Ministerie van VWS
De heer drs. P. Blokhuis
Postbus 20350
2500 EJ 'S-GRAVENHAGE

Onderwerp
Datum
Uw kenmerk
Ons kenmerk
Contactpersoon

Vervolgaanpak wachttijden
28 mei 2018
n.v.t.
B-18-4678

Geachte heer Blokhuis,
Vorig jaar spraken wij op initiatief van toenmalig minister Schippers af om voor 1 juli 2018 de
wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) onder de Treeknormen te brengen: de
Afspraak Aanpak Wachttijden1. Deze afspraken hebben wij bovendien geïntensiveerd in
december 20172. GGZ partijen werken met passie en grote inzet om dit probleem te tackelen,
maar helaas moeten we vaststellen dat we de doelstelling niet binnen de gestelde termijn zullen
halen. Er is meer tijd en inspanning nodig om de wachttijden terug te dringen. De urgentie is
daarbij onverminderd hoog. GGZ partijen nemen hun verantwoordelijkheid zwaar op en
presenteren hierbij een vervolgaanpak.
In deze brief gaan wij in op de resultaten van de aanpak tot nu toe, de lessen die we daaruit
getrokken hebben en de acties die wij het komend jaar nieuw zullen opzetten of zullen
intensiveren. De vervolgaanpak die wij hier presenteren zal moeten aansluiten op bestuurlijke
afspraken die momenteel in voorbereiding zijn voor de gehele kabinetsperiode. Het ministerie
van VWS, de GGZ-sector, ZN en de VNG voeren daar nu gesprekken over. Die afspraken gaan
over de knelpunten van arbeidsmarkt, regiebehandelaarschap, regeldruk, opleidingen, de
overgang tussen de leeftijd van 18-/18+, ambulantisering, acute zorg (o.a. onderzoeken hoe hier
voldoende psychiaters voor beschikbaar zijn) , beveiligde intensieve zorg, en ruimte in
bekostiging voor zorg op de juiste plek (o.a. stimuleren van samenwerking en inzet van
ervaringsdeskundigheid). Partijen vinden het noodzakelijk om op deze thema’s substantiële
stappen te zetten, omdat dit onmisbare elementen zijn in het bereiken van een positief effect op
het terugdringen van de wachttijden.
Onze bedoeling met dit vervolg is om in de periode tot tenminste medio 2019 bij te dragen aan
het oplossen van knelpunten en tot een maximaal resultaat te komen. Tegelijkertijd zijn we
realistisch en beseffen we dat, ook met deze vervolgaanpak, het mogelijk is dat de wachtlijsten
medio 2019 nog niet voor alle aandoeningen in alle regio’s voor alle aanbieders onder de
Treeknormen gebracht zullen zijn. Maar partijen beëindigen de inspanningen niet voordat het
doel gehaald is: de wachttijden voor alle behandelingen in alle regio’s binnen de Treeknormen.

1 Zie de brief van VWS aan de TK (kenmerk 1176040-166129-CZ)
2 Zie de brief van VWS aan de TK (kenmerk 1279269-172047-CZ)

