Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

26 234

Vergaderingen Interim Committee en
Development Committee

Nr. 100

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2010
Hierbij zenden we u, zoals gebruikelijk, het verslag van de Mid Term
Review (MTR) van IDA (International Development Association). IDA is het
onderdeel van de Wereldbank dat concessionele leningen en schenkingen
verstrekt aan de armste landen in de wereld. Tijdens de MTR, die van 18
tot 20 november jl. plaatsvond in Washington DC, werd de voortgang in
de uitvoering van IDA-15 (de 15e middelenaanvulling van IDA) besproken
en werd een aantal onderwerpen verder uitgediept. Het verslag is een
vervolg op het d.d. 27 maart 2008 verzonden verslag (Kamerstuk 26 234,
nr. 79) van de IDA-15 onderhandelingen, die in december 2007 zijn afgerond. Aan de onderwerpen die tijdens de MTR aan de orde kwamen,
wordt in het onderstaande kort aandacht besteed.
Voortgang IDA-15
De MTR van IDA-15 stond mede in het teken van de mondiale financiële
en economische crisis. De eerste ochtend bestond uit presentaties van de
ministers van Financiën van Rwanda (Musoni) en Burkina Faso
(Bembamba) over de impact van de crisis op lage inkomenslanden. Zij
gaven aan in welke gevallen IDA effectief is en waar volgens hen verbeteringen nodig zijn. Er werd aangegeven dat er op het gebied van coördinatie tussen verschillende donoren en instellingen (bilateraal en multilateraal) nog verbetering nodig is. Zo zijn er hoge kosten verbonden aan de
verschillende vereisten en voorwaarden. Een terugkerende klacht was ook
het hoge aantal missies dat deze landen te verwerken hebben.
Crisis Response Window
Er was brede steun onder IDA Deputies en vertegenwoordigers van klantlanden voor het opzetten van een tijdelijke, zogenaamde Crisis Response
Window (CRW) binnen IDA-15. Via dit loket zullen extra concessionele
middelen ter beschikking komen voor de IDA-landen die hard door de
crisis worden geraakt. Allocatie van middelen vindt plaats op basis van de

KST140451
0910tkkst26234-100
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 100

1

impact van de crisis en de kwetsbaarheid van landen hiervoor. Voor de
financiering van het CRW worden bestaande middelen binnen IDA
gebruikt. Nederland riep IDA-donoren op vrijwillige bijdragen aan de CRW
te committeren. Vanaf januari 2010 tot juni 2011 (einde van IDA-15) zal
gebruik kunnen worden gemaakt van de CRW.
Ook is er gesproken over het opzetten van een permanente crisisfaciliteit
binnen IDA, om ook in de toekomst IDA-landen te ondersteunen bij het
verwerken van externe schokken. Ten aanzien van een permanente crisisfaciliteit bestond echter nog een aantal vragen en Management stelde
voor de discussie over een permanente crisisfaciliteit tijdens de middelenaanvulling van IDA-16 voort te zetten. O.a. de VS vroeg zich af in hoeverre
er een trade-off bestaat tussen crisisresponse en lange termijn ontwikkeling. Ook benadrukte een aantal landen dat een crisisfaciliteit binnen de
bestaande hulparchitectuur moet passen.
MDRI: netting out en de financing gap
Management gaf aan dat netting out1 van Multilateral Debt Relief Initiative
(MDRI) tot gevolg heeft dat voor een aantal MDRI-landen, met name postconflict landen en fragiele staten, vanaf IDA-19 de reguliere IDA-allocatie
substantieel zal afnemen. Om deze nadelige effecten tegen te gaan stelde
Management voor netting out af schaffen. Hoewel een aantal landen zich
voorstander toonde van het afschaffen van netting out, was de meerderheid, waaronder Nederland, tegen volledige afschaffing, met name
vanwege de principes – waaronder equity of treatment – die aan netting
out ten grondslag liggen. Het merendeel van de donoren was van mening
dat de Bank andere opties zou moeten uitwerken zodat het punt tijdens de
middelenaanvulling van IDA-16 verder besproken zou kunnen worden.
Management zal tijdens IDA-16 dan ook nieuwe opties presenteren om de
negatieve effecten van netting out te verminderen.
Ook werd besproken op welke wijze het MDRI financieringstekort voor de
IDA-15 periode ondervangen zou moeten worden. Management stelde
voor 85 procent van de qualified commitments van compensatiebijdragen
van donoren voor MDRI te gebruiken. Qualified commitments zijn
«zachte» verplichtingen die, anders dan unqualified commitments of
«harde» verplichtingen, juridisch gezien nog moeten worden bekrachtigd.
Management gaf de voorkeur aan deze optie aangezien op dit moment
alle landen die hun MDRI commitments hebben geleverd, hun betalingsverplichtingen ook volledig zijn nagekomen.

