Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1735
Vragen van het lid Kooiman (SP) aan de staatssecretarissen van Veiligheid en
Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het aantal
ondertoezichtstellingen en voogdijmaatregelen (ingezonden 12 februari 2013).
Antwoord van staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) mede namens
de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen
21 maart 2013)
Vraag 1 en 2
Wat is uw reactie op het bericht dat eind september 2012 bijna 40.000
minderjarigen (deels) aan het ouderlijk gezag onttrokken zijn door een
ondertoezichtstelling of een plaatsing onder voogdij, wat ruim anderhalf keer
zo veel is als tien jaar geleden?1
Hoe kunt u de stijging van het aantal ondertoezichtstellingen verklaren? In
hoeverre is de toegenomen aandacht voor kindermishandeling, zoals het
Centraal Bureau voor de Statistiek stelt, verantwoordelijk voor de enorme
stijging van ondertoezichtstellingen?
Antwoord 1 en 2
De cijfers van het CBS laten de trend in de afgelopen tien jaar zien. Voor het
aantal ondertoezichtstellingen valt op dat vooral tussen 2001 en 2007 deze
flink zijn stegen. Sinds 2009 neemt het aantal ondertoezichtstellingen gestaag
af, met ongeveer 2% per jaar. De laatst vijf jaar is er ten aanzien van het
aantal kinderen dat onder voogdij staat, een groei zichtbaar, maar het aantal
nieuwe onder voogdij geplaatste kinderen stabiliseert de laatste twee jaar.
Justitiële kinderbeschermingsmaatregelen worden niet zomaar opgelegd. De
Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de noodzaak ervan en beoordeelt of een verzoek aan de rechter om een maatregel uit te spreken,
opportuun is. De kinderrechter beoordeelt dat verzoek van de raad. Het is
aannemelijk dat de oorzaak van de toename van het aantal ondertoezichtstellingen vanaf 2001 de toegenomen aandacht voor kindermishandeling is, zoals
het CBS stelt. Naar de oorzaken van de ontwikkelingen in de aantallen
ondertoezichtstellingen is geen onderzoek verricht. De voornaamste reden
voor de ingezette dalende trend sinds 2009, is waarschijnlijk het toepassen
van de Deltamethode door jeugdbeschermers (de methode die jeugdbescher-

1

ah-tk-20122013-1735
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

CBS, Webmagazine, 11 februari 2013, http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/dossiers/jongeren/
publicaties/artikelen/archief/2013/2013–3774-wm.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

