Aan de Minister van V&J
p.a. Directoraat-Generaal Politie
Postbus 20301
2500 ER Den Haag

IZ

Raad voor c.viel.m.btaiie Zorgen Onderzoek

Hilversum, 2 februari 2017
Betreft: RZO Advies over het toezicht op de bijzondere politiezorg.
Geachte heer Blok,
Met uw schrijven van 1 september’ jongstleden hebt u de Raad voor civiel-militaire Zorg en
Onderzoek (RZO) gevraagd u te informeren over de door de RZO ervaren meerwaarde van
(onafhankelijk) toezicht op een zorgsysteem specifiek voor een doelgroep en te adviseren
over het belang daarvan voor de politiesector, mede met inachtneming van bestaande interne
en externe toezichthoudende structuren. Met deze brief geef ik invulling aan uw adviesvraag.
Het advies is tot stand gekomen met inbreng van vertegenwoordigers van uw departement en
van de Nationale Politie. Ik dank hen voor hun constructieve bijdrage.
Deelvraag: Wat is de door de RZO ervaren meerwaarde van (onafhankelijk) toezicht op
een zorgsysteem specifiek voor een doelgroep.
Taak RZO.
De onafhankelijke RZO is ingesteld door de Minister van Defensie en bevordert de
samenwerking tussen alle in het civiel-militaire zorgsysteem voor de hulpverlening aan
veteranen betrokken partijen en de aanwezigheid van de benodigde expertise. Houdt toezicht
op het functioneren van het civiel-militaire zorgsysteem en monitort relevante
ontwikkelingen. Bevordert wetenschappelijk onderzoek op het gebied van aandoeningen
gerelateerd aan uitzendingen. En geeft daarover advies aan de betrokken partijen en aan de
Minister van Defensie.
Het civiel-militaire zorgsysteem voor veteranen en hun relaties bestaat uit militaire
zorginstellingen en civiele zorginstellingen die landelijk samenwerken op basis van een
convenant.

Bijzondere zorg.
Bij bepaalde beroepsgroepen kan het uitvoeren van taken risico’s met zich meebrengen voor
de gezondheid. Vaak is er dan sprake van bijzondere, beroepsgroep specifieke, problemen en
daarmee een specialistische zorgbehoefte. Voor het bieden van deze vaak complexe zorg is
dan een zorgsysteem ingericht op basis van afspraken van de werkgever met de werknemers,
interne hulp- en zorgverleners, externe hulp- en zorginstellingen en financierders. Er is sprake
van een zorgketen die, afhankelijk van de Organisatie, begint bij de direct leidinggevende en
eindigt bij de re-integratie na beëindiging van de behandeling. Medewerkers van
risicoberoepen hebben recht op deze vorm van bijzondere zorg. De verantwoordelijkheid voor
de intern aangeboden zorg, de instelling overstijgende kwaliteitsaspecten en het functioneren
van het zorgsysteem als geheel, ligt primair bij de werkgever. Die heeft immers uit hoofde
van zijn werkgeversverantwoordeljkheid tot taak te komen tot samenwerkingsafspraken en
de verleende zorg te coördineren en op de uitvoering toe te zien.
Brief Minister van Veiligheid en Justitie van 1 september2016 met nr 79179!

Door de RZO ervaren meerwaarde van (onafhankelijk) toezicht op een zorgsysteem specifiek
voor een doelgroep.
De bijzondere zorg is vaak complex, wordt veelal afgenomen buiten de eigen Organisatie en
daarmee buiten het gezichtsveld van de werkgever. De Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) houdt toezicht op de kwaliteit van zorginstellingen. Maar vaak is er geen onafhankelijk
toezicht op de kwaliteit, samenhang en beleidsmatige aspecten van het integrale (immateriële
én materiële) zorgsysteem als geheel. Zoals onder meer op de gemaakte afspraken met de
externe hulp- en zorgverleners, de aansluitpunten tussen de interne en externe hulp- en
zorgverleners, en de aansluiting tussen de immateriële en materiële zorg. Daarnaast ontbreekt
vaak het toezicht op de randvoorwaardelijke aspecten zoals beschikbare financiële middelen,
richtlijnen en opleidingen die het borgen van kwaliteit van het zorgsysteem mogelijk moeten
maken. Een toezichthouder ondersteunt de werkgever bij de invulling van zijn primaire
zorgverantwoordelijkheid door te bewaken of al datgene wordt gedaan dat voor het goed
functioneren van het zorgsysteem als geheel nodig is en waarmee de werknemers tevreden
zijn. Een apart overkoepelend onafhankelijk toezichtsorgaan dat het hele zorgsysteem
overziet, de afspraken beoordeelt, de leemtes tussen interne- en externe toezichthoudende
structuren opvult, de kwaliteit van het systeem borgt, en het vertrouwen in het zorgsysteem bij
de belanghebbenden (inclusief politiek en belangenbehartigers) vergroot. En daar gevraagd en
ongevraagd over adviseert.
Deelvraag: wat ziet de RZO als belang van (onafhankelijk) toezicht op een zorgsysteem
specifiek voor de politiesector, mede met inachtneming van bestaande interne en externe
toezichthoudende structuren?

