Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 350

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 21 juli 2009

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter,
Schreijer-Pierik (CDA), Atsma (CDA), voorzitter, Poppe (SP), Waalkens (PvdA), SnijderHazelhoff (VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA),
Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van
Velzen (SP), Samsom (PvdA), Van Dijken
(PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi
(PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan
(CDA), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Thieme
(PvdD), Dibi (GroenLinks), Polderman (SP),
Elias (VVD) en Linhard (PvdA).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk
(CDA), Ten Hoopen (CDA), Luijben (SP), Tang
(PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Pieper (CDA), Koşer Kaya (D66), Van
Leeuwen (SP), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA),
Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten
(CDA), Brinkman (PVV), Ten Broeke (VVD),
Ouwehand (PvdD), Vendrik (GroenLinks),
Lempens (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van Dam (PvdA).
2
Samenstelling:
Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP), Waalkens,
(PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen
(SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Van Dijk
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV),
Boekestijn (VVD), Pechtold (D66), Ten Broeke
(VVD), Gill’ard (PvdA), Van Dijk (SP), Thieme
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(CU), Peters (GL), Vacature (CDA) en Vacature
(VVD).
Plv. leden: Jager (CDA), De Wit (SP), Van der
Vlies (SGP), Vos (PvdA), Haverkamp (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops
(CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA), Kuiken
(PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer
(SP), Wilders (PVV), Nicolaï (VVD), Van der
Ham (D66), Van der Burg (VVD), Besselink
(PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand (PvdD),
Voordewind (CU), Vendrik (GL), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA) en SnijderHazelhoff (VVD).

KST133702
0809tkkst21501-32-350
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 en de
vaste commissie voor Europese Zaken2 hebben op 17 juni 2009 overleg
gevoerd met minister Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
over:
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 15 juni 2009 inzake de geannoteerde agenda van
de Landbouw- en Visserijraad van 22 en 23 juni 2009
(21 502-32, nr. 341);
–
de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 10 juni 2009 inzake het verslag van de
Landbouw- en Visserijraad van 25 en 26 mei 2009 (21 501-32,
nr. 338);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 29 april 2009 inzake de voortgang van het Europese Schoolfruitprogramma (21 501-32, nr. 331);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
24 april 2009 over de verordening inzake langetermijnplan
noordelijk heekbestand d.d. 24 april 2009 (22 112, nr. 850);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
18 mei 2009 over de mededeling inzake steun voor landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps d.d. 18 mei 2009
(22 112, nr. 862);
– de brief van staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
26 mei 2009 over de mededeling inzake bouwen aan een duurzame toekomst voor de aquacultuur d.d. 26 mei 2009 (22 112,
nr. 869);
– de brief van staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
2 juni 2009 over de verordening van de Raad tot vaststelling
meerjarenplan voor het westelijke horsmakreelbestand
(22 112, nr. 868);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over vervroegde betaling inkomenssteun (21 501-32,
nr. 339).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

1

Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Atsma
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Waalkens
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Dortmans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

2

Voorzitter: Schreijer-Pierik
Griffier: Dortmans
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Atsma, Jacobi, Koppejan,
Ouwehand, Polderman, Schreijer-Pierik en Snijder-Hazelhoff;
en minister Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), die
vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Wij trekken anderhalf uur uit voor de landbouwonderdelen
en een uur voor de visserijonderdelen.
Landbouwraad
Minister Verburg: Voorzitter. Van de geannoteerde agenda zijn inmiddels
twee punten afgevoerd, namelijk het nieuwe voedselhulpprogramma voor
de minst bedeelden en de voorstellen voor het Europese lidmaatschap
van de Internationale Wijnorganisatie.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik begin met een punt dat niet op de
agenda staat maar waar ik wel nieuwsgierig naar ben, namelijk naar het
gesprek met de Franse minister over de kievitsmoord in Frankrijk. Wij
willen een eind maken aan dit soort jachtpraktijken. De vorige keer was de
minister niet in de gelegenheid om de Franse minister te spreken, maar ik
wil graag weten hoe het gesprek nu is afgelopen.
De discussie over de lange termijn gaat voorbij aan de huidige discussies
over de health check. De minister geeft aan alleen in te kunnen stemmen
als het in lijn is met het kabinetstandpunt over de health check, de houtskoolschets en de begrotingsevaluatie en bovendien mogen de conclusies
van deze discussie niet vooruitlopen op de discussie over de begrotingsherziening. Deze uitgangspunten delen wij.
De kwaliteit van agrarische producten. De aandacht voor voedselkwaliteit
is belangrijk, maar wij willen graag inzetten op gezondheid en duurzaamheid. De minister geeft aan in te zetten op een betere borging van de
kwaliteit van de landbouwproducten zonder dat dit gepaard gaat met
substantiële kosten en lasten. Dat is een dilemma. Kan de minister
uitleggen hoe deze twee aspecten met elkaar verbonden kunnen worden?
Bij de less favoured areas worden de criteria voor aanwijzing en begrenzing van de hoofdcategorie andere probleemgebieden herzien. Nederland
heeft hierin nog geen gebieden, maar dat is in de toekomst wel mogelijk
voor bijvoorbeeld de veeweidegebieden. Kan de minister uitleggen hoe in
de toekomst het beleid wordt vormgegeven?
Het punt over de minstbedeelden is van de agenda gehaald, maar ik hoop
wel dat zij hun voedselhulp in de eigen lidstaten behouden.
Dan het voorstel van de Europese Commissie (EC) voor het beschermen
van dieren bij het doden. Wij zijn het met de minister eens dat uitfasering
van de methode van het elektrisch waterbad voor het bedwelmen van
pluimvee op Europees niveau het allerbelangrijkste aandachtspunt is.
Nederland moet in ieder geval de ruimte hebben om dit waterbad te
verbieden. De inzet van de minister is te prijzen en wij hopen dat zij haar
Europese collega’s kan overtuigen van de noodzaak tot afschaffing.
Dan de mededelingen van de EC aan de raad en het parlement over de
duurzame ontwikkeling van aquacultuur in de gemeenschap. Aquacultuur
is vis. Ik zal het daarbij aan de orde stellen.
Dan stel ik het Committee on Sustainable Development (CSD) aan de
orde. De minister schrijft dat klimaatmaatregelen geen negatieve
gevolgen mogen hebben voor de wereldvoedselvoorziening. Is de
minister het met mij eens dat er serieus gekeken kan worden naar maatregelen in de landbouw om in ieder geval de broeikasgassen terug te
brengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

3

De sector heeft bijgedragen tot implementatie van het schoolfruitprogramma. Wat is de stand van zaken? Wij willen graag dat de minister
kritisch kijkt naar mogelijkheden om het Europese programma in Nederland te implementeren.
De heer Polderman (SP): Voorzitter. Over de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid gaat de discussie verder. Ik vind de opmerking terecht dat de conclusies niet vooruit mogen lopen op de begrotingsherziening en de financiële perspectieven van 2014 tot 2020. Wij zien
steeds duidelijker een dreigend verschil van inzicht tussen de minister en
de Kamer. Er ligt nog een motie van mij voor die, wellicht gewijzigd, toch
nog voor het reces in stemming zal worden gebracht. Ik zie bij de langetermijnvisie toch een conflict tussen de lijn van de minister en die van de
Kamer Bij de kwaliteit van agrarische producten betwist niemand dat het
aspect van duurzaamheid van belang is. Het gaat niet alleen over kwantiteit, maar ook over kwaliteit. Productie met respect voor mens, milieu en
dier. De manier waarop de regering dat denkt te kunnen bereiken, getuigt
niet van veel realiteitszin. Het kabinet gaat nog steeds uit van het grenzeloos vertrouwen in de regulerende werking van de vrije markt. De consument moet bij zijn keuze de rol van scherprechter spelen. De consument
moet gestimuleerd worden om de juiste producten te kiezen. Hoe lang
houdt de minister nog vol dat het zo werkt? Er is een regulerende en
sturende overheid nodig. De prijs is nog steeds een van de meest bepalende instrumenten. Zolang de maatschappelijke kosten van de gewenste
duurzaamheidseisen niet in het product zijn verdisconteerd en een
onduurzaam product goedkoper is, zal de consument kiezen voor het
goedkoopste product. De ervaring met biologische producten zou de
minister wijzer moeten maken, maar de minister blijft volhardend, om niet
te zeggen koppig, in haar opvattingen.
De discussie over nieuwe voedseltechnieken is relevant. De rapporteurs
van het Europese Parlement (EP) over met name nanotechnologie en
voedsel, hebben met succes in de Europese Unie (EU) gepleit voor een
betere etikettering. Wil de minister zich aansluiten bij deze filosofie en zich
achter de meerderheid van het EP scharen?
Ik kom bij de less favoured areas. Ook hier hebben wij de laatste tijd al
vaker over gesproken. De EC zoekt vanuit Europees perspectief naar een
betere definiëring van dit begrip en dat is begrijpelijk. De vertaling naar
het Nederlands in «maatschappelijk waardevolle gebieden» is vanuit onze
situatie een goede vondst, maar dekt niet helemaal af wat het Europese
punt is. Het gaat natuurlijk om gebieden die vanuit landbouwkundig
oogpunt minder aantrekkelijk zijn. Specifiek voor Nederland is dat deze
gebieden juist landschappelijk hoog gewaardeerd worden, maar dat geldt
niet voor de gehele EU. Daarom kan dit beleid beter nationaal ingevuld
worden. Door de druk op de ruimte in algemene zin is landbouw een van
de grondgebruikers die moet concurreren met stedenbouw, infrastructuur
en natuur en industrie. Ons probleem is de goede afweging. Een landschappelijke afweging is in Nederland een andere problematiek dan in
bijvoorbeeld berggebieden in de Pyreneeën of de Balkan. Wij hebben
Europa niet nodig om de eigen landschappelijke problemen op te lossen.
Deelt de minister onze mening? Zo nee, waarom niet? Ik ben benieuwd of
de EC erin zal slagen zodanige definities op te stellen dat deze het inderdaad wat onduidelijke sociaaleconomische factorenbegrip kunnen
vervangen en voor geheel Europa met 27 landen bruikbaar zal zijn.
Ik had de minister wel willen steunen in haar idee om de minstbedeelden
over te laten aan de nationale politiek.
Diervriendelijk doden is een contradictio in terminus. Het meest diervriendelijke is uiteraard niet doden. Onzinnig in dit verband is de term
humane behandeling. Sinds wanneer slachten wij mensen? Ik sta uiteraard wel achter het streven om het doden zo snel mogelijk en zonder
onnodige pijn en lijden uit te voeren. Nederland klopt zich altijd op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

