Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2532
Vragen van Jasper van Dijk (SP) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Wetenschap over de oplopende vaste lasten (ingezonden 20 maart 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 3 mei 2019)
Vraag 1 en 2
Bent u bekend met het persbericht van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) «meer dan helft van budget gaat op aan vaste lasten»?1
Wat is uw reactie hierop?
Bent u ook geschrokken van het feit dat het aandeel van het inkomen dat
mensen kwijt zijn aan vaste lasten de afgelopen jaren hard is gestegen en
zich nu op recordhoogte bevindt? Hoe verklaart u dit? Onderschrijft u dat dit
zeer onwenselijk is?
Antwoord 1 en 2
Ja, ik ben bekend met het bericht.
Het aandeel vaste lasten is gestegen doordat zowel de prijzen als de
belastingen omhoog zijn gegaan. Zo zijn de lasten op consumptie omhooggegaan om de lasten op arbeid te kunnen verlagen. Ook vertalen de hogere
zorguitgaven zich direct door in een hogere premie.
Om juist de laagste inkomens te ondersteunen in de vaste lasten zijn er
toeslagen voor huur en zorgkosten. Deze toeslagen stijgen mee op het
moment dat de prijzen stijgen. Een hogere zorgpremie vertaalt zich dus direct
door in een hogere zorgtoeslag. Bovenop deze reguliere indexatie is er de
afgelopen jaren ook extra geld gegaan naar de toeslagen.
Toeslagen hebben dus een directe relatie met de uitgaven waarvoor zij
ondersteuning bieden. Daarmee is de hoogte van de vaste lasten als aandeel
in het inkomen ook afhankelijk van de aanname van waar je de toeslagen
toerekent; de uitgaven of de inkomsten.
Het Nibud doet dit verschillend voor de huurtoeslag en de zorgtoeslag. De
huurtoeslag wordt in mindering gebracht op de uitgaven aan huur, maar de
zorgtoeslag wordt gerekend tot het inkomen en wordt niet in mindering
gebracht op de zorgpremie en het eigen risico. De keuze om dit niet te doen
heeft echter wel een effect op de hoogte van de vaste lasten als aandeel van

1

ah-tk-20182019-2532
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.nibud.nl/consumenten/nibud-meer-dan-helft-van-budget-op-aan-vaste-lasten/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

het inkomen. Figuur 1 laat zien dat door het verrekenen van de zorgpremie
met de zorgtoeslag het aandeel vaste lasten ongeveer 5%-punt lager uitkomt.
Figuur 1: Vaste lasten als % van het netto-inkomen voor een alleenstaande in de
bijstand

Op macro-niveau zijn er ook signalen dat er meer wordt uitgegeven aan vaste
lasten. ING heeft recent een rapport gepubliceerd2 waarin op basis van
macrocijfers uit de nationale rekeningen wordt geconcludeerd dat in 2017 een
groter deel van de consumptie wordt besteed aan basisbehoeften (wonen,
voeding, zorg en energie) als in 2008. Het CBS heeft recentelijk op basis van
recentere cijfers een nieuw bericht gepubliceerd.3 Daarin is te zien dat de
relatieve uitgaven aan wonen en voeding zijn gestegen in de periode 2008 tot
en met 2018. Het aandeel voeding tot 2013 is voornamelijk gestegen door een
relatieve daling van het inkomen door de economische crisis en de gestegen
prijzen. Na 2013 wordt de stijging aan voedingsuitgaven ook verklaard door
het feit dat mensen meer kopen. Over de langere termijn is echter geen
stijging te zien, de relatieve uitgaven aan voeding zijn in 2018 gelijk aan die
van het jaar 2000. Het aandeel voor woonlasten betreft zowel de uitgaven van
huurders als die van huiseigenaren. De uitgaven aan energie en water zijn in
dezelfde periode juist gedaald, onder andere door zuiniger energieverbruik.
Omdat het ING rapport en het CBS bericht zijn gebaseerd op macro-cijfers is
het niet duidelijk wat het precies betekent voor individuele consumptie van
huishoudens. ING geeft zelf aan dat de veranderingen in de consumptie deels
worden verklaard door een veranderende huishoudsamenstelling: huishoudens bestaan tegenwoordig vaker uit 1 persoon. Ook wordt er, via de
overheid, meer uitgegeven aan zorg en onderwijs. Ten slotte zijn huishoudens
meer gaan sparen. Al die veranderingen samen zorgen voor een ander beeld
in het patroon van inkomen en bestedingen. Uiteraard realiseer ik mij dat er
gesproken wordt over cijfers die de gehele economie betreffen. Dat neemt
niet weg dat er onder individuele huishoudens een andere werkelijkheid kan
bestaan.
Het extra geld dat de afgelopen jaren is gestoken in het verhogen van de
toeslagen en het verlagen van Belastingen is terug te zien in de begrotingen
van het Nibud; de nieuwe begrotingen laten zien dat mensen meer overhouden na de minimaal noodzakelijke uitgaven dan een aantal jaren terug.
Enerzijds komt dit door de gestegen inkomens en anderzijds doordat uitgaven
aan andere posten dan vaste lasten zijn gedaald.

