Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 344

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en de Wet op de
loonbelasting 1964 in verband met invoering
van een variabele uitkering (Wet variabele
pensioenuitkering)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 18 januari 2016
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave:
ALGEMEEN
1.
Aanleiding en doelstelling
2.
Knelpunten en oplossingsrichtingen
3.
Het nieuwe kader voor premieovereenkomsten
1.
Risicofactoren waarmee uitkeringen kunnen
meebewegen
2.
Uitkering is levenslang
3.
Spreiding van schokken in de tijd
4.
Collectief toedelingsmechanisme
5.
Randvoorwaarden ten aanzien van de projectierente
4.
Financiële gevolgen
5.
Commentaren op voorgestelde maatregelen en
toezichttoetsen
6.
Overgangsrecht en evaluatie
7.
Overig

kst-34344-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

2
2
4
8
8
8
9
10
11
18
18
19
20

ARTIKELSGEWIJS
•
Artikel I, onderdeel E en artikel II, onderdeel D
•
Artikel I, onderdeel G en artikel II, onderdeel F
•
Artikel I, onderdeel K en artikel II, onderdeel J
•
Artikel I, onderdeel M en artikel II, onderdeel L
•
Artikel 52a

21
21
21
21
21
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

1

ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van dit wetsvoorstel. Over het wetsvoorstel en de uitwerking daarvan
hebben deze leden nog wel een groot aantal vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Naar aanleiding van dit wetsvoorstel
hebben deze leden de volgende vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend voorstel. Zij waarderen het mogelijk maken van
doorbeleggen na pensionering, maar hebben een aantal aandachtspunten
over de wijze waarop dat in onderhavig voorstel wordt vormgegeven. Zij
hebben nog enkele vragen over het wetsvoorstel die zij graag beantwoord
zien.
Het lid van de 50PLUS-fractie heeft kennisgenomen van voorliggend
wetsvoorstel. Het lid heeft nog een aantal vragen.
1. Aanleiding en doelstelling
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het doel van het wetsvoorstel.
Deze leden zijn blij dat na de breed aangenomen motie-Lodders1 van
3 december 2013 er nu eindelijk een concreet wetsvoorstel ligt dat
tegemoet komt aan de genoemde problematiek.
Deze leden vragen of de regering kan aangeven waarom het zo nadrukkelijk enkele elementen van het initiatiefwetsvoorstel Lodders2 overneemt
(ten opzichte van de consultatieversie) en deze ook in het regeringsvoorstel incorporeert.
Voor de leden van de PvdA-fractie is het van primair belang om te
achterhalen hoe dit wetsvoorstel van invloed zou kunnen zijn op de
pensioenuitkeringen van deelnemers bij een zeer pessimistische
economische scenario, zoals een zeer lage marktrente. Kan de regering
toelichten welk probleem voor een deelnemer met een premie- of
kapitaalovereenkomst opgelost wordt met dit wetsvoorstel bij een zeer
lage marktrente zoals de huidige marktrente? In hoeverre zorgt dit
wetsvoorstel ervoor dat het pensioen minder afhankelijk is van de actuele
marktrente op het moment van uitkeren? Is de regering bereid om toe te
lichten welke gevolgen de huidige marktrente zou kunnen hebben als die
ook bij inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zou blijven gelden en de
daaropvolgende periode van vijf jaar van kracht zou blijven? In hoeverre
biedt de tijdelijke herinvoering van de pensioenknip hier een oplossing
voor? De genoemde leden vragen waar de pensioenknip tekortschiet.
In de memorie van toelichting geeft de regering aan dat de invoering van
de pensioenknip toentertijd, net als dit wetsvoorstel, had moeten leiden
tot een hoger rendement en dus tot financieel voordeel voor de gebruiker
van de pensioenknip, maar dat bij de evaluatie gebleken is dat dit niet het
geval was. Voor de leden van deze fractie is het noodzakelijk om te
voorkomen dat deze situatie zich opnieuw gaat voordoen met dit
1
2

Kamerstuk 32 043, nr. 185
Kamerstuk 34 255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

2

wetsvoorstel. Hoe denkt de regering dit te voorkomen, ook in het licht van
de economische situatie van grofweg het afgelopen decennium? De
genoemde leden vragen de regering nader in te gaan op welke hogere
risico’s deelnemers lopen tegenover een verwacht hoger rendement, zoals
met dit wetsvoorstel beoogd is.
De genoemde leden constateren voorts dat het pensioenbegrip aangepast
wordt naar «een zekere mate van inkomenszekerheid» en dat de regering
hiermee niet langer in alle gevallen een volledig gegarandeerde uitkering
voor ogen heeft. Kan de regering nader toelichten wat «een zekere mate
van inkomenszekerheid» inhoudt? En kan de regering nader toelichten
waarom zij heeft gekozen om het pensioenbegrip aan te passen? Wat
betekent inkomenszekerheid en hoe wordt bepaald of er voldaan wordt
aan inkomenszekerheid waarbij elke gepensioneerde een fatsoenlijk
bestaan kan hebben door een adequaat inkomen na pensionering? Hoe
gaat de regering voorkomen, zo vragen deze leden, dat deze zekere mate
van inkomenszekerheid niet leidt tot een uitkering die niet voldoet aan de
verwachtingen van de pensioengerechtigde.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de mening deelt dat het
maken van een goede afweging tussen zekerheid en risico bij het maken
van een keuze tussen variabel en vast mede afhangt van de kennis en
kunde van de deelnemer. Erkent de regering dat dit lang niet voor
iedereen weggelegd is, ondanks de prudent person regel en het «ken uw
klant» principe dat pensioenuitvoerders moeten hebben? Deelt de
regering de mening dat de mogelijkheid tot een variabele uitkering net zo
adviesgevoelig kan zijn als de pensioenknip? Welke maatregelen, zo willen
deze leden weten, gaat de regering nemen om te voorkomen dat er een
nieuwe adviseringsmarkt ontstaat.
Waarop is gebaseerd dat er een hoger pensioenresultaat verwacht wordt?
Is er meer dan slechts theoretisch bewijs voor de aanname dat een hoger
pensioenresultaat bereikt wordt? Wat heeft het niet onbeperkt risico
nemen voor gevolgen op de inkomenszekerheid? De genoemde leden
vragen of de regering een garantie op een minimum uitkering kan geven
(een aan de onderkant begrensde uitkering zoals LCP3 aangeeft in haar
rapport), gezien het feit dat de regering niet langer een volledig gegarandeerde uitkering voor ogen heeft.
De leden van deze fractie vragen of de regering de mening deelt dat, als
de micro langleven risico’s gedeeld wordt door het vormen van een grote
groep deelnemers, het voor de hand ligt om de grootst mogelijke groep
na te streven. Ook vragen zij of de regering de mening deelt dat de
zekerheid op een hogere pensioenuitkering het grootst is bij deelname
van alle potentiële deelnemers een aan een pensioenregeling.
De leden van de CDA-fractie hadden met positieve verwachtingen
uitgekeken naar de oplossing van de regering voor de aankoopproblematiek van een premie- of kapitaalsovereenkomst. De genoemde leden
delen de mening van de regering dat het een groot probleem is dat
deelnemers bij de huidige rentestand hun pensioen in één keer moeten
aankopen. Zeker in tijden van dalende rente krijgen deelnemers dan een
lager pensioen dan waarop zij gerekend hebben. De leden van deze fractie
zijn echter verontrust over de vormgeving van de door de regering
gekozen oplossing. Met name het vrijwel onbeperkte shoprecht baart hen
zorgen, zeker als daar het onterechte onderscheid tussen pensioenfondsen en verzekeraars voor de projectierente bij wordt opgeteld.
Bovendien is de wetgeving zo complex, dat het voor deelnemers zeer
lastig zal zijn om een keuze te maken tussen een vaste of een variabele
uitkering.

3

Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

3

De genoemde leden vragen de regering tevens in te gaan op de vragen en
opmerkingen van het VU Expertisecentrum Pensioenrecht en de Pensioenfederatie in hun reacties op onderhavig wetsvoorstel.
De leden van deze fractie vragen de regering om aan te geven wat de
verschillen zijn tussen de door het lid Lodders voorgestelde wetsvoorstel
en onderhavige wet. De genoemde leden vragen of de beide wetsvoorstellen volgens de regering naast elkaar in werking kunnen treden.
De leden van de D66-fractie merken op dat gelijk met de behandeling van
dit wetsvoorstel, ook het initiatief wetsvoorstel Lodders in behandeling is
genomen. Zij menen dat beide wetten dezelfde onderwerpen betreffen.
Deelt de regering deze opvatting? Hoe ziet de regering de samenhang
tussen deze wet en het initiatief wetsvoorstel? Is de regering van mening
dat ze gelijktijdig aangenomen kunnen worden? De genoemde leden
vragen hoe de regering het wetstraject voor zich ziet.
Het lid van de 50PLUS-fractie onderschrijft de doelstelling van dit
wetsvoorstel om de bestaande premie- en kapitaalovereenkomst te
verbeteren, met het oog op het realiseren van een beter pensioenresultaat. De urgentie van dit wetsvoorstel blijkt uit de recente herleving van
de tijdelijke regeling Pensioenknip, in afwachting van nieuwe wetgeving.
Het is belangrijk tot een beter en flexibeler wettelijk kader te komen voor
premie- en kapitaalovereenkomsten.
Het genoemde lid is positief over de introductie van de mogelijkheid van
doorbeleggen in de uitkeringsfase. Wel leven er een aantal kritische
vragen over de uitwerking.
«Zekerheid» inzake de pensioenuitkering is een centraal beginsel in de
Pensioenwet 2006, waarvan het belang veelvuldig wordt benadrukt. Met
het aanbieden van de variabele pensioenuitkering lijkt deze eis in strikte
zin losgelaten te worden.
In de huidige Pensioenwet worden uitkeringen in beleggingseenheden, of
een geldelijke uitkering gebaseerd op beleggingseenheden niet als
pensioen gezien, omdat dergelijke overeenkomsten gekenmerkt worden
door een zó grote mate van onzekerheid, dat deze niet als pensioen
kunnen worden beschouwd.
Pensioen moet dus een «zekere mate van inkomenszekerheid bieden voor
de oude dag» aldus de memorie van toelichting bij de Pensioenwet 2006.
Er moet sprake zijn van een «geldelijke, vastgestelde uitkering».
Is de regering het met dit lid eens, dat met dit wetsvoorstel, een fundamenteel uitgangspunt voor het pensioen vaarwel wordt gezegd? Kan de
regering op dit punt een rechtvaardigende beschouwing en onderbouwing geven? Of, zo vraagt dit lid, is de regering van mening, dat de
variabele pensioenuitkering onder de voorgestelde strenge randvoorwaarden tóch zal kunnen voldoen aan het vereiste dat sprake is van een
«pensioen» dat de in de Pensioenwet bedoelde «zekere mate van
inkomenszekerheid» kan bieden voor de oude dag.
Het genoemde lid vraagt of de regering een grondige beschouwing kan
geven over de mogelijke inkomensgevolgen voor gepensioneerden in
geval gekozen wordt voor een variabele pensioenuitkering. De gepensioneerde heeft namelijk in de regel minder mogelijkheden om het inkomen
uit andere bron verder aan te vullen of op peil te houden. Met name voor
gepensioneerden die te maken hebben met inkomensafhankelijke
regelingen kunnen de gevolgen van schommelingen in de pensioenuitkering groot zijn.
2. Knelpunten en oplossingsrichtingen
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering terecht constateert
dat naast het conversierisico de (beperkte) beleggingshorizon bij huidige
premie- en kapitaalovereenkomsten een optimaal pensioenresultaat kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

