Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3905
Vragen van de leden Middendorp en Van Gent (beiden VVD) aan de Minister
voor Rechtsbescherming over het bericht «Websites overtreden massaal
cookiewallverbod» (ingezonden 8 juli 2019).
Antwoord van MinisterDekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 10 september
2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3549.
Vraag 1
Kent u het bericht over «Websites overtreden massaal cookiewallverbod»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met de uitspraak van de Autoriteit Persoonsgegevens dat
gratis websites ook gratis toegankelijk moeten zijn voor bezoekers die geen
toestemming geven voor zogenaamde «tracking cookies»» ten bate van
gericht adverteren? Hoe beoordeelt u deze zienswijze? Kunt u daarbij
betrekken dat cookiewalls zijn ingesteld om te kunnen voldoen aan de eisen
van de wet om toestemming te vragen bij het gebruik van bepaalde cookies
bij gratis websites zoals nieuwswebsites?
Antwoord 2
Ja ik ben bekend met de uitspraak van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).
Door middel van tracking cookies (volgsoftware) kunnen bedrijven het
internetgedrag van mensen volgen. Persoonlijke interesses kunnen zo worden
afgeleid om vervolgens profielen van deze mensen samen te stellen en
gericht te kunnen adverteren. Op grond van artikel 11.7a Telecommunicatiewet (Tw) is voor het gebruik van tracking cookies toestemming van de
gebruiker vereist. Nu in artikel 11.7a van de Tw verwezen wordt naar de AVG
is het begrip toestemming in de Tw gelijk aan het begrip toestemming zoals
dat gedefinieerd is in de AVG. Dit betekent onder meer dat de toestemming
vrijelijk moet zijn gegeven en moet voldoen aan de eisen van artikel 7 van de
AVG. Artikel 7, vierde lid, van de AVG bepaalt dat bij de beoordeling van de
vraag of de toestemming vrijelijk kan worden gegeven onder meer ten

1

ah-tk-20182019-3905
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Websites overtreden massaal cookiewallverbod (BNR, 27 juni 2019) via https://www.bnr.nl/
nieuws/juridisch/10382181/websites-overtreden-massaal-cookiewall-verbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

