Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 689

Herziening Zorgstelsel

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 880

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2017
Op 6 december 2017 heeft de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport mij verzocht om voor de begrotingsbehandeling te
reageren op het rapport «Prijs- en volume-effecten van ziekenhuisfusies»
dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) op 5 december heeft
gepubliceerd.1 Met deze brief voldoe ik aan dat verzoek. Ik ga in op de
resultaten en belangrijkste conclusies en geef mijn reactie daarop. Het
rapport is als bijlage bij deze brief toegevoegd2.
Kernboodschap
De hoofdlijn van deze brief is als volgt:
• De onderzoeksresultaten zijn in combinatie met andere ontwikkelingen
in de markt, aanleiding voor de ACM om de aandacht voor de
concurrentierisico’s van ziekenhuisfusies aan te scherpen.
• De resultaten van het onderzoek laten zien dat er een indicatie bestaat
voor een prijsstijging van de zorg van gefuseerde ziekenhuizen ten
opzichte van de prijs van zorg van niet-gefuseerde ziekenhuizen.
• Het is goed dat de ACM onderzoek doet naar de effecten van ziekenhuisfusies en dat de ACM kijkt naar de mogelijke risico’s van
ziekenhuisfusies.
Onderzoeksresultaten
In het rapport «Prijs- en volume-effecten van ziekenhuisfusies» start de
ACM met een beschrijving van de belangrijkste bevindingen van nationaal
en internationaal onderzoek naar de prijs-, volume- en kwaliteitseffecten
van ziekenhuisfusies. De (inter)nationale onderzoeken naar prijseffecten
laten volgens de ACM zien dat er na een fusie in algemene zin vaak
prijsstijgingen plaatsvinden. In de meeste onderzoeken is echter alleen
naar ziekenhuisfusies in de Verenigde Staten van Amerika gekeken. De
1
2

kst-29689-880
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-ziet-meer-concurrentierisicos-bij-ziekenhuisfusies.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 689, nr. 880

1

volume-effecten van ziekenhuisfusies zijn nog maar beperkt onderzocht
en de onderzoeken die zijn gedaan, leiden volgens de ACM niet tot een
eenduidige conclusie. Er zijn aanwijzingen dat het volume na fusies
relatief daalt maar ook dat het volume relatief stijgt. Uit (inter)nationale
onderzoeken die in het verleden zijn gedaan naar de kwaliteitseffecten van
een fusie komt naar voren dat er geen sterk empirisch bewijs is dat fusies
bijdragen aan de kwaliteit van zorg. Dit bleek ook uit het eerdere
onderzoek dat Significant in 2016 in opdracht van de ACM heeft uitgevoerd naar de effecten van fusies op kwaliteit.3
De ACM onderzoekt in het nu voorliggende rapport de impact van fusies
op prijs en volume door middel van de zogenoemde «Difference-inDifference» methode, waarbij wordt gekeken naar het verschil tussen de
verwachte en de werkelijke ontwikkeling van prijs en volume na een fusie.
In het onderzoek zijn 12 fusies van algemene ziekenhuizen meegenomen
die hebben plaatsgevonden in de periode 2007 tot en met 2013. Er is
onderscheid gemaakt naar patiëntgroep en de declaratiegegevens van 62
van de 65 patiëntgroepen zijn meegenomen in de analyse.
Uit de resultaten van de analyse komt volgens de ACM naar voren dat er
een indicatie bestaat voor een prijsstijging van de zorg van gefuseerde
ziekenhuizen ten opzichte van de prijs van zorg van niet-gefuseerde
ziekenhuizen. De resultaten geven ook een indicatie dat het initiële
prijseffect van de fusie na enkele jaren iets afzwakt maar dat het
merendeel van de prijsstijgingen blijft bestaan. Het volume van zorgproducten na een fusie ontwikkelt zich nauwelijks anders dan het volume van
niet gefuseerde ziekenhuizen. Tussen de individuele fusies in het
onderzoek ziet de ACM wel verschillen in de relatieve volumeontwikkeling. De belangrijkste conclusie is volgens de ACM dat bij de
meeste patiëntgroepen een relatieve prijsstijging optreedt na de fusie. De
relatief hogere prijs gaat niet samen met een aantoonbare verbetering van
de kwaliteit.
Op basis van de onderzoeksresultaten in combinatie met andere ontwikkelingen in de markt, heeft de ACM toegelicht haar aandacht voor de
concurrentierisico’s te verscherpen. Verscherpt toezicht is volgens de ACM
nodig omdat uit het onderzoek blijkt dat het onderzoek laat zien dat prijzen
relatief gezien lijken te stijgen, terwijl eerder al was gebleken dat de
kwaliteit van de zorg niet aantoonbaar verbetert na een fusie. Het
verscherpte toezicht betekent dat de ACM mogelijk vaker mededingingsproblemen constateert. Hierdoor zal de ACM mogelijk eerder ziekenhuisfusies verbieden.
Beleidsreactie
Ik vind het goed dat de ACM onderzoek doet naar de effecten van
ziekenhuisfusies. Het vorige kabinet heeft een impuls gegeven aan de
capaciteit van de ACM, juist om te investeren in meer kennis en expertise
van de zorg.4 Het is goed dat de ACM hier mee aan de slag is gegaan en
dat de resultaten hiervan nu zichtbaar worden.
Eén van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek is volgens de
ACM dat bij de meeste patiëntengroepen een relatieve prijsstijging
optreedt na de fusie. Deze relatief hogere prijs gaat niet samen met
aantoonbare verbetering van kwaliteit concludeert de ACM op basis van
eerder onderzoek. Dit is onwenselijk. Het is niet in het belang van
patiënten en verzekerden wanneer ziekenhuisfusies leiden tot stijgende
3
4

https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/16256/Ziekenhuisfusies-en-kwaliteit-van-zorg.
Kamerstukken 29 689 en 31 765, nr. 757.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 689, nr. 880

2

prijzen, zonder dat hier een kwaliteitsverbetering tegenover staat. Ik vind
het dan ook goed dat de ACM concludeert haar aandacht voor de
concurrentierisico’s van ziekenhuisfusies aan te scherpen. Dit kan
betekenen dat de ACM mogelijk eerder een mededingingsprobleem
constateert en ziekenhuisfusies eerder verbiedt. Ik vind het belangrijk dat
de ACM kijkt naar de mogelijke risico’s van ziekenhuisfusies en er scherp
op toeziet dat patiënten en verzekerden geen nadelen ondervinden van
fusies tussen ziekenhuizen.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 689, nr. 880

3