Voortgangs­rapportage 2019

Onbeperkt
meedoen!

Voortgangs­rapportage 2019

Onbeperkt
meedoen!

Inhoud
Inleiding

5

1.

Brede landelijke beweging

7

2.

Voortgang programma Onbeperkt meedoen!

15

2.1. Departementen
2.1.1. Actielijn Werk
2.1.2. Actielijn Onderwijs
2.1.3. Actielijn Vervoer
2.1.4. Actielijn Bouwen en Wonen
2.1.5. Actielijn Participatie en Toegankelijkheid
2.1.6. Actielijn Zorg en Ondersteuning
2.1.7. Actielijn Rijk als organisatie

18
18
21
25
28
30
38
42

2.2. Bestuurlijke partners
2.2.1. De Alliantie
2.2.2. Vereniging van Nederlandse Gemeenten
2.2.3. VNO-NCW en MKB-Nederland

47
47
50
53

2.3. Voorloperstraject

56

3.

59

Blik op de toekomst

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 3

4 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Inleiding
Twee miljoen Nederlanders hebben een lichamelijke (motorisch, visueel of auditief, of een
­chronische aandoening) of mentale (verstandelijk, of een psychische of psychiatrische aandoening)
beperking. Afhankelijk van de aard en intensiteit ervan is gewoon meedoen voor hen niet altijd
vanzelfsprekend: ze lopen tegen allerlei zichtbare én onzichtbare drempels aan.
Mensen met een beperking hebben recht op dezelfde kansen in de samenleving als ieder ander.
Daarom is in 2018 het programma Onbeperkt meedoen! gepresenteerd, gebaseerd op het VN-verdrag
inzake de rechten van personen met een handicap. Willen we dat mensen hun leven naar eigen
inzicht kunnen leiden en volledig kunnen meedoen, dan moeten we ervoor zorgen dat er minder
drempels zijn. Als we verhalen van ervaringsdeskundigen benutten en hen actief betrekken bij
verbeteringen, vergroot dit de kans dat acties en maatregelen daadwerkelijk verschil maken.
Rondom het VN-verdrag is een beweging op gang gekomen: van maatschappelijke initiatieven tot
maatregelen van de Rijksoverheid. Samen met bestuurlijke partners (de Alliantie, VNG, VNO-NCW
en MKB-Nederland), sectoren, bedrijven, organisaties en natuurlijk mensen met een beperking zelf,
wil de Rijksoverheid binnen die beweging stappen zetten richting een inclusieve samenleving.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft als coördinerend departement
in samenwerking met alle deelnemende partijen een eerste voortgangsrapportage opgesteld.
De rapportage is niet uitputtend, maar bevat een greep uit initiatieven, projecten en maatregelen
uit de periode 2018-2019. Ook bevat de rapportage een doorkijk naar de komende jaren.
In hoofdstuk 1 schetsen we op basis van verschillende levensdomeinen de maatschappelijke
beweging die steeds zichtbaarder wordt in het land. Hoofdstuk 2 bevat de inspanningen en resultaten van Onbeperkt meedoen! die we delen aan de hand van de zeven actielijnen (Bouwen en Wonen,
Werk, Onderwijs, Vervoer, Participatie en Toegankelijkheid, Zorg en Ondersteuning, Rijk als organisatie) en de
projecten van de bestuurlijke partners.
Deze rapportage laat de eerste voortgang van het programma zien, maar er is nog werk aan de
winkel. Op te veel plekken in de samenleving is volwaardig meedoen met een beperking nog geen
vanzelfsprekendheid. De initiatieven genoemd in deze rapportage zijn dan ook bedoeld om te
inspireren en handelingsperspectief te bieden.
Naast acties en maatregelen vraagt een toegankelijke samenleving om meer bewustwording,
wederzijds begrip en dialoog. Een toenemende bewustwording geeft mensen met een beperking
de ruimte om hun positie in te nemen en hun ervaringen in te brengen. Daarmee ontstaan op
allerlei plekken in de samenleving mogelijkheden voor een goed gesprek over aanpassingen.
Soms kunnen kleine ingrepen een groot verschil maken. In andere gevallen is meer denkwerk
en tijd nodig voor verandering. Zo zorgen we er samen voor dat steeds meer mensen onbeperkt
kunnen meedoen. En dat is precies waar we het voor doen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 5

6 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

1.

Brede landelijke
beweging

Om ervoor te zorgen dat mensen met een beperking daadwerkelijk minder drempels ondervinden,
in álle facetten van hun dagelijks leven, moet er op alle niveaus beweging komen. Want alleen
samen kunnen we drempels wegnemen: in de klas of op het werk, bij zorg aan huis of in een
instelling, in de wijk of onderweg, in het stemhokje of in de bibliotheek, of tijdens het uitgaan,
winkelen of sporten.
Met het programma Onbeperkt meedoen! creëren we hiervoor randvoorwaarden om dit gezamenlijk
te doen. We willen partijen inspireren om met het onderwerp aan de slag te gaan. Zowel het kabinet
als gemeenten, bedrijven, cliëntorganisaties, brancheorganisaties, fondsen, goede doelen en
mensen met een beperking zelf, hebben de ambitie toe te werken naar een samenleving waaraan
iedereen naar eigen wens en vermogen kan meedoen. In het programma is ‘niets over ons, zonder
ons’ een belangrijk uitgangspunt. De bijdrage van mensen met een beperking zelf is onmisbaar.

“Partijen regelen het volgens mij niet expres slecht voor mensen
met een beperking. Het is eerder onwetendheid. Het is dan ook
aan ons om inzicht te geven in de problemen waar we tegenaan
lopen en mogelijke oplossingen aan te dragen.”1

1

In dit hoofdstuk zijn geanonimiseerde citaten van mensen met een beperking opgenomen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 7

Positieve beeldvorming

Meer maatschappelijk draagvlak creëren voor mensen met een beperking gaat verder dan alleen
acties en maatregelen: het vereist een groter collectief bewustzijn over de belemmeringen voor
mensen met een beperking. Waar lopen deze mensen in het dagelijks leven tegenaan?
Hoe brengen we daar als samenleving verandering in, en wat kan eenieder daar zelf aan bijdragen?
We willen vooroordelen en stereotypen tegengaan en laten zien waarom inclusie zo belangrijk is.
Zo ontstaat er meer begrip en kan er daadwerkelijk een cultuuromslag plaatsvinden.

“Laatst vroeg ik tijdens een etentje: ‘Wie moet toegeven dat hij niet
alles kan en sommige dingen moet oefenen?’ Iedereen aan tafel zei
ja. Nou, welkom in de wereld van mensen met een beperking.
Iedereen heeft een beperking, maar bij de meesten valt die niet op.”

We grijpen zoveel mogelijk gelegenheden aan om het belang van Onbeperkt meedoen! uit te dragen.
We werken bijvoorbeeld mee aan het tv-programma Minister van Gehandicaptenzaken,2 waarin Lucille
Werner “kandidaat-ministers” volgt die willen opkomen voor Nederlanders met een beperking.
Na de verkiezing op 17 juni 2019 is het de bedoeling dat de nieuwe “minister” aandacht vraagt voor
knelpunten en ideeën ophaalt.
Verder werken we aan bewustwording door mijlpalen te vieren zoals de Internationale Dag voor
Mensen met een Beperking, Wereld Autisme Dag en de Week van de Toegankelijkheid. En stimuleren wij
anderen om ook in beweging te komen door inspirerende initiatieven uit te lichten en levens­
verhalen te delen.

2

https://kro-ncrv.nl/ministervangehandicaptenzaken

8 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

@hugodejonge

@hugodejonge

@hugodejonge

Vandaag was ik op bezoek bij @MzorgZaa, waar
mensen met een auditieve en een verstandelijke
beperking wonen. En de helft van de begeleiders
is zelf ook doof of slechthorend. Dat
communiceert wel zo makkelijk. Wat een mooie
en kleinschalige instelling.
#onbeperktmeedoen

Vandaag ontmoette ik Lisa en Sietse. Twee
enthousiaste mensen die volop meedoen.
Maar in het dagelijkse leven ervaren ze soms
ook letterlijk en figuurlijk drempels. Het
komende jaar stappen we in elkaars leven om
die ervaringen te delen. Wordt vervolgd!

Buiten spelen met andere kinderen is voor Yara
niet vanzelfsprekend. Door een paar simpele
aanpassingen in een speeltuin kan ze wel samen
buiten spelen. Een prachtig voorbeeld van hoe
we Nederland toegankelijk maken voor iedereen.
#OnbeperktMeedoen #WvdT2018

Dankzij aanpassingen aan de route kan Els er
zelf op uit om dit te genieten van dit prachtige
natuurgebied. Nog een voorbeeld van hoe belangrijk toegankelijkheid is voor mensen met een
beperking.
#onbeperktmeedoen #WvdT2018

Het was vandaag de internationale dag voor
mensen met een beperking. Drempels weg,
letterlijk en figuurlijk, zorgen dat mensen écht
mee kunnen doen. Daar gaat het om. Met ons
programma #OnbeperktMeedoen werken we
daar hard aan. Gelukkig zijn er al heel veel mooie
initiatieven.

@hugodejonge

Het is #WereldAutismeDag. Een dag waarop we
aandacht vragen voor de 200.000 mensen met
autisme in NL. Met de programma’s #onbeperktmeedoen & #volwaardigleven zetten we ons in
om drempels weg te nemen, zodat iedereen mee
kan dan. En een initiatief als #BrainonWheels
helpt daarbij:

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Tim is een van de bijna 2 miljoen mensen met
een beperking. Hij zit in een rolstoel, waardoor hij
niet makkelijk kan reizen. Gelukkig is het station
in zijn buurt aangepast. Dat is mooi, want
mensen met een beperking moeten onbeperkt
kunnen meedoen. #OnbeperktMeedoen
#WvdT2018

Hugo de Jonge

@hugodejonge

@hugodejonge

⤵

@hugodejonge

Hugo de Jonge

Hugo de Jonge

��

Hugo de Jonge

@hugodejonge

@hugodejonge

Van harte @MiriamHaagh en @Breda met het
winnen van de Access City Award - Europese
prijs voor het toegankelijker maken van steden
voor mensen met een beperking. Wat een mooie
eerste plek! #onbeperktmeedoen

#onbeperktmeedoen

Hugo de Jonge

Hugo de Jonge

��

Hugo de Jonge

Hugo de Jonge

Hugo de Jonge

Geweldig om te lezen hoe bij Social Label
bekende topdesigners samenwerken met
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt om
mooie producten te ontwerpen en te maken. Het
heeft ze onlangs (terecht!) een @designawards
opgeleverd. Meer
https://www.sociallabel.
nl/nieuws/winnaar...#OnbeperktMeedoen

����

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 9

Toegankelijke wijken

Lang niet alle openbare gebouwen en winkels zijn makkelijk bereikbaar voor mensen met een
beperking en dat geldt ook voor de ruimte eromheen. Denk aan drempels die nooduitgangen
onbereikbaar maken voor rolstoelers of reclameborden die op de stoep zijn uitgestald en de weg
versperren. Bij wijkschouwen in Amstelveen inventariseert een groep inwoners in een rolstoel
samen met wethouders, raadsleden en ambtenaren problemen zoals verzakkingen in het wegdek
of schuin aflopende trottoirs. De gemeente werkt aan een meldpunt toegankelijkheid waar
Amstelveners met een beperking terecht kunnen. Een probleem kan soms binnen een paar dagen
worden opgelost. Is dat niet het geval en zijn er ingrijpendere aanpassingen nodig, dan wordt er
bekeken of de oplossing in de meerjarenplanning voor de herinrichting van de openbare ruimte
kan worden opgenomen.
Als architect merkte Ed dat toegankelijk bouwen binnen de architectuur nog lang niet vanzelf­
sprekend is. Pas nadat hij zelf in een rolstoel terechtkwam, ontdekte hij hoe je creatief en slim
kunt ontwerpen voor mensen met een beperking. Op die manier houden mensen niet alleen de
regie over hun leven, het scheelt ook in zorgkosten. Ed ziet het nu als zijn missie om architecten
daarvan te doordringen.

“Je bent er niet door studenten bouwkunde een dagje in een rolstoel
te laten rijden. Er moet een besef ontstaan van wat het betekent
om afhankelijk te zijn van derden. Dan ontstaat er vanzelf een
andere ontwerphouding.”

Erica is rolstoelafhankelijk en maakt wekelijks gebruik van het zwembad in haar woonplaats.
Het zwembad kreeg subsidie van de gemeente om de entree toegankelijker te maken, op voorwaarde
dat gebruikers (zoals Erica) hierbij betrokken zouden worden. Inmiddels heeft het zwembad niet
alleen een hellingbaan, maar ook een speciale trap die met één druk op de knop verandert in een
rolstoellift.

Verbindende zorg en ondersteuning

Toegankelijke zorg voor mensen met een beperking gaat over aansluiting en afstemming op hun
leefwereld. Daarmee loopt de zorg ook naadloos door in andere gebieden, zoals de directe woonomgeving, de werkplek en op school.
Bert, Kees-Jan en Theo hebben een beperking die niet direct zichtbaar is. Zij stuiten hierdoor
regelmatig op onbegrip en hebben een werkgroep opgericht om meer respect en begrip voor
mensen met een beperking te creëren. Ze geven gastlessen op scholen en bedrijven, waarbij
deelnemers tijdens voel-experimenten zelf kunnen ervaren hoe het is om te leven met
een beperking.

“Het kost mij in de supermarkt veel tijd om alle boodschappen op de
band te zetten. Soms duwt een klant achter me het winkelwagentje
tegen mijn rug om me tot spoed te manen. Dat vind ik vervelend,
want ik kan gewoon niet sneller.”

10 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Mensen die door een beperking maar één arm kunnen gebruiken, zijn vaak aangewezen op
hulp van anderen tijdens de maaltijd. Theo, een vrijwilliger in een revalidatiecentrum, wilde hier
verandering in brengen en ontwierp een speciaal dienblad: de Theomatik. Met dit tafelhulpmiddel
kunnen mensen zelfstandig verpakkingen openen en hun boterham smeren en snijden.
Fietsliefhebbers met een beperking kunnen in de driehoek Haarlem, Alkmaar en Amsterdam
terecht bij FietsenMetZorg. Op een duo-fiets waar zij voorop plaatsnemen, kunnen zij naar keuze
actief meefietsen of hun benen stilhouden.

Communiceren voor iedereen

Communiceren in begrijpelijke taal en op een manier die bij je past, is voor mensen met een
beperking noodzakelijk om mee te kunnen doen. Zo kunnen in Ede inwoners met een auditieve
en/of spraakbeperking sinds oktober 2018 via Klik voor Teletolk telefonisch contact opnemen met
de gemeente. Zij kunnen dan kiezen om te bellen met behulp van een schrijf- of gebarentolk.
Binnen de gemeente Tynaarlo vormen ervaringsdeskundigen met verschillende soorten beperkingen
een VN-panel. Het panel werkt aan bewustwording binnen de gemeente, die op haar beurt het
panel betrekt bij nieuwe ontwikkelingen, zoals de website van de gemeente. Samen maken zij zich
sterk voor een inclusief beleid.

“Het gaat ons niet alleen om de fysieke toegankelijkheid. Er zijn ook
mensen die moeite hebben met taal, of niet kunnen zien of horen.
Daar moet een website op zijn ingericht.”

Mensen met een licht verstandelijke beperking vinden op de website Stem jij ook? (een initiatief van
MEE NL en ProDemos) informatie over de verkiezingen, instructiefilmpjes over de gang van zaken
rondom stemmen en een online oefenmodule. Dit maakt deze groep kiezers politiek bewuster en
leert hen om hun stemrecht te gebruiken.

Samen naar school
“Mijn klasgenoten waren aan mijn beperking gewend en behandelden
me als ieder ander. Ik voelde me veilig en geaccepteerd. Kinderen
moeten al van jongs af aan in contact komen met mensen met een
beperking. Dan laten ze het hopelijk uit hun hoofd om mensen die
er anders uitzien na te roepen of uit te lachen.”

