Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 764

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 23 september 2014
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 4 september 2014
overleg gevoerd met Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken
over dierenwelzijn.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Verheijen
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-28286-764
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

1

Voorzitter: Van Dekken
Griffier: Van Bree
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Van Dekken, Dik-Faber, Van
Gerven, Heerema, Ouwehand en Thieme,
en Staatssecretaris Dijksma van Economische Zaken, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van haar ministerie.
Aanvang 10.04 uur.
De voorzitter: Goedemorgen. Ik heet iedereen van harte welkom bij het
algemeen overleg van de vaste commissie voor Economische Zaken
inzake het dossier dierenwelzijn. Ik heet de Staatssecretaris van Economische Zaken en haar staf van harte welkom. Die staf is overigens wel
uitgebreider dan de meneer die nu rechts van mij zit. Ik heet ook de
woordvoerders van harte welkom. Ik denk dat er nog wel een paar bij
zullen komen. Natuurlijk ook een hartelijk welkom aan de mensen op de
publieke tribune en aan de mensen die het debat volgen via internet.
We hebben een maximale spreektijd van acht minuten per woordvoerder
in eerste termijn afgesproken. De leden hoeven zich niet aan die termijn te
houden; het mag ook minder. Daarnaast sta ik twee korte interrupties toe.
Ik zit vandaag voor en vervang Sjoera Dikkers maar zal als laatste spreker
van de zijde van de Kamer ook een bijdrage leveren.
Het woord is aan mevrouw Thieme, die spreekt namens de PvdD. Dat doet
mevrouw Ouwehand eveneens. Beiden hebben dus een spreektijd van
vier minuten maximaal.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Regeren is vooruitzien, maar geldt
dat ook voor delegeren? Voor het afschuiven en doorschuiven van
verantwoordelijkheden? Voor greenwashing in plaats van echt de kansen
voor vergroening pakken? Ik ken de Staatssecretaris als iemand met
ambities. Nadat de verantwoordelijkheid voor de controles op diertransporten jarenlang was door- en afgeschoven, nadat jarenlang greenwashing met mooie namen als «quality systems lifestock logistics» het zicht
op de akelige werkelijkheid ontnam dan wel vertroebelde, besloot deze
Staatssecretaris tot een daadkrachtige stap: het toezicht weer volledig in
overheidshanden leggen; stoppen met afschuiven, stoppen met
doorschuiven, stoppen met greenwashing. Hulde daarvoor, oprechte
hulde, ook met betrekking tot het verbod op de nertsenfokkerij. Ik hoor
graag de laatste stand van zaken op dat punt.
Het is goed dat de Staatssecretaris daadkracht toont. Aan de andere kant
dringt zich wel de vraag op waarom de Staatssecretaris met veel andere
dierenwelzijnsonderwerpen exact dat doet waarmee haar voorgangers de
fout ingingen: afschuiven, doorschuiven en greenwashing. Neem mijn
aangenomen motie om te stoppen met het levend aan slachthaken
hangen van pluimvee. De Staatssecretaris verschuilt zich achter Europa en
is bereid om haar goedkeuring te stempelen op de initiatieven van de
slachtsector. Doorschuiven en afschuiven, met greenwashing als alibi: het
klinkt groen, dus het is goed. Waarom wil de Staatssecretaris niet op zoek
gaan naar wettelijke mogelijkheden om de dieren te beschermen?
Hoe staat het overigens met het convenant onverdoofd ritueel slachten?
Klopt het dat de wetenschappelijke commissie door onenigheid niet
functioneert?
Ik kom te spreken over het Ingrepenbesluit, doorgeschoven en
afgeschoven sinds 2001. Er is echter goed nieuws, want de Staatssecretaris zegt een einde te willen maken aan de standaardkeizersnede bij
dikbilkoeien. Deze koeien zijn zo doorgefokt op dikke billen voor de
biefstuk dat natuurlijk bevallen niet meer mogelijk is; het bekken van de
moederkoe is daarvoor te smal en het kalf te groot. Na een keizersnede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

2

heeft de koe veel langer pijn dan normaal en neemt bovendien de kans op
ontstekingen, vergroeiingen en bloedingen toe. Helaas dreigt het ook in
dit geval bij mooie woorden te blijven De Staatssecretaris lijkt te gaan
doorschuiven en afschuiven. De sector mag namelijk zelf met een plan
van aanpak komen. En waar komt de sector mee? Een fokprogramma
voor dikbilkoeien met een breder bekken. Natuurlijk komt er geen
concessie aan de hoeveelheid vleesproductie per koe, nee, het dier moet
worden aangepast om maar zo veel mogelijk vlees te produceren. Maar
ja, het klinkt groen. Ook hier zien we dus greenwashing als alibi voor het
doorschuiven en afschuiven van verantwoordelijkheden. Ziet de Staatssecretaris dat zij gaat lijden aan hetzelfde uitstelgedrag als haar
voorgangers?
Veel hondenrassen zijn letterlijk ziek gefokt. De Engelse bulldog is bewust
gefokt op een platte snuit en kan hierdoor nauwelijks ademen. Daar helpt
geen nieuwe DNA-bank tegen. De rashondenfokkers hebben het «fairfok»
genoemd. Dat verkoopt lekker. Een schoolvoorbeeld van greenwashing op
het gebied van dierenwelzijn. Experts en dierenbeschermingsorganisaties
hebben er geen goed woord voor over. Er moet natuurlijk een einde
komen aan het onethisch doorfokken op uiterlijke kenmerken, maar we
zien dat de Staatssecretaris de greenwashing omarmt en haar verantwoordelijkheid doorschuift en afschuift.
Dan kom ik op het houdverbod. Heeft de Staatssecretaris al een gesprek
gevoerd met de Minister van Justitie over een levenslang houdverbod
voor dierenbeulen? Wat is dan de uitkomst van dat gesprek?
Ik rond af. Gisteren werd in een Kamerhoorzitting door de inspecteurgeneraal van de NVWA gezegd dat er in de dierhouderijen sprake is van
een gebrek aan ethisch besef. Hij wees erop dat zelfregulering te ver kan
doorschieten. Ik roep de Staatssecretaris op tot een «geen woorden maar
daden»-beleid. Een grote Partij van de Arbeid met een diervriendelijk
verkiezingsprogramma heeft grote verwachtingen gewekt bij de kiezers.
Nu er geen enkele belemmering voor diervriendelijk beleid in het
regeerakkoord staat, nu collega Buma bekeerd lijkt en nu een PvdAStaatssecretaris het voor het zeggen heeft, zou het een onvergeeflijke fout
zijn om deze kansen voor open doel te missen. Het zal niet alleen de PvdA
maar de gehele politiek aangerekend worden wanneer diervriendelijke
maatregelen uitblijven en er onder druk van de VVD en commerciële
belangen gekozen wordt voor doorschuiven en afschuiven. Een gewaarschuwd Staatssecretaris telt voor twee.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ook vanuit mijn kant waardering
...
De voorzitter: We wachten een minuutje, dan houdt de bel weer op.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik eindigde met het uitspreken van mijn
waardering. Die kon nu een minuutlang resoneren. Dat was misschien wel
prettig voor de Staatssecretaris! Deze Staatssecretaris heeft laten zien dat
zij oog heeft voor de problemen die spelen in ons land op het gebied van
dierenwelzijn. Waardering daarvoor. Waardering dat zij zegt dat wilde
dieren in een circus niet meer van deze tijd zijn. Waardering dat zij actie
wil ondernemen tegen impulsaankopen van gezelschapsdieren.
Waardering dat zij de broodfok wil aanpakken en een positieflijst wil
invoeren. Prachtig. Dat zijn mooie, daadkrachtige voornemens.
Daarmee zijn wij er echter nog niet. Immers, als wat we uiteindelijk doen,
neerkomt op afschuiven van de verantwoordelijkheid en greenwashing, is
er nog geen dier geholpen. Neem de impulsaankopen. We weten allemaal
dat het verhandelen van dieren via aanbiedingssites als Marktplaats
impulsaankopen in de hand werkt. Mensen beginnen ondoordacht aan
een dier en vervolgens komen veel van die dieren in de opvang terecht of
worden simpelweg verwaarloosd of op straat gedumpt. Het zorgt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

3

illegale handel en het trekt broodfokkers aan die alleen gericht zijn op
winstbejag. Je hoopt dan dat een Staatssecretaris die stevige woorden
daarover spreekt ook doorpakt en er niet voor kiest om de advertentiesites
zelf recht te laten trekken wat krom is. Kan de Staatssecretaris toezeggen
dat zij haar aanpak wat betreft impulsaankopen meetbaar en inzichtelijk
maakt voor de Kamer, zodat we kunnen beoordelen of het beleid dat zij nu
voert daadwerkelijk zoden aan de dijk zet? Hoe zit het in dit kader met de
uitvoering van de motie die opriep om in kaart te brengen hoe de
gezelschapsdierensector inclusief de opvang er op dit moment aan toe is?
Bij ons heerst grote teleurstelling ten aanzien van het verbod op de
circusdieren. Toen het regeerakkoord gepresenteerd werd, was de
Staatssecretaris klip-en-klaar: het hoeft geen moeite te kosten, we zijn er
zo mee klaar. Inmiddels zijn we twee zomers verder en ligt er nog steeds
geen voorstel voor een verbod. Het moest zelf zo ver komen dat
gemeenten een brief aan de Staatssecretaris hebben gestuurd om te
vragen: waar blijf je nou; wij willen die circussen met wilde dieren niet in
onze gemeente toelaten, maar zolang een landelijk verbod uitblijft,
kunnen we niets. Kan het wetsvoorstel of het besluit vandaag nog naar de
Kamer komen? We hebben er lang genoeg de tijd voor gehad.
Dan kom ik te spreken over de positieflijst. Complimenten aan de
Staatssecretaris dat zij dit onderwerp eindelijk oppakt. Maar waarom moet
het zo lang duren voordat de lijst wordt ingevoerd? Wordt de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een goede lijst niet te veel afgeschoven en
weggepolderd in het overleg met een sector die er belang bij heeft om
geld te blijven verdienen aan de verkoop van dieren zoals wasberen,
luipaarden en allerlei andere dieren die niet geschikt zijn voor een
huiskamer of een Nederlandse tuin?
De Staatssecretaris heeft in krachtige bewoordingen gezegd dat zij
dolfijnenslachtingen afkeurt, dat zij die afschuwelijk vindt en dat zij er alles
aan zal doen wat zij kan om die te stoppen. De belofte om voordat de
internationale walvisconferentie weer plaatsvindt – over een of twee
weken – duidelijk te maken wat de Nederlandse inzet zal zijn, is echter niet
nagekomen. Waar voelt de Staatssecretaris dan haar verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld voor de slachtingen op de Faeröer, waar nota bene
Denemarken zich nu ook mee heeft bemoeid door de marine in te zetten
voor het oppakken van demonstranten? Ook de slachtingen in Japan gaan
weer van start. Kan de Staatssecretaris haar inzet nu naar de Kamer
sturen? Mogen wij erop rekenen dat het een stevige aanpak zal zijn om zo
de dolfijnenslachtingen eindelijk te stoppen?
De voorzitter: Mevrouw Ouwehand, wilt u afronden?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ja, voorzitter.
De Staatssecretaris is jammer genoeg niet de enige die haar verantwoordelijkheid afschuift. Haar plan van aanpak voor het terugdringen van
dierproeven ligt al heel lang in de Kamer. Op dit moment is het verzet
tegen dierproeven in de maatschappij heel groot, vanwege aangekondigde dierproeven op labradors in Maastricht. De Kamer moet op dit punt
zichzelf eens in de ogen kijken wat betreft het afschuiven van verantwoordelijkheden en greenwashen. We zeggen allemaal dat we dierproeven niet
moeten doen als het niet absoluut noodzakelijk is en dat we er alles aan
willen doen om ze terug te dringen, maar een algemeen overleg erover
agenderen is kennelijk te veel gevraagd. Niet alleen de Staatssecretaris
moet hard aan de slag, ook de Kamer moet doen wat zij belooft.
De heer Heerema (VVD): Voorzitter. Voor dit AO over dierenwelzijn zal ik
mijn bijdrage in twee delen knippen. Het eerste deel gaat over huisdieren,
het tweede deel over landbouwhuisdieren.
Afgelopen augustus heb ik werkbezoeken gebracht aan onder andere een
dierenasiel, de Dierenbescherming en Diergaarde Blijdorp. Bij al deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

4

bezoeken was de positieflijst, soms ietwat onverwacht, een van de
gespreksonderwerpen. Binnen de dierentuinwereld is er met de komst
van de positieflijst een opvallende ontwikkeling op gang gekomen.
Particulieren die thuis een aantal diersoorten houden, doen een poging
om een dierentuinvergunning te krijgen, niet omdat zij zo graag een
dierentuin willen hebben, maar om de positieflijst te omzeilen. Het besluit
dat betrekking heeft op de dierentuinen zegt dat een aanvraag kan worden
ingediend bij een aantal van tien verschillende soorten en een openstelling van slechts zeven dagen per jaar. Ik heb drie vragen aan de
Staatssecretaris. Is zij op de hoogte van deze route? Is dit wat beoogd
wordt met de positieflijst? Waarom helpt het ministerie bij het in orde
krijgen van dit soort aanvragen?
Ik ben geen voorstander van de positieflijst. Een liberaal kán ook geen
voorstander zijn van zo’n lijst, omdat deze de vrijheid van het individu
veel te veel inperkt. Ik ben wel voorstander van het maken van een zo
goed mogelijke match tussen het baasje en het beestje. De positieflijst is
volgens mij niet de oplossing; het gaat om de kennis over het beestje bij
het baasje. Een mooi voorbeeld vond ik op het dierenasiel waar ik ben
geweest.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): De heer Heerema is een relatief nieuwe
VVD-woordvoerder op het gebied van niet-productiedieren – zo noemen
ze dat bij de VVD – maar de VVD was altijd voorstander van een positieflijst. De Kamer heeft volgens mij vrijwel unaniem jarenlang om zo’n lijst
gevraagd. En nu gaat de Staatssecretaris ermee aan de slag en dan laat de
VVD haar gewoon vallen en zegt zonder blikken of blozen niet voor een
positieflijst te zijn. Vindt de VVD dat verantwoordelijk bestuur, een partij
als de VVD waardig? Is de VVD bereid om de Staatssecretaris tegemoet te
komen in het uitvoeren van iets waarom deze partij zelf jarenlang heeft
gevraagd?
De voorzitter: Dat zijn vijf vragen in één. De heer Heerema mag proberen
een eenduidig antwoord te geven.
De heer Heerema (VVD): Inderdaad, de positieflijst is iets waar wij om
gevraagd hebben, maar de uitwerking ervan lijkt niet op wat wij graag
willen. Ik probeerde duidelijk te maken dat een liberaal vrijheid voor het
individu wil. Die vrijheid is er met de positieflijst niet. Heel veel kan niet
meer. Wij willen ervoor zorgen dat er een zo goed mogelijke match komt
tussen het baasje en het beestje. Volgens ons zijn daar betere oplossingen
voor dan de positieflijst. Volgens mij heeft mevrouw Ouwehand dat in
haar termijn ook aangegeven. Ik had het idee dat wij elkaar daar wel
zouden kunnen vinden. Ook mevrouw Ouwehand vraagt immers of er
geen betere voorlichting moet komen, zodat er uiteindelijk meer kennis is
over het beestje dat bij het baasje komt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat heb ik niet gezegd. Voorlichting is altijd
goed, maar als de heer Heerema gaat strooien met belangrijke principes
in onze samenleving, zoals het liberalisme, doet hij er goed aan om zich te
realiseren dat een liberaal ook vindt dat weerloze wezens niet zomaar
mogen worden overgeleverd aan de grillen van de markt. Ik heb sterk de
indruk dat de VVD haar principes – ze wilde een positieflijst om te
voorkomen dat dieren die niet geschikt zijn voor de Nederlandse tuin ...
De voorzitter: Wat is uw vraag?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Mijn vraag is simpelweg: is de VVD bereid
om toe te geven dat zij weliswaar voor een positieflijst was, maar dat zij
bij het minste of geringste gezeur van de sector haar principes laat varen
en dus de Staatssecretaris laat spartelen, terwijl die ervan uit mocht gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