Zorgsysteem van de Nationale Politie.
De Minister van V&J is sectorwerkgever vanuit zijn stelselverantwoordelijkheid voor de
kwaliteit van de politie. De Korpschef voert in de praktijk het werkgeverschap. De Korpschef
draagt er zorg voor dat de politiemedewerker en zijn relaties de zorg krijgen die zij als gevolg
van het bijzondere karakter van het politiewerk nodig hebben.
De bijzondere zorgplicht vult de gebruikelijke zorgplicht
2 aan voor de werknemer ((ex-)
uitvoerder van politietaken
) en zijn relaties
3
4 op grond van bestaande wet- en regelgeving.
Daarbij hebben de werkgever en de werknemer een gedeelde verantwoordelijkheid. De
werknemer heeft de verantwoordelijkheid om aan zijn gezondheid te werken waarin hij door
de werkgever wordt gefaciliteerd.
Het zorgiriodel voor hulp- en zorgverlening aan politiemedewerkers met psychische
problemen is het zogenaamde blauwgroene model van prof. dr. B.P.R. Gersons
, verwijzend
5
naar een mix van het zorgmodel van Defensie en het civiele zorgmodel: de politie stelt zich
verantwoordelijk voor alle beroepsgerelateerde problemen van haar medewerkers, voor de
toegang tot daarbij horende (geestelijke) gezondheidszorg en voor de vergoeding van deze
zorg. In dit model maakt het voor medewerkers niet uit of psychische problemen door het
werk zijn ontstaan.

2

De materiele zorg op grond van wettelijke voorschriften in verband met werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en
overlijden en de psychosociale zorg en begeleiding
Aanspraak op bijzondere zorg hebben: de politieambtenaar, aangesteld voor de uitvoering van de politietaak: de gewezen politieambtenaar
die de politietaak heeft uitgevoerd, de administratief-technische politieambtenaar met een BOA-status, de administratief-technische
politieambtenaar, die in het verleden politietaken heeft uitgeoefend; de aspirant die is toegelaten tot de initiële opleiding; de politieambtenaar
die deelneemt of heeft deelgenomen aan een vredesmissie conform het Besluit beschikbaarstelling politieambtenaren t.b.v. vredesmissies: de
vrijwillige politieambtenaar die is aangesteld voor de uitvoering van de politietaak; de (ex) politieambtenaar die daarvoor in aanmerking
komt blijkens een besluit van het bevoegd gezag
De relaties van de hierboven genoemde categorieen politieambtenaren, dat wil zeggen de echtgenoot, geregistreerde partner of andere
levensgezel en bloedverwanten en aanverwanten in de eerste graad van de politieambtenaar.
‘Blauwdruk Mentale Zorglijn Politie, advies van prof. dr. B.P.R. Gersons, december 2012.