sterkste rekening moet worden gehouden met de vraag of voor de uitvoering
van een overeenkomst ({) toestemming is vereist voor een verwerking van
persoonsgegevens die niet noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de
overeenkomst. AP komt op grond van deze bepaling tot het oordeel dat er bij
gebruik van cookiewalls geen sprake is van vrijelijk gegeven toestemming en
dat cookiewalls derhalve niet zijn toegestaan.
Zie voorts mijn antwoord op vraag 4.
Vraag 3
Bent u bekend met het beleid in andere Europese landen ten aanzien van
deze trackingcookies en cookiewallverboden? Is dat gelijk in alle landen of
zijn er verschillen op het punt van het gebruik/toestemming vragen voor of
verbieden van tracking cookies en cookiewalls? Kunt u de Kamer hiervan een
overzicht geven?
Antwoord 3
De zogenoemde cookiepaling is onderdeel van de Europese ePrivacy richtlijn
2002/58, die in Nederland in artikel 11.7a van de Tw is geïmplementeerd. In
deze Europese richtlijn wordt geregeld wie onder welke voorwaarden
gegevens van een ander mag verwerken die op diens eindapparatuur staan.
Ook in andere landen is men bezig met normuitleg over het gebruik van
(tracking)cookies. In Frankrijk heeft CNIL, de Franse toezichthouder, onlangs
richtlijnen vastgesteld over het gebruik van cookies/cookiewalls en het geven
van toestemming. Daarin stelt CNIL dat het gebruik van een cookiewall in
strijd is met de AVG omdat er dan geen sprake is van een vrijelijk verleende
toestemming (artikel 2 Richtlijnen). Deze richtlijnen zijn alleen in het Frans
beschikbaar.2 Ook de Engelse toezichthouder, ICO, heeft onderzoek gedaan
naar het gebruik van (tracking)cookies, en dan met name in de context van
«real-time bidding». Over cookiewalls stelt de ICO dat een cookiewall «is
unlikely to represent valid consent», maar dat er ook andere overwegingen
zijn, en wijst op het recht van vrijheid van ondernemerschap.3 Verder staat
het onderwerp op de agenda van Technology Expert Subgroup van de
European Data Protection Board (EDPB).
Ik beschik verder niet over een overzicht waarin het beleid of uitleg van
andere Europese landen ten aanzien van tracking cookies en cookiewalls
wordt weergegeven.
Voor het overige heeft de AP mij laten weten dat zij binnen de European Data
Protection Board nauw samenwerkt met haar Europese collegatoezichthouders, onder meer om te komen tot gemeenschappelijke guidelines
over de toepassing/uitleg van AVG-normen. Bij het bepalen van haar
standpunt over cookiewalls, heeft de AP zich mede gebaseerd op de
gemeenschappelijke EDPB guidelines over toestemming (Guidelines on
Consent under Regulation 2016/679 (wp259rev.01)).
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de stelling dat een mogelijk verbod op cookiewalls in het
huidige competitieve landschap het verdienmodel raakt van bedrijven? Kunt u
daarbij met name ingaan op de verdienmodellen van bedrijven die content
(nieuws, redactionele artikelen) produceren en deze op gratis websites
aanbieden?
Antwoord 4
Ik wil vooropstellen dat het hier gaat om de bescherming van een grondrecht.
Daarnaast is privacy belangrijk voor het goed functioneren van de elektronische communicatiemarkt. Als gebruikers van elektronische communicatiediensten er niet op kunnen vertrouwen dat hun privacy gewaarborgd is, zal
dit het gebruik van deze diensten – met of zonder cookiewalls – aanzienlijk
beperken. In die zin moeten bedrijven met businessmodellen waarbij de
gebruikers twijfels hebben over hun privacybescherming, zich afvragen of ze
voldoende aansluiten op de wensen en behoeftes van hun klanten.

2
3

https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte
https://ico.org.uk/media/about-the-ico/documents/2615156/adtech-real-time-bidding-report201906.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Een cookiewall – in een competitief landschap – heeft tot gevolg dat een
website of dienst alleen toegankelijk is op voorwaarde dat de gebruikers de
cookies accepteren. Het is dan inderdaad de vraag of eindgebruikers hebben
in dat geval een vrije keuze hebben. Daarom pleit Nederland in lijn met de
motie Verhoeven voor een verbod op deze zogenoemde cookiewalls.4 Ik ben
er van overtuigd dat de huidige (Europese) wettelijke kaders voldoende
ruimte bieden om innovatie binnen het bedrijfsleven en een goede privacybescherming hand in hand te laten gaan.
Vraag 5 en 6
Hoe beoordeelt u de stelling dat een mogelijk verbod op cookiewalls in het
huidige competitieve landschap Nederlandse mediabedrijven op achterstand
zet op grote internationale techbedrijven (bijvoorbeeld social media bedrijven) vooral omdat de laatste toestemming vragen voor gericht adverteren
met gebruik van persoonsgegevens van gebruikers via algemene voorwaarden?
Waarom kan toestemming voor instrumenten om gericht te adverteren (zoals
tracking cookies) niet via algemene voorwaarden geregeld worden?
Antwoord 5 en 6
Op grond van artikel 11.7a, lid 1, Tw is het alleen toegestaan om cookies te
plaatsen indien de gebruiker is voorzien van duidelijke en volledige informatie. Deze informatie moet in ieder geval weergeven welke informatie wordt
verzameld en voor welke doeleinden deze informatie wordt gebruikt. De
memorie van toelichting bij dit artikel voegt hieraan toe dat de informatie
gemakkelijk te vinden moet zijn en in begrijpelijke bewoordingen gegeven.5
Als deze informatie in algemene voorwaarden wordt opgenomen is niet
voldaan aan voornoemde eis om de gebruiker duidelijk te informeren.
Voor het plaatsen en lezen van cookies, met uitzondering van functionele
cookies en niet-privacygevoelige analytische cookies, dient, zoals al eerder
aangegeven, toestemming te worden verkregen. Het moet hier gaan om
vrijelijk verleende toestemming. Rechtsgeldige toestemming voor het gebruik
van cookies moet blijken uit een daar toe strekkende handeling van de
eindgebruiker (klikken op een «ja» knop of verder surfen na de mededeling
dat cookies zullen worden geplaatst)Toestemming kan dus niet worden
verkregen via algemene voorwaarden.6
De voornoemde verplichtingen gelden niet alleen voor Nederlandse websites,
maar voor een ieder die gegevens plaatst op of uitleest die zijn opgeslagen in
de randapparatuur van een gebruiker. Het maakt daarbij niet uit waar deze
partij gevestigd is. Bepalend is dat deze norm tot doel heeft gebruikers in
Nederland te beschermen. De informatieplicht en het toestemmingsvereiste
gelden derhalve voor zowel Nederlandse websites als voor internationale
bedrijven die zich (mede) op Nederlandse gebruikers richten. Dat laatste kan
bijvoorbeeld worden afgeleid uit de aard van de aangeboden informatie, de
mogelijkheid om producten in Nederland te laten bezorgen of uit de
omstandigheid dat een website in de Nederlandse taal wordt aangeboden.
Hierbij is het domein van de website (.nl/.eu/.com/.net/etc.) niet doorslaggevend.
Ik ben dan ook van oordeel dat Nederlandse mediabedrijven op dit punt geen
achterstand hebben op internationale bedrijven.
Vraag 7
Kunt u omschrijven hoe de wet- en regelgeving omtrent tracking cookies en
cookiewalls in de telecommunicatiewet, de ePrivacy richtlijn en de Algemene
verordening gegevensbescherming zich tot elkaar verhouden?
Antwoord 7
De bepalingen in de Tw vormen een omzetting van de Europese ePrivacy
richtlijn, richtlijn nr. 2002/58. De ePrivacyrichtlijn en daarmee de Tw is een lex
specialis ten opzichte van de AVG. Dit betekent dat voor zover de regels van
de Tw en de AVG samenlopen de regels van de Tw voorgaan op die van de

