50 Kan er nog lets in de kansspelbelasting

Korte toe icftt ng maatregel eit budgettaire ranting
Het is mogelijk om het tarief van de kansspelbelasting te

•

verhogen Het tarief bedraagt

momenteel 29

Een verhoging met 1 procentpunt naar 30
levert structureel € 15
levert
miljoen per jaar op vanaf 2023 Een verhoging met 6 procentpunt naar 35

structureel € 90 miljoen op vanaf 2023

Het merendeel van de kansspelbelasting wordt
afgedragen doorloterijen exploitanten van spelautomaten en casino s
Een substantieel hoger tarief maakt illegaal aanbod aantrekkelijker en kan negatieve
effecten hebben op de kanalisatie van spelers naar betrouwbare legale aanbieders die

•

aandacht hebben voor zaken als verslavingspreventie

Bij het berekenen van de opbrengst is rekening gehouden met een gedragseffect van 20
procent Bij een omvangrijke verhoging van het tarief kan een groter gedragseffect

•

optreden
Verder wordt opgemerktdat de

•

huidige 29

in internationaal

perspectief hoog is

De ons

omrinqende landen hebben een kansspelbelasting van onder de 20

EMU saido standen
extra

prijzenZOZl in € min
is minder
uitgaven inkomsten

is

2023

2024

2025

2026

Struc

Struc in

uitgaven inkomsten

Verhogen kansspelbelasting met 1

15

15

15

15

15

2023

90

90

90

90

90

2023

procentpunt naartariefvan 30 ^

Verhogen kansspelbelasting met 6

_procentpunt naartariefvan 35
Korte toelichting wet
•
•

en

uitvoeringsaspecten

Een tariefsverhoging is een parameterwijziging die kan ingaan per 1 januari 2023
De verwachting is dat de compliance ais gevolg van de tariefsverhoging zal afnemen Zo
zullen meer spelers op illegale sites gaan spelen Toezicht op dit illegale online aanbod is

complex

Kerninformatie impact Belastingdienst

Type aanpassing systemen

Ingeschat beslag portfolio

Kies een item

Kies een item

Geraakte ketenportf olio s
□ Autoheffingen

□

Douane

□

Inkomensheffrg

□

Loonheffingen

□

Omzetbeiasting

□

□

Schenk

Erf

n

Toeslagen

□

Vennootschapsbel

□

Bedrijfsvoering

n

Generiek Kantooren
Toezicht

□

Inner en

□ interactie

□

ITvoorlV

Overigemiddelen

n Gegevens

GeraaktDG

Kosten

Incidenteei

Kies een item

Structureel

Kies een item

1220912

Betalingsverkeer

Kies een item
Vooreen definitlef oordeeloverde uitvoeibaarheld Iseen uitvoeringatoets

nodig Daarbij wordt ookbeoordeeld of de noodzatelijte aanpassingenin
de geautomatiseerde systemen realiseerbaarzijn in samenloop met andeie
aanpasangendiegelijktijdig moeten plaatswinden

00045

47

Memo technische varianten dienstverlening

15 november 2021

Wall

U heeft aan Financien gevraagd naar een overzicht van eerdere intensiveringen in de uitvoering en
naar varianten voor

1

toekomstige intensiveringen in de uitvoering

Intensiveringen in de uitvoering afgelopen kabinetsperiode
structureel

De afgelopen kabinetsperiode zijn

uitvoering

middeien vrijgemaakt voor een bestendigere

Filer bovenop komen de middeien voor de uitvoering die bij de Parlementaire

Onderzoekscommissie Kinderopvangtoeslag

POK

totaal €833 min

struc

zijn vrijgegeven of

gereserveerd waardoor ook gedeeltelijk invulling is gegeven aan de handelingsperspectieven
van Werk aan Uitvoering WaU
Flieronder staat een overzicht en toelichting van de grootste
intensiveringen van de vier grootste uitvoeringsorganisaties^
2022

2023

2024

2025

Struc

Intensiveringen tijdens Rutte 3

756

630

536

586

586

Middeien POK

166

192

197

197

197

Intensiveringen tijdens Rutte 3

224

229

233

233

233

Middeien POK

110

150

150

150

150

27

29

35

41

53

471

471

471

471

471

150

150

150

150

150

1733

1680

1651

1657

1669

Organisatie

bedragen in min

Belastinadienst

UWV SVB

DUO

Intensiveringen tijdens Rutte 3
Middeien POK

Riiksbrede initiatieven fBZKl

Middeien POK
Waarvan voor gemeenten

dienstverlening
Totaal investeringen Rutte 3

Belastingdienst en Toeslagen
Onder de noemer beheerst vernieuwen

is de laatste jaren geinvesteerd in de Belastingdienst aan

de hand van vier pijiers

Storing en Cultuur

Personeel

ICT

middeien beschikbaar gesteld voor de Toeslagenorganisatie

Ook zijn er structureel extra
meer

menselijke maat

en

Douane

Daarnaast is naar aanleiding van de POK voor de Belastingdienst en Toeslagen additioneel €139

miljoen struc uitgetrokken voor het verbeteren van de toegankelijkheid van dienstverlening en
meer menselijke maat Dit gaat o a naar het vergroten van het aantal fysieke loketten stella
teams voor aanpak van multiproblematiek digitale dienstverlening en de belastingtelefoon
Fliernaast is €58 miljoen beschikbaar gesteld voor Informatiehuishouding Op Orde en
implementatie van de Wet Open Overheid
UWV SVB

Tijdens Rutte 3 is structureel €233 miljoen gemtensiveerd in UWV en SVB deze middeien zijn o a
voor het verhogen van de capaciteit van verzekeringsartsen
UWV
meer face to face contact
rondom werkloosheid en arbeidsongeschiktheid UWV en opiossen van knelpunten bij de IT
SVB
Daarnaast hebben UWV en SVB vanuit POK structureel €10 miljoen gekregen voor
verbetering van de Informatiehuishouding en €140 miljoen structureel voor Dienstverlening UWV
en SVB organiseren de verbetering van de dienstverlening langs zes actielijnen gebaseerd op de
kabinetsreacties op de rapporten POK Werk aan Uitvoering WAU
Tijdelijke Commissie
TCU
en
art
11
SZW
Uitvoering
beleidsdoorlichting
Uitvoering
DUO

1

Voor een uitsplitsing van de getallen van

intensiveringen tijdens Rutte 3

zie bijiage 3

1

1220913

00046

DUO heeft geen middelen vanuit de POK voor de uitvoering gekregen

Er is afgelopen
kabinetsperiode wel extra geinvesteerd in het opiossen van de ICT probiematiek bij DUO

Rijksbrede initiatieven
De Rijksbrede reeks

BZK

structureei €471 min

toegankeiijke en transparante

vanuit de POK wordt geinvesteerd in een

overheid en het verbeteren van de dienstveriening

de POK reeks middelen voor gemeenten

€150 min

struc

en

Daarnaast bevat

nieuwe beleidswensen voor de

Rijksbrede digitalisering zoals een digitale identiteit een Singie Digital Gateway een datastrategie
de ontwikkeling van ICT kennis en
kunde Deze reeks vanuit POK dient een ander doel dan
het doorontwikkeien van de digitaie infrastructuur waar met WaU op wordt ingezet

en

2

Technische varianten voor toekomstige intensiveringen in de uitvoering

Het ministerie van Financien

kan vanwege het korte tijdbestek geen bottom up raming

IRF

ieveren voor eventueei benodigde intensiveringen in uitvoeringsorganisaties

Onderstaande

technische varianten zijn grofmazig en houden geen rekening met de absorptiecapaciteit van
uitvoerders Het is onbekend of uitvoeringsorganisaties eventuele extra middelen volledig
doelmatig weggezet krijgen doordat er zoals hierboven beschreven de afgelopen
kabinetsperiode al meerdere malen extra in de uitvoering geinvesteerd is Daarnaast houden de
technische varianten geen rekening met een reaiistisch ingroeipad doordat factoren zoals bijv
beschikbaarheid van personeel niet meegenomen konden worden
Tot slot kan ook een
van
beleid
een
doeltreffende
van
de uitvoering Een
vereenvoudiging
verlichting geven
voor
kan
ook
worden
om
beieid
verschiilende
beleidsterreinen
intensivering
uitvoering
gebruikt
op
te vereenvoudigen met per saldo positieve effecten voor de burger
Voor toekomstige intensiveringen in de uitvoering kan worden aangesloten bij het rapport

Kwantificering Werk aan Uitvoering en het rapport Een betere overheid voor burgers en bedrijven
Brede Maatschappelijke Heroverweging 13
Op basis van deze rapporten zijn verschiilende
technische varianten mogelijk De gemeenten vallen niet onder de scope van uitvoerders uit BMH
13 of de huidige kwantificering WaU
a

Huidige vier uitvoerders

UWV DUO SVB en Beiastingdienst

Met het rapport Kwantificering Werk aan Uitvoering WaU
d d 16 april 2021 is inzichteiijk
gemaakt dat er aanvullend structureei €735 miljoen benodigd is om vier
handeiingsperspectieven uit WaU^ tot uitvoering te brengen voor UWV SVB DUO de
Beiastingdienst en Rijksbrede initiatieven BZK De WaU reeks voor Rijksbrede initiatieven BZK
is grotendeeis voor circa 187 min
gericht op het onderhouden doorontwikkeien en uitbreiden
van de Generieke Digitaie Infrastructuur GDI
Deze middeien zijn een aanvuiiing op de ai
beschikbare of gereserveerde middeien voor GDI op de begrotingen van uitvoeringsorganisaties en

medeoverheden

circa 200 min

Organisaties bedragen in min

2022

2023

2024

2025

288

367

352

375

423

Waarvan UWV

82

84

86

87

87

Waarvan DUO

41

51

53

54

96

Waarvan SVB

30

29

15

15

21

135

203

198

219

219

175

297

224

241

312

463

664

576

616

735

Totaai UWV

DUO

SVB en Beiastingdienst

Waarvan BD

Rijksbrede initiatieven
Totaai

b

BZK

Struc

Extrapoiatie variant a naar uitvoeringsorganisaties uit BMH 13

Het rapport Een betere overheid voor burgers en bedrijven

Heroverweging 13

Brede Maatschappelijke

neemt 16 overheidsorganisaties mee waar het meest sprake is van direct

^

Door inhoudelijke samenvoeging van acties in de WaU werkagenda s zijn uiteindelijk negen acties binnen vier
handeiingsperspectieven gekwantificeerd door de deeinemende organisaties Deze acties zijn weergegeven in de bijiage 2