5

dat de Kamer haar voluit zou steunen bij het invoeren van een
positieflijst?
De heer Heerema (VVD): Nee. De terminologie die mevrouw Ouwehand
gebruikt, «overlaten aan de grillen van de markt», is gewoon niet van
toepassing. Als VVD’er heb ik daar echt wel mijn eigen mening over.
Voorzitter. Ik ga verder met het voorbeeld dat ik aantrof bij het dierenasiel
waar ik ben geweest. Daar kijken ze heel goed of een hond of een kat bij
de beoogde eigenaar past. Als ze twijfels hebben, geven ze die hond of kat
simpelweg niet mee. Dat is matchen van behoefte en kennis en zo zou het
ook bij andere soorten moeten gaan. Door de positieflijst kijken we niet
meer naar een goede match tussen baasje en beestje, maar sluiten we op
voorhand allerlei goede baasjes uit, puur en alleen omdat het houden van
het betreffende dier wellicht meer kennis vereist. Dat mag in onze optiek
geen argument zijn. De kennis van het houden van dieren kan namelijk
door iedereen worden opgedaan.
In plaats van verbieden kunnen we beter inzetten op goede voorlichting,
zodat de juiste kennis aanwezig is als een dier wordt aangeschaft. Die
kennis kan er bijvoorbeeld toe leiden dat het aspect van volksgezondheid
een argument is om het dier uiteindelijk niet aan te schaffen. Welke
verdere mogelijkheden zijn er bekeken om ervoor te zorgen dat het
beestje wel bij het juiste baasje terechtkomt? Heeft de Staatssecretaris
daar voorbeelden van?
Dan is er nog het aspect van gelijke monniken, gelijke kappen. De
argumenten om een diersoort niet op de positieflijst te plaatsen, komen
onder andere voort uit mogelijk agressief gedrag bij het dier. De informatie die ik heb, geeft echter aan dat de meeste incidenten voorkomen
met honden en katten, twee soorten die gelukkig wél op de positieflijst
staan, want ik moet er niet aan denken dat Bello, Fikkie, Lola, Snorremans
of mijn eigen hond Freddie niet meer gehouden zouden mogen worden. Ik
heb in dit kader een tweetal vragen aan de Staatssecretaris. Hoe wordt het
mogelijk agressieve gedrag van honden en katten beoordeeld ten opzichte
van diersoorten die uit oogpunt van vergelijkbaar mogelijk agressief
gedrag juist niet op de positieflijst staan? Is de positieflijst daarmee
juridisch waterdicht, als op basis van deze vergelijking een mogelijk
agressieve diersoort niet op de lijst staat en een dier dat aantoonbaar
agressiever is, wel?
Er viel mij iets op bij het uitgangspunt voor de positieflijst. Ik wil de
betreffende zinsnede graag aanhalen. «Het kan echter in een uitzonderlijk
geval onder zeer speciale randvoorwaarden die alleen door een enkele
gespecialiseerde houder te verwezenlijken zijn, aanvaardbaar zijn de soort
toch te houden.» Deze zin triggerde mij. Er is dus een uitzondering op de
positieflijst mogelijk. Hoe dan, ontgaat mij echter. En wie bepaalt of deze
ontheffing gegeven wordt? Ik wil graag de toezegging van de Staatssecretaris dat er een volstrekt helder kader komt, zodat duidelijk is wanneer een
ontheffing gegeven kan worden.
Ik vat samen. Er zit een kronkel in het Dierentuinenbesluit. Er is onduidelijkheid over de uitzonderingsmogelijkheden voor de positieflijst. De
positieflijst zorgt niet voor de beste match tussen baasje en beestje, en ik
heb niet de illusie dat deze lijst de beste oplossing is om tot beter
dierenwelzijn te komen. Wij zien veel liever dat de Staatssecretaris haar
kostbare tijd besteed aan bijvoorbeeld het stoppen van de broodfok en
rabiës vanuit Oost-Europa. Daar komen veel problemen uit voort. Ik heb
hier al eerder met collega Rutte vragen over gesteld. Het is ons een lief
ding waard als wij deze import kunnen stoppen.
Tot slot heb ik nog een aantal vragen over landbouwhuisdieren. In de
afgelopen periode hebben we veelvuldig gesproken over dierenwelzijn bij
landbouwhuisdieren. Dit heeft geleid tot een aantal voorstellen. In het
kader van het Ingrepenbesluit heeft de Staatssecretaris aangekondigd dat
het koudmerken van koeien niet langer is toegestaan. De sector heeft een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

6

ontheffing tot 2016, daarna zal deze niet meer verleend worden. Naar
aanleiding van het vorige debat hierover, heeft de Staatssecretaris
aangegeven, in overleg te zullen gaan met de sector. Graag hoor ik of
deze gesprekken hebben plaatsgevonden en wat daarvan de uitkomsten
zijn. De Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) heeft namelijk
aangegeven dat dit gesprek nog niet heeft plaatsgevonden. Er zijn op dit
moment onvoldoende praktische en welzijnsvriendelijkere alternatieven
voorhanden voor koudmerken. Het is dus zaak dat de bedrijven die dit
middel inzetten voor koeherkenning hier gebruik van kunnen maken
totdat beter alternatieven beschikbaar zijn.
Mijn collega Lodders heeft al vaker een punt gemakt van de 4-dageneis bij
varkens. Tijdens het laatste schriftelijke overleg in voorbereiding op de
Landbouwraad heeft mijn fractie nog een aantal inhoudelijke vragen
gesteld. Inmiddels heeft de sector aangegeven onderzoek te willen doen
naar de mogelijke verschillen tussen groepshuisvesting op dag 4
tegenover groepshuisvesting op dag 28. De periode september tot en met
november is hiervoor het meest geschikt. Een onderdeel van dit
onderzoek is het volgen van groepen zeugen die binnen dezelfde
bedrijven op verschillende wijzen gehuisvest worden. Een deel van de
zeugen gaat na dag 4 na inseminatie in groepshuisvesting en een deel na
dag 38. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij tegenover dit verzoek
staat? Is zij bereid om een ontheffingsverzoek met voortvarendheid te
verlenen, zodat praktijkonderzoek de gevolgen in beeld kan brengen?
Ik kom aan mijn laatste doch niet onbelangrijke punt. Na het vorige
overleg over dierenwelzijn bij landbouwhuisdieren is er vanuit de sector
nog steviger werk gemaakt van de acties die voorliggen. Tijdens de vele
werkbezoeken die mijn collega Lodders aan de verschillende sectoren
heeft gebracht, laat de sector zien dat zij naast alle andere dossiers serieus
werk maakt van dierenwelzijn. Of het nu gaat over de voortgang van het
onthoornen van geiten, afspraken over het couperen van varkensstaarten
of de Kip van morgen, de sector is er zeer serieus mee aan de slag. Dit laat
zien dat de sector haar verantwoordelijkheid neemt. Extra regels zijn wat
de VVD betreft overbodig. Wij zien graag dat door goed overleg met de
betrokken sectoren en brancheorganisaties stappen worden gezet die op
draagvlak kunnen rekenen.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Baalt de Staatssecretaris ook zo?
Baalt de Staatssecretaris ook zo van het feit dat we een klein jaar geleden
werden opgeschrikt door filmpjes van angorakonijnen bij wie levend de
haren werden uitgetrokken en van wasbeerhondjes die levend werden
gevild? Dat is onmenselijk en walgelijk. Ook de Staatssecretaris leek onder
de indruk en zou in actie komen. Nu blijkt dat er niets is veranderd. Een
vrijblijvend gesprek en de sector gaat eerst eens rustig het probleem in
kaart brengen. Waarom slaat de Staatssecretaris niet met haar vuist op
tafel? Er moet op korte termijn vanuit de sector een garantie komen dat in
Nederland geen producten van levend geplukte of levend gevilde dieren
in de schappen liggen. Anders moet de Staatssecretaris maar met
maatregelen komen om de verkoop van dergelijke producten onmogelijk
te maken. Ik overweeg een motie op dit punt.
Ook ben ik erg teleurgesteld over het niet-uitvoeren van de motie uit 2011
over de kantelbox. Bij een dergelijke slachtmethode wordt een dier in een
box gezet die vervolgens op de kop wordt gekanteld. Dit is zeer stressvol
voor het dier en de Kamer wil dan ook dat dit verboden wordt. Komt de
Staatssecretaris voor het einde van het jaar met een verbod? Moties
behoren immers te worden uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor de motie die
een einde beoogt te maken aan het levend aanhangen van gevogelte bij
de slacht, al eerder gememoreerd door mevrouw Thieme.
Elke varken wil stro of iets dergelijks om in te wroeten. De Europese
richtlijn zegt dat varkens permanent moeten kunnen beschikken over
voldoende materiaal om te onderzoeken en om mee te spelen, bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

7

beeld stro, hooi en houtzaagsel. De Kamer vraagt de Staatssecretaris in
een motie daarover om daarvoor te zorgen. Wij zien nog te veel dat
varkens in kale hokken staan, met hooguit een saaie bijtring. Ons voorstel
sluit bovendien aan bij de motie van collega Van Dekken over het
niet-couperen van staarten. Wanneer is dit geregeld?
Ik kom op een ander belangrijk en positief onderwerp, namelijk de
positieflijst. Wij wachten al sinds 2010, dat was destijds de deadline. Wat
is nu het tijdtraject? We zijn in hoofdlijnen tevreden met de opgestelde
lijsten: een korte positieflijst en een wat langere pass-lijst van moeilijk te
houden dieren. Het voorzorgsprincipe is daarbij cruciaal: een dier mag
niet gehouden worden tenzij aangetoond is dat het wel gehouden kan
worden. Onderschrijft de Staatssecretaris dit uitgangspunt? Wil zij
hierover een heldere uitspraak doen?
Onderschrijft de Staatssecretaris ook dat informatie van de houder niet
voldoende is als deze informatie niet wordt ondersteund door de
wetenschap? Dieren moeten per soort bekeken kunnen worden. Bijvoorbeeld de zwartstaart- en de witstaartprairiehond zullen mogelijk
geclusterd worden, ofschoon de witstaartvariant in winterslaap gaat en de
zwartstaart nauwelijks of niet. Wat ons betreft mogen de moeilijk te
houden dieren van de pass-lijst straks alleen worden gehouden door
leden van verenigingen van experts. Daarbij kan met certificering gewerkt
worden en zijn verenigingen mede verantwoordelijk voor de naleving
binnen de eigen gelederen van verplichte, openbare, bindende houdvoorschriften. Is de regering voornemens om de handhavingscapaciteit op te
schroeven? Zo nee, hoe wil zij dan gaan handhaven? Immers, de
handhaafcapaciteit is nu al onvoldoende. Mensen uit het veld klagen heel
vaak dat wanneer er dan eindelijk tot vervolging wordt overgegaan, het
OM en de rechterlijke macht de capaciteit en de kennis niet hebben om te
vervolgen. Gaat de Staatssecretaris daar iets aan doen?
Wij hebben een brandbrief ontvangen van de Dierenbescherming, die zegt
dat de handhavingscapaciteit van de landelijke inspectiedienst overduidelijk tekortschiet. Wordt hiervoor extra geld vrijgemaakt?
Ten aanzien van het nertsenverbod is afgesproken dat er flankerend beleid
komt. Hoe staat het met de realisatie daarvan?
Ik vind het goed dat er een voorstel ligt van de Raad voor Dierenaangelegenheden om het probleem van de bijtende honden aan te pakken. Hoe
gaat de Staatssecretaris hier voortvarend mee aan de slag? In onze visie is
de eigenaar van een hond verplicht om voorzorgsmaatregelen te nemen
om bijtincidenten te voorkomen. Bij een gewone hond hoeft er niets te
gebeuren. Bij een stoute hond kun je besluiten die dan maar op cursus te
doen. Echter, bij een valse hond of een hond van een gevaarlijk ras moet
er een muilkorf worden gebruikt. De eigenaar heeft dus de plicht tot
voorzorg en is daarnaast aansprakelijk in het geval dat het misgaat. Wat
ons betreft moet de burgemeester ruime mogelijkheden krijgen om deze
plicht tot voorzorg, met name middels een muilkorf, af te dwingen als er
reden is om aan te nemen dat dit nodig is. In hoofdlijnen staan wij ook
achter de voorstellen tot wetswijziging die er liggen.
In het rapport wordt tevens geadviseerd om een houdverbod als
gedragsaanwijzing mogelijk te maken. Gaat de Staatssecretaris hier nu
eens een flinke klap op geven? Immers, het houdverbod als zelfstandige
straf is door de Kamer unaniem afgesproken, zoals de Staatssecretaris
ook wel weet.
Het doorfokken van honden en andere huisdieren moet effectief worden
tegengegaan. Ik vind het onbegrijpelijk dat er stamboekerkenning wordt
gegeven aan stamboeken waar een groot deel van de dieren erfelijke
ziektes heeft. Hoe kan dit? Is de Staatssecretaris het met ons eens dat de
overheid geen zieke stamboeken moet erkennen? Hetzelfde geldt voor
stamboeken die structureel staartamputaties in hun gelederen hebben. Of
is de Staatssecretaris bereid om zieke stamboeken te verplichten om met
vers bloed een eind te maken aan de inteelt? Ook op dit punt overweeg ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

8

een motie. Doorgefokte dieren, zieke dieren, moeten we niet accepteren.
Dat zou ook weleens een heel effectief middel kunnen zijn.
Ik kom te spreken over de boerderijdieren. De konijnenhouderij gebeurt in
Nederland niet op een diervriendelijke wijze. Deze sociale dieren worden
in kleine, draadgazen kooitjes gehouden. Dat is toch niet meer van deze
tijd? Als legbatterijkippen niet meer kunnen, waarom kunnen legbatterijkonijnen dan wel? Ik begrijp van experts en dierenbeschermers dat alle
vleeskonijnen in drie tot vier jaar in groepshuisvesting zouden kunnen
worden gehouden en dat voor moederkonijnen met jongen semi-groepshuisvesting binnen tien jaar volledig ingevoerd kan zijn. Wil de Staatssecretaris dit nastreven? Wil zij de legbatterijen voor konijnen afschaffen?
Ook de praktijk waarbij uitgebroede kuikens in de prille, eerste fase van
hun leven zonder eten en drinken zitten, is niet meer van deze tijd.
Er is ook nog veel dierenleed bij diertransporten. Daarom is het goed dat
de Staatssecretaris de erkenning van Quality system Livestock Logistics
(QLL) heeft ingetrokken en dat nieuwe kwaliteitseisen voor diertransport
aan strenge eisen moeten voldoen. Gaat de Staatssecretaris op dat punt
nog eens goed kijken naar een lagere beladingsgraad en hogere
stahoogtes? In 2011 hebben wij een motie ingediend over gps bij
diertransport als hulpmiddel voor controle door de NVWA. Gaat de
Staatssecretaris die motie uitvoeren, zodat alle gps-informatie bij de
NVWA bekend is en er makkelijker te handhaven valt?
De voorzitter: Mijnheer Van Gerven, wilt u afronden?
De heer Van Gerven (SP): Het is niet waar, voorzitter!
De voorzitter: U hebt precies acht minuten gesproken. Ik geef u nog een
paar zinnen.
De heer Van Gerven (SP): Laat ik dan even stilstaan bij de laatste vraag.
De Staatssecretaris zou op verzoek van de gehele Kamer gaan spreken
met de eierverwerkende industrie over het niet meer gebruiken van
legbatterij-eieren voor het maken van cake en dergelijke. Hoe staat het
hiermee?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Dit is een groot AO met
heel veel onderwerpen. Ik pak er, gezien de tijd, een aantal uit waarbij ik
de vinger wil leggen en de Staatssecretaris om een reactie wil vragen.
De Staatssecretaris kiest ervoor om de 4-dageneis bij drachtige zeugen te
handhaven, maar geeft aan wel te willen kijken naar knellende gevallen. Ik
heb eerder al gepleit voor een stappenplan om achterblijvers toch richting
vier dagen te brengen. Het lijkt er namelijk op dat er nog steeds grote
weerstand bestaat in die sector. Ik refereer aan de petitie die we een
aantal maanden geleden kregen over de 1.200 varkenshouders die nog
niet aan de eisen voldeden. Dat zijn er veel. Ik ben dan ook heel benieuwd
naar de voortgang die de varkenshouderij de afgelopen maanden heeft
gemaakt. Ik hoor graag van de Staatssecretaris wat de stand van zaken op
dit moment is. Heeft de Staatssecretaris al zicht op de evidente knelgevallen? Op welke wijze worden deze bedrijven begeleid? Is hier budget
voor gereserveerd? Zijn er ontheffingen verleend voor de bedrijven die
zich hebben gemeld als knelgeval? Zo ja, hoe lang duurt dat dan? Graag
krijg ik meer duidelijkheid over de manier waarop de Staatssecretaris de
knelgevallenregeling wil invullen.
Ik kom te spreken over het QLL-systeem. De ChristenUnie is erg benieuwd
naar de initiatieven die de Staatssecretaris heeft genomen om de sector te
ondersteunen bij het inrichten van vervangende kwaliteitssystemen als
alternatief voor het QLL. Zoals we weten, deed een aantal sectoren dat
destijds goed; ik noem de schapensector. Zijn er al nieuwe kwaliteitssystemen ter goedkeuring bij de NVWA ingediend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

9

Ik kom op een onderwerp dat al meermalen is ingebracht door de
ChristenUnie, ook door mijn voorgangers, namelijk het doden van
eendagshaantjes. Vorig jaar is een motie van mij aangenomen waarin de
regering wordt opgeroepen om een maatschappelijke discussie te starten
over het huidige dominante productiesysteem in de pluimveehouderij,
waarbij het behoud van een goed verdienmodel als uitgangspunt wordt
genomen. Uiteindelijk is deze discussie gevoerd in een stakeholdersoverleg – dus geen maatschappelijke discussie – met een beperkt aantal
deelnemers. De discussie spitste zich toe op technische oplossingen om
van het eendagshaantjesprobleem af te komen. De fractie van de
ChristenUnie betreurt het dat er geen fundamentele discussie is gevoerd
over het productiesysteem in de pluimveehouderij dat dit probleem heeft
gecreëerd.
Wel ben ik blij dat de meeste stakeholders het erover eens zijn dat
genetische modificatie geen optie is. De Staatssecretaris heeft er nu voor
gekozen om de methode van In Ovo financieel te ondersteunen: geen
genetische modificatie maar wel een methode waarbij na negen dagen
broeden in het ei moet worden geprikt om het geslacht van het embryo te
kunnen bepalen. Ik heb nog wat vragen bij deze keuze. Waarom is niet
gekeken naar het onderzoek dat al sinds 2005 in Leipzig wordt uitgevoerd,
waarbij het geslacht reeds voor het broeden zonder prikken bepaald kan
worden? Ook dat is een suboptimale oplossing, maar een stap verder dan
de methode van In Ovo. Wat verwacht de Staatssecretaris aan resultaten
in de eerste helft van 2015? Ik heb het idee dat het nog wel vijf tot tien jaar
kan duren voordat geslachtsbepaling in het ei grootschalig toegepast kan
worden. Wat gaat de Staatssecretaris in de tussentijd doen om de
problematiek van het doden van eendagshaantjes te verzachten?
Het is alweer ruim anderhalf jaar geleden dat het idee voor de Kip van
morgen werd gepresenteerd. Het is een concept dat door de ketenpartners is gepresenteerd en het is natuurlijk mooi als de markt dit ook
oppakt. Wij vinden het goed dat ook de Staatssecretaris zelf zich wil
inzetten om een zo hoog mogelijk duurzaamheidsniveau voor de
verschillende productieketens te realiseren. Zij ziet haar rol in het
stimuleren van de ketenpartners om verdere stappen te zetten. Hoe moet
ik die stimulerende rol echter concreet duiden? Gaat de Staatssecretaris
extra experimenteerruimte bieden om dit duurzamere verdienmodel te
laten slagen, bijvoorbeeld door te zorgen dat de ACM daadwerkelijk de
ruimte geeft? De Kip van morgen moet uiterlijk in 2020 in de supermarkten liggen, maar Albert Heijn kwam dit jaar al met haar eigen
equivalent, de Hollandse kip, en is daarvoor op de vingers getikt door de
Reclame Code Commissie. Dit is natuurlijk geen goede reclame. We
moeten voorkomen dat partijen afhaken, want dan zouden we terug bij af
zijn. Sterker nog, de Staatssecretaris moet de partijen stimuleren om nog
verdergaande stappen te zetten, want de Kip van morgen is weliswaar een
stap in de goede richting, maar wat de fractie van de ChristenUnie betreft
slechts een eerste stap.
In de varkenshouderij is er het Recept voor Duurzaam Varkensvlees. Ik
begrijp dat het ministerie betrokken is bij het uitwerken van de uitvoeringsagenda. Hoe verschilt de betrokkenheid van de Staatssecretaris
hierbij van haar betrokkenheid bij de Kip van morgen?
Andere fracties hebben de positieflijst al naar voren gebracht. Mijn fractie
betreurt de gang van zaken rondom de positieflijst voor zoogdieren, een
traject dat al zó lang loopt en waarbij blijkbaar onzorgvuldig is gehandeld,
waardoor de database van de WUR niets waard is en er opnieuw
gebouwd moet worden aan een systematiek. Laat echter duidelijk zijn:
zorgvuldigheid gaat boven snelheid. Klopt het dat nu een geheel andere
club wetenschappers betrokken is bij het opstellen van de positieflijst? Of
worden er ook nog Wageningse onderzoekers bij betrokken? Hoe
voorkomen we dat we straks weer een discussie krijgen over de nieuwe
benadering? De nieuwe streefdatum voor inwerkingtreding van de lijst is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

