke benchmarkinformatie is. Onderzoekers stellen voor in te zetten op een Europese
benchmark, maar daar voelt de AFM weinig voor. Hoe beoordeelt de AFM
op dit moment of zij doelmatig werkt? Kan de Minister aangeven wat voor
alternatieven zij ziet om de doelmatigheid van de AFM beter te meten, of
welke alternatieven de AFM zelf het meest kansrijk acht? De Minister geeft
aan de Kamer op korte termijn te informeren over gesprekken met de
AFM over een benchmark. Wanneer staat dit op de planning en kan de
Minister de Kamer hier spoedig over informeren?
Hoe kijkt de Minister aan tegen het risico dat de Kwink Groep beschrijft
voor de kwaliteit en expertise bij de AFM, omdat de AFM moeite heeft
financieel-economische kennis aan zich te binden en er weinig zijinstroom
is van ervaren professionals?
Ook lezen de leden van de CDA-fractie dat het rapport de AFM aanbeveelt
in haar risicogebaseerde toezicht ook laagdrempelige en open contacten
met de sector te onderhouden, met name bij de accountancy, om
vroegtijdig signalen en meldingen van incidenten te kunnen verkrijgen. De
eerste conclusie bij het onderzoek naar DNB is voorts dat het draagvlak
voor concrete invulling van risicogebaseerd onderzoek kan worden
versterkt, waarbij de aanbeveling is dat er meer aandacht moet zijn voor
draagvlak en invulling van het risicogebaseerde toezicht, bijvoorbeeld
door meer transparantie of actieve consultatie van stakeholders. Blijkbaar
is het toezicht van DNB onvoldoende transparant en gaat DNB te weinig in
gesprek met de financiële instellingen waar hij toezicht op houdt, wat ten
koste gaat van het draagvlak in de financiële sector. Kwink vindt dat het
toezicht wat menselijker kan, waarbij het niet alleen maar gaat om de
kwaliteit van toezicht en beheersing van risico’s. Hoe beziet de Minister dit
en wat vindt de Minister dat DNB moet veranderen om het draagvlak te
versterken? Nu zijn deze leden heel benieuwd hoe de AFM en DNB dan op
dit moment optreden. Het lijkt deze leden immers logisch dat de toezicht-

5

houders voor goed toezicht niet alleen op afstand staan, maar zich ook
binnen de sector bewegen om goed en vroegtijdig inzicht te krijgen in de
risico’s die daar spelen, maar ook om van de sector feedback te krijgen en
zorgen te horen. Kan de Minister met de AFM en DNB bespreken hoe zij
beter contact met de sector willen gaan onderhouden, maar ook in contact
treden met de sector over wat zij nodig hebben, en over acties op dit vlak
aan de Kamer rapporteren?
Ten aanzien van het verzamelen van data vragen de leden van de
CDA-fractie zich af om wat voor soort data het in dit geval gaat, die
mogelijk strijdig is met wat zij van de AP mogen vragen. Kan de Minister
daar toelichting op geven? En hoe wordt in dit kader gekeken naar alle
informatie die banken moeten verzamelen en de sector moet verstrekken
in het kader van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme (Wwft), wat voor hen een zware last vormt? Wat doen de AFM
en DNB met deze data? En is wat gevraagd wordt en om serieuze
inspanning van de financiële sector vraagt, in evenwichtige verhouding
met wat ermee gedaan wordt?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Minister aankijkt tegen de
conclusie uit het rapport dat DNB zich te weinig zou inspannen om
innovatie bij onder toezicht staande instellingen mogelijk te maken, dat
DNB strenger is dan andere Europese toezichthouders, en te weinig
aandacht van de wetgever vraagt voor ruimte voor innovatie, wat nadelig
kan zijn voor vernieuwing en concurrentiekracht van de Nederlandse
financiële sector. Welke ruimte bij de regels is hier wel voor nodig? Wil de
Minister hierover ook het gesprek aangaan met DNB, maar ook met de
financiële sector zelf, en aan de Kamer rapporteren wat er nodig is om
juist die vernieuwing en concurrentiekracht in de financiële sector te
bevorderen, zonder dat dit leidt tot risico’s?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de onderzoekers zich afvragen of de
huidige governance van DNB nog optimaal is, met name de positie van de
Raad van Commissarissen, in het bijzonder de overheidscommissaris en
de Bankraad. Kan de Minister nader toelichten wat de onderzoekers
hiermee bedoelen en hoe zij hiernaar kijkt?
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie in reactie op de conclusies uit
het rapport hoe de Minister wil toezien op betere samenwerking tussen de
toezichthouders in Nederland. Niet alleen de samenwerking tussen de
AFM en DNB, maar ook de samenwerking met de Autoriteit Persoonsgegevens en de ACM. Ziet de Minister tussen deze instanties ook niet een
mogelijkheid tot betere afstemming, en hoe zou die afstemming er het
best uit kunnen zien?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
kaderwetevaluaties van de Autoriteit Financiële Markten en De Nederlandsche Bank. De leden vragen de Minister waarom de effectmeting nog
niet op orde is. De leden vragen de Minister of zij kan duidelijk maken wat
er nu eigenlijk mis is met de effectmeting. De leden vragen de Minister of
zij na deze evaluatie gerust is op eventuele risico’s van financiële markten.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom digitalisering niet
veel hoger op de agenda staat bij de AFM en DNB. De leden vragen de
Minister hoeveel aansporingen nog nodig zijn. De leden denken dat
daarmee ook eventuele overlap tegengegaan kan worden. De leden
vragen de Minister wat zij gaat doen om te voorkomen dat er meer
overlap is.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over het opstellen van een
Europese benchmark. De leden vragen wat hier de bedoeling van is. De
leden vragen de Minister of het opstellen van een benchmark normaal is