4

borst over de vooraanstaande rol in de agro-industrie en dan is het
volkomen terecht om bij het slachten voorop te lopen en de misstanden
uit te bannen. Als de EU een belemmering is, dan moeten wij dat als
lidstaat zelf aanpakken en ons niet verschuilen achter EU-regels. De
gebrekkige werking van de elektrocutie in een waterbad is al langer
bekend. In het algemeen overleg daarover heb ik gewezen op de motieVan Velzen die gewoonweg niet is uitgevoerd. Uitfaseren klinkt voor mij
veel te langdurig. De sector heeft de tijd gehad om over te schakelen en
niet uitfaseren, maar verbieden lijkt mij aan de orde. Wanneer komt de
minister in Nederland met een duidelijk verbod en hoe verloopt intussen
de controle zodat aan de misstanden een eind wordt gemaakt? Welke
motie moet de Kamer daarover dan wel aannemen? Misschien een motie
van afkeuring als de minister daarnaar solliciteert?
Ik wil iets zeggen over de zuivelprijzen, ook al staat dat onderwerp niet op
de agenda. Er zijn in Brussel demonstraties aan de gang. De Land- en
Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO) is nog steeds afwijzend, maar de
Duitse boeren maken wel een punt in Brussel. Is de minister bereid haar
standpunt aan te passen?
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. In Duitsland wordt de toelage in juli
gegeven en wij doen dat in oktober. Ik wil graag van de minister weten
waar het probleem zit. Bij de dienst regelingen of bij de Europese begroting? Wij willen graag zo vroeg mogelijk die toelage toekennen aan de
boeren.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik complimenteer de
minister met haar brief over het per 16 oktober betalen van de volledige
bedrijfstoeslag. Ik denk dat de sector daar heel blij mee is.
Ik kom bij de agenda. Daarop staat de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Wij delen de mening van de minister niet dat zij er
nog niet van overtuigd is dat er raadsconclusies moeten komen. Het is nu
juist een goed moment om te komen tot conclusies over de periode na
2013. De minister zegt bovendien in haar brief dat de conclusies niet
vooruit mogen lopen op de discussie over de begrotingsherziening en de
financiële perspectieven. Ik kan mij daar iets bij voorstellen, maar ik vind
deze uitspraak vreemd, want vorige week werd in het debat door de
minister gezegd dat het eerst over de inhoud en dan pas over de euro’s
zou moeten gaan. Dat lijkt haaks te staan op de zin die de minister hier
uitspreekt. Ik wil graag iets meer horen over hoe de minister aankijkt
tegen de raadsconclusies.
De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik heb gezegd dat ik dat verstandig
vond en dat het mij juist niet in tegenspraak lijkt met wat de minister
eerder heeft gezegd. U gaat er kennelijk vanuit dat de landbouwbudgetten
onaangetast moeten blijven, maar dat is net zo goed eerst geld en dan
beleid.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik heb dezelfde opmerking als de heer
Polderman.
Wij zijn ook blij dat het in oktober is. Kunnen wij, indien mogelijk, de
Duitse methode toepassen? Is de VVD dit met ons eens?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik refereer aan het debat van vorige
week, waarin de minister aangaf dat dat veel problemen zou veroorzaken.
Ik herinner de minister eraan dat men nu moet spreken over de inhoud na
2013. Dat zie ik in de stukken niet terug. Kan de minister aangeven hoe zij
tegen de raadsconclusies aankijkt en wat zij een juist moment vindt? Ik
denk dat het belangrijk is om de discussie aan te gaan over de stand van
zaken in Europa na 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

5

Dan de houtskoolschets. De minister heeft gezegd dat deze goed
ontvangen is bij een aantal andere lidstaten. Hoe gaat het debat nu
verder? Een aantal lidstaten is waarschijnlijk niet voldoende. Volgt heel
Europa onze aanvliegroute? Ik heb het idee dat slechts een klein aantal
onze benadering deelt. Ik wil hier graag meer duidelijkheid over.
Er ligt een EC-voorstel voor het beschermen van dieren bij het doden. Ik
kan mij in grote lijnen daarin vinden, behalve in de zinsnede dat er een
mogelijkheid is dat er nationaal strengere maatregelen kunnen worden
genomen. Dat lijkt mij geen goede aanvliegroute. Bij een eerlijk speelveld
in de EU moeten de lidstaten de regels niet strenger kunnen maken, ook
Nederland niet. Daar hebben wij toch problemen mee.
Er is al even gesproken over het quotum. Ook wij zijn bezorgd over de
discussie in de EU over de verruiming van het jaarlijkse quotum. Komt dit
ter sprake in de wandelgangen en hoe staat de minister hierin? Houden
wij onze lijn vast en hoe verloopt dit richting 2015?
Wij hebben vernomen dat diverse Europese lidstaten allerlei maatregelen
nemen om hun boeren tegemoet te komen. Duitsland heeft miljoenen ter
beschikking gesteld en Frankrijk heeft nu een melkprijs gegarandeerd van
€ 0,28 per liter. Ook Ierland heeft aangekondigd de vee- en vleessector
tegemoet te komen. Dit lijkt op een concurrentieslag en geen eerlijk speelveld. Gaat de minister hierover het debat aan? Het kan niet zo zijn dat
bepaalde lidstaten melkprijsgaranties afgeven, want dat zou afwijken van
het Europese speelveld.
In de conclusies van de vorige raad wordt gesproken over een schadevergoeding voor schade die veroorzaakt is door onder de Vogel- en Habitatrichtlijn (Habitatrichtlijn) beschermde dieren. Hierbij staat vermeld dat de
commissaris «heeft benadrukt geen communautaire steun te willen geven
voor dergelijke bedrijfsrisico’s». Ik kan mij voorstellen dat wij niet vanuit
de EU schade gaan vergoeden, maar als schade veroorzaakt wordt door
een Europese richtlijn, dan moet deze wel vergoed kunnen worden in
Nederland.
Het dubbele systeem van boetes en sancties staat niet op de agenda,
maar dit systeem kan niet aan ondernemers worden uitgelegd en het
loopt enorm in de papieren. Ik wil hier graag van de minister duidelijkheid
over.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb een vraag over diervriendelijk doden. Ik
denk dat het juist een voordeel kan zijn als lidstaten strengere maatregelen kunnen nemen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik kan uw stellingname ondersteunen, maar ik ben bezorgd over de vrijheid om af te wijken want hierdoor kunnen nog strengere regels ontstaan. Ik wil dat de concurrentieverhoudingen in beeld blijven.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik heb een klein compliment voor
de minister, want de Partij voor de Dieren is natuurlijk blij met de inzet van
de minister voor het creëren van mogelijkheden voor lidstaten om strengere maatregelen te nemen voor slachtmethoden. Dat is nodig om de
door de Kamer geuite wens van elektrisch bedwelmen uit te faseren en te
verbieden. Hoe groot acht de minister de kans dat deze ruimte wordt
verkregen? Hoe wil de minister in Nederland het verbod op het waterbad
wettelijk verankeren, gezien haar uitspraken over wat er mis is met het
vooropstellen van de kwaliteit van het vlees bij het vaststellen van slachten dodingsmethoden? Het welzijn van de dieren moet voorop staan.
Dan de kwaliteit van agrarische producten. De minister spreekt mooie
woorden over de wens van Nederland om de voedselproductie en
-consumptie te verduurzamen en hierop binnen Europa in te zetten met
respect voor mens, milieu en dier. Hiervan zien wij in Nederland weinig
terug en ik ben bang dat het ook binnen de EU blijft bij mooie woorden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

6

weinig daden. Welke criteria zullen worden gehanteerd voor etikettering
van bijvoorbeeld dierlijke producten als het gaat om dierenwelzijn? Gaat
het om neutrale feitelijke informatie of wordt een logo gebruikt waar de
consument een goed gevoel van krijgt omdat het als duurzaam is bestempeld? Ik herinner aan de beelden van lachende varkens en andere vrolijke
dieren bij slachterijen. Als dat de lijn van de minister is, dan neem ik daar
grote afstand van. Er moet feitelijk en neutraal geïnformeerd worden
zonder invulling van de term duurzaam. Graag een reactie van de
minister. Wij pleiten voor etikettering van producten die tot stand zijn
gekomen met genetische manipulatie, zodat hier duidelijkheid over
bestaat.
Ik vind het vervelend dat de gewasbeschermingsmiddelen als A-punt
behandeld worden, want de meningsverschillen over het uitfaseren van
verschillende stoffen zijn heel groot. Ik hoop dat het milieubelang voorrang krijgt en dat dat binnenkort ook gebeurt met andere gevaarlijke
hormoonverstorende bestrijdingsmiddelen zoals glyfocaat.
Dan het Comité voor Duurzame Ontwikkeling. De minister heeft een aantal
uitgangspunten in de brief genoemd. De meest opvallende vond ik dat
klimaatmaatregelen geen negatieve gevolgen mogen hebben voor de
wereldvoedselvoorziening. Dat lijkt mij goed. Andersom geldt ook dat
onze voedselproductie geen negatieve invloed mag hebben op het
klimaat. Eerder deze week hebben wij met de minister van LNV en de
minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ontwikkeling en Milieubeheer
(VROM) in bredere zin gesproken over het duurzaamheidsbeleid en het
klimaatbeleid. Landbouw heeft wel degelijk een plaats in de klimaatonderhandelingen, maar in de manier waarop het wordt ingevuld, heb ik
nog niet veel vertrouwen. Tijdens dat overleg heb ik ingebracht dat
verschillende wetenschappers vooral een krimp van de veestapel en een
goed landmanagement voorstellen om in te brengen in de klimaatonderhandelingenen. Ik dring hierop aan.
Wat gaat de minister doen aan de verduurzaming van eiwitconsumptie?
Gaat zij dat actief bepleiten?
Wij zijn ontevreden met de brieven over de Dierproevenrichtlijn. Ik wil het
debat eigenlijk voeren met deze minister en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De brief lijkt gedicteerd te zijn door de
farmaceutische industrie en de wetenschap. Ik herken alle argumenten en
ben er diep over teleurgesteld. Ik denk dat wij op een ander moment hier
een diepgaand debat over moeten voeren. Kan de minister er misschien
iets over zeggen?
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ons zijn de acties die op dit moment in
Brussel gevoerd worden, niet ontgaan. De top die de komende dagen in
Brussel gaat plaatsvinden, is hiervoor de aanleiding en niet zozeer de
Landbouwraad.
Ik blijf even bij de zuivelproblematiek. Het gelijke speelveld in de EU lijkt
verschillende afmetingen te krijgen. Wij willen dat de uitgangspunten
overeind blijven en dat er geen renationalisatie in welke vorm dan ook
komt en dus ook geen verkapte of directe steun aan sectoren in bepaalde
landen. Collega’s hebben al gewezen op ontwikkelingen in Frankrijk met
een gegarandeerde melkprijs. Dit heeft te maken met de wetgeving in
Frankrijk die bepaalt dat niet beneden de kostprijs mag worden verkocht.
Dit is sympathiek, maar mag niet leiden tot een ongelijk speelveld. Binnen
Frankrijk zijn ook weer verschillen zichtbaar, zoals in Bretagne waar een
extra plus op de melkprijzen wordt gegeven door de zuivelfabrieken. Dat
leidt terecht tot een groot aantal vragen.
Wij hebben vorige week uitgebreid gesproken over Duitsland waar tot een
versnelde uitbetaling van de toeslagrechten wordt overgegaan. Wij
complimenten de minister met de versnelde uitbetaling van het volle
pond in oktober. De methode van de Duitsers leidt alleen maar tot extra
administratieve lasten. Daar zitten de boeren niet op te wachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