1

MDRI netting out houdt in dat de
IDA-allocatie van MDRI-landen gereduceerd
wordt met het bedrag dat aan schuldaflossing
wordt kwijtgescholden. De compenserende
donorbijdragen die IDA ontvangt worden
herverdeeld over alle IDA-landen d.m.v. het op
prestatie gebaseerde allocatiesysteem.
Hierdoor profiteren alle IDA-landen van de
extra middelen die door schuldkwijtschelding
vrijkomen – het zogenaamde equity of
treatment principe.

Bij een grote meerderheid van IDA Deputies, waaronder Nederland, was
er steun voor het gebruik van 85 procent van de qualified commitments.
Enkele landen gaven als argument dat dit ook bij de African Development
Bank plaatsvindt (waar dezelfde groep donoren dit heeft goedgekeurd).
Wel werd er opgemerkt dat dit niet betekent dat landen niet hun uiterste
best moeten doen unqualified commitments te verstrekken, wanneer dit
mogelijk is binnen de nationale begrotingsregels. Een aantal landen gaf
aan dat ook duidelijk moet zijn dat gebruik van qualified commitments
niet voor reguliere IDA commitments geldt, maar slechts voor MDRI.
Besloten is het voorstel van Management te accepteren, waarbij met de
genoemde bezwaren rekening zou worden gehouden. Ook is besloten een
periodieke review te houden.
Ontwikkelingseffectiviteit van IDA
Tijdens de onderhandeling over de middelenaanvulling van IDA-15 spitste
de discussie zich toe op twee deelonderwerpen: harmonisatie en alignment (H&A) en resultaatmeting. In het kader van H&A presenteerde de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 100