Jongeren met een licht verstandelijke beperking en leerlingen van een middelbare school in Elst
wilden samen iets doen tegen pesten. Om te laten zien dat iedereen anders is en tegelijkertijd
gewoon, gingen ze via Young Impact twee grote challenges aan: een sportdag en een boerderijdag.
Young Impact is een scholenprogramma voor burgerschapsonderwijs, dat inzet op de kracht van
jongeren en hun vermogen om een positieve verandering teweeg te brengen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 11

Kansen op de werkplek

Mensen met een arbeidsbeperking verdienen meer kansen op werk, om zo een inclusieve arbeidsmarkt te stimuleren. Bij deze groep dient maatwerk voorop te staan. In de regio Dongemond
hebben meer dan tweehonderd mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in 2018 een baan
gevonden via sociaal werkbedrijf MidZuid. MidZuid merkt dat bedrijven in deze tijd van grote
economische groei veel eerder bereid zijn om mensen aan te nemen, wat in het voordeel werkt
van mensen met een lastigere uitgangspositie.

“Ik heb nog voldoende hersencellen om mijn werk te kunnen doen,
maar soms heb ik even wat hulp nodig bij praktische dingen. Als je
daar open over bent en geen verstoppertje speelt, wordt het overal
geaccepteerd.”

Bij Staatsbosbeheer kunnen mensen met een arbeidsbeperking essentiële ervaring opdoen en kans
maken op een arbeidscontract. Staatsbosbeheer heeft daartoe samen met de gemeente Almere,
het UWV, het ministerie van Binnenlandse Zaken en uitvoeringsorganisaties werkplekken gecreëerd.
De verwachting is dat in 2019 binnen Staatsbosbeheer Nederland honderd banen zullen worden
gerealiseerd voor deze groep mensen.

“Solliciteren is lastig: je weet dat je dan twintig keer een ‘nee’ te
horen krijgt. Mensen denken dat wij vaker ziek zijn, minder hard of
minder snel werken.”

Jongeren met een beperking gaan tijdens De Week van de Realist, een initiatief van CNV Jongeren,
op bezoek bij organisaties om succesverhalen en tips voor een inclusieve werkvloer uit te wisselen.
CNV verzamelt goede voorbeelden en deelt deze met andere werkgevers om hen te inspireren om
mensen met een beperking beter te ondersteunen op de werkvloer.

Drempelvrij reizen

Voor mensen met een mobiliteitsbeperking zou reizen net zo vanzelfsprekend moeten zijn als voor
andere mensen. Ze hebben behoefte aan vervoer van deur tot deur, dat zo is ingericht dat ze zelf
kunnen bepalen hoe en wanneer ze ergens heengaan. Mensen met een verstandelijke beperking,
hersenletsel of een psychiatrische aandoening die moeite hebben om zelfstandig te reizen,
kunnen sinds kort met de GoOV-app (ontwikkeld door Eljakim IT, INN4CARE en Siza en mogelijk
gemaakt door het Technologiefonds van NSGK, Siza, Groot Klimmendaal en Pameijer) zonder
begeleiding veilig op pad. GoOV bevat actuele reisinformatie, geeft aan wanneer de bus of trein
vertrekt, en waar en wanneer er moet worden over- of uitgestapt.

“De meeste tramconducteurs zijn heel vriendelijk. Toen ik op een
ingewikkelde plek was zei een conducteur: ‘Houd je hand maar op.’
Vervolgens tekende hij in mijn handpalm onze locatie en de ligging
ten opzichte van de andere haltes. Dat werkte echt heel goed.”

12 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Mensen met een visuele beperking kunnen zich op stations beter oriënteren met behulp van een
Voelbare Stationsplattegrond. Deze speciale kaart, die voor tien stations is ontwikkeld door ProRail en
de Oogvereniging, bevat braille met verschillende hoogten en contrasterende kleuren. De plattegrond
is ook als thuisversie te bestellen, zodat mensen hun reis alvast kunnen voorbereiden. In de loop
van 2019 kijkt ProRail samen met de OV servicewinkels en de Oogvereniging wat de ervaringen zijn
en of ze de plattegrond voor meerdere stations ontwikkelen.
Rotterdamse kinderen die gebruik maken van het leerlingenvervoer werden op dagen dat zij naar
een behandelingslocatie gingen in plaats van naar school, aanvankelijk met een ander busje en
een andere chauffeur gebracht. Om deze kinderen meer structuur te bieden, heeft de gemeente
Rotterdam alle vormen van gemeentelijk doelgroepenvervoer geïntegreerd. Kinderen zien tegenwoordig altijd het vertrouwde Trevvel busje voorrijden, ongeacht de bestemming van de rit.

Inclusieve vrijetijdsbesteding

Een bezoek aan een museum, concert, dierentuin of pretpark is voor iemand met een beperking
vaak een hele onderneming. Daarom onderzoekt de Zonnebloem de meest bezochte uitjes van
Nederland op hun toegankelijkheid. Inmiddels zijn de Efteling, NAC Breda, PSV en Safaripark
Beekse Bergen voorlopers in Brabant. De Zonnebloem streeft ernaar dat vóór 2020 zestig vrijetijds­
locaties toegankelijker zijn gemaakt voor mensen met een lichamelijke beperking.

“Hoe meer vrijetijdslocaties zich laten testen door de Zonnebloem,
des te beter. Dan wordt eropuit gaan een stuk gemakkelijker en
leuker. Vaak zijn kleine aanpassingen al grote verbeteringen,
waardoor ik er wél op uit kan.”

Mensen met een auditieve beperking kunnen in het Rijksmuseum gebruik maken van een videotour
in Nederlandse gebarentaal. Deze digitale rondleiding leidt langs twintig kunstwerken en bevat weetjes,
filmpjes en animaties die tussen het kijken door extra informatie geven. Met de nieuwe videotour
kunnen bezoekers met een auditieve beperking op elk gewenst moment het museum bezoeken.
Een voorbeeld van een bijzondere samenwerking tussen vrienden is dat van ondernemer Marieke.
Een vriend in een rolstoel liet haar met andere ogen naar haar winkel kijken, omdat hij daar
vanwege de hoge pui niet in kon. Daarop besloot Marieke om de ingang te voorzien van een
oprijplaat. Ze schafte ook een draadloos pinapparaat aan, waardoor ze haar klanten nu letterlijk
en figuurlijk tegemoet kan komen.

Een deel van een groter geheel

Alle bovengenoemde voorbeelden maken onderdeel uit van een selectie, bedoeld om een
dwarsdoorsnede te geven van de manier waarop Nederland werkt aan het toegankelijker maken van
de samenleving. Het geheel aan mooie initiatieven is groter en groeiende. Het doel van het
programma is om deze beweging waar mogelijk te ondersteunen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 13

14 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2.

Voortgang programma
Onbeperkt meedoen!

Besluit toegankelijkheid
Het VN-verdrag Handicap bepaalt dat moet worden gewerkt aan de geleidelijke verwezenlijking
van algemene toegankelijkheid zodat mensen met een handicap zo veel mogelijk naar wens en
vermogen kunnen meedoen aan de samenleving. De genoemde algemene toegankelijkheid is als
norm vastgelegd in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz).
In het Besluit toegankelijkheid wordt deze norm geconcretiseerd en het Besluit biedt daarmee een
basis om daar invulling aan te geven. Zo wordt via dit Besluit bevorderd dat sectoren actieplannen
maken waarin wordt beschreven hoe de sector werkt aan het verbeteren van de algemene toegankelijkheid in dialoog met organisaties van en voor mensen met een handicap.
Met het programma Onbeperkt meedoen! geven we in de periode 2018-2021 hieraan een concrete en
gerichte impuls. Via de actielijnen van het programma bevorderen wij dat sectoren, inclusief het
Rijk zelf, actieplannen maken en/of andere initiatieven ontwikkelen om alle aspecten van toegankelijkheid te vergroten. De totstandkoming van actieplannen is een gezamenlijke inspanning
waarbij van alle partijen initiatief wordt verwacht. Op deze wijze worden concrete ambities met
betrekking tot toegankelijkheid geformuleerd op basis van daadwerkelijk door mensen ervaren
problemen. Zo zijn er actieplannen die onder coördinatie van MKB-Nederland en VNO-NCW tot stand
worden gebracht in de detailhandel, horeca, recreatie en cultuursector. En zo is er onder leiding van
BZK een actieplan toegankelijkheid voor de bouw in samenspraak met de doelgroep opgesteld.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 15

Op die manier werken we aan de geleidelijke verwezenlijking van de algemene toegankelijkheid.
Mocht na afloop van dit programma blijken dat deze werkwijze onvoldoende effect sorteert en er
onvoldoende goede actieplannen tot stand zijn gebracht, dan ligt het voor de hand dat wij voor
een andere benadering gaan kiezen. In dat geval kan bijvoorbeeld worden overwogen om het
Besluit aan te passen. Overigens geldt dat sectoren, los van onze inzet via dit programma, ook direct
op grond van het Besluit uitvoering moeten geven aan de daarin opgenomen verplichting om
gaandeweg zorg te dragen voor de algemene toegankelijkheid voor personen met een handicap
of chronische ziekte.

Waar staan we nu?

Een jaar na de start van het programma Onbeperkt meedoen! in 2018 maken we de balans op.
Het programma wil ervoor zorgen dat mensen met een beperking merkbaar minder drempels
tegenkomen in de samenleving, waardoor zij kunnen meedoen op een manier die bij hen past.
Het kabinet deelt deze ambitie met een groot aantal partijen: toegankelijkheid en inclusie raken
immers alle terreinen van onze samenleving.
Daarom zoeken we zowel bij de uitvoering als op bestuurlijk niveau zoveel mogelijk de samen­
werking op. Hierbij werken we aan onderdelen van het VN-verdrag in actielijnen. Binnen alle
actielijnen is een algemene prioriteit om bewustwording te creëren omtrent drempels die mensen
met een beperking ervaren. De uitvoeringsverantwoordelijkheid ligt veelal op lokaal en/of
regionaal niveau. De minister van VWS is als coördinerend bewindspersoon het centrale aanspreekpunt.

Rollen en verantwoordelijkheden

Bij Onbeperkt meedoen! zijn de volgende departementen en partners betrokken. Deze partijen dragen
elk met hun inzet bij aan de gezamenlijke ambitie en doelstelling van het programma en nemen
daarbij op een inhoudelijk terrein of binnen een specifieke sector het voortouw:
• Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Actielijn Bouwen en Wonen,
Actielijn Rijk als organisatie, Actielijn Participatie en Toegankelijkheid op onderdelen)
• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Actielijn Werk)
• Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Actielijn Onderwijs, Actielijn Participatie en
Toegankelijkheid op onderdelen)
• Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Actielijn Vervoer)
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Actielijn Zorg en Ondersteuning,
Actielijn Participatie en Toegankelijkheid (coördinatie), Actielijn Bouwen en Wonen op onderdelen,
Actielijn Vervoer op onderdelen)
• De Alliantie
• Vereniging van Nederlandse Gemeenten
• VNO-NCW en MKB-Nederland

Rol programma

Elke partij kan met maatregelen en initiatieven op een specifiek gebied werken aan het wegnemen
van drempels, het vergroten van toegankelijkheid en het verbeteren van bejegening. Maar om
integraal op alle terreinen vooruitgang te boeken, is samenwerking en verbinding tussen partijen
nodig. Het programma Onbeperkt meedoen! – gecoördineerd door het ministerie van VWS – draagt
bij aan deze samenwerking in een aanjagende en faciliterende rol. Het programma helpt om het
VN-verdrag duurzaam op de agenda te houden, stimuleert nieuwe initiatieven en treedt op als
aanspreekpunt en gesprekspartner. Het programmateam denkt met initiatiefnemers mee over hoe
tastbare resultaten kunnen worden behaald en helpt mee bij het communiceren van geslaagde
16 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

initiatieven en goede voorbeelden. Een belangrijke randvoorwaarde die het programma vanuit haar
coördinerende rol probeert te borgen bij alle partners van het programma is het laten betrekken
van ervaringsdeskundigen zelf bij de uitwerking van initiatieven. Verder trekt het programmateam
samen op met de deelnemende partijen om gaandeweg het programma de gestarte initiatieven en
maatregelen steeds verder te concretiseren, meer met elkaar te verbinden en het gedeelde eigenaar­
schap te vergroten. De aanpak die het programmateam hierbij hanteert, is periodiek onderwerp
van reflectie en evaluatie.

Monitoring: rapportage en indicatoren

Aan de hand van de zeven actielijnen en de projecten van de bestuurlijke partners geven we in deze
rapportage een overzicht van de acties en inspanningen van de betrokken partijen in de periode
2018-2019. Voorts blikken we vooruit op de stappen die we in de periode 2019-2021 gaan zetten.
Tezamen met de informatie opgenomen in deze rapportage monitoren we de voortgang van het
programma ook met het ontwikkelen en volgen van een aantal relevante indicatoren. Hiervoor wordt
samengewerkt met alle deelnemende partijen aan het programma en met partijen in de kennissector (zoals RIVM, Nivel, CBS, SCP en het Trimbos-instituut) die relevante (ervarings)kennis en
data ten behoeve van de monitoring kunnen helpen ontsluiten.
In deze voortgangsrapportage is een tussenstand van de ontwikkeling van de indicatoren opgenomen.
De tussenstand is een eerste selectie van indicatoren per deelonderwerp. De indicatoren moeten
nog verder worden ontwikkeld, waarbij de inzet van alle betrokken partijen nodig is. De vervolg­
stap is om de eerste selectie indicatoren als basis te gebruiken om de indicatoren in het komende
halfjaar verder uit te werken en in te vullen. Hierbij is het mogelijk dat een aantal indicatoren in
opzet nog dienen te worden aangepast. Bij elke gekozen indicator wordt ook een nulmeting
aangegeven dat als referentiepunt dient voor de voortgang.
Als onderdeel van de vervolgstappen is een traject gestart met kennisinstellingen en de Alliantie
om bovenop de indicatoren per deelonderwerp ook passende indicatoren te verbinden aan de
overkoepelende vraag of mensen met een beperking de ervaring hebben dat zij steeds meer naar
eigen wens en vermogen kunnen meedoen aan de samenleving. Ook dit traject willen we in het
komende halfjaar afronden.

Overzicht financiën

Afspraak is dat elk departement dat aan het programma deelneemt zijn inzet vanuit eigen
middelen financiert. De financiële informatie over specifieke maatregelen, activiteiten en
projecten wordt via departementale begrotingen verantwoord.
Het ministerie van VWS heeft vanuit haar coördinerende rol jaarlijks circa 4 miljoen euro budget
beschikbaar gesteld gedurende de looptijd van dit programma (tot en met 2021). Binnen dit
budget is circa 2,1 miljoen euro toebedeeld aan de projecten van de bestuurlijke partners Alliantie,
VNG en VNO-NCW. Hiermee wordt een impuls gegeven aan de inzet van ervaringsdeskundigheid
en de betrokkenheid van gemeenten en bedrijfssectoren. Het overige budget wordt besteed aan
monitoring, communicatie en het gericht ondersteunen van voorlopers. Ook zijn er specifiek
middelen gereserveerd voor het praktisch invulling geven aan het VN-verdrag in Caribisch Nederland.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 17

2.1. Departementen
2.1.1. Actielijn Werk
Mensen met een beperking zitten meer dan twee keer zo vaak zonder werk als andere mensen.
Binnen de actielijn Werk willen we mensen met een beperking meer kansen geven op een reguliere
baan en daarmee bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. We doen dit samen met gemeenten,
het UWV, vertegenwoordigers van de doelgroep (de Landelijke Cliëntenraad, Ieder(in), ervaringsdeskundigen) en sociale partners: vakbonden, AWVN, VNO-NCW en MKB-Nederland.
Concrete acties richten zich op:
1. Meer kansen voor mensen met een arbeidsbeperking op een baan;
2. Verbeterde werkgeversdienstverlening;
3. Verbeterde werknemersdienstverlening;
4. Verbeterde verstrekking van werkvoorzieningen.