10

nu 1 januari 2015. Is dit wel reëel, gezien al het werk dat opnieuw moet
worden gedaan? Hoe zit het met voorbereidingen bij de NVWA, de
Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) en de politie op de inwerkingtreding
van de lijst? Is er al een handhavingsstrategie en zijn de diensten er wel
op berekend?
Voorzitter: Ouwehand
De heer Van Dekken (PvdA): Voorzitter. De PvdA is blij met de vele
maatregelen die sinds het aantreden van dit kabinet zijn genomen om het
dierenwelzijn in Nederland te verbeteren. Daar is deze Staatssecretaris
daadwerkelijk om te prijzen. Om maar eens een voorbeeld te noemen: zij
is net als de PvdA van mening dat een dier geen ding is. Dat is een
belangrijk uitgangspunt. Dit neemt niet weg dat er juist daarom ook altijd
verbeteringen nodig zijn. Ik doel dan op het feit dat het dierenwelzijn in
vooral de intensieve veehouderij veel beter kan, sterker nog: beter moet.
Mijn bijdrage is opgebouwd uit vier blokken, te weten de diertransporten,
de ingrepen bij dieren, de positieflijst en een aantal kleinere maar niet
onbelangrijke onderwerpen.
De diertransportsector is het laatste jaar niet bepaald positief voor het
voetlicht getreden. Wij zijn ervan overtuigd dat er wat moet gebeuren in
deze sector. Eerder werden er al toezichtfaciliteiten van transporteurs
ingetrokken, bleken zaken op de verzamelplaatsen niet in orde en werden
klepkeuringen ingevoerd. Nu blijkt uit een steekproef van de NVWA dat
het aantal vleugelletsels bij pluimvee nog 50% boven de norm ligt. Over
de tolerantiegrens van maximaal 0,5% overleden pluimvee en 2%
gewonde dieren bij aankomst op het slachthuis hebben wij grote
vraagtekens. In absolute aantallen gaat het in Nederland dan namelijk om
vele miljoenen dieren. Voor ons is dit reden de Staatssecretaris te vragen
om iets te doen aan transport van het pluimvee.
De handhaving op veetransporten is niet altijd gemakkelijk voor de
NVWA, vanwege het gebrek aan effectief toezicht op de transportsector.
Dit toezicht zou zeer effectief kunnen worden gemaakt door op alle
veewagens verplicht gps-apparatuur te installeren, zodat de gangen van
veetransporten daadwerkelijk zijn na te gaan. Uiteraard moeten deze
gps-gegevens dan ook worden verzameld, geanalyseerd en gebruikt voor
handhaving. De PvdA wil daarom dat er binnen drie jaar een wettelijke
verplichting komt voor gps-apparatuur in veetransportwagens en dat er
een centrale database wordt opgezet voor het verzamelen en analyseren
van de gps-gegevens voor controledoeleinden. Dit alles ter verbetering
van de handhaving. We zijn zeer benieuwd naar de reactie van de
Staatssecretaris, al was het maar omdat we in dezen een motie
overwegen.
De PvdA wil tevens dat het aantal pootfracturen bij diertransporten verder
verminderd wordt en dat de NVWA daar consequent op handhaaft.
Hiertoe zouden we graag zien dat de transportsector zijn verantwoordelijkheid neemt. We krijgen graag de toezegging van de Staatssecretaris dat
de NVWA hier beter op zal handhaven.
Ik kom op mijn laatste punt betreffende de diertransporten. De Partij voor
de Dieren heeft vorig jaar terecht het vervoer van dieren bij temperaturen
in de veewagen van hoger dan 30°C, aan de orde gesteld. Ons is gebleken
dat er nog steeds geen eenduidige interpretatie van de EU-richtlijn is. Dat
vinden we geen goede zaak, want EU-richtlijnen zijn er niet voor niets en
ze dienen op eenduidige wijze te worden nageleefd. We willen daarom
weten of de Staatssecretaris bereid is om samen met de transportsector
en de NVWA tot een eenduidige interpretatie van de EU-richtlijn te komen
en deze interpretatie ook in Europees verband te bezien en om andere
maatregelen te overwegen om te voorkomen dat dieren worden vervoerd
in veewagens waar de temperatuur boven de 30°C ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

11

In het vorige debat hebben we een aantal mooie stappen gezet op het
gebied van ingrepen bij dieren. Ditmaal heb ik in mijn bijdrage hierover
twee puntjes opgenomen, te weten de routinematige keizersneden bij
enkele vleesrunderrassen en het pneumatisch merken van varkens,
tatoeëren zou ik bijna willen zeggen. Dat maakt het misschien wat
makkelijker voor iedereen. Mijn fractie heeft in het vorige debat duidelijk
gemaakt het onacceptabel te vinden dat dieren als gevolg van doorfokken
routinematig keizersneden nodig hebben. De sector heeft weliswaar
verbetermaatregelen aangekondigd om de routinematige keizersneden bij
enkele soorten vleesrunderen, zo’n 50% van alle vleesrunderen, te
verminderen. In 2018 volgt een evaluatie van de verbetermaatregelen die
de sector zou gaan nemen. De PvdA-fractie wil echter duidelijk maken dat
wij de huidige situatie niet houdbaar vinden. We willen dat nu wordt
vastgelegd dat indien er onvoldoende voortgang wordt geboekt bij de
vermindering van het aantal routinematige keizersneden, er in 2018 een
verbod komt op het fokken met deze soorten. De vraag vanuit mijn fractie
is wat de opvatting van de Staatssecretaris in dezen is.
Mevrouw Thieme (PvdD): De Partij van de Arbeid zegt dat zij de inspanningen van de sector mager vindt en wil duidelijk van de Staatssecretaris
horen of zij van plan is om een verbod in te stellen in 2018. De inspanningen van de sector zijn erop gericht het dier verder aan te passen, om
de moederkoe een breder bekken te laten krijgen. Ze gaan dus doorfokken
om het dier zo aan te passen dat ze door kunnen gaan met die bulkproductie van vlees met zo veel mogelijk spiermassa, met alle welzijnsproblemen van dien. Past die oplossing wel bij het idee van de Partij van de
Arbeid dat een dier niet moet worden aangepast aan het systeem, maar
dat het systeem moet worden aangepast aan het dier?
De heer Van Dekken (PvdA): Als ik mevrouw Thieme zo hoor, denk ik dat
wij op dezelfde lijn zitten, want ik had eerder al gezegd dat een dier geen
ding is. Als een dier op die manier tot een productiemiddel wordt
gemaakt, dan hebben we daar grote principiële bezwaren tegen. Ik dacht
dat ik dat in vorige debatten al duidelijk had gemaakt.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ja, maar dan vraag ik mij af waarom de sector,
als het aan de fractie van de Partij van de Arbeid ligt, tot 2018 mag
doorgaan met het verder ontwikkelen van dat plan van aanpak en dat er
daarna pas een verbod komt. Je zou toch gewoon nu al de oproep kunnen
doen en zeggen: deze richting is niet de goede richting, u moet echt
zorgen dat het systeem zich aanpast aan het dier; je moet dus inzetten op
kwalitatief goed vlees, zonder dat je gaat inzetten op zo veel mogelijk
vlees per dier.
De heer Van Dekken (PvdA): Bij vorige gelegenheden hebben we
afgesproken dat we eerst dit traject zouden ingaan, los even van wat onze
principiële bezwaren zijn. Ik heb gezegd dat we de huidige situatie niet
houdbaar vinden en dat we willen dat nu wordt vastgelegd dat als er
onvoldoende voortgang is, er een verbod komt. Dat lijkt mij heldere taal.
De heer Van Gerven (SP): Ik wil nog even stilstaan bij het dierentransport, waar de heer Van Dekken enige woorden aan wijdde. Ik heb
begrepen dat bij 2% tot 3% van de kippen die getransporteerd worden,
botbreuken worden geconstateerd. Heeft de heer Van Dekken die
informatie ook? Hoe zit dat precies? Vindt hij ook dat naar aanleiding van
dat soort schokkende cijfers – als die echt waar zijn – dat gps-systeem
voor 100% zou moeten worden ingevoerd voor die diertransporten en dat
al die gegevens ter beschikking zouden moeten komen van de NVWA?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

12

De heer Van Dekken (PvdA): Volgens mij heb ik in mijn bijdrage heel
duidelijk gemaakt hoe de PvdA-fractie hierin staat. Ik vind de vraag dan
ook wat overbodig.
De heer Van Gerven (SP): De heer Van Dekken maakt zich daarover
zorgen, maar is de PvdA er dan ook voor om de Kamermotie uit te voeren
waarin wordt gevraagd om 100% gps in te voeren bij diertransporten en al
die gegevens een-op-een door te geleiden naar de Nederlandse Voedselen Warenautoriteit, zodat zij effectieve controles kan uitoefenen?
De heer Van Dekken (PvdA): Volgens mij heeft de PvdA-fractie
ingestemd met die motie. Als je een motie steunt, heeft dat altijd
consequenties. Die consequenties schetst u nu. Dus het antwoord is ja,
dat willen we. U weet dat wij grote waarde hechten aan de rol van de
NVWA. We vinden transparantie heel belangrijk en we vinden registratie
heel belangrijk, maar we kunnen geen ijzer met handen breken en van de
ene op de andere dag alles regelen. Daar is enige tijd voor nodig. Maar
het principe, de doelstelling zien we heel graag uitgevoerd. Dat is ook
logisch, want daar heb ik net voor gepleit.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb de PvdA-fractie goed
beluisterd. Zij refereert aan het maatschappelijk debat over het routinematig uitvoeren van keizersneden. Ik ken dat maatschappelijk debat ook.
De sector heeft die geluiden uiteraard ook gehoord en werkt nu aan een
stappenplan om die routinematige keizersneden uit te faseren. Men werkt
aan een fokkerijprogramma. De sector zet dus al stappen. Ik ken de fractie
van de Partij van de Arbeid als een realistische partij, maar nu hoor ik toch
wel dreigende taal, namelijk dat als het in 2018 niet rond is, men moet
stoppen met het houden van deze dieren in Nederland. Is de fractie van de
Partij van de Arbeid zich er wel van bewust dat een fokprogramma al snel
vijf jaar duurt? Dat is niet van de ene op de andere generatie geregeld. Dat
heeft tijd nodig. Volgens mij duurt het drie of vier generaties. Ik weet niet
precies hoelang een koe zwanger is, maar praktisch gezien kan het
gewoon niet. Als je kijkt naar de tijd die we nu hebben tot 2018 ...
De voorzitter: Mevrouw Dik-Faber, ik hoorde een vraag. Was dat de
vraag, namelijk of de Partij van de Arbeid zich realiseert dat het langer
duurt?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik probeerde het nog wat explicieter
te maken en toe te lichten met de duur van zwangerschappen van koeien.
De voorzitter: Ik denk dat de heer Van Dekken de vraag wel begrepen
heeft.
De heer Van Dekken (PvdA): Dat zwanger maken van koeien gebeurt
zeer regelmatig heel snel. Daarbij is het dier een ding, een productiemiddel. Wij willen niet dat dat in deze categorie ook gebeurt. Vandaar dat
we veel al eerder hebben geappelleerd en een beroep hebben gedaan op
de sector om dat dierenwelzijn op een fatsoenlijke manier te organiseren
en te regelen. U moet ons niet kwalijk nemen dat we vanaf heden, maar
eigenlijk ook al eerder, een stok achter de deur hebben gezet om het nu
goed en fatsoenlijk te regelen, los van een fokprogramma en los van de
tijdsduur. Het gaat ook om het principe dat er achter zit. Ik hoop dat u dat
met ons deelt.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik vind het boeiend om een debat te
voeren over principes. Ik vind het heel belangrijk dat door de sector
gehoor wordt gegeven aan het maatschappelijk debat. De sector doet dat
ook. Ik pleit alleen voor realisme. De sector heeft ten minste vijf jaar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

13

tijd nodig. Ik zie nu in de praktijk dat bijvoorbeeld de slagers dit debat ook
met belangstelling volgen en zich er goed rekenschap van geven dat het
tijdpad dat de Partij van de Arbeid voorstaat niet realistisch is en nu al
naar België afreizen om daar hun vlees te halen. Ik vind dat zeer betreurenswaardig. Laten we deze sector in Nederland houden. Ik roep de Partij
van de Arbeid op om realisme te betrachten. Een stok achter de deur is
prima, maar zet die wel op het juiste moment en niet al over drie jaar,
want dat kan gewoon niet.
De heer Van Dekken (PvdA): Ik denk dat de PvdA-fractie ongelooflijk
realistisch in dit verhaal staat. Als een bepaald programma niet binnen de
gestelde termijn kan worden uitgevoerd, dan zullen we altijd kijken wat er
dan wel kan. Dat is echter iets anders dan te zeggen: we stellen het
opnieuw uit en we stellen het überhaupt niet aan de orde. Dat risico lopen
we altijd in elk debat over dierenwelzijn. Als er niet over gesproken wordt,
gebeurt er vaak niets of gebeurt in ieder geval niet dat wat wij hier met
zijn allen bepleiten. Vandaar dat we wat steviger en wat stelliger staan in
dit soort kwesties. We zullen het ook zeer kritisch volgen. Mocht er echt
meer tijd nodig zijn, terwijl er echt goede stappen worden gezet, dan gaan
we de situatie opnieuw analyseren. Ik heb mevrouw Thieme echter ook
goed gehoord toen zij sprak over de manier van fokken en produceren. Ik
heb ook gezegd dat er wat ons betreft ook een principiële en ethische
discussie achter zit. Het realisme is er absoluut, maar ook het principe en
het idealisme als het gaat om dierenwelzijn.
Ik heb al iets gezegd over het tatoeëren van varkens. Mijn fractie wil graag
nog weten of de Staatssecretaris al samen met Duitsland een oplossing
heeft gevonden.
Ik ga nu over naar een van de mooie verbeteringen op het gebied van
dierenwelzijn die in deze kabinetsperiode is aangekondigd, namelijk de
positieflijst voor zoogdieren. De PvdA is al jarenlang voorstander van deze
positieflijst, omdat zo duidelijk wordt gemaakt welke dieren onder welke
voorwaarden geschikt zijn om als huisdier te houden. We zijn, hoewel er
wat vertraging is opgetreden, tevreden met de daadkrachtige aanpak van
de Staatssecretaris en hopen dat de positieflijst zo snel mogelijk in
werking zal treden. De PvdA wil graag dat ook de aangekondigde
positieflijst voor vogels en reptielen snel wordt opgesteld. Hoe is de stand
der dingen in dezen?
Ik heb nog een paar andere kwesties. Allereerst een onderwerp waarvoor
mijn fractie al eerder aandacht heeft gevraagd, namelijk het voorkomen
van impulsaankopen en de verkoop van dieren via internet. Om het
dierenwelzijn te verbeteren, wil de PvdA de verkoop van dieren via
internet beter reguleren, zowel voor de particuliere als voor de zakelijke
verkoop. We hebben er vorig jaar niet voor gekozen om de verkoop via
internet geheel te verbieden, onder voorwaarde dat de Staatssecretaris
met de internetverkoopsector in overleg zou gaan over betere regulering.
We vragen of het mogelijk is om de NVWA toegang te geven tot de
inbreukprogramma’s van de online handelsplaatsen, zodat de NVWA zelf
advertenties kan verwijderen. Dit in het kader van een effectieve en
efficiënte handhaving. Graag horen we hoe de Staatssecretaris hiertegen
aankijkt.
Ik wil kort nog even wat kwijt over de kleine volksopstand die dreigde of
uitbrak om de Limburgse proeflabradors. Het is opmerkelijk dat hier zo
veel over te doen is, terwijl er dagelijks vele dieren worden gebruikt als
proefdier. Toch maakt de maatschappelijke onvrede over de labradors
duidelijk dat we er met zijn voor moeten zorgen dat er echt zo min
mogelijk dierproeven plaatsvinden. We hebben hier heel belangrijke en
intensieve debatten over gevoerd in de Tweede Kamer. Mijn collega
Heerema weet daar ook alles van.
Tot slot wil ik nogmaals aantekenen dat de PvdA zal blijven aandringen –
een aantal andere mensen sprak hier ook over – op het laten verdwijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