4

belemmeren. De genoemde leden vragen echter waarom de regering er
dan niet voor kiest om pensioendeelnemers toch ook al (ver) voor de
pensioeningangsdatum een (wettelijke) mogelijkheid te geven om te
kiezen voor een variabel pensioen. Zoals het wetsvoorstel nu is vormgegeven wordt eerst het beleggingsrisico alsnog afgebouwd en vervolgens
kan er weer meer risico genomen worden (in de uitkeringsfase). Dat lijkt
minder efficiënt dan om al eerder (in de opbouwperiode van het pensioen
en dan met name voor de afbouwfase van risicovolle beleggingen naar
minder risicovolle beleggingen) te kiezen voor een variabel pensioen.
Heeft de regering overwogen om pensioenuitvoerders hun deelnemers te
laten kiezen op het moment dat pensioenuitvoerders (dus geen uniform
moment) hun beleggingsrisico gaan afbouwen? Of bijvoorbeeld bij
aanvang of het verlaten van deelname aan de betreffende regeling? De
leden van deze fractie vragen of de uitvoerder verplicht is om mee te
werken aan een verzoek als dit (voor de pensioeningangsdatum) gedaan
wordt door een deelnemer.
In het wetsvoorstel schrijft de regering dat het beleggingsrisico niet meer
volledig hoeft te worden afgebouwd in de aanloop naar pensioendatum.
Tegelijkertijd (zie hierboven) wordt er geen (wettelijke) mogelijkheid
geboden om te kiezen voor een variabel pensioen. Hoe valt dat met elkaar
te rijmen, zo vragen deze leden.
De genoemde leden willen ook graag weten of het mogelijk is om van het
life-cycle beleggen af te wijken? En is het mogelijk als iemand eerder
aangeeft (bijvoorbeeld op 30-jarige leeftijd) dat hij een variabele uitkering
wil, dat de life-cycle verlengd wordt? Met andere woorden: dat het
beleggingsrisico door pensioenuitvoerders er niet afgebouwd wordt tot
op pensioeningangsdatum maar juist een aantal jaar daarna? De leden
van deze fractie zijn daar voorstander van, omdat dit de een grotere kans
geeft op een hoger pensioen.
De genoemd leden zijn tevreden dat het wetsvoorstel de mogelijkheid
biedt voor een gedeeltelijke variabele pensioenuitkering. Hoe ziet dit er
concreet uit? Deze leden vragen of dit bijvoorbeeld in procenten gaat.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel rendementspotentieel er
mogelijk verloren gaat in het huidige kader, doordat het beleggingsrisico
uiterlijk op de pensioendatum volledig afgebouwd moet zijn. Kan de
regering ook toelichten hoe de uitkeringsfase van de pensioengerechtigde
eruit gaat zien per levensjaar na pensionering bij een variabele uitkering?
Hoe wordt de uitkering bijvoorbeeld bepaald als er sprake is van een
variabele pensioenuitkering? En wanneer weten deelnemers van een
variabele pensioenuitkering hoeveel uitkering zij zullen ontvangen en dus
hoeveel zij tot hun beschikking zullen hebben? Hoe kunnen deze pensioengerechtigden nog anticiperen op een eventueel dalende uitkering en
ervoor zorgen dat zij kunnen voorzien in hun inkomen, juist omdat zij niet
meer werken?
De genoemde leden vragen hoe de regering kijkt naar de suggestie om de
variabele pensioenuitkering ook van toepassing te laten zijn op het netto
pensioen. Kan de regering nader toelichten wat voor effecten dit zou
kunnen hebben? De genoemde leden vragen hoe de wetgeving aangepast
zou kunnen worden om dit mogelijk te maken.
De leden van de CDA-fractie begrijpen niet waarom de regering haar
oorspronkelijke geconsulteerde wetsvoorstel gewijzigd heeft en een bijna
onbeperkt shoprecht wil invoeren. Een shoprecht lijkt natuurlijk positief,
want dan is er keuzevrijheid voor de deelnemer. Echter de gekozen
keuzevrijheid heeft een aantal nare bijwerkingen, die bijvoorbeeld door
DNB4 onder punt zeven treffend worden omschreven.

4

DNB: de Nederlandsche Bank

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

5

Het shoprecht kan leiden tot een uitholling van de solidariteit, zo menen
de genoemde leden. Er is immers geen enkele garantie dat de mensen die
besluiten een pensioenfonds te verlaten een representatieve groep zijn.
Het delen van risico’s wordt per definitie problematisch als de samenstelling van een collectief drastisch kan veranderen. Pensioenfondsen
hebben aangegeven risico’s te willen kunnen delen. Daarbij komt dat een
deelnemer alleen bij een pensioenfonds een variabele uitkering kan
krijgen als hij al bij dat pensioenfonds zat. Dus een pensioenfonds krijgt
dus wel uitstroom van deelnemers, maar geen instroom. De leden van de
genoemde fractie zien dan ook graag een nadere motivering waarom in
het voorstel het shoprecht op deze wijze tot bijna onbeperkt wordt
uitgebreid. Waarom heeft de regering niet eerst de gevolgen van een
dergelijk uitgebreid shoprecht onderzocht? Zijn de zorgen die onder
andere door DNB worden geuit volgens de regering ongegrond? Waarom,
zo vragen deze leden, staat een variabele uitkering niet open voor
deelnemers met een uitkeringsovereenkomst.
De genoemde leden hebben dan ook zorgen over risicoselectie. Ten eerste
is het een kerneigenschap van verzekeraars dat zij selecteren. Zij zullen
proberen een groep met relatief korte levensverwachting aan te trekken,
aan wie zij relatief weinig hoeven uit te betalen. Zij zullen bijvoorbeeld
mannen aantrekken, mensen die roken, mensen die ongezond zijn, etc.
Mocht de regering twijfelen aan deze kerneigenschap van verzekeraars,
dan kan zij lering trekking uit de teloorgang van het vrijwillige ziekenfonds, dat achterbleef met dure, relatief zieke mensen en daardoor
financieel niet meer uit kon komen. Zij kan ook lering trekken uit de
huidige zorgverzekeringen waar, ondanks het vereveningssysteem, vooral
gezonde mensen overstappen. Bij het pensioenstelsel zal dit ook
gebeuren, want verzekeraars zullen meer winst kunnen maken met
selectie dan met efficiënte uitvoering. De genoemde leden vernemen
graag van de regering welke remmen er zijn om verschillende producten
aan te bieden aan verschillende doelgroepen om zo risicoselectie nog
enigszins tegen te gaan.
Verzekeraars worden bij deze risicoselectie ook nog eens geholpen door
dit wetsvoorstel, zo merken de leden van deze fractie op. Zij mogen een
projectierente hanteren die hoger ligt dan die van pensioenfondsen. Dat
betekent dat zij initieel hogere uitkeringen kunnen aanbieden, die later een
grotere waarschijnlijkheid hebben tot dalen. Juist voor mensen met een
relatief korte levensverwachting is dit heel aantrekkelijk. Het gevolg is
helder: de pensioenfondsen blijven achter met gezonde langlevende
personen en het stelsel wordt uitgehold. De genoemde leden vragen de
regering nader te motiveren waarom zij gekozen heeft voor verschillende
projectierentes voor de individuele en de collectieve variant. Hoe kijkt de
regering tegen de kritiek van DNB over deze verschillende projectierentes
en waarom heeft de regering niet naar deze kritiek geluisterd? DNB
waarschuwt ook in het algemeen voor de prikkel voor aanbieders om
variabele pensioenuitkeringen aan te bieden met een te hoge initiële
uitkeringshoogte. Deelnemers kunnen dan later teleurgesteld zijn over de
hoogte van de uitkering. Ook kan dat leiden tot problemen bij pensioenfondsen bij het delen van sterfterisico’s. Kan de regering ingaan op deze
waarschuwing van de DNB, zo vragen de genoemde leden. Is het de
regering, zo informeren deze leden, bekend dat het verschil in projectierendementen tussen de individuele en de collectieve variant onder de
huidige renteomstandigheden kan oplopen tot twee procent waardoor de
initiële uitkering die gepresenteerd wordt minimaal 20% kan verschillen
tussen de verschillende varianten.
En als voor zowel een vaste pensioenuitkering als een variabele pensioenuitkering met een risicovrije projectierente berekend worden, wat is dan
het verschil voor de pensioenuitkering? Heeft de regering ook overwogen
om uit te gaan van het prudent verwachte rendement? Wat zouden daar
de gevolgen van zijn, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

