Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 469

Wijziging van de Wet toezicht
accountantsorganisaties, het Burgerlijk Wetboek
en enige andere wetten ter implementatie van
richtlijn nr. 2014/56/EU van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie van
16 april 2014 tot wijziging van Richtlijn
2006/43/EG betreffende de wettelijke controles
van jaarrekeningen (PbEU 2014, L 158) en ter
implementatie van verordening (EU)
nr. 537/2014 van het Europees Parlement en de
Raad van 16 april 2014 betreffende specifieke
eisen voor de wettelijke controles van financiële
overzichten van organisaties van openbaar
belang (PbEU 2014, L 158) (Implementatiewet
wijzigingsrichtlijn en verordening wettelijke
controles jaarrekeningen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt tot implementatie van richtlijn nr. 2014/56/EU van
het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 16 april
2014 tot wijziging van Richtlijn 2006/43/EG betreffende de wettelijke
controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen
(PbEU 2014, L 158), hierna: de wijzigingsrichtlijn.1 Tevens worden
aanpassingen voorgesteld in verband met de introductie van een bij de
wijzigingsrichtlijn behorende verordening. Deze verordening, Verordening
(EU) nr. 537/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 16 april
2014 betreffende specifieke eisen voor de wettelijke controles van
financiële overzichten van organisaties van openbaar belang (PbEU 2014,
L 158), richt zich specifiek op wettelijke controles van organisaties van
openbaar belang (oob’s) en wordt hierna aangehaald als de
EU-verordening.
De Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) heeft aan externe
accountants de uitvoering van de wettelijke controles van jaarrekeningen
en geconsolideerde jaarrekeningen toevertrouwd, teneinde het
vertrouwen van het publiek in deze financiële verantwoordingen van
1

kst-34469-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

De wijzigingsrichtlijn heeft een uiterste implementatiedatum van 17 juni 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

1

controlecliënten te vergroten. Het objectieve oordeel van de accountant
en met name de waarde die daaraan in het maatschappelijk verkeer wordt
toegekend is van groot belang voor de economie. Ten opzichte van
personen die direct betrokken zijn bij een organisatie (zoals bestuurders
en commissarissen), hebben andere belanghebbenden een informatieachterstand. De accountantsverklaring kan een verbetering brengen in hun
informatiepositie door een redelijke mate van zekerheid over de door de
organisatie verstrekte informatie te geven. Waar de kernfunctie van de
accountant ligt in het verstrekken van zekerheid aan het maatschappelijk
verkeer, verliest deze functie haar waarde door het wegvallen van het in
de accountantsverklaring gestelde vertrouwen. Dit is een probleem voor
de accountant die zelf in diskrediet kan raken, voor het vertrouwen in de
beroepsgroep als geheel, maar nadrukkelijk ook voor het maatschappelijk
verkeer (bedrijfsleven, overheid, financiële markten, werknemers,
crediteuren en beleggers) ten behoeve waarvan de accountant zijn
verklaringen afgeeft. Het publieke belang van de wettelijke controle
betekent dat een grote kring van personen en instellingen vertrouwt op de
kwaliteit van het werk van externe accountants en de accountantsorganisaties waar zij werkzaam zijn of waaraan zij verbonden zijn. Controles van
goede kwaliteit dragen bij aan een behoorlijke werking van de markten
doordat de juistheid en de getrouwheid van de financiële verantwoordingen worden vergroot. Externe accountants vervullen zo een bijzonder
belangrijke maatschappelijke rol.
Richtlijn 2006/43/EG2 (hierna: de richtlijn) stelt voorwaarden voor de
toelating en registratie van personen die wettelijke controles uitvoeren,
regels betreffende onafhankelijkheid, objectiviteit en beroepsethiek die op
die personen van toepassing zijn, alsmede het kader voor het publieke
toezicht dat op hen wordt uitgeoefend vast. Deze voorschriften worden
door de wijzigingsrichtlijn verder geharmoniseerd om te zorgen voor
meer transparantie en voorspelbaarheid van de vereisten die op deze
personen van toepassing zijn, en om hun onafhankelijkheid en objectiviteit bij het uitvoeren van hun taken te verbeteren. Voorts is het voor het
versterken van de bescherming van het maatschappelijke verkeer van
belang het publieke toezicht op externe accountants en accountantsorganisaties te harmoniseren en aan deze autoriteiten passende aanvullende
bevoegdheden te verlenen, onder meer onderzoeksbevoegdheden en
bevoegdheden tot het opleggen van sancties teneinde inbreuken op de
van toepassing zijnde regels binnen het kader van het verstrekken van
controlediensten door externe accountants en accountantsorganisaties op
te sporen, te ontmoedigen en te voorkomen. Met de inwerkingtreding van
de wijzigingsrichtlijn dienen alle lidstaten een van de beroepsgroep
onafhankelijk publiek toezicht op accountantsorganisaties in te richten.
De implementatie van de wijzigingsrichtlijn en voor zover nodig de
EU-verordening, vindt met name plaats door aanpassing van de Wta.
Daarnaast dienen de Wet op het accountantsberoep (Wab), de Wet
tuchtrechtspraak accountants (Wtra), het Burgerlijk Wetboek (BW) en
enige andere wetten op enkele punten gewijzigd te worden. Bovendien
zijn in verband met de implementatie diverse aanpassingen nodig in
onderliggende besluiten, zoals het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta). De besluiten zullen bij algemene maatregel van bestuur
worden gewijzigd. Mede met het oog op een spoedige implementatie van
de wijzigingsrichtlijn is in beginsel de eerdere omzetting van bepalingen
uit richtlijn 2006/43/EG in de Wta, die ongewijzigd zijn gebleven in de
richtlijn, ongemoeid gelaten. Tevens is voor de implementatie als
2

Richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2006 betreffende de
wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, tot wijziging van
de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad en houdende intrekking van Richtlijn
84/253/EEG van de Raad (PbEU 2014, L 158).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

2

uitgangspunt gekozen dat in het verleden gemaakte beleidsmatige keuzes
zoveel mogelijk worden gerespecteerd.
Parallel aan dit wetsvoorstel is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin
aanvullende nationale wettelijke maatregelen worden voorgesteld die
beogen de kwaliteit van de wettelijke controle verder te verbeteren.
Vanwege de voorgestelde aanpassingen in het BW, is deze toelichting
mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie opgesteld.
2. Wijzigingsrichtlijn wettelijke controles van jaarrekeningen
2.1. Doelstelling van de wijzigingsrichtlijn
Zoals in de overwegingen van de wijzigingsrichtlijn is aangegeven heeft
deze tot doel het vertrouwen van beleggers in de getrouwheid van de
door controlecliënten gepubliceerde jaarrekeningen en geconsolideerde
jaarrekeningen te versterken door de kwaliteit van binnen de Europese
Unie uitgevoerde wettelijke controles verder te verbeteren. Voorts beoogt
de richtlijn het vrije verkeer van goederen en diensten en de vrijheid van
vestiging binnen de interne markt verder te versterken door externe
accountants en accountantsorganisaties in staat te stellen hun diensten
inzake wettelijke controle onder bepaalde voorwaarden aan te bieden in
een andere lidstaat dan die waar zij zijn toegelaten.
2.2. Relatie met de EU-verordening wettelijke controles van oob’s
Naast de uiterste implementatietermijn van de wijzigingsrichtlijn op
17 juni 2016, treedt op 17 juni 2016 de EU-verordening in werking. De
EU-verordening bevat specifieke vereisten voor de wettelijke controles
van oob’s. De bijzondere bepalingen van de richtlijn inzake de wettelijke
controle van oob’s zijn verder uitgewerkt in de EU-verordening.
Ook de wijzigingsrichtlijn bevat bepalingen betreffende wettelijke
controles van oob’s. Deze voorschriften worden geïmplementeerd in de
Wta.
2.3. Inhoud wijzigingsrichtlijn
Hieronder wordt een aantal onderwerpen benoemd ten aanzien waarvan
de richtlijn nieuwe vereisten bevat, die tot meer inhoudelijke wijziging van
de Wta leiden.
Onafhankelijkheid en objectiviteit van de accountant
Het is van belang dat een externe accountant niet gehinderd wordt in het
uitvoeren van zijn kerntaak: het geven van zijn onafhankelijke oordeel in
het kader van de controle van de jaarrekening. De externe accountant
dient in zijn oordeelsvorming geheel onafhankelijk te zijn van de organisatie ten behoeve van wier verantwoordingsinformatie de verklaring
wordt afgegeven. Onafhankelijkheid en objectiviteit vormen twee
belangrijke pijlers bij het verrichten van wettelijke controles.
Het is in het belang van de externe accountant zelf te voorkomen dat
gebruikers van de financiële verslaggeving twijfelen aan zijn oordeel.
Vanzelfsprekend wordt de publieke functie van de controleverklaring
ondergraven indien de onafhankelijkheid van de externe accountant in zijn
oordeelsvorming niet buiten kijf staat.
De richtlijn bevat eisen ten aanzien van de onafhankelijkheid van externe
accountants. Om te bevorderen dat externe accountants en accountantsorganisaties bij het uitvoeren van wettelijke controles onafhankelijk zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