7

De heer Polderman (SP): Voorzitter. Het CDA is met ons van mening dat
wij eigenlijk moeten streven naar een garantieprijs die niet onder de kostprijs zit. Nu andere landen dat in de praktijk brengen, blijft het CDA van
mening dat de minister moet blijven vasthouden aan de regels zoals deze
zijn afgesproken en de boeren moet blijven confronteren met een productie onder de kostprijs. Is het CDA met ons van mening dat hierin nu een
beweging moet komen en dat moet worden gekeken naar herstel van het
speelveld door ook in Nederland de kostprijs te garanderen?
De heer Atsma (CDA): Wij vinden dat de minister eerst alle steunmaatregelen van de lidstaten met haar collega’s in Brussel op een rij moet
zetten. Als een land de afspraken schendt, dan moet daarop worden
gewezen. Ik vraag de minister of de maatregelen in Frankrijk wellicht te
maken hebben met de Franse wetgeving. Nu een zuivelfabriek in Bretagne
waarschijnlijk tijdelijk een opslag op de zuivelprijs betaalt, dan betekent
dit dat de boeren later de rekening gepresenteerd krijgen. Ik ben
benieuwd naar het oordeel van de minister. Het komt uit de lengte of uit
de breedte.
De heer Polderman (SP): Ik constateer dat volgens het CDA Nederland
het braafste jongetje van de klas moet blijven.
De heer Atsma (CDA): Omdat de land- en tuinbouw in Nederland wereldspeler is, hebben wij meer belang bij een gelijk speelveld in Europa en de
wereld. Daarop moet de overheid en dus de minister toezien. Ik kan mij
niet voorstellen dat collega’s in deze zaal andere gedachten zouden
hebben.
Ik sluit mij aan bij de woorden van collega Snijder over de dodingsmethoden van pluimvee. Ook hier geldt dat nationale koppen niet mogen
leiden tot achterstelling van de nationale bedrijvigheid. Het zou snel
kunnen leiden tot een nationale kop, maar dat willen wij niet want dit
doorkruist het speelveld waar de pluimveesector absoluut onderdeel van
is en moet blijven. Wij delen de woorden van mevrouw Jacobi over het
feit dat Europa moet doen wat noodzakelijk is. Wij delen niet het standpunt dat in Nederland moet worden gedaan wat mogelijk is.
Wij hebben al uitgebreid gesproken over de less favoured areas. Nederland heeft 233 000 hectare in verschillende gebieden benoemd. Dit is een
plus voor de ondernemers die werken in gebieden met een natuurlijke
handicap. Vorige week heeft de minister drie gebieden benoemd in het
noorden: de Friese Wouden, het Westerkwartier en Middag Humsterland
in Groningen. Wij hebben al eerder aangegeven dat ook de Waddeneilanden en in het bijzonder Texel in beeld moeten komen. De criteria zijn
nog onduidelijk. Wij steunen de inzet van de minister op dit punt.
Bij de etikettering van agrarische producten waarschuwen wij de minister
voor het feit dat herkomstetikettering ook risico’s met zich meebrengt,
zoals verstoring van markten. Dat kan negatieve effecten sorteren voor
Nederland als exportland. Uit de brieven blijkt dat de minister dat ook wil
voorkomen. De etikettering moet in de eerste plaats gaan over de gezondheid en kwaliteit. Wij vinden het minder relevant waar het product in de
EU is geproduceerd.
Ik kom bij de zorgen over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen.
Wij gaan ervan uit dat de minister de nationale zorg deelt en dat geldt niet
alleen voor tulpen, maar ook voor de aardappelsector. Men maakt zich
hier zorgen over het mogelijk verbod van bepaalde middelen.
Wij hebben moeite met de wijze waarop het Legkippenbesluit naar de
Kamer is gekomen en wat de consequenties daarvan zijn. Als wij
kippenhouderijsystemen gaan verbieden, dan lopen wij voor de Europese
muziek uit. Dat kan alleen als de ondernemers die schade ondervinden,
schadeloos worden gesteld. In de plannen die er nu liggen, komt dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

8

onvoldoende naar voren. Wij overwegen op dit punt via een motie een
uitspraak te doen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De opmerking dat wij voor de Europese
muziek uit zouden lopen, stoort mij nogal. Ik wil graag van de heer Atsma
weten in hoeveel andere Europese landen er legbatterijen met een behangetje zijn. Als wij in 2012 in Europa van de legbatterijen af zijn en in
Nederland kunnen wij nog negen jaar doorgaan met verrijkte kooien,
legbatterijen met een stokje erin, hoe ver lopen wij dan voor de muziek
vooruit?
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Wij hebben deze minister meerdere
malen gewezen op de signalen van de Europese Dierenbescherming aan
de Kamer over het niet naleven van het verbod op legbatterijen in met
name de zuidelijke lidstaten. De minister heeft toegezegd haar collega’s
hierop aan te spreken. De Kamer heeft in een onbewaakt ogenblik in
meerderheid gezegd dat het systeem uitgefaseerd zou moeten worden
voordat de systemen zijn afgeschreven. Als men hiervoor kiest, dan moet
er geld bij geleverd worden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het gaat niet om de legbatterij sec, het gaat
om de legbatterij met een behangetje. Hoeveel van die kooien staan er in
Europa waardoor uw stelling dat wij voor de Europese muziek uitlopen,
hard gemaakt kan worden?
De heer Atsma (CDA): Nederland gaat een systeem verbieden, en dan
praat ik niet over legbatterijen, maar over de kooihuisvesting. Wij hebben
daar eerder over gedebatteerd. Als men overweegt te stoppen, moet dat
eigenlijk in Europees verband gedaan worden. De Kamer heeft op een
onbewaakt ogenblik besloten om voor de Europese muziek uit te gaan
lopen. Dan moet er ook geld bij geleverd worden aan boeren die gedupeerd zijn.
Ik wil de minister complimenteren met haar standpunt over het niet
verder afromen van de toeslagen als het gaat over het Europese landbouwbeleid. Het zou een steek in de rug zijn als fracties de komende
weken een motie indienen met de strekking om de modulatie fors te
verhogen. Hierdoor wordt geld bij de boeren weggehaald en in een grote
pot gegooid. Dat staan de economische omstandigheden niet toe.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Waar haalt de heer Atsma de laatste
conclusie vandaan?
De heer Polderman (SP): Ik neem afstand van de opmerking van de heer
Atsma dat de Kamer in een onbewaakt ogenblik een besluit heeft
genomen met de motie over de legbatterijen. Waar haalt hij deze opmerking vandaan? Dat is een diskwalificatie.
De heer Atsma (CDA): Ik heb eraan toegevoegd dat er even niet goed is
nagedacht en als u wel hebt nagedacht over het steunen van de motie,
dan is het des te erger want dan is er bewust voor gekozen om de ondernemers op achterstand te zetten.
De vraag van collega Snijder is wel degelijk aan de orde. Vorige week is
10% extra modulatie aangekondigd door een tweetal fracties. Gisteren is
de plenaire afronding van het health checkdebat aangevraagd en dat
betekent dat er een motie komt met een voorstel om 10% extra af te
romen. Dat is een steek in de rug wanneer dat doorgaat.
Minister Verburg: Voorzitter. Mijn dank voor de waarderende woorden
van de meeste Kamerleden voor sommige onderdelen van mijn standpunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

9

Over de raadsconclusies van de informele Landbouwraad in Brno merkt
mevrouw Snijder juist op dat ik in het verkiezingsdebat op 3 en 4 juni heb
gezegd dat eerst de inhoud en dan de euro’s aan de orde komen. Ik heb
dat ook bedoeld op pagina 2 van mijn brief en ik citeer: «Bovendien
mogen de conclusies niet vooruitlopen op de discussie over de
begrotingsherziening en de financiële perspectieven 2014–2020». In Brno
hebben wij tijdens een informele Landbouwraad gesproken over de
periode na 2013. Hierover hebben wij al eerder met elkaar gesproken en
dat moet ook kunnen tijdens een informele Landbouwraad. Dat doe je niet
zomaar in een vergadering, daar heb je langere tijd voor nodig. De Kamer
stelt terecht vragen over hoe het nu verder gaat met de houtskoolschets.
Hoeveel Europese lidstaten zijn al over de streep getrokken voor een
dergelijke invulling van de nieuwe gemeenschappelijke landbouwperiode? Dan ga je niet over een nacht ijs. Je weet een ding zeker, je gaat
afstappen van de historische referenties en je zoekt naar nieuwe referentiepunten. Dat moet zodanig zorgvuldig gebeuren, dat de boeren ook na
2013 daarmee vooruit kunnen. Ik heb de conclusies zelf nog niet kunnen
zien, maar deze moeten zodanig zijn dat eerst de inhoud en dan de euro’s
aan de orde komen. Hierop zullen de conclusies beoordeeld worden en dit
is de lijn die in het kabinet is afgesproken. De heer Polderman veronderstelt dat er sprake is van verschillen in opvatting binnen het kabinet. Ik kan
de heer Polderman geruststellen, want die zijn er niet. Het kabinet spreekt
met één mond, maar het geluid is misschien een keer iets anders. Dat heb
ik al vaker uitgelegd. Het kabinet spreekt echt met een mond en over de
Kamer gaat u zelf. Daar treed ik niet in. Ik ken mijn positie ter zake. Dat
geldt ook voor andere belangrijke thema’s en terreinen, want de financiële
perspectieven gaan niet alleen over het gemeenschappelijke landbouwbeleid, maar ook over andere zaken. Het kabinet heeft gezegd dat ook bij de
andere belangrijke thema’s eerst de inhoud met elkaar wordt vastgesteld.
Vervolgens wordt bepaald hoe wordt omgegaan met de budgettering. Dat
betekent dat ik de conclusies van het Tsjechische voorzitterschap daarop
zal beoordelen.
Alle fracties hebben gesproken over de zuivelmarkt. Vorige week hebben
wij vrij uitvoerig stilgestaan bij de mogelijkheid die inmiddels is bevestigd
door de Europese Commissaris, mevrouw Fisher Boel, om vanaf 16 oktober, op voorwaarde dat alle controles zijn uitgevoerd, voor 100% uit te
keren. Formeel 70% in het kader van een voorschot en 30% in de vorm
van een lening tegen een commerciële rente. Via de deminimusregel
kunnen wij tegemoet komen aan die rente. Dat betekent dat wij ten
opzichte van de plannen in Duitsland kiezen voor een overzichtelijke
aanpak van uitbetaling in één keer voor 100% voor die boeren en
bedrijven waarvoor de controles zijn uitgevoerd. Dan hebben wij niet te
maken zoals in Duitsland met de noodzaak voor een eigen keuze van een
ondernemer om zelf een lening af te sluiten bij een commerciële bank tot
dit najaar of voor een periode van drie of vier jaar. De boer moet hiervoor
zelf in actie komen. Het gaat toch ook om de charme van de eenvoud en
de uitvoeringsmogelijkheid. Ik herhaal hier nog maar eens dat wij alles op
alles zetten om aan deze boeren en boerinnen die tijdig hun gegevens
hebben doorgegeven en waarvan de controles zijn afgerond, zo snel
mogelijk te gaan uitbetalen vanaf 16 oktober. De Kamer heeft daar ook
steeds om gevraagd. Ik heb daar begrip voor gehad, maar gezegd dat het
niet zo eenvoudig is, omdat wij daar met Brussel nog uit moeten komen.
Ik dank voor de complimenten voor het verkrijgen van die mogelijkheid.
Dat was niet zomaar iets.
De heer Polderman heeft gevraagd of ik anders ben gaan denken over het
zuivelbeleid. Het antwoord is nee. Het quoteringssysteem is niet het
probleem op dit moment. Europabreed zit men 4% onder de toegestane
hoeveelheid melk, dus dan is duidelijk dat het probleem niet zit in de
verruiming van de quota. Ik denk dat die argumentatie heel snel onderuit
gehaald wordt. Ik zou het liefst willen en dat willen wij allemaal, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