6

De leden van deze fractie hebben tevens een beschouwing gemist van de
Europees rechterlijke aspecten van onderhavig wetsvoorstel. De verplichtstelling in Nederland is gebaseerd op solidariteitskringen. Na dit
wetsvoorstel en met dit shoprecht blijft daar heel weinig van over. In de
opbouwfase wordt er weinig risico gedeeld en voor de uitkeringsfase kun
je kiezen en kun je zomaar uit de solidariteitskring stappen via het
shoprecht. Is de regering bereid om een Europees rechtelijk advies te
vragen over het voorliggende wetsvoorstel en dan met name op het punt
van de Europeesrechtelijke houdbaarheid van de verplichtstelling van
regelingen bij pensioenfondsen met invoering van dit uitgebreide
shoprecht? Indien zij daar niet toe bereid is, vragen de genoemde leden
deze vraag formeel voor te leggen aan de Europese Commissie.
De leden van de D66-fractie waarderen de mogelijkheid om naast de vaste
pensioenuitkering, ook de variabele pensioenuitkering mogelijk te maken.
Zal er ook een combinatie van de vaste en variabele pensioenuitkering
mogelijk worden gemaakt? Wat zijn de verwachtingen van de regering
over het aanbod? De genoemde leden willen weten of de regering
verwacht dat zowel de vaste pensioenuitkering, als de variabele pensioenuitkering, als een combinatievariant wordt aangeboden, en zal dat naar
verwachtingen in gelijke mate zijn, of niet.
De genoemde leden merken op dat de meeste mensen in een pensioenregeling kiezen voor de default van deze pensioenregeling. Is de regering
voornemens een default in de wet vast te leggen, hetzij een vaste, en
hetzij een variabele pensioenuitkering? De genoemde leden vragen of de
regering voornemens is om de verplichting tot communicatie over de
keuze hiervan in de wet te verankeren.
De leden van deze fractie merken op dat door de nieuwe wet verzekeraars
in de gelegenheid komen om over te stappen van een vaste gegarandeerde uitkering, naar een variabele uitkering. Deelt de regering deze
opvatting? Zou er zo eens situatie kunnen ontstaan waarin deelnemers in
de veronderstelling kunnen verkeren dat ze een garantie hebben, terwijl
deze afwezig is? De genoemde leden vragen of de regering dit wenselijk
acht.
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt of het wetsvoorstel geen belemmering of beperkingen opwerpt voor eventuele nieuwe vormen van
pensioenovereenkomsten naast de premie-, kapitaal-, en de uitkeringsovereenkomst. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de nu door
de SER5 onderzochte variant van persoonlijke pensioenvermogensopbouw met collectieve risicodeling.
In het wetsvoorstel wordt voor premie- en kapitaalovereenkomsten
keuzevrijheid geboden om in ruil voor een mogelijk hoger pensioen, méér
(beleggings)risico te nemen. Er kan immers worden doorbelegd in de
uitkeringsfase van het pensioen.
Waarom geldt deze keuzemogelijkheid alléén voor premie- en kapitaalovereenkomsten, en wordt deze mogelijkheid niet geboden voor
uitkeringsovereenkomsten? Het bieden van die mogelijkheid zou óók bij
die pensioenvorm kunnen leiden tot een beter pensioenresultaat dan nu
het geval is. De bereidheid om iets meer risico te lopen verlaagt immers
buffereisen, en kán leiden tot een gemiddeld hogere pensioenuitkering.
Het genoemde lid vraagt of ook de keuze mogelijk kan worden gemaakt
voor een niet gegarandeerde vaste pensioenuitkering. Deze niet gegarandeerde pensioenuitkering kan hoger zijn dan de wél gegarandeerde
uitkering, omdat doorbeleggen na de pensioendatum mogelijk wordt
gemaakt voor een hogere pensioenuitkering met tegelijkertijd het
behouden van een aanvaardbaar premieniveau.

5

SER: Sociaal Economische Raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

7

Is verder de mogelijkheid overwogen om reeds gepensioneerden,
bijvoorbeeld deelnemers die in de afgelopen vijf jaar met pensioen zijn
gegaan, eenmalig óók de mogelijkheid te bieden te kiezen voor een
variabel, in plaats van een vast pensioen? Het lijkt het lid van deze fractie
redelijk deze keuzemogelijkheid te bieden. Daarmee wordt voorkomen dat
een groep deelnemers die puur vanwege een «verkeerde» pensioendatum
géén alternatief heeft gehad nu de rekening moeten betalen van een
extreem lage rente. Immers, door het wetsvoorstel krijgen nu alléén
deelnemers die vanaf 8 juli 2015 gebruik maken van de pensioenknip een
tweede shopmoment om te kiezen voor een variabel of vast pensioen bij
een andere pensioenuitvoerder.
Het genoemde lid wil weten of de regering bereid is, zoals de Pensioenfederatie in haar commentaar voorstelt, om met de sector in overleg te
treden om tot voorstellen te komen om ook in het geval van netto
pensioen (immers ook een premie-overeenkomst) een variabele uitkering
aan te kunnen bieden, wat volgens de memorie van toelichting ook
beoogd wordt?
Gevraagd wordt waarom niet geregeld wordt dat ook partners het recht
hebben om op de ingangsdatum van het partnerpensioen te kiezen voor
een variabele uitkering. Is het niet de bedoeling van de regering dat ook
partners de keuze voor een variabele pensioenuitkering kunnen maken?
Graag ontvangt dit lid hierop een nadere toelichting.
3. Het nieuwe kader voor premieovereenkomsten
1. Risicofactoren waarmee uitkeringen kunnen meebewegen
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven waarom
het er voor kiest om het langlevenrisico bij de pensioenuitvoerder weg te
halen en bij de deelnemer te leggen. Heeft de regering ook overwogen om
dit bij de pensioenuitvoerder te laten (zoals ook nu het geval is), zo
informeren deze leden.
De genoemde leden vragen hoe door dit wetsvoorstel wordt omgegaan
met een pensioen dat gebaseerd is op pensioeneenheden. Kan de
regering daar een rekenvoorbeeld van geven? Ook vragen deze leden hoe
de eenheden geadministreerd en berekend worden.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de mening deelt dat als
uitgangspunt de uitkeringshoogte standaard de ontwikkeling van de
prijzen bij zou moeten houden, dus koopkrachtbehoud nagestreefd zou
moeten worden.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat het micro langleven risico altijd
gedekt moet worden. Binnen een collectief gebeurt dit door hem in het
collectief te delen. Hoe, zo vragen deze leden, zal dit risico worden
opgevangen als het collectief te klein is, bijvoorbeeld in een PPI.6
2. Uitkering is levenslang
De leden van CDA-fractie lezen dat het wetsvoorstel niet één specifieke
definitie oplegt voor de wijze waarop een variabele uitkering wordt
vormgegeven. Het wetsvoorstel biedt de uitvoerders en deelnemers
daarmee veel vrijheid, maar de keuze voor een vast of een variabele
pensioenuitkering wordt daardoor wel complexer. Kan de regering
benoemen of er buiten de genoemde twee opties van een variabele
annuïteit en individueel doorbeleggen nog meer vormen van variabele
uitkering toegestaan zijn, zo vragen deze leden. Behoort een reële (inflatie
gerelateerde) annuïteit tot de mogelijkheden op basis van onderhavig
6

Premie pensioeninstellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

8

wetsvoorstel? Kan de regering voor alle mogelijke varianten aangeven
hoe de uitkeringen van de variabele pensioenuitkering worden bepaald?
De genoemde leden vragen of de regering kan aangeven waarom is
gekozen voor een uitkering in een Nederlands wettig betaalmiddel en niet
voor een belegging in units die tegen marktwaarde kunnen worden
verkocht.
3. Spreiding van schokken in de tijd
De leden van de VVD-fractie menen dat dit wetsvoorstel de mogelijkheid
biedt om verhogingen en verlagingen uit te smeren in de tijd. Over deze
uitsmeerperiode hebben deze leden een aantal vragen.
Het doel van het wetsvoorstel is een variabel pensioen, dat is zelfs de
naam van het wetsvoorstel. Het mogen uitsmeren gaat daarmee deels in
tegen het doel van het wetsvoorstel, omdat uitsmeren juist weer tot een
constantere pensioenuitkering leidt. De genoemde leden vragen de
regering hierop te reageren.
Kan de regering aangeven wie bepaalt of er gebruik wordt gemaakt van
de uitsmeerperiode? De genoemde leden vragen of deze periode ook
korter mag zijn dan vijf jaar.
Kan de regering een rekenvoorbeeld geven hoe de uitsmeerperiode
(middels de zogenaamde dakpanconstructie) er uit ziet? Is er ook nog een
uitsmeerperiode van vijf jaar wanneer een deelnemer bijvoorbeeld 92 is?
Of is deze dan korter? Dan is immers de resterende levensverwachting
misschien wel lager dan de uitsmeerperiode van vijf jaar. De leden van
deze fractie vragen aan wie de verliezen of winsten worden doorgegeven
wanneer een deelnemer overlijdt tijdens de uitsmeerperiode.
De genoemde leden vragen ook of de vijfjaarsperiode (en de zogenaamde
dakpanconstructie) de begrijpelijkheid van het wetsvoorstel ten goede
komt. Elk jaar kan er immers een nieuwe vijfjaarsperiode starten en dit
leidt dus (gecumuleerd) elk jaar tot een nieuwe (hogere of lagere)
pensioenuitkering. Hoe wordt er voor de deelnemer duidelijk hoe zijn
pensioen er uit ziet de komende jaren? Ook al omdat het door deze
systematiek niet per definitie zo is dat een slecht beleggingsjaar gevolgd
wordt door een lager pensioen. Dit zou de deelnemer begrijpen, maar dit
hoeft door het dakpanmodel niet per se op te treden (bijvoorbeeld als er
nog winsten zijn uit vorige jaren). En hoe valt dit te rijmen met de
verplichting in artikel I, onderdeel E en artikel II, onderdeel D waar staat
dat de pensioenuitvoerder ook een opgave moet doen van het verloop
van de uitkeringen gedurende de uitkeringsduur? Leidt, zo vragen deze
leden, het dakpanmodel niet tot hoge uitvoeringskosten.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering de variabele
annuïteit expliciet benoemd als mogelijkheid, maar tegelijkertijd mogen
positieve en negatieve rendementen over maximaal vijf jaar worden
gespreid. De genoemde leden vragen de regering aan te geven hoe dit bij
een variabele annuïteit plaats dient te vinden.
De leden van deze fractie vragen de regering hoe het spreiden van
schokken over maximaal vijf jaar zich verhoudt tot de Wft-regel7 voor
verzekeraars om verplichtingen volledig te dekken door onderliggende
beleggingen.
De leden van de D66-fractie merken op dat schokken in de variabele
pensioenuitkering stapsgewijs via een dakpanconstructie verdeeld
worden. Zij menen dat hierdoor extra kosten zouden kunnen ontstaan.
Deelt de regering deze opvatting Wat waren de afwegingen van de
regering om te kiezen voor een stapsgewijze verdeling, in plaats van de
pijn in een keer te nemen? Kan de regering aangeven, zo informeren deze
7