2

https://www.ing.nl/zakelijk/kennis-over-de-economie/onze-economie/de-nederlandse-economie/
publicaties/huishoudens-consumeren-minder-dan-voor-de-crisis.html
3
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/17/huisvesting-en-voeding-groter-deel-consumptie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Ik ben het eens met het Nibud dat voor alle huishoudens geldt dat zij goed
moeten letten op de inkomsten en uitgaven. Zeker als een huishouden veel
geld kwijt is aan de vaste lasten, is het goed om de uitgaven kritisch te
bezien.
Vraag 3
Erkent u dat het kabinet de afgelopen jaren een rol heeft gespeeld in de
stijgende vaste lasten, door bijvoorbeeld de huurverhoging, de verhuurdersheffing, de gestegen energiekosten, de stijgende zorgkosten et cetera?
Antwoord 3
De verschuiving van de lasten op arbeid naar consumptie heeft een rol
gespeeld in de stijging van de vaste lasten, maar ook andere omstandigheden spelen hierin ook een rol. Zoals beschreven in antwoord 1 spelen ook
verschuivingen in de samenstelling van huishoudens en het patroon van
inkomsten en bestedingen een rol.
Als kabinet houden we de koopkracht van huishoudens scherp in het oog.
Daarom gaan de hogere lasten op consumptie ook gepaard met een lagere
inkomstenbelasting. De lagere lasten op arbeid laten zich zien in hogere netto
inkomens, dat laat het Nibud ook zien.
Vraag 4 en 5
Deelt u de zorgen van het Nibud over huishoudens die meer dan zestig
procent kwijt zijn aan de vaste lasten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
doen voor deze mensen?
Deelt u de mening van het Nibud dat het wenselijk is dat mensen niet meer
dan de helft van hun inkomen kwijt zijn aan vaste lasten? Zo ja, wat gaat u
doen om dat te bewerkstelligen?
Antwoord 4 en 5
Ja, en daarom onderschrijf ik ook het advies van het Nibud dat huishoudens
met hoge vaste lasten goed moeten letten op hun uitgaven.
Verder vindt het kabinet het van belang dat mensen minder inkomstenbelasting gaan betalen zodat zij netto meer overhouden. Het kabinet verlaagt de
inkomstenbelasting door middel van lagere tarieven en hogere heffingskortingen. Verder steekt dit kabinet meer geld in het kindgebonden budget en de
kinderbijslag. Voor lage inkomens verhoogt dit kabinet de zorgtoeslag voor
paren. De verhoging van de algemene heffingskorting leidt ook tot een
hogere AOW en bijstand.
Vraag 6
Wat is uw reactie op de volgende uitspraak van Nibud-directeur Vliegenthart:
«Het verklaart voor ons waarom zoveel mensen (bijna 40 procent) moeite
hebben met rondkomen en het niet lukt om te sparen. De druk op de
portemonnee is ontzettend groot»?
Antwoord 6
Ik onderschrijf de uitspraak dat de druk van de vasten lasten op de portemonnee groot kan zijn wanneer bijvoorbeeld de woonlasten hoog zijn. Daarom
onderschrijf ik ook het advies om goed te letten op de uitgaven.
De conclusie van het Nibud dat dit verklaart waarom mensen niet rond
kunnen komen sluit, mijns inziens, niet aan bij het beeld dat huishoudens
meer te besteden hebben, wat ook uit de begrotingen van het Nibud naar
voren komt.
Vraag 7
Wat is uw reactie op het feit dat het aandeel vaste lasten voor huurders veel
harder is gestegen dan voor kopers? Vindt u dit een wenselijk effect? Zo ja,
waarom? Zo nee, wat gaat u doen om dit recht te trekken?
Antwoord 7
Het Nibud maakt in haar berekeningen gebruik van voorbeeldbegrotingen.
Met het Woononderzoek Nederland (WoON) hebben we de beschikking over
volledig representatieve cijfers op basis van microdata op huishoudniveau.
Uit dat onderzoek blijkt dat de woonlasten van huurders in de periode 2009
tot 2015 harder stegen zijn dan hun inkomen. In die jaren (grotendeels tijdens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