14

van de plofkip. De Kip van Morgen is een aardige start, maar is voor ons
niet de kip van overmorgen en de verdere toekomst.
Mijn collega Van Gerven heeft al het nodige gezegd over de nertsenhouders. Het spreekt vanzelf dat als de PvdA en de SP een wetsvoorstel
indienen, we in dezen gezamenlijk optrekken. Ik krijg graag een reactie
van de Staatssecretaris op dit punt.
Ik begreep van de Staatssecretaris dat het wetsvoorstel inzake de
circusdieren in het najaar naar de Tweede Kamer zal worden gestuurd.
Hulde voor die actie!
De voorzitter: Dank u wel voor uw inbreng. U had me als tijdelijk
voorzitter bijna geprikkeld om misbruik te maken van die positie en iets te
zeggen over dierproeven, maar ik heb me ingehouden. U krijgt het
voorzitterschap nu terug.
Voorzitter: Van Dekken
De voorzitter: De Staatssecretaris heeft verzocht om een korte schorsing.
De vergadering wordt van 10.56 uur tot 11.09 uur geschorst.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik wil graag eerst iets zeggen over
mijn beleid op het terrein van dierenwelzijn. Het tweede blok met
antwoorden die ik graag aan de Kamer wil geven, gaat over onze
huisdieren. Het derde blok gaat over de landbouwhuisdieren.
Dierenwelzijn is niet alleen in de Kamer, maar ook in de samenleving een
heel belangrijk thema. Dat geldt nationaal, maar ik denk ook in toenemende mate internationaal. Dat laten ook de vele onderwerpen zien die
vandaag aan de orde komen. Sinds ik de Kamer vorig jaar op Werelddierendag de beleidsbrief Dierenwelzijn heb gestuurd, is er heel veel
gebeurd. Ik heb het dan bijvoorbeeld over de inwerkingtreding van het
Besluit houders van dieren, inclusief de regels voor gezelschapsdieren, de
afspraken die we hebben gemaakt met internetaanbieders over een juiste
en tijdige informatievoorziening in het kader van de impulsaankopen, de
eerste resultaten van het onderzoek naar erfelijke gebreken en schadelijke
raskenmerken bij gezelschapsdieren en de concept-AMvB die nu ter
consultatie op internet staat, waarmee vriesbranden van rundvee en de
neusring bij mannelijke fokvarkens is verboden.
We zien dat ook de sectoren zich bewust zijn van de aandacht vanuit de
maatschappij op het gebied van dierenwelzijn. Het verbeteren van het
welzijn van landbouwhuisdieren vormt een integraal onderdeel van de
bedrijfsvoering in de veehouderij. Ik zal straks nog nader ingaan op al
deze onderwerpen, maar ik ben inderdaad in gesprek met de Vereniging
Nederlands Stamboek Verbeterd Roodbont Vleesvee, die een plan van
aanpak heeft opgesteld om de keizersneden terug te dringen. De
konijnensector werkt aan een semi-groepshuisvesting voor voedsters en
parkhuisvesting voor vleeskonijnen. De kleding- en textielsector probeert
meer zicht te krijgen op het welzijn van wasbeerhonden en angorakonijnen, waarvan de producten worden verwerkt in kleding en textiel, om te
bepalen welke mogelijkheden er zijn om die niet meer in te voeren. Daar
zijn ze het namelijk gewoon mee eens. Verder hebben verschillende
partijen de intentieverklaring «gezonde hond in Nederland» getekend om
gezamenlijk te werken aan maatregelen die gedrag, welzijn en gezondheid
van de hond moeten verbeteren.
We zien dat Nederland binnen Europa echt behoort tot de koplopers op
het gebied van dierenwelzijn. Onze ambities moeten ook hun weerslag
krijgen op de Europese ambities en regels. Dat is belangrijk voor een level
playing field, maar het is ook belangrijk voor de verbetering van het
dierenwelzijn in de andere lidstaten. Daar vraag ik dus ook nadrukkelijk
aandacht voor. Dat betekent dat we partners zoeken, zoals de Duitsers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

15

de Denen, om meer lidstaten te mobiliseren voor voldoende druk op de
Europese Commissie. Het gaat dan met name om de verbeteringsvoorstellen van de Commissie die betrekking hebben op ingrepen bij
landbouwhuisdieren en het veetransport. Daar moet echt Europees het
een en ander gebeuren.
Ik kom nu bij het blok over de huisdieren. Ik wil graag beginnen met alle
opmerkingen en vragen die zijn gemaakt en gesteld over de positieflijst.
Er is, inmiddels geloof ik al decennialang, gesproken over die positieflijst,
maar het kwam eigenlijk maar niet tot een voorstel. Ik vind het heel
positief dat het nu gelukt is om zo’n lijst op te stellen. Ik zal zo ook ingaan
op de kritische vragen over het voorstel.
De heer Heerema vroeg hoe het nu kan dat agressieve honden wel op de
positieflijst staan en andere agressieve diersoorten niet en of de positieflijst eigenlijk wel juridisch waterdicht is. Het gaat bij de beoordeling van
het risico om het gevaarlijke gedrag dat de soort van nature vertoont en
om het risico dat de mens daar vervolgens door loopt. In het geval van
agressieve honden gaat het om het gedrag dat de huishond in de loop
van zijn opvoeding heeft ontwikkeld ten opzichte van de mens. Geen
huishond of huiskat vertoont van nature onacceptabel gedrag tegenover
de mens. Daarmee is de positieflijst juridisch dus wel degelijk waterdicht.
Het doel van de positieflijst is om soorten uit oogpunt van dierenwelzijn
en risico’s voor de mens verantwoord te kunnen houden. Dit doel wordt
door de toegepaste werkwijze behaald. Er is gevraagd waarom we
wachten tot 1 januari 2015 voordat de positieflijst wordt ingevoerd. We
hebben, juist om juridisch zekerheid te hebben, een peer review laten
plaatsvinden. Die beoordeling is eind juni definitief afgerond. Daarna kon
een start gemaakt worden met het gaan benaderen van experts voor
zowel de positieflijst expertwerkgroep als de positieflijst adviescommissie.
Ook kon pas na een positieve beoordeling de methode genotificeerd
worden in Brussel. We hebben de notificatie eind juli naar de Europese
Commissie gestuurd. De Europese Commissie heeft vervolgens – dat zijn
nu eenmaal de regels – drie maanden de tijd, dus tot eind oktober, om
opmerkingen te plaatsen. Op 1 januari zullen een groot aantal beoordelingen afgerond en eventuele opmerkingen vanuit de Europese
Commissie verwerkt zijn. In 2015 kan dan de rest van de soorten worden
beoordeeld.
De heer Heerema vroeg of er mogelijkheden zijn waarbij er wel een goede
match is tussen houden en soort. De huidige beoordelingsmethode zorgt
ervoor dat het mogelijk is om middels diersoortspecifieke houderijvoorschriften het vastgestelde risico op aantasting van dierenwelzijn of
gezondheid voor de mens te minimaliseren. Indien in de praktijk de
diersoortspecifieke houderijvoorschriften niet toepasbaar zijn, kan de
soort dus niet op de positieflijst geplaatst worden. De sector dient er
vervolgens zorg voor te dragen dat er een goede match is tussen de
toekomstige houder en het dier dat men wil verkopen. Dat gaat dus
eigenlijk een beetje op dezelfde manier als de heer Heerema beschrijft hoe
dat in het dierenasiel gaat. Ook daar kijkt men in hoeverre een toekomstige eigenaar geschikt is voor de hond die hij wil aanschaffen.
De heer Heerema heeft gesproken over, wat hij noemde, een alternatieve
route naar een dierentuinvergunning. Ik ben niet op de hoogte van de
pogingen die gedaan zouden worden om via die route alsnog dieren te
mogen houden. Het is inderdaad waar dat inrichtingen met tien wilde
diersoorten of één beschermde diersoort en een openstelling van zeven
dagen per jaar voor publiek, een vergunning nodig hebben. Er zijn strenge
voorwaarden aan die vergunning verbonden. Die betreffen verzorging,
educatie en huisvesting. Die route kan dus niet gemakkelijk worden
misbruikt. Ik zeg echter toe, want dit lijkt mij een goed punt, om dit nader
te onderzoeken en te kijken of dit een te gemakkelijke escape is. Het lijkt
mij heel goed om daar, voor de zekerheid, naar te kijken en als het echt tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

16

problemen zou leiden, moeten we de regelgeving aanpassen en dan zal ik
met een voorstel naar de Kamer komen.
De voorzitter: De heer Heerema heeft een vraag. Ik wijs er nog even op
dat de leden twee interrupties mogen plegen.
De heer Rudmer Heerema (VVD): Ik wil graag aangeven dat ons ter ore
is gekomen dat met name de Dienst Regelingen mensen op het moment
dat de aanvraag niet voldoet, gewoon helpt om tot een aanvraag te
komen. Juist in het kader van dierenwelzijn, vinden wij het niet goed dat,
als een houder acht verschillende diersoorten heeft en twee niet goed zou
kunnen beheren of houden, deze vervolgens geholpen wordt om die
diersoorten toch te kunnen houden. Ik ben heel blij met de toezegging van
de Staatssecretaris. Kan zij aangeven op welke termijn zij dat onderzocht
zal hebben?
Staatssecretaris Dijksma: Het lijkt mij goed om daar voor de begrotingsbehandeling eind oktober op terug te komen.
Mevrouw Dik-Faber heeft gesuggereerd dat de methode die door de WUR
gebruikt is, niet zou voldoen en vroeg of er andere onderzoekers bij
betrokken zijn. Het klopt niet dat de methode niet zou voldoen. De
methode is in essentie hetzelfde gebleven, maar wel verfijnd vanwege het
ontbreken van inzichtelijkheid in de wijze waarop de beoordeling heeft
plaatsgevonden. Die inzichtelijkheid is namelijk noodzakelijk. Daarnaast
was de methode niet ontwikkeld om diersoortspecifieke houderijvoorschriften te gaan benoemen. Bij het verfijnen van de methode is de
inbreng van de stakeholders geïntensiveerd voor het verkrijgen van een
groter draagvlak. We zijn dus niet gaan praten om iets niet te doen, maar
juist om meer draagvlak te verwerven. Dat betekent niet dat dat draagvlak
er al bij iedereen in het land is. Dat is nu eenmaal een kenmerk van een
onderwerp waar al decennialang over wordt gesproken. Op een gegeven
moment moet echter iemand een knoop doorhakken. Dat heb ik nu
gedaan. Per 1 januari zal een groot gedeelte van de soorten beoordeeld
zijn. Het is echter een dynamische lijst. Dat betekent dat er ook soorten
aan kunnen worden toegevoegd, maar ook dat er eventueel soorten
kunnen worden afgehaald. De WUR blijft er met dezelfde onderzoekers bij
betrokken. De peer review heeft als het ware een extra ondersteuning in
wetenschappelijke zin verzorgd.
De heer Van Dekken heeft gevraagd naar een positieflijst voor vogels en
reptielen. We hebben de WUR gevraagd om eerst inzichtelijk te maken
welke systematiek voor de invulling van zo’n positieflijst het beste
gehanteerd kan worden, ook gelet op de grote hoeveelheid soorten. Men
zal daarvoor met de diverse gespecialiseerde houderijorganisaties overleg
voeren. Er zijn al gesprekken gevoerd met een aantal van deze organisaties. Eind 2014 zal de WUR haar bevindingen opleveren. Aan de hand
van die informatie kunnen wij dan besluiten welke vorm die positieflijst
vogels, reptielen en amfibieën gaat krijgen. Dan kan ik ook besluiten welke
dierklasse als eerste kan worden uitgewerkt. Dat is de volgorde en dat
doen we in alle zorgvuldigheid.
Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd wat de stand van zaken is als het
gaat om het uitvoeren van de motie over het in kaart brengen van de
gezelschapsdieren. In de beleidsbrief Dierenwelzijn is al aangegeven dat
dit onderzoek eind 2014 opnieuw wordt uitgevoerd. Daarna zal ik de
Kamer over de uitkomsten informeren.
Mevrouw Ouwehand vroeg zich af of ik genoeg doe op het terrein van de
impulsaankopen. Ik sta voor een gezamenlijke aanpak en we zetten met
name in op voorlichting en bewustwording. Dat gaat onder andere via het
Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren. De grootste internetaanbieders hebben inmiddels afspraken gemaakt over een goede informatievoorziening. De NVWA gaat ook meewerken aan het laten verwijderen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

17

illegale advertenties. Dat proces wil ik een kans geven. Mevrouw
Ouwehand heeft eerder gesuggereerd dat je een aantal dingen zou
moeten verbieden. Dat is juridisch echter niet zo eenvoudig als het lijkt.
Het zal een proces zijn waarin we samen met de betrokkenen aan de slag
moeten, maar er zal wel blijvend druk op moeten worden uitgeoefend. Dat
ben ik met haar eens. Het is goed dat we er elke keer weer aandacht aan
besteden, maar laten we dit proces wel een kans geven.
Mevrouw Thieme heeft gevraagd naar het verfokken en het onethisch
doorfokken van honden en naar de stand van zaken op dit punt. Per 1 juli
jongstleden zijn regels van kracht voor het fokken met gezelschapsdieren.
Fokkers hebben een inspanningsverplichting bij het fokken: zij moeten
gezondheid en welzijn vooropstellen. De Raad van Beheer heeft samen
met de betrokkenen in de sector het plan van aanpak «de gezonde(re) en
sociale hond in Nederland» opgesteld en zal dat in het najaar aanbieden.
Ik zal dat plan beoordelen en van een reactie voorzien. Maar ethisch
gezien – het is goed om ook daar iets over te zeggen – ben ik het met
mevrouw Thieme eens dat het heel slecht is dat er bijvoorbeeld honden
gefokt worden met een snuit die zo kort is dat ze ademhalingsproblemen
hebben. Dat is precies de reden waarom we doen wat we doen. Daarover
verschillen wij dus niet van opvatting.
Mevrouw Thieme (PvdD): Als de Staatssecretaris het met mij eens is dat
het onethisch is om dieren te fokken op erfelijke kenmerken, waardoor ze
nauwelijks kunnen ademen of continu hoofdpijn hebben, dan vraag ik mij
af hoe zij dan het plan van aanpak van de hondenfokkers kan zien als een
stap in de goede richting. Een DNA-databank zal daar namelijk niets aan
veranderen, want de rashondenfokkers zijn niet van plan om de buldog
niet meer te gaan produceren.
Staatssecretaris Dijksma: Dat laatste lijkt mij nauwelijks te voorkomen.
Het gaat er echter niet om of die buldog er nu wel of niet is in de
toekomst. Het gaat erom welke kernmerken de buldog vertoont. Wij
hebben geprobeerd om daar met de regels die inmiddels van kracht zijn
voor het fokken van gezelschapsdieren, een duidelijke guidance aan te
geven. Daar gaat het om. Ik vind belangrijk om, naast de regels die er zijn,
van deze gelegenheid gebruik te maken om mensen daarop aan te
spreken.
Mevrouw Thieme (PvdD): Als de Staatssecretaris het belangrijk vindt om
mensen aan te spreken, dan gaat het weer om bewustwording. Dat wil de
VVD ook. Die wil ook graag dat mensen een bewuste koper zijn van
honden en dat ze weten waar ze aan beginnen als het gaat om mogelijke
welzijnsproblemen. Dat is echter niet het verhaal dat ik verwacht van deze
Staatssecretaris met idealen, die ook zegt dat je sommige rassen gewoon
niet moet willen fokken. Rashondenfokkers zijn echter geenszins van plan
om die speciale Engelse buldog of die spaniëls die continu last hebben
van hoofdpijn, op te geven. Dan is het toch een heilloos plan en dan is het
toch pure greenwashing als je zegt: weet je wat, we gaan een
DNA-databank oprichten, terwijl die allang bestaat?
Staatssecretaris Dijksma: Nu maakt mevrouw Thieme een karikatuur van
de regelgeving die per 1 juli jongstleden is ingegaan. Er zijn regels van
kracht geworden voor het fokken met gezelschapsdieren. Daarnaast maakt
de Raad van Beheer het plan van aanpak «de gezonde(re) en sociale hond
in Nederland». Op basis van dat plan kunnen we weer verder beoordelen
wat ons te doen staat. De suggestie dat iedereen maar zijn gang kan
blijven gaan, wil ik toch wel tegenspreken.
De heer Van Gerven heeft een vraag gesteld over het rapport over
bijtincidenten. De Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) heeft op
15 augustus een advies uitgebracht. Een aantal aanbevelingen is al staand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

18

beleid en een aantal aanbevelingen betreft een wijziging van de Wet
Dieren en het Wetboek van Strafrecht. We hebben deze aanbevelingen
nog maar een paar weken binnen en moeten die nog bestuderen. We
zullen ook contact gaan zoeken met gemeenten en met de VNG. De heer
Van Gerven noemde ook de burgemeesters die een rol zouden kunnen
spelen. Dat geldt ook voor het Ministerie van V en J. Ik wil wel alvast
zeggen dat er bestuursrechtelijk gezien al meer kan dan in het verleden is
aangenomen. Ik zal proberen om aan het eind van deze maand een
inhoudelijke reactie te geven. Ik zal dat in ieder geval voor de begrotingsbehandeling doen, maar als het eerder kan, zal ik dat doen. Maar u
begrijpt dat we het nu een beetje druk hebben met veel brieven.
Ik heb toegezegd dat we de AMvB inzake de circussen naar de Kamer
zullen sturen. Het is niet gelukt om de concept-AMvB voor de zomer in
voldoende mate met alle partijen af te stemmen. Dat is wel nodig, want
we willen met een afgewogen product naar de Kamer komen. Ik hoop de
Kamer de circus-AMvB en het zeeleeuwonderzoek op korte termijn, dit
najaar dus, te kunnen toesturen.
Mevrouw Ouwehand krijgt op heel korte termijn nog een brief over de
dolfijnenslachtingen. De Kamer heeft terecht meerdere malen gevraagd
om de slachting van dolfijnen aan banden te leggen. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat ook ik daar opnieuw uitspraken over doe. Ik zal in de
context van de International Whaling Commission pleiten voor een beter
beschermingsregime. De Kamer krijgt hierover een brief. Zoals mevrouw
Ouwehand al zei, vindt die bijeenkomst binnenkort plaats. De Kamer kan
dan de inzet meenemen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wil het voorstel doen dat als we een VAO
organiseren – wat ik mij zomaar kan voorstellen – we dat op korte termijn
doen en dat we die brief voor die tijd hebben. Mochten we dan hetgeen
de Staatssecretaris in die brief schrijft, nog willen aanvullen, dan kunnen
we dat dan aangeven.
Staatssecretaris Dijksma: Dat lijkt mij een redelijke afspraak. Dat wil ik
wel doen.
Ik ga nu over op het tweede blok. Er is door verschillende woordvoerders
gevraagd naar de stand van zaken bij het verbod op de pelsdierhouderij.
De Wet verbod pelsdierhouderij is op dit moment door de rechter buiten
werking gesteld, maar de Staat is daartegen in hoger beroep gegaan. Ik
heb in de brief van 27 mei jongstleden aangegeven dat ik ernaar streef dat
er zo spoedig mogelijk duidelijkheid is over het ontwerpbesluit inzake
subsidiëring van sloop- en ombouwkosten en de Wet verbod pelsdierhouderij. Op dit moment leg ik de laatste hand aan de AMvB. Die zal naar
verwachting nog dit najaar bij de Kamer worden voorgehangen. Dan zal
ook een officiële notificatie plaatsvinden. Wij verwachten en hopen dat we
daarmee een belangrijke invulling geven aan datgene wat in de rechtszaak
onderwerp van gesprek was.
Mevrouw Thieme heeft gevraagd naar een reactie van mij op de opmerkingen die gisteren zijn gemaakt door de inspecteur-generaal van de
NVWA over onethisch gedrag in de landbouwsector. De inspecteurgeneraal van de NVWA heeft gisteren in de hoorzitting over voedselveiligheid met de Kamer gesproken over het ethisch besef bij de sector. Hij
legde uit dat de sector niet alleen de wet moet naleven – ik zou zeggen:
dat spreekt voor zich – maar dat men ook een omslag moet maken naar
een kwalitatief beter product. Hij noemde daarbij als voorbeeld de
antibioticawetgeving. Ik ben het ermee eens dat de sector een omslag
moet maken naar nog betere en duurzamere producten met een
maatschappelijk draagvlak en ook met vertrouwen van de consument. Dat
is een discussie die we al een tijd voeren. Je ziet overigens al dat heel veel
mensen in de sector dat belang ook inzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