2

Politiemedewerker in het zorgsysteem.
De politiemedewerker is voor zijn zorg verzekerd bij een reguliere zorgverzekeraar. Het
overgrote deel van de politiemedewerkers heeft een collectieve PolitieZorgpolis (PZP), een
verzekering op maat van de CZ-groep. De politiemedewerker bepaalt zelf waar hij zijn zorg
afneemt. Dat kan hij doen via de reguliere gezondheidszorg (huisarts) maar ook via de
zorglijnen van de politie (teams Veilig en Gezond Werken (VGW)). Daarnaast heeft de
Korpschef ervoor gezorgd dat er een derde mogelijkheid is voor medewerkers die
politiespecifieke zorg behoeven en daarbij buiten de werkgever om contact willen met een
zorgverlener. Dit is belegd bij het 24/7 loket (stichting de Basis
).
6
De Korpschef heeft een netwerk ingericht van zorginstellingen die gespecialiseerde zorg en
ondersteuning kunnen bieden aan politiemedewerkers en relaties in het geval van
beroepsgerelateerde aandoeningen, de CZ-providerboog. Met de afzonderlijke
zorginstellingen zijn service-level agreements afgesloten. In de providerboog voor psychische
klachten (Psychopol) werken momenteel een twintigtal geselecteerde zorginstellingen, de
VGW Teams van de eenheden van de Nationale Politie en de PZP samen om de re-integratie
van werknemers met psychische klachten te bevorderen. Naast Psychopol kent de politie een
Fysiopol, een MW(maatschappelijk werk)pol en is in oprichting een Onco(logie)pol.
CZ kent daarmee voor de politiezorg twee geldstromen. De premie-inkomsten uit de PZP
waaruit de reguliere zorg wordt betaald. Daarnaast financiert de Nationale Politie de CZ
providerboog. Via de CZ providerboog wordt ook de bijzondere zorg verleend.
Interne zorglijn.
De primaire verantwoordelijkheid voor het bieden van zorg ligt bij de leidinggevenden. De II
eenheden en het Politiedienstencentrum van het landelijk politiekorps hebben ieder een eigen
Gedeconcentreerd VGW Team dat is te vergelijken met een bedrijfsgezondheidsdienst. Het
team ondersteunt de leidinggevenden en medewerkers bij preventieve maatregelen,
verzuimbegeleiding. behoud van werk en re-integratie. De medewerker heeft vrije toegang tot
de VGW-specialisten, waaronder de bedrijfsarts, bedrijfsmaatschappelijk werk (BMW) en de
eenheidspsycholoog. Kortdurende interventies kunnen worden aangeboden door BMW en
mental checkups door de eenheidspsycholoog. De bedrijfsarts en de eenheidspsycholoog
kunnen de medewerker zo nodig naar een externe zorgverlener verwijzen. Er is een systeem
voor collegiale ondersteuning ingericht die de medewerkers laagdrempelig ondersteunt na
potentieel ingrijpende gebeurtenissen.
Toezicht op de zorg van externe zorgverleners.
CZ is onder meer verantwoordelijk voor de zorginkoop en de inhoud van de
verzekeringspakketten. Naast het toezicht op de kwaliteit van de zorg door CZ als
zorgverzekeraar ziet ook de Korpschef toe op de kwaliteit van de externe zorgverleners in de
providerboog. Het is daarmee een gezamenlijk toezicht. De Korpschef wordt daarin
ondersteund door de Commissie PZP. De Commissie PZP bestaat uit vertegenwoordigers van
CZ, de medewerkers (politiebonden) en de staf van de Korpschef (beleid en uitvoering). Elk
jaar wordt de samenstelling van de providerboog opnieuw bekeken en zo nodig aangepast.
Beoordelingscriteria zijn onder meer de landelijke dekking en voor de individuele instellingen
de geleverde kwaliteit, het hanteren van protocollen, registratie, het houden aan de afspraken
en wachttijden.
De Korpspsycholoog en de Korps Medisch Adviseur in de ‘Werkgroep beheer
werkgeversmodule’ adviseren de Commissie PZP en hebben mandaat van de Korpschef om de
geboden zorg te controleren. De kwaliteit wordt jaarlijks en zo nodig vaker (soms zelfs
6

Stichting de Basis biedt in opdracht van de Nationale Politie ondersteuning aan het 24/7 Loket Politie met loket- en intakediensten. een
landelijk dekkende eerstel jnszorg (gespecialiseerd maatschappelijk werk) en directe toegang tot tweedel ijns ketenzorg