Wet financieel toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

9

leden, wat het effect van een stapsgewijze verdeling is op de herstelkracht
bij tegenvallende beleggingsresultaten.
Het lid van de 50PLUS-fractie heeft twijfels, of voldoende maatregelen
worden genomen om al te grote schommelingen in de pensioenuitkering
te voorkomen. Vraag is, of de spreiding van maximaal vijf jaar bij
toedeling van het financiële resultaat wel voldoende is. Kan hier nog
nader op worden ingegaan door de regering? Waarom wordt niet
standaard uitgegaan van een spreidingsperiode van vijf jaar? Aanvullend
wordt gevraagd, of het spreiden van schokken over een periode van tien
jaar, niet nóg beter zou zijn. Ortec wijst er op dat dit de kans op korten én
de gemiddelde omvang van kortingen aanzienlijk verder kan verkleinen.
Dit alles zou kunnen leiden tot een stabielere pensioenuitkering, zeker als
dit gecombineerd zou worden met een geleidelijke conversie van de
opbouw- naar de uitkeringsfase, bijvoorbeeld vanaf het 50e levensjaar.
Graag hoort dit lid hierop de visie van de regering.
4. Collectief toedelingsmechanisme
De leden van de VVD-fractie merken op dat bij collectieve toedeling er een
toedelingskring wordt gedefinieerd. Door wie wordt dit bepaald. Deze
leden vragen of er een minimum aantal van deelnemers is dat noodzakelijk is voor een toedelingskring.
In het wetsvoorstel is te lezen dat bij tijdsevenredige toetreding het
opgebouwde kapitaal tijdsevenredig ingebracht wordt. Wat wordt hiermee
bedoeld? Kan de regering hier een rekenvoorbeeld van geven? En wat
wordt bedoeld met de opmerking dat bij de bepaling van de tijdsevenredige inbreng deze geabstraheerd mag worden van de omvang van
toekomstige premie-inleg van actieve deelnemers, zo vragen de
genoemde leden.
De genoemde leden vragen wanneer mogen mensen toetreden tot of
uittreden van de toedelingskring? Kan dit elk jaar? Zo ja, zo vragen deze
leden, leidt dit niet tot (averechtse) selectie.
De leden van deze fractie lezen dat op het eind van elke periode (uiterlijk
op jaarbasis) de opgetreden risico’s volledig verrekend moeten worden.
Hoe valt dit te rijmen met de eventuele uitsmeerperiode? Stel dat een
verlies vijf jaar wordt uitgesmeerd, kan een deelnemer dan voor die tijd
niet het collectief verlaten? En als het wel kan, is de regering dan niet
bang dat iedereen weggaat bij een verlies?
Ook zijn deze leden nieuwsgierig of er binnen een collectieve kring ook
diverse risicoprofielen kunnen bestaan? Of is iedereen, zo willen deze
leden weten, die in een collectiviteitskring zit gebonden aan hetzelfde
risicoprofiel.
De genoemde leden vragen hoe gewaarborgd wordt dat er bij een
collectief toedelingsmechanisme vooraf geen sprake is van herverdeling
tussen leeftijdsgroepen. Ook vragen zij waarop de termijn van het
ingroeipad van 10 jaar gebaseerd is.
De genoemde leden lezen dat de financiële mee- en tegenvallers ten
minste elk jaar worden vastgesteld en verwerkt, zij vragen of dit ook vaker
mag. Is het niet makkelijker om dit enkel één keer per jaar te doen?
Worden de mee- en tegenvallers ook in de opbouwfase (de 10 jaar voor
pensionering) verwerkt in de collectieve variant? Of enkel in de uitkeringsfase? En zo ja, geldt dan ook hier de uitsmeerperiode van vijf jaar, zo
vragen zij.
Hoe valt aan een deelnemer uit te leggen dat, hoewel er gekozen wordt
voor een dalende uitkering, deze dalende uitkering niet per se op hoeft te
treden? Is de regering van mening dat dit de duidelijkheid van het
pensioen ten goede komt? De genoemde leden vragen of een individuele
deelnemer nooit voor een dalende uitkering kan kiezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

10

In hoeverre zijn pensioengerechtigden vrij om te kiezen voor een variabel
pensioen? Mogen ze ook bepaalde combinaties van hoog-laag kiezen? Of
laag-hoog? Of bijvoorbeeld, zo informeren deze leden, eerst hoger, dan
lager en dan weer hoger.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe een
toedelingskring opgebouwd zou moeten zijn om de risico’s collectief te
kunnen delen. Aan welke voorwaarden zou een toedelingskring moeten
voldoen, zo vragen deze leden.
De genoemde leden constateren dat het micro langlevenrisico voor
variabele pensioenuitkeringen in beide varianten alleen gedeeld kan
worden als het collectief voldoende groot is. Kan de regering toelichten of
DNB de wettelijke basis heeft om in te grijpen bij een te kleine collectief?
Zo ja, op welke wettelijke basis heeft de toezichthouder dan het recht om
in te grijpen? Zo nee, waarom is deze wettelijke basis niet opgenomen in
dit wetsvoorstel? Deze leden vragen of de regering van plan is om hier
alsnog aan te voldoen indien er geen wettelijke basis is voor de toezichthouder om in te grijpen.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering op welke wijze verzekeraars een toedelingskring mogen vormen. Zij vragen of dat alleen per
werkgever kan of mag de verzekeraar bijvoorbeeld ook een toedelingskring vormen met alle deelnemers die in een bepaald jaar met pensioen
gaan en hetzelfde risicoprofiel hebben.
De leden van de D66-fractie merken op dat mensen die minder dan tien
jaar voor de pensioenrichtleeftijd staan al kunnen toetreden tot een
toedelingskring door middel van een ingroeipad. Waarom heeft de
regering hier voor een periode van tien jaar gekozen? Wat zullen de
effecten zijn als de vaste pensioenleeftijd wordt afgeschaft? Daarnaast
merken deze leden op dat de AOW-leeftijd8 pas vijf jaar van tevoren wordt
vastgesteld. De genoemde leden vragen welke effecten wijzigen van de
AOW-leeftijd, ten opzichte van de eerder vastgestelde pensioenrichtleeftijd, waar het ingroeipad op gebaseerd is.
Het lid van de 50PLUS-fractie acht het van groot belang dat bij nieuwe
pensioenovereenkomsten, die ruimte bieden voor méér vrije keuze, en
maatwerk, óók ruimte wordt geboden voor een brede basis voor
risicodeling, en dat het mogelijk moet zijn zo flexibel mogelijk schokken
langer in de tijd uit te kunnen smeren. Zo kan al te grote variatie in de
pensioenuitkering voorkomen worden. Het genoemde lid vraagt de
regering hier dieper op in te gaan.
5. Randvoorwaarden ten aanzien van de projectierente
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel een verschil
kent in «rekenrente» voor de individuele variant en de collectieve variant.
Deze leden zijn tevreden dat er een bandbreedte van de projectierente
gehanteerd wordt. Dat voorkomt het (op korte termijn) rijk rekenen.
Tegelijkertijd vraagt deze leden of de verschillende projectierentes niet tot
bepaalde gedragseffecten leiden. Zo zal bij aanvraag van een collectieve
offerte en een individuele offerte de laatste variant een veel hoger
pensioen bieden. De regering schrijft zelf al voor dat een procentpunt
hogere rente tot een stijging van circa 11% zal leiden. Denkt de regering
dat nog veel mensen (na een offerte) voor een collectieve variant zullen
kiezen? Zo ja, op basis van welke redenen dan? Heeft de regering
gedragseffecten van het effect van twee verschillende rentes meegenomen? Zo ja, wat blijkt daar uit? Zo nee, vragen zij, waarom niet.
8