10

boeren op korte termijn weer een fatsoenlijke prijs krijgen voor hun melk.
Het is op den duur niet uit te houden om zo’n lage prijs voor je melk te
krijgen. Ook de agrarische sector heeft wereldwijd voluit te maken met de
economische crisis en de gevolgen daarvan. Dat is niet alleen in Europa
zo, maar daar is wereldwijd sprake van. Ook boeren in de Verenigde
Staten en uit Nieuw-Zeeland en Australië hebben daarmee te maken. De
vooruitzichten op middellange en lange termijn zijn echter positief. Ook
andere sectoren hebben te maken met tegenvallende inkomens, met
uitval van opdrachten. Ook nationaal hebben wij te maken met groei van
de werkloosheid. Zo heeft ook de agrarische sector nu voluit te maken
met deze economische crisis. Dat is hard en dat bijt, maar de middenlange
en langere termijnperspectieven zijn positief. Daarom wil ik niet voor de
korte termijn afspraken maken of sleutelen aan afspraken die pas in
november 2008 gemaakt zijn en zal ik in de EU blijven pleiten voor een
gelijk speelveld en vasthouden aan de health check afspraken. De
afspraken zijn gemaakt omdat in 2015 met het quoteringstelsel gestopt
wordt. Nederland heeft een grotere verruiming van het quotum van 2 tot
3% per jaar nodig om de zachte landing van dit systeem in 2015 mogelijk
te maken. Dat betekent overigens niet dat het quotum gehaald moet
worden. Ik zal mij sterk maken om niet nu vanwege de korte termijnargumentatie het langere termijnperspectief en dus ook het toekomstperspectief van heel veel boeren op het spel te zetten. Ik zou dat onzorgvuldig
vinden. Ik vind dat wij dat niet moeten doen. Dat zal mijn inzet zijn.
Aanstaande donderdag en vrijdag wordt de Europese top gehouden. Ook
de minister-president zal desgevraagd deze lijn uitdragen en benadrukken
bij de EC dat aan het gelijke speelveld moet worden gedacht. Op de
tweede plaats zal worden vastgehouden aan de afspraken die gemaakt
zijn tijdens de health check onderhandelingen.
De heer Polderman heeft vragen gesteld over renationalisatie. Dat is op
dit moment en ook niet na 2013 een verstandige lijn. Er zijn heldere
afspraken gemaakt in de health check over de mogelijkheden van pijler 1
en 2 en over het wel of niet verder afromen van de bedrijfstoeslagen in
het kader van artikel 68. Afromen via artikel 68 zou onverstandig en
cynisch zijn als wij zeggen dat wij alles moeten doen om de boeren die
het vreselijk zwaar hebben, de bedrijfstoeslag uit te betalen.
De wetgeving voor de bescherming van dieren tijdens het doden wordt in
de EU herzien. Vorig jaar hebben wij onze eigen inzet aan de Kamer
kenbaar gemaakt via het Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC)-fiche. Het Tsjechische voorzitterschap probeert tot een akkoord te
komen. In de aanloop naar het akkoord is veel gebeurd. Nederland maakt
zich sterk voor heldere doelvoorschriften en geen middelvoorschriften. In
het nieuwe voorstel zijn nieuwe bedwelmingsmethoden opgenomen
inclusief de gebruiksvoorschriften en hiermee hebben wij uitvoering
gegeven aan de toezegging in de Nota Dierenwelzijn. Met een aantal
gelijkgezinde lidstaten hebben wij gezorgd voor een verbetering van een
aantal technische elementen in de uitvoering. De gebruiksvoorschriften bij
diverse bedwelmingsmethoden zijn nauwkeuriger en helder en scherp
gedefinieerd. Ik heb de Kamer dat eerder toegezegd. Er zijn nog twee
aandachtspunten, waaronder de waterbadmethode. De onderzoeksresultaten van de Animal Sciences Group die de Kamer heeft ontvangen, heb ik
ook verspreid onder de lidstaten. Ik heb deze toegestuurd aan de EC, het
voorzitterschap en ook aan de Food and Veterinary Office (FVO)-inspectie.
Eind april heb ik een brief geschreven aan commissaris Vassiliou en heb
haar gevraagd om een Europees verbod op de waterbadmethode. Hiervoor bestaat op dit moment onvoldoende steun in Europa, wat ik heel
jammer vind. Nederland is wel tegemoet gekomen door de bepaling dat
er niet later dan in 2015 een evaluatie komt van de huidige toepassing van
het elektrisch waterbad. Dat is het maximaal haalbare op dit moment. Dat
heb ik ook aangegeven in mijn brief van 29 april aan de Kamer. De Nederlandse onderzoeksresultaten kunnen dienen als input voor de evaluatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

11

Door in Nederland aan te tonen dat het overstappen naar een alternatieve
bedwelmingsmethode haalbaar en effectief is, kan Nederland andere
lidstaten overtuigen van de mogelijkheid van een Europees verbod.
Nederland neemt op dit punt een koploperspositie in. Het laatste deel van
de onderhandelingen verliep moeizaam. Wij hebben onze wensen helder
op tafel gelegd. Daarom heb ik op 10 juni nog een telefoongesprek
gevoerd met commissaris Vassiliou omdat wij echt willen komen tot een
verbod op het waterbad. Ik heb haar verzocht zich hier volledig voor in te
zetten en om de evaluatie zo snel mogelijk uit te voeren op het moment
dat de alternatieve methoden gevonden zijn en op hun waarde kunnen
worden beoordeeld. Er bestaat op dit moment nog geen werkbaar alternatief voor de elektrische bedwelming voor de middelgrote en kleine slachterijen. Dat betekent dat het slachten van dieren zich zou gaan verplaatsen
naar de buurlanden waar het bedwelmen met de waterbadmethode wel is
toegestaan. Dat betekent weer een verslechtering van het dierenwelzijn,
want hierdoor zou extra transport plaatsvinden naar de buurlanden en dat
levert geen verbetering op. Bovendien zal de behoefte van de sector om
een alternatief te gaan bedenken, sterk afnemen als ik nu al met een
verbod kom. Ik vind wel dat de sector zelf de verantwoordelijkheid moet
nemen en ik houd de sector daaraan. Ik moet hier onderstrepen dat die
eigen verantwoordelijkheid op deze manier ook genomen wordt en wordt
waargemaakt. Ik vind dat zeer te prijzen. Het is tegelijkertijd nodig om het
alternatief in werking te zien om de discussie in de EU te kunnen voeren
over de uitfasering van het waterbad. Dat kan niet op korte termijn, maar
wel op de meest korte termijn.
Ik heb de Kamer een brief geschreven over het Legkippenbesluit. De
Kamer heeft een motie aangenomen, die ik zal uitvoeren. Als de Kamer
eventueel nog een wijziging wil aanbrengen, dan is dat aan de Kamer.
Ik ondersteun de Europese initiatieven op het gebied van etikettering van
dierenwelzijn. Ik ben blij dat in de Landbouwraad van mei de EC heeft
toegezegd de mogelijkheden te verkennen voor een verplichte en vrijwillige etikettering rond dierenwelzijn. Dan kan een zorgvuldige afweging
worden gemaakt. Het is ook mogelijk om op etiketten in Nederland aan te
geven op welke wijze Nederlandse producenten en verwerkers in de keten
verdere stappen ondernemen op het gebied van dierenwelzijn, zoals het
verdoofd castreren, om de consumenten bewust te maken en te informeren over de extra stappen die worden gezet op dat gebied, maar dat is
een zaak van de voedingsmiddelensector zelf.
Dan het Groenboek kwaliteit agrarische producten. Het garanderen van
voedselkwaliteit en veiligheid is essentieel, ook na 2013. Dat is een
belangrijke verantwoordelijkheid. Ik vind het goed dat het Tsjechisch
voorzitterschap dit punt voortvarend oppakt. Het gaat hier met name over
de kwaliteit van voedsel en ik ondersteun de EC om te komen tot een
vereenvoudiging en harmonisering van het kwaliteitsbeleid, dat ook kan
bijdragen aan het bevorderen van marktconformiteit en het verminderen
van handelsbeperkingen. Daar is nog wel wat te winnen. Ik stem in met
het voorstel om te komen tot een algemene basis voor handelsnormen
met verplichtende regels. Ik heb benadrukt dat Nederland alleen voor
verplichtende regels kiest als vrijwillig echt niet mogelijk is. Dus vrijwillig
waar het kan, verplicht waar het niet anders is en waar het dus moet.
Bovendien moet worden voorkomen dat deregulering die reeds is doorgevoerd bij groente en fruit, weer wordt teruggedraaid. Dat levert jojobeleid
op en dat moeten wij voorkomen. De EC wil verkennen op welke terreinen
een «place of farming» label toegepast zou kunnen worden. Ik ben voorstander van vrijwillige herkomstaanduiding, tenzij de consument misleid
dreigt te worden, zoals is aangegeven in de Verordening inzake voedselinformatie aan consumenten. Ik steun de EC om te komen tot een vereenvoudiging van het systeem van geografische benamingen en een verkorting van de registratieprocedure. Dat is nu een «hell of a job». Als dat
korter en handiger kan, dan is dat positief voor een extra deelname en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

12

inzet voor een aantal Nederlandse producten en van een aantal Nederlandse producenten.
Ik moedig het streven aan om te komen tot een verduidelijking van de
relatie tussen verschillende soorten intellectuele eigendomsrechten, met
name de verhouding tussen geografische aanduiding en handelsmerken.
Daarnaast heb ik als aandachtspunt de bescherming van de enige Nederlandse geografische traditionele specialiteit, namelijk boerenkaas. Ik
ondersteun het ontwikkelen van richtsnoeren voor nationale en private
certificeringsystemen op basis van good practices om verwarring bij
consumenten tegen te gaan.
Ik ben van mening dat consumenten bereid zijn om te betalen voor kwaliteit. Ik vind hardleersheid geen verstandige eigenschap. Ik hang die eigenschap totaal niet aan in die zin dat ik wil leren van opgedane ervaringen.
Rond de organische landbouw hebben wij een keer een prijsexperiment
gedaan voor de consument. Dat was bedoeld om het voor de consument
aantrekkelijk te maken om tegen gereduceerde prijzen te kiezen voor
biologische producten. De evaluatie van dit experiment heeft ertoe geleid
dat wij snel gestopt zijn met dit experiment want dit had niet de impact
die de heer Polderman nog steeds veronderstelt. Ik zou zeggen, zet het uit
uw hoofd, zet ook uit uw hoofd dat de overheid de prijzen gaat bepalen in
de markt, zet het alstublieft uit uw hoofd. Ik weet niet wat voor ambities u
allemaal hebt, maar dit werkt in ieder geval niet. En leren van het verleden, naar de toekomst kijken is altijd verstandiger, mijnheer Polderman.
Ik vind het Europese schoolfruitprogramma prima. Ik heb inmiddels een
voorstel van private partijen ontvangen die 1,25 mln. bij elkaar proberen
te krijgen en de EC legt er 1,25 mln. bij. Dat is totaal 2,5 mln. en dan kan er
het nodige gebeuren en dat past ook in het programma van collega Klink
en van mijzelf. Wij werken daar prima in samen.
Ik wil graag een andere naam hanteren voor de less favoured areas. De
term maatschappelijk waardevolle gebieden moet nog wel even doorgevoerd worden in Europa, maar daar werken wij aan. Nederland heeft op
dit moment in de categorie die nu ter discussie staat, geen gebieden,
maar in het kader van de health check hebben wij de maatschappelijk
waardevolle gebieden aangewezen. Indien mogelijk, haken wij aan bij de
nieuwe criteria.
Ik ga over naar de gewasbescherming. Dit punt staat op de agenda en wij
gaan besluiten over de werkzame stoffen die op de Europese markt goedgekeurd worden om te gebruiken in gewasbeschermingsmiddelen. De EC
stelt vier stoffen voor die niet mogen worden toegelaten. Het College
Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden dat in Nederland
verantwoordelijk is voor nationale toelating, is van mening dat vier van de
zeven stoffen niet veilig genoeg zijn om toe te laten. De consequenties
hiervan zijn voor Nederland beperkt. De heer Atsma vraagt of wij hier het
risico lopen dat bepaalde teelten niet meer mogelijk zijn. Ik zal niet
toestaan dat op grond van dit soort voorschriften er ook maar één teelt, of
dat nu de tulpen- of rozenteelt is of een andere teelt, uit Nederland zou
moeten verdwijnen. Naast de consequenties voor het milieu noem ik ook
de gezondheid, want ik vind wel dat de gewasbeschermingsmiddelenindustrie moet blijven zoeken naar nog vriendelijker alternatieven, want
verduurzaming speelt ook een rol in deze sector.
Over de kievitsmoord is mijn Franse collega het antwoord nog schuldig. Ik
weet overigens niet of hij nog mijn collega is. Hij was lijsttrekker voor een
partij in Frankrijk voor de Europese verkiezingen en hij is in ieder geval al
in het EP gekozen. Hij moet nog wel zijn belofte inlossen om aan te geven
wat men in Frankrijk met de vanneau, onthoud die naam, gaat doen. De
Engelse naam is lapwing. Dit heeft tot een behoorlijk wandelgangengesprek geleid, waarbij zelfs de foto van de vanneau en de lapwing aan de
orde zijn geweest. Mocht hij nog andere aspiraties hebben in Europa, dan
zal hij eerst een helder en tevredenstellend antwoord moeten geven over
de kieviten, de lapwings dan wel de vanneau. Dat zullen wij afspreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

