Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

217
Vragen van de leden Jasper van Dijk en Siderius (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over grote klassen
(ingezonden 27 augustus 2015)
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 6 oktober 2015)
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het bericht «Scholieren hebben nog steeds last van
grote klassen»?1
Antwoord 1
Dit bericht onderstreept mijn overtuiging dat niet eenduidig te zeggen is
wanneer er sprake is van een te grote (of te kleine) klas in het voortgezet
onderwijs.2 Zo gaf in het genoemde onderzoek 39 procent van de ondervraagde leerlingen met een relatief kleine «basisklas» (maximaal 26 leerlingen) aan dat zij vinden dat er te veel leerlingen in hun klas zitten, terwijl 42
procent van de ondervraagde leerlingen met een relatief grote «basisklas» (27
leerlingen of meer) juist aangaven het aantal leerlingen in hun klas «prima
zoals het is» te vinden. Of een klas al dan niet als te groot wordt ervaren,
hangt niet alleen samen met de feitelijke groepsgrootte, maar ook bijvoorbeeld met de didactische invulling van de les, de pedagogisch-didactische
vaardigheden van de docent (waaronder diens differentiatievaardigheden) en
de mate waarin de leerlingen geconcentreerd en gemotiveerd zijn.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het zorgelijk is dat vier op de tien leerlingen zeggen
«dat er afgelopen schooljaar te veel leerlingen in hun stamklas zaten om
goed les te krijgen», onder meer omdat er «weinig tot geen tijd is voor extra
vragen of uitleg over de lesstof»?

1

http://1vjongerenpanel.eenvandaag.nl/uitslagen/61453/
scholieren_hebben_nog_steeds_last_van_grote_klassen
2
Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II, 2013–2014, 31 293, nr. 189.

ah-tk-20152016-217
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Als daadwerkelijk vier op de tien leerlingen van mening zouden zijn dat zij
geen goede lessen van hun leraren zouden krijgen omdat er weinig tot geen
tijd is voor extra vragen of uitleg over de lesstof, zou dat inderdaad zorgelijk
zijn. Uit andere, uitgebreidere onderzoeken komt gelukkig een positiever
beeld naar voren. Zo oordeelde in de drie meest recente LAKSmonitoronderzoeken (uit 2010, 2012 en 2014) zo’n 10 procent van de
respondenten negatief op de vraag of leerlingen met hun vragen bij docenten
terecht kunnen.3 Hoewel elke leerling die, wanneer hij of zij daar behoefte
aan heeft, niet met zijn of haar vragen bij docenten terecht kan er uiteraard
één te veel is, nuanceert dit wel het beeld dat leraren geen aandacht aan hun
leerlingen zouden kunnen besteden.
Het is belangrijk dat leraren voldoende aandacht aan hun leerlingen kunnen
besteden, bijvoorbeeld voor extra vragen of uitleg over de lesstof. Dit kan op
verschillende manieren bewerkstelligd worden. Kleinere groepen inrichten is
één van die manieren. Maar ook dan moet de leraar zijn of haar aandacht
verdelen over de leerlingen en moeten leerlingen wel eens op hun beurt
wachten en hangt het van de kwaliteit van de docent af in hoeverre zij zich
aangesproken voelen.
Extra aandacht voor leerlingen kan ook op andere manieren georganiseerd
worden, bijvoorbeeld met klassenassistenten of door speciale uren in te
plannen (binnen of buiten het reguliere lesrooster) waar leerlingen terecht
kunnen met hun vragen, of door verschillende vakken parallel in te roosteren.
Ook is het van belang dat leraren over goede pedagogisch-didactische
vaardigheden (zoals differentiatievaardigheden) beschikken. Leraren die deze
vaardigheden goed beheersen en toepassen zijn beter in staat hun aandacht
op een goede wijze over hun leerlingen te verdelen.
Vraag 3
Bent u het eens met een ruime meerderheid (64%) van de leerlingen die zegt
«dat ze beter gepresteerd hadden als er minder leerlingen in hun klas hadden
gezeten»? Zo nee, waarom niet? Kunt u dit onderbouwen?
Antwoord 3
In het EenVandaag-onderzoek wordt niet onderbouwd dat deze stelling juist
is. Op basis van het EenVandaag-onderzoek kan ik daarom noch onderbouwen dat deze leerlingen niet beter gepresteerd zouden hebben als er minder
leerlingen in hun klas hadden gezeten, noch dat zij dan wél beter gepresteerd
zouden hebben. Ik kan dan ook geen antwoord geven op deze vraag.
Er is wel in algemene zin veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen
klassengrootte en kwaliteit. Veel van deze onderzoeken vinden echter geen
duidelijke relatie tussen klassengrootte en kwaliteit. Recentelijk heeft Andreas
Schleicher van de OECD nog gepubliceerd over «Seven big myths about
top-performing schools».4 Een van de «mythes» die Schleicher adresseert is
het belang van klassengrootte. Hij concludeert dat de omvangrijke Pisaonderzoeken geen significante relatie aantonen tussen klassengrootte en
leerprestaties. Wel benadrukt hij het belang van goede leerkrachten.
Vraag 4
Is het waar dat de klassen van 30 procent van de leerlingen het afgelopen
jaar groter zijn geworden dan het jaar daarvoor (2012–2013)? Zo nee, wat zijn
de juiste cijfers?
Antwoord 4
In het EenVandaag-onderzoek onder 1030 VO-leerlingen gaf 30 procent van
de respondenten aan in een klas met meer leerlingen te zitten dan het vorige
jaar, 35 procent van de respondenten in een klas met hetzelfde aantal
leerlingen als vorig jaar en 33 procent van de respondenten in een klas met
minder leerlingen dan vorig jaar.5 Of deze cijfers correct zijn kan ik bevestigen
noch ontkennen. Het is sowieso niet te zeggen of «de» klassen groter (of