AOW: algemene ouderdomswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

11

De genoemde leden constateren dat in de pensioensector ook veel
bezwaar is tegen de verschillende projectierentes. Deze leden vragen of
de regering kan aangeven waarom het hier zo ver afwijkt van de
betrokken partijen in het veld.
De leden van deze fractie vragen of dit wel tot een gelijk speelveld leidt.
Zij zien het voor zich dat zo een prikkel ontstaat om een zo hoog mogelijke
rente te bieden. Daarmee is de pensioenuitkering (in ieder geval in de
eerste paar jaar) veel hoger (kan tot wel ca. 20–30% zijn) dan bij een
collectieve variant. De genoemde leden vragen hoe de regering hiertegen
aankijkt.
Leidt een te hoge rekenrente er niet toe dat de uitkering (die weliswaar
initieel hoog is) maar een zeer kleine kans heeft om geïndexeerd te
worden? Zo ja, zijn pensioenuitvoerders verplicht om dit te communiceren
aan de deelnemers? En dat de kans op een lager pensioen ook groter is?
Zijn pensioenuitvoerders dit ook verplicht om te communiceren, zo
vragen de leden van deze fractie.
Verder vragen deze leden of de regering ook heeft overwogen om gebruik
te maken van dezelfde rente bij een individuele variant en de collectieve
variant.
Kan de regering aan deze leden aangeven wat op basis van de huidige
marktrente het verschil in procenten is tussen de rente in de collectieve
variant (risicovrije rente) en de hoogst mogelijke rente in de individuele
variant (+35% aandelen).
De projectierente is gebaseerd op de parameters zoals deze zijn vastgesteld door de Commissie Parameters. De genoemde leden vragen wat er
gebeurt als deze parameters door de Commissie aangepast worden. Heeft
dit invloed op de al bestaande pensioenaanspraken? Zo ja, hoe, zo vragen
zij.
De leden van deze fractie vragen wat het concreet betekent dat de
pensioenuitvoerders bij de uitvoering van deze overeenkomsten in het
belang van hun (gewezen) deelnemers en gepensioneerden moet
handelen (de zogenaamde zorgplicht)? Wat betekent dit in de praktijk? De
toets op het risicoprofiel dient periodiek plaats te vinden. Hoe vaak is
periodiek? Geldt, zo vragen deze leden, hier een bandbreedte.
In de memorie van toelichting staat dat het wetsvoorstel geen wettelijke
standaard-optie («default») kent. Ofwel: het is aan de pensioenuitvoerder
om te bepalen of de standaard een variabele of vaste pensioenuitkering is.
Waarom is hier voor gekozen? De genoemde leden vragen of dit in de
praktijk niet tot problemen kan leiden als bijvoorbeeld de standaard een
variabele uitkering is en de deelnemer op pensioeningangsdatum een
vaste uitkering wil, terwijl het beleggingsrisico dan nog niet afgebouwd is.
De leden van de genoemde fractie hebben enkele vragen over het
shoprecht. Kan de regering aangeven waarom er juist bij dit wetsvoorstel
gekozen wordt om het shoprecht uit te breiden? Heeft deze uitbreiding
gevolgen voor de taakafbakening? Zo ja, in welke mate? Zo nee, waarom
niet? De genoemde leden vragen hoe het shoprecht zich verhoudt tot
collectieve risicodeling.
Deze leden willen ook graag weten of de regering heeft overwogen om
een volledig vrij shoprecht te creëren? Ofwel: deelnemers mogen zelf
kiezen door welke pensioenuitvoerder ze hun pensioen laten uitkeren, ook
al ze er niet eerder hun pensioen hebben opgebouwd (in geval van een
pensioenfonds). Is de opbouw nog gebonden aan een minimumopbouw
of telt een opbouw van maar enkele euro’s ook? Kan er, zo informeren
deze leden, door deze wetswijziging ook geshopt worden bij een vaste
(nominale) pensioenuitkering.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat dit wetsvoorstel beoogt om
te werken met twee verschillende projectierendementen en dat zowel
DNB als de Pensioenfederatie daar serieuze bedenkingen bij hebben. Kan
de regering toelichten hoe zij naar deze bedenkingen kijkt? Leidt dit tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

12

een onnodige complexiteit? In hoeverre is zij het met DNB en de Pensioenfederatie eens dat dit zou kunnen leiden tot bevoordeling van de
individuele contractvorm ten opzichte van de collectieve variant? En deelt
de regering de mening van deze leden dat twee verschillende projectierendementen zouden kunnen leiden tot een ongelijk speelveld tussen
uitvoerders van de individuele variant en uitvoerders van de collectieve
variant, zeker in combinatie met het veel ruimer beoogde shoprecht? Acht
de regering dit als wenselijk? Waarom, zo vragen deze leden, is in dit
wetsvoorstel niet gekozen voor één projectierendement in de vorm van de
risicovrije rente zoals DNB geopteerd heeft.
Kan de regering toelichten op welke manier een projectierente op basis
van een risicovrije rente zou kunnen leiden tot een hoger rendement bij de
collectieve variant? Hoe verhoudt de hoogte van dit rendement zich tot
het verwachte rendementspotentieel van ongeveer 20 procent doordat er
ook na pensioendatum belegd kan worden? De genoemde leden vragen
of dit betekent dat uitvoerders van de collectieve variant minder
rendement zouden kunnen gaan bewerkstelligen dan uitvoerders van de
individuele variant.
De leden van deze fractie lezen dat toezichthouders voldoende concrete
handvatten dienen te krijgen om pensioenuitvoerders aan te spreken als
dat nodig is en dat toezichthouders een steviger instrumentarium in
handen moeten krijgen om pensioengerechtigde zo goed mogelijk te
beschermen tegen risico’s en mogelijk misbruik. De leden van deze fractie
vragen naar welke concrete handvatten en instrumenten toezichthouders
tot hun beschikking krijgen en op welke momenten toezichthouders deze
handvatten en instrumenten kunnen gebruiken.
In de memorie van toelichting stelt de regering verder dat het wenselijk is
dat pensioenuitvoerders bij hun beleggingsbeleid reeds in de opbouwfase
zouden moeten kunnen anticiperen op de vraag of de deelnemer in de
toekomst een vaste of een variabele uitkering krijgt (of een combinatie
daarvan), voor zover dit redelijkerwijs mogelijk is. In hoeverre sluit deze
wens van de regering aan op het feit dat er niet gekozen is voor een
wettelijk verplicht keuzemoment, zoals voorgesteld door AFM?9 Waarom
heeft de regering dit advies naast zich neergelegd? Ook stelt de regering
dat onduidelijkheid over het verdere verloop van het beleggingsbeleid in
de uitkeringsfase zou kunnen leiden tot een suboptimaal resultaat. In
hoeverre kan de regering, zo vragen deze leden, toelichten welk deel van
het rendementspotentieel verloren gaat en wat dan een «suboptimaal»
resultaat zou kunnen zijn.
De genoemde leden merken op dat de regering van mening is dat
pensioenuitvoerders reeds geruime tijd voor de pensioendatum na zullen
moeten gaan of hun (gewezen) deelnemers in de toekomst een vaste of
een variabele uitkering prefereren om zodoende hun beleggingsbeleid
optimaal af te kunnen stemmen. Kan de regering toelichten op welke
termijn dat zou moeten gebeuren en of een keuze van een deelnemer op
dat moment betrouwbaar is omdat heft moment van uitkeren nog (ver) in
de toekomst ligt? En op welke manier zou de deelnemer hier een goede
keuze in kunnen maken als deze keuze ook beïnvloed wordt door het
beleggingsresultaat tot aan de uitkeringsfase en door de actuele marktrente op het moment van uitkeren? Waarom is, volgens de regering, een
wettelijk verplicht keuzemoment niet de oplossing om deze onduidelijkheden weg te nemen, zo vragen de leden van deze fractie.
Ook is de regering van mening dat als de deelnemer op de pensioeningangsdatum of eerder geen keuze kan of wil maken, dat het dan aan de
pensioenuitvoerder is om te kiezen van welke type uitkering er uitgegaan
zal worden. Kan de regering toelichten bij wie de verantwoordelijkheid ligt
als hierin discrepantie ontstaat tussen de default en een andere keuze,
doordat later blijkt dat de andere keuze tot een hoger rendement had
9

AFM: Autoriteit financiële markten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