2

1220913

00046

dienstverlening aan burgers en of bedrijven De gemeenten zijn hier niet in meegenomen UWV
DUO SVB en de Belastingdienst vormen 70
van de grondslag van alle uitvoerders uit de BMH
13^ Met structurele bedrag voor deze organisaties kan rekenkundig worden geextrapoleerd naar
de andere uitvoeringsinstanties uit BMH 13 Daarnaast is er uit WaU nog de reeks voor Rijksbrede
initiatieven van structureei €312 miijoen deze middeien zijn een aanvulling op de ai beschikbare
of gereserveerde middeien voor GDI op de begrotingen van uitvoeringsorganisaties en
medeoverheden Indien deze Rijksbrede reeks ook wordt meegenomen in deze variant dan komt
de structureie investering voor de uitvoering o b v een rekenkundige extrapoiatie naar uitvoerders
uit BMH 13 op zo n 916 miijoen structureei
Organisaties bedragen in min
Variant a

UWV

SVB

Rijksbrede initiatieven

DUO

BD

BZK

Rekenkundige extrapoiatie overige

2022

2023

2024

2025

Struc

228

367

352

375

423

175

297

224

241

312

123

157

151

161

181

586

821

727

777

916

uitvoerders BMH 13

Totaal

c

Grondslag uitvoeringsinstanties BMH 13 verhogen met 10

In deze variant wordt de dienstveriening voor burgers en

bedrijven verbeterd door de grondsiagen
bedrag van 762 miijoen
structureei Dit is zonder de reeks voor Rijksbrede initiatieven €312 miijoen
uit BMH 13

in totaai €7 6 mid

Uitvoerder

met 10

te verhogen

bedragen in min

Dit leidt tot een

Apparaatuitgaven
BMH13 april
2020

^

2 965

297

320

32

UWV

1 726

173

DUO

272

27

Totaai arote vier uitvoerders

^283

528

CAK

111

11

CBR

146

15

CBS

184

18

CIZ

64

6

CJIB

125

13

Dienst Justis

^

verhogen

SVB

Belastingdienst

^

10

grondslag

41

4

IND

302

30

Kadaster

273

27

KvK

213

21

RDW

201

20

RVO

503

50

RvdK

176

18

Totaai overiae uitvoerders BMH 13

2^

234

Totaai

7 622

762

grote vier

Zie bijiage 1

voor meer

Bronnen

MinFin

1

overige uitvoerders BMH 13

achtergrondinformatie over deze grondslag

dataset ZBO s in beeld via http

opendata rijksbegroting nI

dataset_9 en 2 Begroting 2019
3

1220913

00046

Bijiage 1 Scope van uitvoerders uit BMH 13

inclusief onderbouwing extrapolatie

variant 2b
De budgettaire grondslag van deze BMH is vanuit de opvatting dat veel overheidsdienstverlening

plaatsvindt in de uitvoering van beleid gebaseerd op de apparaatsuitgaven zowel personele als
materiele uitgaven van agentschappen en zelfstandig bestuursorganen ZBO s
Hierbij heeft bet
rapport een afbakening van de organisaties waar het meest sprake is van directs dienstverlening
aan burgers en of bedrijven ZBO s en agentschappen die voorai een interne overheidstaak hebben
zijn hiermee buiten de grondslag geplaatst Hieronder staat een overzicht van de uitvoerders incl
grondslag die onder BMH 13 vaiien onder deze grondslag vallen dus niet de gemeenten
Uitvoerder

bedragen in min]

2 965

39

SVB

320

4

UWV

1 726

23

DUO

272

4

Belastingdienst

In beeld via kwantificerina WaU

5^

70

CAK

111

1

CBR

146

2

CBS

184

2

CIZ

64

1

CUB

125

2

Dienst Justis

41

1

IND

302

4

Kadaster

273

3

KvK

213

3

RDW

201

2

RVO

503

7

RvdK

176

2

Overia

noa niet in

beeld

Totaal

2 339

30

7 622

100

Nadere toelichting berekening rekenkundige extrapolatie o b v BMH 13
Onderdeel

bedragen in min

Aandeel4

organisaties in
apparaatsgrondslag

variant 2b

Openstaande
bedragen
kwantificering
WaU

Rekenkundige
extrapolatie

struc

UWV

39

87

DUO

4

96

SVB

23

21

BD

4

219

70

423

Sub totaal

5

Aandeel

Apparaatuitgaven BMH
13 april 2020 5

604

Riiksbrede kosten BZK

312

Totaalbedrag rekenkundige extrapolatie

916

Bronnen

1

MinFin

dataset ZBO s in beeld via http

opendata rijksbegroting nI

dataset_9 en 2 Begroting 2019

4

1220913

00046

Bijiage 2 Opioop openstaande bedragen Kwantificering WaU inclusief actielijnen
Organisaties bedragen in min

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Struc

UWV

82

84

86

87

87

87

87

87

87

87

DUO

41

51

53

54

92

95

97

96

96

96

SVB

30

29

15

15

21

21

21

21

21

21

Belastingdienst

135

203

198

219

219

219

219

219

219

219

Rekenkundige extrapolatie overige

123

157

151

161

180

181

182

181

181

181

Rijksbreed

175

297

224

241

232

271

283

313

312

312

Totaal

586

821

727

777

831

874

889

917

916

916

uitvoerders BMH 13

Vier actielijnen WaU bron
1 Toekemst estendige
dienstverlening

2 versneflendigitale agenda

Rapport Kwantificering Werk aan Uitvoering maart 2021
Actie 5

E^n organiseermottei voor maatwerk

Act e6

E4n organiseeriTiDd f voor

Actie fi

Fundament continu opofde

Actie 9

Versterken van het digitaie grondvlak

Actie 11

Opschalen digit ale ate laela en organlaeren

Actie 12

Actie 14
B Vergroten statuor en
aantrekkelijkheid

multipfobleimatiek

datagovernance

Borg de continuiteit van bestaande digitaie
systemen
Het ontwikkelen en aantrekken van ICT

Actie 25

Investeren in de kwaiiteitvan mensen

Actie 33

2org voor voldoende middelen voor de

6 Rdl van de Poiiitiek

en

data expertise

taken

5

1220913

00046

Bijiage 3 Uitsplitsing intensiveringen uitvoerders afgelopen kabinetsperiode
UWV SVB

bedragen in min

2022

2023

2024

2025

2026

Struc

Capaciteit verzekeringsartsen

44

44

44

44

44

44

Meer face to face UWV

70

70

70

70

70

70

Intensivering

Bron
MJN 2017

Regeerakkoord
Rutte 3

Opiossen knelpunten IT

SVB

10

15

19

19

19

19

MJN 2019
MJN 2020

Intensivering UWV SVB

100

100

100

100

100

100

Totaal intensivering Rutte 3

224

229

233

233

233

233

2022

2023

2024

2025

2026

Struc

78

78

78

78

78

78

MJN 2018

30

30

30

30

30

30

MJN 2019

Belastingdienst
Intensivering
Douane

bedragen in min

Brexit

Witwassen

fraudebestrijding en ondermijning

Bron

Toezicht achteraf

20

29

29

29

29

29

MJN 2019

GDI Beiastingdienst

52

42

34

34

34

34

MJN 2019

149

140

131

131

131

131

MJN 2020

75

78

68

68

68

68

MJN 2020

Bergen stabiiiteit

227

233

217

217

217

217

MJN 2020

Totaal intensivering Rutte 3

631

630

586

586

586

586

Hersteilen toeslagen

organisatie

Verbeteren dienstveriening

DUO

Intensivering bedragen in min

2022

2023

2024

2025

2026

Struc

Bron

Opiossen knelpunten ICT

27

29

35

41

46

53

MJN 2019

Totaal intensivering Rutte 3

27

29

35

41

46

53

6

1220913

00046

48a Wat is qua uitvoerbaarheid de ranaorde tussen de varianten die aaan over de arondsiaa en
varianten die aaan over tarief als alle aftrekposten aellik meelopen

Varianten die voorliggen
In het fiche over HRA en de eigen woning zijn een aantal varianten uitgeschreven voor de fiscaie

behandeling van de eigen woning Het gaat om de volgende varianten
1
Verlagen basistarief inkomstenbeiasting een illustratieve verlaging van het tarief eerste
schijf met 1
punt
2
Verlaging HRA aftrektarief naar 30
3

Aftrektarief naar 0

4

Aftoppen aftrek op € 1 min
Aftoppen aftrek op € 1 min en afbouw naar 0
Aftoppen aftrek op € 1 min en afbouw naar de gemiddeide woningwaarde

5
6

Het gelijk meelopen van de aftrekposten speelt alleen bij een beperking van het tarief waartegen

de hypotheekrenteaftrek kan worden verzilverd

optie 1 2 en 3 Indien wordt gekozen voor een
grondslagverlaging optie 4 5 en 6 te weten een beperking van de betaalde rente die in aftrek
mag worden gebracht of een beperking van de eigenwoningschuld waarvoor de rente in aftrek mag
worden gebracht wordt de maatregel naar zijn aard beperkt tot alleen de hypotheekrenteaftrek en
is er geen doorwerking naar de andere aftrekposten Voor die andere aftrekposten geldt dan alleen
de beperking van het aftrektarief zoals die vanaf 2019 al in gang is gezet een beperking die in
2023 eindigt op het aftrektarief van 37 05

Vraag of deze rangorde wijzigt als de aftrekposten meelopen in de afbouw
De belastingdienst heeft aangegeven dat het nog steeds zo is dat optie 1 relatief snel kan worden
doorgevoerd Te weten per 1 januari 2023 Ook bliift de implementatie van de varianten 4 t m 6
voor de

Belastingdienst technisch eenvoudiaer

dan de implementatie van de varianten 2 en 3

en

dus met minder capaciteitsinzetj door te voeren

De reden hiervoor is dat de varianten 4 t

m

6

geisoleerd kunnen worden doorgevoerd binnen het blok hypotheekrenteaftrek terwiji voor de
varianten 2 en 3 een ingreep nodig is in de tariefstructuur van de aangifte
De Belastingdienst oeeft naar aanleidina van bovenstaande vraaa aan dat wanneer

bovenaenoemde aftrekposten hetzelfde afbouwpad volaen als de HRA dit technisch minder complex
is dan wanneer dit niet het oeval is

Pit kan echter noa steeds niet binnen 1 iaar na wetaevina in

werking treden ^ Qua uitvoerbaarheid blHft de Hichtel voorkeur uitaaan naar de varianten 4 tot en
met 6 Op termijn leiden opties 3 en 5 waarin de HRA uiteindelijk verdwijnt de facto tot een
afschaffing van de HRA waarmee deze maatregel uiteindelijk een aanzienlijke verlichting van de
uitvoeringslasten bewerkstelligt onder meer als gevolg van het vervallen van de fiscaie
aflossingseis dertigjaarstermijn en bijieenregeling In de tussenliggende periode zorgen de
maatregelen voor een toename van de complexiteit