3

LAKS / ResearchNed (2014), LAKS-monitor 2014. Het tevredenheidsonderzoek onder scholieren
in het voortgezet onderwijs.
4
www.bbc.com/news/business-31087545 (4 februari 2015).
5
2% van de respondenten antwoordde «Weet niet / geen mening».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

kleiner) geworden zijn, want leerlingen in het voortgezet onderwijs volgen
hun onderwijs in veel verschillende klassen, met verschillende groepsgrootten.
Vraag 5
Wat hebt u te bieden aan leerlingen die de voorkeur geven aan een kleinere
klas omdat zij dan beter onderwijs krijgen?
Antwoord 5
Per 1 augustus 2015 zijn de nieuwe wettelijke kaders voor onderwijstijd in het
voortgezet onderwijs in werking getreden. Deze nieuwe kaders bieden
schoolleiders en leraren handvatten om op schoolniveau ruimte te creëren
voor maatwerk. Dit kan desgewenst ook leiden tot andere groepssamenstellingen en – groottes. Zo behoeven leerlingen niet noodzakelijkerwijs alle
ingeplande uren onderwijs te volgen als zij, naar het professionele oordeel
van de leraar, meer gebaat zijn met minder uren of met andere (onderwijs)activiteiten. Als bijvoorbeeld één van de drie voor een bepaald vak ingeroosterde lessen door een kleiner aantal leerlingen gevolgd wordt, kan de leraar
in dat lesuur meer aandacht geven aan de leerlingen die het vak dan wél
volgen. Ook kunnen bijvoorbeeld speciale uren worden ingepland (niet alleen
buiten het lesrooster, maar ook als onderdeel van de op het lesrooster
ingeplande onderwijstijd) waar leerlingen bij hun leraar terecht kunnen met
hun vragen.
Vraag 6
Deelt u de mening dat kleinere klassen bijdragen aan meer werkplezier, een
rustiger leeromgeving en beter onderwijs? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ja, kleinere klassen kunnen hieraan bijdragen. Meer werkplezier, een rustiger
leeromgeving, een prettiger werkdrukbeleving en beter onderwijs kan echter
ook op andere manieren bewerkstelligd worden. Wat de beste invulling is, is
bij uitstek een professionele afweging die op school gemaakt moet én kan
worden.
Vraag 7
Bent u bereid om een «Actieplan Kleine Klassen» te maken? Zo nee, waarom
laat u leerlingen en leraren in de steek?
Antwoord 7
Nee. Een landelijk «Actieplan Kleine Klassen» suggereert dat al die verschillende lesroosters met veel verschillende klassen, verschillende werkvormen
en veel verschillende vakken centraal, vanuit «Den Haag», geregeld zouden
(kunnen) worden. Dat is eenvoudigweg niet waar te maken. Bovendien zou
een landelijk actieplan alleen zin hebben wanneer daar ook (extra) middelen
aan gekoppeld kunnen worden. Daarbij geldt dat elke euro maar één keer kan
worden uitgegeven. Het kabinet kiest ervoor te investeren in maatregelen die
de kwaliteit van het onderwijs het meest bevorderen: de kwaliteit van leraren
en een proces van continue verbetering op scholen.
Ik acht een landelijk «Actieplan Kleine Klassen» bovendien onwenselijk. Zo
zouden landelijke voorschriften ten aanzien van klassengrootte ingrijpen in de
professionele vrijheid van leraren en scholen om het onderwijs naar eigen
inzicht in te richten, passend bij de aard van het vak en de onderwijskundige
visie van de school (het «hoe»). Ook zou dit forse extra regel- en toezichtdruk
tot gevolg hebben en leiden tot extra administratieve lasten. Ik ben echter wel
graag bereid om scholen actief te (blijven) wijzen op de mogelijkheden die de
(nieuwe) wettelijke kaders bieden om zelf de ruimte aan te grijpen om het
onderwijs anders te organiseren, hen te stimuleren van die ruimte gebruik te
maken en hen daarbij desgewenst te ondersteunen. Dan kan er op schoolniveau voor gekozen worden hoe het onderwijs dusdanig in te richten dat dat
leraren, binnen of buiten de reguliere onderwijstijd, voldoende aandacht
kunnen besteden aan hun leerlingen, zeker aan de leerlingen die dat het
meest nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3