3

van de controlecliënt, dienen zij en elke natuurlijke persoon die zich in een
positie bevindt waarin hij de uitkomst van een wettelijke controle direct of
indirect kan beïnvloeden, onafhankelijk te zijn van de controlecliënt en
mag deze persoon niet betrokken zijn bij de besluitvorming. Bij het
bepalen van de onafhankelijkheid van accountantsorganisaties dient
rekening te worden gehouden met het netwerk waarvan de accountantsorganisaties deel uitmaken. Om die onafhankelijkheid te bewaren, is het
ook belangrijk dat zij alle bedreigingen voor hun onafhankelijkheid,
alsmede de maatregelen die zijn toegepast om deze bedreigingen in te
perken, registreren. Wanneer de bedreigingen voor hun onafhankelijkheid,
zelfs na toepassing van maatregelen om deze bedreigingen in te perken,
te groot zijn, dienen zij de controleopdracht neer te leggen of daarvan af
te zien.
Externe accountants, accountantsorganisaties en hun werknemers
moeten met name afzien van het uitvoeren van de wettelijke controle van
een controlecliënt, als zij een zakelijk of financieel belang in die controlecliënt hebben. Ook moeten zij afzien van het sluiten van transacties in
financiële instrumenten die worden uitgegeven, gegarandeerd of
anderszins ondersteund door de controlecliënt, behalve als dit indirect
plaatsvindt middels rechten van deelneming in instellingen voor
gediversifieerde collectieve belegging. De externe accountant of accountantsorganisatie mag niet deelnemen aan de interne besluitvormingsprocessen van de controlecliënt. Daarnaast mogen externe accountants pas
taken op leidinggevend of bestuurlijk niveau bij de controlecliënt
aanvaarden, nadat een passende periode is verstreken na afloop van de
controleopdracht. De in de richtlijn aangescherpte vereisten worden deels
geïmplementeerd in de artikelen 19, 25a en 29a van de Wta en voor het
overige in het Bta en de beroepsreglementering. De EU-verordening bevat
tevens verdergaande rechtstreeks van toepassing zijnde vereisten ten
aanzien van de onafhankelijkheid van externe accountants en auditkantoren (accountantsorganisaties) die wettelijke controles uitvoeren bij
oob’s, waaronder een roulatieplicht voor accountantsorganisaties en
externe accountants en de scheiding van controle- en advieswerkzaamheden.
Professioneel-kritische instelling
Hoewel de primaire verantwoordelijkheid voor het verstrekken van
financiële informatie ligt bij het bestuur van de controlecliënt, spelen
externe accountants een rol door het bestuur actief te bevragen vanuit het
perspectief van een gebruiker van jaarrekeningen. Om de kwaliteit van
controles te verbeteren, is het daarom van belang de professioneelkritische instelling van externe accountants te versterken. Externe
accountants dienen te onderkennen dat er sprake kan zijn van een
afwijking van materieel belang als gevolg van fraude of van fouten,
ongeacht eerdere ervaringen van de accountant met de eerlijkheid en
integriteit van het management van de controlecliënt. Voorgesteld wordt
om in artikel 25 van de Wta op te nemen dat de externe accountant dient
te voldoen aan bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen
eisen ten aanzien van zijn professioneel-kritische instelling.
De verwachtingskloof
De wijzigingsrichtlijn heeft een nieuw artikel 25bis aan de richtlijn
toegevoegd. Dit artikel benadrukt de beperking van de reikwijdte van de
controle, in de zin dat daarin is vastgelegd dat de wettelijke controle geen
zekerheid biedt omtrent de toekomstige levensvatbaarheid van de
gecontroleerde entiteit, noch van de efficiëntie of de doeltreffendheid
waarmee het bestuurs- of leidinggevende orgaan de bedrijfsuitvoering
van de gecontroleerde entiteit ter hand heeft genomen of zal nemen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