Met betrekking tot de varianten met de grondslagverlaging wordt nog opgemerkt dat deze in
tegenstelling tot een beperking van het aftrektarief leiden tot een hoger belastbaar inkomen en
daardoor ook leiden tot een hoger toetsinkomen voor de inkomensafhankelijke regelingen zoals de
toeslagen waarblj wordt opgemerkt dat dit vooral een effect kan hebben op de hoogte van de
kinderopvangtoeslag Voor de variant waarbij het aftrektarief geheel wordt afgebouwd geldt dat op
dat In het jaar dat het aftrektarief naar 0
gaat de volledige aftrekpost HRA komt te vervallen
Hierdoor gaat op dat moment het toetsingsinkomen voor inkomensafhankelijke toeslagen met een
sprong omhoog en verliezen huishoudens mogelijk op dat ogenblik een deel van hun toeslagen
Met de variant waarin geleidelijk de grondslag wordt verlaagd gebeurt dat dus stapsgewijs
In het geding zijnde aftrekposten

^

In het fiche over de EW is reeds aangegeven dat met structuurwijzigingen IV

capaciteit van de Belastingdienst is gemoeid
portfolio waardoor er verdringing ontstaat met andere
grote wetgevingstrajecten zoals box 3 werkelijk rendement en AOV ZZP

Dit

betekent dat er concurrentie optreedt in het IV

1220914

00047

Het verlagen van het algemene aftrektarief raakt naast de hypotheekrenteaftrek de onderstaande

13 persoonsgebonden en ondernemersgerelateerde aftrekposten
met een aanzienlijk budgettair belang zoals de zelfstandigenaftrek

MKB winstvrijstelling

2 2 miljard euro in 2022

Dit betreft enkele aftrekposten
1 6

miljard euro in 2022

en

de

Daarmee levert een verlaging van het algemene

aftrektarief met een procentpunt 123 miljoen euro op

Een verdere verlaging van het algemene

aftrektarief van 37 05 naar 30 procent levert structureel circa 0 9 miljard euro op ^
Persoonsgebonden aftrekposten
•

Onderhoudsverplichtingen partneralimentatie

•

Uitgaven voor specifieke zorgkosten

•

Weekenduitgaven voor gehandicapten

•

Giften

•

Restant persoonsgebonden aftrek van voorgaande jaren

•

Op grond van overgangsrecht verliezen op beleggingen in durfkapitaal

De ondernemersaftrek

Zelfstandigenaftrek
Aftrek voor speur

en

ontwikkelingsvi erk

Meewerkaftrek
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid

Stakingsaftrek
MKB winstvrijstelling

Terbeschikkingstellingsvrijstelling

Aftrekposten die niet zijn gedefinieerd als persoonsgebonden aftrekpost lopen nu al niet mee in de
afbouw van de HRA en gaan ook bij een verdere afbouw niet meelopen Dit zijn de reisaftrek de
premies voor bepaalde lijfrenten en de premies voor aanspraken op uitkeringen in verband met
invaliditeit ziekte of ongeval Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat ook pensioenpremies
niet mee lopen deze worden betaald vanuit het brutoloon

^

1220914

Het aftrektarief wordt pas in 2023 verlaagt naar 37 05

procent

00047

48b Kan geregeld worden dat mensen recht hebben op een aflossingspauze gedurende
de looptijd van de hypotheek

wanneer de

HRA is afgebouwd cq

afgeschaft

Samenvatting
Betaalpauzes worden op dit moment gebruikt wanneer een klant dreigende
betalingsproblemen heeft De kredietverstrekker dient in die gevaiien een zorgvuldige
afweging te maken of deze maatwerkopiossing in het beiang van de kiant is
Als de HRA en fiscaie aflossingseis komen te vervallen kunnen kredietverstrekkers
eenvoudiger nieuwe hypotheekproducten ontwikkelen waaronder hypotheken met de
mogeiijkheid voor een betaalpauze Een kiant die kiest voor hypotheek met de
mogelijkheid tot het inzetten van een betaalpauze zal een hogere hypotheekrente betalen
dan iemand die kiest voor een standaardhypotheek Verantwoorde kredietverstrekking
moet het uitgangspunt blijven
Het is niet goed mogelijk om vanuit de overheid in te grijpen in lopende
hypotheekcontracten te meer omdat een betaalpauze niet aitijd in het beiang van de
consument is

Het zou voor toekomstige hypotheekcontracten mogelijk zijn het generieke recht op een
betaalpauze op te nemen in het Burgerlijk Wetboek BW Dit zou de huidige
contractsvrijheid inperken en zal er toe leiden dat alle hypotheekkianten voor hogere
kosten worden gesteld ook als zij hier geen gebruik van willen maken Daarnaast bestaat
er het risico dat deze mogelijkheid juist door consumenten gebruikt gaat worden voor wie
de betaalpauze niet de best passende opiossing is
Een recht op een betaalpauze zou ook in samenhang met een niet fiscale aflossingseis
moeten worden bezien zoals de 50
die nu in de Gedragscode Hypothecair Krediet is
vervat

Huidige situatie inciusief betaalpauze in het licht van corona
Wanneer een kiant nu tijdens de looptijd van de hypotheek met betalingsproblemen te maken

krijgt dan kan hij in gesprek treden met de kredietverstrekker Die zal met de kiant verkennen of
maatwerkopiossing mogelijk is Er zijn verschillende manieren om maatwerk toe te passen
zoals het treffen van een betalingsregeling het aanpassen van de hypotheekvorm rentemiddeling
een rentepauze of tijdelijk uitstel van het betalen van de aflossing en rente voor de
hypotheekiening een betaalpauze In overleg met de kiant kijkt de kredietverstrekker of en zo ja
welk maatwerk het beste past bij de individuele situatie De kiant heeft nu dus oeen recht oo een
een

maatwerkopiossing of betaalpauze

maar

kan wel

bi1 voorkeur in een zo vroeo mooelMk stadium

de kredietverstrekker benaderen voor een opiossina voor ziin ftiideliikel betalinasprobleem

De

kredietverstrekker heeft de verplichtina zoravuldia te handelen bii achterstanden en moet het

oesprek met de kiant aanoaan^ De toezichthouder de Autoriteit Financiele Markten wil dat een

betaalpauze alleen wordt toegepast als verwacht kan worden dat dit duurzaam herstel biedt voor
de kiant Voor sommige klanten met betalingsachterstanden geldt dat er geen enkel zicht is op het

terugkrijgen van betalingscapaciteit en dat

in ultimo

verkoop van de woning de beste optie is

Voor hypotheken die onder de op 1 januari 2013

ingevoerde fiscaie aflossingseis vallen kan een
betaalpauze ongewenste fiscaie gevolgen hebben Bij deze hypotheken kan alleen aftrek van rente
en kosten worden verleend indien de hypotheek in maximaal 360 maanden volgens een ten minste
annuitair schema wordt afgelost Een opgelopen achterstand dient in principe in het
daaropvolgende kalenderjaar volledig ingehaald te worden Dit kan tot tijdelijk flink hoge re
maandlasten leiden Daarom heeft de staatssecretaris van Fiscaliteit en Belastingdienst bij
aanvang van de coronacrisis besloten dat de opgelopen achterstand bijvoorbeeld in de resterende
looptijd van de hypotheek kan worden ingehaald Hierdoor stijgen de maandlasten beperkt en
wordt de hypotheek nog steeds binnen de voorgeschreven 360 maanden afgelost Inhalen in een
kortere periode is uiteraard ook mogelijk Hierdoor kan de kredietverstrekker met de kiant
verkennen welke terugbetaalcapaciteit er is en een passend terugbetaalschema afspreken

1

1220884

Verplichting op grond van artikel 81d Besluit gedragstoezicht financiele ondernemingen Wft

00048

Betaalpauze na afschaffing HRA
Als de HRA volledia is afaebouwd en de daarmee samenhanaende fiscale aflossinaseis is komen te

vervallen dan zal dit het toekennen van betaabauzes veraemakkeliiken omdat er aeen fiscale
aspecten meer soelen bi1 het inlopen van een betaalpauze

Er hoeft iminers geen

gehouden te worden met vereisten die gelden om voor hypotheekrenteaftrek
te blijven komen wanneer sprake is van een

betaalpauze

Waar betaaipauzes nu alleen een instrument ziin bii fdreiaende’l achterstanden

dat

rekening meer
in aanmerking

HRA

Hat het in de rede

indien daar vraag naar is en dit op een voor de klant verantwoorde wiize vorm te geven is

sommiae kredietverstrekkers een fiexibel product in de markt aaan zetten waarbii klanten vooraf

kiezen voor de moaelUkheid om oedurende de looptUd een betaalpauze in te roepen

Er is op de
Nederiandse hypotheekmarkt veel concurrentie en aanbieders willen zich onderscheiden op het

aanbod aan de klant zowel in de prijs

lees

de rente

als in voorwaarden Waar sommige

aanbieders zich met aangepaste producten richten op een bepaalde doelgroep

bijv een
startershypotheek met langere looptijd of een flexhypotheek waarbij je kunt rentemiddeien en
een groter percentage boetevrij kunt aflossen
zijn er ook aanbieders die juist gestandaardiseerde
aanbieden
een
met
een relatief lage LTV of met NHG
Meer
hypotheken
bijv
hypotheek
flexibiliteit vertaalt zich dooraaans naar een hoaere phis