13

geleid? In het verlengde hiervan heeft DNB zowel vanuit handhavingsoptiek als het belang van de deelnemers en pensioengerechtigden gepleit
voor een wettelijk gedefinieerde (uniforme) default. De genoemde leden
vragen of de regering kan toelichten waarom in dit wetsvoorstel
afgeweken is van het advies van DNB.
De genoemde leden vragen voorts of de regering kan reflecteren op het
advies van DNB en AFM dat indien de deelnemer niet binnen de gestelde
termijn reageert op een keuze uit beleggingsprofielen, de pensioenuitvoerder niet automatisch het minst risicovolle beleggingsprofiel zou
moeten toepassen maar dat de invulling van de default gebaseerd zou
moeten zijn op de eigenschappen van de onderliggende populatie om zo
te komen tot een prudent beleggingsprofiel.
De leden van deze fractie achten het beoogde verruimde shoprecht als
zeer onwenselijk. Het lijkt deze leden, net als DNB, verstandig om nader te
onderzoeken wat de verwachte effecten zijn van het shoprecht. Welke
consequenties heeft het shoprecht voor het collectief, de risicodeling en
de solidariteit binnen een toedelingskring? Zijn deze consequenties
beoogd? Is het bijvoorbeeld in het belang van de deelnemer wenselijk dat
pensioenuitvoerders zouden kunnen gaan concurreren op een aantrekkelijke initiële uitkeringshoogte? Kan de regering nader toelichten of het
daarnaast wenselijk is dat het collectief bij pensioenfondsen onder druk
zou kunnen komen te staan als gevolg van het shoppen? Kan de regering
toelichten waarom het überhaupt wenselijk is dat pensioenuitvoerders
met elkaar gaan concurreren? De genoemde leden vragen op welke
aspecten zou concurrentie dan mogelijk moeten kunnen zijn en welk
belang wordt hiermee gediend. In deze lijn vragen deze leden wat de
gevolgen zouden kunnen zijn van het geheel schrappen van het shoprecht
uit dit wetsvoorstel.
Verder constateren deze leden dat omwille van de uitvoerbaarheid een
uitzondering op de 100%-toets in de uitkeringsfase is opgenomen voor
premieovereenkomsten met een variabele uitkering. Kan de regering
nader toelichten welke gevolgen dit heeft voor het fiscale kader van
pensioenen? Wanneer, zo vragen deze leden, vindt deze toets dan wel
plaats.
De leden van de SP-fractie vragen welk verschil de regering ziet tussen het
verplicht informeren van de deelnemer over het verwachte verloop van de
uitkering, voorafgaand aan de keuze voor vast of variabel en de informatievoorziening over de voorgaande (tientallen) jaren over het verwachte
resultaat van het pensioen. Waarom, zo vragen zij, zou de gegeven
informatie enige zekerheid bieden op die verwachting.
De genoemde leden vragen of de regering de mening deelt dat als de
deelnemer geen keuze maakt voor vast of variabel de «default» keuze dan
vast moet zijn, zodat alleen bewust voor meer risico gekozen wordt.
De leden van deze fractie vragen of het denkbaar is dat (gewezen)
deelnemers bij een PPI bij de keuze voor een vaste uitkering de mogelijkheid krijgen om tijdens het shopmoment de uitkeringsfase onder te
brengen bij een pensioenfonds en zo nee, waarom niet.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering wat er gebeurt als een
deelnemer geen keuze maakt tussen een vaste of variabele pensioenuitkering. Met andere woorden: wat is de standaardoptie? Deze leden achten
het namelijk zeer onwenselijk dat het pensioenfonds kan kiezen voor een
risicovollere variabele pensioenuitkering, zonder dat de deelnemer daar
expliciet mee heeft ingestemd. In dat geval zien zij het risico van een
nieuwe soort woekerpolisaffaire, waarbij deelnemers een lager pensioen
kunnen krijgen zonder dat zij weten waar het door komt en zonder dat zij
er na de pensioeningangsdatum nog iets aan kunnen doen.
De genoemde leden vragen de regering uit te rekenen wat de verwachte
totale daling is van de koopkracht gedurende de pensioenperiode als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

14

maximale hoog/laag-verhouding van het pensioen wordt gecombineerd
met een maximale projectierente.
Daarnaast vragen deze leden met betrekking tot het keuzerecht of dit recht
ook toekomt aan de partner in het kader van het partnerpensioen. Mogen
zij ook kiezen voor een variabele uitkering. En indien dit niet het geval is,
waarom niet, zo vragen de leden van deze fractie.
De genoemde leden willen weten wat er gebeurt als een deelnemer voor
de pensioendatum gekozen heeft voor een variabele uitkering, maar op de
pensioendatum alsnog kiest voor een vaste uitkering. Hoe wordt,
informeren deze leden, dan omgegaan met het vertrek uit de collectiviteitskring en welke gevolgen kan dit hebben voor de vertrekkende
deelnemer en de achterblijvende deelnemers.
Kan de regering nader specificeren wat het beleggen in het belang van de
deelnemer in het kader van deze wet inhoudt? Voorheen was dat immers
het beperken van risico voor gepensioneerden, maar bij een variabele
uitkering wordt er per definitie doorbelegd. De genoemde leden vragen
hoe moet de uitvoerder dan bepalen wat in het belang van de deelnemer
beleggen is.
Komt er nu wel of niet een verplichting voor alle premieregelingen om via
een life-cycle te beleggen, zo vragen de genoemde leden. Geldt hierbij
een overgangstermijn voor de implementatie van deze wijziging bij reeds
bestaande regelingen, zo willen zij weten.
De regering schrijft dat ook PPI’s de uitvoering van variabele uitkeringen
mogen verzorgen. Het is echter niet toegestaan voor een PPI om
langlevenrisico te lopen. De uitkeringen mogen dan echter geen verzekeringstechnische risico’s bevatten. Onder welke voorwaarden is hier sprake
van? Kan de regering aangeven wat de uitvoering door een PPI van een
variabel pensioen betekent voor de garantie van een levenslange
uitkering? Deze leden vragen hoe een deelnemer die zijn pensioen gaat
aankopen vergelijken kan tussen het aanbod van een verzekeraar en een
PPI, terwijl de voorwaarden bij beide zo verschillend zijn.
Het wetsvoorstel voorziet niet in een hertoetsing, indien gekozen wordt
voor een variabele uitkering. Zo is bijvoorbeeld de event-toets bij de drie
procent staffel gedurende de looptijd eenrichtingsverkeer: te veel betekent
afromen, maar later inhalen als de rendementen tegenvallen is niet
mogelijk. De genoemde leden willen weten hoe de hertoetsing wel moet
plaatsvinden als niet gekozen wordt voor een variabele uitkering.
De leden van de D66-fractie merken op dat ten tijde van pensionering
deelnemers voor een complexe keuze staan: zij moeten een aanbieder
kiezen. De deelnemers zullen bij deze keuze waarschijnlijk voor de
hoogste uitkering kiezen. Bent u niet bang dat hierdoor prikkels ontstaan
voor de aanbieder om met te hoge projectierente te rekenen? Welke
mogelijkheden ziet de regering om dit probleem op te lossen? De leden
vragen zich af of de keuze voor projectierendement binnen de individuele
variant wel verstandig is. Heeft de regering overwogen om voor individuele regelingen de risicovrije rente te kiezen, net als bij collectieve
regelingen het geval is? En, indien dit het geval is, waarom heeft zij voor
een projectierente gekozen, zo willen deze leden weten.
De leden van deze fractie merken op dat in de collectieve variant in het
geval van schokken er flinke intergenerationele risicodeling kan plaatsvinden. Zien zij dit juist, of acht de regering dit uitgesloten? Kan de
regering schetsen hoe de herverdeling eruit zal zien? De genoemde leden
vragen of de regering niet bang is dat er tussen de generaties – waar toch
makkelijk 20 jaar verschil in kan zitten – grote discussies kunnen ontstaan
over het verdelen van pieken en dalen.
De genoemde leden merken op dat om de hoogte van de eerste uitkering
in zowel de collectieve, als de individuele variant met doorbeleggen gelijk
te maken, er gekozen is voor het mogelijk maken van een afnemend
uitbetalingsprofiel in de collectieve variant. DNB gaf aan dat dit voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

15

deelnemers weinig inzichtelijk zou kunnen zijn. Deelt de regering de
mening dat deze oplossing onbegrijpelijk is voor deelnemers? Hoe, zo
informeren de leden van deze fractie, verhouden de kansen en groottes
van kortingen in de individuele en collectieve variant zich tot elkaar.
De genoemde leden merken dat bij al het overrendement boven drie
procent als fiscaal bovenmatig wordt aangemerkt. Indien er in de eerste
jaren zo’n rendement behaald wordt, dan wordt er over dit rendement
belasting betaald. In het geval dat het rendement de daaropvolgende
jaren tegenvalt, dan kan op de lange termijn het rendement gemiddeld
zijn, maar wordt er alsnog belasting over afgedragen en is de deelnemer
slechter uit. Klopt deze beredenering, en zo ja, hoe beoordeelt de regering
dit vanuit oogpunt van rechtvaardigheid? Deze leden vragen welke
mogelijkheden de regering ziet om dit probleem op te lossen.
De genoemde leden menen dat keuzevrijheid een belangrijke bouwsteen
is voor een goed pensioenstelsel. Op dit moment kan men ten tijde van
pensionering door middel van het zogenaamde shoprecht kiezen om een
annuïteit in te kopen. Door voorliggend wetsvoorstel zal men in staat zijn
al eerder in te groeien door middel van een geleidelijk pad. Zal het
onderhavig wetsvoorstel ook effect hebben op het moment van uitoefening van het shoprecht? Is men van plan het shoprecht door dit
wetsvoorstel eerder te laten plaatshebben? Welke gevolgen, vragen deze
leden, verwacht de regering voor de verplichtstelling van pensioenfondsen indien het shoprecht in de tijd verplaatst wordt.
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt of het rekenen met verschillende
projectierentes, wat leidt tot aanvankelijk hogere pensioenuitkeringen in
de individuele toedelingsvariant, niet juist verkeerde gedragseffecten tot
gevolg kan hebben bij de keuze tussen een variabele of een vaste
pensioenuitkering.
In de individuele variant mag met een hogere projectierente gerekend
worden dan in de collectieve variant van de variabele uitkering. Daardoor
oogt de individuele variant met een tot 20% hogere aanvankelijke
uitkering veel aantrekkelijker dan de collectieve variant, en is deze laatste
in het nadeel op het keuzemoment. Ook DNB heeft hier op gewezen. Het
genoemde lid vraagt of het niet verstandiger is gelijke rekenregels te
hanteren voor de individuele en collectieve toedelingsvariant. Ook lijkt het
raadzaam aan het rekenen met verwacht rendement de voorwaarde te
verbinden dat óók rekening wordt gehouden met de ambitie om te
indexeren. Dat voorkomt schokken in uitkering, en draagt bij aan
koopkrachtbestendigheid van het pensioen.
Door het hanteren van twee verschillende projectierentes en door het
introduceren van een shoprecht wordt het (kunnen) aanbieden van een
variabele pensioenuitkering met collectieve risicodeling minder goed
haalbaar, en ook minder voor de hand liggend. Dat lijkt niet de bedoeling
te zijn van de regering. De bedoeling is juist, keuzemogelijkheden te
verruimen. Het lid van deze fractie vraagt of de regering alsnog kan
waarborgen dat een gelijk «speelveld» ontstaat voor de individuele en
collectieve contractvorm van de pensioenovereenkomst.
In het voorliggende wetsvoorstel is er terecht veel aandacht voor de
prudent person-regel en de zorgplicht. Deze krijgen in het voorstel een
zwaarder gewicht. Het genoemde lid is géén voorstander van een prudent
person-regel die een kwantitatieve invulling gaat krijgen. Kan de regering
bevestigen dat er géén kwantitatieve invulling komt voor de prudentieregel? Het genoemde lid vraagt of de regering het eens is, dat de
toezichthouder vooral op grond van de specifieke karakteristieken van een
fonds of pensioenregeling, en achterliggende beweegredenen voor het
gekozen beleggingsbeleid moet beoordelen of in specifieke gevallen
prudent wordt geacteerd.
Het aan het woord zijnde lid vraagt de regering nader in te gaan op de
uitbreiding van de zorgplicht voor pensioenfondsen. Als niet precies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