pagina 1 van 5

Wachttijden zijn niet onder de Treeknorm
Uit de gegevens tot nu toe blijkt dat in bijna alle regio’s de gemiddelde wachttijd in de
gespecialiseerde ggz voor alle aandoeningen samen binnen de Treeknormen ligt. Maar
gemiddelden zeggen een cliënt niet veel. In sommige regio’s zijn per aandoening en per
aanbieder nog grote overschrijdingen. Bovendien zijn de aanmeldwachttijden over de gehele linie
nog te lang. Dit blijkt uit de Informatiekaart wachttijden ggz van de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) en ook uit het wachttijdenportaal van Vektis.
Het beeld van de wachttijden is nog niet volledig, omdat de aanlevering van gegevens door
aanbieders nog niet compleet is. Per 1 januari 2018 geldt de verplichting van de NZa om de
wachttijden uniform bij Vektis aan te leveren. In april voldeed circa 70% van de aanbieders aan
deze verplichting. De overige aanbieders hebben van de NZa opdracht gehad deze gegevens aan
te leveren. Het is belangrijk dat iedereen meedoet en wij doen een dringend beroep op
aanbieders die nog niet aanleveren om dit zo snel mogelijk alsnog te doen.
Lessen vanuit de aanpak tot nu toe
Zoals ook door de NZa geconcludeerd in de Marktscan GGZ 2016, kennen de wachttijden
meerdere oorzaken op verschillende niveaus. Wachttijden zijn mede een gevolg van onvoldoende
communicatie en samenwerking, tekortschietende organisatie, onvoldoende specifieke
behandelcapaciteit en onvoldoende zorg op de juiste plek. Wachttijden kunnen ook niet los
gezien worden van (problemen in) de samenhang met huisartsenzorg en het sociale domein.
De complexiteit van het vraagstuk vraagt om een aanpak die daarbij past. Deels kunnen
wachttijden gereduceerd worden doordat aanbieders hun werkwijze en processen optimaliseren
en innoveren. Daarnaast is een actieve rol voor zorgverzekeraars weggelegd om voldoende zorg
te contracteren en cliënten te bemiddelen naar de juiste zorgverlener. Tegelijkertijd zijn er ook
landelijke knelpunten zoals krapte op de arbeidsmarkt, wet en regelgeving t.a.v. tijdschrijvende
beroepen en hoe daar lokaal mee omgegaan wordt. Een bovenliggende vraag is bovendien hoe
wij in onze maatschappij de druk op de geestelijke gezondheidszorg kunnen verminderen door
een gezonde leefomgeving, een gezonde leefstijl en een betere omgang met levensproblemen en
psychische beperkingen te stimuleren.
Onze aanpak richt zich daarom op het lokaal, regionaal en landelijk agenderen en oplossen van
deze problemen. Naast het terugdringen van wachttijden richten we ons daarbij op goede
begeleiding van mensen tijdens het wachten.
Het landelijke congres “Meer grip op wachttijden in de ggz” van 12 april jl. (ruim 200 bezoekers)
maakte duidelijk dat het aanpakken van wachttijden leeft, dat er meters gemaakt worden, maar
ook dat het probleem niet van vandaag op morgen opgelost is.
De belangrijkste lessen die we met elkaar op landelijk niveau geleerd hebben:
1) Wachten staat start van herstel in de weg: Wachten op een noodzakelijke behandeling
staat een spoedige start van herstel in de weg en leidt tot extra schade.
2) Mens centraal: Alleen als de mens centraal staat ontstaat de juiste energie tussen
professionals om de wachttijd aan te pakken. Uit deze persoonsgerichte aanpak volgt dat er
verbindingen nodig zijn over echelons en domeinen heen: basis-ggz, specialistische ggz,
huisartsenzorg, ondersteuning uit het sociale domein.
3) Begeleiding van wachtenden is nodig. Regelmatig contact onderhouden met wachtenden
helpt. Wanneer daar aanleiding toe is, kan dit contact leiden tot snellere toegang tot
behandeling of tot een aanbod voor tijdelijke hulp (bijvoorbeeld eHealth, lotgenotencontact
of ondersteuning van het netwerk).
4) Beroepseer en trots boven belang van het systeem: In de meest aansprekende
voorbeelden van aanbieders zien we dat professionals en partijen met elkaar leren door in
een open setting een nieuw type gesprek te voeren, namelijk door een probleem aan te
pakken dat niet begint of eindigt bij wat het systeem faciliteert. Over de grenzen van stelsels