mers sindsdien toepassen in hun werk). Deze daling vind ik positief, zoals ik
uw Kamer heb bericht in de brief over landelijke cijfers jeugdbescherming2.
Toch verwacht ik dat een nog betere preventieve aanpak van kindermishandeling, het aantal justitiële kinderbeschermingsmaatregelen verder kan laten
dalen. Het nieuwe jeugdstelsel zal daarvoor een goede basis bieden. Een
betere lokale samenwerking tussen ketenpartners, vroegtijdige signalering en
een goede gemeentelijke regie, zal escalatie binnen gezinnen doen voorkomen en daarmee ook de gang naar justitiële interventies.
Vraag 3
Hoe gaat u zoveel mogelijk voorkomen dat kinderen en jongeren onder
toezicht worden gesteld of te maken krijgen met een voogdijverandering
zonder hiervoor naar de gemeenten te wijzen omdat zij pas na 2015
verantwoordelijk zullen zijn voor de jeugdzorg? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 3
Waar mogelijk wordt getracht te voorkomen dat kinderbeschermingsmaatregelen worden opgelegd, dit gebeurt onder andere door innovatie te stimuleren in de jeugdbescherming. Ik ondersteun en financier daartoe vernieuwende projecten, gericht op het verder verrijken en verbreden van de
Deltamethode. Het verrijken van de Deltamethode gebeurt door bijvoorbeeld
Signs of safety en andere (in het buitenland) succesvolle systeemgerichte
benaderingswijzen toe te passen. Het verbreden gebeurt door bijvoorbeeld
medewerkers in het vrijwillig kader te trainen in de verrijkte Deltamethode,
jeugdbeschermers te betrekken tijdens de raadsonderzoeksfase voor advies
en een beter vangnet te organiseren van vrijwillige hulp voor als een
beschermingsmaatregel is afgelopen.
De vernieuwende projecten vinden onder de noemer «Vliegwielprojecten»
plaats. Ik financier vier grote en zeventien kleinere projecten in dit kader, via
de provincies en stadsregio’s. Vrijwel alle Bureaus Jeugdzorg en Landelijk
Werkende Instellingen nemen deel een deze projecten. De financiering vindt
zijn basis in tariefafspraken die ik in december 2011 met provincies en
stadsregio’s heb gemaakt. Als er dit jaar tevens een vruchtbare kruisbestuiving tussen de vele innovatieve projecten plaatsvindt, dan verwacht ik dat er
op zowel preventief als kwalitatief gebied de jeugdbescherming beter wordt
en daarmee veel kinderen in Nederland geholpen zullen zijn.
Vraag 4
Hoe kunt u garanderen dat er voldoende wordt ingezet op het voorkomen
van beschermingsmaatregelen, gezien het feit dat met de decentralisatie van
de jeugdzorg bijna een half miljard euro wordt bezuinigd? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 4
Gemeenten kunnen de bezuiniging realiseren omdat zij de mogelijkheid
hebben om integraal beleid te voeren en meer maatwerk te leveren door
passende en doelmatige voorzieningen te treffen voor mensen die daar
behoefte aan hebben. Hierbij past de overgang van dure individuele
voorzieningen naar goedkopere collectieve voorzieningen.
Dit houdt in dat de volgende bewegingen aan de orde zijn:
1. Weghalen schotten: minder hulpverleners per gezin, minder dubbele
zorgverlening, meer effectiviteit in zorgverlening.
2. Integrale aanpak (probleemgezinnen): meer effectiviteit in zorgverlening,
minder hulpverleners.
3. Eerder signaleren en ingrijpen waar nodig: investeren in preventie, beter
opgeleide hulpverleners bij de toegang, meer effectiviteit in zorgverlening, minder doorstroom naar dure zorgvormen (intensief en intramuraal).
Bovenstaande bewegingen zullen onder andere de behoefte aan justitiële
kinderbeschermingsmaatregelen verminderen.