13

Over de terugkoppeling van de CSD moet ik onderstrepen dat deze
commissie nummer zeventien belangrijke stappen voorwaarts heeft gezet
op het gebied van duurzame landbouwontwikkeling. Wij hebben wereldwijd met diverse crisissen te maken, zoals de energie- en voedselcrisis
naast de economische crisis. Daarom is het belangrijk dat de rol van de
landbouw niet alleen wordt beoordeeld als onderdeel van het probleem,
maar dat er ook een wijziging in waardering en waarneming en ook inzet
plaatsvindt richting de landbouw als onderdeel van de oplossing voor de
landbouw- en plattelandsontwikkeling. Wij zijn volop bezig, ook in de
aanloop naar Kopenhagen, met wat de landbouw kan betekenen voor de
vitaliteit van het platteland en de productie van duurzame biobrandstoffen
op voorwaarde dat deze niet concurreren met de productie voor voedsel.
Er bestaat inmiddels een tweede generatie biobrandstoffen. Al dat soort
hernieuwbare energie moet in de aanloop naar Kopenhagen zijn beslag
krijgen. Op 1 juli vindt hierover een apart algemeen overleg plaats.
Het kabinet is alert op de verduurzaming van de plantaardige en dierlijke
eiwitten zodat de wereld over dertig jaar ook nog duurzaam gevoed kan
worden.
Dan de schade aan gewas door wolven en beren. Dit was een verzoek van
Finland en plotseling bleek dat er in veel Europese landen wolven en
beren zijn. Dat is de reden waarom wij ze in Nederland niet moeten
hebben. Dit is wel een gangbare Europese werkwijze, want anders zouden
wij niet ons Faunafonds moeten gebruiken voor de schade die ganzen
veroorzaken.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat was mijn vraag. Het was mij niet
helemaal duidelijk uit de context. Het blijft zo dat wij als lidstaat zelf
kunnen besluiten dat, als er schade is uit de Habitatrichtlijn, wij die zelf
kunnen vergoeden. Daar ging het mij om.
Minister Verburg: Wij moeten de spelregels hanteren. Als voorbeeld
noem ik dat wij de schade veroorzaakt door ganzen, moeten vergoeden
via het Faunafonds. Die schade loopt overigens wel op. Wij moeten een
keer iets anders bedenken voor de ganzen. Ik herinner aan mijn voorstel
van 1 april aan deze Kamer. Ik kom hier nog een keer op terug.
Er is al veel gesproken over het dubbele effect van de Nederlandse boete
voor overtreding en de korting op Europese steun als men zich niet houdt
aan de Europese normen. Dat is de essentie van de cross compliance. Op
dit punt streven wij enige vereenvoudiging na zodat deze uitvoerbaar en
handhaafbaar is.
Ik neem voor kennisgeving aan dat mevrouw Ouwehand met de minister
van VWS wil spreken over de Dierproevenrichtlijn.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik ben het met veel punten eens, ook
dat zij de Franse collega de pin op de neus zet. Ik ben wel benieuwd onder
welke voorwaarden hij naar het EP mag.
De heer Atsma schetst een beeld van zwaar weer voor de boeren en de
onbetamelijkheid van de afroming van 1%. Veel boeren zitten te wachten
op andere systemen als het gaat over de toelage, zoals de boeren die in
het agrarisch natuurbeheer en landschap actief zijn en in bijzondere
gebieden tegen Natura 2000 aan zitten. Ik denk dat wij de boeren en het
landschap dichter bij elkaar moeten brengen. Veel toelagen komen op dit
moment niet bij boeren en grote bedrijven terecht. Ik wil graag alle boeren
goed in beeld houden. Ik wacht het debat hierover af. Wij hebben de
verplichting om hen perspectief te geven. Het is een verhaal van boer en
natuur samen. Ik wil het CDA erop wijzen dat het ook niet morgen
gebeurt, maar pas volgend jaar en verder. Het lijkt erop dat mensen die
niet het standpunt van het CDA huldigen, niet normaal zijn en niet
deugen. Ik wil hier een nuance aanbrengen. Het is jammer dat dit punt
eenzijdig belicht wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

14

De heer Polderman (SP): Voorzitter. De minister heeft bezworen dat er in
ieder geval in het kabinet geen verschil van mening is. Ik heb Bos horen
zeggen wat hij gezegd heeft en ik constateer dat het goed gaat in de
coalitie op dit punt. Als oppositie tel ik mijn zegeningen en ik wacht wel af
wat er over dit gemeenschappelijk landbouwbeleid gezegd gaat worden.
Over de zuivelmarkt herhaalt de minister het bekende standpunt, namelijk
dat het probleem niet in de quotering zit en dat de vrije markt het moet
oplossen. Ik hoor van de boeren een ander verhaal en zij vragen om een
faire prijs en zorg voor de regulering en een ingrijpen van de overheid bij
de voorraden en de quotumdiscussie. Het is onverstandig om de quotering af te schaffen, want met name jonge boeren die fors geïnvesteerd
hebben met veel geleend geld, hebben nu grote financiële problemen
vanwege de lage prijzen. Oudere boeren werken traditioneel en hebben
weinig investeringen gedaan. Dat lukt nog wel en die kunnen het nog wel
volhouden. Het zijn met name de jonge boeren die vooruit willen en nu in
de problemen zitten. Hun oplossing is: quotering en zorgen voor een faire
prijs. Als de minister haar oor te luisteren legt bij de protesterende actievoerders in Brussel, vangt zij misschien toch nog andere geluiden op. Ik
blijf hopen dat de minister daar nog een keer naar gaat luisteren.
Het is jammer dat de minister niet streng wil optreden bij de dodingsmethoden. Hierdoor worden volgens de minister de kippen naar het
buitenland gebracht, maar hoe realistisch is het beeld dat dieren dan naar
het buitenland getransporteerd zouden worden? Er moeten strenge eisen
aan het transport gesteld worden zodat dat voorkomen of teruggedrongen
wordt. De dierenwelzijnseisen mogen een tandje strenger worden.
Ik ben blij dat de wensen van het EP over de etikettering van voedsel
gerespecteerd worden.
De maatschappelijke kosten worden niet in de prijzen van de reguliere
producten verdisconteerd zoals vervuiling en waterbelasting en bij biologische producten is dat wel het geval. Daardoor ontstaat oneerlijke prijsconcurrentie. Dat verschil komt niet voldoende tot uitdrukking.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik verwacht dat de
minister een discussie gaat voeren over het (on)eerlijke speelveld. Hoe zit
het precies met de prijsgarantie van € 0,28 in Frankrijk?
Wij willen absoluut niet afromen want daarmee tref je alle boeren, ook
boeren in gebieden waar extra geld naar toe gaat. Eerst haal je het eraf en
daarna breng je het op een andere manier weer terug. Dat lijkt mij ook
geen goede zaak.
Ik ben bezorgd over de less favoured areas. Wij zitten op een geheel
andere context. Als andere landen compensaties voor echt natuurlijke
handicaps handhaven, dan wordt ons verzoek voor de waardevolle
gebieden twijfelachtig. Dit is een aandachtspunt.
Vier van de zeven gewasbeschermingsmiddelen worden verboden en
geen enkele teelt zal verdwijnen. Ik hoop dat dat zo blijft. Ik hoor dat er bij
de bollenteelt en groenteteelt nog wel zorgen bestaan. Ik hoop dat de
minister het bij het juiste eind heeft.
Boetes en sancties worden nog steeds bij elkaar opgeteld. Dat is echt
doorgeschoten. Ik hoop dat ik de e-mails die ik hierover heb ontvangen,
aan de minister mag voorleggen. Dit treft de bedrijven zwaar. Een sanctie
vind ik nog tot daaraan toe, maar als er ook nog een boete die een jaar
blijft liggen, wordt opgelegd en ondernemers pas na een jaar horen dat er
ook nog een sanctie wat betreft een toeslagrecht overheen komt, dan
schrikken zij daar enorm van. Ik vind dat niet kunnen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Het is prachtig dat wij de eiwitproblematiek gaan inbrengen, maar de minister kent mij en ik heb er niet
zomaar vertrouwen in dat zij dat precies gaat invullen zoals wij graag
zouden zien en in het licht van de duurzaamheid nodig zou zijn. Wij
wachten de toezeggingen over de eiwitproblematiek af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

15

Er spelen meer aspecten een rol bij het verbod op het waterbad. Kan de
minister aangeven waarop de voorspelling is gebaseerd dat dieren naar
het buitenland worden getransporteerd als hier strengere eisen worden
gesteld aan de dodingsmethoden? Een onderbouwing van dergelijke
uitspraken lijkt mij niet verkeerd.
Het Legkippenbesluit wordt relevant als er nog een VSO aankomt zoals de
CDA-fractie heeft vermeld. Kan de minister aangeven hoeveel Europese
landen de verrijkte kooi gebruiken? Dan kunnen wij de argumenten over
concurrentievervalsing flink pareren. Kan de minister hier inzicht in
geven?
Als op de etiketten wordt aangegeven welke verdere stappen zijn gezet op
het gebied van dierenwelzijn, wordt ten onrechte een goed gevoel
gegeven aan consumenten omdat er zogenaamd meer wordt gedaan dan
wettelijk voorgeschreven. Dat betekent bij wijze van spreken een handje
stro in de stal of een klein dakraampje en dat moet dan dierenwelzijn
voorstellen. Zo werkt dat niet.
Over de Dierproevenrichtlijn wil ik met de minister van VWS spreken.
Misschien kan deze minister mijn ongenoegen kenbaar maken over het
feit dat wij pas afgelopen maandag de inzet van het Nederlandse kabinet
hebben ontvangen, terwijl er al talloze vergaderingen zijn geweest en
diverse amendementen in stemming zijn gebracht. Het gaat nu waarschijnlijk niet lukken om hierover voor het reces nog met het kabinet te
spreken.
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik heb gewaarschuwd voor het feit dat
de herkomstetikettering de markt kan verstoren. Nederland zit daar niet op
te wachten. Waarom pleit de minister niet voor vermelding van het feit dat
het product uit Europa komt? Er is één interne markt en de eisen voor de
productie zijn binnen de EU hetzelfde. De herkomstetikettering kan aan
Europa gekoppeld worden.
De minister is met de Kamer van mening dat een ongelijk speelveld voor
de verschillende zuivelmarkten niet aan de orde kan zijn. Zij zet in op het
gelijke speelveld.
De Kamer heeft in een onbewaakt ogenblik besloten om in plaats van in
2021 de kooihuisvesting in 2017 te verbieden. Dat scheelt volgens de
sector 60 mln. aan kosten en omzet. Als dit de mening van de overheid is,
dan moet er wel geld beschikbaar komen. Daarom vind ik dat wij daarop
terug moeten komen.
Ik ben erop tegen om nu te gaan spreken over het afromen van toeslagrechten, want dit is diefstal van de boer. Ik ben er faliekant op tegen dat
wij daar nu over beginnen. Een variabele van 1 tot 10% is onbespreekbaar,
want daar kan in deze tijd geen sprake van zijn. Dat moet men niet willen
en dat moet men niet doen. Ik refereer aan hetgeen vorige week is gezegd
door twee fracties. Ik handhaaf mijn stelling dat het een dolksteek is in de
rug van veel boeren die hard werken en die niet weten hoe zij op dit
moment de eindjes aan elkaar moeten knopen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Het gaat hier om het toekomstperspectief richting 2013–2015.
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik begin er nu over omdat er een kerstregime geldt. Straks wordt door u misschien een motie op tafel gelegd en
dan kunnen wij er niets meer van zeggen. Het is een dolksteek in de rug
en men moet er niet aan beginnen. De minister heeft een helder standpunt en daar moet aan worden vastgehouden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Dan bent u het ook niet eens met de houtskoolschets en ook niet met de visie op het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Laten wij vaststellen dat het CDA heel erg tegenstrijdig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