Periode 2018-2019
Breed Offensief
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft een Breed Offensief
aangekondigd om meer mensen met een beperking aan het werk te helpen en houden.3
Het gaat hierbij met name om mensen die niet zelfstandig het wettelijk minimumloon
kunnen verdienen. Nu staat nog circa de helft van hen aan de kant. Het Breed Offensief wil
de juiste kaders bieden om dit te veranderen. Het Breed offensief wil daarmee betekenisvolle stappen naar een inclusieve arbeidsmarkt bevorderen, waaraan mensen met een
beperking met hun capaciteiten en talenten volop mee kunnen doen. Belangrijk onderdeel
van het Breed Offensief is de vereenvoudiging van de Participatiewet en de Wet banenafspraak
en quotum arbeidsbeperkten. Het Breed Offensief draagt bij aan het behalen van de afspraak
van het Sociaal Akkoord uit 2013. Samen met vertegenwoordigers van de doelgroep (cliënten­
organisaties, ervaringsdeskundigen), werkgevers, vakbonden, gemeenten, UWV en het
Ministerie van SZW wordt gewerkt aan de uitwerking van Breed Offensief. De Staatssecretaris
van SZW heeft de Kamer op 23 mei geïnformeerd over de voortgang van Breed Offensief,
de opvattingen van betrokken partijen en het verdere proces.
De ijkpunten van het Breed Offensief zijn:
1. Het moet simpeler worden voor werkgevers en werkzoekenden.
2. Werken aantrekkelijker maken voor mensen met een beperking.
3. Werkgevers en werkzoekenden moeten elkaar makkelijker weten te vinden.
4. Focus op duurzaam werk.
Het Breed Offensief omvat een pakket aan acties voor werkzoekenden en werkgevers, zoals:
• Verbeteren en vereenvoudigen van het instrument loonkostensubsidie;
• Het lonender maken voor mensen om in deeltijd te werken met loonkostensubsidie;
• Harmoniseren van het aanbod van werkvoorzieningen aan werkgever en werknemer en het
versterken van adequate ondersteuning voor mensen met een beperking. Hiertoe is een
wetsvoorstel in voorbereiding,
• Vereenvoudigen voor mensen met een beperking van de overgang tussen uitkering,
dagbesteding en (beschut) werk (simpel switchen);
• Verbeteren van de regionale werkgeversdienstverlening.

3

Kamerstukken II 2017/18, 34 352, nr. 115 en Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 138.

18 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Werkgevers stellen op termijn (tot 2026) 125.000 extra werkplekken beschikbaar voor
mensen met een arbeidsbeperking. Gemeenten ontvangen middelen voor 30.000 beschut
werkplekken in de structurele situatie.

Middelen regeerakkoord persoonlijke dienstverlening voor mensen met een beperking
Het blijkt lastig voor mensen om vanuit een WGA- of een Wajong-uitkering weer zelfstandig
duurzaam werk te vinden. Vanuit het regeerakkoord is daarom € 40 miljoen beschikbaar gesteld
voor persoonlijke dienstverlening door het UWV, zoals een coachings- of een re-integratietraject. In maart 2019 heeft de minister van SZW de Kamer geïnformeerd over zijn voorgenomen
opzet van het WGA-effectenonderzoek, dat in oktober zal starten.4

Verbeteren regionale samenwerking onderwijs en werkgevers
Scholenkoepels voor voortgezet speciaal onderwijs en praktijkonderwijs, werkgevers en
gemeenten zijn een project gestart om de regionale samenwerking bij de overgang van school
naar werk te verbeteren. Het project duurt tot eind 2019. De tussenresultaten zijn positief:
scholen en werkgevers wisselen passende vacatures uit, en in de regio’s Apeldoorn, Zeeland,
Zwolle en Twente zijn banenmarkten gehouden om de arbeidsmarktmatch te stimuleren.

Regionale werkgeversdienstverlening
De staatssecretaris van SZW beoogt de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen
en de bijbehorende regelgeving te actualiseren, met de volgende randvoorwaarden:
1. Eén herkenbaar, gezamenlijk, publiek aanspreekpunt voor werkgevers in elke
arbeidsmarktregio, verzorgd door UWV en gemeenten. Ook private arbeidsbemiddelaars
kunnen zich daarbij aansluiten.
2. Inzicht in de profielen van de werkzoekenden van UWV en gemeenten op het regionale
Werkgeversservicepunt, ook voor werkgevers en private arbeidsbemiddelaars
3. Instrumenten en processen binnen de regio zoveel mogelijk harmoniseren.
Ook deze inzet op het verbeteren van de werkgeversdienstverlening draagt bij aan het
ontsluiten van werkplekken voor mensen met een arbeidsbeperking.

Actieprogramma Werken in de zorg
Het actieprogramma Werken in de zorg vergroot de banenkans in het zorgdomein voor mensen
met een beperking. De VGN en Actiz organiseren vijf regionale informatiebijeenkomsten
voor werkgevers. Met een Werkwijzer krijgen zij een overzicht van de ondersteuningsmogelijk­
heden door het UWV en gemeenten en er zijn goede voorbeelden gebundeld. In de regio
Amsterdam, Arnhem en Zeeland zijn projecten gestart om mensen met een beperking te
laten instromen in betaalde banen in de zorg. Het zal gaan om betaalde banen in veelal
ondersteunende functies zoals de woonhulp, de welzijnsfunctionaris of huiskamerassistenten.
Kenmerkend zijn de korte trainingsprogramma’s en gerichte begeleiding om de mensen met
beperkingen stap voor stap klaar te stomen voor de baan.

4

Kamerstukken II 2018/19, 26 448, nr. 620. In 2021 volgt een midterm review met eerste inzichten.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 19

Verbetertraject UWV werkvoorziening
De staatssecretaris van SZW heeft een aanvullend verbetertraject bij het UWV aangekondigd.5
In het kader van het project Toekomstvaste Inrichting Voorzieningen is de landelijke dienstverlening
verdeeld naar type werkvoorziening over de zeven regionale UWV-kantoren. Dit resulteert in
uniforme dienstverlening, kennisontwikkeling en beter toegesneden service, wat weer leidt
tot kortere doorlooptijden en meer maatwerk.

Periode 2018-2021
Praktijkleren voor mensen voor wie een startkwalificatie nog een brug te ver is
Meer dan de helft van de mensen in de bijstand en een derde van de mensen met een
werkloos­heidsuitkering heeft geen startkwalificatie. Dit belemmert hen op weg naar werk.
Zij zijn kwetsbaar op de arbeidsmarkt. Met de pilots praktijkleren die de staatssecretaris van
SZW samen met de minister van OCW heeft gestart, willen we de overgang naar werk voor
hen versoepelen en de kans op duurzaam werk vergroten. De pilots lopen tot en met 2020,
23 Arbeidsmarktregio’s doen mee. De ambitie is om bij goede ervaringen de werkwijze een
vaste plek te geven in de regionale uitvoeringspraktijk voor werkzoekenden en werkenden
die praktijkleren nodig hebben om aan het werk te gaan en blijven.

Simpel Switchen
Het project Simpel Switchen in de Participatieketen (looptijd 2018-2020) wil het voor mensen
veiliger en makkelijker maken om vanuit een uitkering te gaan werken en de overgangen
tussen dagbesteding – beschut werk – banenafspraakbaan – reguliere baan te versoepelen,
ook in de weg terug als het even tegen zit. Langs vier sporen zijn acties gestart:
1. Mensen moeten makkelijker vanuit de uitkering kunnen gaan werken en weer terug
kunnen vallen als het werken toch (even) niet lukt;
2. Beter inzicht in de financiële gevolgen van aan het werk gaan;
3. Meedoen op de best passende plek;
4. Continuïteit in begeleiding en meer integrale ondersteuning.

Challenge Inclusie door Technologie
De Coalitie voor Technologie en Inclusie heeft op 23 november 2018 een challenge voor
ondernemers, technologie-ontwikkelaars en mensen met een arbeidsbeperking georganiseerd.
Hier zijn zeven pilots rondom technische hulpmiddelen uit voortgekomen, die met subsidie
van het UVW in maart 2019 zijn gestart. Eind 2019 worden de eerste resultaten verwacht.

Monitoring
De ontwikkelingen op de actielijn werk volgen we met de volgende indicatoren:
• Netto arbeidsparticipatie mensen met een arbeidsbeperking.
Het percentage mensen met een arbeidsbeperking met betaald werk van alle mensen met een
arbeidsbeperking in de leeftijd tussen 15-64 jaar. We laten daarbij ook de netto
arbeidsparticipatie zien van mensen met een arbeidsbeperking met arbeidsvermogen door
volledig arbeidsongeschikte mensen buiten beschouwing te laten.

5

Kamerbrief met kenmerk 2018-0000005330.

20 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

• Onvrijwillige werkloosheid en (algemene) werkwens van mensen met een arbeidsbeperking.
Het percentage mensen met een arbeidsbeperking met arbeidsvermogen zonder werk van het
totaal aantal mensen met een arbeidsbeperking in de leeftijd 15-64 jaar met arbeidsvermogen.
Hierbinnen presenteren we het formele aantal werklozen (ILO-definitie) als percentage van de
beroepsbevolking van mensen met een arbeidsbeperking (= werkloosheidspercentage).
• Werkende kwetsbare mensen met een arbeidsbeperking.
Deze indicator zoomt in op de kwetsbare mensen met een arbeidsbeperking met arbeids­
vermogen die met extra ondersteuning, zoals jobcoaches en (structurele) loonkostensubsidie,
aan het werk zijn bij een reguliere werkgever of in een beschutte werkplek. We noemen het
totaal aantal mensen werkzaam onder de Wet banenafspraak en het quotum, in een beschutte
omgeving binnen de sociale werkvoorziening (Wsw – gesloten voor nieuwe instroom) en in het
nieuwe beschut werk onder de Participatiewet.

2.1.2. Actielijn Onderwijs
Alle kinderen en jongeren moeten toegang hebben tot onderwijs en een aanbod krijgen dat bij
hen past. Onderwijsondersteuning en begeleiding moeten goed vindbaar zijn. Deze zaken staan
centraal in de actielijn Onderwijs. De maatregelen zijn gericht op:
1. Het in kaart brengen en verminderen van drempels voor leerlingen en studenten rondom
de toegankelijkheid en invulling van onderwijs;
2. Een verkenning samen met het veld omtrent de toekomst van inclusiever onderwijs;
3. Het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en zorg.

Periode 2018-2019: primair en voortgezet onderwijs
Onderwijsdialogen
In het traject Oplossingen in de regio (looptijd eind 2018-juni 2019) zijn ervaringen, suggesties
en wensen verzameld omtrent de doorontwikkeling van passend onderwijs en de verdere
verbetering van het onderwijsaanbod voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte.
Betrokkenen konden deze dialoog zelf invullen en regionale situaties agenderen en bespreken.
• Via een landelijk online vertelpunt konden mensen hun verhaal delen. Samenwerking en
begrip voor elkaar zijn volgens vertellers essentieel om goed onderwijs te kunnen realiseren.
In totaal hebben 4.600 betrokkenen een reactie achtergelaten.
• Op basis van de uitkomsten uit het vertelpunt zijn regiogesprekken gehouden in de regio’s
Groningen, Oosterschelde, Amsterdam, Apeldoorn, Kennemerland en Eindhoven/Helmond.
Minister Slob sprak met leraren, ouders, ondersteuners binnen en buiten de school,
gemeenten en medewerkers van het samenwerkingsverband. De volgende vraagstukken
kwamen aan de orde: welbevinden en veiligheid van leerlingen, delen van positieve
ontwikkelingen, bewustwording, en verbinding organiseren. Daarbij zijn ook de
rand­­voorwaarden voor inclusief onderwijs besproken: capaciteit, toegankelijke gebouwen,
tijdige interventies en beschikbare hulp, mogelijkheid om informatie te delen en meer
bekendheid over de mogelijkheden voor maatwerk en samenwerking.

Experiment geïntegreerde onderwijsvoorzieningen
Met ingang van schooljaar 2018-2019 doen vijf scholen voor speciaal onderwijs mee aan het
experiment samenwerking regulier en speciaal onderwijs, met oog op de volledige integratie van het
speciaal onderwijs in het regulier onderwijs. De huidige initiatieven richten zich op samenwerking binnen het speciaal onderwijs; reguliere scholen nemen vooralsnog geen deel.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 21

Ambities aansluiting onderwijs en zorg
Minister Slob van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en minister De Jonge van VWS
hebben in twee gezamenlijke Kamerbrieven6 een aantal maatregelen geschetst voor een
betere verbinding tussen onderwijs en zorg, het stimuleren van integraal maatwerk en het
vereenvoudigen van de financiering van zorg in onderwijstijd. In het algemeen overleg
Onderwijs en zorg van 21 februari 2019 zijn de ontwikkelingen besproken. Rond de zomer
zullen beide ministers de Kamer per brief informeren over de vervolgstappen.

Periode 2019-2021: primair en voortgezet onderwijs
Onderwijsdialogen
In juni 2019 ontvangen de Kamer en het veld van minister Slob het eindrapport van de
dialogen, als bijlage bij de voortgangsrapportage passend onderwijs. Uit het online vertelpunt
en de regiogesprekken blijkt dat er behoefte is aan dialoog over inclusiever onderwijs.
Daarom krijgen regio’s in 2020 steun van de ministeries van OCW en VWS bij het voeren van
dit soort gesprekken, in de vorm van filmpjes, voorbeelden en communicatie over zaken
als maatwerk.

Experiment geïntegreerde onderwijsvoorzieningen
Op dit moment zijn twee initiatieven voor het schooljaar 2019-2020 ontvangen: één voor
samen­werking tussen speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs, en één voor het ver­sterken
van de samenwerking tussen regulier voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs.

Evaluatie passend onderwijs
In 2020 vindt de evaluatie van het passend onderwijs plaats en zal minister Slob voorstellen
doen voor de doorontwikkeling van dit stelsel. Hierbij zullen ook de uitkomsten van bovengenoemde acties en de visie op inclusiever onderwijs worden betrokken.

Periode 2018-2019: middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs
Informatievoorziening en begeleiding
Ondanks de beschikbare voorlichting zijn studenten vaak niet goed op de hoogte van de
voorzieningen door hogescholen en universiteiten, DUO en gemeenten. Daarom informeren
we (toekomstige) studenten met onder andere de website studeermeteenplan.nl en de factsheet
Slim studeren in het hoger onderwijs. Naar aanleiding van de voortgangsrapportage van de
NRO-monitor passend onderwijs en de klachtenrapportage van het JOB gaan we in gesprek
met betrokken organisaties, waaronder het Jongerenpanel FNO, JOB, de MBO Raad, onderwijsinstellingen, studenten, en het ministerie van VWS. Aandachtspunten zijn drempels die
studenten tegenkomen op het mbo, de verschillende regelingen en het bieden van een
herkenbaar aanspreekpunt voor zorggerelateerde vragen op hbo- en wo-instellingen.

6

Kamerstukken II 2018/19, 31497, nr. 282 en Kamerstukken II 2018/19, 26695, nr. 123

22 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Pilots nabegeleiding mbo
Naar aanleiding van de motie van de Kamerleden Kwint en Özdil zijn er in het najaar van 2018
acht regionale pilots gestart rondom domeinoverstijgende nabegeleiding. Gemeenten en
mbo-instellingen begeleiden minder zelfredzame studenten bij hun start op de arbeidsmarkt,
tot twee jaar na het behalen van hun mbo-diploma. De eerste opgedane inzichten rondom de
entreeopleiding en niveau 2 kunnen fungeren als een blauwdruk voor de andere mbo-niveaus.
De pilots lopen door tot en met studiejaar 2019-2020.

Verkenning inclusiever onderwijs
• Minister Van Engelshoven heeft de werkgroep Studentenwelzijn ingesteld, waaraan de
onderwijskoepels Vereniging Hogescholen en de Vereniging van Universiteiten deelnemen,
evenals de studentenbonden ISO en LSVb, het Expertisecentrum Handicap + Studie en de
Universiteit voor Humanistiek. Op 25 oktober 2018 hebben de leden van de werkgroep een
Gezamenlijke Ambitie Studentenwelzijn ondertekend. Dit bevat de volgende ambities:
aandacht voor inclusief studieklimaat, volledige en laagdrempelige voorziening, intensivering
van financiële ondersteuning, instelling van specifieke organisatie, en continue aandacht voor
bekwaamheid van medewerkers op instellingen.
• OCW heeft het Expertisecentrum Handicap + Studie een extra subsidie gegeven, naast de
gebruikelijke instellingssubsidie. Hiermee hebben zij onder andere een Landelijke Netwerk
Studentenwelzijn Hoger Onderwijs opgezet, waarin universiteiten en hogescholen onderling
kennis kunnen uitwisselen en knelpunten kunnen aankaarten.
• Op maandag 8 april 2019 organiseerde vermogensfonds FNO het evenement “Krachtpatsers”,
als afsluiter van het vierjarig programma Zorg en Perspectief. Dit programma was gericht op
het verkleinen van het verschil in maatschappelijk perspectief tussen jongeren met een
chronische aandoening en hun gezonde leeftijdsgenoten. Op het event werd een onderzoek
van het Verwey Jonker Instituut gepresenteerd naar het aantal jongeren met een chronische
aandoening en de maatschappelijke impact die dit met zich meebrengt. Ook werden diverse
verdiepende sessies georganiseerd zoals bijvoorbeeld de sessie “Samen op weg maar inclusief
onderwijs”, mede georganiseerd door Defence for Children.