4

sluit aan bij de Nederlands praktijk. De verklaring van de externe
accountant verschaft een redelijke mate van zekerheid over de
getrouwheid van periodieke financiële verantwoordingen. Een goedkeurende accountantsverklaring geeft echter geen volledige zekerheid en sluit
niet uit dat er sprake is van onregelmatigheden van enigerlei aard. Er is
een verschil tussen de door het maatschappelijke verkeer gewenste
zekerheid en de daadwerkelijk aan de accountantsverklaring te ontlenen
zekerheid. Dit verschil kan worden aangeduid als de verwachtingskloof.
Deze verwachtingskloof bestaat uit twee delen, namelijk de communicatiekloof en de prestatiekloof. Op het accountantsberoep blijft de taak
rusten om aan kritische zelfreflectie te blijven doen. Gebleken is dat de
beroepsorganisatie en de accountantsorganisaties hiermee zelf bezig zijn,
getuige onder meer het NBA-rapport «In het publiek belang. Maatregelen
ter verbetering van de kwaliteit en onafhankelijkheid van de accountantscontrole» d.d. 25 september 2014.3
Ten aanzien van de communicatiekloof is van belang dat duidelijkheid
wordt gecreëerd over wat daadwerkelijk van een accountant verwacht kan
worden. In het maatschappelijke verkeer bestaat een verwachting omtrent
de aard en de strekking van de accountantsverklaring, die niet
overeenkomt met de in redelijkheid aan de accountantsverklaring te
ontlenen zekerheid. De belanghebbenden zijn zich in de praktijk mogelijk
niet bewust van de beperkingen van een controle, bijvoorbeeld met
betrekking tot materialiteit, steekproeftechnieken, de rol van de externe
accountant bij het opsporen van fraude en de verantwoordelijkheid van
leidinggevenden, wat kan leiden tot een verwachtingskloof. Tegelijkertijd
bestaan in het maatschappelijke verkeer realistische verwachtingen met
betrekking tot het functioneren van de externe accountant. Waar de
accountant in zijn presteren tekortschiet ten opzichte van die realistische
verwachtingen, spreekt men van de prestatiekloof. De maatregelen in dit
wetsvoorstel, beogen de kwaliteit van de wettelijke controle te verhogen
en zien daarmee mede op het verder dichten van de geconstateerde
prestatiekloof.
Controlestandaarden
Op grond van het gewijzigde artikel 26 van de richtlijn moeten de
wettelijke controles worden uitgevoerd met inachtneming van de
internationale controlestandaarden die zijn goedgekeurd door de
Europese Commissie. Artikel 26 van de richtlijn bepaalt dat nationale
controlestandaarden of nationale controleprocedures of -vereisten mogen
worden toegepast zolang de Europese Commissie geen internationale
controlestandaard betreffende hetzelfde onderwerp heeft goedgekeurd.
De Europese Commissie heeft op dit moment nog geen internationale
standaarden goedgekeurd. Zodra internationale standaarden worden
vastgesteld en deze door de Europese Commissie worden goedgekeurd,
moeten de nationale standaarden van de Nederlandse Beroepsorganisatie
van Accountants (NBA) daarop worden aangepast. De lidstaten mogen
aanvullende nationale controleprocedures of -vereisten uitsluitend
verplicht stellen indien deze voortvloeien uit specifieke nationale
wettelijke vereisten die met de reikwijdte van de wettelijke controle van
jaarrekeningen of de geconsolideerde jaarrekeningen verband houden of
indien zij bijdragen aan de geloofwaardigheid en kwaliteit van jaarrekeningen. Aangezien thans nog geen internationale controlestandaarden zijn
goedgekeurd door de Europese Commissie, is het niet mogelijk om (ten
opzichte van door de Europese Commissie goedgekeurde standaarden)
aanvullende eisen op te nemen. Vooruitlopend op de goedkeuring door de
3

In het publiek belang. Maatregelen ter verbetering van de kwaliteit en onafhankelijkheid van de
accountantscontrole, Werkgroep toekomst accountantsberoep, 25 september 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