16

duidelijk is, wát onder die zorgplicht moet worden verstaan, en wat van
pensioenfondsen verwacht wordt is dat een risico. Zal er nog, zo vraagt
dit lid, in overleg met het pensioenveld nadere duiding gegeven worden
aan de zorgplicht bij de variabele uitkering, zodat pensioenfondsen
deelnemers inderdaad optimaal kunnen informeren.
Kan verduidelijkt worden hoe dit precies gaat gebeuren? Welke regels, zo
wil dit lid weten, voor zorgvuldigheid worden hiervoor gehanteerd.
Er zou volgens het genoemde lid een zekerheidsmaatstaf gesteld moeten
worden voor de drie beleggingsscenario’s van de pensioenuitkering. Gaat
dat gebeuren? Zo niet, waarom niet, zo vraagt dit lid.
Het maken van een grondig gefundeerde keuze voor variabele pensioenregeling en tijdige, goede communicatie over keuzemogelijkheden en
mogelijke consequenties is cruciaal. De variabele uitkering kán namelijk
bij aanvang 20% hoger uitvallen dan een vaste uitkering, maar bij een
ongunstig beleggingsscenario kan ook sprake zijn van een 15 tot 20%
lagere uitkering, dan bij een vaste uitkering.
Via drie bedragen, gebaseerd op een optimistisch, een verwacht en een
pessimistisch scenario moet pensioendeelnemers inzicht geboden
worden in de koopkracht en mogelijke risico’s van het pensioen inkomen.
De pensioensector heeft grote aarzelingen bij de effectiviteit van het
communiceren van bedragen in scenario’s. Onderzoek sterkt de sector in
die opvatting. Het genoemde lid vraagt of de regering kan aangeven en
motiveren waarom tóch is gekozen voor de voorgestelde scenariovorm
met concrete bedragen. Is de regering bereid, zo vraagt dit lid, in overleg
met de sector te zoeken naar de meest effectieve communicatieaanpak
over koopkracht en risico’s.
De premie- en kapitaalovereenkomst wordt er met het voorliggende
wetsvoorstel niet eenvoudiger op. Zaken als projectierente, collectief
toedelingsmechanisme, toedelingskring, spreiden van aanpassing van de
pensioenuitkering, maken uitleg over aanpassing van de uitkering niet
eenvoudiger maar juist ingewikkelder. Zoals bekend staat complexiteit op
gespannen voet met vertrouwen in pensioen en de pensioensector. Het
genoemde lid vraagt hoe de regering wil verzekeren dat communicatie
voor de pensioendeelnemer in geval van de variabele pensioenuitkering
helder, eenvoudig en begrijpelijk blijft.
Het lid van deze fractie vraagt de regering met het oog op een zorgvuldig
mogelijke communicatie in te gaan op het voorstel van Adfiz,10 om ook de
uitvoeringskosten van doorbeleggen ná de pensioendatum transparant te
maken. Dit lijkt het lid van deze fractie voor de hand liggend.
De verplichting voor pensioenuitvoerders om bij default altijd het minst
risicovolle beleggingsprofiel toe te passen is naar aanleiding van de
toetsen van DNB en AFM geschrapt. Als de deelnemer op de pensioeningangsdatum of eerder géén keuze kan of wil maken tussen een vaste of
variabele uitkering, dan is het aan de pensioenuitvoerder van welk type
uitkering als standaardoptie («default») wordt uitgegaan. Het genoemde
lid vraagt om een grondige nadere toelichting op deze passages in de
memorie van toelichting, en vraagt aan welke voorwaarden de
«standaardoptie» voor het beleggingsprofiel moet voldoen, en waar dit
geregeld is of wordt.
Het genoemde lid vraagt de regering nader te reflecteren op de mogelijke
negatieve gevolgen van de uitbreiding van het «shoprecht» voor
pensioendeelnemers en pensioenfondsen. Voor individuele pensioendeelnemers kán uitbreiding van het shoprecht zeker voordelen hebben. Maar
het verruimen van het shoprecht leidt er ook toe dat pensioenfondsen
(meer) rekening zullen moeten gaan houden met mogelijke uitstroom. In
hoeverre kunnen de belangen van (zittende) deelnemers hierdoor negatief
geraakt worden? Hoe heeft de afweging van mogelijke voor- en nadelen
van uitbreiding van het shoprecht plaatsgevonden? Het lid van deze
10

branchevereniging van onafhankelijk financieel adviseurs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

17

fractie vraagt in hoeverre het shoprecht de collectiviteit bij pensioenfondsen kan ondermijnen.
Met het ABP11 vraagt dit lid of het niet verstandiger is het shoprecht te
vervangen door een shopmogelijkheid, en de shopmogelijkheid te
vervroegen naar tien jaar voor pensioneren. Daarmee wordt een minder
risicovolle conversie bereikt tussen de opbouw- en uitkeringsfase van het
pensioen in een premieregeling. Daarmee wordt tevens géén voorschot
genomen op wijziging in de taakafbakening en verplichtstelling. Die
zouden voorwerp moeten zijn van fundamentele discussie en een
integrale afweging.
4. Financiële gevolgen
De leden van de PvdA-fractie vragen in welk percentiel wij zitten met de
huidige economische situatie. Valt deze huidige situatie onder een zeer
pessimistisch scenario (het vijf procent percentiel, waarvoor geldt dat de
economie in 95 procent van de gevallen beter presteert)? Wat zou het
verwachte pensioenresultaat zijn in de huidige situatie? Heeft de
Nederlandse economie het afgelopen decennium in dit zeer pessimistische scenario gezeten? Welke gevolgen zou dit kunnen hebben gehad
voor deelnemers met een variabele pensioenuitkering? Zou de regering,
zo vragen deze leden, zo een situatieschets kunnen doen voor de jaren
2005, 2010 en 2015 en kunnen toelichten wat dan het verwachte pensioenresultaat had kunnen zijn.
De genoemde leden vragen of de regering nader kan toelichten waarom
men ervan uitgaat dat in de eerste jaren na invoering 90 procent van de
deelnemers zal opteren voor een variabele uitkering en waarom dit zo
veel verschilt van de structurele raming van 50 procent.
De leden van de SP-fractie vragen waarop de aanname is gebaseerd dat
er de eerste jaren 90% van de deelnemers opteert voor een variabele
uitkering, terwijl structureel 50% is geraamd.
Het lid van de 50PLUS-fractie merkt op dat de toename van complexiteit
leidt tot uitbreiding van de zorgplicht en intensivering van de communicatie voor pensioenfondsen. Pensioenfondsen verwachten een «stevige»
stijging van uitvoeringskosten als gevolg van de toegenomen
complexiteit. In het wetsvoorstel lijken de uitvoeringskosten te overzien.
Het lijkt dit lid echter niet ondenkbaar, dat een deel van de winst van
doorbeleggen in de uitkeringsfase weer verloren kan gaan door hogere
uitvoerings- en nalevingskosten, die uiteindelijk toch ten laste van de
pensioendeelnemers zullen komen. Kan de regering hier dieper op
ingaan? In hoeverre is er verschil van inzicht over de uitvoeringskosten
tussen de pensioensector en de regering? Graag ontvangt het genoemde
lid een toelichting.
5. Commentaren op voorgestelde maatregelen en toezichttoetsen
De leden van de PvdA-fractie onderschrijven het advies van de AFM dat
het introduceren van een adviesplicht bij de keuze van een vaste- of een
variabele uitkering valt te prefereren naast de nu in het wetsvoorstel
vervatte algemene zorgplicht. Deze leden zijn van mening dat gelet op het
belang van de te maken keuzes de pensioenuitvoerder meer verantwoordelijkheid dient te dragen in het proces naar de door de deelnemer te
maken keuzes. De genoemde leden vragen of de regering nader kan
toelichten waarom er niet gekozen is voor een wettelijk adviesplicht, zeker
omdat het hier om een zeer complex financieel product gaat met mogelijk
grote risico’s voor de deelnemer en omdat uit gedragseconomisch
11