Intentieverklaring VN-verdrag
Het Expertisecentrum Handicap + Studie heeft een Intentieverklaring VN-verdrag opgesteld.
Hogeronderwijsinstellingen kunnen hiermee aangeven dat ze zich, samen met medeondertekenaars, inzetten voor een betere positie van studenten met een beperking en voor een
inclusiever onderwijsklimaat. In 2018 is de intentieverklaring ondertekend door de
Hogeschool Utrecht, Universiteit Utrecht, Vrije Universiteit, Universiteit van Amsterdam,
Universiteit Leiden, Hanzehogeschool, NHL Stenden Hogeschool en de Technische
Universiteit Delft. De Technische Universiteit Eindhoven, Erasmus Universiteit Rotterdam,
Fontys, Saxion, en Universiteit Tilburg zitten in het proces van ondertekening.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 23

Periode 2019-2021: mbo en hoger onderwijs
Uitbreiding pilots
Tijdens het algemeen overleg Studenten met een beperking in het mbo en hoger onderwijs heeft minister
Van Engelshoven aangekondigd dat zij de lopende pilot rondom begeleiding van afgestudeerde
mbo’ers op de arbeidsmarkt wil uitbreiden naar het hoger onderwijs. In de regio’s van de
huidige pilots wordt gekeken of een hogeronderwijsinstelling kan aansluiten.

Onderzoek arbeidsmarkt
In 2019 zal het Expertisecentrum Handicap + Studie in de regio Nijmegen onderzoek doen
naar de aansluiting en samenwerking tussen werkgevers, onderwijsinstellingen en studenten
met een beperking. De opgedane inzichten kunnen dienen voor toekomstig beleid.

Monitoring
Voor het monitoren van de actielijn Onderwijs wordt uit verschillende instrumenten informatie
gebruikt:
• De tevredenheid onder studenten met een beperking over de geboden begeleiding en
voorzieningen wordt ieder jaar in kaart gebracht via de Studentenmonitor, een initiatief van het
ministerie van OCW.
• Ook wordt informatie gebruikt uit de Nationale Studenten Enquête, die is opgezet vanuit de
onderwijsinstellingen. In het mbo worden deze onderwerpen in kaart gebracht via de JOB
monitor en de monitor passend onderwijs via NRO.
• In de Monitor Beleidsmaatregelen volgen we de groep studenten met een beperking, mede op basis
van bovengenoemde monitors.
• Het Expertisecentrum Handicap + Studie brengt jaarlijks een rapport uit over studenten met
een beperking, gebaseerd op de Nationale Studenten Enquête.

24 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2.1.3. Actielijn Vervoer
In de actielijn Vervoer is het streven dat reizigers met een beperking steeds meer zelfstandig
gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer, dat het doelgroepenvervoer verbetert en de
aansluiting tussen doelgroepenvervoer en ov verbetert. Dit gebeurt door meer haltes en stations
toegankelijk te maken en te werken aan grotere gebruiksvriendelijkheid en verder geïntegreerd
doelgroepenvervoer.

Periode 2018-2019
Wijziging Besluit en de Regeling Toegankelijkheid van het Openbaar Vervoer
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is met de decentrale overheden in
gesprek om afspraken te maken over nieuwe streefcijfers voor toegankelijke bus- en tramhaltes. Gelijktijdig wordt de wijziging van het Besluit en de Regeling Toegankelijkheid van het
Openbaar Vervoer voorbereid, waar deze nieuwe streefcijfers in zullen worden opgenomen.
Deze regelgeving zal in zijn geheel worden vernieuwd, zodat naast het opnemen van nieuwe
streefcijfers een aantal verouderde artikelen kan worden geüpdatet. De staatssecretaris van
IenW zal de Kamer eind 2019 informeren over de stand van zaken.

Toegankelijkheid stations
ProRail maakt met het programma Toegankelijkheid Stations alle treinstations in het hoofdrailnet toegankelijk. ProRail vergroot daarmee de bereikbaarheid van perrons door middel
van hellingbanen en liften, brengt perrons op de juiste hoogte en treft kleinere maatregelen
zoals voorzieningen voor mensen met een visuele beperking. Sinds 2017 zijn alle stations in
Nederland toegankelijk voor mensen met een visuele beperking.

Vernieuwingsagenda Iedereen onderweg
De ministeries van IenW en VWS hebben binnen de actielijn Vervoer het programma
Iedereen onderweg: vernieuwingsagenda doelgroepenvervoer en openbaar vervoer ontwikkeld, gericht
op ver­beteringen in het doelgroepenvervoer en aansluiting met het openbaar vervoer.
De vernieuwingsagenda is op 15 maart 2019 naar de Kamer gestuurd7 en bevat drie lijnen:
1. Gebruik van het openbaar vervoer stimuleren
Een voorbeeld van één van de maatregelen in deze lijn is de impuls van het ministerie van
IenW aan lokale en regionale initiatieven rondom ov-begeleiding. Op verschillende plekken
in het land zijn kansrijke initiatieven ontwikkeld om het ov-gebruik onder mensen met een
beperking te stimuleren. Zo vergezellen vrijwilligers van Publiek Vervoer in Groningen/Drenthe
reizigers en geven uitleg over kortingsregelingen en kaartautomaten. De staatssecretaris van
IenW stelt € 1.5 miljoen ter beschikking voor nadere uitwerking en opschaling van dergelijke
kansrijke lokale en regionale initiatieven.
Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van een tool door het ministerie van IenW om
stations en hun omgeving te scannen op toegankelijkheid. Gemeenten krijgen hiermee
inzicht in de obstakels waar mensen met een beperking rondom stations op stuiten.

7

Kamerstukken II 2018/2019, 24170, nr. 191.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 25

2. Doelgroepenvervoer efficiënter organiseren
In deze lijn wordt onder meer een verkenningstraject gestart naar de mogelijkheden om
gemeentelijke criteria voor het toekennen van vervoersvoorzieningen en het indicatieproces
te stroomlijnen. Daarbij wordt bekeken of het toekenningstraject voor vervoersvoorzieningen
kan worden vereenvoudigd en of een integrale aanpak mogelijk is. Een ander voorbeeld uit
deze lijn is dat CROW een tool kostenberekening doelgroepenvervoer heeft gerealiseerd,
waarmee decentrale overheden doelgroepenvervoer gemakkelijker kunnen aanbesteden.
Deze tool is sinds december 2018 beschikbaar.
3. Doelgroepenvervoer en openbaar vervoer beter op elkaar laten aansluiten
Een onderdeel van deze lijn is de ondersteuning van de standaardisatie van gebruikersdata.
Door gebruik te maken van gezamenlijke definities en reizigerskenmerken wordt de uitvoering
van het doelgroepenvervoer vereenvoudigd en wordt de kans op fouten kleiner. Eenduidige
definities zijn ook een voorwaarde om ICT-toepassingen te kunnen ontwikkelen, zoals die in
het kader van mobility as a service. ICT-ontwikkelingen kunnen op deze manier de reiziger
helpen verder regie op het reizen te voeren. Zo heeft ook Transvision de Valys-app in oktober
2018 gelanceerd, die onder meer een reisadvies op maat geeft.

Periode 2019-2021
Ov-ambassadeurs
De staatssecretaris van IenW stelt € 1,5 miljoen ter beschikking voor kansrijke lokale en
regionale initiatieven, die mensen helpen bij het reizen met de trein, bus of metro, zoals de
ov-ambassadeur. De komende periode wordt deze impuls nader uitgewerkt.

Inclusive Mobility Lab
Het Inclusive Mobility Lab is een breed platform dat ruimte biedt voor doorlopende en structurele
verbetering. Hier zijn zowel landelijke, provinciale en gemeentelijke overheden, als private
partijen, waaronder vervoerders, en ervaringsdeskundigen bij betrokken. Via dit platform
borgen we de continuïteit van initiatieven en kunnen we goede initiatieven uitbreiden.

26 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Monitoring
Voor het eerste deel van de actielijn vervoer (over percentage toegankelijke haltes en stations) is
informatie beschikbaar via het Centraal Halte Bestand en de voortgang van het Programma
Toegankelijkheid Stations van ProRail.8 Logische indicatoren voor vooruitgang op deze gebieden
zijn dan ook:
• Het percentage toegankelijke bus- en tramhaltes, uitgesplitst naar mensen met een motorische
beperking en een visuele beperking. Aan verbetering van deze cijfers wordt momenteel gewerkt
door CROW in overleg met het samenwerkingsverband decentrale ov-autoriteiten (DOVA). In dit
verband wordt ook onderzocht of het mogelijk is om als indicator op te nemen het percentage
reizen dat op een toegankelijke manier gemaakt kan worden. Dat cijfer geeft namelijk meer
informatie over de mogelijkheden die mensen met een motorische of visuele beperking in het
ov hebben. Relevant is ook dat momenteel een wijziging van het Besluit en de Regeling
Toegankelijkheid van het Openbaar Vervoer wordt voorbereid door het ministerie van IenW,
samen met DOVA. De definitieve indicator zal worden vastgesteld nadat bovengenoemde
trajecten zijn afgerond.
• Het percentage reizigers dat van of naar een toegankelijk station reist. Hiervoor is al met ProRail
afgesproken dat in 2022 minimaal 90% van de reizigers van en naar volledig zelfstandig
toegankelijke stations kunnen reizen. En in 2030 zijn álle stations zelfstandig toegankelijk.

8

https://www.prorail.nl/reizigers/stations/toegankelijkheid

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 27

2.1.4. Actielijn Bouwen en Wonen
De actielijn Bouwen en Wonen is erop gericht de toegankelijkheid van de openbare ruimte en
gebouwen te verbeteren en te zorgen voor voldoende geschikte woningen en woonvormen
voor mensen met een beperking. Binnen de actielijn ligt de focus op vier thema’s:
1. Eenduidige richtlijnen voor toegankelijk (ver)bouwen;
2. Stimuleren van voldoende geschikte en beschikbare woningen;
3. Onderzoek naar extra toegankelijkheidseisen in het Bouwbesluit;
4. Inventarisatie knelpunten toegankelijkheid van de openbare ruimte.

Periode 2018-2019
Actieplan Toegankelijkheid voor de bouw
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zal op korte termijn (planning
medio juni 2019) de Tweede Kamer informeren over de uitkomsten en conclusies met betrekking tot verschillende onderzoeken die zijn uitgevoerd op het gebied van toegankelijkheid.
Het betreft onderzoek naar de knelpunten die door mensen met een beperking in de praktijk
bij de toegankelijkheid van woningen en gebouwen het meest worden ervaren en een door
het EIB uitgevoerde contra-expertise op in 2013 uitgevoerd onderzoek naar extra toegankelijk­
heidseisen voor nieuwbouwappartementen. Op beide onderzoeken zal in een Kamerbrief
worden ingegaan en de vervolgstappen zullen in de Kamerbrief bekend worden gemaakt.

Toegankelijkheid in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de
toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Het Rijk doet dit samen
met onder andere provincies en gemeenten, waar vervolgens ook de regionale en lokale
uitwerking plaatsvindt. De NOVI beantwoordt de vraag: welke belangen vinden we met
elkaar zo belangrijk dat ze op nationaal niveau geregeld moeten worden of in ieder geval
een richting mee moeten krijgen? Toegankelijkheid is als één van de belangen in het
ontwerp opgenomen en dit geeft richting aan gemeenten bij het inclusiever inrichten van
de openbare ruimte. Op 20 juni wordt de NOVI landelijk openbaar gemaakt en online
­opengesteld voor consultatie. De online consultatie loopt tot en met september 2019.
In december 2019 wordt het document vastgesteld en aangeboden aan de Tweede Kamer.

Inventarisatie knelpunten wonen met een beperking
De ministeries van BZK en VWS onderzoeken samen met Ieder(in) welke knelpunten mensen
met een beperking ervaren wanneer zij op zoek gaan naar een geschikte woning of woonvorm.
Een lopend onderzoek richt zich in het bijzonder op de leeftijdscategorie 15-30 jaar.
Het onderzoek bestaat uit een literatuuronderzoek, een survey-onderzoek, focusgroepen en
een landelijke expertmeeting. Het onderzoek richt zich onder meer op het in kaart brengen
van de aard en de omvang van de vraag naar specifieke woningen of woonvormen voor
mensen met een beperking. De afronding van het onderzoek is gepland voor eind juni 2019.

28 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Periode 2019-2021
Onderzoeksopdracht toegankelijke openbare buitenruimte op lokaal niveau
Naast de Nationale Omgevingsvisie geven de landelijke nota gezondheidsbeleid (in wording),
het nationaal preventieakkoord en het nationaal sportakkoord richting bij het werken aan een
toegankelijke openbare ruimte en een gezonde en beweegvriendelijke lokale leefomgeving.
Aan deze opgaven krijgt vervolgens vooral lokaal een invulling. Daarom wordt er nu een
project voorbereid om gemeenten op dit gebied meer handvatten te bieden. Het streven is
om voor het einde van 2019 een behoeftepeiling onder gemeenten af te ronden om dit project
verder vorm te geven.

Monitoring
De monitoring van deze actielijn bestaat uit drie onderdelen: bouwen, wonen en openbare ruimte.
1.

Voor het onderdeel bouwen is de monitoring ingericht via het actieplan voor de bouw.
De bij het actieplan voor de bouw betrokken partijen (de Alliantie, VNG, VNO-NCW en MKB
Nederland, BNA, Neprom, Aedes, Bouwend Nederland, VpW, NEN, SKW Certificatie, het
ministerie van BZK) komen in het kader van de monitoring van dit onderdeel vier keer per jaar
bijeen om de voortgang van de uitvoering van het actieplan en hieruit volgende vervolgacties
te bespreken.

2.

Op het onderdeel wonen is het hierboven beschreven knelpuntenonderzoek de eerste stap om
meer kennis en inzicht te ontwikkelen en vervolgens indicatoren voor de aanpak te benoemen.

3.

We volgen de resultaten op het onderdeel openbare ruimte met de volgende indicatoren:
• Percentage mensen voor wie winkels vrijwel altijd toegankelijk zijn;
• Percentage mensen voor wie openbare gebouwen en pinautomaten vrijwel altijd
toegankelijk zijn;
• Percentage mensen voor wie parken en groenvoorzieningen vrijwel altijd toegankelijk zijn.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 29

2.1.5. Actielijn Participatie en Toegankelijkheid
Binnen de actielijn Participatie en Toegankelijkheid willen we mensen met een beperking meer kansen
bieden om mee te doen op terreinen als sport, cultuur, bibliotheken en media. Bovendien is het
de bedoeling om meer websites en apps toegankelijk te maken en de informatievoorziening vanuit
(semi-)overheden en andere partijen begrijpelijker te maken.

Periode 2018-2019: inclusieve vrijetijdsbesteding
Sport
Op 29 juni 2018 hebben NOC*NSF, Vereniging Sport en Gemeenten, het ministerie van VWS
en tal van andere partijen het Nationaal Sportakkoord ondertekend. Met het deelakkoord
Inclusief sporten en bewegen willen we er, samen met de alliantie Sporten en bewegen voor iedereen,9
voor zorgen dat ook mensen met een beperking makkelijker aansluiting vinden bij
sport(aanbieders).
• Programma Grenzeloos actief
Grenzeloos actief is op 31 maart 2019 afgerond. De opbrengsten krijgen binnen het deel­
akkoord een vervolg. Inmiddels zijn er in 41 Wmo-regio’s samenwerkingsverbanden die
met elkaar versnippering van het sportaanbod tegengaan.
• Vervoer
Teamsporters met een ernstige lichamelijke beperking, die in competitieverband spelen
en trainen, kunnen gebruik maken van een specifieke vervoersvoorziening. We onderzoeken hoe deze vervoersvoorziening ingezet kan worden voor een grotere doelgroep.
Het gaat hierbij dan bijvoorbeeld om individuele sporters met een ernstige lichamelijk
beperking, maar ook de vrijwilligers die nodig zijn bij wedstrijden zoals scheidsrechters.
• Sporthulpmiddelen
Stichting Special Heroes voert in gemeenten en regio’s een aantal pilots uit omtrent de
uitgifte van sporthulpmiddelen, zodat meer mensen hier gebruik van kunnen maken.
Het gaat om hulpmiddelen zoals een sportrolstoel, een blade om mee hard te lopen of
een prothese arm om mee te kunnen volleyballen. Lokale regelgeving voorziet beperkt in
deze diverse aanvragen, waardoor het voor mensen met een beperking minder makkelijk
is om te sporten.
• Toegankelijke sport- en beweegaccommodaties
Via de Subsidieregeling stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties kunnen amateursportorganisaties investeren in de toegankelijkheid van hun accommodaties. Deze regeling
vanuit het ministerie van VWS loopt tot en met 1 januari 2024.
• Mensen met een verstandelijke beperking
Special Olympics Nederland is dé sportorganisatie voor mensen met een verstandelijke
beperking. Het ministerie van VWS steunt hun projecten Healthy athletes en Play Unified.
Met het Healthy Athletes programma wordt een structurele actievere en gezondere
leefstijl bevorderd. Tijdens evenementen worden sporters getest en krijgen sporters
advies over hoe ze gezonder kunnen leven. Play Unified is een bewustwordingscampagne
waar ontmoeting tussen sporters met een verstandelijke beperking en sporters zonder
beperking centraal staat. Ze dagen elkaar uit om samen te gaan sporten.

