Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2009

Nr. 124

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2009
Eind 2008 is de projectorganisatie Staal opgeheven en zijn de zeven
defensieonderdelen verantwoordelijk geworden voor de verdere uitvoering van de aanbevelingen van de gelijknamige commissie. De aanduiding
is daarbij gewijzigd in «sociaal veilige werk- en leefomgeving». Over het
toezicht op de voortgang van de uitvoering zijn afspraken gemaakt met de
defensieonderdelen, terwijl het periodieke voortgangsoverleg met vertegenwoordigers van de bonden, de medezeggenschapscommissies en de
geestelijke verzorging in stand wordt gehouden. Zoals ik in de vijfde
rapportage over de uitvoering van maatregelen naar aanleiding van de
commissie-Staal (Kamerstuk 31 700 X, nr. 18) heb meegedeeld, rapporteer
ik u in 2009 halfjaarlijks over de stand van zaken van de uitvoering.
Voor de uitvoering van de aanbevelingen van de commissie-Staal is
destijds een plan van aanpak opgesteld dat vier aandachtsgebieden
behelsde, te weten gedragscode, leiderschap, organisatie en personeel. In
deze brief schets ik per aandachtsgebied de stand van zaken, vervolgens
informeer ik u over enige onderzoeken die gaande zijn. Tot slot volgt een
overzicht van de financiën.
Gedragscode
De gedragscode is op 1 april 2007 in de defensieorganisatie geïntroduceerd en sindsdien opgenomen in de opleidingen en trainingen. Om de
gedragscode levend te houden, zijn posters ontworpen waarop aandachtspunten worden uitgebeeld. De posters zijn in april aan de defensieonderdelen overgedragen en kunnen breed worden gebruikt. Ook is er
een dvd gemaakt voor leidinggevenden bij besprekingen van (on)gewenst
gedrag op de werkvloer. Zodra de bijbehorende handleiding gereed is,
wordt de dvd in de zomer verspreid over de defensieonderdelen, zodat
deze in teamverband kan worden getoond en besproken. Het Dienstencentrum Gedragswetenschappen voert momenteel een draagvlakonderzoek naar de gedragscode uit om te kunnen vaststellen of er aanpas-

KST133361
0809tkkst31700X-124
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 X, nr. 124

1

singen nodig zijn. Gelijktijdig worden doorlopend telefonische enquêtes
uitgevoerd voor de benchmark over de werkbeleving.
Leiderschap
Het eind 2008 opgerichte Stafbureau Leiderschap coördineert met de
gelijknamige bureaus bij de defensieonderdelen de uitvoering van alle
activiteiten op het gebied van leiderschap. Het betreft de training «Sociale
aspecten van leidinggeven», de opleiding van coaches in nevenfunctie,
het ontwerpen van meetinstrumenten op organisatie- en individueel
niveau en workshops en seminars op het gebied van leiderschap(sontwikkeling). Voorts wordt de leiderschapsvisie verder ontwikkeld en
worden leiderschapsprojecten enactiviteiten op het niveau van de
defensieonderdelen ondersteund.
Alle initiële en loopbaanopleidingen zijn intussen aangepast zodat de
sociale aspecten van leidinggeven ruimschoots aan bod komen. Voor de
groep leidinggevende militairen en burgers die niet de aangepaste initiële
opleiding hebben gevolgd of niet op korte termijn een loopbaanopleiding
volgen, is een afzonderlijke training ontwikkeld. In april en mei van dit jaar
zijn de eerste trainingen aangeboden voor dienstencentra, de Defensie
Materieel Organisatie en de Bestuursstaf. Bovendien is een train the
trainer programma voor instructeurs en begeleiders van de operationele
commando’s ontwikkeld waarmee zij deze training volgens dezelfde kwaliteitsnormen bij de eigen eenheden verzorgen. Door deze «inhaalslag» zijn
eind 2012 in totaal ongeveer 10 000 leidinggevenden getraind.
Intussen zijn 48 kandidaat-coaches in opleiding bij InterCoach, een werkmaatschappij van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en worden 96 leidinggevenden gecoacht. Dit aantal zal in de loop
van 2009, mede door de tijdelijke inzet van CoachBoulevard oplopen tot
ongeveer 175 coaches en 250 leidinggevenden.
Daarmee nemen de bekendheid en de bruikbaarheid van coaching als
instrument voor de ontwikkeling van leidinggevenden in de organisatie
toe. Eind 2010 zullen 350 coaches beschikbaar zijn. In de zomer komt een
protocol voor coaching beschikbaar, zodat het instrument overal in de
organisatie op dezelfde manier kan worden gebruikt.
In oktober 2009 komen instrumenten gereed om te meten hoe de kwaliteit
van leiderschap in de organisatie zich ontwikkelt. Tevens komen assessments en testen beschikbaar waarmee individuele leidinggevenden hun
ontwikkelingsmogelijkheden op dit gebied kunnen (laten) vaststellen. Ook
wordt een pilot uitgevoerd, waarbij commandanten de beschikking krijgen
over (extra) budgetten om te kunnen inspelen op de opleidingsbehoeften
die uit assessments en testen voortvloeien.
Om leiderschap en de ontwikkeling ervan op de agenda te houden en
discussies daarover een impuls te geven, wordt in de tweede helft van
2009 tot en met 2010 een programma van workshops en seminars aangeboden aan de defensieonderdelen. Het ligt in de bedoeling hiermee ca.
75% van de leidinggevenden vanaf de rang van korporaal (KM) en
sergeant en gelijkgesteld burgerpersoneel te bereiken. Mede op basis van
die discussies wordt de visie op leiderschap verder ontwikkeld en worden
de activiteiten om een sociaal veilig werk- en leefklimaat te bevorderen in
een beleidskader ondergebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 X, nr. 124