ABP: Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

18

onderzoek bovendien blijkt dat mensen grote moeite hebben met het
begrijpen van risico’s en dus ook in het maken van keuzes waarbij een
afweging gemaakt moet worden tussen risico en opbrengsten.
Bovendien begrijpen deze leden niet dat een adviesplicht voor de
pensioenuitvoerder het risico in zich draagt dat deze de deelnemer zonder
goede edelen adviseert om voor een vaste (risicoloze) uitkering te kiezen,
om aansprakelijkheid te ontlopen, zeker omdat uitvoerders moeten
voldoen aan hun zorgplicht en aan de prudent personregel. Indien, zo
willen deze leden weten, dit de beweegredenen zijn van een pensioenuitvoerder om een vaste uitkering te adviseren, is hier dan wel sprake van
een financieel deugdelijk product.
Daarnaast wijst de AFM er op dat de reikwijdte van de zorgplicht ook in de
wet of in lagere regelgeving nader geconcretiseerd dient te worden om op
deze wijze expliciet te voorzien in het benodigde beschermingsniveau. In
hoeverre is de regering bereid om invulling te geven aan deze oproep die
ook gedeeld wordt door de genoemde leden.
De leden van deze fractie constateren dat DNB erop wijst dat het
wetsvoorstel het onderscheid tussen twee vormen van beleggingsvrijheid
voor de deelnemer niet goed afbakent. Zo stelt DNB dat bij de ene vorm
de deelnemer de verantwoordelijkheid voor de beleggingen overneemt en
dat bij de andere de pensioenuitvoerder betrokkenen een keuze uit een
aantal beleggingsprofielen biedt. Deze leden vragen of de regering nader
kan toelichten waar de grens tussen beide ligt en of er restricties zijn ten
opzichte van het aantal opties aan beleggingsprofielen, want zo stelt ook
AFM dat te veel opties aan beleggingsprofielen zouden kunnen leiden tot
een onjuiste keuze.
De genoemde leden delen de vraag van DNB hoe de pensioenuitvoerder
omgaat met tegenvallers of meevallers op bijvoorbeeld uitvoeringskosten.
Slaan, in het geval van pensioenfondsen, tegenvallers uiteindelijk niet
toch neer op de uitkeringen (via een korting op grond van artikel 140 lid
1), zo vragen zij.
De leden van deze fractie zijn benieuwd naar het standpunt van de
regering met betrekking tot het fiscaal aftrekbaar maken van advieskosten
voor deelnemer bij keuze om door te beleggen, zoals Adfiz heeft voorgesteld in haar inbreng. De genoemde leden vragen de regering hier nader
op in te gaan.
6. Overgangsrecht en evaluatie
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie of het mogelijk is om dit
wetsvoorstel met terugwerkende kracht in te laten gaan om zodoende
deelnemers die in de afgelopen vijf jaar met pensioen zijn gegaan alsnog
de keuze te geven om door te beleggen? De genoemde leden vragen of de
regering bereid is om het overgangsrecht hiervoor uit te breiden.
Het lid van de 50PLUS-fractie betwijfelt of de positie van deelnemers in
het voorliggende wetsvoorstel wel voldoende beschermd wordt. Zo is de
eerste vraag of er niet sprake zou moeten zijn van een minimale richtwaarde of een «zekerheidsmaatstaf» voor de variabele pensioenuitkering.
Hierbij wordt gedacht aan een minimaal percentage van het brutomiddelloon. En zou het niet verstandig zijn daarbij een richtlijn aan te geven
voor wát een redelijke en realistische premie is? Kortom, vraagt het
genoemde lid, hoe wordt voorkomen, dat mogelijk onrealistisch lage
premies kunnen worden afgesproken.
Het lid van deze fractie constateert dat het formeel mogelijk maken van
een variabele pensioenuitkering belangrijke gevolgen heeft voor de
positie van de werkgever, de uitvoerder/ het pensioenfonds, en
werknemers en gepensioneerden.
Is de indruk juist, dat bij de variabele pensioenuitkering een resultaatverplichting voor de pensioenuitvoerder plaatsmaakt voor een resultaatin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

19

spanning, en dat de werkgever en het pensioenfonds veel minder risico
lopen? Het zal immers veel lastiger worden «wanprestatie» aan te tonen
als sprake is van een resultaatinspanning.
Is het juist dat bij de variabele uitkering alle risico’s komen te liggen bij
werknemers en gepensioneerden? Het genoemde lid vraagt of uiteengezet
kan worden hoe in relatie tot de variabele uitkering de rechten van
werknemers en gepensioneerden worden beschermd.
In dit verband wordt gevraagd welke waarborgen er zijn dat bij de
aanbieding van de mogelijkheid van een variabele uitkering een «te
gunstig beeld» wordt voorgehouden. Te optimistische verwachtingen
moeten voorkomen worden. En wat kan iemand doen als de resultaten
van een variabele uitkering onevenredig te wensen overlaten, bijvoorbeeld zódanig dat de variabele uitkering het karakter aanneemt van een
«woekerpensioen»? Of is dit laatste uitgesloten met de waarborgen die de
wet biedt? Welke mogelijkheden heeft, zo vraagt dit lid, een pensioengerechtigde om te controleren, of bijvoorbeeld een commerciële verzekeraar
beleggingen qua risico en rendement juist beheert, en het rendement juist
en naar behoren uitkeert.
Het is volgens het schriftelijk commentaar van Adfiz niet ondenkbaar dat
verzekeraars de gelegenheid zullen nemen om rendementsgaranties
geheel op te zeggen, in de situatie dat een deelnemer al voor de pensioenrichtleeftijd besluit om (deels) door te beleggen door toetreding tot een
collectief. Hoe, zo vraagt dit lid, kan volgens de regering voorkomen
worden dat doorbeleggen automatisch leidt tot het vervallen van eerder
toegezegde garanties.
Het genoemde lid constateert met Adfiz, dat de nieuwe regelgeving
deelnemers in feite in de positie brengt dat een keuze moet worden
gemaakt uit een grote variëteit aan nieuwe pensioenopties met mogelijk
vergaande financiële consequenties. Keuzes worden complexer. Goede en
onafhankelijke advisering is dan essentieel. Hoe worden deelnemers
onafhankelijk en deskundig ondersteund bij het maken van een op hun
persoonlijke situatie goed afgestemde keuze? Hoe wordt hun positie
beschermd? Het lijkt verdedigbaar advieskosten die de deelnemer zal
moeten maken fiscaal aftrekbaar te maken. Het genoemde lid vraagt hoe
de regering hier tegenaan kijkt.
7. Overig
De leden van de VVD-fractie lezen in het wetsvoorstel dat een aantal keer
verwezen wordt naar lagere regelgeving (o.a. prudent person regel,
uniforme rekenmethodiek voor scenario’s, collectief toedelingsmechanisme, keuzerecht, pensioen in eenheden en vergelijkbaarheid informatie
bij shoppen. Kan de regering een overzicht geven van alle verwijzingen
naar lagere regelgeving met daarachter de planning wanneer deze
regelgeving gereed is en of deze regelgeving naar de Kamer komt, zo
vragen deze leden. Deze leden wijzen erop dat zij deze regelgeving graag
eerst zien voordat het wetsvoorstel volledig behandeld is.
Kan de regering reageren op de opmerking van de DNB dat de tijdsdruk
waaronder dit wetgevingstraject plaatsvindt, zich niet goed verhoudt tot
de complexiteit van het wetsvoorstel, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering aangeven op welke
andere punten, dan de basering op pensioeneenheden, het initiatiefwetsvoorstel Lodders aanvullend of tegenstrijdig is met dit wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering de lagere regelgeving,
waar in de memorie van toelichting meerdere malen naar verwezen
wordt, voor de plenaire behandeling in concept aan de Kamer te doen
toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

20

De leden van de D66-fractie lazen in een paper van Netspar dat de
persoonlijke pensioenregeling (PPR) niet onder het FTK valt.12 Is de
regering bekend met dit paper? Welke opvatting heeft de regering over dit
oordeel van Netspar? De genoemde leden vragen wat de plannen zijn van
de regering als alle pensioenaanbieders op een dergelijk model
overstappen.
De leden van deze fractie stellen transparantie als belangrijke eis voor een
pensioenstelsel. Uit de sector wordt aangegeven dat door het stelsel van
variabele pensioenuitkering de complexiteit sterk toeneemt, waardoor de
informatie-asymmetrie tussen deelnemer en uitvoerder toeneemt. Deelt
de regering deze opvatting? Maakt de regering zich zorgen over de
mogelijke gevolgen van zo’n informatie-asymmetrie, en hoe heeft zij
gepoogd in dit wetsvoorstel hieraan tegemoet te komen? Ziet de regering
nog aanvullende mogelijkheden om deze asymmetrie te beperken, zo
informeren deze leden.
ATIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel E en artikel II, onderdeel D
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de mening deelt dat
onduidelijkheid kan ontstaan door verschillende rekenregels als gevolg
van het ingaan van de wet per 1-1-2016 en het verplicht worden van de
URM in 2017.13 Zo ja, welke mogelijkheden ziet de regering om deze
onduidelijkheid te verhelpen en zo mogelijk verwarrende communicatie te
voorkomen, zo willen deze leden weten.
Artikel I, onderdeel G en artikel II, onderdeel F
Het lid van de 50PLUS-fractie vraagt op welke wijze en met welke
zekerheid de risicohouding van de deelnemer wordt vastgesteld.
Artikel I, onderdeel K en artikel II, onderdeel J
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de mening deelt dat de
collectieve variant benadeeld kan worden ten opzichte van de individuele
contractvorm als gevolg van het hanteren van verschillende projectierendementen.
Artikel I, onderdeel M en artikel II, onderdeel L
De leden van de SP-fractie de regering de mening deelt dat het verplichte
karakter van het shoprecht bij fondsen ertoe kan leiden dat de deelnemers
die gaan shoppen de lusten hebben en de achterblijvers de lasten. Zo ja,
informeren deze leden, vindt de regering dit acceptabel.
De genoemde leden vragen of de regering de mening deelt dat de
aanpassing van het shoprecht teveel ingrijpt op de huidige inrichting en
daarmee de discussie en route naar een toekomstig pensioenstelsel
doorkruist.
Artikel 52a
De leden van de VVD-fractie lezen dat het vierde lid aangeeft dat een
beleggingsprofiel toegepast wordt dat passend is gezien het risicoprofiel
van de pensioengerechtigde. Wie bepaalt dat risicoprofiel en wat is
passend, zo vragen deze leden.

12
13

«Heldere en harde pensioenrechten onder een PPR»
Uniforme rekenmethode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

21

In het vijfde lid is te lezen dat wanneer het risicoprofiel daartoe aanleiding
geeft dat de pensioenuitvoerder dit aanpast. Kan de regering, zo vragen
deze leden, voorbeelden geven van dit soort aanleidingen en wie bepaalt
of er aanleiding voor is.
De voorzitter van de commissie,
Van der Burg
Adjunct-griffier van de commissie,
Klapwijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 344, nr. 5

22