en financieringsvormen heen kijken, persoonlijke communicatie en samenwerking tussen
verschillende professionals rondom de persoon zijn essentieel.
Zo zijn de inhoud van het beroep en de zorg weer belangrijker dan het systeem en ontstaat
veel creativiteit om ‘gewoon goed werk’ te leveren.
5) Duurzaam veranderen kost tijd en vereist ‘bottom-up’ gedragsverandering:
Samenwerking op lokaal/regionaal niveau is de sleutel tot succes. Een cultuur van
(samen)werken verandert niet van de ene op de andere dag. Ook de ontwikkeling van nieuwe
werkwijzen kost tijd. Externe druk vanuit toezicht of politiek kan helpen als startmotor of
stok achter de deur, maar voor werkelijk resultaat zijn duurzame ‘bottom up’ oplossingen
essentieel.
6) Feiten op tafel: Transparantie over de problematiek via de aanlevering van actuele
wachttijden-gegevens aan Vektis is wezenlijk is om het goede gesprek te voeren, zowel
lokaal/regionaal (triage, zorgbemiddeling, benutten beschikbare capaciteit) als landelijk
(arbeidsmarkt problematiek, eHealth, nieuwe prestaties, nieuwe zorgstandaarden).
Wat gaan we doen?
We actualiseren onze aanpak met onderstaande bouwstenen die we voor half juli 2018 uitwerken
tot een concreet actieplan. Deze vervolgaanpak loopt van juli 2018 tot tenminste juni 2019, of
zoveel langer als nodig mocht blijken. Eind 2018 en medio 2019 evalueren we de tussenresultaten
en stellen zo nodig de werkwijze bij.
Regionale thema’s
• Prioriteren, optimaliseren, innoveren: Op de korte termijn is samenwerking tussen
aanbieders onderling en met verzekeraars en andere partners van belang, met als resultaat
lokale en regionale afspraken. Die afspraken moeten leiden tot een verbetering en
versnelling van triage, wachttijdbemiddeling en instroom, doorstroom en uitstroom. Het
lokale en regionale niveau is de plek waar deze afspraken tot stand moeten komen en de
cliënten de hulp moeten krijgen.
• Casusaanpak als onderdeel van regionale aanpak: Onderdeel van de lokale prioriteiten is
het analyseren en oplossen van vastzittende casuïstiek én onderliggende problematiek,
waarbij werkafspraken m.b.t. regie en doorzettingsmacht worden gemaakt. MIND, GGZ
Nederland en ZN zullen in overleg met VWS Significant de opdracht geven om regio’s bij
deze casusaanpak te ondersteunen.
• Wachtlijstbegeleiding, overbruggingszorg en zorgbemiddeling: Zorgaanbieders nemen
professionele verantwoordelijkheid voor een juiste inschatting van het karakter en urgentie
van de zorgvraag op moment van eerste aanmelding. Op basis hiervan dragen zij bij aan de
begeleiding aan mensen die bij hen op de wachtlijst staan. Zij houden regelmatig contact
met wachtenden om te informeren hoe het gaat. Wanneer nodig en wenselijk bieden ze
overbruggingszorg aan (bijv. via chatcontact en e-Health, helpen bij het regelen van andere
hulp (bijvoorbeeld lotgenotencontact), of verwijzen ze door naar collega’s of naar de
zorgverzekeraar voor snelle bemiddeling. Patiënten zijn verantwoordelijk om een volledig
beeld van hun zorgvraag te geven, voor zover zij daartoe redelijkerwijs in staat zijn en om te
melden als hierin verandering optreedt. Het is belangrijk dat alle zorgaanbieders en
patiënten hier uitvoering aan geven en er ruimte is voor regionaal maatwerk. Partijen zullen
de uitvoering van deze afspraak actief stimuleren en monitoren. Aan de NZa wordt gevraagd
om in kaart te brengen wat een adequate vergoedingsregeling voor overbruggingszorg is.
• Regionaal en lokaal ontwikkelen van ‘good practices’: De regionale aanpak met Regionale
Taskforces wordt in de zgn. 2e tranche risicogericht (dus alleen daar waar nodig) uitgebouwd
naar het hele land en meer dan afgelopen jaar ondersteunen we vanuit het landelijk niveau
ggz-aanbieders en hun netwerkpartners om samen te werken, af te stemmen en
vernieuwende praktijken te ontwikkelen, die bovendien actief verspreid worden als ‘good
practices’. KPMG ondersteunt de regionale taskforces, aangestuurd door GGZ Nederland,
ZN en MIND.
• Wachttijden in contractering 2019: Het is belangrijk dat in de contracten 2019 afspraken
staan over het verminderen van wachttijden. Het cliëntbelang wordt expliciet bij de
gesprekken betrokken. Zowel aanbieders als verzekeraars streven naar resultaatafspraken