9

Alliantiepartners zijn NOC*NSF, VSG, MEE NL, Sportkracht 12, Stichting Life Goals, Jeugdfonds Sport en Cultuur,
Fonds gehandicaptensport, Nationaal Ouderenfonds en John Blankenstein Foundation.

30 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Cultuur
Binnen de actielijn Participatie & Toegankelijkheid heeft het kabinet de ambitie opgenomen
meer kansen te bieden om mee te doen op het terrein van cultuur en knelpunten bij deelname
aan cultuur te verminderen. Doel is ook dat de verschillen in cultuurdeelname tussen mensen
met en zonder een beperking kleiner worden.
In het programma is aangekondigd dat de minister van OCW in gesprek zal gaan met culturele
instellingen en belanghebbenden over hoe zij aankijken tegen de toegankelijkheid van
cultuur voor mensen met een beperking. Op 12 november 2018 heeft een rondetafelgesprek
plaatsgevonden met het culturele veld, gehandicaptenorganisaties en ervaringsdeskundigen.
De belangrijkste uitkomsten van het rondetafelgesprek waren:
• werk aan bewustwording in de culturele sector;
• vergroot de zichtbaarheid en de mogelijkheden om actief deel te nemen aan het
culturele leven;
• investeer in kennisontwikkeling en deskundigheidsbevordering.
De minister van OCW heeft verder aangegeven dat het rondetafelgesprek de opmaat is naar
een conferentie om het gesprek tussen de culturele sector en gehandicaptenorganisaties te
stimuleren en culturele instellingen de mogelijkheid te bieden best practices uit te wisselen.10
Voorjaar 2019 organiseerde het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst
de conferentie ‘NEXT STOP: Onbeperkt kunst en cultuur’, voor iedereen die meer wil met
kunst en cultuur voor mensen met een beperking.

Bibliotheken
• Bibliotheekservice Passend Lezen
De Koninklijke Bibliotheek ontvangt financiering vanuit het ministerie van OCW om de
bibliotheekvoorziening voor mensen met een leesbeperking te verzorgen.
De Bibliotheekservice Passend Lezen biedt materialen in een aangepaste leesvorm en
specifieke diensten. In 2018 bevatte de collectie van de Bibliotheekservice Passend Lezen
86.768 boeken, kranten en tijdschriften. Het aantal klanten, inclusief lezers via openbare
bibliotheken, bedroeg 44.352. Daarnaast maakten 1.097 onderwijs- en zorginstellingen
gebruik van de service. Er werden 1.750.761 materialen uitgeleend: via streaming,
op Daisy-cd, in braille en grootletter.
• Toegankelijkheidsrichtlijnen voor openbare bibliotheken
Bibliotheken krijgen van de Koninklijke Bibliotheek concrete handvatten om de toegankelijkheid van het gebouw, de collectie en de digitale diensten te verbeteren, en te
werken aan de fysieke dienstverlening en de communicatie. Zo is in april 2019 een
kennissite gepresenteerd op Biebtobieb, het kennisplatform voor bibliotheekmedewerkers.
Verder toetst de Certificeringsorganisatie Bibliotheekwerk, Cultuur en Taal bibliotheken
op onder andere toegankelijkheid.

10 Tijdens het Wetgevingsoverleg Cultuur van 19 november 2018, Kamerstuk II 2018/2019, 35 000-VIII, nr. 118.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 31

• Inclusief publiceren
Een plan van aanpak voor inclusief publiceren wordt uitgevoerd naar aanleiding van een
rondetafelgesprek met de Oogvereniging, Vereniging Onbeperkt Lezen, Dedicon, de
Koninklijke Bibliotheek, de Mediafederatie, VIVIS en Kennisnet. Inmiddels is vanuit het
veld het initiatief genomen om voorlichtingssessies voor educatieve en algemene uitgevers
te organiseren en is de informatieve website inclusiefpubliceren.nl gelanceerd.

Media
• Ondertiteling en gebarentaal
De landelijke publieke omroep voorziet via de NPO 95% van de Nederlandstalige
programma’s van ondertiteling voor mensen met een auditieve beperking. Voor landelijk
opererende commerciële zenders ligt het percentage op 50%.
• Gesproken ondertiteling en audiodescriptie
Mensen met een visuele beperking hebben dankzij gesproken ondertiteling toegang tot
producties van de NPO en programma’s van landelijk opererende commerciële
omroepen. Het is het streven om de NPO meer programma’s met audiodescriptie aan te
laten bieden. Via de app Earcatch kan thuis gebruik worden gemaakt van audiodescriptie
van de NPO.
• Verplichting pakketaanbieders
Pakketaanbieders dienen hun diensten voor mensen met een visuele of auditieve beperking
toegankelijk te maken, door middel van een set-top-box, een insteekmodule of rechtstreekse ontvangst op een televisietoestel, of met een applicatie op een computer of een
mobiele telefoon. Dit geldt voor diensten van publieke en commerciële omroepen.
• Toegankelijkheid Nederlandse films
Bij de subsidieverlening door het Nederlands Filmfonds voor Nederlandse bioscoopfilms en
documentaires is het verplicht om deze te voorzien van ondertiteling en audiodescriptie
en zo toegankelijk te maken voor mensen met een visuele of auditieve beperking.
Hiertoe kan het bestuur van het fonds een aanvullende bijdrage verlenen.

32 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Periode 2018-2019: begrijpelijke informatie
Verkiezingen
• Voorlichting
Dit jaar zijn gratis verkiezingskranten in begrijpelijke taal breed verspreid. Veel gemeenten
en zorginstellingen hebben deze kranten bij ProDemos aangevraagd. Het ministerie van
BZK heeft ruim € 40.000 subsidie beschikbaar gesteld voor de training Stoere stemmer van
Stichting Stras. In de gemeenten Almere, Barendrecht, Capelle aan den IJssel en Rotterdam
wordt deze training aan (jong)volwassenen met een verstandelijke beperking gegeven.
In aanloop naar de gecombineerde provinciale staten- en waterschapsverkiezingen heeft
het ministerie van BZK de workshops ‘Stem jij ook?’ gefinancierd. Deze workshops,
begeleid door ProDemos, zijn gericht op mensen met een licht verstandelijke beperking.
Zorginstellingen en gemeenten konden gratis gebruik maken van de workshops. Verder is
in samenwerking met de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland de voorlichting aan
zorgorganisaties geactualiseerd.
• Fysieke toegankelijkheid stemlokalen
Vanaf 2019 moeten alle stemlokalen toegankelijk zijn voor kiezers met een lichamelijke
beperking. Als een gemeente hieraan niet kan voldoen, informeert het college de
gemeenteraad over de reden hiervoor. In de evaluatie van de gecombineerde provinciale
staten- en waterschapsverkiezingen die de minister van BZK medio juni aan de Tweede
Kamer stuurt, wordt een beeld weergegeven van de toegankelijkheid van de stemlokalen.
Ook naar aanleiding van de Europees Parlementsverkiezing wordt de toegankelijkheid
van de stemlokalen een geëvalueerd.
Het College voor de Rechten van de Mens heeft naar aanleiding van bovengenoemde
verkiezingen 188 meldingen ontvangen van of namens kiezers met een beperking uit
ruim 100 gemeenten. Er kwamen bij het meldpunt niet alleen klachten binnen: ruim
1 op de 10 meldingen waren uitsluitend positief over de fysieke toegankelijkheid van
de stemlokalen. Vorig jaar kreeg het college bij de gemeenteraadsverkiezingen en het
referendum 148 meldingen.
De meest voorkomende klacht kwam van mensen met een visuele beperking, die
aangaven dat hen de benodigde hulp in het stemhokje werd geweigerd terwijl zij daar
wel recht op hebben. De regels op dit punt zijn een belangrijk onderwerp in de online
stembureau instructie en in de brochure die op de dag van stemming in het stembureau
aanwezig moet zijn. Desondanks waren op 20 maart 2019 niet alle van de ongeveer
50 duizend stembureauleden goed op de hoogte, zo blijkt uit het meldpunt Onbeperkt
Stemmen van het College voor de Rechten van de Mens.
In aanloop naar de Europees Parlementsverkiezing heeft het ministerie van BZK daarom
in de circulaire en de nieuwsbrieven aan gemeenten extra aandacht besteed aan de regels
voor het toestaan van hulp bij het stemmen. Daarnaast is het onderwerp besproken in de
focusgroepen met stembureauleden die eind april en begin mei plaatsvonden in het kader
van het onderzoek naar de kennis en vaardigheden van voorzitters en leden van de
stembureaus.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 33

Digitale toegankelijkheid
Digitale toegankelijkheid verschuift van een technisch probleem naar een bestuurlijk
vraagstuk: naast de toegankelijkheid van websites en apps zijn er maatregelen nodig om
de belemmeringen die mensen met een beperking in de online wereld ondervinden weg
te nemen.
• Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid
Websites en mobiele applicaties moeten toegankelijk(er) zijn en overheidsinstanties
dienen verantwoording af te leggen via toegankelijkheidsverklaringen, die ze online
moeten publiceren naar het model van de Europese Commissie van oktober 2018.
Het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid geldt vanaf 23 september 2019 voor
nieuwe websites (die na 23 september 2018 live zijn gegaan), vanaf 23 september 2020
voor de overige websites en vanaf 23 juni 2021 voor mobiele applicaties.
• Toezicht via toegankelijkheidsverklaringen
De voornaamste doelgroep van de toegankelijkheidsverklaringen zijn bestuursorganen
met een toezichthoudende bevoegdheid, zoals gemeente- en waterschapsraden.
Dankzij de toegankelijkheidsverklaringen kunnen zij eenvoudiger de rol van horizontale
toezichthouder vervullen. Het ontwerp van de Wet digitale overheid behelst ook het inter­
bestuurlijk toezicht. In het geval van gemeenten en waterschappen worden de provincies
de verticale toezichthouders. Optimaal toezicht vraagt om goede toegankelijkheidsverklaringen, die voldoen aan de modelverklaring. Momenteel wordt een instrument ontwikkeld
als hulpmiddel voor overheidsinstanties bij het opstellen van een dergelijke verklaring.
• Duurzaam informatiestelsel in de zorg
Op 10 december 2018 heeft het Informatieberaad Zorg, een bestuurlijke samenwerking
tussen deelnemers uit het zorgveld en het ministerie van VWS, een positief besluit
genomen over de toepassing van de EU-richtlijn met betrekking tot de digitale toegankelijkheid van de zorgsector. De standaard voor digitale toegankelijkheid van websites en
andere digitale informatiedragers is de WCAG, de Web Content Accessibility Guidelines.
De Architectuurboard Zorg heeft in januari 2019 geadviseerd om de richtlijn op te nemen
in de Basisinfrastructuur, omdat de WCAG verplicht is voor overheden en organisaties die
het publiek belang dienen en het burgerservicenummer gebruiken, waaronder zorg­
organisaties. Om het zorgveld te ondersteunen heeft de Oogvereniging een gratis handleiding over digitale toegankelijkheid voor de zorgsector beschikbaar gesteld. Logius biedt
de zorgsector ondersteuning met een helpdesk en een gratis website.

34 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Begrijpelijke informatie
Op 31 oktober 2018 is het ministerie van BZK in samenwerking met het Netwerk Begrijpelijke
Overheid gestart met de campagne Direct Duidelijk. Deze campagne richt zich op het stimuleren en ondersteunen van overheidsorganisaties om de begrijpelijkheid van de contacten
tussen overheid en burger te verbeteren. Doelstelling is dat overheden zich bewust zijn van het
belang van duidelijk taalgebruik en beschikken over de kennis, materialen en voorbeelden
om dit in de praktijk toe te passen. Doelstelling is ook dat alle Nederlandse overheidsorganisaties hun teksten, brieven en andere communicatie-uitingen toetsen op begrijpelijkheid,
zodat burgers de teksten van de overheid beter begrijpen en ook begrijpen wat een tekst
betekent voor hun eigen situatie.
Door ondertekening van de direct duidelijk deal verbinden overheidsorganisaties zich eraan om
een direct duidelijk taalbeleid in te voeren en om de effecten van dat beleid te toetsen.
Er worden in 2019 verschillende regio- en netwerkbijeenkomsten georganiseerd om kennis
en ervaringen uit te wisselen. Ondersteuning wordt daarnaast ook geboden via de website
www.directduidelijk.nl. Deze website bevat concrete tips, checklists, voorbeelden van brieven
en andere inspirerende praktijkvoorbeelden. Ook worden overheidsorganisaties ondersteund
bij het toetsen van hun teksten op begrijpelijkheid onder bepaalde doelgroepen.
Ook in de zorgsector wordt gewerkt aan meer begrijpelijke informatie. Zo werken vier
partijen (CBG, NHG, KNMP, Lareb) samen om informatie over medicijnen betrouwbaar en in
uniforme en begrijpelijke taal digitaal te ontsluiten op hun eigen websites. Daarnaast gaat
het CBG en Stichting Kijksluiter, met steun van het ministerie van VWS, begrijpelijke animatie­
video’s over medicijngebruik publiek toegankelijk maken. En heeft het CBG een eerste
prototype gemaakt van een compacte en meer visuele vorm van medicijninformatie, die
naast de bijsluiter kan bestaan. Het CBG is op dit moment met andere partijen in gesprek
over de verdere ontwikkeling en implementatie in de praktijk.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 35

Periode 2019-2021
Cultuur
De minister van OCW investeert in 2019 en 2020 in de verbinding tussen cultuur en het
sociale domein. Het gaat om een bedrag van € 1.000.000 per jaar.11 Dit bedrag is voor de
helft bestemd voor het stimuleren van kunstbeoefening door mensen met een beperking.12
Het Fonds voor Cultuurparticipatie is gevraagd een subsidieregeling te maken. De campagne
‘Iktoon – kunst van iedereen’, ter promotie van actieve cultuurparticipatie, richt zich met steun
van OCW in 2019 en 2020 ook expliciet op mensen met een functiebeperking. Verder wordt
gekeken naar de toegankelijkheid van concerten voor mensen met een beperking.13
Hierover zal de Kamer nog voor de zomer van 2019 worden geïnformeerd.
Op 17 mei jl. heeft de minister van OCW de Subsidieregeling restauratie rijksmonumenten
2019–2020 gepubliceerd waarin is bepaald dat extra subsidie wordt verstrekt indien het plan
maatregelen bevat die de toegankelijkheid van erfgoed voor mensen met een beperking
verbetert.14

Stemmen
De Minister van BZK heeft op 15 oktober aan de Tweede Kamer gemeld dat er een wetsvoorstel
wordt voorbereid dat experimenten met early voting en hulp bij het stemmen voor kiezers met
een verstandelijke beperking mogelijk maakt.15 In de context van early voting kunnen de
omstandigheden gecreëerd worden om kiezers met een beperking te ondersteunen en waar
nodig te helpen om te kunnen stemmen. Bij de uitwerking worden onder meer het College voor
de Rechten van de Mens en diverse belangenorganisaties zoals Ieder(in) en de LFB betrokken.
In de brief van 9 mei 2019 informeerde de minister van BZK de Tweede Kamer over haar voorstellen voor nieuwe stembiljetten.16 Een nieuw stembiljet is wenselijk, omdat het huidige
stembiljet (te) groot is en daardoor zowel voor de stembureaus als voor veel kiezers lastig
hanteerbaar. Dat geldt ook in het kader van toegankelijkheid. Door zijn omvang is het huidige
stembiljet niet voor alle kiezers goed leesbaar en ook met hulpmiddelen (zoals een mal voor
blinden en slechtzienden) moeilijk te gebruiken. Voor logo’s van de partijen is op het huidige
stembiljet geen ruimte, terwijl logo’s het stembiljet voor laaggeletterde kiezers toegankelijker
maken. De minister van BZK wil zo snel als mogelijk een voorstel voor een experimentenwet bij
de Tweede Kamer indienen om het mogelijk te maken dat in 2021 het eerste experiment met de
nieuwe stembiljetten kan plaatsvinden.