2

Organisatie en personeel
Een van de belangrijkste projecten in dit aandachtsgebied, het voorzien
van vrijwel alle legeringskamers van draadloos internet, is bijna voltooid.
De komende maanden zijn de laatste locaties aan de beurt. Vorstverlet en
de aanbestedingsprocedure van de internetaansluiting hebben tot enige
vertraging geleid, maar het project zal naar verwachting 1 juli 2009
voltooid zijn. Intussen zijn 42 locaties met in totaal 290 gebouwen voorzien van draadloos internet, tot tevredenheid van het personeel. Het
Commando Zeestrijdkrachten zal dit jaar een begin maken met internet
aan boord van schepen. Het project loopt door tot en met 2010, omdat
voor het netwerk aan boord aparte bekabeling nodig is en het werk zoveel
mogelijk zal worden gedaan tijdens het reguliere onderhoud van de
schepen.
In december 2008 waren 30 van de voorziene 53 toezichthoudende en
sportinstructeurfuncties gevuld.
De reden van de onvolledige vulling ligt in de tegenvallende werving en
opleiding van dit personeel. In 2009 zijn opnieuw extra toezichthoudende
functies aan de defensieonderdelen toebedeeld. Van de in totaal 78 functies waren er op 1 maart jl. 36 gevuld. De defensieonderdelen hebben hun
inspanningen verder opgevoerd om verandering te brengen in deze
onwenselijke situatie. Het doel is dat alle functies voor eind 2009 zijn
gevuld.
Aan de defensieonderdelen zijn zogenoemde commandantenfondsen
toegekend waarmee commandanten in samenspraak met medezeggenschapscommissies activiteiten organiseren die gewenst gedrag bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn saamhorigheidsactiviteiten, ontspanningsmogelijkheden in recreatieruimtes en sportdagen.
Een groot aantal infrastructurele projecten wordt uitgevoerd in de periode
tot en met 2011. Het betreft projecten om de werken verblijfsruimtes
(inclusief legering) naar de eisen van deze tijd in te richten. De projecten
zijn in overleg met de defensieonderdelen in kaart gebracht en worden
uitgevoerd volgens de bestaande procedures. De uitvoering van deze
infrastructurele projecten loopt gedeeltelijk achter op de planning
vanwege de aanbestedingsprocedures die meer tijd vergen dan was voorzien. De defensieonderdelen hebben aangekondigd hun inspanningen om
tot de gewenste realisatie te komen te zullen verhogen.
Integriteitsorganisatie
De Centrale Organisatie Integriteit Defensie (COID) beschikt momenteel
over centrale en lokale vertrouwenspersonen en bovendien is het centrale
meldpunt operationeel. De formele voltooiing is voorzien omstreeks de
zomer. In de afgelopen periode is gewerkt aan de verbreding van het
draagvlak bij de defensieonderdelen en de centrale vertrouwenspersonen
en aan de uitwerking van de bevoegdhedenstructuur.
Er is een toenemende mate bereidheid om meldingen ongewenst gedrag
te doen. Het aantal meldingen is in 2008 met ruim 40% toegenomen ten
opzichte van het jaar daarvoor. Deze toename in de bereidheid tot melden
duidt er op dat de structurele aandacht voor preventie en de aanpak van
ongewenst gedrag bij Defensie zijn vruchten begint af te werpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 X, nr. 124