19

Mevrouw Thieme, de heer Van Dekken en anderen hebben gesproken
over het onderwerp ingrepen. Ik wil beginnen met de keizersneden bij de
dikbilrassen. Ik heb eerder al aangegeven dat ik het ermee eens ben dat
dit een probleem is en dat we hier iets aan moeten doen. Ik heb ook tegen
de sector gezegd dat men daarmee aan de slag moet gaan. Men heeft een
plan opgesteld, waarbij men via diverse maatregelen aankoerst op 60%
natuurlijke geboorten. Ik heb begrepen dat het daarbij niet alleen gaat om
bredere bekkens. Dat plan wordt door experts als ambitieus beoordeeld. Ik
ga hierover op 15 oktober aanstaande met de sector in gesprek. Mijn
voorstel was eerder, en daar houd ik gewoon aan vast, dat we in 2018
evalueren of dat plan inderdaad soelaas biedt en of dat ook leidt tot meer
natuurlijke geboorten.
Als er onvoldoende voortgang is, overweeg ik een wettelijk verbod. Die
stok achter de deur heb ik genoemd. Die staat ook. Ik denk echter dat
mevrouw Dik-Faber helder aangaf dat er wel tijd nodig is om een
verandering te realiseren. Ik denk ook dat het fair is om te zeggen dat
datgene wat mevrouw Thieme wil, weer een andere oplossing is. Zij wil
deze productie eigenlijk helemaal stoppen. Dat kan. Dat is een gerechtvaardigd standpunt, maar daar kies ik niet voor.
De voorzitter: Mevrouw Thieme heeft nog één interruptie, die ze nu gaat
gebruiken.
Mevrouw Thieme (PvdD): De Staatssecretaris heeft het vele malen over
«naar een duurzame veehouderij», waarbij kwalitatieve productie voorop
moet staan en niet de bulkproductie. Dat dat een heilloze weg is, heb ik
haar regelmatig horen zeggen. Dikbilkoeien zijn er nu juist om die
bulkproductie mogelijk te maken, om zo veel mogelijk rendement te
hebben van een koe tegen zo laag mogelijke kosten. Dat gaat ten koste
van het welzijn van koeien. Daarin moet dus verandering komen. Ik hoor
de Staatssecretaris ook heel vaak zeggen dat zij vindt dat niet het dier
moet worden aangepast aan wat de markt allemaal wel niet eist en wat
het systeem allemaal eist, maar dat het systeem moet worden aangepast
aan de natuurlijke behoeften van een dier. Ik vraag mij dan af hoe zij een
plan van aanpak van de sector kan toejuichen dat alleen is gericht op het
behoud van bulkproductie en van «business as usual» en het dier daaraan
wil aanpassen.
Staatssecretaris Dijksma: Mevrouw Thieme is in die zin gewoon al een
stap verder dan ik. Zoals gezegd heb ik dat gesprek op 15 oktober. Voor
die tijd zal ik met mijn eigen mensen beoordelen of ik vind dat dit plan er
goed uitziet. Wat ik er nu van begrijp, is dat experts zeggen dat het een
ambitieus plan is, maar ik zal daarin mijn eigen afweging moeten maken.
Dat de situatie moet veranderen, is helder. Als ik dat niet met mevrouw
Thieme eens was, had ik immers ook niet gezegd dat men iets moet gaan
doen. Dat daar tijd voor nodig is, is ook helder. In dat kader heeft
mevrouw Dik-Faber treffend opgemerkt dat die tijd ook gegund moet
worden. Anders zeg je wel tegen de sector dat hij moet veranderen, maar
bedoel je eigenlijk dat men er helemaal mee moet ophouden. Dat is ook
een optie, alleen niet de optie waarvoor ik kies. Als ik met mevrouw
Thieme zeg dat de sector moet veranderen, moet ik de sector vervolgens
ten minste de gelegenheid bieden om met voorstellen daarvoor te komen.
Die wegen we dan. Vervolgens moet je vaststellen of dat voldoende is.
Daarvoor hebben we een termijn afgesproken. De ene helft van de Kamer
denkt er zus over en de andere helft zo. Dit is mijn voorstel. Ik zou hopen
dat de Kamerleden met elkaar bereid zijn om deze route een kans te
geven.
Mevrouw Thieme (PvdD): Er zitten hier mensen in de zaal die al twintig
jaar kijken naar de wijze waarop de landbouw zich ontwikkelt naar steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

20

intensiever en grootschaliger, die al twintig jaar of langer de discussie
horen over de dikbilkoeien en de plofkippen, terwijl er door de politici
telkens wordt gezegd «u moet geduld hebben», «we kunnen geen ijzer
met handen breken» en «geef de sector toch alsjeblieft vertrouwen, want
ze zijn toch hartstikke hard bezig». Kijkend naar de praktijk zeg ik tegen de
Staatssecretaris dat de enige dierenwelzijnsverbeteringen die werkelijk
zijn doorgevoerd, met wettelijke regelingen zijn gerealiseerd. Kijk
bijvoorbeeld naar de zogenaamde voornemens van de sector om het
onverdoofd castreren van biggen te beëindigen. Dat geldt alleen voor de
binnenlandse markt, terwijl 70% wordt geëxporteerd. Het zijn allemaal
voorbeelden van pure greenwashing en goede sier maken maar ondertussen doorgaan op de oude weg. De Staatssecretaris probeert mij nu te
verwijten dat ik ongeduldig zou zijn. Ik denk dat de Staatssecretaris
realistisch moet zijn. De sector heeft al jaren de tijd gehad om dingen te
veranderen. Dan moet er nu niet opeens worden gezegd «u bent wel erg
snel» en «u wilt veel te snel». Dat kan de Staatssecretaris echt niet staven.
Staatssecretaris Dijksma: Om te beginnen wordt mij nu een aantal
opmerkingen in de schoenen geschoven die ik helemaal niet heb
gemaakt. Ik heb vrij helder een aantal keuzes voorgelegd. Ik denk eerlijk
gezegd dat het voor mevrouw Thieme ook best lastig is, want haar fractie
begon met een aantal welgemeende complimenten. Daar ben ik dankbaar
voor. Vervolgens moet ook worden vastgesteld dat er altijd nog weer
meer te doen is. Als je ziet wat er allemaal op stapel staat, ook aan
verboden ingrepen – het koudmerken is over tafel gegaan, net als
bijvoorbeeld het snavelkappen – is er ook heel veel veranderd in die
twintig jaar, misschien wel vooral de laatste twee jaar. Laten we elkaar dus
niets wijsmaken. Volgens mij is er wel degelijk, ook vanuit de kant van het
kabinet, een ferme inzet. Tegelijkertijd proberen we het op zo’n manier te
doen dat we de sector mee op sleeptouw nemen als het om lastige
veranderingen gaat, waarbij we ook nog een stok achter de deur
formuleren. Die heeft de Kamer mij ook vandaag weer ten aanzien van dit
onderwerp horen formuleren. Doe dus niet alsof ik niet bereid zou zijn om
stappen te zetten. Soms maak ik daarbij echter een andere afweging dan
mevrouw Thieme. Laten we elkaar daarin vooral respecteren. Dat zij het
anders wil, begrijp ik ook. Ik heb ook aangegeven dat dat een keuze is,
maar die maak ik dus niet; dat klopt.
Voorzitter. Ik kom bij het stoppen met het levend aanhangen van pluimvee
in slachterijen. Verschillende leden, onder wie mevrouw Thieme, hebben
hierover vragen gesteld. In 2013 en 2014 zijn er weer meer slachterijen
overgeschakeld van de zogenaamde waterbadbedwelming naar gasbedwelming. Daarmee worden dieren na bedwelming aangehangen. Van de
vier slachterijen die nog geen gebruikmaken van gasbedwelming
overwegen er twee om over te schakelen naar «head only» elektrische
bedwelming. Hierbij is het eveneens mogelijk om de dieren aan te hangen
na bedwelming. Naar verwachting zal vanaf 2015 dus het overgrote deel
van het pluimvee met gasbedwelming worden verdoofd. Op korte termijn
gaat mijn departement in gesprek met de sector om te borgen dat ook de
nog resterende bedrijven stoppen met onbedwelmd aanhangen.
Mevrouw Thieme heeft gevraagd naar de stand van zaken van de
wetenschappelijke adviescommissie inzake het convenant ritueel slachten.
Het mandaat van de tijdelijke wetenschappelijke adviescommissie is
afgelopen voorjaar verlopen. Ik heb een commissie in een nieuwe
samenstelling aangezocht. Het instellingsbesluit zal binnen enkele weken
worden gepubliceerd. Voorzien is dat het convenant in 2015 in werking zal
treden. Voor die tijd zal ik het rapport van de Wageningse universiteit dat
heel recentelijk is uitgekomen over het gebruik van de kantelbox, niet
alleen bestuderen maar vergezeld van een voorstel naar de Kamer sturen.
Het lijkt mij overigens goed om voor het einde van dit jaar een voort-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

21

gangsbrief over het convenant ritueel slachten naar de Kamer te sturen. Ik
stel dat dus voor.
Ik kom bij een andere ingreep bij dieren, namelijk het koudmerken. De
heer Heerema heeft gevraagd of hierover overleg is geweest met de
sector. Er is gesproken met LTO. Afgesproken is dat er nog een onderzoek
komt naar alternatieven voor de groep houders die met de bestaande
alternatieven voor het koudmerken niet uit de voeten kunnen. Denk hierbij
aan zaken zoals chippen. Dat onderzoek is nu uitgezet. Gezien het signaal
van de Nederlandse melkveehouders zal ik contact met hen laten
opnemen.
Ik zou bijna zeggen dat de 4 dageneis een neverending story is. In de EU
geldt dat drachtige zeugen vier weken na dekken de groep in moeten. In
Nederland geldt vier dagen na dekking. Naar aanleiding van een petitie
van LTO en NVV heb ik de Kamer een expert opinion door onafhankelijke
veterinaire experts toegezegd. Inmiddels is dit deskundigenadvies er
gekomen, onder leiding van prof. dr. Anton Pijpers. Het is uitgebracht en
de Kamer heeft het gekregen. Het rapport laat zien dat er weliswaar
problemen kunnen zijn bij bedrijven met de introductie van groepshuisvesting, maar dat de mogelijke oorzaken vrijwel allemaal onafhankelijk
zijn van het tijdstip van introductie van zeugen in de groep. Met
betrekking tot voerligboxstallen met uitloop valt uit het WU-onderzoek uit
2009, alsmede uit de huidige praktijk, niet af te leiden dat dit type
huisvesting ongeschikt zou zijn voor de groepshuisvesting van zeugen.
Het succes is wel afhankelijk van heel veel factoren. Dat is overigens bij
heel veel zaken zo. Nu heeft de sector de GD gevraagd om een onderzoek
uit te voeren naar de invloed van prostaglandinen op het verwerpen van
zeugen. Ik neem graag kennis van dat onderzoek. Overigens heb ik op
11 juli jl. nog met de sector gesproken over de problemen en over een
oplossing. Ik heb ook aangeboden om in een beperkt aantal evidente
knelgevallen mee te helpen met een oplossing; mevrouw Dik-Faber
refereerde daaraan. Ik zal daar zo wat feiten over geven. Ik denk dat het
goed is om hier te zeggen dat volgens de schatting van de NVWA op dit
moment 75% tot 85% van de zeugenbedrijven voldoet aan de 4 dageneis.
Deze ondernemers hebben daartoe vaak investeringen gedaan. Ze hebben
zich ingespannen om hieraan te voldoen en hebben bedrijfsaanpassingen
doorgevoerd. Het was overigens al jaren bekend dat de maatregel er zou
komen. Als je de verplichting nu zou laten vervallen, zou je die groep
mensen ernstig benadelen. Deze bedrijven kunnen dan overigens ook
schadeclaims indienen bij de overheid. Ze moesten immers iets doen wat
ze hebben gedaan. Ze investeren en veranderen hun management.
Vervolgens zeggen we op het uur U: nou nee, we hebben er nog eens
over nagedacht, laten we het maar niet doen. Met name voor de groep
ondernemers die zich wel aan de afspraak houden, zou dit gewoon
betekenen dat ze schade oplopen. Om die reden zie ik geen aanleiding om
de wettelijke 4 dageneis aan te passen. De knelpuntenregeling heeft een
budget van een ton. 50% komt van EZ en 50% komt via de pps-constructie
Agro & Food, dus via de sector. Men wil op drie praktijkbedrijven
ontheffing hebben. Ik zal die ontheffing binnen een week verlenen om dat
onderzoek te kunnen uitvoeren, want ik ben nooit tegen onderzoek, maar
altijd ervoor. Dat onderzoek moet gewoon kunnen plaatsvinden. De
ontheffing komt er dus.
De heer Van Gerven heeft gevraagd naar de mogelijkheden voor varkens
om met stro en dergelijke te spelen. Alle varkenshouders moeten voldoen
aan de eisen uit de varkensrichtlijn, ook waar het gaat om afleidingsmateriaal. Op Europees niveau wordt gewerkt aan de uitwerking van richtsnoeren voor afleidingsmateriaal, alsmede voor het verbeteren van de
naleving en het bevorderen dat steeds meer boeren overgaan op
materialen die heel goed aansluiten bij de behoeften van varkens.
De heer Van Gerven heeft vragen gesteld over angorakonijnen en
wasbeerhondjes. Hij suggereerde dat er nog geen actie is ondernomen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

22

vroeg om een garantie dat dit type wol en bont op korte termijn niet meer
wordt gebruikt. In maart 2014 heb ik op zijn verzoek al met de sector
gesproken. Daarbij hebben wij vastgesteld – ikzelf had dat al eerder
gezegd – dat bontproductie of winning van angorawol waarbij dieren
worden mishandeld, niet acceptabel is. Die opvatting leeft dus niet alleen
in de samenleving of in de politiek, maar ook in de sector zelf. Men heeft
ook gezegd een stap te moeten zetten met betere labeling en betere
informatie. Wij hebben een aantal afspraken gemaakt. Zij willen meer
zicht krijgen op waar hun productie vandaan komt. Dat voert soms naar
ver, bijvoorbeeld China. Ik heb toegezegd om de problematiek aan te
kaarten in de Landbouwraad om te bekijken of ook via die route, dus
Europees, gezamenlijk stappen kunnen worden gezet. Op dit moment
herziet de Europese Unie de EU-textielverordening. Onze inzet daar is om
tot een betere labeling te komen. Wij hebben de verschillende opties
verkend om tot handelsverboden over te gaan. Het lastige is alleen dat de
haalbaarheid daarvan gering is. Het is dus niet zo dat er niets is gebeurd.
Sterker nog, we zijn achter de schermen volop bezig. Ik denk dat het
onderwerp dat ook verdient.
De heer Van Gerven (SP): Mag ik uit het betoog van de Staatssecretaris
concluderen dat zij zich inzet voor een handelsverbod van producten
waarvoor dieren levend worden gevild met betrekking tot de angoraproblematiek?
Staatssecretaris Dijksma: Ik heb net gezegd dat we de mogelijkheden
hebben verkend en dat de haalbaarheid van een handelsverbod juridisch
heel lastig is. Als, andersom bekeken, producenten Europabreed geen
gebruik meer maken van dit soort producten doordat we daar tot stappen
zouden kunnen komen, heb je materieel natuurlijk datgene bereikt waar
de heer Van Gerven om vraagt. Wij zijn dus creatief bezig om ervoor te
zorgen dat dit type producten in Nederland niet meer in de schappen ligt.
Dat doen we niet alleen omdat wij dat met elkaar willen, maar ook omdat
ik vanuit de sector zelf heb begrepen dat men dat ook wil. De sector heeft
mij weer gevraagd om via de Europese route te helpen. Dat proberen we
nu te doen, zo goed en zo kwaad als dat kan.
De heer Van Gerven (SP): Het moet toch mogelijk zijn om producten te
verbieden op basis van dierenwelzijnsaspecten? De productie van
legbatterijeieren bevat ook een dierwelzijnselement. Het gaat dan over de
productie. De import is natuurlijk nog niet geregeld. Kunnen wij toch niet
een stap verder zetten, zodat landen op basis van dierenwelzijnsaspecten
toch tot een verbod of iets dergelijks kunnen overgaan? De Staatssecretaris zei ook dat zij labeling wil bepleiten. Als dat dan de escape zou
moeten zijn, hoe kunnen we het dan zo nuttig en effectief mogelijk
realiseren?
Staatssecretaris Dijksma: De import is nu precies het probleem. Daarmee
is er als het ware een lek. Zolang dierenwelzijn bij de WTO niet kan
worden ingezet als een zogenaamd non-trade concern, heb je dat
probleem. Dat is precies de reden waarom Minister Ploumen en ondergetekende in de weer zijn om dit wel opgenomen te krijgen in de WTO. Dat
zou een heel belangrijke vooruitgang zijn in dit soort kwesties. Ondertussen proberen we te verkennen of we medestanders kunnen vinden,
ook binnen Europa, om dit gezamenlijk op te pakken en via zaken zoals
labeling de alternatieve route te bewandelen, zodat je materieel op
hetzelfde effect uitkomt, namelijk dat dit type producten niet meer in onze
schappen ligt. Daarover zijn we het dus eens, maar we hebben te maken
met een aantal obstakels. We zijn nu aan het bezien hoe we daar een
beetje omheen kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

