Oostenburgervoorstraat 152 1018 MR Amsterdam Postbus 9354 1006 AJ Amsterdam

Inbreng Kunstenbond
rondetafelgesprek arbeidsmarktpositie in culturele en creatieve sector,
Tweede Kamer, 25 april 2018

Kunstenaars in de tussentijd
Het klinkt misschien gek om te zeggen met alle terechte aandacht, ook
van Uw Kamer, voor de arbeidsmarktagenda, maar voor veel
kunstenaars en creatieven is het een ver van mijn bed show. Het is
abstract, het gaat over plannen, structuur en beleid. Terecht wordt
opgemerkt dat er met zoveel meer waardering over de autonome
betekenis en waarde van kunst en creativiteit wordt gesproken. Dat is
zonder meer positief en nodig, maar de mensen in het veld op de vloer
merken er nog weinig van.
Het is pijnlijk dat diegene die de cultuurparagraaf geïsoleerd van de rest
van het regeerakkoord leest, het woord arbeidsmarkt niet tegenkomt,
noch de zwakke en kwetsbare positie van makers. Een verwijzing naar
het SER-Raad voor Cultuurrapport was op zijn plaats geweest. “De
culturele sector is er, na een periode van flinke hervormingen, in
geslaagd om nieuwe geldstromen, nieuw publiek en verassende
samenwerkingsvormen te vinden. Wel staan specialistische kennis en de
reserves van instellingen onder druk.” Waar, maar niet volledig. Het gaat
voorbij aan de kwetsbare en moeilijke positie van de grootste
investeerders in kunst en creativiteit: kunstenaars zelf.

We zitten een tussenfase, de arbeidsmarktagenda ligt er, er wordt
constructief overlegd met werkgevers en anderen over de uitwerking, nu
komt het aan op de uitvoering. De slag om het inkomen van kunstenaar
te veranderen van sluitpost naar vertrekpunt van de begroting is een
grote opgave. Dat vraagt moed om te veranderen, maar is wel wat er
moet gebeuren. De arbeidsmarktagenda is pas geslaagd als de mensen
die het werk doen er iets van merken. In hun portemonnee.

Pagina 1 van 4

Wij zien dat velen nog steeds bezig zijn met overleven. Ze proberen het
hoofd boven water te houden en te voorkomen kopje onder te gaan. Ook
zien we mensen afhaken, berusting, aanpassing aan de huidige stand
van zaken en gelukkig ook ontluikend zelfvertrouwen om voorzichtig iets
te doen aan deze situatie en je uit te spreken, juist omdat er op een
gegeven moment weinig meer te verliezen is.
Spreek je uit
Ik heb het bewust over voorzichtig uitspreken omdat individuele
kunstenaars en creatieven zoals bekend in een heel kwetsbare positie
verkeren. Dat maakt de drempel om je uit te spreken of om voor je
rechten op te komen heel hoog. Je prijst jezelf daarmee uit de markt.
Toch zouden meer mensen zich moeten durven uit te spreken, en het
echte eerlijke verhaal durven te vertellen. Over armoede. Over het
hebben van artistiek succes, maar tegelijkertijd toch een structureel
verlieslijdende beroepspraktijk hebben, waardoor de belastingdienst
concludeert dat er sprake is van een hobby. Over het aan de kant
geschoven worden omdat je oud bent, of niet vernieuwend genoeg. Over
parttime verdiensten en toch fulltime werken. Over inkomsten die door
bezuinigingen zó laag zijn, dat ander werk ernaast een must is. Maar
waarbij er tegelijkertijd zoveel weken zijn volgepland, of de agenda
beschikbaar moet worden gehouden dat werken bij andere
opdrachtgevers vaak onmogelijk is. Over de onbespreekbaarheid om in
dienst te treden bij het structureel verrichten van werk, of juist zoveel
moeten werken voor een grote opdrachtgever dat andere opdrachten in
de knel komen. Over werken met wurgcontracten zonder
onderhandelingsruimte. En over geld dat in en om de sector juist ook
wordt verdiend door grote bedrijven met ongezond veel marktmacht.
Bedrijven die alle waardevolle content in eigendom hebben en
houden. Producenten en uitgevers presenteren zich ook geregeld als
makers, bijvoorbeeld om auteursrechten op te kunnen strijken.
Wij roepen kunstenaars en creatieven op om zich uit te spreken. Maar
ook instellingen, werkgevers en opdrachtgevers. Ook die zijn nog vaak
bezig met overleven, of zitten in de kramp waarbij onderbetaling en het
vermijden van dienstverbanden hoeksteen van het HRM-beleid is. En