6

in deze kwestie. Voorts vragen deze leden aan de Minister of er niet een
eigen toetsingskader is voor toezicht in Nederland.
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt heeft met belangstelling kennisgenomen van de evaluatie
van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (Kaderwet) van de
Stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank
N.V. (DNB). Het lid Omtzigt onderschrijft het belang van frequente
evaluatie van het functioneren van zelfstandige bestuursorganen (zbo’s)
op basis van doelmatigheid en doeltreffendheid. De AFM en DNB zijn
belast met het (complementaire) financieel toezicht op de financiële
markten, waarbij de AFM verantwoordelijk is voor het gedragstoezicht en
DNB voor het prudentieel toezicht (het zogenaamde twin peaks-model).
Het is van belang dat de AFM en DNB in het maatschappelijk belang
bijdragen aan het goed functioneren van de financiële markten. Het lid
Omtzigt heeft enkele opmerkingen en vragen.
Datagedreven toezicht
Het lid Omtzigt leest dat de AFM en DNB een datagedreven toezichtaanpak als ambitie hebben. Het lid Omtzigt vraagt hier of de Minister oog
blijft houden voor de AVG, om zo ethisch en verantwoord met data van
financiële instellingen om te blijven gaan. De evaluatie geeft weer dat de
AFM een samenwerking heeft met de AP, maar dat het gebruik van
datagedreven toezicht pal tegenover het streven naar dataminimalisatie
van de AP staat. Het lid Omtzigt benadrukt het blijvende belang van de
fysieke aanwezigheid van een inspecteur in het veld om daar risico’s te
signaleren en informatie op te halen. Datagedreven toezicht is dan een
aanvulling en het lid Omtzigt vraagt de Minister om verduidelijking hoe
zowel de AFM als DNB concreet zicht houden op het legaal, ethisch en
verantwoord omgaan met gegevens van burgers en bedrijven tijdens dit
datagedreven toezicht en het gebruik van (zelflerende) algoritmes. Risico’s
moeten worden voorkomen om grootse en extreem nadelige consequenties voor individuele financiële instellingen tegen te gaan. Daarnaast
vraagt het lid Omtzigt welke interne checks en balances aanwezig zijn
binnen de toezichthouders, om te voorkomen dat instellingen wordt
gevraagd data te verstrekken, waarvan onduidelijk is of deze wel verstrekt
mogen worden op grond van de AVG.
Het lid Omtzigt onderschrijft volledig het belang van intensievere
samenwerkingen tussen de DNB en AFM, om zo krachten te bundelen en
het publieke belang sterker te dienen. Het lid Omtzigt vraagt in het kader
van de afstemming in werken tussen de AFM en DNB, of de IT-systemen
van beide toezichthouders goed en veilig op elkaar zijn afgestemd om zo
ook dubbele uitvraag bij financiële instellingen te voorkomen. Het lid
Omtzigt vraagt zich af of, en zo ja welke afspraken er tussen de toezichthouders en de AP liggen als het gaat om proportionaliteit van
data-uitvragen.
Accountancysector en rentederivaten
In de evaluatie van de AFM leest het lid Omtzigt dat de Commissie
Toekomst Accountancysector (CTA) eerder concludeerde dat het stelsel
van toezicht op accountantsorganisaties ondoorzichtig en complex is en
dat de verhouding tussen onafhankelijk toezicht en kwaliteitstoetsing
aangepast diende te worden. Vanaf 2022 verricht de AFM het toezicht op
Organisaties van Openbaar Belang. Het lid Omtzigt is benieuwd naar
verdere concrete plannen om het toezicht op de accountantsorganisaties
te verbeteren en transparanter te maken. Verder wenst het lid Omtzigt een

