IMederlandse
Zorgautoriteit

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

IMewtonlaan 1-41

Minister mr. drs. BJ. Bruins

3584 BX Utrecht

Postbus 20350

Postbus 3017
3502 GA Utrecht

2500 EJ DEN HAAG

t 030 296 81 11
f 030 296 82 96
e info@nza.nl
i www.nza.nl

Behandeld door

Telefoonnummer

E-mailadres

Kenmerk

Toezicht & Handhaving

030 296 81 11

info@nza.nl

318437/489740

Onderwerp

Datum

NZa-onderzoek financiele positie ziekenhuizen

15 januari 2018

Geachte heer Bruins,

Naar aanleiding van de faillissementen van Slotervaart en
IJsselmeerziekenhuizen heeft u de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
verzocht onderzoek te doen. Doel van dit onderzoek is om inzicht te
krijgen of er op korte termijn meer faillissementen van ziekenhuizen te
verwachten zijn en te beoordelen of de continui'teit van zorg aan

patienten in het geding kan komen. Wij delen met u de noodzaak om
tijdig dergelijke situaties te signaleren en te borgen dat
verantwoordelijke partijen alle noodzakelijke acties nemen om nadelen
voor de patient zoveel als mogelijk te voorkomen.

De NZa heeft in het onderzoek gebruik gemaakt van de recent
verschenen 'Benchmark ziekenhuizen 2018 van BDO en aanvullend zelf
een financiele analyse op de jaarcijfers van ziekenhuizen gedaan.
Daarnaast heeft de NZa gesprekken gevoerd met zorgverzekeraars. De

NZa constateert dat er niet een indicator aan te wijzen is waaruit blijkt
dat een ziekenhuis failliet zal gaan. Het is veelal een combinatie van
factoren die hiertoe kunnen leiden. Ook het veranderende zorglandschap
is hierbij van invloed. Wij hebben vastgesteld dat als een ziekenhuis zich
in een kwetsbare financiele situatie bevindt, zorgverzekeraars en
ziekenhuizen intensief samen optrekken om te zoeken naar duurzame
oplossingen voor continui'teit van zorg.

De NZa heeft op basis van het bovenstaande het inzicht verkregen dat er
geen aanleiding is om aan te nemen dat er op kort termijn opnieuw een
ziekenhuis failliet gaat.
In deze brief informeren wij u verder over de aanpak en de bevindingen
van ons onderzoek.
De zorgplicht van zorgverzekeraars

In Nederland kan in principe iedereen rekenen op de beschikbaarheid
van voldoende kwalitatief goede, tijdige en bereikbare zorg. Het is
primair de verantwoordelijkheid van het bestuur van bijvoorbeeld een
ziekenhuis om zorg te dragen voor een financieel gezonde organisatie en
daarmee de kwaliteit en continui'teit van de zorg in het ziekenhuis

Nederlandse Zorgautoriteit

te borgen. In het verlengde heeft een zorgverzekeraar in het stelsel een
zorgplicht richting zijn verzekerden. Als dit niet meer in een specifiek
ziekenhuis kan, moet een zorgverzekeraar zorgdragen voor een

alternatief. Het is de verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraar om te
zorgen dat zijn verzekerde zijn recht op zorg kan verzilveren en
zodoende de zorgverzekeringsovereenkomst nakomt. Hierbij staat de
zorgvraag van de verzekerde centraal. Wanneer een ziekenhuis de zorg

niet kan leveren, vanwege afbouw van de zorg of juist vanwege een
grote vraag naar de zorg en bijbehorende wachttijden, dan moet de
zorgverzekeraar zorgen voor een passend alternatief voor zijn
verzekerden. Ook dient hij de verzekerde hierover goed te informeren.

De NZa houdt toezicht op de naleving van de zorgplicht door de
zorgverzekeraars. Ter concretisering van de wettelijke normen hebben

wij de beleidsregel Toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars opgesteld1.
Veranderend zorglandschap en financiele ontwikkeling
ziekenhuizen
Om de zorg nu en voor de lange termijn betaalbaar, tijdig en kwalitatief
van hoog niveau te houden, is het streven om de kosten van de zorg niet

snellerte laten stijgen dan de economische groei. Aspecten als
vergrijzing, een toenemende multimorbiditeit, technologische
ontwikkelingen, nieuwe dure geneesmiddelen en veranderende wensen

van patienten en maatschappij vergen blijvende aandacht, flexibiliteit en
actie van de sector. Dit brengt veranderingen in de bestaande
zorginfrastructuur met zich mee. Dit uit zich onder andere in het

verlenen van zorg dichter bij mensen thuis als dat kan, dan wel verder
weg als het omwille van de kwaliteit en doelmatigheid moet. Of het
vervangen van zorg door andere zorg, zoals e-health, met gelijkwaardige

of beter medisch-inhoudelijke kwaliteit van zorg.
Deze veranderingen hebben gevolgen voor het aanbod van en de
organisatie van ziekenhuiszorg. Met de ondertekening van het
'Hoofdlijnenakkoord 2019-2023 medisch specialistische zorg' is dit

onderkend. Het is te verwachten dat het aantal instellingen voor medisch
specialistische zorg, waaronder ziekenhuizen, de komende jaren zal
dalen.