11

Brief ‘Voortgang cultuur in een open samenleving’, Kamerstuk 32 820, nr. 274.

12 Uitvoering van de motie van het lid Bergkamp c.s., Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 103.
13 Uitvoering van de motie van de leden Asscher en Ellemeet, Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 107.
14 Staatscourant 2019, nr. 27705.
15 Brief aan de Tweede Kamer, Kamerstuk 31 142, nr. 87.
16 Brief aan de Tweede Kamer, Kamerstuk 35 165, nr. 4.
36 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Monitoring
We volgen de resultaten van de actielijn met de volgende indicatoren:
Sport
• Percentage mensen van 12 jaar en ouder met een beperking dat wekelijks sport;
• Percentage mensen van 12 jaar en ouder met een beperking, dat tevreden is met het sport en
beweegaanbod in hun omgeving;
• Percentage mensen voor wie verenigings- en sportgebouwen vrijwel altijd toegankelijk zijn
(lichamelijk, chronisch, verstandelijk);
Stemmen
• Gewogen score voor de toegankelijkheid van stemlokalen, van de stemlokalen waarvan
gemeenten hebben aangegeven dat ze toegankelijk zijn (PBT consult meting) en het percentage
stemlokalen dat volgens de gemeenten toegankelijk is (GFK meting);
Digitale toegankelijkheid
• Aantal websites van (semi)overheidsinstanties dat een toegankelijkheidsverklaring heeft
gepubliceerd.
Begrijpelijke informatie
• Aantal deelnemende overheidsorganisaties aan Direct duidelijk;
December 2019 worden bovendien de resultaten van een panelonderzoek over de ervaringen van
burgers met overheidscommunicatie verwacht. Ook wordt er een quickscan met een analyse
over 40 teksten opgeleverd. December 2020 volgt de presentatie van de onderzoeksresultaten
van een longitudinaal onderzoek naar de begrijpelijkheid van overheidsteksten, uitgevoerd door
de Universiteit Utrecht en de Hogeschool Arnhem-Nijmegen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 37

2.1.6. Actielijn Zorg en Ondersteuning
Voor mensen met een levensbrede en levenslange beperking is zorg de eerste randvoorwaarde
om deel te kunnen nemen aan de samenleving. De actielijn Zorg en Ondersteuning is bedoeld om
toegankelijke en kwalitatief goede zorg en ondersteuning te waarborgen. Waar mogelijk zoeken
we aansluiting bij de VWS-programma’s Zorg voor de Jeugd en Volwaardig Leven. De maatregelen uit
deze actielijn zijn gericht op:
1. Verbeteren van de toegang tot zorg en ondersteuning;
2. Wegnemen van knelpunten rondom de verstrekking van hulpmiddelen;
3. Extra investeren in cliëntondersteuning.

Periode 2018-2019
Verdiepingstraject levensbrede en levenslange beperkingen
Ouders en jongeren hebben bij de Alliantie aangegeven dat zij problemen ervaren bij de zorg
en ondersteuning. Naar aanleiding daarvan is het ministerie van VWS een verdiepingstraject
gestart, met Ieder(in), Per Saldo, de Alliantie, belangenorganisaties (zoals Ouderplatform)
en de VNG. Tijdens een bijeenkomst op 21 maart 2019 en met behulp van het Zwartboek van
Ieder(in) zijn de meest urgente knelpunten geïnventariseerd.
In regiobijeenkomsten komen de zes specifieke knelpunten aan bod die niet bij lopende
VWS-programma’s kunnen worden ondergebracht:
1. Onvoldoende logeeropvang en mogelijkheden respijtzorg.
2. Cliënten en naasten ervaren onvoldoende inzicht in gemeentelijke procedures.
3. Ontoereikende deskundigheid en expertise van professionals werkzaam in de inkoop en
toegang tot zorg, waardoor levenslange, levensbrede problematiek in onvoldoende mate
wordt herkend en erkend.
4. Ouders willen een volwaardige partner zijn van de hulpverlening.
5. Knelpunten PGB:
• Cliënten en naasten ervaren de aanvraagprocedure van PGB voor informele zorg als
ontmoedigend.
6. Knelpunten rondom beschikking:
• Wlz-indicaties worden (doorgaans terecht) afgewezen door het CIZ. Cliënten voelen zich
na een afwijzing van het kastje naar de muur gestuurd. Het is voor hen onduidelijk wat
vervolgstappen zijn.
• Een beschikking wordt niet meerjarig afgegeven. Dit veroorzaakt onzekerheid en stress
over de continuering van de zorg en ondersteuning omdat er wel levenslang en levens­
brede ondersteuning nodig is.
Tijdens de regiobijeenkomsten staan bovenstaande knelpunten centraal en wordt een
antwoord gezocht op de onderstaande vragen:
• Hoe wordt tijdig de behoefte aan ondersteuning van ouders/jongeren (h)erkend?
• Hoe bekijken we de toegang tot zorg met een integrale blik en vanuit het perspectief van
de doelgroep?
• Hoe brengen we het ondersteuningsaanbod samen met de cliënt, het gezin en het netwerk
tot stand?
• Hoe kunnen we indicaties stellen met levenslange en levensbrede zorg als uitgangspunt?

38 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Met het verdiepingstraject wordt er concreet gewerkt aan de toezegging die is gedaan bij de
lancering van het programma Volwaardig Leven.17 Hier is ingegaan op het organiseren van
goede toegankelijkheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning voor mensen die dat levensbreed en levenslang nodig hebben en die qua toegang en aanbod niet binnen de kaders van
de Wlz vallen, maar binnen de Jeugdwet, de Wmo en/of de Zorgverzekeringswet. Daarnaast
wordt bij het verdiepingstraject ook de motie Bergkamp c.s. over de kortdurende beschikkingen betrokken.18

Hulpmiddelen: onderzoek binnen het Wmo-domein
Signalen over misstanden in de verstrekking van hulpmiddelen leidde in 2017, in opdracht
van de toenmalige bewindspersoon, tot een onderzoek naar de knelpunten bij het
aanvragen, verstrekken en de ‘nazorg’ van hulpmiddelen binnen het Wmo domein.
Het onderzoek leidde tot het opstellen van een ‘veranderagenda’19, die onder andere
­resulteerde in:
• Het actualiseren van de VNG Handreiking Inkoop hulpmiddelen.20
• Een publicatie voor Wmo-consulenten over cliënten met complexe problematiek.21
• Leermiddagen over complexe situaties (voorjaar 2019).
Begin 2020 gaat VWS een peiling doen naar het effect van de afspraken binnen het
Wmo-domein over o.a. verbetering van de communicatie met de cliënt, het handelen in
complexe en spoedsituaties en de overname van hulpmiddelen in geval van verhuizing.
Tijdens het eerste onderzoek naar hulpmiddelen binnen het Wmo-domein kwamen verschillende knelpunten naar voren die ‘domeinoverstijgend’ zijn. Daarom is in het najaar 2018
een tweede onderzoek gestart.22 De Tweede Kamer is op 1 april 2019 geïnformeerd over de
resultaten hiervan. Ter uitvoering van de aanbevelingen zal in samenwerking met de meest
betrokken partijen (gemeenten, zorgverzekeraars, (vertegenwoordigers van) cliënten en
professionals) een ‘realisatieplan’ worden gemaakt.

17 Vergaderjaar 2018 – 2019, Kamerstukken 24 170, nr. 179.
18 Vergaderjaar 2018 – 2019, Kamerstukken 24 170, nr. 188.
19 Te raadplegen via https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2018/05/18/
veranderagenda- knelpunten-wmohulpmiddelen/veranderagenda-knelpunten-wmohulpmiddelen.pdf
20 Een coproductie van de VNG, 26 gemeenten, Ieder(in) en Firevaned (december 2018).
21 Een uitgave van de VNG, Dwarslaesie Organisatie Nederland en Ieder(in) (najaar 2018).
22 PWC - Domeinoverstijgend vervolgonderzoek hulpmiddelen, woningaanpassingen en verhuizingen.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 39

Aanpak cliëntondersteuning
2018 was een voorbereidingsjaar voor de aanpak cliëntondersteuning. Doel van deze aanpak
is om de onafhankelijke cliëntondersteuning te verbeteren en te versterken. Er wordt aan
vier opgaven gewerkt:
• Meer inzicht in vraag en aanbod.
• Bij de toegang beter bekend en georganiseerd.
• Meer kennis wet- en regelgeving.
• Bevorderen kwaliteit en deskundigheid.
De afgelopen periode is een zevental acties in gang gezet:
• Een onderzoek naar cliëntondersteuning zodat in beeld wordt gebracht waar cliënten
behoefte aan hebben.
• Een onderzoek naar hindernissen die cliënten ondervinden bij het formuleren van de
ondersteuningsvraag en het organiseren van de benodigde ondersteuning. Dit onderzoek
zit in de afrondende fase.
• Een onderzoek naar het aanbod van cliëntondersteuning. Het aanbod aan
cliëntondersteuning in gemeenten, zorgkantoren en diverse organisaties wordt in kaart
gebracht. Ook dit onderzoek bevindt zich in de afrondende fase.
• In 2018 is het meerjarige koplopertraject gestart, waarbij een grote groep gemeenten
intensief aan de slag is om lokaal beleid te ontwikkelen met betrekking tot de functie van
cliëntondersteuner. Doel is om daarmee andere gemeenten te inspireren.
• De 28 koplopergemeenten zijn opgeroepen tot het indienen van voorstellen voor de lokale
versterking van cliëntondersteuning. Thema’s waar gemeenten mee aan de slag gaan zijn:
domein overstijgende cliëntondersteuning (aandacht voor werk & inkomen en schulden),
aansluiting formele en informele cliëntondersteuning overgang Wmo/Wlz, preventieve en
outreachende vormen van cliëntondersteuning en centrale toegang tot cliëntondersteuning.
Verder gaan een aantal gemeenten in pilots aan de slag met de vier doelgroepen binnen het
sociaal domein om zo ervaring op te doen met hoe (gespecialiseerde) cliëntondersteuning
kan worden ingericht voor deze doelgroepen.
• Zorgverzekeraars Nederland heeft in februari 2019 de ontwikkelagenda (onafhankelijke)
cliëntondersteuning gepubliceerd. De actie die zich richt op de professionalisering van de
beroepsgroep en toerusting van vrijwilligers heeft ertoe geleid dat er een beroepscode,
beroepsprofiel en een beroepsregister is ontwikkeld.
• In het VWS-programma Volwaardig leven zijn vijf Wlz pilots opgezet, daarbij wordt gekeken
naar andere en innovatieve vormen van cliëntondersteuning die beter aansluiten bij de
behoefte van de cliënt.

40 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Periode 2019-2021
Verbeteren aanvraagprocedure hulpmiddelen
In het kader van het VWS-programma (Ont)Regel de Zorg is in maart 2019 een project gestart
om een eenvoudigere aanvraagprocedure van hulpmiddelen en machtigingen te realiseren.

Doorontwikkeling cliëntondersteuning
VWS start in 2019 een overlegtraject met de VNG en Zorgverzekeraars Nederland om tot een
betere aansluiting tussen de geboden ondersteuning door gemeenten en zorgkantoren te
komen. Er wordt nagegaan welk kennisniveau wenselijk is als vrijwillig cliëntondersteuner.
Tevens wordt met relevante stakeholders onderzocht wat het draagvlak is voor mogelijke
oplossingen. Er wordt een communicatie-aanpak ontwikkeld om cliëntondersteuning
binnen gemeenten en voor Wlz-cliënten beter bekend en vindbaar te maken.

Monitoring
We volgen de resultaten van de actielijn met de volgende indicatoren:
• Het percentage cliënten dat knelpunten ervaart bij de verstrekking van hulpmiddelen;
• Het percentage cliënten dat bekend is met cliëntondersteuning;
• Het percentage Wmo-gebruikers dat wist waar ze met hun hulpvraag terechtkonden;
• Het percentage Wmo-gebruikers dat aangeeft passende ondersteuning te krijgen bij hun
hulpvraag.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 41

2.1.7. Actielijn Rijk als organisatie
Het Rijk als organisatie wil toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. De focus van
het programma Onbeperkt meedoen! bij het Rijk als organisatie ligt op de terreinen:
1. Werkgeverschap
2. Gebouwen en omgeving
3. Informatie
4. Inkoop.

Periode 2018-2019
Werkgeverschap
Het Rijk als werkgever kijkt naar de mogelijkheden van de gehele doelgroep van het
VN-verdrag. In het onderdeel Diversiteit en Inclusie van het Strategisch personeelsplan 2020-2025 is
in 2018 de inzet voor deze groep specifiek opgenomen. Hierbij gaat het niet alleen om te
realiseren arbeidsplaatsen, maar ook om de bewustwording van een ieder op de werkvloer.
Dit betekent niet dat enkel ingezet wordt op het aannemen van mensen, maar ook het
zorgen voor goede ondersteuning en faciliteiten, ontwikkelmogelijkheden en sociale acceptatie
in de werkomgeving binnen de werkomgeving. Voorbeelden van acties die verschillende
ministeries hebben ondernomen zijn het aanwijzen van contactpersonen met kennis en
ervaring bij de afdelingen P&O/HRM voor mensen met een beperking en het uitwisselen
tussen ministeries van best practices. Ook de Ondernemingsraden vragen aandacht voor
mensen met een beperking.

Voortgang invulling banenafspraak bij de Rijksoverheid
De opgave voor het Rijk op basis van het Sociaal Akkoord is om tot 2024 stapsgewijs circa
5.000 banen te realiseren voor de doelgroep van de banenafspraak.23 Ter uitvoering van het
Sociaal Akkoord 2013 hebben de ministeries in 2018 een meerjarig plan van aanpak gemaakt
voor de realisatie van de banenafspraak.24 Op 11 april 2019 is een Bestuursakkoord getekend
door overheids- en onderwijssectoren, met daarin de afspraak dat elke sector uiterlijk 1 juni
2019 een werkagenda opstelt met concrete acties, voorzien van een planning en prognose.
De sector Rijk gebruikt een meerjarige aanpak met vier methodes:
1. Realisatie van banen via individuele plaatsingen
Inzet op het vergroten van individuele plaatsingen met aangepaste werkpakketten,
via jobcarving en functiecreatie. Denk hierbij aan functies in het beleidsproces,
­administratie, baliewerk en web-beheer met name op mbo-plus niveau.