Indien het voornemen is om de betaalpauze wetteiiik te reaelen

is beianariik om een onderscheid

te maken tussen lopende hvpotheekverplichtinaen en hvpotheken die in de toekomst worden

oesloten Voor lopende hypotheken geldt dat er contractueel een aflossingsschema en looptijd is
overeengekomen tussen de kredietverstrekker en klant In het geval van dreigende

betalingsproblemen kan een kredietverstrekker hier van afwijken in het belang van de klant en
overeenkomstig de overeengekomen voorwaarden in de kredietovereenkomst Een wetteiiik recht
voor

alle klanten om ook zonder betalingsproblemen eenzlidio een betaalpauze van biiv

maanden in te roepen
voor

ariipt in in bestaande hvpotheekcontracten

de kredietverstrekker

maar

6

Dit zou onredeliik uitpakken

is ook lana niet altiid in het voordeel van de klant Voor de klant

is nadelig dat tegenover een rentepauze een uitgestelde betalingsplicht van de klant staat die later

alsnog moet worden nagekomen al dan niet met doorlopende rente Een rentepauze voor de klant
betekent namelijk niet een kwijtschelding van de hypotheeklasten Aan de andere kant mist de
kredietverstrekker tijdelijk inkomsten en moet grote administratieve inspanningen doen om een
nieuw betalingsschema overeen te komen om de opgelopen achterstand in te lopen Als deze
achterstand binnen de huidige looptijd van de overeenkomst moeten worden ingehaald zoals nu
gebruikelijk is bij betaaipauzes betekent dit dat de maandlasten voor de klant onverantwoord
hoog kunnen opiopen Kasstromen worden kredietverstrekkers moeilijkerte managen
Voor nieuwe hvpotheekcontracten aeldt dat in het BW zou kunnen worden opoenomen dat

hvpotheekcontracten in de toekomst dit recht voor de klant bevatten

maar de vraag

is of dit

wenseliik is en ook steeds in het belang van de klant In het BW wordt een redelijke mate van

contractsvrijheid aan kredietverstrekkers gelaten om het aangeboden product vorm te geven
zolang de consumentenbescherming geborgd is door adequate informatievoorziening en een
zorgvuldige behandeling bij betalingsachterstanden Typische kenmerken van een hypotheek zoals
een looptijd van 30 jaar liggen niet vast Het is de vraag waarom specifiek dit element voor alle
consumenten dwingend geregeld zou moeten worden Dit te meer omdat kredietverstrekkers de
kosten voor deze flexibiliteit zullen inprijzen in het renteaanbod

waardoor ook klanten die geen

gebruik willen maken van een betaalpauze wel hiervoor gaan betalen Daarbij geldt dat het
juridisch vastleggen van dergelijke afspraken barrieres kan opwerpen voor nieuwe toetreders op
de hypotheekmarkt De Nederiandse hypotheekmarkt kenmerkt zich door relatief gunstige
toegankelijkheid wat de afgelopen jaren het aanbod heeft vergroot en waarschijnlijk een
renteverlagend effect heeft gehad

1220884

00048

maandaa 8 novemberl

48c Formatievraaen Financiele tafel

Update 18 november
P 3 t

m

Tabel P 2 en beschriivina economische effecten

6 aanaepast

Fiscaliteit

woningmarkt

Formerende partijen hebben verzocht om het uitwerken van verschillende varianten voor de fiscale
behandeling van de eigen woning Daarnaastzijn enkele overige vragen gesteld Achtereenvolgens
komen in dit stuk aan bod
1

2

Zes varianten die zien op verlaging van het maximaie HRA tarief dan wei de grondsiag
met een toeiichting op de volgende effecten

budgettair uitvoerbaarheid woningmarkt

outsiders starters

doorstromers

insiders

maandiasten

en

Een verdergaande variant waarin iedereen het recht krijgt de hypotheek overte sluiten

in

combinatie met een vergoeding voor hypotheekverstrekkers en defiscaiiseren van de eigen

woning
3

Twee overige vragen

te weten

a

Is de vergoeding voor vervroegde afiossing

b

Wat is het effect van verdere inperking van de hypotheekrenteaftrek op private

boeterente

aftrekbaar

schuiden

1

Zes varianten die zien op verlaging van het maximale HRA tarief dan wel de grondslag

Er is gevraagd om inzicht in de doorwerking van zes varianten van een verlaging van de hypo-

theekrenteaftrek

Deze maatregelen zijn ais voigt ingevuid waarbij is aangenomen dat het eigen
woningforfait EWF ongewijzigd biijft
1

2

Veriagen basistarief inkomstenbelasting een iiiustratieve veriagingvan het tarief eerste
schijf met 1
punt Het maximumaftrektarief van de HRA en andere aftrekposten is wet
telijk gekoppeld aan het basistarief in de inkomstenbeiasting en ioopt dus mee Inzichteiijk
wordt gemaakt wat het effect is bij een aanpassing van het tarief met 1
punt Bij een
kieinere of grotere aanpassing van het eersteschijftarief vaiien effecten proportioneei kiei
ner of groter uit
Veriaging HRA aftrektarief naar 30

het huidige beleid 37 05

in 2023

het maximaie aftrektarief bereikt bij voortzetting van
beieidsoptie gaat het maximaie rente aftrekta-

In deze

rief eigen woning vanaf 2024 in twee stappen van resp
in 2025
iaag Daarmee bereikt het aftrektarief 30
3

3 1

en 4

0

punt verder om

Aftrektarief naar 0

het maximaie aftrektarief bereikt bij voortzetting van het huidige be

ieid 37 05

In deze beieidsoptie gaat het maximaie renteaftrektarief eigen wo-

in 2023

ning vanaf 2024 verder omiaag in stappen van zo n 3
4

Aftoppen aftrek op € 1 min

5

Aftoppen aftrek op € 1 min en afbouw naar 0

punt tot deze 0

bereikt in 2036

De hypotheekrenteaftrek wordt gemaximeerd op een maximaie

eigenwoningschuld van€ 1 min in 2023

Deze grenswaarde wordt niet geindexeerd
De

hypotheekrenteaftrek wordt gemaxi-

meerd op een maximaie eigenwoningschuld van € 1 min in 2023

6

Deze grenswaarde wordt
vervolgens in jaarlijkse stappen van €100 000 verlaagd tot deze 0 bereikt in 2033
Aftoppen aftrek op € 1 min en afbouw naar de gemiddelde woningwaarde De hypotheekrenteaftrek wordt gemaximeerd op een maximaie eigenwoningschuld van € 1 min in 2023
Deze grenswaarde wordt vervolgens in jaarlijkse stappen van €100 000 verlaagd tot
425 000 euro de verwachte gemiddelde woningwaarde in 2025 zie tabel 2
Vervolgens
wordt deze grenswaarde geindexeerd metde WOZ waardemutatie

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de zes geanalyseerde beleidsopties
en

de gevolgen daarvan worden onder de tabel

De beleidsopties

nadertoegelicht

1

1220885

00049

Tabet 1

overzicht effectenzes HRA varianten

Maat regel

Budgettair

2023

2024

opbrengst in min euro

2025

St rue

Uitvoerbaarheid

Effect wo

Effect

ningmarkt^

outsiders

Effect op netto maandinkomen
voorbeeldhuishouden

insideis door

lange termjjn

start ers°
lange term ijn

tussen haalges cijfermdusief
effectterugsluis

stromers^
lange termijn

Sleutel

2025

Struc

I n E u ro s

In euro s

Effect

Struc
netto

inkomen

Algemene tariefsverlagng inkomstenbelxting
1 V erlagen basistarief

3971

Kan relatiefsnel

0

0

0

inkomsten belasting
per 1

pt

Aftrektarief HRA

2 W RA aftrektarief

604

14S2

1179

naar30

0

26

26

0 5

2

7

0 1

23

139

2 8

2

34

0 7

0
2

0
2

0
0 0

1 jaar na wetgeving

0

139

2 8

eenvoudigerdan op-

2

34

0 7

1 Jaar na wetgeving
complexerdan opties

0

4 t m6
3 JH RA aftrektarief

604

1270

6 7 65

raa r 0

1 jaar na wetgeving
complexerdan opties
4 t m 6 op termijn
vereenvoudiging

I

GrondslaaHRA
1 Aftrek aftoppen opl
min geen indexatie

82

103

112

5 0 mlaag

82

125

6765°

1 jaar na wetgeving
eenvoudigerdan op-

0

0

0‘

ties 2 en3
ton

stapjesl

naarO

ties 2 en 3

op termijn

vereenvoudiging
5 0 mlaag

stapjesl
tonjtotgemiddelde
woningwaarde

82

125

631

1 jaar na wetgeving
eenvoudigerdan op-

0

0

0

0

^2

10

0 2

ties 2 en3

belBi^ntdat ertegengastetdeeffecton optredenen de overaU nchtingonduidSijkis Korte termijneffecten warden toeg^ichtin detekdt
Tekensbeschnjven relatfeve ordentng O betel^ntvnjwelgeen effect
bAangenomendatde woningscbuldnaarbox3gaat Hiendoordaaltdebelastingopbfwigstin box3metruim 800miljoeneum Zondersebuifnaarbox3isdestructure e opbnen^van alschaffenHRAongeveer7 6mifjaid
a

euro
c De kieine groep

woningeigenarsn met een schuld bogerdan 1 min EUR wordt wel geraakt
d De crjfensscbetsen bet effect op bet netto if^om 7 vaneenvoorbeetdbuisbouden Hetin deze label gebanteerde voorbeefdbuisboud

i be^e
7 bruto inkomen van ongeveer2 5 a 3 keermodaal een sebutdvan
Cijfers tussen haaiges geven bet effect indien oak nekeningwordt gebouden m^een generieke budgetneu
trale terugsfuis via een veriagngvan bettanefeerstescbijfm de inkomst^bdastir^ Bgia^ 3 toontde gevolg 7 vooreen btedene setaan voofbeefdbuisboudens Dezevoorbedden zijn nietnoodzakdijkerwgsnepnsseita
tiefvoorde gehelepoputatie Om een volledigbeeldte krijgen dienteen uitgebreideanalyseop microniveauplaats te vinden Datvielbu tenhetbestek van dezenotitie

€300 000 en een rente van 1 5

De inkomenseffecten bangen vooralafvande rentelasten vaneen buisbeuden

2

1220885

00049

Effecten van de maatreaelen

Budgettair
bedragen zijn weergegeven in de overzichtstabel De opbrengsten zijn uiter
groter naarmate de HRA vender wordt afgebouwd
In optie 2 is het budgettaire effect in 2025 groter dan het structureie effect doordat de hypo
theekschuld na 2025 vender afneemt door de verplichting voornieuwe hypotheken minstens
De budgettaire

•

aard
•

annuTtair af te lessen om in aanmerking te komen voor renteaftrek
De budgettaire

•

bedragen tonen het afzonderiijke effect van afbouw van de HRA Indien ge

wenst kunnen de opbrengsten

deeis

worden teruggesiuisd

bijvoorbeeid via een generieke

veriagingvan tarievenvia de inkomstenbelasting In dat geval zuilen de hieronder geschetste
inkomens effecten geringerzijn zie bijiage 3

