Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2098
Vragen van het lid Fokke (PvdA) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over het bericht «NVRR wil normbedrag voor rekenkamers»
(ingezonden 9 mei 2014).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 28 mei 2014)
Vraag 1
Kent u het bericht «NVRR wil normbedrag voor rekenkamers»?1 Herinnert u
zich mijn eerdere Kamervragen over lokale rekenkamers?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de zorgen die de NVRR uit over de budgetten die worden
toegekend aan rekenkamer(-commissie)s?
Antwoord 2
Ik heb begrip voor de zorgen van de NVRR omtrent de bezuinigingen op
rekenkamer(commissie)s. Het risico bestaat dat door bezuinigingen rekenkamers hun taken niet meer goed kunnen uitvoeren. Het is van groot belang dat
elke gemeenteraad in Nederland beschikt over een actieve rekenkamer die
voldoende is geëquipeerd om onderzoek te doen naar de doeltreffendheid,
doelmatigheid en rechtmatigheid van het gevoerde bestuur. Dit is ook
bepaald in artikel 81j, eerste lid, van de Gemeentewet: De raad stelt, na
overleg met de rekenkamer, de rekenkamer de nodige middelen ter beschikking voor een goede uitoefening van haar werkzaamheden.
Het toebedelen van een budget aan een rekenkamer behoort echter tot het
begrotingsrecht van gemeenten. Zoals ik ook op eerdere schriftelijke vragen
heb geantwoord, ben ik als zodanig geen voorstander van het bepalen van
een normbedrag voor rekenkamers.3 Als het budget van een rekenkamer
echter zodanig wordt beknot, of zelfs op nul op wordt gezet, waardoor de
1

Binnenlandsbestuur.nl, 7 mei 2014, http://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/nieuws/nvrrwil-normbedrag-voor-rekenkamers.9313186.lynkx
2
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nrs. 971 en 2106 en Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 684
3
Aanhangsel handelingen TK 2012–2013, 971.

ah-tk-20132014-2098
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

rekenkamer in de goede uitoefening van haar werkzaamheden wordt beperkt,
dan vind ik dat onwenselijk en in strijd met de geest van de wet.
Vraag 3
Heeft u signalen dat in meer gemeenten (behalve Arnhem) substantieel
gesneden wordt in rekenkamerbudgetten? Zo ja, heeft dit inderdaad te maken
met de mogelijkheid dat rekenkamers «lastig zijn», zoals in het artikel wordt
gesuggereerd? Speelt de beperkte professionaliteit van met name kleine
rekenkamer(-commissie)s hierin een rol? Zijn er nog andere redenen waarom
gemeenten snijden in rekenkamerbudgetten?
Antwoord 3
In het rapport «De staat van de rekenkamer» (2013) is berekend dat in de
periode 2008–2013 het totale bedrag dat alle gemeenten in Nederland
uitgeven aan rekenkamer(commissie)s met 2 miljoen euro is gedaald tot 18
miljoen euro.4 De helft van de rekenkamer(commissie)s heeft te maken gehad
met een bezuiniging. De onderzoekers verwachten dat het rekenkamerbudget
de komende jaren zal blijven dalen.
Het bericht in Binnenlands Bestuur over de voorgenomen bezuiniging op de
rekenkamer Arnhem door het nieuwe college is het enige signaal dat mij
heeft bereikt sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart jl. Afgezien
van bezuinigingen zijn personele wisselingen, herindelingen of de overgang
naar een ander rekenkamermodel redenen om te snijden in de budgetten van
rekenkamers.
De berichtgeving dat in Arnhem ruim de helft van het rekenkamerbudget
wordt wegbezuinigd is voor mij aanleiding om de ontwikkelingen omtrent de
budgettering goed in de gaten te houden. De NVRR beoogt een nieuw
onderzoek naar de budgettering van rekenkamers uit te voeren. Ik zal dat
onderzoek ondersteunen.
Vraag 4 en 5
Deelt u de mening dat het adequaat uitoefenen van de rekenkamerfunctie een
bepaalde omvang van de gemeentelijke schaal vereist? Zo ja, welke
activiteiten onderneemt u om met name kleine gemeenten te stimuleren de
rekenkamerfunctie in gezamenlijkheid (bijvoorbeeld op de schaal waarop
gemeenten in samenwerking de nieuwe taken uit gaan voeren) op te pakken?
Hoe beoordelen gemeenten die de rekenkamerfunctie in gezamenlijkheid
uitoefenen het functioneren van de (gezamenlijke) rekenkamer? Zijn deze
gemeenten positiever over het functioneren van de gezamenlijke rekenkamer
dan over de kleine afzonderlijke rekenkamers die voorheen functioneerden?
Zo ja, welke redenen voeren zij hiervoor aan?
Antwoord 4 en 5
Ik vind het van groot belang dat de rekenkamerfunctie adequaat wordt
uitgeoefend. Uit het evaluatieonderzoek van Berenschot (2011) komt naar
voren dat met name «zachtere» factoren zoals betrokkenheid, politiek gevoel,
stijl van opereren en cultuur het functioneren van rekenkamers bepalen.
Organisatievorm, budgetten en politieke verhoudingen spelen volgens
Berenschot geen rol van betekenis voor het functioneren.5
Ik beschouw het als de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten om een
keuze te maken voor een bepaalde organisatievorm die het beste bij een
gemeente past, met de kanttekening dat de organisatievorm niet zo moet
worden ingericht dat er feitelijk geen onderzoek wordt gedaan. Uit de «De
staat van de rekenkamer» blijkt namelijk dat in de gemeenten waar men heeft
gekozen voor een presidiummodel of raadscommissie (een tweetal varianten
van rekenkamercommissies) er feitelijk nog geen onderzoeken zijn verricht.
Dit acht ik onwenselijk en in strijd met de geest van de wet. Rekenkamers
dienen onderzoek uit te voeren.
Uit de «De staat van de rekenkamer» blijkt dat 90% van de respondenten over
het algemeen tevreden is over de kwaliteit van de rekenkamer of rekenkamercommissie in zijn gemeente. Niet bekend is hoe tevreden gemeenten met een
gezamenlijke rekenkamer zijn. Ook is niet bekend of gemeenten meer of