Pagina 2 van 4

ondertussen wordt de schijn opgehouden naar buiten toe door te blijven
produceren, presenteren en doceren. Maar ook de Tweede Kamer zal
zich uit moeten spreken over politieke keuzes en aanvaarding van
consequenties.
Van woord naar daad vraagt aandacht en scherpte van Uw Kamer
Wij vragen u om scherp en vasthoudend te zijn. Het is makkelijk voor fair
practice, fatsoenlijke beloning en eerlijke contracten te zijn zonder dat dit
consequenties heeft. Het veld investeert zelf veel in de
arbeidsmarktagenda. Zo werken wij aan een creatieve coalitie van
beroepsverenigingen. Sociale partners werken samen, net als het
gesubsidieerde en het ongesubsidieerde deel van de sector. Uw hulp is
echter wel nodig. Het komt eropaan om ook daadkracht te tonen in de
uitvoering. Dat vraagt om een sterke inzet en bemoeienis van de regering
en colleges van B&W, en om een alerte houding van raden en Uw
Kamer.
Aandachtpunten en aanbevelingen voor Uw Kamer
• Smeed het ijzer nu het heet is. Er is nu aandacht voor het
onderwerp arbeidsmarktagenda en ruimte in de begroting van de
minister.
• Hou de arbeidsmarkt van de culture en creatieve sector de eerste
jaren steevast op de agenda, veranderen kost tijd.
• Goede bedoelingen en intenties leiden niet automatisch tot
verbetering. Veranderen kost moeite en moet meestal van buitenaf
worden afgedwongen.
• Hoed u voor tijdelijkheid. Er moet een structureel effect worden
bereikt. Blijf minister(s) bevragen over de voortgang en de
concrete resultaten.
• Investeer in randvoorwaarden zoals inrichting van een structuur
(plus financiering), versterking van verenigingen en van de sociale
dialoog en fondsvorming, bijvoorbeeld een O+O fonds. Zo is een
kleine drie ton die we er nu voor hebben niet genoeg voor een jaar
arbeidsmarktbeleidsontwikkeling met 25 actiepunten. De ambities
van de arbeidsmarktmoeten ook waargemaakt kunnen worden,
dat vraagt een investering in het proces.

Pagina 3 van 4

•

•
•

•

Laat de sector vooroplopen in arbeidsmarktbeleidsontwikkeling en
verbindt de agenda’s van de ministers van Cultuur en van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid aan elkaar.
Accepteer stijging van tarieven en subsidiebedragen als nieuwe
inkomstenbronnen niet toereikend zijn.
Investeren vraagt niet alleen geoormerkt extra geld naar
instellingen en investeringen in nieuwe verdienmodellen, maar ook
om borging dat verworven geld toevloeit aan kunstenaars en
creatieven.
Uw Kamer móet scherp blijven op handelen van de minister op
uitvoering van de motie Ellemeet/Asscher en geen genoegen
nemen met ambtelijke en juridische bezwaren. In andere lidstaten
(die onder hetzelfde mededingingsrecht vallen) kan het ook. Waar
een wil is, is een weg.

Kunstenbond, 25 april 2018

Pagina 4 van 4