23

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb een vraag over het vorige
punt, te weten de 4 dageneis voor drachtige zeugen. Ik herinner me de
petitie van 1.200 bedrijven, integere varkenshouders die zeggen dat het
gewoon heel lastig voor ze is om dit in de bedrijfsvoering in te voegen. Ik
snap dat het veel te ver gaat om nu 1.200 ontheffingen te verlenen, ook
ten opzichte van alle bedrijven die wel hebben geïnvesteerd en het wel
voor elkaar krijgen. Ik hoor de Staatssecretaris echter zeggen dat er drie
ontheffingen zijn verleend en dat ze een ton onderzoeksbudget heeft. Ik
vind het gat tussen 3 en 1.200 wel erg groot en krijg daar graag een
nadere toelichting op. Blijft het bij die drie? Hoe wordt bekeken of dit echt
een knelpunt is? Wanneer wordt er een ontheffing gegeven? Kunnen het
er misschien ook 20, 30 of 100 worden?
Staatssecretaris Dijksma: Wij moeten een paar dingen niet door elkaar
halen. De drie ontheffingen die heb ik toegezegd, zijn voor het onderzoek.
Er zijn dus specifieke ontheffingen nodig voor onderzoek. Toen wij
destijds aangaven dat wij openstonden om te spreken met de bedrijven
die knelgevallen waren, kwamen er acht meldingen. Mevrouw Dik-Faber
moet dus begrijpen dat het aantal bedrijven dat zich bij de petitie meldde
en waarvoor het een probleem is, misschien ook wel groot is omdat het
voor de sector een symbolisch punt is geworden. Ik begrijp dat wel, want
de sector zegt dat dit een regeling is die niet in alle buurlanden geldt. Het
lastige is overigens dat dit voorstel ooit oorspronkelijk vanuit de sector is
gekomen. Ik zeg dat ook altijd in de gesprekken. Vervolgens zijn er tien
jaren gepasseerd. Mijn dilemma is precies datgene wat ik de Kamer hier
schetste. Als er echt evidente knelgevallen zijn, of dat er nu 8 of 80 zijn ...
Een knelgeval is een knelgeval. Als mensen dat kunnen aantonen, moeten
we gewoon met ze in gesprek gaan en bekijken wat ons te doen staat. Hier
speelt echter ook mee dat een deel van de partijen in de Kamer heeft
verzocht om te stoppen met deze wettelijke eis. Ik geef aan dat ik niet van
plan ben om dat te doen, omdat 75% tot 85% van de ondernemers zich al
heeft gevoegd. Ze doen het. Ze hebben er in sommige gevallen ook in
geïnvesteerd. Wanneer een regeling er is, of je dat nu een symbool van
vooruitgang vindt of een symbool van «je bent tegen de sector» – zo
wordt het namelijk in de sector verstaan – dan laat je de mensen die zich
hebben voorbereid en de investering hebben gedaan, feitelijk in de steek
als je de eis laat vallen. Zij hebben het dan voor niets gedaan. Dat zou
eventueel ook nog kunnen leiden tot schadeclaims. Dat risico loop ik niet.
Dat kan ik ook niet lopen, want ik zou er het geld niet eens meer voor
hebben. Dat zit inmiddels in een aantal andere onderwerpen, zoals de
NVWA en noem maar op.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Volgens mij zijn de Staatssecretaris
en ik het wel met elkaar eens over het doel. Dat zal ik zeker niet betwisten.
Er wordt al zo lang over gesproken. Het gaat mij nu echt om de boerenjongens die hier in de hal stonden en zeiden dat ze het echt hadden
geprobeerd maar dat ze welzijnsproblemen bij dieren zagen optreden. Zal
de Staatssecretaris goed kijken naar de bezwaren? Zal zij, als het
aantoonbaar niet lukt, de bedrijven helpen om de stap wel te zetten en als
het echt niet kan, een ontheffing verlenen? Ik ben het helemaal eens met
de Staatssecretaris dat we niet aan maatregelen moeten tornen die al tien
jaar geleden zijn afgesproken en waarover we al zo lang met elkaar in
gesprek zijn, maar als het echt niet gaat, kunnen we ook niet het onmogelijke vragen. Dat is een beetje mijn punt.
Staatssecretaris Dijksma: Dat laatste heb ik de sector ook aangeboden,
dus om heel specifiek te bekijken waar het probleem zit. Zoals gezegd is
daarvoor geld beschikbaar. De mogelijkheid om met ons het gesprek aan
te gaan, is er. We zullen dan natuurlijk wel heel precies bekijken waarom
het niet lukt, want we hebben ook ervaringen met bedrijven waar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

24

gewoon wel allemaal lukt. Op basis daarvan moeten we besluiten. Die
handschoen heb ik dus allang opgepakt. Het aanbod staat. Op verzoek van
de Kamer heb ik nog weer een onderzoek laten doen. U heeft het kunnen
lezen. De sector zegt vervolgens dat het onderzoek eigenlijk toch niet goed
is en wil nog een onderzoek doen. Daar maken we nu ook weer ruimte
voor. Ik weet dus ook niet zo goed wat ik nog meer kan doen. Aan het
einde van de dag gaat het een deel van de sector erom – het deel dat de
petitie indient – dat de Kamer wel terugkomt op het besluit. Dat is
namelijk wat men eigenlijk aan de Kamer vraagt. Mijn advies aan de
Kamer is: doe dat niet. Mevrouw Dik-Faber zegt dat ze het daarmee eens
is. Daar ben ik blij om. Laten we de ondernemers voor wie het echt heel
ingewikkeld is, een oplossing bieden. Die ruimte is er gewoon. Dat weet
men ook.
De voorzitter: Er ligt nog een flink aantal vragen dat u hebt te beantwoorden, Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dijksma: Ik maak haast, voorzitter!
De voorzitter: Dat vroeg ik niet, maar het zou wel fijn zijn!
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. De heer Van Gerven vroeg naar de
Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming en de capaciteit daarvan.
Het probleem is bekend. De Minister van V en J werkt aan het tijdelijk
detacheren van drie extra agenten ter ondersteuning. Een onderzoeksbureau gaat bekijken wat de oorzaken zijn, of de huidige samenwerking en
werkwijze nog efficiënter kunnen worden en of er knelpunten kunnen
worden opgelost om de LID structureel te helpen. Het staat dus op de
agenda.
De heer Van Gerven (SP): Ik wil nog even stilstaan bij dierenwelzijn en de
LID, maar ook bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. We hadden
gisteren een rondetafelgesprek waarbij de heer Paul, welbekend bij de
Staatssecretaris, aanwezig was. In zijn betoog viel op dat dierenwelzijn nu
niet bepaald een chique onderwerp is binnen de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit, in de zin dat men als het om het aanpakken van
dierenwelzijnsvraagstukken ging, naar elkaar keek van «wie gaat dat
doen?». Er was dus weinig draagvlak om dat enthousiast op te pakken. Je
kunt je er ook wel iets bij voorstellen dat sommige onderwerpen wat
lekkerder liggen dan andere. Mijn vraag is of de Staatssecretaris die
signalen ook heeft gekregen. Dit is natuurlijk wel belangrijk bij het
aanpakken van die vraagstukken. In het jaarverslag van de NVWA staat
dat er ruim 80 processen-verbaal zijn opgemaakt in relatie tot dierenwelzijn. Dat is wel een bijzonder laag aantal ten opzichte van de totale
problematiek waarover we het hebben.
Staatssecretaris Dijksma: Ik kende die signalen niet. Ik heb gisteren ook
niet bij het gesprek gezeten. Ik kan de heer Van Gerven wel zeggen wat
mijn opvatting is. Ik denk dat het van belang is dat dit onderwerp zeer
serieus wordt genomen. Ik denk ook dat we de afgelopen tijd hebben
kunnen zien dat het in toenemende mate bij de NVWA op de agenda is
komen te staan. Daarbij geldt dat het samenwerken met andere organisaties van groot belang is; vandaar dat we net over de LID hebben gezegd
wat er gezegd is. Ondertussen zit de NVWA als geheel natuurlijk in een
transitieperiode, mede aangejaagd door u allemaal en door ondergetekende, om op een aantal terreinen de tanden te laten zien. Dat is dan geen
bijtincident, maar gewoon terecht ingrijpen.
De heer Van Gerven (SP): Mag ik op dit punt afrondend concluderen dat
de Staatssecretaris het belangrijk vindt dat de Nederlandse Voedsel- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

25

Warenautoriteit ook dierenwelzijnsaspecten heel nadrukkelijk oppakt en
tot een duidelijk speerpunt maakt? Ik weet dat er al vele speerpunten zijn.
Staatssecretaris Dijksma: Dit krijgt sowieso een plek binnen het
verbeterplan. Als de NVWA dat zelf niet van plan was geweest, denk ik dat
de heer Paul deze ontboezemingen gisteren ook niet zou hebben gedaan.
Voorzitter. We komen bij de dierentransporten, een onderwerp waarop we
de NVWA de afgelopen periode in het kader van handhaving hebben zien
optreden. Dat heeft alles met dierenwelzijn te maken. Naar aanleiding van
vragen van onder anderen de heer Van Dekken ben ik in overleg met de
sector over de beladingsgraad voor varkens en de stahoogte voor
runderen en kalveren. In oktober hoop ik de Kamer daarover te informeren. Ik ben voorstander van het gebruik van gps. Ook daarover overleg
ik met de sector. In oktober zal ik de Kamer daarover informeren. Ik denk
dat dit in een brief moet gebeuren. In alle gesprekken met de sector over
de transportsystemen hebben we steeds duidelijk gemaakt dat wij vinden
dat gps onderdeel moet zijn van de kwaliteitseisen. Er zijn op dit moment
vier voorstellen voor kwaliteitsverbetering ingediend, zo zeg ik tot
mevrouw Dik-Faber: voor kalveren, varkens, runderen en schapen. Die
worden op dit moment beoordeeld door de NVWA, die mij zal informeren
over de mate van borging van dierenwelzijn en diergezondheid. De Kamer
zal hierover worden geïnformeerd.
Ik kom te spreken over diertransporten en het warme weer. Uit de
transportverordening vloeit voort dat de temperatuur in de transportwagen niet hoger mag zijn dan 30°C. Bij te hoge temperaturen zal de
NVWA certificering weigeren. Er zijn echter een aantal onzekerheden; de
heer Van Dekken sprak er al over. Ik noem de ventilatie in de wagens, het
tijdstip van rijden, de weersvooruitzichten en de situatie in het doorreisland of op de eindbestemming. Er zijn ook maatregelen denkbaar om
het probleem minder groot te maken, zoals minder belading of het
verplaatsen van het transport naar de nacht. Om die reden is het
inderdaad moeilijk om een uniform handhavingsbeleid te maken. Ik zal de
NVWA echter vragen om samen met de sector een werkbare regeling voor
te stellen, zodat er voor alle partijen meer duidelijkheid is. Die suggestie
pak ik dus op. Ik denk dat dat in ieders belang is.
De heer Van Dekken heeft specifiek gevraagd naar het transport van
pluimvee en de schade die bij de dieren optreedt. De NVWA zal intensiever controleren op breuken en zal handhavend optreden. Er komen
meer controles op de import en export van slachtkippen. Er zullen ook
vaker letseltellingen worden uitgevoerd in de slachthuizen. De sector
moet hier ook worden aangesproken, namelijk op een betere naleving van
zijn kant van de wet- en regelgeving. Volgens mij is niet zozeer de
tolerantiegrens het discussiepunt, maar vooral de naleving van de
tolerantiegrens. Men kan met een lagere belading van dieren dus gewoon
veel minder letsel veroorzaken. Als dieren in ondeugdelijk materiaal
worden vervoerd, heeft men ook een probleem. Ook daarop moet men
dus beter letten. Er moeten opleidingen zijn voor de zogenaamde
vangploegen en die moeten ook verplicht zijn. De mensen die het werk
doen, moeten dus ook de capaciteiten hebben om het te doen.
De heer Van Gerven heeft gevraagd naar de konijnenhouderij. Vanaf april
2016 is de welzijnskooi verplicht in de konijnenhouderij. Dat gaan we dus
al doen. De sector werkt hard aan een nieuw huisvestingssysteem:
semigroepshuisvesting voor voedsters en jongen en groepshuisvesting
voor gespeende konijnen.
De heer Van Gerven vroeg ook naar de stamboekerkenning en erfelijke
ziekten. De uitgifte van stambomen voor honden is privaat geregeld. Op
dit moment wordt er – met energie, zo wordt naast mij gezegd – samengewerkt aan oplossingen in de sector. Men beseft ook dat gezondheid en
gedrag vooropgesteld moeten worden. We hebben regels gesteld aan het
fokken van gezelschapsdieren. We hebben een wetenschappelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

26

onderzoek gefinancierd om de vooruitgang te ondersteunen. We wachten
nu op nadere voorstellen. Dan kunnen we beoordelen of die voldoende
zijn. Als dat niet zo is, kunnen we altijd over nieuwe nadere maatregelen
spreken.
Mevrouw Thieme vroeg naar het houdverbod. Op dit moment kan een
rechter een houdverbod opleggen als bijzondere voorwaarde bij een
(deels) voorwaardelijke straf van maximaal tien jaar. Op 16 juni jl. heeft
Minister Opstelten in antwoord op Kamervragen aangegeven dat hij het
huidige houdverbod vervroegd zal evalueren. Dat zijn antwoorden op
vragen die mede door de heer Van Gerven en de heer Schouw zijn gesteld
over dit onderwerp. De evaluatie wordt dus een paar jaar naar voren
gehaald en komt nu in 2015. Dan kunnen we de duur van het houdverbod
en het houdverbod als een zelfstandige straf – ook een verzoek van de
Kamer – beoordelen. Deze zaak loopt via Justitie, maar wij zijn daarbij
betrokken.
Ik kom op de eendagshaantjes. Tot mevrouw Dik-Faber zeg ik dat de
onderzoekers van In Ovo verwachten binnen negen maanden de
pre-competitieve fase af te ronden. Daarna volgt een omzettingsfase naar
een praktijkschaal. Dat zal ongeveer twee jaar kosten. We volgen dit
nauwlettend. Er wordt overigens ook onderzoek gedaan in Duitsland. Mij
is gevraagd waarom ik deze methode heb gesteund. Een deel van de
Kamer, volgens mij zelfs een meerderheid, was er heel enthousiast over.
Het leek mij dus iets om niet zomaar te weigeren. Ik heb met de Kamer
een debat gevoerd over het maatschappelijke en ethische probleem van
de eendagshaantjes. Ik heb gezegd dat hoe eerder wij ervan af kunnen,
hoe beter het is. Er zijn oplossingen geweest waarover de Kamer niet
enthousiast was. Dat heb ik ook begrepen. Deze oplossing kan misschien
niet op het enthousiasme van mevrouw Dik-Faber rekenen, maar ik vind
het wel een bijzondere stap vooruit. Het is een stap waarvoor meerdere
fracties hebben gepleit. Daarom ben ik ermee aan de slag gegaan. We
hebben op verzoek van de Kamer een discussie gevoerd. Het is altijd
lastig om vanuit een departement een maatschappelijke discussie vorm te
geven. Mijn stelling is dat een maatschappelijke discussie vooral door de
samenleving zelf moet worden gevoerd. Wij hebben dat gedaan via de
route die beschreven is. Het staat mevrouw Dik-Faber natuurlijk vrij om
vanuit haar eigen politieke verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren
aan die maatschappelijke discussie. Een paar anderen aan de tafel doen
dat ook voortdurend. Als we meer moeten doen dan we nu hebben
gedaan, wordt het voor mij lastig om er in de praktijk handen en voeten
aan te geven. Ik probeer mijn bijdrage vooral vorm te geven met
beleidsinitiatieven. Dit was daar een van.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Wij waren inderdaad helemaal niet
te spreken over het injecteren van een kwalgen, dus genetische modificatie. De methode van In Ovo is geen genetische modificatie, maar het is
uiteindelijk nog een suboptimale oplossing. We hebben te maken met een
productiesysteem dat niet op orde is. Mijn voorganger heeft de «motiecombikip» ingediend. Dat blijft een niche; daarover zijn we het ook met
elkaar eens. Het zijn echter wel gedachten waarvan ik vind dat ze bredere
ingang zouden moeten krijgen in de samenleving. De ChristenUnie en
ikzelf willen daaraan graag een steentje bijdragen. Mijn concrete vraag
aan de Staatssecretaris luidt als volgt. Zij gaf aan dat dit na twee jaar op
praktijkniveau kan worden gebracht. Daar ben ik heel blij mee. Klopt dit
echter? De signalen die ik kreeg, wezen namelijk op vijf tot tien jaar. Dat is
een vrij lange periode. Als dat aan de hand is, moeten we in de tussentijd
misschien kijken naar een derde spoor om het doden van eendagshaantjes tegen te gaan.
Staatssecretaris Dijksma: Dat signaal ken ik niet. Wij hebben hierover
gesproken met de mensen die achter In Ovo zitten en met anderen in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