7

toelichting hoe wordt voorkomen dat het gedragstoezicht het onderspit
delft als jaarrekeningen van systeemrelevante financiële ondernemingen
ernstige fouten of zelfs malversaties bevatten.
Ook in beide evaluatierapporten van Kwink wordt met geen woord gerept
over het jarenlange inadequate toezicht op deze handel in OTC-derivaten
en onderpandbeheer, die (mede) hebben geleid tot de liquiditeitscrisis in
2007. Het is het lid Omtzigt bekend dat er diverse (klacht)brieven naar
zowel het bestuur als de raad van toezicht van de AFM zijn gestuurd
alsmede naar de Minister met betrekking tot het heimelijk verwijderen van
margin(bewaking) en marginrekeningen, balanscorrecties (waar het lid
Omtzigt zelf ook in 2018 Kamervragen over heeft gesteld aan de Minister)
met betrekking tot liquiditeit en aanpassingen in contracten waardoor
klanten werden gedupeerd. In 2018 zijn Kamervragen gesteld aan de
Minister over de marktwaarde van rentederivaten en het liquiditeitsrisico.
In 2015 en 2020 zijn Kamervragen gesteld over de niet-transparante
liquiditeitsopslag. Dit reikt verder dan de «buitenwettelijke toezichttaken»
en betreft het prudentieel- en gedagstoezicht, alsook het toezicht op
accountants. Tot op de dag van vandaag tast lid Omtzigt echter in het
duister waarom deze balanscorrecties zijn gemaakt en of deze (mede) van
invloed zijn geweest op de invoering van de liquiditeitsopslag in 2009 en
meer in het algemeen, de bescherming van de klanten. Het lid Omtzigt
vraagt wat het bestuur en de raad van toezicht van de AFM alsmede de
Minister met deze talloze (klacht)brieven over de wantoestanden bij
beleggingsdiensten met rentederivaten heeft gedaan. Kunnen zij een
overzicht geven van hoeveel brieven zij elk ontvangen hebben, wat de
signalen waren en hoe daarop gehandeld is?
Verder vraagt het lid Omtzigt of het wegtrekken van het proces van de
(initiële) herbeoordelingen rentederivaten in 2015, het advies van de AFM
voor het aanstellen van onafhankelijke leden, het «instellen» van de
zogenaamde derivatencommissie door de Minister en het overleg met
zowel de AFM als de derivatencommissie «noodzakelijke voorzieningen»
zijn in de zin van artikel 23 Kaderwet zbo. Zo niet, hoe kwalificeren die
maatregelen bestuursrechtelijk en op basis van welke publiekrechtelijke
bevoegdheid heeft de Minister die maatregelen/besluiten genomen?
De Kwink-evaluatie AFM biedt geen antwoord op de vraag wat betreft het
toezicht op financiële verslaggeving of de AFM haar wettelijk instrumentarium voldoende benut. Het lid Omtzigt wenst graag een toelichting
waarom de evaluatie van zowel AFM als DNB geen antwoord biedt. Meer
in het bijzonder wenst het lid Omtzigt een toelichting op de vraag of
Kwink onderzoek heeft gedaan naar (het toezicht op) de majeure
balanscorrecties bij de systeemrelevante banken in 2017 in de jaarverslagen van 2016. Hier zijn niet alleen Kamervragen over gesteld door het
lid Omtzigt in 2018 aan de Minister, maar ook enkele artikelen over
gepubliceerd door het journalistieke onderzoeksplatform Follow The
Money.
Legaliteitsbeginsel
Het legaliteitsbeginsel is een belangrijk, zo niet het belangrijkste,
fundament van de democratische rechtsstaat. Uit de Kwink-evaluatie van
de AFM blijkt echter dat de AFM vaker gebruik is gaan maken van
informele toezichtinstrumenten. Het lid Omtzigt ontvangt graag informatie
over de verschillende toegepaste informele toezichtinstrumenten die door
de AFM gedurende de evaluatieperiode zijn gebruikt. Hoe verhouden deze
niet-wettelijke handhavingsmaatregelen zich tot het legaliteitsbeginsel?
Nu deze informele toezichtinstrumenten vaker worden toegepast en
duidelijk ook de voorkeur van de toezichthouders genieten is lid Omtzigt