5

Europese Commissie van internationale controlestandaarden is in
artikel 25 Wta al wel opgenomen dat de externe accountant aan de
goedgekeurde internationale standaarden dient te voldoen, zodat de
internationale controlestandaarden rechtstreeks gelden zodra deze
worden goedgekeurd.
Accountantsverklaring
Het gewijzigde artikel 28 van de richtlijn stelt uniforme eisen aan de
inhoud van de controleverklaring van de externe accountant bij wettelijke
controles. Deze eisen stemmen grotendeels overeen met de eisen die nu
al worden gesteld aan de accountantsverklaring van de accountant
omtrent de getrouwheid van de jaarrekening, zoals genoemd in
artikel 2:393 BW. Zo moet de externe accountant in de accountantsverklaring reeds een beschrijving geven van de reikwijdte van de wettelijke
controle, waarbij de externe accountant moet vermelden welke richtlijnen
voor de accountantscontrole in acht zijn genomen. Daarnaast wordt in
artikel 2:393 BW reeds vereist dat de verklaring een verwijzing bevat naar
bepaalde zaken waarop de accountant in het bijzonder de aandacht
vestigt. Op deze manier kan de externe accountant nu al wijzen op
belangrijke risicogebieden van de controlecliënt.
Bij het opstellen van de jaarrekening dient de continuïteitsveronderstelling
te worden gehanteerd, in de zin dat een rechtspersoon geacht wordt haar
bedrijfsactiviteiten in de voorzienbare toekomst voort te zetten. De
accountant bekijkt op basis van artikel 2:393, vijfde lid, onderdeel c, BW of
de jaarrekening voldoet aan de wettelijke vereisten en een getrouw beeld
geeft en beoordeelt in dat kader of van de continuïteitsveronderstelling
van artikel 2:384 BW mag worden uitgegaan. De richtlijn schrijft nu echter
expliciet voor dat de externe accountant een verklaring dient te geven
over materiële onzekerheden die verband houden met gebeurtenissen of
omstandigheden die mogelijk gerede twijfel doen rijzen over het
vermogen van de controlecliënt om haar bedrijfsactiviteiten voort te
zetten. Het oordeel over de continuïteit van de controlecliënt wordt
daarmee een belangrijker onderdeel in de verklaring van de externe
accountant. Ook dient op basis van de richtlijn in de accountantsverklaring
de vestigingsplaats van de accountantsorganisatie te worden opgenomen.
De richtlijn noopt uitsluitend tot toepasselijkheid van de eisen, neergelegd
in artikel 28 van de richtlijn, voor wettelijke controles als omschreven in
de richtlijn. Deze eisen zijn opgenomen in artikel 2:393 BW. De richtlijn
biedt geen aanleiding om deze eisen van toepassing te laten zijn op alle
wettelijke controles genoemd in de bijlage bij de wet. Ten aanzien van een
aantal wettelijke controles, die worden genoemd in de bijlage van de wet,
wordt artikel 2:393 BW reeds van overeenkomstige toepassing verklaard.
Zie bijvoorbeeld het Faunafonds bedoeld in artikel 91 van de Flora- en
faunawet. Voor andere organisaties is er eerder in sectorale wetgeving
bewust voor gekozen om artikel 2:393 BW niet van overeenkomstige
toepassing te laten zijn. Als voorbeeld kan worden gewezen op de
controle die wordt uitgevoerd op grond van artikel 147 Pensioenwet. Het
onderhavige voorstel respecteert die sectorale keuzes.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat op grond van het nieuwe derde
lid van artikel 37 van de richtlijn aan het voorschrift dat de algemene
vergadering van de controlecliënt in vrijheid moet kunnen kiezen welke
accountantsorganisatie wordt benoemd, wordt toegevoegd dat die
vrijheid niet mag worden beperkt door contractuele bepalingen die het
slechts mogelijk maken bepaalde accountantsorganisaties te benoemen.
Dergelijke bepalingen zijn op grond van de richtlijn nietig (wijziging van
artikel 37 van richtlijn 2006/43/EG). In het tweede lid van artikel 2:393 BW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

6

is reeds opgenomen dat de aanwijzing van een accountant door generlei
voordracht wordt beperkt. In de literatuur wordt het voorschrift zo
uitgelegd dat het zowel een statutaire voordracht als een uit een overeenkomst voortvloeiende beperking verbiedt. De wet is reeds in overeenstemming met de richtlijn en behoeft geen aanpassing.
Stelsel van publiek toezicht
Het publieke toezicht op accountantsorganisaties en auditkantoren omvat
de toelating en registratie van accountantsorganisaties, auditkantoren en
externe accountants, het vaststellen van standaarden inzake beroepsethiek en interne kwaliteitsbeheersing van accountantsorganisaties,
permanente educatie, alsmede stelsels voor kwaliteitsborging, onderzoek
en het opleggen van sancties aan externe accountants en accountantsorganisaties. Teneinde de transparantie in het toezicht en de verantwoordingsplicht te vergroten, zijn lidstaten verplicht om één enkele autoriteit
aan te wijzen die belast wordt met het publieke toezicht in die lidstaat. De
onafhankelijkheid van een publieke toezichthouder ten opzichte van de
beroepsgroep van de accountants is een kernvereiste voor de integriteit,
de efficiëntie en het ordelijk functioneren van het publieke toezicht.
Nederland kent sinds de invoering van de Wta reeds een van de beroepsgroep onafhankelijke toezichthouder, de Autoriteit Financiële Markten
(AFM). Met de inwerkingtreding van de wijzigingsrichtlijn dienen alle
publieke toezichthouders in de lidstaten bestuurd te worden door
personen die zelf geen beroepsbeoefenaars zijn en moeten lidstaten
onafhankelijke en transparante procedures voor het selecteren van
dergelijke personen instellen. Bij het vaststellen van de op te leggen
sancties dienen toezichthouders in de verschillende lidstaten in ieder
geval dezelfde criteria toe te passen. De bevoegde autoriteiten dienen
verder passende regels op het gebied van vertrouwelijkheid en beroepsgeheim in acht te nemen.
Bevoegdheden AFM
Op grond van de wijzigingsrichtlijn wordt in de Wta een aantal nieuwe
bevoegdheden toegekend aan de AFM. De eerste is de bevoegdheid om
handhavingsmaatregelen te nemen als een accountantsorganisatie geen
gepaste herstelmaatregelen treft als blijkt dat de accountantsverklaring, of
een onderdeel daarvan, niet voldoet aan de eisen van artikel 2:393, vijfde
lid, van het BW, of, voor zover het gaat om een wettelijke controle van een
oob, artikel 10 van de EU-verordening. Verder zal de AFM de bevoegdheid
verkrijgen bepaalde personen die een functie bij een accountantsorganisatie of oob bekleden, de bevoegdheid te ontzeggen om bepaalde functies
uit te oefenen. Ten derde zal de AFM een aanwijzing kunnen geven aan de
accountantsorganisatie tot het onverwijld beëindigen van de uitvoering
van de opdracht tot het verrichten van een wettelijke controle bij de in de
aanwijzing genoemde controlecliënt. De nieuwe bevoegdheden zijn
vastgelegd in de voorgestelde artikelen 19a, 57 en 58.
2.4. Gebruik lidstaatopties
De wijzigingsrichtlijn bevat een beperkt aantal lidstaatopties. In deze
toelichting wordt nader ingegaan op de lidstaatopties waar gebruik van
wordt gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