16

Minister Verburg: Voorzitter. Het interruptiedebat van de laatste minuut
moeten wij heel serieus beetpakken. De benutting van artikel 68 en de
schets van mevrouw Jacobi over de diversiteit van boeren en natuur zijn
van groot belang en hebben wij nodig, want dat is een richting die boeren
kunnen kiezen en zij hebben hierbij ondersteuning nodig. Wij moeten
zorgvuldig opereren op dit punt. Wij moeten kijken naar wat wij kunnen
doen, ook in het kader van de afspraken in het kader van de health check.
Wat kunnen wij doen met het geld dat is overgeheveld naar pijler 2 en
waar wordt dat zorgvuldig ingezet? Dat loopt op naar 200 mln. Welke
ambities bestaan er bij artikel 68? Daarover heb ik met de Kamer
gesproken. Is het mogelijk om de doelen en budgetten bij elkaar te
brengen en op elkaar af te stemmen zonder hierin in te grijpen? Ik heb in
de Kamer gezegd dat het om een voorlopige keuze gaat, maar dat in 2012
op basis van opgedane ervaringen er nieuwe keuzemogelijkheden
ontstaan binnen het budget dat nu vaststaat. Ik zou bij uw Kamer willen
pleiten om te kijken naar de mogelijkheden die wij hebben en zorgvuldig
de doelen te beoordelen en hoe de doelen en de middelen zo effectief
mogelijk bij elkaar kunnen worden gebracht. Ik stuur erop dat wij hier
maatwerk leveren en daar vraag ik de steun van de Kamer voor. Wij
houden gezamenlijk de vinger aan de pols. Dat zal ik doen en daar zal uw
Kamer ook van tijd tot tijd over worden geïnformeerd.
Ik zal mijn uiterste best doen om van mijn Franse collega een helder
antwoord te krijgen. Het probleem is serieus en ik zal om een reactie en
oplossing vragen bij mijn Franse collega.
Ik heb ook bijzondere aandacht voor de jonge boeren. Wij hebben daar de
vorige keer over gesproken. De heer Van der Vlies heeft een voorstel
gedaan, dat de moeite van het bestuderen waard is en ik ga daarnaar
kijken. Het is geen oplossing om vast te houden aan het quoteringsysteem. Juist jonge boeren kunnen hiervan nadeel ondervinden
vanwege de hoge kosten van aankoop van nieuwe quota. Als de verwachting gewekt wordt dat het quotumsysteem gehandhaafd blijft, dan zullen
de prijzen hoog blijven. Het is juist dat jonge boeren vaker zwaarder gefinancierd zijn dan oudere boeren, hoewel dat een regel is die niet generiek
kan worden vastgesteld. In veel gevallen is het wel zo.
Bij het pluimveedierenwelzijn dient men in te zetten op Europese oplossingen. Het is koker denken als men alleen maar naar Nederland kijkt en
niet naar de andere Europese lidstaten. Nederland mag hierbij overigens
zeker koploper zijn en bewust voor deze positie kiezen. Ik houd de sector
aan de toezeggingen op dit gebied.
De EC onderzoekt zowel de vrijwillige als de verplichte etikettering. Dat
vind ik winst, want dan kunnen wij de argumenten zorgvuldig met elkaar
wegen.
De biologische landbouw produceert niet in alle opzichten schoner dan
reguliere vormen van landbouw. Hier is nuance op zijn plaats en ook hier
moet zorgvuldig gemeten en gewogen worden.
Het is belangrijk om vast te stellen dat in Frankrijk de prijs van € 0,28 niet
gegarandeerd is. De Franse regering is hier formeel niet bij betrokken en
is geen onderdeel van de afspraken, maar heeft een faciliterende rol
gespeeld. Er zijn tussen marktpartijen voorwaardelijke afspraken gemaakt
over de aankoopprijs. Het is niet overal € 0,28, er is ook nog sprake van
€ 0,27. Die afspraak zal in september worden geëvalueerd. Zowel de
Franse regering als de EC moet het gelijke speelveld scherp in de gaten
houden. Is er sprake van toegelaten afspraken, kan dit zomaar? Is er
sprake van risico’s voor het gelijke speelveld? Ik zie en merk dat de Europese commissaris hier goed op toeziet en dat is van cruciaal belang voor
het gemeenschappelijke landbouwbeleid.
Als wij de less favoured areas maatschappelijke waardevolle gebieden
gaan noemen, dan betekent dat niet dat wij minder geld ontvangen. Het
gaat om een andere benaming maar de voorwaarden zijn hetzelfde. Ik
geef de Kamer op een briefje dat veel Nederlanders deze zomer de berg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

17

gebieden geen less favoured areas vinden, maar maatschappelijk en
toeristisch waardevolle gebieden. Het gaat erom wat je wilt uitdrukken en
wat je de moeite waard vindt.
Ik heb toegezegd dat het belang van milieu en gezondheid cruciaal is bij
de gewasbeschermingsmiddelen, maar er mag geen teelt verdwijnen. Ik
roep de sector op om te blijven zoeken naar nieuwe mogelijkheden en die
zijn er ook volop. In het vorige pakket hebben wij de voordelen van biologische of meer duurzame gewasbeschermingsmiddelen flink omhoog
gebracht in het kader van bijvoorbeeld acceptatieperiodes. Dat blijft mijn
oproep en de uitdaging aan de sector.
Ik ontvang graag de voorbeelden in het kader van de dubbele boetes. Wij
zullen ernaar kijken. Cross compliance is een serieus en kwetsbaar pakket,
dat vereenvoudigd moet worden waar dat nodig en mogelijk is.
Ik heb mijn taxatie gegeven over de verrijkte kooi. Ik neem kennis van de
procedure rondom proefdieren. Ik neem aan dat dit via de procedurevergadering bij het kabinet terechtkomt.
Ik wacht op de voorstellen en argumentatie van de EC voor de etikettering. Ik zal de voorstellen voorzien van een eerste oordeel mijnerzijds
aan de Kamer toesturen en daarover van gedachten wisselen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik zou graag van de minister een
brief krijgen over de aantallen verrijkte kooien binnen de EU, want dat is
relevant voor de behandeling van het Legkippenbesluit. Kan de minister
de Kamer informeren?
Minister Verburg: Dat kan ik niet zomaar op korte termijn doen. Het speelt
tot aan het zomerreces. Dat is voor de Kamer zeer nabij. Ik kan niet
toezeggen dat dit voor het reces aan de Kamer aangeboden kan worden.
Ik zal de Europese commissaris vragen of zij over een overzicht beschikt.
Dat is een inspanningsverplichting mijnerzijds.
De heer Atsma (CDA): Voorzitter, dat deel ik maar dan gekoppeld aan
opschorting van de besluitvorming op dit punt. Het kan niet zo zijn dat wij
doorgaan en pas achteraf worden geïnformeerd. Ik deel het verzoek van
mevrouw Ouwehand voor 100%, doe dat zorgvuldig en ga er gedetailleerd
op in met het prijskaartje erbij, maar wel op voorwaarde dat de procedure
on hold wordt gezet.
Mevrouw Ouwehand (PvdD). Het mag ook niet te lang gaan duren. Wij
moeten vooruit. Als de minister ons de cijfers niet kan sturen, dan gaan
wij kijken of wij die zelf boven tafel kunnen krijgen. Wij willen de procedure niet opschorten.
Minister Verburg: Dat laatste adviseer mevrouw Ouwehand altijd.
Misschien kan zij er sneller achter komen dan ik. Ik zeg toe dat ik de Europese commissaris om een overzicht zal vragen.
Visserijraad
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Ik begin met de duurzame ontwikkeling aquacultuur. Wij zijn positief over het initiatief van de EC. Wij vragen
met name aandacht voor de doelstelling van verbetering van de concurrentiepositie van de sector. Daarom zien wij graag dat Nederland actief
meedoet aan het door de EC aangekondigde onderzoek naar de ongunstige concurrentiepositie van de Europese viskwekerijen en de mogelijkheden om de concurrentiekracht van deze sector op korte termijn te
versterken. In Nederland hebben de viskwekerijen het heel moeilijk
vanwege zware concurrentie uit met name Azië. Eerder hebben wij al
aandacht gevraagd voor het oneigenlijk gebruik van de kwalificatie verse
vis. Heeft de minister contact gehad met haar collega van VWS over de
definitie van verse vis die door het Centraal Bureau Levensmiddelen
wordt gehanteerd? In hoeverre valt er te leren van de definitie van vers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