8

van oordeel dat deze een wettelijke grondslag behoeven. Bovendien
vraagt het lid Omtzigt of informele toezichtinstrumenten invloed hebben
op de (reikwijdte van de) aansprakelijkheidsbeperking van de AFM en
DNB.
Onafhankelijkheid
Het lid Omtzigt zet vraagtekens bij de onafhankelijkheid van de AFM en
DNB, die volgens Kwink Groep goed geborgd zou zijn in wet- en regelgeving. Echter, de rol van de Kamer is op dit moment beperkt als het gaat
om het controleren van de taakoefening van de zbo’s. Via deze vijfjaarlijkse evaluatie probeert de Minister het primaat van de politiek toch nog
te waarborgen. Het lid Omtzigt onderschrijft het belang van direct en
frequenter contact tussen de Kamer met zowel DNB en AFM. Het lid
Omtzigt leest dat er vanuit de sector kritiek is dat de AFM erg dichtbij het
Ministerie van Financiën staat en invloed zou proberen uit te oefenen op
het door de Minister gevoerde beleid. Afspraken over het contact tussen
de AFM, DNB en het ministerie over informatie-uitwisseling zijn
vastgelegd in het Memorandum of Understanding (MoU) uit 20192. In
deze MoU is vastgelegd dat DNB en de AFM desgevraagd of uit eigener
beweging vertrouwelijke informatie kunnen verstrekken aan de Minister,
met oog op de stabiliteit van het financiële stelsel en/of met oog op de
inzet van het crisisinstrumentarium. Deze informatie-uitwisseling is
uitgezonderd van de Wet openbaar bestuur. Echter, er is ook vastgelegd
dat DNB, de AFM en de Minister ook in normale omstandigheden, met
inachtneming van wettelijke geheimhoudingsplichten, overleg voeren en
informatie uitwisselen. Het lid Omtzigt vraagt hoe frequent deze reguliere
overleggen plaatsvinden. Daarnaast vraagt het lid Omtzigt of er tijdens dit
soort gesprekken en overleggen ook besluiten worden genomen over het
in te zetten instrumentarium bij een onder toezicht staande. Het lid
Omtzigt is benieuwd of, en zo ja, in welke frequentie dit soort reguliere
gesprekken ook met andere (internationale) toezichthouders, de Europese
Centrale Bank (ECB) en de drie Europese toezichthoudende autoriteiten
(ESA’s, te weten de Europese Bankenautoriteit EBA, de Europese
Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen EIOPA en de
Europese Autoriteit voor effecten en markten ESMA), plaatsvinden. Tot
slot op dit punt, vraagt het lid Omtzigt wat de juridische basis is van deze
vastgelegde afspraken tussen de toezichthouders in het Memorandum of
Understanding (MoU).
Benoeming bestuurders
Bovendien ziet het lid Omtzigt een risico dat indirect het prudentieel en
systeemtoezicht kan prevaleren door benoeming van specifieke
bestuurders. Het valt het lid Omtzigt op dat het gedragstoezicht sinds de
kredietcrisis steeds meer wordt uitgevoerd door bestuurders die
afkomstig zijn van het Ministerie van Financiën, DNB en het bankwezen.
Zo was de voormalig voorzitter van de AFM directielid bij ING/NN toen de
kredietcrisis uitbrak, is de jaarrekening van ING/NN in 2007 met aanzienlijke posities repotransacties (met terugwerkende kracht en zonder
toelichting) aangepast over 2006 en werd zij benoemd terwijl ING/NN nog
niet alle staatssteun had terugbetaald aan de Minister. Bovendien bleek in
2018 dat ING/NN majeure balanscorrecties (186 miljard euro over 2014 en
166 miljard euro over 2015) heeft uitgevoerd die tot op de dag vandaag
niet deugdelijk zijn toegelicht. Veel van deze informatie is via Kamervragen of de media openbaar geworden.
2

