Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1857
Vragen van de leden Westerveld, Renkema (beiden GroenLinks) en
Futselaar (SP) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het rapport van
WOinActie «Inventarisatie omvang en gevolgen van structureel overwerk aan
de Nederlandse universiteiten» (ingezonden 23 januari 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (ontvangen 21 februari 2020).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het feit dat ruim 700 universiteitsmedewerkers
collectief melding hebben gemaakt van de werkomstandigheden bij de
Inspectie SZW?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u kennisgenomen van het feit dat de desbetreffende medewerkers
structureel ruim één derde boven hun reguliere contractomvang onbetaald
overwerken?
Antwoord 2
Ik heb begrepen dat de desbetreffende medewerkers melding hebben
gemaakt van structureel overwerk boven hun reguliere contractomvang. Het
is aan de Inspectie SZW om te onderzoeken of dit inderdaad het geval is.
Vraag 3
Wat is de huidige wet- en regelgeving omtrent onbetaald overwerk? Is het
wettelijk toegestaan om structureel gemiddeld 12 tot 15 uur per week extra
onbetaald over te werken en dit tevens niet te kunnen compenseren met
verlofdagen?
Antwoord 3
Als het gaat om de uitbetaling van gewerkte (over-)uren door werknemers, is
de Wet minimumloon en vakantiebijslag (Wml) van toepassing. Op grond van
deze wet is de werkgever verplicht voor ieder gewerkt uur gemiddeld
minstens het wettelijk minimumloon te betalen. Indien daarover in de van

ah-tk-20192020-1857
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

toepassing zijnde cao en arbeidsovereenkomst afspraken zijn opgenomen
bestaat de mogelijkheid om overwerk te compenseren in betaalde vrije tijd.
Boven de verplichting uit de Wml wordt de definiëring en betaling en/of
compensatie van overuren overgelaten aan het (cao-)overleg tussen
werkgevers en werknemers. Een werkgever mag dus niet in strijd komen met
de Wml, met de cao, of met hetgeen hij met de werknemer is overeengekomen. Daarnaast kan een medewerker die structureel meer uren werkt dan in
zijn of haar arbeidsovereenkomst is overeengekomen een verzoek doen voor
een verhoging van zijn of haar arbeidsomvang. In het Burgerlijk Wetboek is
namelijk het rechtsvermoeden opgenomen dat deze overuren tot je arbeidsomvang behoren als je langer dan 3 maanden zoveel werkt.
Als het gaat om het maximaal te werken aantal uren geldt in beginsel de
Arbeidstijdenwet (Atw). Daarin staan de gebruikelijke normen, zoals
maximaal 12 uur arbeid per dienst en een gemiddelde arbeidsduur per week
van maximaal 48 uur. Het is aan de Inspectie SZW om te beoordelen of deze
normen worden nageleefd. Hieraan dient nog wel te worden toegevoegd dat
de normen van de Atw niet van toepassing zijn op werknemers, wier jaarlijks
in geld vastgesteld loon driemaal het wettelijk minimumloon of meer
bedraagt.
Dit alles laat onverlet dat een werkgever op grond van de Arbowet de
verplichting heeft om maatregelen te treffen om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of in ieder geval te beperken. Daarnaast dient de
werkgever zich als goed werkgever te gedragen. Ook dit begrip dient een
belangrijke rol te spelen, juist in gevallen dat er in het arbeidscontract of in
de cao geen duidelijke afspraken zijn vastgelegd over overwerk en de wijze
van compensatie daarvan. Overigens dient in een dergelijke situatie ook de
medewerker zich als goed werknemer te gedragen, bijvoorbeeld door ook zelf
zijn grenzen goed in de gaten te houden en tijdig aan te geven wanneer die
in zicht beginnen te komen. Ook de medezeggenschap heeft hierbij een taak.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de overheid een voorbeeldfunctie heeft rondom het
naleven van arbeidsvoorwaarden en acceptabele werkdruk? Zo ja, wat vindt u
ervan dat universiteitsmedewerkers dusdanig op hun tandvlees lopen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 4
Iedere werkgever moet maatregelen treffen om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of in ieder geval te beperken, zo ook de overheid.
Universiteiten zijn overigens geen overheid, maar zelfstandige instellingen die
door de overheid bekostigd worden. Er wordt door steeds meer partijen
aandacht besteed aan werk- en prestatiedruk.
Vraag 5
Wat is volgens u de oorzaak van de hoge werkdruk onder universiteitsmedewerkers en een navenante cultuur van structureel overwerk?
Antwoord 5
In de Strategische agenda hoger onderwijs en onderzoek «Houdbaar voor de
toekomst» (Kamerstuk 31 288, nr. 797) ben ik ingegaan op een aantal van de
oorzaken waaronder hoge aanvraagdruk, meer onderwijstaken door de
stijgende studentenaantallen en een dominante onderzoekscultuur.
Vraag 6
Bent u het met de indieners eens dat de hoge werkdruk onder universiteitsmedewerkers een structureel probleem betreft? Zo ja, welke nieuwe
acties gaat u als stelselverantwoordelijke concreet ondernemen om de
werkdruk in het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek te verlagen? Zo
nee, waarom blijven nieuwere concrete acties uit?
Antwoord 6
In de Strategische Agenda hoger onderwijs en onderzoek heb ik aangegeven
dat ik zie dat het systeem van het hoger onderwijs en onderzoek onder druk
staat.
Meer samenwerking zal leiden tot minder overlap, meer synergie en minder
onnodige onderlinge competitie en verdringing. Dat moet meer rust brengen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