Daarnaast geldt dat ieder ziekenhuis uniek is in zijn aard, omvang,
organisatie en geografische ligging. Dit maakt dat er niet een limitatieve
opsomming te geven is van indicatoren die blijk geven van een
kwetsbare financiele situatie. Veelal zal het gaan om een combinatie van
indicatoren. Denk bijvoorbeeld aan ratio s op het vlak van liquiditeit, en
ziekteverzuim, een hoog percentage extern ingehuurd personeel. Maar
ook andere zaken zoals verzoeken tot extra bevoorschotting door de
zorgverzekeraar en wisselingen in raad van bestuur zijn signalen die van

invloed kunnen zijn op de mate van financiele gezondheid en de
veerkracht van een ziekenhuis. Zo stonden bijvoorbeeld in de Benchmark
ziekenhuizen BDO 2017: alles onder controie? over het jaar 2016,
1 httDs://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC 21832 22/1/. Met deze beleidsregel sluiten we

aan op de in de praktijk geidende normen voor acht- en aanrijtijden van (acute)
zorg. Bij de aanrijtijden voor acute zorg vormt de lijst van gevoelige ziekenhuizen van

het RIVM het uitgangspunt. Ook staat vermeld dat de uitvoering van de zorgplicht
onder meer behelst dat een zorgverzekeraar handelt naar het verkregen inzicht over

knelpunten in de toegankelijkheid (bijvoorbeeld bij een faillissement) en waar nodig
consequenties daaraan verbindt.

Kenmerk

318437/489740
Pagina

2 van 4

Nederlandse Zorgautoriteit

ziekenhuizen 'lager dan de ziekenhuizen van de NIC Groep, die niet
failliet zijn gegaan en waarbij de gesprekken met zorgverzekeraars die
wij hebben gevoerd niet leiden tot direct zorgen over de continui'teit.

Kenmerk

318437/489740
Pagina

Aanpak onderzoek
De NZa heeft bij haar onderzoek gebruik gemaakt van de Benchmark
ziekenhuizen BDO 2018: zorginfarct dreigt over bet jaar 2017. In
aanvulling hierop hebben financiele analisten van de NZa ook zelfstandig
een analyse gemaakt op basis van historische financiele gegevens. De
geconsolideerde jaarrekeningen van alle ziekenhuizen over 2017, en de
financiele ontwikkeling over een periode van de jaren 2014-2017, zijn
bekeken. Ziekenhuizen die op basis van onze eigen analyse aandacht
behoefden, zijn verdiepend onderzocht om na te gaan wat de oorzaken
hiervan zijn.

De ziekenhuizen die op basis van het BDO benchmark een onvoldoende
scoorden zijn besproken met de zorgverzekeraar die marktleider is in de
regio van het betreffende ziekenhuis. Door middel van interviews is
nagegaan wat de aanleiding is voor de slechtere financiele positie, welke
maatregelen de zorgverzekeraar ten aanzien van het ziekenhuis neemt

en hoe de zorgverzekeraar borgt aan zijn zorgplicht te blijven voldoen.
In deze gesprekken is tevens gevraagd of er nog andere ziekenhuizen
zijn die volgens zorgverzekeraars in een kwetsbare financiele situatie
verkeren.

Bevindingen
Uit de gesprekken met zorgverzekeraars en onze analyse van de

financiele cijfers van ziekenhuizen heeft de NZa het inzicht verkregen dat
er geen aanleiding is om aan te nemen dat er op korte termijn opnieuw
een ziekenhuis failliet gaat. Zorgverzekeraars voeren intensieve

gesprekken met ziekenhuizen die kampen met een uitdagende financiele
positie en zoeken samen met deze ziekenhuizen naar een duurzame
oplossing voor de toekomst.
Vanwege de veranderingen in het zorglandschap, zoals eerder in deze

brief benoemd, is het noodzakelijk dat zorgverzekeraars en ziekenhuizen
met een uitdagende financiele situatie zoeken naar de wijze waarop een
duurzaam zorgaanbod in de regio kan worden georganiseerd. We hebben
geconstateerd dat deze gesprekken worden gevoerd en zij samen
zorgdragen voor maatwerkoplossingen voor ziekenhuizen met een

uitdagende financiele positie. Zo kan bijvoorbeeld worden ingezet op
gecontroleerde afbouw van (een deel van) de zorg en/of reductie van
kosten. Maar ook zien we dat zorgverzekeraars, indien passend op basis

van zorgvraag, ziekenhuizen in staat stellen om te anticiperen op de
eerder beschreven veranderende infrastructuur door financiele ruimte te

creeren. Bijvoorbeeld doorflexibel om te gaan met bevoorschotting en
door, indien mogelijk, meerjarenafspraken te maken met het betreffende
ziekenhuis.
Hoe verder
De NZa ziet er op toe dat zorgverzekeraars op een goede wijze invulling

geven aan hun zorgplicht. Tijdige informatie over mogelijke knelpunten
bij het voldoen aan de zorgplicht is daarbij essentieel. We zullen met
zorgverzekeraars in gesprek blijven over ziekenhuizen die zich bevinden
in een uitdagende financiele situatie en de maatregelen die zij nemen om
de continui'teit van zorg te borgen.

3 van 4

Nederlandse Zorgautoriteit

Tevens hebben wij zorgverzekeraars gevraagd ons proactief te
informeren indien de financiële situatie bij ziekenhuizen verandert.
Daarnaast zullen we uw ministerie en zorgverzekeraars in gesprek gaan
over een goed 'early warning'-systeem dat recht doet aan ieders
verantwoordelijkheid, in lijn met de toezeggingen die u daarover hebt
gedaan aan de Tweede Kamer. Daar waar afbouw van zorg noodzakelijk
of wenselijk is, zullen wij er samen met IGJ op toezien dat dit zorgvuldig
gebeurt en dat de kwaliteit en continuïteit van zorg door alle betrokken
partijen wordt geborgd.

Kenmerk

318437/489740
Pagina

4 van 4