2

Bank tijdens de IDA-15 MTR een voortgangsverslag op basis van het Parijs
en Accra Action Plan. De discussie werd ingeleid door de Independent
Evaluation Group (IEG), het onafhankelijke evaluatieorgaan van de
Wereldbank. IEG constateerde dat de prestaties van de IDA projecten in
2008 waren toegenomen ten opzichte van het jaar daarvoor. Van alle
projecten die in 2008 afgesloten waren kreeg 81% van IEG de beoordeling
moderately satisfactory, satisfactory of highly satisfactory. Beter sectorbeleid van de Bank en verbeterde omstandigheden in de IDA-landen werden
als belangrijkste redenen voor de vooruitgang genoemd. De minst goed
presterende projecten waren die op het gebied van gezondheid en
voeding, publieke sector versterking en financiële en private sector
ontwikkeling.
IDA Deputies toonden zich positief over de vooruitgang die door de Bank
is gemaakt. De toegenomen focus van de Bank op steun bij implementatie
werd verwelkomd, met name de steun bij het versterken van landensystemen door middel van capaciteitsopbouw. Zij spoorden de Bank echter
wel aan meer aandacht te besteden aan eigenaarschap van klantlanden.
Dit zou gepaard moeten gaan met verdere decentralisatie en prikkels voor
medewerkers van de Bank voor het opzetten van goede monitoring en
evaluatiesystemen.
De Bank rapporteerde ook over de opzet van een systeem van resultaatmeting dat het mogelijk maakt IDA outcomes te meten en te aggregeren.
Met name in de «lastige» sectoren als sociale zekerheid, publieke sector
hervorming, geweldsvoorkoming etc. was het moeilijk indicatoren te
vinden die overal geldig zijn en betekenis hebben. Voortgang in deze
sectoren was veel meer contextspecifiek, waarbij het streven naar aggregeerbare resultaten ten koste zou gaan van een goede monitoring op
landen en op projectniveau en het verzamelen van goede informatie voor
Bank management.
IDA Deputies toonden zich in het algemeen positief over dit systeem
waarbij de focus meer ligt op outcomes dan outputs, en meer baseline
data wordt gebruikt. Zij gaven wel aan dat onder meer op het terrein van
statistische capaciteitsopbouw in ontvangende landen en de toerekening
aan IDA van bereikte resultaten (attributieprobleem) verdere verbeteringen mogelijk zijn. Zij benadrukten het belang van het aantonen van
concrete resultaten, behaald met IDA-middelen. Voortgang in de verbetering van interne controlesystemen werd toegejuicht, IDA Deputies wezen
op de noodzaak hiermee fraude en corruptie tegen te gaan.
IDA’s rol in post-conflict- en fragiele staten
De Bank gaf aan dat het beleid van IDA in fragiele staten is gericht op het
flexibel kunnen optreden en de interventie zo goed mogelijk af te
stemmen op de behoeften van en situatie in het ontvangende land. Zo
werden de traditionele IDA-instrumenten (advies, technische assistentie,
financiering) aangepast aan de zwakke capaciteit van de ontvanger. In het
algemeen lag het zwaartepunt van IDA-interventies in fragiele staten bij
het opbouwen van de capaciteit van de publieke sector (in het bijzonder
de openbare financiën), het financieren van (sociale) infrastructuur en het
ondersteunen van de VN en andere organisaties die leidend zijn ten
aanzien van de consolidatie van vrede en veiligheid.
IDA Deputies benadrukten het belang van samenwerking en partnerschappen met andere partijen (zoals de multi donor trust funds), in het
bijzonder met de VN. Zij gaven aan dat fragiele staten tot één van de
hoogste prioriteiten behoort (moet behoren) van de Bank en dat er nog
grote uitdagingen zijn, zoals het aantrekken en plaatsen van gekwalifi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 100