18

zoals opgenomen in de verordening Pluimveevlees (een toezegging uit
het algemeen overleg van 6 april)?
Wij onderscheiden de noodzaak tot herziening van de controleverordening. Wij delen de zorgen van de minister over de toename van de
administratieve lasten. Heeft de minister de indruk dat controle en handhaving ook in Nederland tekortschiet of is herziening van de controleverordening vooral belangrijk om een meer gelijk speelveld in Europa te
creëren? Als wij graag binnen Europa een gelijk speelveld willen hebben,
waarom pleit de minister dan voor voldoende vrijheid voor lidstaten bij de
keuze van het type en de hoogte van de sancties? Moet een Franse visser
die zich niet aan de regels houdt, niet in dezelfde mate gestraft worden als
een Nederlandse visser?
Wij zijn het eens met instemming van de Nederlandse regering met het
langetermijnplan noordelijk heekbestand en om te komen tot een maximaal duurzame opbrengst. Hoe gaat de minister de extra uitvoeringslasten als gevolg van de controleverplichtingen uit dit plan binnen haar
organisatie en in het bijzonder bij de Algemene Inspectiedienst (AID)
opvangen? Zal naar verwachting van de minister dit voorstel nog extra
administratieve lasten voor het bedrijfsleven met zich meebrengen en zo
ja, hoe worden de bedrijven hiervoor gecompenseerd? Eenzelfde vraag
hebben wij ook over het meerjarenplan westelijk horsmakreelbestand.
Hoe wordt de verwachte stijging van de administratieve lasten voor het
bedrijfsleven door het ministerie gecompenseerd? Dit in het kader van de
netto reductiedoelstelling van 25% minder administratieve lasten.
Ik sluit af met de uitspraak van de Raad van State over de mosselzaadvangst. Mijn collega Atsma heeft hier vorige week tijdens het vragenuurtje
uitgebreid aandacht voor gevraagd en de minister heeft hier uitgebreid op
geantwoord. Met name de toezegging van de minister om samen met
haar collega van Justitie te kijken of het begrip van belanghebbende nog
nader gedefinieerd kan worden wachten wij met belangstelling af.
Wanneer denkt de minister de Kamer hierover meer te informeren?
Op 2 juni heeft de Coöperatieve Productenorganisatie van de Nederlandse
Mosselcultuur een brandbrief gestuurd aan de minister met een afschrift
aan de Kamer. Door de uitspraak van de Raad van State moeten de
mosselvissers nog eens 25% extra van het beschikbare mosselzaad laten
liggen bovenop de afspraak in het kader van het convenant om 20% van
de vangstgebieden te sluiten. Hiermee worden de mosselvissers in toch al
zware economische tijden extra financieel getroffen. Als gevolg van deze
onzekerheden zijn de banken extra terughoudend geworden bij het
verstrekken van kredieten, terwijl de sector in het kader van een transitie
naar een meer duurzame mosselvisserij voor extra investeringen staat.
Deze financiële tegenvallers kunnen het transitieproces naar een duurzame mosselsector en een gezonde Waddenzee, de doelstelling van het
convenant, ernstig gaan vertragen. Wat is de reactie van de minister op
deze brief? Welke acties mogen de mosselsector en de natuurbeschermingsorganisaties van de minister verwachten?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. De minister ondersteunt de
raadsconclusies over de aquacultuur, maar het is niet duidelijk wat deze
conclusies zijn. Het lijkt erop dat duurzaamheid die ook duurzame groei
wordt genoemd, vooral de groei van de economische sector zelf voor de
lange termijn betekent. In hoeverre is duurzaamheid hier onderdeel van
en hoe zit het met het dierenwelzijn? De minister zegt dat in de geannoteerde agenda verbetering van het vissenwelzijn onderdeel is van de
mededelingen, maar in de mededelingen zie ik hier geen aandacht voor. Ik
pleit ervoor om de afwegingskaders die de Raad voor Dierenaangelegenheden hiervoor heeft gesteld, op te nemen in de raadsconclusies.
Voor de controleverordening stelt de minister dat toezicht wenselijk is en
dat de bevoegdheden van de commissie evenredig moeten zijn en met
voldoende waarborgen omkleed. De vrijheid van lidstaten moet blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

19

bestaan voor het type en de hoogte van de sancties. De Algemene Rekenkamer zegt dat uit de risicoanalyses van de AID naar voren komt dat de
vissers op vrijwel alle terreinen van de zeevisserij geneigd zijn de regels te
overtreden. Controle moet daarom voorop staan. Als de regels te ingewikkeld zijn, kunnen wij voor een gemakkelijker systeem kiezen zoals het
sluiten van gebieden en het werken met zeedagen. Dan hoef je veel
minder moeilijk te doen over de regeltjes, als dat het probleem is.
Hoe beoordeelt de minister de beleidsverklaring voor de vangstmogelijkheden voor 2010 en de voorgestelde maatregelen? Is de minister
bereid om in Brussel te pleiten voor verplicht aanmelden van bijvangsten
en scherpe maximale toegestane percentages?
In dat licht vraag ik nog even aandacht voor de horsmakreel en het noordelijk heekbestand, want ik maak mij daar zorgen over. Er worden voorstellen gedaan om betere methoden te hanteren zoals de meerjarenplannen, maar de minister maakt enorme voorbehouden bij de horsmakreel want, zo schrijft zij in haar brief «voorop staat dat de totale
vangstmogelijkheden voor Nederland behouden blijven». Bij het noordelijk heekbestand steunt Nederland de aanpak onder voorbehoud van de
uitvoerbaarheid van een aantal verscherpte controleaspecten en de
manier waarop vrijwillige sanering wordt vormgegeven. Ik verzoek de
minister de voorstellen volledig te ondersteunen. De vangstmogelijkheden zijn afhankelijk van wat de ecologie ons toestaat, dus hier kunnen
geen harde eisen gesteld worden. Bij de vereenvoudiging van het
gemeenschappelijke visserijbeleid heeft de PvdD een voorkeur voor een
kleine vloot, gesloten zeegebieden en zeedagen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik sluit mij aan bij hetgeen
de heer Koppejan heeft gezegd over de aquacultuur. In Europa maar
vooral ook in Nederland, wordt gesproken over duurzaamheid en duurzaam vissen. Welke risico’s lopen wij dan bij de goedkope importvis uit
Azië? De minister moet hierop binnen Europees verband sterker inzetten.
Dan de voorgestelde wijziging van de controleverordening. Wij lezen dat
de minister schrijft dat de EC constateert dat er ernstige lacunes zijn en
dat de doeltreffendheid kan worden betwijfeld. Dat is zeer zorgelijk. Geldt
dat ook voor Nederland? Ik kan het mij bijna niet voorstellen als ik zie hoe
de sector wordt gecontroleerd, dus dat geldt waarschijnlijk voor een
aantal andere lidstaten. Hoe zitten wij daarin? Als de minister dan schrijft
dat er vrijheid van keuze moet bestaan voor het type en de hoogte van de
sancties, dan vraag ik mij af hoe wij dit gaan doen. Worden de Franse
vissers dan niet aangepakt?
De minister heeft de vorige keer over de AS4-gelden gezegd dat zij zou
nagaan of de provincies hier al plannen voor hadden. Hoe staat het met
deze plannen van de provincies? Er bestaat grote zorg over de mosselvisserij. De Europese regelgeving veroorzaakt hier de problemen. Het is
vreemd dat overal in Europa wordt gevist, terwijl het vissen in de
Waddenzee wordt beperkt. Zit men wel goed in de vergunningverlening?
Het kan niet zo zijn dat wij in Nederland iets verbieden wat in de rest van
Europa wel toegestaan is.
De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik pleit voor een apart algemeen
overleg over de aquacultuur, want het onderwerp is te interessant om in
een kort tijdsbestek af te doen. Hopelijk spreken wij hier binnenkort fundamenteler over.
Een van de speerpunten is de verbetering van de onderlinge concurrentie.
Concurrentie tegen wie en wat? Tegen de import van goedkope producten
uit Azië of tegen in het wild gevangen vis of de oneerlijke concurrentie
onderling door een onzorgvuldige subsidieregeling? Wat wordt hiermee
precies bedoeld?
Ik heb al eerder vragen gesteld over de meerval en de nieuwe clarissa.
Deze werd gepromoot als nieuwe soort, maar deze heeft gewoon bestaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

20

en de meervalkwekerijen uit de markt gedrukt. Ik heb mij hierover
verbaasd en ik wil hierover graag nader van gedachten wisselen.
Ook de andere twee speerpunten roepen vragen op. Wat is duurzame
groei? Duurzaamheid wordt een soort containerbegrip dat onderhevig is
aan inflatie. Wat betekent een beter management en imago van de sector?
Hoe zit de minister hierin? Ik ben positief over aquacultuur als bron van
goede eiwitten, maar zolang er nog drie kilo vis nodig is voor een kilo
gekweekte vis, is er geen sprake van duurzaamheid. Eerst moet die fundamentele vraag opgelost worden. Is er al een begin van een oplossing?
Deelt de minister de opvatting dat dat eigenlijk de meest fundamentele
vraag is? Dat er geen drie kilo vismeel ingestopt moet worden om er een
kilo uit te halen.
Het lijkt onafwendbaar dat de controlemogelijkheden verbeterd worden.
Het huidige systeem is inefficiënt en duur en de gewenste resultaten
worden niet bereikt. Wie heeft dat systeem bedacht? Het controlesysteem
kan niet los worden gezien van de hervorming of vereenvoudiging van het
gehele gemeenschappelijke visserijbedrijf. De voorstellen van de EC zijn
nog niet bekend, maar men moet af van de vloek van de bijvangsten,
waardoor 95% van de vis ofwel beschadigd ofwel dood overboord moet
worden gezet. Deze verspilling moeten wij niet langer meer tolereren.
Deelt de minister deze opvatting en wat gaat de minister hieraan doen?
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Het Actieplan voor de duurzame
ontwikkeling van de aquacultuur dat eind 2009 wordt verwacht, komt aan
de orde in een algemeen overleg op 10 september.
De minister zegt dat voor lidstaten de vrijheid moet bestaan voor de keuze
van de hoogte en het type van de sancties in de controleverordening. Hoe
ziet de minister dit in verhouding tot versterking van de rol van het
Visserij Controle Agentschap? Juist op het aspect van duurzaamheid en
kwaliteit moet men streven naar uniformiteit, want dit hangt wereldwijd
met elkaar samen. Wij steken hier veel geld onder andere in het
aalherstel, en in Spanje kan de visser nog steeds straffeloos glasaal
vangen. Ik denk dat wij om biologische, ecologische en kwaliteitsredenen
binnen de EU en zelfs in wereldwijd verband hiermee aan de slag moeten.
Illegale visserij is ook een punt dat hierbij een rol speelt. Ik ben er trots op
dat wij in Nederland proberen een goed, eerlijk en duurzaam visserijbeleid
te ontwikkelen, maar iedereen moet er wel aan meedoen. Als deze
aspecten niet in grotere verbanden worden bezien, dan word je op een
gegeven moment moedeloos van je eigen inspanningen. Dat moeten wij
niet hebben.
De PvdA heeft een motie ingediend om te komen tot een Taskforce voor
de kustzone van de Noordzee. Kan voor 1 oktober het plan van aanpak
verwacht worden?
De PvdA kan voor een groot deel meegaan met de aandacht voor een
aantal punten van de walvisvisserij, zoals alle walvisvangstactiviteiten
onder toezicht van de International Whaling Commission (IWC), een moratorium op de commerciële walvisjacht, een verbod op de wetenschappelijke walvisjacht, tegen nieuwe vormen van jacht waar het verdrag niet in
voorziet en voor walvisreservaten en voor beheer van de autochtone
walsvisvangst voor levensonderhoud. De kritische kanttekening heeft
betrekking op de reservaten. Juist in deze grensgebieden wordt veel
gevangen en hier zit voor de Japanners de way-out bij de autochtone
vangst.
Minister Verburg: Voorzitter. Er is eerder gesproken over verse vis. Rond
pluimvee is het wel geregeld en dat zou hier ook het geval moeten zijn. Ik
werk hier samen met mijn collega van VWS aan, omdat hij hierbij ook een
nadrukkelijke verantwoordelijkheid heeft. In de ontwerp-controleverordening die in onderhandeling is, wordt een bepaling opgenomen waardoor
het verboden wordt om bevroren vis als verse vis aan te merken. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