7

3. Verordening wettelijke controles jaarrekeningen oob’s
3.1. Inleiding
Naast de wijzigingsrichtlijn is een EU-verordening tot stand gekomen, die
rechtstreeks werkende regels bevat voor wettelijke controles van oob’s.
Omdat oob’s een grote maatschappelijke relevantie hebben, die voortvloeit uit de schaal, de complexiteit en de aard van hun activiteiten, moet
de geloofwaardigheid van de gecontroleerde financiële verantwoordingen
van deze organisaties worden versterkt. Zoals ook in de overwegingen
van de EU-verordening is vastgesteld, is het belangrijk om gedetailleerde
regels vast te stellen om te verzekeren dat de wettelijke controles van
financiële verantwoordingen van oob’s van voldoende kwaliteit zijn en
worden uitgevoerd door externe accountants en accountantsorganisaties
waarvoor strenge eisen gelden. De EU-verordening moet verbetering
brengen in de integriteit, onafhankelijkheid, objectiviteit, verantwoordelijkheid, transparantie en betrouwbaarheid van externe accountants en
accountantsorganisaties die wettelijke controles van financiële verantwoordingen van oob’s uitvoeren. Dit moet bijdragen aan de kwaliteit van
wettelijke controles in de Europese Unie, en daarmee tot het soepel
functioneren van de interne markt, en tegelijkertijd een hoog niveau van
bescherming van het maatschappelijke verkeer waarborgen. De ontwikkeling van een aparte EU-verordening voor oob’s moet ook zorgen voor
consistente harmonisatie en uniforme toepassing van de regels en zo
bijdragen aan een effectiever functioneren van de interne markt.
Vanwege de rechtstreekse werking van de EU-verordening worden de
daarin opgenomen verplichtingen niet in nationale wetgeving omgezet.
De EU-verordening bevat enkele bepalingen die voorheen in de richtlijn
waren opgenomen en daarom in nationale wetgeving waren omgezet. Het
schrappen van nationale vereisten die als gevolg van de komst van de
EU-verordening overbodig zijn geworden, zal zich zowel op het niveau
van de Wta, als op het niveau van het Bta voordoen. Een voorbeeld in de
Wta van concrete voorschriften die nu in de EU-verordening zijn
opgenomen betreffen de informatieverplichtingen van de accountantsorganisatie aan het auditcomité van een oob ingevolge artikel 24a van de
Wta. Deze bepaling wordt geschrapt in het onderhavige wetsvoorstel. De
EU-verordening bevat daarnaast een aantal bepalingen die zien op het
door externe accountants signaleren van fraude. Zo moet de externe
accountant in zijn controleverklaring een beschrijving geven van de als
meest significante ingeschatte risico’s op een afwijking van materieel
belang, met inbegrip van ingeschatte risico’s op een afwijking van
materieel belang als gevolg van fraude (artikel 10, tweede lid, onderdeel c,
van de EU-verordening). Daarnaast moet de externe accountant in zijn
verklaring een toelichting geven bij de mate waarin de wettelijke controle
geacht wordt onregelmatigheden, met inbegrip van fraude, te kunnen
opsporen (artikel 10, tweede lid, onderdeel d, van de EU-verordening).
Voorts wordt de externe accountant verplicht om naast de controleverklaring een aanvullende verklaring in te dienen bij het auditcomité van de
controlecliënt. Hierin moet de externe accountant onder meer melding
maken van eventuele significante kwesties in verband met de tijdens de
controle geconstateerde niet-naleving of vermoedelijke niet-naleving van
wettelijke voorschriften of statuten van de vennootschap. Voorts bevat de
EU-verordening verschillende bepalingen, waarin lidstaten de
mogelijkheid wordt geboden af te wijken van de vereisten in de
EU-verordening. Wanneer Nederland gebruik maakt van deze
mogelijkheid wordt de uitwerking van deze lidstaatoptie uiteraard wel
opgenomen in nationale wet- en regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