Uitvoerbaarheid

Optie 1 kan reiatief snei worden doorgevoerd Voorwaarde hierbij is wei dat de HRA en andere
aftrekposten hetzeifde percentage behouden
Technisch is de impiementatie van de varianten 4 t m 6 voor de Beiastingdienst eenvoudiger
en dus met minder capaciteitsinzet
doorte voeren dan de impiementatie van de varianten
2 en 3 De reden hiervoor is dat de varianten 4 t m 6 geisoleerd kunnen worden doorgevoerd
binnen het blok hypotheekrenteaftrek terwiji voorde varianten 2 en 3 een ingreep nodig is in
de tariefstructuur van de aangifte
Op termijn ieiden opties 3 en 5 waarin de HRA uiteindelijk verdwijnt de facto tot een afschaf
fing van de HRA waarmee deze maatregei uiteindelijk een aanzieniijke veriichting van de uit
voeringsiasten bewerksteiiigt onder meer ais gevolg van het vervaiien van de fiscaie afios
singseis dertigjaarstermijn en bijieenregeiing In de tusseniiggende periode zorgen de maat
regelen voor een toename van de complexiteit
Met uitzondering van optie 1 betreffen de maatregeien structuurwijzigingen in de systemen
van de Beiastingdienst Dit betekent dat invoering zeker niet binnen eenjaarna wetgeving in
werking kan treden
Met structuurwijzigingen gaat IV capaciteit van de Beiastingdienst gemoeid Dit betekent dat
er concurrentie

optreedt in het IV portfoiio waardoor er verdringing ontstaat met andere
grote wetgevingstrajecten zoals box 3 werkeiijk rendement en AOV ZZP
Aftopping varianten 4 t m 6 ievert iastigere situaties op in het toezicht en voorde beiasting

plichtige in het geval meerdere leningdelen samen boven de grens uitkomen

Boven de grens

is pro rata toerekening zeer wenseiijk anders is het niet uitvoerbaar
Om de maatregeien uitvoerbaar te maken is het belangrijk dat er geen nieuwe inkomensbe

grippen worden ge mtroduceerd

Economische effecten

woningmarkt en insiders outsiders doorstromers

Er is voorzichtigheid nodig bij inschatten van de kortetermijneffecten Over iangetermijneffecten
kan meer zekerheid worden geboden

Algemene tariefsverlaging inkomstenbelasting optie 1
Deze maatregei betreft een generieke iastenverlichting waar kopers en huurders van profite

•

ren

De maatregei doet weinig voor de werking van de woningmarkt

de fiscaie stimulans

wordt indirect en siechts in zeer geringe mate verkieind

Verlaging aftrektarief HRA opties 2 en 3
Hoe meer het tarief veriaagd wordt
•

hoe sterker onderstaande effecten zuilen uitvallen

Effect woningmarkt

Maatregeien 2 en 3 dragen bij aan het algeheel beter functioneren van
Bij de verlaging van het tarief wordt de stimulans om de eigen woning met
schuld te financieren kleiner Lagere private schulden dragen bij aan een stabielere huizen
markt en economie Ook wordt het verschil tussen koop en huur kleiner waardoor het aandeel
huurwoningen naar verwachting toeneemt omdat de relatieve positie van huurders verbetert
Een grotere huurmarkt draagt bij aan een grotere verhuisflexibiliteit Een grotere verhuisflexi
biliteit kan bijdragen aan een betere werking van de arbeidsmarkten een betere aansluiting
van de woning bij de woonvoorkeuren
de woningmarkt

3

1220885

00049

Huizenprijzen groeien als gevolg van deze nnaatregel in totaal ca 0 tot ruim 10 procent minder
opzichte van hetbasispad waarin huizenprijzen stijgen De maximale leencapaciteit
van huishoudens
LTI norm stijgt minder hard ten opzichte van het basispad en deze kan bij
van
de afbouw HRA naarO
inwerkingtreding
mogelijk dalen omdat huishoudens minder of
sterkten

geen voordeei meer hebben van HRA wat het Nibud meeneemt bij de totstandkoming van de
inkomensnormen Of en de mate waarin dit gebeurt is afhankelijk van compenserende maat

regeien het totals inkomensbeeid en de ontwikkeling van de hypotheekrente
Huishoudens met een vermogen

exclusief de eigen woning boven de box 3 vrijstelling kun
mogeiijk een aftrek in box 3 reaiiseren bijvoorbeeld door een niet voor HRA kwalifice
rende schuld aan te gaan of hun huidige schuld om te zetten Dit wordt aantrekkelijker naar
nen

mate het aftrektarief verder daait
•

Effect outsiders

Op lanoe termiin verbetert de positie van toetreders tot de wo
kopen en huren wordt minder verstoord waardoor starters beter
in staat zijn de woonvorm te kiezen die bij hun voorkeuren en ieefsituatie past Huizenprijzen
liggen op een lager niveau dan in het basispad waardoor koopstarters minder hoge schulden
ten opzichte van hun inkomen hoeven aan te gaan Op de korte en middeilanae termiin spelen
er drie effecten waarvan de eerste twee negatief zijn voor de toegankelijkheid voor starters
maar een derde positief Starters financieren met relatief veei schuid
dus het veriies aan hy
potheekrenteaftrek is t o v andere huiseigenaren een nadeel Daarnaast stijgt de leenruimte
ten opzichte van het inkomen minder hard of daait ten opzichte van het basispad Daarente
gen hebben de structureel lagere huizenprijzen een positief effectop de toegankelijkheid De
totals effecten hangen sterk af van de fasering van de maatregel en
het tempo waarin huizenprijzen reageren en de vormgeving van een eventuele terugsiuis
Effect maandlasten een afbouw van de HRA ieidt tot een lager netto Inkomen voor wonlng

ningmarkt

•

starters

De keuze tussen

eigenaren met hypotheekschuld Hoe hoger het rentetarief of hoe groterde lening hoe groter
dit effect

Een te sneiie afbouw van de HRA kan zodoende financiele risico s voor huishoudens

met zich meebrengen

met name bij huishoudens met een bijna maximale hypotheek Verla
ging van het HRA aftrekpercentage betekent ook dat huishoudens sterker geraakt worden
doorde afbouw van de Hillenaftrek Tegelijkertijd is het inkomenseffectals percentage van het
netto inkomen voor de meeste huishoudens beperkt zeker als de opbrengsten worden terug
gesluisd middels bijvoorbeeld een generieke verlaging van het IB tarief zie label 1 en bijiage
3
De oudere huiseigenaren die nog maar een beperkt aantal jaren recht op HRA hebben
door 30 jaarstermijnj worden minder geraakt door de afbouw van de HRA AOW ers met een

inkomen onder de eerste schijfgrens

circa 35 000

trektarief onder het tarief eerste schijf
daarnaast een vermogenseffect

19 2

ze bouwen

euro

in 2021

worden pas geraakt wanneer het afuitkomt

Woningeigenaren ervaren

minder overwaarde op als de huizenprijzen min-

der hard stijgen door afbouw HRA
•

Effect insiders

doorstromers

uitfasering van de HRA draagtop lanoe termiin bij aan een

grotere vrije huursector kan de doorstroming stimuleren van een koopwoning naareen huur
woning en kan een positieve prikkel zijn voor de vraag naar en het aanbod van huurwoningen
Een grotere huurmarkt draagt in algemene zin bij aan een grotere verhuisflexibiliteit Op korte
en middeilanae termiin zullen de woonlasten van woningbezitters toenemen als de HRA ver

laagd wordt

zie

Effect maandlasten

Dit heeft mogelijk gevolgen voor de verhuisflexibiliteit

op de koopmarkt Voor huishoudens die ten opzichte van hun inkomen veel lenen wordt het
waarschijnlijk lastiger om doorte stromen naareen duurdere woning aangezien huishoudens

al te maken krijgen met hogere netto
wanneer huizenprijzen

minder stijgen

hypotheeklasten

Dit effect wordt mogelijk gemitigeerd

maar dat raaktdoorstromers dan weer doordat hun

ei-

gen huis eveneens minder snel in waarde stijgt

Bij afbouw van de HRA wordt het relatief aantrekkelijker voor kopers om een deels aflossings
kan in
vrije hypotheek af te sluiten Een niet fiscale aflossingseis van bijvoorbeeld 50 of 70
de Wft geborgd worden als de zelfregulering in de Gedragscode Hypothecaire Financieringen
50
niet afdoende wordt geacht zie toelichting bij overige vragen
Een lagere aflossingseis maakt het mogelijk om een betere spreiding van consumptie en vermogen over de levens
loop te reaiiseren Tegelijk lopen huishoudens ook een groter restschuldrisico en renterisico
omdat de schuldpositie van huishoudens langzamer afbouwt bij een deels aflossingsvrije hypotheek

Grondslagversmalling opties 4 t m 6
Hoe lager de grondslaggrens ligt
•

Effect won in g mar kt
van

hoe sterker onderstaande effecten zullen uitvallen

Maatregelen 4

5 en 6 dragen

bij aan het algeheel beter functioneren

de woningmarkt Bij de verlaging van de grondslaggrens wordt de stimulans om de eigen

4

1220885

00049

woning met meer schuld dan de grondslaggrens te financieren geringer Dit draagt bij aan een
stabielere huizenmarkt en economie

Ook wordt het verschil tussen

waardoorhet aandeel huurwoningen

naar

koop en huur kleiner

verwachting toeneemtomdat de relatieve positie
van huurders verbetert Een grotere huurmarkt draagt bij aan een grotere verhuisflexibiliteit
Een grotere verhuisflexibiliteit kan bijdragen aan een betere werking van de arbeidsmarkten
betere aansluiting van de woning bij de woonvoorkeuren

een
•

Bij een verlaging van de grondslaggrens naar €1 min of de afbouw naar de gemiddelde wo
ningwaarde zijn de effecten beperkt omdat slechts een beperkt aantal huishoudens hierdoor
wordt geraakt ongeveer 60 000 huishoudens hebben een hypotheekschuld boven de 1 mil
joen en 550 000 boven de gemiddelde woningwaarde zie tabel 2 De verwachting is dat de
huizenprijzen in het hogere segment minder stijgen t o v het basispad Op lange termijn
neemt in optie 6 de populariteit van woningen die onder de gemiddelde woningwaarde liggen
mogelijktoe waardoorde prijs van woningen t m de gemiddelde woningprijs kan stijgen Bij
een stapsgewijze verlaging van de grondslaggrens naar nul zijn deze effecten veel groter
Vooral de laatste vier jaar van €400 000 naar €0 heeft de grondslaggrens een effect voor
steeds meer huishoudens De maximale leencapaciteit van huishoudens LTI norm stijgt minder hard ten opzichte van het basispad en deze kan bij inwerkingtreding van de afbouw HRA
d m v

de grondslag naar 0 mogelijk dalen omdat huishoudens minder of geen voordeel meer
hebben van HRA wat het Nibud meeneemtbij de totstandkoming van de inkomensnormen Of
en de mate waarin dit gebeurt is afhankelijk van compenserende maatregelen het totale in
komensbeeld en de
•

ontwikkeling van de hypotheekrente

Huishoudens met een vermogen

exclusief de eigen woning boven de box 3 vrijstelling kun
mogelijk een aftrek in box 3 realiseren bijvoorbeeld door een niet voor HRA kwalifice
rende schuld aan te gaan of hun huidige schuld om te zetten Dit wordt voor meer huishoudens aantrekkelijk naarmate de grondslaggrens verder daalt
Effect outsiders starters Toepassing van optie 5 volledige afbouw HRA
zal op lange ter
miin de positie van toetreders tot de woningmarkt verbeteren De keuze tussen kopen en hu
ren wordt minder verstoord waardoor starters
beter in staat zijn de woonvorm te kiezen die
bij hun voorkeuren en leefsituatie past Huizenprijzen liggen op een lager niveau dan in het
basispad waardoor starters minder hoge schulden ten opzichte van hun inkomen hoeven aan
te gaan Een grondslagversmalling met een grens tot de gemiddelde woningwaarde of hoger
zoals in optie 6
zal de meeste starters niet direct raken omdat zij doorgaans een eerste
koopwoning kopen met een prijs onder de gemiddelde woningwaarde Op de korte en middel
lanoe termiin spelen er drie effecten waarvan de eerste twee negatief zijn voor de toeganke
lijkheid voor starters maareen derde positief Starters financieren met relatiefveel schuld
dus het verlies aan hypotheekrenteaftrek is t o v andere huiseigenaren een nadeel Daarnaast
nen