de economische crisis) daalde het reële inkomen van huurders. Voor
eigenaar-bewoners daalde de woonquote (het percentage van het besteedbaar huishoudinkomen dat besteed wordt aan de woonuitgaven) in de
periode 2012 tot 2015 daarentegen, door lagere hypotheeklasten.4
Na 2015 nam het aantal huishoudens dat in verhouding tot hun inkomen te
duur huurt, met zo’n 56.000 af tot circa 346.000. Invoering van de eis van
passend toewijzen5 (in 2016) in de herziene Woningwet, heeft bijgedragen
aan deze afname. Ook steeg het netto besteedbaar inkomen van huurders
sterker dan de woonlasten. De huurquote en woonquote van huurders bleef
daardoor tussen 2015 en 2018 stabiel6.
Het kabinet hecht belang aan de betaalbaarheid van het huren. Voor huurders
met een lager inkomen is er huurtoeslag. Het kabinet verruimt de huurtoeslagregeling vanaf 2020 doordat de maximale inkomensgrenzen voor de
huurtoeslag komen te vervallen7, waardoor de huurtoeslag over een langer
inkomenstraject wordt afgebouwd. Hierdoor verdwijnt de situatie waarbij bij
een beperkte stijging van het inkomen ineens de volledige huurtoeslag
vervalt. Hiermee wordt armoedeval voorkomen en wordt de marginale druk
verlaagd.
Daarnaast zal het kabinet, naar verwachting per 2020, de gemiddelde
jaarlijkse huurverhoging per woningcorporatie maximeren op inflatieniveau
(nu 1 procentpunt boven inflatie)8. Ook dat komt de betaalbaarheid voor
huurders ten goede.
Vraag 8
Hoe verklaart u dat iemand met een modaal inkomen een groter deel van zijn
inkomen kwijt is aan vaste lasten dan iemand met een bijstandsuitkering?
Bent u bereid naar de relatief hoge woonlasten van modale inkomens te
kijken, zonder daarmee de lage inkomens te benadelen?
Antwoord 8
Dat iemand met een modaal inkomen meer kwijt is aan de vaste lasten dan
iemand met een bijstandsuitkering heeft te maken met de vele minimavoorzieningen en regelingen die wel voor bijstandsgerechtigden gelden, maar niet
voor mensen met een modaal inkomen. De marginale druk is hier dus hoog.
Het kabinet neemt maatregelen om modale inkomens te ontlasten. Zo
verlaagt het kabinet de inkomstenbelasting door de tarieven te verlagen en
de heffingskorting te verhogen. Verder krijgen paren met kinderen meer
kindgebonden budget door een verschuiving van de afbouwgrens en
verhogen we de kinderbijslag voor alle gezinnen. Hierdoor verhogen we de
netto-inkomens zodat middeninkomens meer te besteden hebben. Hiermee
verlagen we ook de marginale druk op het stuk tussen minimumloon en
modaal. Daardoor wordt meer werken en meer verdienen lonender.
Vraag 9
Gezien het feit dat het percentage huishoudens dat de huur of hypotheek niet
altijd op tijd kan betalen hard is gestegen van 12 procent in 2012 naar 19
procent in 2018, onderschrijft u dat deze gegevens reden zijn om de vaste
lasten te verlagen in plaats van te verhogen?
Antwoord 9
Ik zie daarin vooral reden om mij aan te sluiten bij de oproep van het Nibud
dat mensen goed op hun uitgaven moeten letten. Maatregelen als passen
toewijzen in de nieuwe Woningwet en de aangescherpte leennormen voor
kopers helpen hierbij. Verder zie ik in de periode van 2012 tot 2018 de
4

Kernpublicatie «Wonen in ongewone tijden» van Woononderzoek Nederland (WoON) 2012 en
kernpublicatie «Wonen in beweging» van Woononderzoek Nederland (WoON) 2015
5
Kernpublicatie «Ruimte voor wonen» van Woononderzoek Nederland (WoON) 2018
(Toelichting: huurders met een laag inkomen krijgen goedkopere huurwoningen toegewezen
dan voorheen; sinds 2016 mogen aan huurders met een laag inkomen (inkomen onder de
huurtoeslaggrens) geen woning met een huurprijs boven de aftoppingsgrens (2019: ca. € 600)
toewijzen.)
6
Kernpublicatie «Ruimte voor wonen» van Woononderzoek Nederland (WoON) 2018
7
Staatsblad 2019, nr. 122; Wet aanpassing indexering eigen bijdrage huurtoeslag en het
vervallen van de maximale inkomensgrenzen (34 940)
8
Kamerstukken II 2018/2019, 32 847, nr. 470

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

inkomens zijn gestegen en dat in de voorbeeldbegrotingen van het Nibud
naar voren komt dat mensen meer overhouden na alle uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5