8

3.2. Gebruik lidstaatopties
De EU-verordening bevat een aantal lidstaatopties. Het gebruik van
lidstaatopties wordt hieronder, voor een aantal specifiek voor Nederland
relevante onderwerpen, toegelicht. Daarnaast zullen artikelen van de
EU-verordening, die lidstaatopties bevatten, worden uitgewerkt in het Bta.
Deze uitwerking biedt de mogelijkheid om keuzes te maken en nader toe
te lichten.
3.2.1. Vergoedingen voor wettelijke controles
Artikel 4 van de EU-verordening stelt enkele regels met betrekking tot de
vergoedingen die accountantsorganisaties ontvangen voor het verrichten
van wettelijke controles bij oob’s. Zo bepaalt artikel 4 van de
EU-verordening dat deze vergoedingen niet afhankelijk mogen worden
gesteld van het resultaat van de controle of andere voorwaarden. Ook
mag het driejaargemiddelde van de vergoedingen voor de levering van
niet-controlediensten niet meer dan 70 procent bedragen van het
gemiddelde van de vergoedingen die in de voorgaande drie jaar zijn
betaald voor het verrichten van wettelijke controles. De lidstaten kunnen
bepalen dat de toezichthoudende instantie een vrijstelling verleent van dit
verbod voor een periode van maximaal twee jaar. Er wordt geen
aanleiding gezien om gebruik te maken van deze lidstaatoptie.
Daarnaast stelt de EU-verordening regels voor de situatie waarin het
totaal aan vergoedingen dat door een oob is betaald aan een accountantsorganisatie in drie opeenvolgende jaren meer dan 15 procent vormt van
het totaal aan vergoedingen van die accountantsorganisatie.
Op grond van artikel 4, vierde lid, van de EU-verordening, mogen lidstaten
met betrekking tot de bovengenoemde onderwerpen strengere regels
hanteren. Gezien de strikte scheiding van controle en advies en het feit dat
deze onderwerpen reeds zijn geadresseerd in het Bta en beroepsreglementering, wordt het op dit moment niet noodzakelijk geacht om op dit
terrein strengere regels te introduceren.
3.2.2. Scheiding controle- en advies
Het leveren van andere diensten aan controlecliënten door accountantsorganisaties die de wettelijke controle bij oob’s verrichten of door leden van
hun netwerken, kan de onafhankelijkheid van die accountantsorganisaties
in het gedrang brengen. Artikel 5, eerste lid, van de EU-verordening bevat
een verbod op het leveren van niet-controle diensten aan oob’s en
gelieerde entiteiten van de oob’s die in een lidstaat zijn gevestigd, door
accountantsorganisaties die de wettelijke controle verrichten bij deze
oob’s en door hun netwerkonderdelen. De EU-verordening bevat een
niet-limitatieve lijst met verboden diensten en geeft aan in welke periode
voorafgaand aan het uitbrengen van de controleverklaring het verbod van
toepassing is. Op grond van artikel 5, tweede lid, mogen lidstaten tevens
andere diensten verbieden dan de diensten genoemd in het eerste lid,
teneinde de onafhankelijkheid van accountantsorganisaties verder te
versterken.
De Nederlandse wetgeving kent reeds een strikte scheiding tussen
wettelijke controles en andere werkzaamheden. Het verbod op het
verrichten van andere werkzaamheden door de controlerende accountantsorganisatie en haar netwerkonderdelen is opgenomen in artikel 24b
van de Wta. Anders dan artikel 5, eerste lid, van de EU-verordening
waarin een «zwarte lijst» met verboden diensten is opgenomen, kent
artikel 24b van de Wta een algemeen verbod op grond waarvan het
verboden is om naast controlediensten andere werkzaamheden te
verrichten voor de oob en bepaalde gelieerde entiteiten van de OOB. Ten
aanzien van de reikwijdte van het begrip «controlediensten» wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