3

driemaandelijks) inhoudelijk bij de instellingen gecontroleerd en besproken met de
instellingen. De klanttevredenheid wordt gemeten door de zorgverzekeraar CZ. Daarnaast
kunnen klachten van individuele medewerkers en signalen van VWG-specialisten reden zijn
tot controle van de kwaliteit.
Tenslotte is de IGZ onafhankelijk toezichthouder in de Nederlandse gezondheidszorg.
Toezicht op de interne zorglijn.
Toezicht op het systeem van collegiale ondersteuning is belegd bij de BMWer die coördinator
is van het Team Collegiale Ondersteuning in het VGW Team. Een zorgregisseur bewaakt de
gang van de medewerker door de zorglijn. Hij houdt de regie over de aansluitpunten in de
zorglijn, ook waar het gaat om aanspraken op rechtspositionele regelingen. Verder komt de
medewerker regelmatig terug bij de bedrijfsarts en ook dan wordt gecontroleerd of het proces
goed loopt. Specifiek voor medewerkers met posttraumatische-stressstoornis (PTSS) is er een
Meldpunt PTSS Politie met eigen Casemanagers PTSS.
Het toezicht op de interne zorglijn vindt plaats in de functionele lijn door de Korpspsycholoog
en de Korps Medisch Adviseur. Er is voor elke vorm van zorg een klachtenprocedure.
Status van het zorgsysteem van de Nationale Politie.
Momenteel is het zorgsysteem in de finale fase van de inrichting. Onlangs is de Nationale
Politie van ARBO-dienstverlener gewisseld. Er is nog een tekort aan (intern aangestelde)
bedrijfsartsen en zorgregisseurs. Voorts is het ministerie van V&J in overleg met de
politiebonden over de wettelijke borging van de bijzondere zorgplicht in de
politierechtspositie (Besluit algemene rechtspositie politie), naar analogie van de
Veteranenwet en het Veteranenbesluit van Defensie. Geestelijke verzorging zal onderdeel
uitmaken van deze regelgeving en van de zorglijn. Naar verwachting is het zorgsysteem
binnen een halfjaar volledig ingericht.
Advies over mogelijke aanvullingen op de bestaande interne en externe
toezichthoudende structuren.
Het toezicht op de interne zorglijn en de externe deel van de providerboog via CZ is gedegen
ingericht. Het toezicht wordt uitgevoerd door de zorgverzekeraar en intern aangestelde
functionarissen van de werkgever, waarbij een vertegenwoordiging van de werknemers is
betrokken. De belangen van in ieder geval de zorgverzekeraar en de werkgever kunnen
daarbij uiteenlopen.

Aanvullend op de inrichting van het toezicht op het zorgsysteem geeft de RZO u het volgende
in overweging:
Zowel in het functioneel toezicht op de interne zorglijn als in het inhoudelijk toezicht op de
zorg in de providerboog spelen de Korpspsycholoog en de Korps Medisch Adviseur een
essentiële rol. De gecombineerde verantwoordelijkheid in de functionele lijn en voor het
toezicht enerzijds, dat is verdeeld over twee functionarissen anderzijds, maakt centrale regie
nodig. Daarnaast heeft de zorgverzekeraar een eigen belang en daar is ook het toezicht door
de zorgverzekeraar op gericht. Het is van belang dat één functionaris verantwoordelijk is voor
het gehele integrale zorgsysteem en onder meer: kaders stelt; integraal de regie voert en
toezicht houdt; een verantwoorde zorgorganisatie waarborgt en bewaakt; de kwaliteit van de
gezondheidszorg bewaakt; toezichtsinstrumenten inzet; en benodigd onderzoek naar politie
gerelateerde beroepsaandoeningen laat doen. Dat geeft vertrouwen in het zorgsysteem bij de
belanghebbenden, inclusief politiek en belangenbehartigers. Daarvoor een topfunctionaris aan
te wijzen of apart aan te stellen die verantwoordelijk is voor het gehele integrale zorgsysteem,
een soort ‘politiezorgautoriteit’. Deze autoriteit rapporteert rechtstreeks aan de Korpschef.
-

4

RZ K’”I

Raad voor civet-miIitaire Zorg en Ondefzoek

Periodiek de kwaliteit, samenhang en beleidsmatige aspecten van het integrale zorgsysteem
als geheel door een onafhankelijke externe partij te laten onderzoeken. Wordt er goede zorg
verleend en komen vraag en aanbod voldoende bij elkaar? Zijn de politiemedewerkers
tevreden met de beschikbare zorg?
-

Daarnaast geeft de RZO u het volgende in overweging. Zorg staat hoog op uw agenda en op
die van de Korpschef, de politiebonden en de politiek. De integrale immateriële en materiële
zorg voor bijzondere doelgroepen is complex en kostbaar, en het is zinvol om de politiezorg
periodiek in de brede maatschappelijke en politieke context te beschouwen. Daarvoor een
onafhankelijke commissie in te stellen met een brede adviesrol. Die u adviseert over
specifieke zorgthema’s, gevraagd en eventueel ongevraagd. Deze onaffiankelijke commissie
kan de ‘politiezorgautoriteit’ ondersteunen in het toezicht op het politiezorgsysteem. Daarmee
kunt u de kwaliteit, het vertrouwen in en het draagvlak van het politiezorgsysteem vergroten.

Hoogachtend,
Raad voor civiel- militaire Zorg en Onderzoek

Prof. dr. U. Rosenthal
Voorzitter

5