3

Onderzoeken
Tijdens het algemeen overleg Personeel van 30 september 2008 heb ik
voor 2009 een kwalitatief onderzoek naar ongewenst gedrag binnen
Defensie toegezegd. Intussen is de onderzoeksvraag geformuleerd en
wordt een onderzoeksplan voorbereid. Het onderzoek zal door een extern
bureau in samenwerking met het Dienstencentrum Gedragswetenschappen van Defensie worden uitgevoerd. Daartoe wordt een aanbestedingsprocedure gevolgd om een geschikt extern bureau te vinden en wordt een
begeleidingscommissie ingesteld. Het streven is erop gericht uiterlijk in
oktober a.s. met het onderzoek te beginnen, zodat de resultaten eind dit
jaar beschikbaar zijn.
In mijn brief naar aanleiding van het vorige periodieke onderzoek uit 2008
naar ongewenst gedrag (Kamerstuk 31 200 X, nr. 155), heb ik u gemeld dat
halverwege 2010 opnieuw een kwantitatief onderzoek wordt gehouden
naar ongewenst gedrag bij Defensie. De opzet en systematiek van dit
onderzoek zal vergelijkbaar zijn met eerdere onderzoeken in 2006 en 2008.
Daarnaast maakt het Dienstencentrum Gedragswetenschappen eind 2009
een begin met de meting van de effecten van de maatregelen om een
sociaal veilige werk- en leefomgeving te bevorderen. Vastgesteld zou
moeten worden of alle maatregelen tot een afname van ongewenst
gedrag hebben geleid. De eerste resultaten van het onderzoek worden in
2010 verwacht.
Financiën
De gereserveerde financiële middelen zijn per maatregel verdeeld over de
defensieonderdelen. In onderstaand overzicht zijn de desbetreffende
bedragen weergegeven.
Maatregel (uit PVA Staal) in M€

2009

2010

2011

2012

2013

2014–2018

Opleiden leidinggevenden
Begeleiden leidinggevenden
Internet op legeringskamers
Zinvolle vrijetijdsbesteding – Overige voorstellen en
commandantenfondsen
Sportfaciliteiten in de avonduren
Invoeren Avondtoezicht
Evalueren militair recht
Verbeteringen (infra) werk- en verblijfsruimtes
Integriteitsorganisatie

6,1
2,2
3,9

5,1
2,2
3,4

2,3
2,2
1,8

2,8
2,2
1,6

4,8
2,2
1,6

11,5
11,0
8,0

5,8
2,4
1,8
0,1
8,3
1,2

5,8
2,4
1,8
0,1
8,4
1,4

5,8
2,4
1,8
0,0
3,6
1,4

5,8
2,4
1,8
0,0
0,0
1,4

5,8
2,4
1,8
0,0
0,0
1,4

29,0
12,0
9,0
0,0
0,0
7,0

Totaal

31,8

30,6

21,3

18,0

20,0

87,5

Budget Staal

30,0

30,0

20,0

20,0

20,0

100,0

Conclusie
Om bij Defensie de noodzakelijke sociaal veilige werk- en leefomgeving te
garanderen, is voortdurende aandacht nodig en moet worden geïnvesteerd in personeel en de werk- en leefomgeving. De verantwoordelijkheid
voor de verdere uitvoering van de aanbevelingen ligt bij de zeven defensieonderdelen. Commandanten op alle niveaus zijn alert op signalen vanaf
de werkvloer. Op het hoogste niveau blijft de plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten het toezicht uitoefenen op de sociaal veilige werken leefomgeving. Hij heeft onder meer de financiële rapportagefrequentie
van de defensieonderdelen verhoogd.
De staatssecretaris van Defensie,
J. G. de Vries

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 X, nr. 124

4