Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 638

Mensenhandel

Nr. 111

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2014
Met deze brief bied ik u het rapport Vooronderzoek oneigenlijk gebruik
Verblijfsregeling Mensenhandel aan1.
Dit onderzoek is toegezegd door de toenmalige Minister voor Immigratie,
Integratie en Asiel in zijn brief van 21 juni 20122 naar aanleiding van het
debat met uw Kamer op 12 juni 2012 over het bericht dat mensenhandel
fors was toegenomen. In mijn brief van 17 december 20123 heb ik u
geïnformeerd over de aanpak van dit onderzoek.
Achtergrond
Tijdens het debat op 12 juni 2012 (Handelingen II 2011/12, nr. 94, item 22,
blz. 54–83) stond een van de maatregelen centraal die het vorige kabinet
bij brief van 15 november 2011 (Kamerstuk 28 638, nr. 57) had aangekondigd om oneigenlijk gebruik van de verblijfsregeling voor slachtoffers
mensenhandel tegen te gaan. Dit betrof het voornemen om de bedenktijd
niet meer aan te bieden aan (mogelijke) slachtoffers die al langer dan drie
maanden uit de mensenhandelsituatie zijn. Dit voornemen was gebaseerd
op het feit dat de bedenktijd ook wordt aangeboden aan personen die in
het verleden slachtoffer waren van mensenhandel. Personen die in het
verleden slachtoffer waren van mensenhandelaren hebben deze
bedenktijd in principe al gehad en kunnen desgewenst meteen aangifte
doen of medewerking verlenen.4 De voorgestelde maatregel was niet
alleen bedoeld om onnodig gebruik van de bedenktijd tegen te gaan,
maar ook om onnodig gebruik van de opvang te bestrijden.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Kamerstuk 28 638, nr. 89.
Kamerstuk 28 638, nr. 95.
4
Kamerstuk 28 638, nr. 78.
2
3

kst-28638-111
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 111

1

Signalen
In genoemd debat is uitvoerig gesproken over de signalen van oneigenlijk
gebruik van de Verblijfsregeling mensenhandel en de (on)mogelijkheid
om dit te onderbouwen met cijfers.
Er zijn onder het vorige kabinet verschillende pogingen ondernomen
– zowel door de betrokken departementen als door de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel5 – om de signalen van oneigenlijk gebruik
nader te onderbouwen, maar die hebben nooit kwantitatieve gegevens
over het oneigenlijk gebruik opgeleverd.
Ten slotte heeft de (toenmalige) Minister in zijn brief van 21 juni 2012 het
onderzoek naar oneigenlijk gebruik van de Verblijfsregeling mensenhandel toegezegd en in afwachting van de uitkomst daarvan zou de
maatregel betreffende de bedenktijd worden aangehouden.
Uitkomsten onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd door Regioplan Beleidsonderzoek, in
opdracht van het WODC, gedurende de periode van 1 maart 2013 tot
28 november 2013. In dit onderzoek is nagegaan of het überhaupt
mogelijk is om met een representatief en kwantitatief onderzoek de
omvang van oneigenlijk gebruik te berekenen of te schatten.
Op basis van vijftien verkennende interviews met relevante partijen
(politie, Openbaar Ministerie, de Immigratie en Naturalisatiedienst, de
Dienst Terugkeer en Vertrek, categorale opvanginstellingen en de
Politieacademie) zijn indicatoren geïnventariseerd die eventueel zouden
kunnen duiden op mogelijk oneigenlijk gebruik. Deze indicatoren zijn op
twee manieren gevalideerd, ten eerste door deze in kaart te brengen voor
mensenhandel zaken (N=40) en ten tweede door deze indicatoren voor te
leggen aan twee focusgroepen (enerzijds de hulpverlening/ het slachtoffer
en anderzijds de opsporing en het verblijf). Zowel na de eerste als na de
tweede validatie bleek het niet mogelijk een schattingsmodel te maken.
De onderzoekers concluderen dat het niet mogelijk is een representatief
en kwantitatief onderzoek te doen om de mate van oneigenlijk gebruik van
de verblijfsregeling mensenhandel vast te stellen. Wel doen de onderzoekers enkele suggesties voor vervolgonderzoek. Dit zijn suggesties
waarmee op lange termijn enigszins zicht kan worden gekregen op
oneigenlijk gebruik.
Beleidsreactie
Het blijkt niet mogelijk om kwantitatief en representatief onderzoek te
doen naar oneigenlijk gebruik van de Verblijfsregeling mensenhandel. Dit
neemt niet weg dat ik de suggestie van de onderzoekers om op langere
termijn meer zicht te krijgen op oneigenlijk gebruik wil betrekken bij de
reeds in gang gezette trajecten. Dit geldt evenzo voor een beslissing op de
aangehouden maatregel om de bedenktijd niet meer aan te bieden aan
(mogelijke) slachtoffers die al langer dan drie maanden uit de mensenhandelsituatie zijn. Het gaat dan om de volgende trajecten:
Landenvergelijkend onderzoek WODC en pilot kansloze aangiften
Vorig jaar is het WODC landenvergelijkend onderzoek afgerond naar de
Verblijfsregeling mensenhandel in het Verenigd Koninkrijk, België en Italië.
Daarnaast wordt de pilot «Kansloze aangiften mensenhandel» op dit
moment geëvalueerd en zal binnenkort een rapportage verschijnen. De
uitkomsten van deze onderzoeken zijn mede bepalend voor het antwoord
5

Zevende rapportage van de Nationaal Rapporteur, p.187 ev.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 111

2

op de vraag of de aanpassing van de Verblijfsregeling mensenhandel (op
onderdelen) wenselijk is. Hierbij betrek ik ook de aangehouden maatregel
om de bedenktijd niet meer aan te bieden aan (mogelijke) slachtoffers die
al langer dan drie maanden uit de mensenhandel situatie zijn.
Nationaal verwijzingsmechanisme
Zoals ik heb aangegeven in de kabinetsreactie – die op 24 oktober jl. naar
uw Kamer is gestuurd – is een interdepartementaal project van start
gegaan om te komen tot een Nationaal Verwijzingsmechanisme voor
slachtoffers mensenhandel.6 Een Nationaal Verwijzingsmechanisme is
– kortgezegd – een wegwijzer of raamwerk waarin is aangegeven hoe de
verschillende ketenpartners van zowel de zijde van de overheid (OM,
politie, lokaal bestuur, KMar, Inspectie SZW, IND, COA, jeugdzorg, UWV,
Slachtofferhulp NL, Veiligheidshuizen etc.) als van de zijde van
maatschappelijke organisaties (vrouwenopvang, Comensha etc.) handelen
om slachtoffers van mensenhandel te identificeren, ondersteunen en
indien nodig op te vangen. Het Nationaal Verwijzingsmechanisme is
daarmee bij uitstek een instrument voor het meer centraliseren en
stroomlijnen van procedures en regelingen én het in beeld krijgen van
concrete verbeterpunten.
Uw Kamer zal in het voorjaar van 2014 een brief ontvangen met de
uitkomsten van deze trajecten.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

6

Kamerstuk28 638, nr. 104.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 638, nr. 111

3