27

keten. Daarbij werd helder dat men eerst een nadere onderzoeksfase
nodig heeft en verwacht dat dit over twee jaar bruikbaar is. Het is dan
natuurlijk aan de sector om tempo te maken, dus dat moet men gaan
doen. Ik verwacht dat de maatschappelijke druk zo groot is dat men dat
ook wel zal doen. Wij dragen daaraan natuurlijk bij, ook door dit initiatief
zo te steunen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik ben heel blij dat die twee jaar
correct is. Dat is goed nieuws. Stel echter dat het allemaal niet lukt. Staat
de Staatssecretaris dan nog een andere route voor ogen of worden alle
kaarten nu gezet op de «In Ovo»-methodiek?
Staatssecretaris Dijksma: Een van die routes heeft de Kamer zelf
afgesloten; dat herhaalde mevrouw Dik-Faber net zelf. Nu vraagt zij mij
om andere routes te zoeken. Volgens mij is deze route op dit moment een
van de meest haalbare. Nogmaals, wij kijken ook naar de andere
onderzoeken, zoals die in Duitsland. Samen met de sector en de wetenschap helpen wij een echt heel kansrijk alternatief hiermee nu snel op de
been. Wij plegen niet al onze inzet daarop, maar aangezien een aantal
andere routes, ook door tussenkomst van de Kamer, niet mogelijk bleken,
blijft deze route over. Mevrouw Dik-Faber noemde de combinatiekip – op
zichzelf vormt die een route – maar die is voor een nichemarkt, zoals men
ook heeft vastgesteld. Dat erkent mevrouw Dik-Faber ook. Voor mij is het
zeker geen oninteressante route. Je moet alleen wel massa kunnen
maken, als je de eendagshaantjes niet meer wilt, terwijl daarvan alleen al
in Nederland elk jaar 40 miljoen geboren worden. Ik kies dan voor een
methode waarmee wij nu heel snel massa kunnen maken. Het is
misschien wat ongelukkig, maar het is toch een feit dat wij niet meer van
die heel grote hoeveelheden willen? Dan moet je dus met een methode
komen waarmee je snel voor elkaar krijgt dat ze er niet meer komen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter, mag ik één zin uitspreken?
De voorzitter: Eén.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik vind het goed dat de Staatssecretaris aan de slag gaat met oplossingen, maar ik constateer dat het
technologische oplossingen zijn voor een systeemprobleem, waarbij het
systeem zelf niet wordt aangepakt.
De voorzitter: Ik vond het een prachtige zin!
Staatssecretaris Dijksma: De mensen in dit land zullen zelf het systeem
moeten aanpakken, door hun keuze aan de kassa. Laten wij daarover de
discussie voeren. Op het moment dat mensen bereid zijn om voldoende te
betalen voor hun kip, zal dit ook gaan gebeuren.
Ik maak een bruggetje. Daarom proberen wij ook om bijvoorbeeld met
subsidieregelingen pluimveevriendelijke stallen te stimuleren. Hierover
hebben wij wel degelijk gesprekken met de sector.
Mijn laatste punt betreft het onderwerp dierproeven. Dierproeven maken,
of ze nu bij honden of katten plaatsvinden, sowieso veel emoties los. Ik
begrijp dat heel goed. Het wordt extra heftig op het moment dat ze
plaatsvinden bij dieren die je letterlijk vaak dicht bij je hebt. Wij hebben
nadrukkelijk besproken in de Kamer dat wij zo veel mogelijk alternatieven
voor dierproeven willen organiseren. Wij hebben hiervoor een
wetsvoorstel gehad en een actieplan voorgelegd. Overigens hebben wij
ook in de nieuwe wet geen verbod op dierproeven met bijvoorbeeld
honden of katten. Ook in de nieuwe wet zijn die nog steeds een
mogelijkheid. Elke dierproef moet vooraf streng getoetst worden door de
Dierexperimentencommissie. Er moet altijd een ethische afweging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

28

worden gemaakt over de vraag of het doel van het onderzoek opweegt
tegen het leed dat bij het proefdier ontstaat. Het onderzoek met labradors
waarnaar werd verwezen, was goedgekeurd door de Dierexperimentencommissie. Het is vooral van belang om ferm vast te houden aan het
beleid dat wij nu hebben ingezet, namelijk om zo min mogelijk
dierproeven te laten plaatsvinden.
Wij hebben ook gekeken naar alle alternatieven. Op verzoek van de heer
Van Gerven is er naar alternatieve financieringsmodellen gekeken.
Daarover heeft de Kamer ook informatie ontvangen. Wij zijn ermee bezig
om daarmee iets te doen. Dat is het plan van ZonMw. Wat dat betreft staat
het bij mij op de agenda, net als dat volgens mij het geval is bij alle
commissieleden. Dit was het einde van het blok, voorzitter.
De voorzitter: Dank u wel. Mijn conclusie is dat u zo’n beetje alle vragen
hebt beantwoord. De leden wekken de suggestie dat zij nog vragen
hebben, maar ik zie dat zij die zullen verwerken in hun tweede termijn. Ik
stel voor dat zij in hun tweede termijn een spreektijd van 2,5 minuut
hanteren.
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Ik zal mijn tijd delen met Esther
Ouwehand.
De Staatssecretaris zegt dat wij op veel punten de zorgen delen over
dierenwelzijn – dat is al een enorme winst ten opzichte van de ambtsvoorgangers van de Staatssecretaris – maar zij zegt een andere afweging te
maken. Dat is interessant. Waarom maakt zij een andere afweging,
ondanks de mogelijkheden die er zijn? In het regeerakkoord is niets
dichtgespijkerd ten aanzien van dierenwelzijn. Er is dus geen verplichting
ten opzichte van de veel dieronvriendelijker partner de VVD om je in te
houden ten aanzien van dierenwelzijn. Daarover is niets afgesproken.
Daarnaast biedt het partijprogramma van de PvdA, de partij van de
Staatssecretaris, ook alle ruimte om al die diervriendelijke maatregelen uit
te voeren, nu zij als Staatssecretaris nog maar zo kort de tijd heeft.
Daarvoor is op heel veel punten heel vaak een diervriendelijke
meerderheid in de Kamer. Ik vraag mij dus af wat de afwegingen zijn om
nu niet de daad bij het woord te voegen en toch weer in de valkuil te
stappen en te zeggen dat de sector, Europa of, in het geval van
megastallen, de provincies en gemeenten het moeten gaan doen.
Daarmee dreigt de Staatssecretaris door te gaan op de ingeslagen weg
van door- en afschuiven van verantwoordelijkheden. Als zij fairfok van
rassenhondenfokkers goedkeurt en als zij goedkeurt dat dikbilkoeienfokkers de koeien kunnen aanpassen, zodat zij kunnen doorgaan op de
ingeslagen weg, is zij bezig het greenwashen te gebruiken als alibi om zelf
niets te hoeven doen. Dat is het punt dat ik wil maken in dit debat. Ik weet
dat de intenties van de Staatssecretaris absoluut integer zijn en dat zij
ambitieus is, maar zij laat zich ontzettend inbinden door de VVD-partner.
Aan die indruk kan ik mij niet onttrekken. Dat is onvergeeflijk, gezien het
feit dat de PvdA zo groot geworden is en dat de kiezers zo veel
verwachten van de PvdA.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Wat betreft de aanpak van
impulsaankopen snap ik dat de Staatssecretaris kiest voor voorlichting en
bewustwording, maar ik heb zo mijn twijfels over de effectiviteit van een
aanpak die louter daarop stuurt. Daarover kun je van mening verschillen,
maar kan de Staatssecretaris in ieder geval toezeggen dat zij inzichtelijk
maakt wat de resultaten zijn van haar beleid?
Ik dank de Staatssecretaris voor de toegezegde brief over de de dolfijnenslachtingen. De IWC begint 15 september. Dat is maandag over een
week. Vooraf wordt het in Europa kortgesloten. De brief is wel wat laat.
Wij moesten eerst vragen om de brief, terwijl die al beloofd was. Krijgen
wij in die brief ook informatie over de vraag wat wij gaan doen tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

29

Denemarken en de Faeröer? Denemarken lijkt te hebben opgetreden tegen
de demonstranten, terwijl het verhaal altijd was dat de Faeröer autonoom
is en Denemarken daarom niets kan doen. Hoe zien wij het vrijhandelsakkoord met Japan in het licht van de dolfijnenslachtingen en Japans
nieuwe plannen voor de walvisjacht? Kunnen wij de brief deze week
krijgen, zodat wij het VAO volgende week kunnen houden voordat de IWD
plaatsvindt?
Ten aanzien van de circusdieren kunnen wij niet wachten. De dieren
kunnen dat eigenlijk ook niet meer. De ene giraf die nog rondliep in de
Nederlandse circussen, is inmiddels dood, gestorven aan een koliek. Ook
voor de andere dieren die nog steeds worden gebruikt in circussen, geldt
dat iedere dag ten koste gaat van hun welzijn en intrinsieke waarde. Nadat
een maatschappelijke discussie heeft geleid tot een mooie frase in het
regeerakkoord, is twee jaar wachten echt lang genoeg.
De heer Heerema (VVD): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor haar
twee toezeggingen ten aanzien van de vergunning voor dierentuinen en
het onderzoek naar het binnen een week verlenen van de ontheffing voor
de 4 dageneis en voor de beantwoording van de door mij gestelde
vragen. Wel heb ik twee vervolgvragen en een verzoek om een toezegging
die nog is blijven liggen.
De Staatssecretaris heeft aangegeven alle alternatieven voor koudmerken
te onderzoeken, maar zij noemde specifiek het chippen. Bedoelt de
Staatssecretaris hiermee dat alle alternatieven verkend worden? Wanneer
kunnen wij de uitkomsten van dit onderzoek tegemoetzien?
De Staatssecretaris heeft toegezegd om de NVWA in te zetten voor meer
controles op de pluimveesector. Volgens mij groeien de taken van de
NVWA haar zo langzamerhand boven het hoofd. Wat gaat de NVWA dus
minder doen door de toezegging van de Staatssecretaris?
Ik heb gevraagd om de toezegging dat er een volstrekt helder kader met
betrekking tot de uitzonderingen op de positieflijst komt. Op dit moment is
het niet helder in de aangeleverde tekst. Ik vraag de Staatssecretaris dus
toe te zeggen dat wij een helder kader krijgen ten aanzien van de vraag
wanneer een ontheffing voor de positieflijst afgegeven wordt.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Een dier mag niet worden
gehouden, tenzij is aangetoond dat het wel kan. Onderschrijft de
Staatssecretaris die stelling?
Is het uitgangspunt van het kabinet ook dat de kantelbox moet worden
afgeschaft?
Met betrekking tot het angorabont en de discussie daarover gaat de
Staatssecretaris letterlijk de boer op in Europa om iets te bewerkstelligen
in het kader van dierenwelzijn. Wat vindt zij van importheffingen,
accijnzen en enge labels op dat punt? Er is een aangenomen motie van de
Kamer over labeling, maar er zijn bijvoorbeeld laarzen met een bontkraagje. Op die laars staat dan «van dierlijke origine». Kan dat niet iets
duidelijker? Als er «kraagje van nerts» zou staan, is het voor de koper
vermoedelijk wel duidelijk wat het precies voorstelt.
Hoe zit het precies met het tijdpad voor konijnen? De Staatssecretaris
noemde 2016. Betekent dit dat dan aan de voorwaarden die de SP in
eerste termijn schetste, wordt voldaan?
Vindt de Staatssecretaris dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
met betrekking tot gps en het transport standaard de gps-gegevens van
elke rit moet kunnen krijgen, als zij dat wil en als zij denkt dat dit nodig is?
De Staatssecretaris heeft het met betrekking tot het houden van varkens
gehad over materialen. Wat vindt zij van de stelling dat alle varkens in stro
moeten kunnen liggen? Gaat zij er effectief op toezien dat dit gebeurt?
Tot slot kom ik op de pluimveesector. Ik werd getriggerd door een rapport
van Wageningen UR uit 2011. De cijfers liegen er niet om. Bijna 40% van
de vleeskippen heeft voedsellaesies, zoals de bekende hakdermatitis en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

30

dergelijke. Maar een derde heeft eigenlijk geen aandoeningen. Een kwart
heeft brandblaren op voeten of borst. Hoe komen wij daarvan af? Dit is zo
substantieel. Kan dit door beter toezicht of moet het systeem helemaal op
de helling? Graag krijg ik daarop nog een beschouwing.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris
voor de beantwoording van alle vragen. Wij hebben zojuist een paar
interessante discussietjes gehad, onder andere over de eendagshaantjes.
Ik ben heel blij dat de Staatssecretaris een constructieve houding inneemt
ten aanzien van de 4 dageneis voor drachtige zeugen als het gaat om
knelgevallen. Dat heb ik bij haar geproefd. Ik maak haar daarvoor mijn
complimenten.
De enige vraag van mij die is blijven liggen gaat over de Kip van morgen.
De Staatssecretaris ziet hierbij een rol voor de ketenpartners om verdere
stappen te zetten. Hoe moeten wij die stimulerende rol concreet duiden?
Ik heb gevraagd naar experimenteerruimte. Ik weet niet of die nodig is of
dat er misschien andere dingen nodig zijn. Kan de Staatssecretaris daarop
nog reageren?
Voorzitter: Ouwehand
De heer Van Dekken (PvdA): Voorzitter. Laat ik in mijn 2,5 minuut
allereerst een opmerking maken over de opmerking die Marianne Thieme
maakte over de Staatssecretaris en haar beleid voor dierenwelzijn. Ik moet
zeggen dat ik ontzettend teleurgesteld ben over de manier waarop
mevrouw Thieme de Staatssecretaris probeert neer te zetten, simpelweg
om het feit dat er in de afgelopen tien jaar ongelofelijk veel is bewerkstelligd op het terrein van dierenwelzijn. Mevrouw Thieme kan het weten
als geen ander. Zij ziet, ook in de lijst van toezeggingen die straks zal
worden voorgelezen, wat er aan acties en stappen met de sector, de
Dierenbescherming en noem het allemaal maar op, worden gedaan.
Soms moet je je zegeningen tellen.
Ik doe dat wel. Ik ben blij dat wij in de huidige politieke constellatie zo ver
hebben kunnen komen. Hier zit wel degelijk een constructieve coalitiepartner achter, die het inzake dierenwelzijn menens is. Op een aantal
dossiers verschillen wij weliswaar van mening, maar het doel is precies
hetzelfde. Het is ook niet voor niets dat het wetsvoorstel over circusdieren
is opgenomen in het regeerakkoord. Dat had mevrouw Thieme de
afgelopen tien jaar zelf niet gerealiseerd. Ik zeg het maar gewoon zoals het
is. Los daarvan hoop ik dat zij in de komende periode ten aanzien van
bijvoorbeeld de Wet dieraantallen en volksgezondheid – daarover hebben
wij gisteren een mooi debat gevoerd – zal meedoen op een manier die
ons allen, de dieren en ook de mens in relatie tot de volksgezondheid,
helpt.
Mevrouw Thieme (PvdD): Wie zich spiegelt aan een ander, spiegelt zich
zacht. Het is niet zo heel moeilijk om er diervriendelijk uit te komen als je
kijkt naar het afgelopen CDA- en VVD-beleid. Het gaat er juist om dat je
belangrijke kansen laat liggen op een moment dat je een diervriendelijke
Kamermeerderheid hebt. De urgentie is zo groot om de dieren in de
bioindustrie en in de proefdiercentra te verlossen van de vreselijke
wreedheden die daar elke dag plaatsvinden, dat ik het een morele
verplichting vind om, als er niets is afgesproken in het regeerakkoord over
dierenwelzijnsmaatregelen in die sectoren, als Staatssecretaris van
PvdA-huize te proberen om je partijprogramma zo veel mogelijk uit te
voeren. Dat betekent onder meer dat je een einde maakt aan de
megastallen en niet dat je je verantwoordelijkheid over de schutting
kiepert richting de provincies en de gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

31

De voorzitter: Ik stel vast dat de heer Van Dekken mevrouw Thieme in
zijn bijdrage persoonlijk leek uit te lokken. Ik stel voor dat hij nu zijn
betoog vervolgt.
De heer Van Dekken (PvdA): Het is niet alleen persoonlijk, maar het is
ook politiek. Het is oprecht mijn opvatting. Het verwijt dat er ten aanzien
van dierenwelzijn geen progressieve politiek zou worden bedreven door
de progressieve meerderheid in de Kamer klopt feitelijk niet. Maar dat ter
zijde, want op een ander moment zullen wij daarop doorgaan. Ik verheug
me ontzettend op dat debat.
Het zou kunnen dat ik het tijdpad voor de positieflijst voor vogels en
reptielen heb gemist. Ook was er nog geen reactie op onze vraag over de
rol van de NVWA ten aanzien van inbreukprogramma’s voor internetverkopen.
Voorzitter: Van Dekken
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb een klein punt van orde. Ik
ben even zo brutaal. Ik moet om half één de vergadering verlaten. Ik zou
het erg op prijs stellen als de Staatssecretaris eerst ingaat op mijn vraag.
Het zou heel plezierig zijn als ik daarvan de beantwoording nog hoor.
Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Dat is goed, maar er was één vraag
niet geheel duidelijk. Mevrouw Dik-Faber vroeg naar de experimenteerruimte. Kan zij die vraag nog even toelichten? Die heb ik namelijk net niet
helemaal goed meegepakt.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik heb in de stukken gelezen dat de
Staatssecretaris zich betrokken voelt bij de Kip van morgen en de
ketenpartners wil stimuleren om aan de slag te gaan. Ik ben op zoek naar
een antwoord op de vraag wat de Staatssecretaris concreet gaat doen. Zal
zij de ACM aanspreken op mededingingsregels? Gaat zij experimenteerruimte bieden? Wat doet de Staatssecretaris concreet om ketenpartners te
stimuleren?
Staatssecretaris Dijksma: De Kip van morgen is een marktinitiatief. In
principe zijn alle schakels in de keten betrokken. Zolang men blijft voldoen
aan de dierenwelzijns- en milieuregels is er gewoon geen ontheffing
nodig. Daarnaast hebben wij natuurlijk in algemene zin voor het thema
duurzaamheid beleidsregels voor de ACM gemaakt. Die zijn recentelijk
naar de Kamer gestuurd. Wij willen de maximale ruimte die nodig is,
graag pakken binnen de regels voor mededinging.
Ik dank mevrouw Dik-Faber voor haar opmerkingen met betrekking tot de
4 dageneis. Ik hoop dat ik mevrouw Dik-Faber hiermee heb bediend.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Op dat laatste punt zeker, maar ik
ben nog steeds zoekende. De Staatssecretaris wil de ketenpartners
stimuleren, maar wat doet zij dan precies? Het is een marktinitiatief en wij
hebben de beleidsregels voor de ACM op orde gemaakt, maar toch zegt
de Staatssecretaris dat zij het wil stimuleren. Hoe dan?
Staatssecretaris Dijksma: Dat doe ik bijvoorbeeld door de pluimveestallen diervriendelijker te maken. Het is een basisvoorwaarde dat een kip
meer ruimte krijgt. Daarvoor hebben wij natuurlijk subsidieregelingen.
De voorzitter: Volgens mij is er voldoende antwoord gegeven op de
gestelde vragen. Ik dank mevrouw Dik-Faber voor haar komst en haar
bijdrage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