•

stijgt de leenruimte ten opzichte van het inkomen minder hard of daalt ten opzichte van het
basispad Daarentegen hebben de structured lagere huizenprijzen een positief effect op de
toegankelijkheid van de woningmarkt De totale effecten hangen sterk af van de fasering van
de maatregel en
het tempo waarin huizenprijzen reageren en de vormgeving van een even
tuele terugsluis
•

Effect maandlasten

een afbouw van de grondslaggrens kan

fecten voor woningeigenaren met een
men

hoge hypotheekschuld

leiden tot nadelige inkomensef
omdat hun woonlasten toene

Ook werkt dit door in het toetsingsinkomen voor de toeslagen

het toetsingsinkomen

neemt toe bij inperking van de hypotheekrenteaftrek via grondslagversmalling

waardoor de

aanspraak op toeslagen mogelijk afneemt Bij een grens van € 1 min wordt slechts een kleine
groep geraakt Bij een daling van de grens naar de gemiddelde woningwaarde wordt een groter deel van de mensen geraakt Bij verlaging naar 0 worden alle huizenbezitters met een hypotheekschuld geraakt Invoering en afbouw van de grondslaggrens betekent ook dat huishoudens eerder geraakt worden door de afbouw van de Hillenaftrek De verlaging van 400 000
naarO in maar4 jaartijd gaat gepaard met relatief grote inkomenseffecten in deze jaren
aangezien de meerderheid van de huishoudens met een hypotheekschuld zich in deze catego
rie bevindt zie tabel 2
Inkomenseffecten worden gemitigeerd indien de opbrengsten deels
worden teruggesluisd bijvoorbeeld via een generieke verlaging van het IB tarief waarbij som
mige groepen er zelfs op vooruitgaan zie tabel 1 en bijiage 3
•

Effect insiders

doorstromers

op lange termiin draagt afbouw van de HRA bij aan een gro-

vrije huursector wordt de doorstroming van een koopwoning naar een huurwoning gesti
muleerd en kan een positieve prikkel voor de vraag naar en het aanbod van huurwoningen
Een grotere huurmarkt draagt in algemene zin bij aan een grotere verhuisflexibiliteit Wonin-

tere

gen tot de gemiddelde woningwaarde worden relatief aantrekkelijker middels maatregel 6
vanwege behoud van volledig recht op HRA Deze woningen kunnen als gevolg hiervan in
waarde toenemen

Huizenprijzen in het hogere segment stijgen waarschijnlijk minder t o v

5

1220885

00049

het basispad
van

Op de korte en middellanae termiin ontstaan vier groepen doorstromers waar

de verhuisflexibiliteit mogelijk verschillend wordt geraakt
Huishoudens met een huidige en beoogde toekomstige woning schuld boven de grond
slaggrens Voor huishoudens in deze groep die ten opzichte van hun inkomen veel lenen
wordt het waarschijnlijk lastiger om door te stromen naar een duurdere woning aange
zien huishoudens alte maken krijgen met hogere netto hypotheeklasten Dit effect
wordt mogelijk gemitigeerd wanneer huizenprijzen minder stijgen maar dat raakt door-

i

stromers dan

weer doordat

hun eigen huis eveneens minder snel in waarde stijgt

Huishoudens met huidige woning schuld

ii

dere woning op het oog

onder de grondslaggrens

maar met een

De huidige maandlasten blijven onveranderd en ook de

duur-

huidige

woningwaarde verandert hooguit beperkt Of doorstroming naar een nieuwe woning be
moeilijkt wordt hangt vooral af van de mate waarin de geringere prijsstijging in het beoogde segment opweegt tegen de lagere HRA
Huishoudens met een huidige woning schuld boven de grondslaggrens maar met een
goedkopere woning op het oog Qua maandlasten zou er in beginsel geen probleem
moeten zijn aangezien er naar een goedkopere woning wordt verhuisd Wei stijgt hun
huidige huis mogelijk minder in waarde door de maatregel waardoor eventueel beschik

Mi

bare overwaarde voor de aankoop van een nieuwe woning wat kleiner is
Huishoudens met een huidige en beoogde toekomstige woning schuld onder de grond-

iv

slaggrens

Voor deze groep verandert in beginsel weinig

Bij afbouw van de HRA wordt het relatief aantrekkelijker voor kopers een deels aflossingsvrije

•

kan in de
hypotheek af te sluiten Een niet fiscale aflossingseis van bijvoorbeeld 50 of 70
Wftgeborgd wordenals de zelfregulering in de Gedragscode Hypothecaire Financieringen
50
niet afdoende wordt geacht zie toelichting bij overige vragen
Een lagere aflossingseis maakt het mogelijk om een betere spreiding van consumptie en vermogen over de levens
loop te realiseren Tegelijk lopen huishoudens ook een groter restschuldrisico en renterisico
omdat de schuldpositie van huishoudens langzamer afbouwt bij een deels aflossingsvrije hypotheek

Tabs 2

verdeling woningwaardes en hypotheekschulden geraamde cijfers 2025

Grens

Woningwaarde

woz

waarde

Aantal huishoudens met

Hy pot heekschuld

Idem in

koophuis van ten minstede
grenswaarde in linkerkolom

Aantai huishoudensmethypo
theokschuld van ten minste de
grenswaarde in iinkerkoiom

Idem in

€ 1 min

2 20 000

5

60 000

1

€ 900 000

310 000

7

80 000

2

€800 000

4 50 000

10

110 000

2

€ 700 000

6 80 000

14

150 000

3

€ 600 000

1 040 000

22

230 000

5

€500 000

1 6 20 000

34

360 000

8

€400 000

2 610 000

56

640 000

14

€ 300 000

3 310 000

31

1 260 000

27

€ 200 000

4 5 50 000

97

2 370 000

5 0

€ 100 000

4 6 90 000

100

3 470 000

74

€ 0

4 7 00 000

100

4 700 000

1 0 0

GemiddeldeWOZ

2 3 20 000

49

550 000

12

f€ 424 0001

2

Recht op oversluiten in combinatie met defiscaliseren van de eigen woning

Gevraagd is om de volgende variant in beeld te brengen geef iedereen het recht om overte sluiten

compenseer kredietverstrekkers voor hetfinanciele nadeel en defiscaliseertegelijkertijd de

woning in een stap Hieronder worden de belangrijkste aandachtspunten bij de eerstetwee stappen
in beeld gebracht Een uitgebreide toelichting staat in bijiage 1 Voor een toelichting op de gevol
gen van defiscaliseren zie bijvoorbeeld BMH rapport Ruimte voor wonen fiches 2a en 2b
Bij deze variant krijgen huishoudens de mogelijkheid om een hypotheek over te sluiten naar de
huidige lage hypotheekrente bij de eigen kredietverstrekker of bij een andere kredietverstrekker
Dat is interessant voor hypotheekkianten die een

hogere hypotheekrente hebben dan de huidige

6

1220885

00049

rente

met uitzondering van sommige huishoudens met een spaarhypotheek

waar men

profijt

heeft van een hoge rente op de gekoppelde spaarrekening
Wanneer een klant voor het einde van de

rentevastperiode

RVP

oversluit heeft de kredietver

strekker recht op een vergoeding voor het financiele nadeel Cboeterente

^

Gevraagd is wat de

kosten zouden zijn als de overheid deze vergoeding overneemt en namens de huishoudens de kre
dietverstrekker compenseert
Kosten voor compensatie kredietverstrekkers

inschatting van de compensatie wordt uitgegaan van wat de kredietverstrekker ais vergoeding had mogen ontvangen van de klant Hierbij worden de uitgangspunten gehanteerd uit de
Leidraad vervroegd aflossen van de Autoriteit Financiele Markten Voor deze kosten is oeen be
trouwbare puntschatting te maken Dit komt omdat de kosten afhangen van een groot aantal vari
abelen waarvan de waarde niet op voorhand vaststaat of bekend is In plaats daarvan is een ruime
bandbreedte gemaaktop basis van de beschikbare gegevens Nadere toelichting overde bereke
ning en aannames vindt u in de bijiage

Voor een

Op basis van de gehanteerde parameters is de eerste inschatting dat de kosten voor compensatie
tussen de €17 miliarden€47 miliard zullen bedragen
Samenvatting effecten en uitvoerbaarheid
•

Kredietverstrekkers zullen het daadwerkelijk geleden financiele nadeel moeten aantonen om

overcompensatie te voorkomen Zowel de overheid als kredietverstrekkers zijn er niet op inge
richt om dit voor meer dan een miljoen hypotheekkianten te faciliteren Dat maakt de maatre

gel niet of nauwelijks uitvoerbaar
De overheid toont zich richting zowel huishoudens als kredietverstrekkers onbetrouwbaar als
publiekrechtelijk wordt ingegrepen op lopende privaatrechtelijke contracten Fluishoudens heb
ben bij aanvang van de hypotheek als het goed is een weloverwogen keuze gemaakt voor een

bepaalde RVP en bijbehorende rente waarbij geldt dat bijna in alle gevallen een hypotheek
wordt afgesloten na financieel advies Ook zullen huishoudens die recent een