21

bepaling zal in Nederlandse wet- en regelgeving worden geïmplementeerd. Er mogen in Nederland niet twee regimes op dat punt blijven
bestaan.
Er zijn veel vragen gesteld over de aquacultuur. Een groot verschil ten
aanzien van de concurrentiepositie met de aquacultuur vanuit Aziatische
landen zit in de arbeidskosten en de kosten van ontwikkeling, maar
daaraan kan in Nederland niets gewijzigd worden. Daarom moet er naar
andere middelen en maatregelen gezocht worden om een optimaal resultaat tegen minimale kosten te bereiken. Ook voederconversie en het
dierenwelzijn zijn een punt van aandacht. Hier wordt onderzoek naar
verricht.
Er is gevraagd om de duurzaamheidscriteria en het advies van de Raad
voor Dierenaangelegenheden in de raadsconclusies op te nemen. De
raadsconclusies zijn zo goed als rond. Op verzoek van Nederland is hierin
aandacht gevraagd voor het dierenwelzijn. Het heeft nu geen zin om de
conclusies open te breken gezien de fase waar wij in zitten, maar in de
uitwerking van de verschillende onderdelen is dit een belangrijk punt van
aandacht. Dat zal terugkomen in de aanpak van verschillende onderdelen.
Ik ben volop bezig met de netten en staand want langs de kustzones, want
dit probleem wordt gezien in samenhang met de groei van staand want,
de nettenproblemen en strandingen van de bruinvissen. In dat kader is dit
onderwerp aan de orde gekomen. Wij werken aan maatregelen die net na
het zomerreces in een brief aan de Kamer worden toegelicht. Dat duurt
even iets langer omdat wij verschillende instanties moeten raadplegen en
rapporten zien te bemachtigen. Het heeft de serieuze aandacht, want het
is een belangrijk probleem.
Er zijn vragen gesteld over de controleverordening. Controle en handhaving zijn een belangrijk onderdeel van het visserijbeleid. Dat heeft te
maken met het feit of vissers zich aan de regels en spelregels houden.
Mevrouw Ouwehand heeft de Rekenkamer geciteerd. Dat deed mij denken
aan een citaat dat je zomaar uit de Bijbel kunt halen: ook de mens is
geneigd tot adequaat. Dat betekent niet dat als vissers de mogelijkheid
hebben om zich niet aan de regels te houden, zij dat ook per definitie
doen. Ik wil hier aangeven dat dat niet zo kan zijn. Ook vissers moeten zich
aan de regels houden. Het is belangrijk om zodanige regelgeving in
Europa te formuleren dat de handhaving goed kan verlopen. De huidige
controleverordening vindt zijn geldigheid onder het actuele visserijbeleid.
Vanaf 2012 komt er nieuw visserijbeleid. Er moet niet alleen voor Nederland maar ook voor andere lidstaten een nieuw, eenvoudig en transparant
controlesysteem ontwikkeld worden met minder stapeling van regeltjes
die wij vervolgens weer moeten gaan bevechten. Niet alleen voor Nederland, maar ook voor andere lidstaten dient dit zo effectief mogelijk te zijn.
Ook hier is een gelijk speelveld cruciaal. Er ligt nu een voorstel van de EC
op tafel met een nieuwe benadering van controle door aanpassing van de
regels voor de toegang tot de wateren, de voorwaarden waaronder
visserijactiviteiten mogen worden uitgeoefend en voorschriften over het
op de markt brengen van vis. Daarmee beoogt de EC om de naleving in de
gehele keten te verbeteren door vereenvoudiging van regelgeving,
harmonisatie van de bestuurlijke boete en handhavingsmaatregelen. Tot
slot beoogt de EC een effectieve toepassing van de regels en daarbij gaat
het om het versterken van het toezicht van de EC op de lidstaten en
stevige sancties voor lidstaten die de Europese verplichtingen niet
nakomen, maar ook om een grotere rol voor het Visserij Controle Agentschap. Ik ben blij met het eerste oriënterende debat waarin kan worden
ingegaan op wat nationaal en communautair is zonder elkaar te overlappen en hier allerlei zaken aan te hangen die het allemaal weer
complexer maken en minder transparant. Ik vind het voorstel dat op tafel
ligt, positief. Versterking van controle en inspectie in een zorgvuldige
afbakening tussen communautair en nationaal is naast het gelijke speelveld van cruciaal belang. Als wij dat in Nederland goed toepassen, doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

22

Spanje, Italië, Denemarken en Frankrijk dat dan ook? De maatregelen
worden kritisch bejegend, ook ten aanzien van effectiviteit, evenredigheid
en administratieve lastendruk. Ik ben voorstander van harmonisatie van
administratiefrechtelijke sancties zoals intrekking en schorsing van de
vergunningen, maar niet van het door de EU voorschrijven van minimale
en maximale boetes, want dat biedt onvoldoende ruimte aan de Nederlandse rechter en de rechter in andere lidstaten om rekening houden met
de concrete omstandigheden. Minimale en maximale boetes geven geen
garantie voor gelijke bestraffing, want deze moeten wel opgelegd worden.
De hoogte van boetes heeft in verschillende landen een verschillende
betekenis. Er zouden dan in Nederland twee strafrechtsystemen naast
elkaar worden gecreëerd en dat is uitermate complex en ongewenst.
De horsmakreel en de heek zijn beide belangrijke vangsten. Ik kan het plan
steunen, maar er zit een mismatch tussen het gebied van het westelijk
bestand waar het plan betrekking op heeft en de definitie van het westelijk
gebied zoals die wordt gehanteerd in de TAC/quotumverordening. Daar zit
iets scheef en dat moet aangepast worden. Dat blijkt lastig omdat sprake
is van een relatieve stabiliteit. Sommige landen krijgen meer en andere
minder. Ik wil vasthouden aan de herverdeling van de totale vangstmogelijkheden. Wij willen met de EC meedenken want zonder aanpassing
van de gebieden heeft een meerjarenbeheerplan niet zoveel zin. Door dit
plan vervalt het jaarlijkse beheerplan, waardoor er minder administratieve
lasten gaan ontstaan.
Er moet sprake zijn van proportionaliteit in de lasten bij de handhaving
van de AID. Op basis van het eindresultaat van het overleg wordt gekeken
naar de invulling binnen de AID.
Alle leden hebben gevraagd naar de mosselvisserij. Wij hebben hier
tijdens het mondelinge vragenuurtje over gesproken. Ik heb aangegeven
dat ik het buitengewoon jammer vind dat dit gebeurt, want er is een
convenant gesloten van natuurbeschermingsorganisaties met de mosselsector over verduurzaming en houdbaarheid van de Waddenzee en er zijn
investeringsafspraken gemaakt. Bij de vergunning is al rekening
gehouden met een verminderde vangst. Dat betekent dat er twee keer
wordt afgerekend. Het feit dat de vissers minder mogen vangen, krijgt zijn
doorwerking in het herstel en de investeringen in het herstel van de
Waddenzee en het verduurzamingstempo van de sector. Als je niet
verdient, kun je ook niet investeren. Zo simpel is het. Wij doen er alles aan
om dit bij de najaarsvergunning te voorkomen. Samen met de minister
van Justitie bekijken wij het begrip belanghebbende, overigens niet alleen
voor dit voorstel. Daar wordt breder naar gekeken. Zodra dit voorstel
gereed is, zal het naar de Kamer gestuurd worden. Het kabinet maakt hier
haast mee.
Het moratorium op de walvisjacht blijft bestaan. Dat verandert niet. Er
wordt opgetreden binnen EU-verband om onze stem te laten horen.
Wij zijn voor de reservaten vanwege de bescherming. De risico’s en gaten
voor misbruik moeten worden gedicht, zodat er definitief een einde komt
aan de walvisjacht, want ondanks het moratorium wordt er toch hier en
daar op walvissen gejaagd. Het is ons gezamenlijke doel om dat definitief
stop te zetten.
In 2010 is de verplichte aanmelding van discards niet haalbaar. Discards is
een van de grootste problemen op weg naar duurzame visserij. Dat moet
een nadrukkelijke plaats krijgen in het nieuwe Europese visserijbeleid. De
taxatie van de heer Polderman van 95% is wel erg hoog. Het wisselt per
soort. Het is te hoog, maar het is niet 95%. Dat moeten wij niet overdrijven. Er is een brief gestuurd naar de provincies over de AS4-gelden,
maar er is nog niet van alle provincies antwoord ontvangen. Ik houd de
Kamer op de hoogte van het resultaat.
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Wanneer kunnen wij de ontwerpcontroleverordening voor verse vis verwachten? Wanneer kan tot handhaving worden overgegaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

23

In het kader van de uitspraak van de Raad van State wordt het transitieproces naar een meer duurzame mosselvisserij en een schone Waddenzee
vertraagd. Accepteert de minister dat de tijdslijn die in het convenant met
de mosselvissers is vastgelegd, wordt opgeschoven? Of we accepteren
dat alles wordt opgeschoven of wij doen er extra geld bij om de mosselvissers te ondersteunen bij hun investeringen of wij stellen garanties
beschikbaar, want het is ook een zaak van de banken. Waar kiest de
minister voor?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Een convenant houdt een risico
in. De Kamer en de wetgever hebben deze verantwoordelijkheid op zich
genomen. Nu er problemen zijn, moet men de hand in eigen boezem
steken.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik deel de mening van de
heer Koppejan dat de mosselsector op achterstand wordt gezet. Het is
vreemd dat het juridisch zodanig is geregeld dat de mosselsector in
Nederland niet mag vissen, maar dat dat in de overige landen in Europa
wel toegestaan is. Blijkbaar interpreteert het buitenland de Habitatrichtlijn
anders dan Nederland. De VVD kan zich niet aan deze indruk onttrekken.
De heer Polderman (SP): Zweden wordt de nieuwe voorzitter. Daarom is
het wellicht goed om Noorwegen als niet-lidstaat vanaf het begin bij de
discussie over de herziening van het gemeenschappelijke visserijbeleid en
de Noordzee te betrekken. Kan de minister nadenken over eventuele
mogelijkheden hiervoor? Scandinavië ligt aan de Noordzee.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. De motie voor de kustzone vraagt om
een Taskforce met een onafhankelijke voorzitter om met een plan van
aanpak te komen, maar de betrokkenen zijn nog helemaal niet benaderd
bij de inventarisatie van de problematiek. Dat is niet de lijn die wij graag
zouden zien.
Minister Verburg: Voorzitter. De besluitvorming over de verordening voor
verse vis is voor het einde van dit jaar voorzien. Dat is geen garantie,
maar dat is wel de bedoeling.
Het is wat mij betreft niet of-of. De partners van het mosselconvenant
hebben dit allemaal als een klap in het gezicht ervaren. De natuurbeschermingspartners niet minder dan de mosselsector. De convenantpartners
zitten in een traject en het is daarom goed om de invulling van het pad
naar het realiseren van de doelstellingen voor een groot gedeelte aan hen
over te laten. Ik heb daar vertrouwen in.
Rond 1 juli kom ik met een brief naar de Kamer over rek en ruimte en een
aantal zaken dat met de Habitatrichtlijn te maken heeft. Het gaat om een
belangrijk natuurgebied waar men zuinig op moet zijn, want dat willen wij
nog jarenlang behouden.
Over de aquacultuur praten wij nog een keer in een apart overleg. Het lijkt
mij een goed plan om niet alleen Noorwegen maar ook IJsland bij de
besprekingen te betrekken. Het zal niet eenvoudig zijn, want Noorwegen
geniet van zijn stand alone positie. Noorwegen maakt af en toe intelligent
gebruik van het feit dat zij niet met één lidstaat hoeft te onderhandelen,
maar met een EC van 27 lidstaten. Waar mogelijk, zal worden samengewerkt.
Ik kom met een voorstel naar de Kamer over het pakket. Ik heb daar nog
even tijd voor nodig.
De voorzitter: De minister zegt toe de voorstellen van de EC over etikettering inclusief het oordeel van de minister aan de Kamer te sturen.
De Kamer zal in de zomer een brief ontvangen over de staand wantproblematiek in de kustgebieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-32, nr. 350

24