Afspraken tussen De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten en de Minister van
Financiën over informatie-uitwisseling en overleg inzake financiële stabiliteit en crisismanagement (2019).

9

Het lid Omtzigt vraagt of de Minister het toezicht van de toezichthouders
kan beïnvloeden door benoeming van bestuurders en in hoeverre de
Minister en toezichthouders daar bij de evaluatie volledig transparant over
zijn (geweest). Daar gaan de evaluaties van Kwink niet op in.
Het lid Omtzigt vraagt de Minister dus om aan te geven in hoeverre
persoonlijke transfers tussen toezichthouder, onder toezicht gestelden,
ambtelijke apparaat, politiek en accountancy en advies wenselijk zijn en
wettelijk toegestaan zouden moeten zijn. Kan de Minister aangeven welke
beperkingen in dit kader wenselijk zouden zijn en hoe die vorm zouden
moeten krijgen?
Lancune in prudentieel toezicht
Op EU-niveau constateerde de Rekenkamer eerder al een lancune in het
prudentieel toezicht3. De Algemene Rekenkamer kan sinds november 2014
geen onafhankelijke externe controle meer uitvoeren op het prudentieel
toezicht op Nederlandse grootbanken en dit leidt tot een controle-gat in
het toezicht op grootbanken. Daarnaast kan de ECB het toezicht op
middelgrote en kleine banken in Nederland, indien zij daar aanleiding toe
ziet, meer naar zich toe trekken. Het lid Omtzigt vraagt hoe de Minister van
Financiën adequate toegang tot relevante ECB-documentatie en informatie voor de interne en externe toezichthouders, DNB, de AFM, de
Algemene Rekenkamer en de Europese Rekenkamer garandeert. Het lid
Omtzigt vindt deze toegang tot informatie essentieel met oog op de
verantwoordelijkheid van de Minister voor het functioneren van het
financiële bestel. Graag ontvangt het lid Omtzigt de gemaakte afspraken
(eventuele MoU) over deze toegang tot relevante ECB-documentatie en
informatie.
Het lid Omtzigt wil graag weten hoe het nationale toezicht ge(waar)borgd
blijft en op welke wijze wordt voorkomen dat bij mogelijke toekomstige
financiële (systeem)crises het Nederlandse (gedrags)toezicht het
onderspit gaat delven. Meer concreet wil het lid Omtzigt weten hoe de
democratische controle op het Nederlandse aandeel in het mondiale
financiële stelsel ge(waar)borgd blijft/wordt.
Effectiviteit twin peaks-model
Het lid Omtzigt maakt zich zorgen over de werking en effectiviteit van het
twin peaks-model in het geval dat het gedragstoezicht en prudentieel
toezicht met elkaar botsen. Welk toezicht en welke belangen prevaleren in
dat geval en zijn toezichthouders en de Minister voldoende transparant in
het geval dat er een keuze wordt gemaakt?
Afname binnengekomen signalen
Het lid Omtzigt constateert dat het aantal binnengekomen signalen bij de
AFM met grote mate afneemt tussen de jaren 2016–2020 (Tabel 5,
Evaluatie AFM, p. 21). Het lid Omtzigt vraagt de Minister deze afname van
binnengekomen signalen nader te duiden.

3

Kamerstuk 32 013, nr. 147.

10