voor cliëntgroepen die in de betreffende regio of instelling te maken hebben met lange
wachttijden. Gedurende het contractjaar voeren aanbieder en verzekeraar tijdig gesprekken
indien er knelpunten in zorglevering of zorgfinanciering dreigen te ontstaan. Het doel is
maatwerk en het optimaal benutten van beschikbare behandelcapaciteit, ook bij
vrijgevestigden en PUK en PAAZ afdelingen van (academische) ziekenhuizen. Waar
omzetplafonds gedurende het contractjaar knellen, kunnen aanbieders, voorzien van een
onderbouwd voorstel, contact opnemen met de betreffende verzekeraar(s) met een verzoek
tot ophoging. Verzekeraars geven binnen een redelijke termijn antwoord, conform de good
contracting principles van de NZa en met inachtneming van de regionale situatie. Als er
bijvoorbeeld capaciteit elders in de regio beschikbaar is, kan de verzekeraar zijn verzekerden
naar deze aanbieders bemiddelen. Binnenkort verschijnt een onderzoeksrapport van de NZa
over omzetplafonds voor vrijgevestigden in relatie tot wachttijden. Zorgverzekeraars zullen
de uitkomsten van dit onderzoek waar dit aan de orde is betrekken in hun contracteerbeleid.
Landelijke thema’s
• Inzet ervaringsdeskundigheid: Bij het wegwerken van wachtlijsten zal meer gebruik
gemaakt worden van de inzet en capaciteit van ervaringsdeskundigen, zowel binnen de ggzzorg als in het voor- en natraject. Het opgestelde competentieprofiel voor
ervaringsdeskundigen met cliëntcontact is daarbij leidend. Komend jaar onderzoeken we de
variatie in inzet en effect van ervaringsdeskundigen en verspreiden we goede voorbeelden.
Als blijkt dat de ruimte binnen de huidige financieringsregels van de ggz onvoldoende is, zal
de NZa hiervoor een aanvullende betaaltitel ervaringsdeskundigheid maken.
• Regeldruk: Een substantiële vermindering van de regeldruk zal ook bijdragen aan een
verruiming van het beschikbaar stellen/houden van professionals om zorg te leveren. We
willen onderzoeken hoe we de administratieve lastendruk kunnen verlichten van
(regie)behandelaren en taakherschikking mogelijk kunnen maken.
• Versterken wachtlijstondersteuning: Er wordt een cursusmodule wachtlijstondersteuning
en eHealth ontwikkeld voor professionals die cliënten begeleiden tijdens de wachttijd. Dit
verlicht de werkdruk van behandelaren in de ggz, die zich zo kunnen blijven focussen op de
lopende behandeling.
• Intensivering aanpak voor specifieke cliëntgroepen. Wij intensiveren de aanpak voor
cliëntgroepen die te maken hebben met extra lange wachttijden (autisme,
persoonlijkheidsstoornissen, LVB en trauma). We besteden hierbij aandacht aan de
samenhang met andere knelpunten zoals slecht aansluitende zorgtrajecten, gebrek aan
passend zorgaanbod en gespecialiseerde behandelaren; overbehandeling en
onderhandeling. MIND neemt samen met de NVVP het voortouw en zal voor augustus 2018
een onderzoeksvoorstel presenteren. Ook in de regionale taskforces zullen wij de
problematiek rond deze cliëntgroepen agenderen en onderzoeken met behulp van de
casusaanpak.
• (tijdelijke) verruiming van capaciteit regiebehandelaren: De onlangs vastgestelde
experimenteerregeling regiebehandelaarschap van het Kwaliteitsstatuut wordt op zo kort
mogelijke termijn gebruikt om aanvragen in te dienen en goed te keuren. Belemmeringen
worden daarbij op verantwoorde wijze weggenomen.
• (tijdelijke) verruiming opleidingscapaciteit: Samen met VWS wordt onderzocht of een
(tijdelijke) verruiming van het budget soelaas biedt voor de aanpak van wachttijden. Dit
budget zal ingezet worden voor daadwerkelijk gerealiseerde opleidingsplaatsen.
Beroepsorganisaties zorgen samen met opleidingsinstellingen voor een transparant en
haalbaar (kort) EVC-traject voor ervaren basispsychologen en -pedagogen. Met
universiteiten wordt de mogelijkheid van een driejarige master opleiding verkend waarin
psychologen direct klinische aansluiting bij een wetenschappelijke opleiding krijgen.
• Inzet van moderne technologie en digitalisering: De krapte op de arbeidsmarkt is niet van
vandaag op morgen opgelost. Om die reden zal ook met alle partijen gezocht moeten
worden naar andere oplossingen dan de bestaande. Dat vraagt om investeringen in digitale
mogelijkheden voor intake en behandeling. Ook het verbeteren van de
gebruiksvriendelijkheid van interne systemen levert tijdwinst op voor professionals. Het

•

(financieel) ondersteunen van deze innovaties is van cruciaal belang om de wachttijden onder
de knie te krijgen.
Landelijk prioriteren, stimuleren en faciliteren: Op landelijk niveau ondersteunen we het
geheel door per kwartaal o.b.v. de wachttijd-gegevens prioriteiten te bepalen naar
aandoeningen, regio’s en waar nodig individuele aanbieders. Bij het vormen van dat beeld
betrekken we bovendien patiëntenstromen, prevalentie van stoornissen en inzet van
professionals. Aan de prioriteiten verbinden we als ondertekenende partijen gerichte acties
om de leden te stimuleren en faciliteren in het aanpakken van de wachttijden en het leveren
van de noodzakelijke inspanningen. Begin 2019 organiseren we een tweede congres “Meer
grip op wachttijden in de GGZ”. We werken bovendien een communicatie-aanpak uit die
professionals en organisaties helpt om snel kennis te nemen van goede voorbeelden. De
inzet van cliëntvertegenwoordigers en ervaringsdeskundigen bij de regionale aanpak van
wachttijden zal versterkt en ondersteund worden.

We zijn er van overtuigd dat wij met deze vervolgaanpak onnodig wachten, en daarmee
vertraging in het werken aan herstel, zoveel als binnen onze mogelijkheden ligt kunnen
voorkomen. Wij verplichten ons daarom gezamenlijk hard te werken om deze aanpak tot een
succes te maken. Daarbij voelen we ons gesteund door het werk dat het afgelopen jaar al verricht
is, de belangrijke inzichten die we hebben opgedaan en de vele goede voorbeelden die
ontwikkeld zijn.
Met vriendelijk groet,

Drs. W.J. Adema RA MBA
Directeur Zorg
Zorgverzekeraars Nederland

drs. V.J.W.C Esman-Peeters
Directeur
GGZ Nederland

drs. L.J.M. de Jong
Bestuurder
MeerGGZ

drs.M.J. ter Avest
Directeur
MIND