32

Staatssecretaris Dijksma: Ik begin met de opmerkingen van mevrouw
Thieme. Wij delen inderdaad een aantal zorgen. Dat heeft zij ook
vastgesteld. Het is niet zo dat ik nog maar kort de tijd heb. Volgens mij
zitten wij nog tot 2017. Ik ben van plan om nog even te blijven, als
mevrouw Thieme het goedvindt. Verder voeg ik volgens mij de daad bij
het woord. Dat hebben wij aan de agenda van vandaag gezien. Heel soms
bekruipt mij weleens het gevoel dat ik, wat ik ook doe, dit type debat altijd
zal voeren met mevrouw Thieme. Ook als één van de onderwerpen op één
dierenwelzijnsaspect niet geregeld zou zijn, zou mevrouw Thieme het
gesprek met exact dezelfde toon – misschien kan ik beter zeggen: passie –
aangaan. Ik probeer een agenda juist een hele stap verder te brengen. Dat
laten de feiten op allerlei terreinen zien, of het nu gaat om de huisdieren
of ingrepen bij landbouwhuisdieren. Wel probeer ik dit te doen door de
mensen die het betreft en die het straks moeten gaan doen, daarin mee te
nemen. Ik denk dat daar het verschil zit. Dat is een andere strategie. Ik
denk dat die strategie uiteindelijk effectiever is. Op het moment dat ik het
gevoel heb dat er te weinig beweging komt, weet ik andere instrumenten
te vinden. Ik vind het van belang om te proberen om mensen onderdeel te
laten zijn van die verandering. Soms moet je dat via de wet doen. Een
andere keer pak je een ander instrument. Dat is het verschil tussen
mevrouw Thieme en mij. Daarom valt er in het leven altijd iets te kiezen.
Mevrouw Thieme (PvdD): Toen de Staatssecretaris aantrad, heb ik tijdens
het eerste debat aangegeven dat alle lichten op groen staan en dat er alle
beleidsruimte is om echte stappen te zetten. Je ziet dat de Staatssecretaris
dit op een aantal punten doet. Daarvoor heb ik haar ook gecomplimenteerd. Ik vraag haar niet om ons partijprogramma uit te voeren, maar om
de beloften die zij ook aan de kiezers heeft gedaan gestand te doen, zeker
als zij zo veel beleidsruimte heeft. Zij zegt dat zij nog wel even heeft,
namelijk tot 2017, maar tijdens dit debat hebben wij gehoord dat zij
voornemens is om de keizersnedes bij dikbilkoeien eventueel in 2018 te
gaan verbieden. Dat gaat dan toch niet? Daarop wil ik graag een reactie.
Staatssecretaris Dijksma: Zoals mevrouw Thieme weet, heb je in de
politiek te maken met erfopvolging. Dat betekent dat datgene wat is
ingezet, staat. Daarnaast komt het er uiteindelijk op neer dat er wel
degelijk veel stappen heel snel zijn gezet. Ja, de lichten staan op groen en
op veel momenten nemen wij echt de ruimte om nu door te pakken, ook
op dossiers die soms tien of twintig jaar lang vastzaten, maar wij doen het
altijd met de mensen samen. Dat is gewoon mijn overtuiging. Dat heeft
helemaal niets met mijn partij of een andere partij te maken. Ik zit hier
overigens ook als dienaar van de Kroon. Los daarvan is het van groot
belang om een aantal van deze stappen met deze mensen samen te
zetten. Zo sta ik in het leven, omdat ik erin geloof dat dit uiteindelijk het
beste werkt. Daarin verschil ik soms gewoon van strategie en op sommige
punten misschien ook van opvatting met mevrouw Thieme. Het is
inderdaad niet haar verkiezingsprogramma dat ik nu uitvoer. Ik voer het
regeerakkoord uit.
Mevrouw Ouwehand zei op het punt van impulsaankopen dat ik voor
voorlichting en bewustwording kies en vroeg of dat wel voldoende
resultaat heeft. Het probleem is dat er niet zo heel veel andere opties zijn.
Je kunt niet zomaar dingen verbieden op het internet. Dat is ook bij allerlei
andere belangrijke onderwerpen geprobeerd of daarover is gedebatteerd.
Dit is dus uiteindelijk toch de route die ik alleen al vanwege de
haalbaarheid zal moeten bewandelen. Het is lastig om de resultaten te
laten zien, omdat het bij de individuele aankopen van huishoudens om
miljoenen gaat en om miljoenen huisdieren. Ik probeer dit aan de hand
van bijvoorbeeld handhavingsrapportages te bezien en zo te bekijken of
we in de praktijk veel meer of misschien minder ellende zien en waar wij
specifiek op moeten duwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

33

De heer Heerema sprak over de import van dieren uit Oost-Europa waarbij
sprake is van veel ziektes. Ook het beleid ten aanzien daarvan proberen
wij aan te scherpen. Wij proberen dus op allerlei manieren om stappen te
zetten, maar het is niet zo dat ik makkelijk met een rapport met een
nulmeting en dan een voortgang kan voldoen aan de vraag van mevrouw
Ouwehand. Het is niet zo eenvoudig om dit beet te pakken. Je moet het
dus toch via de lijn doen van allerlei voorstellen en het meekrijgen van
betrokken partijen, tot en met de internetproviders, om ervoor te zorgen
dat wij een hele hoop excessen uitbannen. Wij zijn het erover eens dat wij
dat moeten doen. Volgens mij is iedereen het daarover eens. Dat is niet
een kwestie van een politiek meningsverschil, maar het gaat daarbij om
de vraag hoe je een wens in de praktijk handelingsperspectief geeft. Ik
probeer te doen wat ik kan.
Ik denk dat de brief over de inzet voor de International Whaling
Committee niet vrijdag maar maandag komt. Vrijdag is immers morgen al.
Ik kijk gewoon even naar mijn eigen agenda. Hij komt er echt aan, want hij
zit bij ons in de lijn, zoals dat zo mooi heet. Dat is dus niet omdat
mevrouw Ouwehand ernaar vraagt. Die brief zou zij sowieso krijgen. Ik zal
daarin niets schrijven over hetgeen Denemarken doet tegen demonstranten. Dat is niet gebruikelijk en dat weet mevrouw Ouwehand. Ik
begrijp wel waarom deze mensen protesteren. Dat is helder.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb overwogen om Kamervragen te
stellen, maar toen bedacht ik dat wij nog de brief over het IWC kunnen
rappelleren. Kan de Staatssecretaris in die brief ook ingaan op de lopende
gesprekken over het vrijhandelsakkoord met Japan? Ik heb Minister
Timmermans eerder gevraagd of het mogelijk is om daaraan de
voorwaarde te verbinden dat Japan stopt met de dolfijnenslachtingen en
de afspraken over de walvisjacht naleeft. Dat was toen geen optie. Ik zou
daarvan graag een update krijgen.
Als de Staatssecretaris in de IWC-brief niet op de situatie bij de Faeröer
wil ingaan, dan stel ik alsnog een setje Kamervragen. Ik dacht: laten we
het combineren.
Staatssecretaris Dijksma: Ik vrees dat mevrouw Ouwehand dan beter
vragen kan stellen. Ik zal even uitleggen waarom. Een deel van haar
vragen moet niet alleen door mijn departement worden beantwoord.
Daarover zullen wij dus afstemming moeten hebben met bijvoorbeeld
Buitenlandse Zaken. Dat red ik niet voor maandag. Het feit dat de Kamer
die brief snel moet krijgen, wreekt zich nu. Ik zit nooit verlegen om nieuwe
vragen. Ik krijg er ontzettend veel. Als het moet, dan moet het.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dan doen wij het zo.
Staatssecretaris Dijksma: De heer Heerema vroeg of het gaat om alle
alternatieven voor koudmerken. Ja.
Hij vroeg mij wat de NVWA minder gaat doen. Met name het toezicht op
transport zat in het verbeterplan. Zoals hij weet, hebben wij daarvoor
extra middelen uitgetrokken. Zijn punt is overigens zeer terecht. Elke keer
dat iemand iets nieuws bedenkt voor de NVWA, merken wij dat wij aan
het einde van ons geld nog een stuk maand over hebben, zo zeg ik vrij
naar Loesje. Daarop moeten wij heel precies zijn. Dit onderwerp is echter
onderdeel van het verbeterplan. Transport bleek gewoon een heel
kwetsbare schakel in het hele systeem te zijn.
De heer Heerema (VVD): Ik heb nog een vraag over het koudmerken. Ik
dank de Staatssecretaris dat zij ja zegt. Dat snap ik. Ik had ook nog
gevraagd wanneer wij de uitkomst van het onderzoek tegemoet kunnen
zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

34

Staatssecretaris Dijksma: Ik hoop voor de begroting. Ik doe mijn best!
De heer Heerema vroeg naar de uitzonderingen op de positieflijst. Het
systeem kent drie categorieën, namelijk dieren die je wel mag houden,
dieren die je niet mag houden en dieren die je onder voorwaarden mag
houden. Dat moet inderdaad helder zijn. Ze komen aan het eind van het
jaar.
Ik ga over op de set vragen van de heer Van Gerven. Hij begon met een
aantal stellingen. Ik vind het altijd lastig om stellingen te beantwoorden,
want ik vraag me dan af wat je daarmee wilt. Dat is van belang. Ik denk
dat het voor varkens van groot belang is dat zij zo veel mogelijk afleidingsmateriaal hebben. Daarvoor hebben wij een richtlijn en daarop
handhaven wij. De heer Van Gerven poneert een stelling, maar ik vraag
hem wat hij eigenlijk van mij vraagt. Vindt hij de huidige richtlijn niet goed
genoeg of vindt hij het tempo niet goed genoeg? Dat zijn wat preciezere
debatten dan het reageren op een stelling.
Hij vroeg mij naar mijn inzet bij de brief over en het onderzoek naar de
kantelbox. Die wil ik afhankelijk laten zijn van het rapport dat ik krijg.
Vervolgens wil ik daarover de discussie voeren met de Kamer. Ik wil dit
namelijk graag eerst bespreken met de convenantpartners. Gezien het
proces vind ik het netter om het op die manier te doen. Uiteindelijk zal dit
worden meegenomen in de AMvB voor het hele verhaal. Op die manier
wil ik het doen.
Op het verplicht stellen van gps zeg ik ja. Je doet dit alleen als de NVWA
die gegevens ook kan krijgen, want anders heeft het verplicht stellen
ervan geen zin. Op het moment dat je gps hebt maar er niets mee kunt, is
het natuurlijk een soort loze daad. Dat het mogelijk effect heeft op het
vergemakkelijken van de handhaving, is precies de reden dat wij het
opbrengen. Dat scheelt de NVWA overigens misschien weer iets. In het
geval dat het slecht uitpakt, levert het werk op.
Er werd mij een bespiegeling gevraagd over het veevervoer in de
pluimveesector. Die bespiegeling heb ik al gegeven in antwoord op de
heer Van Dekken. Ik heb gezegd wat de NVWA allemaal gaat doen en wat
ik van de sector vraag. Ik ben niet van plan om hetzelfde verhaal nog een
keer te vertellen, want ik heb het vrij uitgebreid verteld.
De Kamer wordt begin 2015 geïnformeerd over de implementatie van het
Vleeskuikenbesluit.
Last but not least vroeg de heer Van Dekken of de NVWA toegang heeft tot
inbreukprogramma’s op internet. Ja.
Het tijdpad van de positieflijst voor vogels en reptielen is echt afhankelijk
van datgene wat wij nu aan voorstellen van de WUR krijgen. Daarover kan
ik dus niet heel precies zijn, omdat wij gemerkt hebben bij de positieflijst
voor zoogdieren dat je soms iets meer tijd nodig hebt dan je aanvankelijk
dacht. Ik ben daarin dus heel voorzichtig. De heer Van Dekken weet dat wij
ermee bezig zijn. Eind 2014 – dat is dus dit jaar – krijg ik een beeld van wat
de WUR voorstelt. Dan kan ik de vraag van de heer Van Dekken beter
beantwoorden.
De heer Van Gerven (SP): Ik vond de eerste termijn van de Staatssecretaris sterker dan haar tweede termijn, zeker in relatie tot de beantwoording van mijn vraag over de stellingen. Bijvoorbeeld over mijn
stelling dat alle varkens in stro moeten liggen is er een aangenomen
Kamermotie. Daarop kan de Staatssecretaris dus best ja of nee zeggen.
Goed, wij zullen het verdere debat aangaan. Ik kijk even naar de voorzitter
of er al een VAO is aangevraagd. Anders zou ik eraan hechten dat dat nog
plaatsvindt.
De voorzitter: Dat heeft mevrouw Ouwehand al aangevraagd. Dat zal dus
plaatsvinden. Er wordt mij ingefluisterd dat de wens is om dit volgende
week te doen, maar dat is aan de Griffie plenair, die dat organiseert. Het
wordt dus doorgeleid, mevrouw Ouwehand, u hebt daarop geen invloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

35

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik wilde alleen even checken bij de
adjunct-griffier of zij de data van de IWC heeft, want daar zit de tijdsdruk
op.
De voorzitter: Er zal worden bekeken wat er kan worden gedaan.
De Staatssecretaris heeft een aantal toezeggingen gedaan. Die zal ik nu zo
zorgvuldig mogelijk proberen voor te lezen. Het gaat om een twaalftal
punten:
– De Kamer zal een kabinetsappreciatie ontvangen op het WUR-rapport
inzake de kantelbox.
– De Kamer zal voor het einde van dit jaar een voortgangsbrief ontvangen inzake het convenant onverdoofd ritueel slachten.
– De Kamer wordt uiterlijk 8 september geïnformeerd over de aanpak
van de dolfijnenslachtingen.
– De Kamer zal voor de begrotingsbehandeling een kabinetsappreciatie
op de aanbevelingen in het rapport over bijtincidenten ontvangen.
– De Kamer zal begin 2015 geïnformeerd worden over de uitkomst van
het onderzoek in het kader van het in kaart brengen van gezelschapsdieren.
– De AMvB inzake de pelsdierhouderij zal dit najaar aan de Kamer
worden voorgehangen met een officiële notificatie.
– De Kamer zal in oktober 2014 worden geïnformeerd over de beladingsgraad van varkens en de stahoogte van runderen bij diertransporten.
– De Kamer zal in oktober 2014 worden geïnformeerd over het gebruik
van gps bij diertransporten.
– De Staatssecretaris zal een kabinetsappreciatie op de bevindingen van
de NVWA inzake de kwaliteitssystemen naar de Kamer sturen.
– De uitkomsten van het onderzoek naar de alternatieven voor koudmerken en de kabinetsappreciatie daarop zullen voor de begrotingsbehandeling naar de Kamer komen.
– De Kamer zal eind 2014 nader worden geïnformeerd inzake de
uitzonderingen en voorwaarden met betrekking tot de positieflijst.
– De Kamer zal begin 2015 geïnformeerd worden over de implementatie
van het Vleeskuikenbesluit.
Zo zou het ongeveer moeten zijn, ware het niet de heer Heerema
waarschijnlijk iets mist.
De heer Heerema (VVD): Dat klopt. Ik mis de toezegging over de
dierentuinvergunningen nog. Ook de toezegging over de ontheffing op de
positieflijst mis ik.
De voorzitter: Precies. Die toezeggingen worden toegevoegd aan de lijst.
Had u daarvoor een termijn gesteld? Die termijn is al gesteld, zo hoor ik.
Dat is helder. Dan doen wij het zo. Ik dank de woordvoerders en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en haar staf, die inderdaad veel
uitgebreider was dan die in eerste instantie leek. Ook dank ik de mensen
op de publieke tribune en natuurlijk de mensen die het debat hebben
gevolgd via het web. Ik wens u een prettige voortzetting van de dag.
Sluiting 12.48 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

36

Volledige agenda
1. Afschrift van het antwoord op de brief van de NVV en de LTO over het
introductiemoment van drachtige zeugen
Brief regering d.d. 16-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
2. Kabinetsreactie en antwoorden op aanvullende vragen inzake Barbarie
eenden
Brief regering d.d. 16-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
3. Waterbuffels
Kamerstuk 28 286, nr. 712 – Brief regering d.d. 27-01-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
4. Opvolgen 144 meldingen door politie Amsterdam
29 628-434 – Brief regering d.d. 04-02-2014
Minister van Veiligheid en Justitie, I.W. Opstelten
5. Stand van zaken met betrekking tot een aantal toezeggingen en moties
uit het notaoverleg Dierenwelzijn van 2 december 2013
Kamerstuk 28 286, nr. 729 – Brief regering d.d. 04-04-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
6. Reactie op een brief inzake het vervallen van het QLL-systeem en de
gevolgen voor bedrijven en dierenwelzijn
Kamerstuk 28 286, nr. 731 – Brief regering d.d. 17-04-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
7. Aanpak alternatieven doden van eendagshaantjes
Kamerstuk 27 428, nr. 269 – Brief regering d.d. 04-04-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
8. Afschrift van de reactie op het rapport van de stichtingen Varkens in
Nood en Dier & Recht over de naleving van dierenwelzijnswetgeving in de
vee-industrie
Brief regering d.d. 09-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
9. Pootfracturen bij slachtdieren
Kamerstuk 33 835, nr. 5 – Brief regering d.d. 09-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
10. Onderzoek naar incidentie van schadelijke raskenmerken en erfelijke
gebreken bij populaties van gezelschapsdieren
Kamerstuk 28 286, nr. 733 – Brief regering d.d. 27-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
11. Kabinetsreactie op de publicatie «omstandigheden in de
vee-industrie» van TNS NIPO
Kamerstuk 28 286, nr. 745 – Brief regering d.d. 27-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
12. Uitspraak rechtbank Den Haag (Wet verbod pelsdierhouderij)
Kamerstuk 30 826, nr. 35 – Brief regering d.d. 27-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

37

13. Herstelvonnis rechtbank Den Haag (Wet verbod pelsdierhouderij)
Kamerstuk 30 826, nr. 36 – Brief regering d.d. 26-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
14. Veterinaire voorschriften voor het verkeer van gezelschapsdieren
Kamerstuk 29 683, nr. 187 – Brief regering d.d. 01-07-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
15. Uitwerking Positieflijst
Kamerstuk 31 389, nr. 141 – Brief regering d.d. 16-12-2013
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
16. Uitstel toegezegde brief inzake de positieflijst
Kamerstuk 31 389, nr. 144 – Brief regering d.d. 27-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
17. Stand van zaken positieflijst zoogdiersoorten
Kamerstuk 31 389, nr. 145 – Brief regering d.d. 02-07-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
18. Rapportage NVWA project vervoer pluimveeketen 2013
Kamerstuk 33 835, nr. 8 – Brief regering d.d. 02-07-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 764

38