in het hoger onderwijs en onderzoek. Ik ga de samenwerking in onderwijs en
onderzoek onder andere langs de volgende lijnen stimuleren:
Het aanpassen van de onderwijs- en onderzoeksbekostiging (meer balans
tussen vaste en variabele deel);
Het krachtig doorzetten van sectorplannen;
Beleid om de aanvraagdruk omlaag te brengen;
Meer vaste contracten en meer waardering voor onderwijs, impact en
teamscience.
Vraag 7
Wat vindt u van de oplossingsrichting van WOinActie om meer personeel aan
te stellen en meer uren toe te kennen aan onderwijsactiviteiten?
Antwoord 7
Van instellingen mag verwacht worden dat zij omstandigheden creëren
waarin signalen over verkeerde inschatting van onderwijsuren tijdig herkend
worden en serieus worden genomen. De personeelsgeleding van de
medezeggenschap en het lokale vakbondoverleg kunnen hier een belangrijke
bijdrage aan leveren. In het onderzoek van het Ministerie van OCW naar de
toereikendheid van het macrobudget zal tevens aandacht worden besteed aan
de vraag of de gewenste kwaliteit te verzorgen is onder acceptabele
omstandigheden. Zie ook het antwoord op vraag 5 en 6.
Vraag 8
Bent u ervan op de hoogte dat ruim 40% van het wetenschappelijke
personeel in Nederland werkt op basis van tijdelijke contracten? Vindt u dat
wenselijk en zo ja, waarom? Zo nee, wat is uw streefcijfer en binnen welk
tijdspad moet dit aandeel omlaag worden gebracht? Wat is uw rol als
bewindspersoon in het omlaag brengen van het aantal tijdelijke contracten?
Antwoord 8
Dat is ons bekend. Dit percentage van ruim 40% gaat over het gehele
personeel bij de universiteiten, dus met inbegrip van OBP, post-docs en de
promovendi. Hoewel het Ministerie van OCW niet de werkgever is, proberen
we wel deze trend te keren, door minder concurrentie en meer samenwerking
te stimuleren. Meer stabiliteit in de bekostiging zal bijdragen aan minder
flexibele contracten. Daarvoor is dit jaar een eerste stap gezet door de vaste
voet in de bekostiging te vergroten.
En zoals aangekondigd in de strategische agenda «houdbaar voor de
toekomst», gaat de Minister van OCW met de instellingen in gesprek over
meer vaste dienstverbanden en wordt er bij instellingen op aangedrongen dat
zij hier werk van maken. De Minister van OCW wil met de VSNU in bestuurlijk
overleg afspraken maken over het verminderen van de flexibele contracten.
Ook gaat de Minister van OCW de VSNU en haar leden vragen zich te
verdiepen in de vraag waarom de ene Nederlandse universiteit het zoveel
beter doet dan de andere universiteit op het gebied van flexibele contracten.
Omdat de arbeidsvoorwaarden gedecentraliseerd geregeld zijn is dit een
onderwerp voor sociale partners in het cao overleg. In de cao-Nederlandse
universiteiten is in 2015 een afspraak gemaakt om het percentage tijdelijke
dienstverbanden bij het WP terug te brengen. De universiteiten hebben het
percentage binnen de WP-categorieën hoogleraren, universitair hoofddocenten, universitair docenten en docenten terug gebracht naar 22% in 2016
conform cao-afspraak en naar 18% in 2018. Hierbij zijn promovendi en
post-docs buiten beschouwing gelaten omdat deze functies per definitie
tijdelijk zijn.
Vraag 9
Kunt u een overzicht met de Kamer delen over het aandeel vaste- en
flex-contracten binnen universiteiten van de afgelopen twintig jaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Tijdelijk personeel (WP en OBP) in FTE in % (exclusief promovendi)
jaar
percentage
jaar
percentage

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

17

17

21

22

21

21

21

22

23

24

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

26

26

25

26

27

28

28

28

27

27

Bron: WOPI (VSNU)

Vraag 10
Bent u bereid om de Inspectie SZW opdracht te geven een onderzoek in te
stellen naar de werkomstandigheden waarin onder meer de normurensystematiek en «grijs verzuim» onderzocht wordt?
Antwoord 10
De inspectie SZW heeft de melding van WO in Actie in behandeling
genomen. De inspectie SZW zal deze in volle omvang betrekken bij de reeds
geplande inspecties bij de 14 Nederlandse universiteiten (naar aanleiding van
een eerdere rapportage van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren
waarin onder meer melding werd gemaakt van structurele ongewenste
omgangsvormen richting vrouwelijke hoogleraren). In de inspecties zal ook
de in de melding genoemde normurensystematiek en het grijs verzuim aan
de orde zijn.
Vraag 11
Kunt u bovenstaande vragen één voor één uitgebreid beantwoorden?
Antwoord 12
Ja.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
den Hul (PvdA), ingezonden 22 januari 2020 (Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 1849).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4