•

^

hoge vergoeding bij oversluiting hebben betaald de maatregel waarschijnlijk als uiterst oneerlijk ervaren
Zonder ingroeipad in de afbouw leidt de maatregel ertoe dat huishoudens die niet kunnen pro
fiteren van oversluiten omdat ze al een lage rente hebben bij directe defiscalisering van de
eigen woning in de financiele problemen kunnen komen Dit zal vooral gelden voor starters die
recent een bijna maximale hypotheek hebben afgesloten tegen een lage rente die nu hun
maandlasten abrupt zien stijgen omdat ze geen recht meer hebben op hypotheekrenteaftrek
Bij hypotheekverstrekking vindt reeds een verschuiving plaats van bancaire kredietverstrekkers naarandere partijen zoals verzekeraars en institutionele beleggers Het voorliggende
voorstel zou er toe kunnen leiden dat deze verschuiving versnelt omdat oversluiten erg aan
trekkelijk wordt gemaakt Dit heeft potentieel een groot effect op het verdienmodel van ban
ken en kan implicaties hebben voor de financiele stabiliteit

Op grond van artikel 81c het Besluit gedragstoezicht financiele ondernemingen Wft en het Burgerlijk Wetboek

artikei 7 127

7

1220885

00049

3

Overige vragen

Is de vergoeding voor vervroegde aflossing
De vergoeding voor vervroegde aflossing is
te siuiten

boeterente

aftrekbaar

net als de overige kosten die gemaakt worden

fiscaal aftrekbaar Voorwaarde is wel dat de vergoeding

om over

en de

genoemde kosten is be
taald ter zake van een hypotheek die als zodanig kwalificeertals eigenwoningschuld Vooreen hy
potheek die vanaf 2013 is afgesloten geldt bijvoorbeeld de els dat die binnen 30 jaar tenminste an
nuTtair wordt afgelosten uiteraard geldt ten algemene de eis dat het geleende bedrag aan de wo
ning moet zijn besteed
Wat is het effect van verdere inperking van de hypotheekrente op private schulden
neemt dit toe omdat de aflossingsverplichting weg is
De fiscale aflossingseis^ is een

belangrijk instrument gebleken om overmatige aflossingsvrije hy
economische risico s die daarmee gepaard gaan te beperken Aan
potheekschulden
vullend is in de Gedragscode Hypothecaire Financieringen opgenomen dat niet meerdan 50
van
de woningwaarde aflossingsvrij gefinancierd mag worden De verwachting is dat het vervallen van
de fiscale aflossingseis ervoorzal zorgen dat meer huishoudens tot maximaal 50
aflossingsvrij
zullen financieren Een 50
aflossingsvrije hypotheek leidt niet tot meer leenruimte maar kan op
zichzelf een opwaarts effect op de huizenprijzen hebben omdat huishoudens geneigd zijn verder op
te schuiven naar het maximale leenbedrag op basis van het inkomen LTI norm
Tegelijkertijd zal
afbouw van de hypotheek re nteaftrek huizenprijzen dempen
en

de

macro

Door een lagere aflossingseis kunnen kopers een hypotheek afsiuiten tegen lagere maandlasten Dat
maakt

vooral voor starters
geld vrij voor consumptie in het spitsuur van het leven Een lagere
aflossingseis maakt het mogelijk om spreiding van consumptie en vermogen over de levensloop
beter te realiseren

woning

Tegelijk lopen huishoudens ook een groter restschuldrisico

onder water komtstaan en met restschuld moet worden verkocht

en

sico dat de maandlasten door een rentewijziging tijdens de looptijd toenemen

het risico dat de
het ri-

renterisico

omdat de schuldpo

sitie van huishoudens langzamer wordt afgebouwd bij een deels aflossingsvrije hypotheek

Dit vraagt om een keuze tussen niets doen

en

leunen op de

het wettelijk borgen van een niet fiscale aflossingseis
komt afhankelijkheid van zelfregulering

geeft de overheid de
toezicht

Wft

van

geldt voor alle kredietverstrekkers

het percentage aan te passen

is afdwingbaar

en

In de Wet op het financieel

mogelijkheid
hypotheken een aflossingseis kunnen worden opgenomen
om

zou voor nieuwe

worden gedaandoorte
70

zelfregulering in de Gedragscode of

Een wettelijke niet fiscale aflossingseis voor

Dit kan

regelen dat voor nieuwe hypotheken ten minste voor bijvoorbeeld 50

het kredietten

of

opzichte van de marktwaarde van de woning een aflossingsschema over

eengekomen dient te worden
Voor het borgen van de aflossingseis in de Wft is naderonderzoek nodig

in de eerste plaats om

de aflossingseis vastte stellen die enerzijds consumentenbescherming

passende hoogte
borgt en anderzijds zorgt dat niet te veel vermogen van huishoudens illiquide is Ook is het zaak
dat de AFM een uitvoeringstoets uitvoert om in te vullen op welke wijze adequaat toezicht kan
worden gehouden op de naleving van de niet fiscale aflossingseis
een

Een

^

van

dergelijke wijziging van de Wft vergt ongeveer 2 jaar

De fiscale aflossingseis geldt voor

eigenwDningschulden

al dan niet in de vorm van een hypotheek Ook een

consumptieve iening of een lening bij een BV offamilieiid kan kwalificeren als een eigenwoningschuld
fiscale aflossingseis geldt niet voor een

Een niet

lening bij een BV of familielid
8

1220885

00049

Bijiage 1
Variant Geef iedereen hetrechtom over te sluiten en compenseer de kredietverstrek
kers voor hetfinanciele nadeel defiscaliseer tegeiijkertijd de woning in een stap

Bij deze variant krijgen huishoudens de mogelijkheid om een hypotheek overte sluiten naarde
huidige iage hypotheekrente bij de eigen kredietverstrekker of bij een andere kredietverstrekker
Dat is interessant voor hypotheekkianten die een
rente

hogere hypotheekrente hebben dan de huidige

met uitzondering van sommige huishoudens met een spaarhypotheek waar men

profijt

heeft van een hoge rente op de gekoppeide spaarrekening
Wanneer een kiant voor het einde van de

rentevastperiode RVP oversiuit heeft de kredietver^
Gevraagd is wat de

strekker rechtop een vergoeding voor het financieie nadeei C boeterente

kosten zouden zijn ais de overheid deze vergoeding overneemt en namens de huishoudens de kredietverstrekker compenseert
Kosten voor compensatie kredietverstrekkers
Voor een

inschatting van de compensatie wordt uitgegaan van wat de kredietverstrekker ais vergoeding had mogen ontvangen van de kiant Hierbij worden de uitgangspunten gehanteerd uit de
Leidraad vervroegd aflossen van de Autoriteit Financieie Markten Voor deze kosten is oeen be
trouwbare puntschattino te maken Dit komt omdat de kosten afhangen van een groot aantal vari
abelen waarvan de waarde niet op voorhand vaststaat of bekend is In plaats daarvan is een ruime
bandbreedte gemaaktop basis van de beschikbare gegevens Nadere toeiichting overde bereke
ning en aannames vindt u in de bijiage

Op basis van de gehanteerde parameters is de eerste inschatting dat de kosten voor compensatie
tussen de €17 miliard en €47 miiiard zullen bedragen
Effecten
De overheid toont zich richting zowei huishoudens ais kredietverstrekkers onbetrouwbaar ais pu
bliekrechtelijk wordt ingegrepen op lopende privaatrechteiijke contracten Huishoudens hebben bij

aanvang van de hypotheek een weloverwogen keuze gemaakt voor een bepaalde RVP en bijbeho
rende rente waarbij geidt dat bijna in alle gevallen een hypotheek wordt afgesioten na financieel
advies
Huishoudens
Naar verwachting zal de maatreael 1 tot 2 milioen huishoudens motiverenom de hypotheek overte siuiten

Zeifs wanneer het financieie nadeel voorde kredietverstrekker door

de overheid vergoed wordt is dit voor het huishouden niet kosteloos Ais bij de kredietverstrekker intern wordt overgesloten bedragen de kosten enkele honderden euro s

Wanneer

wordt overgesloten naar een andere aanbieder komen hier kosten bij ais advies

en

taxatiekosten en notariskosten

delingskosten

ca

€3 000

a €4

bemid

000

Huishoudens die in de afgelopen jaren al een vergoeding voor vervroegde aflossing hebben
betaald

van al

snel enkele tienduizenden

niet gecompenseerd worden

euro s

zullen het ais oneerlijk ervaren dat zij

Een groot aantal consumenten heeft in de afgelopen jaren

overgesloten de afgelopen jaren bedroeg ongeveer 1 3 van de hypotheekaanvragen een
verzoek om oversluiting In Q2 2021 waren er 34 477 aanvragen van oversluiters Gemid
deld ging dit om een hypotheekbedrag van €251 019 bij een gemiddelde woningwaarde
van €403

904

4

Voor veel huishoudens die recent een hypotheek hebben af of overgesloten geidt dat zij
slechts beperkt voordeel hebben van
rente slechts
maar wel

het

beperkt lager is
grote

opnieuw oversluiten omdat de nieuwe hypotheek-

Deze groep heeft dus niet het voordeel van een lagere rente

nadeel van volledige defiscalisering

Het is mogelijk dat huishoudens die in de afgelopen jaren
o

^

b v

bijna

maximaal geleend hebben

het inkomen door het abrupt verdwijnen van de fiscale voordelen in de financieie

Op grond van artikel 81c het Besluit gedragstoezicht financieie ondernemingen Wft en het Burgerlijk Wetboek

artikel 7 127
^

Kwartaaloverzicht Hypotheken Data Netwerk

9

1220885

00049

problemen komen Zij hebben al een lage rente en kunnen niet profiteren van de maatregel
door over te sluiten

Wei stijgen de maandlasten omdat ze geen recht meer hebben op hypothec krenteaftrek
Daarnaast geldt dat een kredietverstrekker bij oversluiters een krediettoets moet doen om
te toetsen of het hypothecaire krediet verantwoord verstrektkan worden Voorsommige
klanten geldt dat zlj locked in zijn bij de huidige kredietverstrekker bijvoorbeeld omdat op
basis van hun leeftijd vanaf 55 gerekend moet worden met het toekomstige
vaakla
gere

pensioeninkomen hierdoor komen zij niet in aanmerking vooreen nieuwe hypo

theek bij een andere kredietverstrekker omdat zij niet door de krediettoets komen
vens wordt

van

Te

in de hypothecaire leennormen rekening gehouden met de fiscale behandeling

het huishouden

Wanneerde hypotheekrenteaftrek verdwijntzal de loan to income

leennorm ook verkrappen waardoor huishoudens die nu bovenaan de norm zitten mogelijk
straks niet kunnen oversiuiten

Kredietverstrekkers hanteren bij oversluiters met een aflos

singsvrije hypotheek doorgaans het vereiste uit de Gedragscode Hypothecaire Financierin
gen^dat maximaal 50 van de woningwaarde aflossingsvrij gefinancierd mag worden
Hierdoor zullen sommige huishoudens alleen kunnen oversiuiten als ze meer gaan aflossen
wat ook invioed heeft op de maandlasten