23 De banenafspraak richt zich op: mensen die onder de Participatiewet vallen en die niet zelfstandig het wettelijk
minimumloon kunnen verdienen, (ex-) vso/pro-leerlingen die zich hebben aangemeld bij het UWV, mensen met
een WSW-indicatie, Wajongers met arbeidsvermogen, mensen met een WIW- of ID-baan, mensen met een
medische beperking die is ontstaan voor hun achttiende verjaardag of tijdens hun studie, mensen die met
een voorziening werken en alleen door deze voorziening het minimumloon kunnen verdienen. Zie tevens:
Kamerstukken II 2017/18, 34 352, nr. 115, Kamerstukken II 2018/19, 34 352, nr. 138 en de Jaarrapportages
Bedrijfsvoering Rijk.
24 Voor de uitvoering van de methodes is elk ministerie zelf verantwoordelijk. De laatste cijfers omtrent het aantal
werknemers per ministerie vanuit de banenafspraak en quotumwet arbeidsbeperkten zijn opgenomen in de
Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2019.
42 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Daarnaast is met ingang van 1 oktober 2018 een rijksbreed programma gestart om
hoogopgeleide mensen met een arbeidsbeperking (hbo- en wo-niveau) te laten
instromen bij het Rijk.
2. Realisatie van banen via collectieve plaatsingen
De ontwikkelde werkwijze via ‘Binnenwerk’ richt zich op de collectieve instroom en
behoud van mensen met een arbeidsbeperking. Het gaat daarbij om nieuw ontwikkelde
werksoorten. Zij verrichten werkzaamheden zoals toetsenbordreiniging, autowassen
zonder water, het op orde maken van personeelsdossiers, onderhoud van natuur­
gebieden en gebouwassistentie. Eind 2018 waren er 185 werknemers duurzaam aan het
werk en is besloten om dit aantal met 310 nieuwe werknemers uit te breiden.
3. Realisatie van banen in het inkoopdomein
Sinds 1 januari 2018 werken HR en Inkoop samen met leveranciers en dienstverleners aan
nieuwe creatieve manieren om mensen via Social return on investment (SROI) naar het
werk te begeleiden. Onder andere via het project Maatwerk voor Mensen.
• In 2018 zijn er 21 proeftuinen afgesloten, waarvan er inmiddels drie zijn afgerond;
daarnaast zijn er nog eens 24 proeftuinen in ontwikkeling.
• Verder zijn uit de lopende SROI-contracten ook resultaten geboekt (zie hieronder,
Inkoopbeleid).
4. Realisatie van banen in samenwerking met andere werkgevers
Samen met natuurorganisaties, kinderboerderijen en andere werkgevers verkennen we
dit jaar de mogelijkheden om mensen met een arbeidsbeperking in te zetten voor werk
wat nu blijft liggen.
In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2018 heeft de minister van BZK de realisatiecijfers
van de tot het derde kwartaal beschikbare cijfers gerapporteerd. Hieruit blijkt dat er in totaal
1.274 FTE is gerealiseerd, exclusief de realisatie via Maatwerk voor Mensen. Sinds 2012 is het
aantal FTE gegroeid van 214,5 naar 1031,2 FTE, zonder het meetellen van de inleenverbanden.25

Toegankelijkheid gebouwen
De minister van BZK heeft de Kamer geïnformeerd over de acties die zijn ingezet voor de
toegankelijkheid van Rijkshuisvesting.26 Het afgelopen jaar zijn zeven Rijksministerie­
gebouwen gescand op toegankelijkheid; deze bleken te voldoen aan de wettelijke normen
vanuit NEN 1814 en de Integrale toegankelijkheidsstandaard. Samen met ervaringsdeskundigen is
in 2018 bekeken welke maatregelen daarnaast kunnen worden doorgevoerd om de (praktische)
toegankelijkheid verder te vergroten. Naar aanleiding van de inzichten zijn de protocollen
en de opleiding van het Rijksvastgoedbedrijf voor gebouwbeheerders en de controlelijst van
gebouwbeheerders aangepast. Op deze manier wordt in alle gebouwen het beheer op dit
punt verbeterd.

25 Zie paragraaf 2.3.3., tabel 10 en figuur 9 van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2018.
26 Kamerbrief met kenmerk 2018-0000040514.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 43

Informatie
Het ministerie van AZ werkt aan:
• Het verbeteren van inclusieve overheidsinformatie en dienstverlening, inclusief de
dienstverlening naar werknemers.
• Het vergroten van kennis over moeilijk bereikbare doelgroepen en hun informatiebehoefte.
Het ministerie van BZK werkt aan:
• De voorbereiding op de uitvoer van de Europese Richtlijn voor toegankelijke websites en
apps voor de bedrijfsvoering van de Rijksoverheid zelf.27
• Lancering van NL DIGIbeter, de Agenda Digitale Overheid, in juli 2018.28
• Inzet op digitale inclusie voor iedere Nederlander.29
• Toegankelijke systemen voor werknemers.
Vanuit de bedrijfsvoering wordt gewerkt aan de uitvoering van toegankelijkheidsmaatregelen voor werknemers, bewustwording bij het management over de aanvraagmogelijkheden voor ondersteuning en hulpmiddelen, het signaleren van knelpunten en het delen
van best practices.

Inkoop
Het Rijk koopt producten, diensten en werken op maatschappelijk verantwoorde wijze in
(MVI). Onderdeel van deze brede aanpak is dat de Rijksoverheid bij aanbestedingen wil dat
ondernemers mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt inzetten. In 2018 zijn
aangepaste inkoopkaders voor Internationale Sociale Voorwaarden en voor social return on investment
(SROI) ingegaan.30 In 2018 was bij 57 van de 299 aanbestedingen het SROI-kader van toepassing.
Bij 56,1% van deze aanbestedingen is SROI daadwerkelijk uitgevraagd via een contract­
bepaling gericht op een te realiseren percentage van de social return (streefpercentage 5%
van de loonsom).

27 Voor overige overheidsinstanties zie Actielijn Participatie en Toegankelijkheid, Digitale Toegankelijkheid.
28 Kamerstukken II 2017/2018,26643, nr. 549.
29 Kamerstukken II 2018/2019, 26643, nr. 583.
30 Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2019, paragraaf 4.1.7.
44 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Periode 2019-2021
Werkgeverschap
Om de kennis en bewustwording bij alle medewerkers over werken met en voor mensen met
een beperking te vergroten is gestart met het opzetten van de beweging Onbeperkte Denkers.
Er wordt ingezet op kennisdeling, aangaan van gesprekken en wegnemen van vooroordelen
en bevorderen van bewustwording. In het algemeen worden door de ministeries komende
jaren acties ondernomen om het Strategisch personeelsplan 2020-2025 verder te concretiseren
en uit te werken. Hierover wordt in de komende jaren gerapporteerd in de Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk.

Toegankelijkheid gebouwen
De ervaringen uit de gebouwenscans worden ingezet om:
• Een middellange en lange termijnplan uit te werken voor de betrokken gebouwen.
• De ervaringen te gebruiken bij nieuwbouw en verbouwingen van Rijkskantoren.
• De vertaling te maken om deze kennis toe te passen op de andere gebouwen die de
Rijksvastgoeddienst beheert.
In aansluiting op het actieplan Toegankelijkheid voor de bouw onderzoekt het
Rijksvastgoedbedrijf in hoeverre de eigen normering bij nieuwbouw, en de toepassing
daarvan, kunnen worden aangescherpt.

Informatie
De komende jaren werkt AZ aan het vergroten van het bereik van de overheidscommunicatie
en wordt ingezet op het verbinden van initiatieven en kennisborging rond het onderwerp
inclusieve communicatie. De komende jaren werkt BZK aan de uitvoering van het Tijdelijk
besluit digitale toegankelijkheid overheid; het ontwikkelen van een tool voor toegankelijkheidsverklaringen op basis van de Europese modeltoegankelijkheidsverklaring; een nulmeting van
de toegankelijkheid van alle Nederlandse websites; het informeren van overheidsinstanties
over hun toegankelijkheidsverplichting; en de verdere invulling en uitvoering van NL DIGIbeter.

Inkoop
Doel is om toegankelijkheidseisen op te nemen in opdrachten van de Rijksoverheid bij de
inkoop van digitale middelen en producten. Daarnaast wordt gewerkt aan het beter meetbaar maken van de social return-resultaten.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 45

Monitoring
Het programma Onbeperkt meedoen! en de actielijn Rijk als Organisatie richten zich op een algemeen
proces van bewustwording en op de inzet dat een ieder naar vermogen mee kan doen. De acties
die de Rijksoverheid als Organisatie onderneemt zijn, waar het de cijfers en ontwikkelingen
betreft, opgenomen in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk in de paragrafen 2.3 en verder, 3.2,
3.3.6, 4.1.5. en 4.1.7 en hoofdstuk 5. De acties zijn niet alleen in cijfers uit te drukken daar het ook
om het wijzigen van de houding gaat. Daarmee zijn de toekomstige algemene rapportages zoals de
diverse medewerkertevredenheidsonderzoeken31, de signalen vanuit de Ondernemingsraad en de
diverse netwerken die actief zijn bij de Rijksoverheid van en voor mensen met een beperking
hierbij ook van belang.

31 Over de invulling van medewerkerstevredenheidsonderzoeken vindt periodiek overleg plaats.
46 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2.2. Bestuurlijke partners
2.2.1. De Alliantie
De Alliantie van samenwerkende organisaties van mensen met een beperking of chronische ziekte
wil een impuls geven aan de inzet van ervaringsdeskundigheid bij de ontwikkeling en uitvoering
van beleid van overheden, instellingen en organisaties.

Periode 2018-2019
Inzet ervaringsdeskundigheid
Het inzetten van ervaringsdeskundigheid is de kern van het project Niets Over Ons Zonder Ons.
De Alliantie heeft in dat kader inhoudelijke en procesmatige bijdragen geleverd aan diverse
actieplannen van de Rijksoverheid (binnen de actielijnen Bouwen en Wonen, Vervoer, Participatie en
Toegankelijkheid), brancheorganisaties (Verbond van Verzekeraars, Bouw en MKB-Nederland)
en de VNG. Ook brengen twee medewerkers van de Alliantie kennis en expertise in binnen het
programmateam van het ministerie van VWS. Rondom de Lokale Inclusie Agenda is samen
met de VNG het project Een Sterke Start ontwikkeld. Hierin gaan een ervaringsdeskundige
procesbegeleider vanuit de Alliantie en een procesbegeleider vanuit VNG samen met de
gemeente en ervaringsdeskundigen aan de slag met de Lokale Inclusie Agenda. Een Sterke Start
moet resulteren in intentieverklaringen en afspraken voor de toekomst, waarbij het essentieel
is dat alle partijen zich hierover kunnen uitspreken.

Adviespunt
Het Adviespunt van de Alliantie geeft informatie over het inzetten van ervaringskennis- en
deskundigheid. Zowel vragers van ervaringskennis (overheden, organisaties, ondernemers)
als aanbieders (mensen met een beperking die hun kennis graag willen inzetten) kunnen
hier met hun vragen terecht. Ervaringsdeskundigen kunnen ook informatie krijgen over
beloning en het effect daarvan op hun uitkering, opleidingsmogelijkheden et cetera.
Het Adviespunt is sinds oktober 2018 actief.

Bewustwording en kennisdeling
• Om kennis te borgen voor de toekomt, heeft de Alliantie trainingen en webinars rondom
lokale inclusie en ervaringsdeskundigheid ontwikkeld, filmportretten gemaakt en artikelen
uitgebracht op OneWorld.nl.
• In een kennisbank verzamelt de Alliantie informatie met betrekking tot vragen aan het
Adviespunt. Daarnaast heeft het Verwey-Jonker Instituut in opdracht van de Alliantie
onderzoek gedaan naar ervaringsdeskundigheid. De resultaten worden toegevoegd aan de
kennisbank. Uit het onderzoek blijkt dat er nog weinig ervaring is rondom het inzetten en
belonen van ervaringsdeskundigen. Daarom heeft de Alliantie een toolkit beloningsbeleid
ontworpen.
• De Alliantie organiseert brainstormsessie met ervaringsdeskundigen, ondernemers,
studenten en communicatiedeskundigen rondom Design for All. Dit moet resulteren in een
toolkit Design for All, die in 2019 gerealiseerd zal worden.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 47

Communicatie
De Alliantie heeft de website nietsoveronszonderons.nl gelanceerd en brengt een tweemaandelijkse nieuwsbrief uit. Inmiddels zijn er vier nieuwsbrieven verzonden naar 414 ontvangers.
Sinds februari 2018 is het twitteraccount @nietszonderons actief, met 192 volgers.

Periode 2019-2021
Doorontwikkeling Niets Over Ons Zonder Ons
De Alliantie onderzoekt bij haar achterban welke vorm van ondersteuning bij een eventueel
vervolg van het project Niets Over Ons Zonder Ons wenselijk zou zijn en betrekt hen bij het schrijven
van het projectplan. Het vervolgproject zou in 2020 moeten starten.

Vervolg trainingen ervaringsdeskundigen
Afgelopen jaar heeft de Alliantie een training ontwikkeld door en voor ervaringsdeskundigen.
Ervaringsdeskundigen leren hoe ze, vanuit een breder perspectief, de gezamenlijke belangen
van mensen met een beperking kunnen behartigen. Vóór december 2019 verwacht de Alliantie
minimaal tien trainingen (met zestien deelnemers per training) te hebben gegeven.

Campagne Adviespunt
In juni 2019 start een campagne om het Adviespunt breed onder de aandacht te krijgen.

Landelijke kennis- en netwerkdag
De Alliantie organiseert in november 2019 een landelijke kennis- en netwerkdag voor
ervarings­deskundigen en netwerkpartijen.

Uitbreiding doelgroepen
De Alliantie wil er ook zijn voor psychisch kwetsbare mensen, maar merkt dat deze groep
vooralsnog moeilijk te benaderen is. Deze mensen ervaren het als stigmatiserend wanneer
psychische kwetsbaarheid een beperking wordt genoemd. De Alliantie gaat in 2019 met
relevante partijen in gesprek over inclusief taalgebruik en het benaderen van deze
specifieke groep.

48 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Monitoring
De afgelopen periode heeft de Alliantie negen bijeenkomsten georganiseerd waaraan 172 ervarings­
deskundigen hebben deelgenomen. Daarnaast zijn ervaringsdeskundigen actief betrokken bij de
vijf pilotgemeenten en de twintig koplopergemeenten die zijn gestart met de Lokale Inclusie Agenda
(zie in dit verband ook 2.2.2. Vereniging van Nederlandse Gemeenten).
De inzet van ervaringsdeskundigen heeft diverse positieve effecten. Beleidsmakers en ervaringsdeskundigen raken met elkaar in gesprek, wat ervaringsdeskundigen de kans geeft om knelpunten
te signaleren en oplossingen aan te dragen. Zo konden zij in de gemeente Breda prioriteiten
stellen wat betreft de invulling van de Lokale Inclusie Agenda.
Verder heeft de Alliantie presentaties gegeven over het VN-verdrag op bijeenkomsten, zoals op
het symposium Deuren & Drempels van Stichting Lezen & Schrijven, ReadSpeaker en Voedselbanken
Nederland. Ruim 125 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven
gingen met twaalf ervaringsdeskundigen op het gebied van laaggeletterdheid in gesprek over
toegankelijke dienstverlening.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 49

2.2.2. Vereniging van Nederlandse Gemeenten
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft tot doel om een extra impuls te geven aan
gemeentelijke initiatieven die onbeperkte deelname van inwoners met een beperking bevorderen.
Door onder meer met 25 koplopergemeenten bestaande initiatieven groter en zichtbaarder te maken.
Ook wil de VNG de overige gemeenten ondersteunen bij hun stappen naar een inclusievere samenleving. De ambitie is dat gemeenten het VN-verdrag kennen, dat ze de doelen van het VN-verdrag
concreet vertalen in beleid en actieplannen (middels een Lokale Inclusie Agenda) en dat dit resulteert
in projecten, activiteiten of andere initiatieven.

Periode 2018-2019
Koplopergemeenten
De VNG heeft in samenwerking met de Alliantie 25 koplopergemeenten geselecteerd, als
voorbeeld en inspiratie voor andere gemeenten (zie in dit verband ook 2.2.1. De Alliantie).
Een aantal gemeenten heeft al een Lokale Inclusie Agenda (zoals Almere en Breda, de
winnaar van de Access City Award 2019), anderen voeren belangrijke aanpassingen uit
(Hardenberg) of hebben iemand aangenomen met een beperking, ter bevordering van
bewustwording (Huizen). Via een online forum wisselen de koplopergemeenten onderling
kennis uit. Beleidsmedewerkers van koplopergemeenten gaan bovendien bij elkaar op
werkbezoek om ervaringen te delen en meer ideeën op te doen.

Handreiking Lokale Inclusie Agenda
De VNG heeft een Handreiking Lokale Inclusie Agenda opgesteld, samen met ervaringsdeskundigen
(deels vanuit cliëntorganisaties, deels zonder relatie met specifieke organisaties) en beleidsambtenaren van verschillende gemeenten (koploper- en niet-koplopergemeenten).
De handreiking bevat een Routekaart met alle stappen voor het opstellen van een Lokale
Inclusie Agenda, een Index met levensdomeinen die daaronder vallen, en inspirerende
voorbeelden uit andere gemeenten. Elke vier maanden wordt de handreiking geactualiseerd.
De VNG verspreidt de handleiding actief en wordt hierover ook door gemeenten, ervaringsdeskundigen en andere (koepel)organisaties benaderd.