4
5

Rekenkameronderzoekers Friesland en StiBaBo (2013), Staat van de Rekenkamer.
Berenschot (2011), Evaluatie van de provinciale en gemeentelijke rekenkamers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

minder tevreden zijn over een gezamenlijke rekenkamer ten opzichte van een
eigen rekenkamer. Zoals in de eerste alinea aangegeven zal dit ook veelal
individueel worden bepaald aan de hand van zachte factoren, die moeilijk in
beleid zijn te vatten. Wel blijkt dat sommige gemeenten kritisch zijn over
gezamenlijke rekenkamers die per tourbeurt onderzoeken verrichten in
gemeenten. Deze gezamenlijke rekenkamers zijn dan soms voor langere tijd
buiten beeld.
Ook in de «De staat van de rekenkamer» worden geen harde cijfers over een
relatie tussen omvang van de gemeente en het functioneren van de
rekenkamer gegeven. Wel is bekend dat inmiddels 40% van de gemeenten
participeren in een gemeenschappelijke rekenkamer en dat er bewegingen
zichtbaar zijn richting meer regionale samenwerking door rekenkamers, al
hebben de onderzoekers ook ongeveer evenveel bewegingen van een
gezamenlijke rekenkamer naar een eigen rekenkamer geconstateerd.
Er is dus weinig bekend over de effecten van het instellen van een gezamenlijke rekenkamer. Ik zal in overleg met de NVRR bezien in hoeverre in de
uitvraag ten behoeve van hun voorgenomen onderzoek naar de budgettering
van rekenkamers ook een onderdeel kan worden opgenomen waarmee een
bijdrage kan worden geleverd aan de kennisontwikkeling over het functioneren van gezamenlijke rekenkamers.
Vraag 6
Behoort het probleem van de slapende rekenkamers inmiddels tot het
verleden? Zo nee, kunt u garanderen dat in iedere gemeente per 1 januari
2015 een rekenkamer(-commissie) functioneert?
Antwoord 6
Voor zover bij mij bekend heeft 91,6% van de gemeenten een actieve
rekenkamer. De meest recente stand van zaken komt uit het onderzoek «De
staat van de rekenkamer». Daaruit blijkt dat 20 gemeenten een tijdelijke
inactieve rekenkamer hebben, bijvoorbeeld vanwege herindelingen. Deze
gemeenten zijn voornemens om zodra de situatie het toelaat weer een
rekenkamer(commissie) in te stellen. In 15 gevallen hebben gemeenten een
rekenkamer(commissie) die langere tijd inactief is zonder voornemen om daar
iets aan te veranderen. Deze gemeenten vertegenwoordigen samen 1,5% van
de Nederlandse bevolking. Ik heb deze gemeenten in de eerste helft van 2013
aangeschreven om hun situatie in overeenstemming te brengen met de wet.
In enkele gevallen bleek dat de gemeenten voornemens waren in 2014 een (al
dan niet gezamenlijke) nieuwe rekenkamercommissie op te richten. Elke
gemeente moet een rekenkamer(commissie) hebben, al dan niet gemeenschappelijk. Dit wordt alleen maar belangrijker als alle gemeenten vanaf 2015
extra taken en bevoegdheden krijgen in het kader van de decentralisaties. Ik
ben daarom voornemens om bij de gemeenten zonder actieve rekenkamer,
die ik vorig jaar heb aangeschreven, een ambtsbericht op te vragen, om mij
te informeren over hun voortgang in het activeren van hun rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3