2

Kamerstukken II, 2012/13, 31 839, nr. 262

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 5
Welke concrete kwaliteitseisen en handvatten geeft u de gemeenten om
ervoor te zorgen dat zij kwalitatief, effectief en tijdig beleid maken voor
ouders, aan wie (deels) het ouderlijk gezag is ontnomen, en hun kinderen,
alsook om ondertoezichtstellingen en onder voogdijplaatsingen te voorkomen?
Antwoord 5
Uitgangspunt van de stelselherziening jeugd is dat gemeenten straks beter in
staat zijn om integraal beleid te ontwikkelen en maatwerk te bieden,
afgestemd op de lokale situatie en de mogelijkheden en de behoeften van de
individuele jeugdigen en hun ouders. Kinderen kunnen beter beschermd
worden door een versterking van de vroegsignalering en het inzetten van
integrale jeugdhulp dicht bij de burger. Ook de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering kan efficiënter en integraler op lokaal
niveau worden uitgevoerd met als leidend principe één gezin, één plan en
met verbindingen naar jeugdhulp, onderwijs, werk en inkomen en veiligheid.
Met elementen van dwang en drang, die tijdelijk en als extra middel worden
ingezet, wordt getracht de ouders weer volledig de verzorging en opvoeding
op zich te laten nemen. Op deze wijze kan tevens het «opschalen» van
jeugdhulp richting kinderbeschermingmaatregelen en het «afschalen» soepel
verlopen.
De gemeenten worden verantwoordelijk voor de organisatie van deze
integrale aanpak. Daartoe is in het wetsvoorstel een verplichting tot een
beleidsplan opgenomen. Ook zijn in het wetsvoorstel kwaliteitseisen
opgenomen voor het verlenen van jeugdhulp en de uitvoering van jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Aanvullend is bepaald dat de
justitiële maatregelen jeugdbescherming en -reclassering alleen door
gecertificeerde instellingen uitgevoerd mogen worden. Verder zal overleg
belangrijk zijn tussen gemeente en Raad voor de Kinderbescherming en
tussen gemeente en de gecertificeerde instellingen over de ketensamenwerking.
Vraag 6
Hoe zal de verdeling van budget voor de uitvoering van jeugdzorg door
gemeenten eruit komen te zien als het gaat om preventie en jeugdbescherming? Welke verdeelsleutel wordt gebruikt? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 6
Bestuurlijk is afgesproken de middelen via een decentralisatie-uitkering in het
gemeentefonds beschikbaar te stellen. Deze decentralisatie-uitkering zal
bestaan uit het totaal van alle huidige geldstromen, een onderverdeling naar
preventie en jeugdbescherming zit daar niet in. De onderzoekscombinatie
SCP/Cebeon doet op dit moment onderzoek naar een verdeelmodel jeugd, in
de mei-circulaire 2013 verwacht ik de gemeenten inzicht te kunnen bieden in
hun budget voor het eerste jaar na de overheveling. Gemeenten zijn
vervolgens vrij om te bepalen waar deze middelen aan worden besteed.
Vraag 7
Kunt u aangeven hoeveel geld gemeenten hebben uitgegeven aan lokaal
preventief jeugdbeleid in 2010, 2011 en 2012? Zo nee, bent u bereid dit te
onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Deze vraag is niet te beantwoorden. Gemeenten kennen verschillende
financieringsbronnen voor lokaal preventief jeugdbeleid, zoals de brede
doeluitkering CJG (vanaf 2012 de decentralisatie-uitkering CJG in het
gemeentefonds), en gelden van OC&W, V&J en provincies. Daarnaast zijn er
ook gemeenten die uit «eigen middelen» bedragen beschikbaar hebben
gesteld. Dit staat nog los van de vraag hoeveel gemeenten hebben uitgegeven aan deze doelen. Iedere regeling op dit gebied kent eigen bestedingsvoorwaarden. Een onderzoek naar de daadwerkelijk uitgegeven bedragen is
vanwege de veelheid aan financiers en beleidsterreinen niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Vraag 8
Kunt u aangeven wat de gemiddelde «caseload» is van een fulltime
jeugdhulpverlener/ casemanager die werkzaam is bij Bureau Jeugdzorg in de
vrijwillige jeugdzorg? Zo nee, bent u bereid dit te onderzoeken? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 8
De financiering van de jeugdhulpverlening in vrijwillig kader is provinciaal
belegd en de uitvoering hiervan is divers. Er zijn verschillende vormen van
casemanagement en de inzet en intensiteit is afhankelijk van de individuele
situatie. Het is dus niet mogelijk om een gemiddelde caseload te bepalen,
omdat de gegevens onderling onvergelijkbaar zijn.
Aangezien het al dan niet inzetten van casemanagement maatwerk is, zie ik
geen toegevoegde waarde in een onderzoek hiernaar.
Vraag 9
Kunt u aangeven wat de gemiddelde caseload is van een fulltime gezinsvoogd? Zo nee, bent u bereid dit te onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Een aantal jaren geleden zijn in het kader van de invoering van de Deltamethodiek afspraken gemaakt over een gemiddelde caseload van een gezinsvoogd: dit betreft 15 cliënten op 1 fulltime gezinsvoogd. De tarieven voor
ondertoezichtstellingen heb ik hierop gebaseerd.
Een caseload van een individuele gezinsvoogd kan echter hiervan afwijken.
Bijvoorbeeld omdat een medewerker naast ondertoezichtstellingen ook
voogdijzaken doet, of omdat binnen een team van jeugdbeschermers de
caseload naar ervaring van medewerkers anders wordt verdeeld, of omdat
administratieve taken van een gezinsvoogd door het secretariaat worden
overgenomen. Tevens kunnen provincies/stadsregio’s afwijkende afspraken
maken met hun Bureau Jeugdzorg over de caseload. Het is aan de Bureaus
Jeugdzorg om binnen de bestaande financiering hier op individueel niveau
invulling aan te geven, waarbij de veiligheid van het kind voorop staat.
Hoewel door maatwerk binnen de BJZ’s en LWI’s de caseload van een
gezinsvoogd varieert, ben ik niet voornemens deze nader te onderzoeken,
omdat ik uit ga van een gemiddelde van 1 op 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4