Leernetwerken en informatiedeling
De VNG deelt goede voorbeelden (Samen doen in Reusel, Toegankelijkheid in Groningen)
handreikingen (stappenplan openbare toiletten) en relevante nieuwsberichten (over
toegankelijk stemmen, een toegankelijke Koningsdag) op de projectpagina www.vng.nl/
iedereen-doet-mee. Vragen die in het koploperforum verschenen, hebben geleid tot leernetwerken. Zo werkt de Speeltuinbende nu met enkele gemeenten aan een Handreiking Samen
Spelen voor gemeenten. Voorts gaven opmerkingen over de beperkte kennis in de samen­
leving rondom het VN-verdrag aanleiding tot een bijeenkomst over bewustwording en
bejegening. Om tot een Lokale Inclusie Agenda te komen, is het nodig dat mensen met
een beperking hierover meepraten. Daarom heeft de VNG in samenwerking met Movisie
de inspiratiebundel Organiseer ervaringsdeskundigheid ontwikkeld. Ervaringsdeskundigen en
beleidsmedewerkers vertellen wat zij hebben geleerd, wat de samenwerking hen heeft
opgeleverd, en delen tips.

50 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Periode 2019-2021
Lokale pilots
De VNG is samen met de Alliantie vijf pilots gestart om de handreiking Lokale Inclusie Agenda
gericht toe te passen. De pilotgemeenten zijn Leeuwarden, Breda, Leiden, Sittard-Geleen en
Hardenberg/Zwolle/Kampen. Deze pilots laten zien hoe elke gemeente op zijn eigen manier
aan het werk gaat, zodanig dat dit echt past bij de lokale cultuur en vraagstukken.
Aandacht voor dit gezamenlijke proces, meer dan focus op het einddoel, blijkt essentieel.
De VNG gaat de ervaringen uit de pilots verspreiden, bijvoorbeeld door middel van regionale
bijeenkomsten, zodat ook andere gemeenten hiervan kunnen profiteren.

Uitbreiding koplopergemeenten
Bij de start van het project hebben de 25 koplopergemeenten het manifest Iedereen doet mee!
opgesteld. De VNG zet in op ondertekening van dit manifest door 100 extra gemeenten, opdat
de beweging steeds zichtbaarder wordt. Deze nieuwe gemeenten worden vooraf beoordeeld
door de VNG en de Alliantie en in de loop van 2019 bekend gemaakt. Daarnaast werkt de VNG
aan de uitbreiding van het koploperforum om verdere kennisdeling te bevorderen.

Verkiezing Meest Toegankelijke Gemeente
De VNG wil samen met de Alliantie de Verkiezing Meest Toegankelijke Gemeente organiseren.
Met als doel meer bewustwording over en betrokkenheid bij het VN-verdrag bij gemeenten
en de inwoners.

Congres
De VNG bereidt een congres voor op 5 november, dat zal worden bijgewoond door alle
gemeenten die het manifest hebben ondertekend. De VNG wil daarmee laten zien hoe
inclusiviteit in een gemeente werkt en workshops geven waarin deelnemers van elkaar
kunnen leren.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 51

Monitoring
De VNG heeft bij de start van het project in 2018 samen met Movisie een nulmeting gehouden om
vast te stellen waar gemeenten staan in de uitvoering van het VN-verdrag. Deze meting is herhaald
in 2019.
De vragenlijst is uitgezet onder alle 355 gemeenten. Waar bij de nulmeting 25% reageerde, was dat
bij de éénmeting 34%. Bij de éénmeting gaven meer gemeenten aan dat ze aan een concreet plan
werken of dit al uitvoeren. Het aantal gemeenten dat in de verkennende fase zit is gedaald:
van ongeveer de helft in 2018, naar iets meer dan een derde in 2019.
Vrijwel alle gemeenten werken aan het betrekken van mensen met een beperking bij hun beleid
(90%), fysieke toegankelijkheid van gebouwen (89%) en toegankelijke communicatie (84%).
De lichte stijging bij dit laatste onderwerp ten opzichte van 2018 kan het gevolg zijn van de nieuwe
regelgeving rondom toegankelijke websites (zie in dit kader ook Digitale toegankelijkheid onder
2.1.5. Actielijn Participatie en Toegankelijkheid). Een mooie ontwikkeling is dat aanzienlijk minder
gemeenten zich uitsluitend richten op fysieke beperkingen (10% in 2019, tegenover 20% in 2018).
In de meting van 2019 geven meer gemeenten aan last te hebben van tegenstrijdige regelgeving.
Het Bouwbesluit wordt hierbij vaak genoemd. Daarnaast ervaren gemeenten knelpunten bij het
betrekken van ervaringsdeskundigen. Mogelijk signaleren gemeenten meer knelpunten omdat zij
nu voor het eerst actief samenwerken met inwoners met een beperking. De knelpunten rondom
kennis over de verplichtingen uit het VN-verdrag nemen af.

52 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2.2.3. VNO-NCW en MKB-Nederland
Ondernemingsorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland willen de bewustwording omtrent het
belang van toegankelijkheid vergroten en daarbij 50.000 ondernemers bereiken. Ze willen de
keuzemogelijkheden voor mensen met een beperking verruimen en het inclusief denken in het
bedrijfsleven bevorderen.

Periode 2018-2019
Lokale toegankelijkheidspilots
VNO-NCW en MKB-Nederland voeren samen met het lokale bedrijfsleven, gemeenten en
de organisatie Ongehinderd in vijf gemeenten (Westland, Amersfoort, Oude IJsselstreek,
Gooise Meren en Haarlem) lokale pilots uit omtrent de toegankelijkheid van winkel- en
horecagebieden. Getrainde keurmeesters van Ongehinderd brengen met een
Toegankelijkheidstoets de toegankelijkheid van een winkelgebied in kaart en mystery guests
voeren een belevingsonderzoek uit. Op basis daarvan ontvangen ondernemers een rapportage
met praktische verbeteradviezen en krijgen ze een training over gastvrijheid en bejegening.
Elk pilotproject duurt zes tot negen maanden.

Actieplannen
De ambitie van MKB-Nederland en VNO-NCW om voor 2020 door middel van actieplannen
minimaal 50.000 aangesloten ondernemers in de detailhandel en horeca & recreatie te
bereiken, is al gehaald met de reeds opgestelde actieplannen (10 stuks) en actieplannen
in ontwikkeling (17 stuks). De plannen bevatten acties voor de branchevereniging om:
1. Ondernemers bewust te maken van hindernissen voor mensen met een beperking.
2. De keuzemogelijkheden voor personen met een beperking te verruimen.
3. Inclusief denken in de sector te bevorderen.
Kennis, praktische handvatten en goede voorbeelden worden gedeeld met brancheorganisaties
en ondernemers. Denk aan de MKB-tool Drempelhulp, checklists, evenementen en workshops.
Twee keer per jaar vindt een maatschappelijk overleg plaats met de brancheorganisaties en
de Alliantie om de voortgang te bespreken en best practices uit te wisselen.

Digitale toegankelijkheidstool
Op 23 januari 2019 hebben Thuiswinkel.org, Stichting Accessibility en MKB-Nederland de
Zelfscan Toegankelijkheid gelanceerd. Ondernemers kunnen op de website van de zelfscan hun
eigen URL invullen, waarna de scan automatisch een aantal tests uitvoert. Binnen enkele
seconden ontvangen ondernemers de aandachtspunten voor hun website. Het is de bedoeling
om de zelfscan uit te breiden naar branches en bedrijven die vooral digitaal zakendoen met
consumenten. Een campagne over digitale toegankelijkheid moet ervoor zorgen dat
bedrijven zich tijdig voorbereiden op de invoering van de Europese toegankelijkheidsakte
over vijf jaar.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 53

Communicatie
De website mkbtoegankelijk.nl biedt ondernemers laagdrempelige informatie over toegankelijkheid, in de vorm van checklists, inspirerende ervaringsverhalen, tips en tools.
Daarnaast ontvangen aangesloten brancheorganisaties regelmatig communicatiepakketten
met social media-berichten en artikelen over toegankelijkheid, ter kennisgeving aan hun leden.
Verder zijn branches zelf actief met communicatie en bewustwording aan de slag gegaan.
Zo heeft het Verbond van Verzekeraars een webinar over digitale toegankelijkheid gepresenteerd,
en een dialoogsessie over dienstverlening georganiseerd voor mensen met een beperking en
verzekeraars. De Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals en de Vereniging van
Evenementen Makers hebben samen met ervaringsdeskundigen een workshop toegankelijke
evenementen gehouden. Koninklijke Horeca Nederland heeft met de Hoge Hotelschool
Breda, Saxion en de Vrije Universiteit een seminar over toegankelijkheid georganiseerd voor
hotelschoolstudenten. Daarnaast wordt toegankelijkheid behandeld binnen de algemene
ledenvergadering van een aantal aangesloten brancheverenigingen. Deze activiteiten vinden
plaats naast de vaste communicatiestroom over dit onderwerp.

Periode 2019-2021
Opschalen pilots
In 2019 kijken VNO-NCW en MKB-Nederland samen met branches, de Alliantie en VNG hoe
de pilots de komende twee jaar kunnen worden opgeschaald. Het doel is om in veel meer
gemeenten toegankelijke winkel- en uitgaansgebieden te realiseren, waarbij ook de openbare
ruimte wordt meegenomen. De aanpak van de pilots wordt aangepast zodat deze minder
arbeidsintensief is, en overdraagbaar naar andere gemeenten.

Vervolg actieplannen
VNO-NCW en MKB-Nederland ronden de laatste nieuwe actieplannen voor de detailhandel
binnenkort af en zijn in gesprek met branches over het ontwikkelen van meer actieplannen
voor de sectoren cultuur en recreatie. Daarnaast wordt er een format opgezet voor actieplannen omtrent het vergroten van digitale toegankelijkheid.

Ontwikkelen e-tools
Er wordt een app ontwikkeld waarmee ondernemers kunnen inschatten op welke terreinen hun
bedrijf toegankelijker kan worden: een digitale zelfscan voor de fysieke toegankelijkheid.
Op de website mkbtoegankelijk.nl wordt een e-learningmodule aangeboden met een training
voor ondernemers en hun medewerkers wat betreft de bejegening van mensen met
een beperking.

54 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Monitoring
De pilots worden gefaseerd uitgevoerd; op dit moment is de tussenrapportage beschikbaar van de
gemeente Amersfoort.32 In deze pilot, waaraan 54 ondernemers in een winkelcentrum deelnamen,
beoordeelden de mystery guests de houding van medewerkers positief. Uit de toetsingsrapporten
van de keurmeesters bleek dat 51% van de bedrijven met kleine aanpassingen toegankelijk kan
worden. De gemeente en de betrokken vastgoedeigenaar hebben de intentie om samen te kijken
naar verbeteringen in de openbare ruimte van het winkelcentrum. Gemeente Amersfoort werkt
met een jaarlijkse inclusieagenda, Agenda Amersfoort Toegankelijk. In de pilot in Oude IJsselstreek
heeft Koninklijke Horeca Nederland, regio Gelderland, geholpen bij de werving van horecaondernemers in Ulft. Gemeente Oude IJsselstreek bevindt zich in de fase van de beleidsvorming over
inclusie. Over het algemeen is tijdens de pilots gebleken dat het helpt om ondernemers vooraf te
informeren via de lokale ondernemersvereniging.

32 De tussenrapportages van de pilots in Westland, Oude IJsselstreek, Gooise Meren en Haarlem verschijnen
in een later stadium.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 55

2.3. Voorloperstraject
Doel
Het doel van het voorloperstraject is verbinding te zoeken met initiatieven en goede voorbeelden
in de samenleving die de toegankelijkheid en de kans op ’onbeperkt meedoen’ vergroten.
Vanuit het programmateam worden initiatieven benaderd en onderzoeken we hoe we hun ideeën
verder kunnen ontwikkelen, uitvoeren en opschalen. Het kan gaan om initiatieven die de aanpak
van de actielijnen versterken, maar ook om nieuwe onderwerpen die nog niet op de kaart staan.
Daarmee ontstaat een olievlekeffect dat de beweging naar een meer inclusieve samenleving steeds
verder versterkt.

Verrichte activiteiten
In de periode sinds de lancering van het programma is er met maatschappelijke initiatiefnemers,
fondsen en kennisorganisaties gesproken om een beeld te krijgen hoe het voorloperstraject
gestalte zou kunnen krijgen.

Volgende stappen
Uit de gesprekken die we met maatschappelijke organisaties, kennisorganisaties en fondsen
hebben gevoerd, blijkt dat men het stimuleren van goede voorbeelden en initiatieven met open
armen ontvangt. Het doel is om op een planmatige manier netwerken en samenwerking uit te
bouwen. Fondsen en goede doelen organisaties financieren tal van projecten waarbij de
(verwachte) impact van een te financieren initiatief centraal staat. Juist die projecten zouden
interessant kunnen zijn. Er is grote belangstelling om tot verdere samenwerking te komen.
Wij zijn hiervoor de mogelijkheden aan het nagaan.
Een eerste voorbeeld waaraan gewerkt wordt is het Speelakkoord. In gesprek met o.a. de NSGK en
de Speeltuinbende kwamen zij met het voorstel om een ‘Speelakkoord’ uit te werken, waarbij alle
organisaties die zich bezighouden met spelen de handen ineen kunnen slaan. Hoewel het nog in
een pril stadium is, lijkt het ons kansrijk om dit samen met betrokken partijen verder uit te werken.
Tegelijkertijd is ook duidelijk dat overdragen en opschalen van losstaande projecten niet vanzelf
en niet gemakkelijk gaat. Het is een complexe uitdaging waarbij de vraag centraal staat wat de
succesfactoren zijn en hoe je die toe kan passen in andere situaties. Dat vergt kennisontwikkeling
en kennisdeling. Op dit moment gaan de gedachten uit naar een subsidieregeling waarbij de
voorwaarde niet alleen is dat het moet bijdragen aan een concrete verbetering in het leven van
mensen met een beperking, maar ook dat je de succesfactoren kan analyseren en dat die in andere
situaties toepasbaar zijn. Hierbij gaan wij na wat de (financiële) mogelijkheden zijn om initiatieven te
ondersteunen en welke voorwaarden er gesteld moeten worden in het kader van opschaalbaarheid.
Mogelijk ontstaan er crossovers met andere lopende programma’s, zoals ‘Voor Elkaar’.
Ook verkennen we met andere kennisorganisaties die op specifieke terreinen actief zijn of wij hun
inzet en netwerken kunnen benutten voor het programma.

56 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 57

58 | Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen!

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3.

Blik op de toekomst

Uit bovenstaande acties, maatregelen en initiatieven spreekt de energie die nu in de samenleving
aanwezig is. Meerdere voorbeelden laten zien dat mensen met een beperking steeds vaker een stem
krijgen binnen hun gemeente om drempels aan te kaarten. Steeds meer bedrijven en organisaties
verbeteren hun dienstverlening. Dit draagt bij aan het vergroten van de maatschappelijke beweging
naar een toegankelijkere samenleving. Met de afspraken die in het programma Onbeperkt meedoen!
zijn gemaakt en de eerste maatregelen die zijn getroffen, draagt het kabinet bij aan die beweging.
Dat is een gunstige ontwikkeling, maar daarmee zijn we er nog niet. Of het nu gaat om openbaar
vervoer, het onderwijs, de arbeidsmarkt of de openbare ruimte: op al deze terreinen ligt nog een
opgave om drempels weg te nemen die mensen in de praktijk ervaren.
De opdracht waar het VN-verdrag ons als samenleving voor plaatst, is niet in één kabinetsperiode
afgerond. Onbeperkt meedoen! geeft in de periode 2018-2021 een gerichte impuls aan de uitvoering
van het VN-verdrag. Door het programma te monitoren, komt er meer kennis over en inzicht in de
bijkomende of resterende drempels die deelname in de weg staan, en mogelijke oplossingen hiervoor.
In alle gevallen is het essentieel om in gesprek te blijven met ervaringsdeskundigen over de thema’s
die zij zelf aandragen. Ook is het cruciaal om het bewustzijn in de samenleving te blijven vergroten
ten aanzien van de drempels waar mensen met een beperking in de praktijk tegen aanlopen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Voortgangs­rapportage Onbeperkt meedoen! | 59

Dit is een uitgave van
Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
Bezoekadres
Parnassusplein 5 | 2511 vx Den Haag
Postadres
Postbus 20350 | 2500 ej Den Haag
Telefoon 070 340 79 11
www.rijksoverheid.nl
juni 2019