Tevens is de verwachting dat volledige defiscalisering zal leiden tot lagere hypotheekschul

den

en een

dempend effect op de huizenprijzen

Dit effect wordt door het CPB geschatop

8 8

Kredietverstrekkers

De totale Nederlandse hypotheekschuld bedraagt€765

miljard

waarvan

momenteel €580

®

miljard op de balansen van bancaire aanbieders staat Bancaire aanbieders hanteren doorgaans een iets hogere hypotheekrente dan andere verstrekkers van hypothecair krediet Er
vindt reeds een verschuiving plaats in het verstrekken van hypothecair krediet van bancaire aanbieders naar andere partijen zoals verzekeraars en institutionele

beleggers

voorliggende voorstel zou ertoe kunnen leiden dat deze verschuiving zal versnellen
wordt immers makkelijker om overte sluiten

^

Het

het

Dit heeft potentieel grote gevolgen voor het

verdienmodel van de bancaire sector Voor Nederlandse banken is de hypotheekportefeuille
een

aanzienlijk deel van de balans

Nederlandse banken zijn voor een groot deel afhankelijk van de rentemarge op hun hypo

theekleningen

Rente inkomsten en de rentemarge op hypotheken zijn voorde Neder-

landse banken de voornaamste inkomstenbron

commissie inkomsten ook van belang zijn

in tegenstelling tot het buitenland

waar

Door de aanhoudend lage rente staat het ver-

dienmodel van banken daarom al onder druk De vergoeding voor vervroegde aflossing

compenseertde kredietverstrekker voor het financiele nadeel dan wel in een keer
resulteren in een one o f inkomst als de klant oversluit naar een andere
dietverstrekkers

maar zal

niet bancaire kre-

Dit kan de winstaevendheid van banken in de toekomst verder onder druk

zetten en uiteindeliik ook implicaties hebben voor de financiele stabiliteit

Verder heeft dit gevolgen voor het balansmanagement

ALM
bij kredietverstrekkers Hier
enigszins voorspelbare hypotheken een belangrijke rol bij het be
heren van het renterisico Hypotheken worden via een proces van securitisatie bovendien
gebundeld en verder op de marktgeplaatst of staan als onderpand garant aan de zoge
noemde gedekte obligaties ^covered bonds
Hier liggen geldstroom berekeningen vallend
binnen meerjarige strategieen aan ten grondslag
Veranderde voorwaarden en of optionaliteit bij crediteuren kunnen bovendien doorwerken
op het investeringsvolume en activiteiten van internationale investeerders alsmede de
beoordelingscriteria van radng agencies ten aanzien van Nederlandse kredietverstrekkers

spelen langlopende

en

Ook brengt het voorstel meer structurele veranderingen met zich mee voor financiele in

stellingen Door dit precedent zal hetaanbodvan hypotheekproducten wijzigen waarbij
vermoedelijk de rente zal stijgen Dit heeft bijvoorbeeld gevolgen voor de toekomstige

De
^

^

Gedragscode Hypothecaire Financieringen betreft zelfregulering voor banken en verzekeraars

Het merendeel van deze schuld staat uit bij de banken die systeemrelevant zijn
Nieuwe hypotheken vooral verstrekt door institutionele beleoaers

dnb nP

10

1220885

00049

winstmarges die banken moeten zullen rekenen maar ook op toekomstige mogelijkheden
van de consumentom naar eigen inschatting renterisico s af te dekken
Normaiiter verhuizen huishoudens gemiddeid na 7 jaar Kredietverstrekkers zuiien nu ech
ter compensatie ontvangen voor de voiledige resterende RVP Dus ook voor huishoudens
die binnen die periode zouden verhuizen en zonder een dergeiijk ingrijpen de hypotheek
vergoedingsvrij zouden kunnen oversiuiten bij een verhuizing
Er zai een keuze moeten worden gemaakt over de duur van de maatregel Gekozen kan
worden om kredietverstrekkers permanent te blijven compenseren of aileen gedurende een
periode van enkeie jaren Ais de vergoeding voor vervroegd aflossen daarna voiiedig voor
rekening van de kredietverstrekkers komt dan zuiien zij dit inprijzen en zal hypotheekver
strekking ingewikkelder worden omdat cashflows moeilijker te voorspellen zijn
Uitvoerbaarheid
zo niet vrijwel onmogelijk
Uitvoering zal per definitie bijzonder complex en kostbaar
zijn Lump sum compensatie van kredietverstrekkers brengteen risico op overcompensatie
en staatssteun met zich mee
Kredietverstrekkers zuiien waarschijniijk per kiant inzichtelijk
moeten maken wat het financiele nadeei is bij de vervroegde aflossing en de kosten van
de daadwerkelijk geleden schade bij de overheid moeten indienen Dit zal aanzienlijke uit
voeringslasten met zich meebrengen voorzowel de overheid ais de kredietverstrekker
Daarnaast is het sterk de vraag of de organisatie van kredietverstrekkers nu is ingericht op
een fiink toegenomen vraag naar oversiuiten en of kianten snei gehoipen kunnen worden

dit is des te relevant bij een tijdelijke maatregel of een stijgende rente
Zowel het Besluit gedragstoezicht financiele ondernemingen ais het Burgerlijk Wetboek
moeten mogelijk worden gewijzigd

heeft

waarbij een wetswijziging de langste doorlooptijd

Daarnaast zal de Wet inkomstenbelasting 2001 moeten worden gewijzigd om de voi-

ledige defiscalisering te realiseren

®

Dat kent uiteraard een doorlooptijd en op onderdelen

zal nadere besluitvorming nodig zijn

ning fiscaal buiten beschouwing

Bijvoorbeeld defiscalisering waardoorde eigen wo
blijft brengt met zich dat een eigenwoningschuld niet mag

kwalificeren ais schuld in box 3 en dus moet worden onderscheiden van andere schulden
Dat leidt tot afbakeningsvraagstukken Daarnaast is zeer waarschijniijk overgangsrecht nodig voor lopende kapitaalverzekeringen eigen woning bijvoorbeeld de spaarhypotheek van
voor 2013
Dat zijn producten die men niet makkelijk kan openbreken en ook niet mak
kelijk kan opzeggen en gewaarborgd dient te worden dat de daaruit voortvioeiende uitke
ring wellicht 10 jaar na de defiscalisering wordt gebruikt voor de aflossing van de eigenwoningschuld

3

Hierbij geldt ookdat lioe langer de doorlooptijd is hoe minder er uitspraken te doenzijn overde dan te verwachten hypo

theekrente

11

1220885

00049

Bijiage 2
Introductie
In tabel 1 is een overzicht gepresenteerd vande Nederlandse hypotheekschuld verstrektdoQr ban

caire kredietverstrekkers verdeeld over verschillende rentetarieven en resterende rentevastperio

des

In tabel 2 zijn dezelfde cijfers uitgedrukt in

RVP

percentages Onderstaande cijfers zijn af

uit de Residential Real Estate data van De Nederlandsche Bank

komstig

In deze dataset is

DNB

alleen data opgenomen van hypotheken die door banken zijn verstrekt en niet van hypotheken
verstrektdoor verzekeraars

In totaai is 76

pensioenfondsen en regiepartijen

van de

totaie Ne-

derlandse hypotheekschuld opgenomen in de dataset die gebruikt is voor de berekening
Tabel 1

Hypotheekschuld

x

1 000 000

stand in 2021

Q2

Rente
N

N

a

1

^

Iis 2 3

1 5

a

1 5

2

2

2 5

2 5

3

3

4

4

5

Totaai

5

€

71

€

1 9 58

€

8 440

€

6 087

€

4 520

€

2 660

€

1 511

€

2 294

€

27 541

€

174

€

13 730

€

9 809

€

2 290

€

925

€

709

€

3 109

€

1 970

€

32 716

€

9

€

5 143

€

6 775

€

3 117

€

1 959

€

2 033

€

10 680

€

4 06

€

33 785

1 878

€

5 657

€

9 668

€

14 733

€

13 971

€

3 789

C

1 25

€

50 957

a

4

5

€

4

€

^

6

8

e

5

€

2 738

€

36 394

€

47 670

€

20 053

€

10 617

€

9 936

€

5 89

€

133307

S

8

10

e

1

C

14 264

€

31 909

€

15 952 BC

5 893

€

4 042

C

1 079

C

1 49

€

74 631

I
■o

11

15

€

1

€

11 616

€

10 353

€

6 918

€

10 793

€

9 183

€

2 264

€

2 71f

€

53846

16

20

€

0

€

2 356

€

24 029

€

27 091

€

32 535

e

11 061

€

2 069

€

2 28

€

101 428

21

30

€

1

€

4 279

£

15 531

€

4 134

€

1 290

e

531

e

101

€

41

€

26281

C

266

€

57 963

€ 122 928

€

92 700

€

54 807

€

34 538

€

22 391

€

534 492

€ 148 898

Tabel 2 Aandeel hypotheekschuld stand in 2021

Q2

Rente

N
N

I

2

S

I

1 5

a

1 5

2

2

2 5

2 5

3

3

4

4

5

5

Totaai

0

0

2

1

1

0

0

0

5

1

0

3

2

0

0

0

IW

0

6

3

0

1

1

1

Z to

1 ^

6

0

0

1

2

3

3

1

0

10

a

5

6

8

0

1

7

9

4

2

2

1

25

10

0

3

6

3

1

1

0

0

14

TJ

§

8

2

11

15

0

2

2

1

2

2

0

1

10

^

16

20

0

0

4

5

6

2

0

0

19

21

30

0

1

3

1

0

0

11

28

23

17

10

6

4

10 0

5

Hoe bereken je de vergoeding voor vervroegde aflossing
De hoogte van de vergoeding voorde vervroegde aflossing is de netto contante waarde van aiie

doorde kredietverstrekker misgeiopen rente inkomsten

Dit is het financiele nadeei voorde kre

dietverstrekker Deze misgeiopen rente inkomsten zijn het verschil tussen de rente inkomsten die
de kredietverstrekker zou ontvangen tegen de
van

huidige rente die de consument betaait tot het einde

de RVP en de rente inkomsten die een kredietverstrekker kan ontvangen ais hetzeifde hypo

theekbedrag wordt uitgeieend tegen de actueie rente bij een geiijke RVP Voorde berekening van
de totaie vergoeding zijn dus drie variabelen van belang
1 de huidige rente
2 de vergeiijkings
rente en 3 een disconteringsvoet
1

De huidige rente

Dit is de tussen consument en kredietverstrekker contractueei overeengekomen rente tot het einde
van

de RVP Voor de berekening is gerekend met het midden van de cohorten in tabel 1

een

rentecohort van 3

2

4

Dus bij

is gerekend met een actueie rente van 3 5

De vergelijkingsrente

12

1220885

00049