3

ceerd personeel in deze gebieden. Zij stelden dat indicatoren in het
systeem voor het alloceren van middelen aan de fragiele staten op basis
van prestatie, scherper toegesneden dienden te worden op de situatie in
die landen. Er was brede steun voor de voorstellen van management om
de periode van de exceptionele steun voor post-conflict en re-engagement
landen te verlengen.
Nederland vroeg daarnaast ook aandacht voor de politieke context waarin
IDA moet opereren in fragiele staten en voor het afleggen van verantwoording (accountability) van de autoriteiten ten opzichte van de eigen
bevolking. Nederland gaf aan dat een flexibele inzet van IDA-middelen
nodig is en dat het werken in fragiele staten gepaard gaat met het nemen
van risico’s, maar dat het van belang is daarbij zorgvuldig te monitoren op
de uitvoering en maatregelen te nemen om corruptie tegen te gaan.
Nederland steunde de activiteiten van de Wereldbank voor de ontwikkeling van indicatoren op het gebied van vredes- en staatsopbouw.
Klimaatverandering
De Bank benadrukte IDA’s platformrol bij de activiteiten op het gebied van
klimaatverandering. Als gevolg van de kwetsbaarheid van IDA-landen
voor de gevolgen van klimaatverandering, is binnen IDA veel aandacht
besteed aan adaptatie (o.a. door vasthouden van water, onderzoek op het
terrein van landbouw en voorbereiding op rampen) en mitigatie (o.a.
beheer van bossen en duurzaam landgebruik). Hierbij kwam de noodzaak
aan de orde van internationaal additionele financiering om te voorkomen
dat de vergrote aandacht voor klimaatverandering ten koste gaat van te
bereiken ontwikkelingsdoelstellingen. IDA’s platformrol bestond uit het
mainstreamen van klimaatverandering in ontwikkelingsprojecten, het
multisectorale perspectief van IDA, de financiële middelen en de leveraging power, en de kennisbasis en (de kwaliteit van) beleidsadvisering.
In hun reacties brachten IDA Deputies, waaronder Nederland, naar voren
dat IDA een belangrijke rol te spelen heeft om IDA-landen te ondersteunen
in hun streven zich aan te passen aan klimaatverandering. Deputies wezen
wel op de UNFCCC Klimaattop in Kopenhagen in december 2009 en de
noodzaak de complementaire rol van IDA ten opzichte van het GEF en
andere actoren goed in het oog te houden, de proliferatie van fondsen en
instrumenten te voorkomen en duidelijkheid te krijgen over de architectuur van klimaatfinanciering. Deputies steunden de activiteiten om klimaat
te mainstreamen en de integratie van risico’s van klimaatverandering in
Country Assistance Strategies. Daarnaast wezen meerdere Deputies op
het belang van internationaal additionele middelen voor IDA’s werk op het
terrein van klimaatverandering. Nederland en Denemarken bepleitten
hoge investeringen in schone energie. Nederland wees ook op de goede
resultaten van de Bank op het gebied van duurzaam landgebruik en het
beheer van bossen en vroeg de Bank haar competitieve voordeel op dit
gebied uit te bouwen.
Gender
Naar aanleiding van een presentatie over de voortgang van het Gender
Action Plan (GAP) van de Bank, toonden veel IDA Deputies zich tevreden
met de behaalde resultaten bij het mainstreamen van gender in activiteiten in IDA-landen. Deze positieve trend zou nog kunnen worden
versterkt in economische en sociale sectoren, met name op het gebied
van women’s empowerment. Met gender werd meer en meer rekening
gehouden in projectvoorstellen, maar toezicht op implementatie was voor
verbetering vatbaar. Het analytische werk was verder verbeterd, maar
Deputies wezen op het belang van het verzamelen van sex-disaggregated

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 100

4

en gender-relevante statistieken om toe te zien op voortgang op het
gebied van gendergelijkheid. Veel IDA-Deputies spraken de zorg uit dat
genderactiviteiten worden gefinancierd door een trust fund (dat in
december 2010 sluit), in plaats van uit de reguliere begroting. Er was
brede ondersteuning voor gender als thema voor het World Development
Report in 2012.
Vooruitblik naar IDA-16
Tijdens de MTR werd ook vooruit gekeken naar de onderhandelingen over
de middelenaanvulling van IDA-16, die in 2010 in 4 rondes zullen plaatsvinden. Hoewel Nederland er voorstander van zou zijn het proces van
middelenaanvulling te versnellen, vormen de begrotingscycli van verschillende landen hiervoor een belemmering. Naar verwachting zullen de
onderhandelingen voor IDA-16 dan ook in december 2010 worden afgerond.
Management van de Bank vroeg aandacht van donoren voor de grote
hoeveelheid trust funds binnen de Wereldbank. Door het grote aantal zijn
deze fondsen moeilijk te managen door de Bank. Bovendien zouden de
operaties die met deze trust funds worden gefinancierd, veel beter aan
moeten sluiten bij de reguliere IDA-operaties. Nederland gaf aan dit
probleem te onderschrijven. Management stelde voor dit onderwerp op
de agenda te zetten voor IDA-16.
Onderwerpen voor de onderhandelingen voor IDA-16 worden in de loop
van december geïdentificeerd. Een aantal landen pleitte ervoor de nadruk
te leggen op zaken als operationele effectiviteit en minder aandacht te
besteden aan verticale thema’s. In ieder geval zullen de langere termijn
financiële soliditeit en de plaats van IDA in de internationale hulparchitectuur aan de orde komen. Veel Deputies, waaronder Nederland, vroegen
specifieke aandacht voor versterking van de stem van klantlanden tijdens
IDA-16.
Over de uitkomsten van de onderhandelingen over IDA-16 zult u na afloop
worden geïnformeerd.
De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
A. G. Koenders
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 100

5