4

Kamerstuk 21 501-33, nr. 711
Kamerstuk 32 549, nr. 3, p. 80
6
Zie ook: www.acm.nl/nl/onderwerpen/telecommunicatie/internet/spam
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

AVG. Bij het gebruik van cookies gaat het daarbij vooral om de verwerkingsgrondslagen. Op basis van de Tw mogen gegevens die via cookies zijn
verkregen alleen worden verwerkt als deze verwerking nodig is voor de
levering van een door de eindgebruiker gevraagde dienst of als de eindgebruiker toestemming heeft verleend.
Het begrip toestemming in de Tw is, zoals al gezegd, hetzelfde als het begrip
toestemming in de AVG. Daarom zijn, zoals ook al bij het antwoord op
vraag 2 is aangegeven, de eisen die de AVG stelt aan rechtsgeldige toestemming ook van toepassing bij toestemming in het kader van cookies.
Momenteel worden onderhandelingen gevoerd over een nieuwe Europese
ePrivacyverordening die de huidige richtlijn zal vervangen. Het Europees
parlement heeft aangegeven een expliciet verbod op cookiewalls te willen
opnemen in de nieuwe ePrivacyverordening. De Raad van de Europese Unie
heeft nog geen standpunt ingenomen. In lijn met de motie Verhoeven pleit
Nederland in de Raad voor een verbod op deze zogenoemde cookiewalls. Met
een dergelijk verbod zou -los van de interpretatie van artikel 7, vierde lid, van
de AVG, onomstreden duidelijk worden bepaald dat cookiewalls niet zijn
toegestaan. Zo wordt voorkomen dat er tussen de lidstaten interpretatieverschillen optreden. Hoewel de onderhandelingen in de Raad over de ePrivacyverordening nog steeds niet zijn afgerond is al wel duidelijk dat er weinig
steun is voor een verbod op cookiewalls. Uiteindelijk zal veel afhangen van
de onderhandelingen met het Europese parlement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4