9

verwezen naar de toelichting bij het amendement Plasterk4 op grond
waarvan artikel 24b in de Wta is ingevoerd en de motie Postema5 die is
aangenomen bij de Eerste Kamerbehandeling.
Er wordt voorgesteld om de huidige systematiek van artikel 24b, met een
algemeen verbod op het verrichten van andere werkzaamheden dan
controlediensten, te behouden na de inwerkingtreding van artikel 5 van de
EU-verordening. Dit is mogelijk op grond van artikel 5, tweede lid, van de
EU-verordening. Het behouden van de strikte scheiding van controle en
andere werkzaamheden beoogt de onafhankelijkheid van de accountantsorganisatie en de kwaliteit van de wettelijke controles te bevorderen. De
onafhankelijkheid van de accountantsorganisatie kan immers in het
geding komen als een grote verwevenheid bestaat tussen de accountantsorganisatie en de oob. Aangezien artikel 5, eerste lid, van de
EU-verordening, rechtstreeks doorwerkt in het Nederlandse recht, behoeft
artikel 24b Wta enkele aanpassingen. Zo verwijst het voorgestelde
artikel 24b, eerste en tweede lid, naar artikel 5, eerste lid, van de
EU-verordening, om te verduidelijken dat de regels van artikel 24b Wta
daarop in aanvulling komen. Daarnaast wordt artikel 24b, tweede lid,
onderdeel a, aangepast om te verduidelijken dat werkzaamheden die
netwerkonderdelen van de accountantsorganisatie verrichten voor
dochtermaatschappijen van de oob gevestigd in een derde land, niet
onder het verbod van artikel 24b vallen. Voor deze diensten gelden de
regels van artikel 5, vijfde lid, van de EU-verordening, waarin onder meer
is bepaald dat de accountantsorganisatie zelf dient na te gaan of haar
onafhankelijkheid in het geding komt en zo ja, maatregelen dient te treffen
om die onafhankelijkheid te waarborgen. De EU-verordening laat de
lidstaten geen ruimte om op dit punt strengere regels te hanteren.
Tot slot wordt nogmaals opgemerkt dat op grond van artikel 5, tweede lid,
van de EU-verordening, de lidstaten de mogelijkheid hebben om ook
andere diensten te verbieden dan de diensten genoemd in artikel 5, eerste
lid, van de EU-verordening. In dit verband rijst de vraag welke regels van
toepassing zijn op accountantsorganisaties en netwerkonderdelen van de
accountantsorganisaties die in verschillende lidstaten actief zijn en andere
werkzaamheden verrichten voor de oob en gelieerde entiteiten van de
OOB die gevestigd zijn in die lidstaten. Deze vraag wordt des te relevanter
wanneer meerdere lidstaten gebruikmaken van de mogelijkheid van
artikel 5, tweede lid, van de EU-verordening om ook andere diensten te
verbieden. De EU-verordening geeft hier geen duidelijk antwoord op. Er
wordt op dit moment tussen de verschillende lidstaten en de Europese
Commissie overleg gevoerd over een uniforme uitleg van deze
bepalingen teneinde tot meer convergentie te komen in Europees verband
bij de toepassing van het verbod van artikel 5 van de EU-verordening.
Nederland neemt actief deel aan dit overleg.
In afwachting van een gezamenlijke Europese benadering bij de uitleg en
toepassing van artikel 5 van de EU-verordening, wordt voorgesteld om
het strengere verbod van artikel 24b zoveel mogelijk in zijn huidige vorm
te laten. Dit houdt in dat ook netwerkonderdelen van de accountantsorganisatie die een andere lidstaat zijn gevestigd, gebonden blijven aan het
strengere Nederlandse verbod voor wat betreft dienstverlening aan een
Nederlandse oob en gelieerde entiteiten van die oob die in Nederland zijn
gevestigd. Ook valt de dienstverlening door de Nederlandse accountantsorganisatie en de Nederlandse netwerkonderdelen aan gelieerde
entiteiten van een Nederlandse oob die in een andere lidstaat zijn
gevestigd, onder het Nederlandse verbod. De EU-verordening verzet zich
niet tegen deze interpretatie.

4
5

Kamerstukken II 2011/12, 33 025, nr. 18.
Kamerstukken I 2012/13, 33 025, H.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

10

3.2.3. Informatie aan toezichthouders oob’s
Waar geen gebruik van zal worden gemaakt is de optie om de accountant
te verplichten om bepaalde informatie, waarvan hij kennis neemt bij de
wettelijke controle van een oob, te delen met de AFM. Volgens artikel 12
van de EU-verordening gaat het om materiële inbreuken op wettelijke
bepalingen, een materiële bedreiging voor of twijfel over de continue
werking van de oob of de weigering om een oordeel uit te brengen over
de financiële overzichten of het afgeven van een afkeurende verklaring of
een verklaring met voorbehoud. De EU-verordening neemt als
uitgangspunt dat de accountant van de oob deze informatie deelt met de
toezichthouder op de oob. Dit kan, gelet op de huidig oob’s (banken,
(her)verzekeraars en (andere) beursgenoteerde ondernemingen)
uitsluitend de AFM of DNB zijn. Indien het aantal oob’s wordt uitgebreid
dan blijft het uitgangspunt dat de toezichthouder(s) op de organisaties die
als oob worden aangewezen de informatie genoemd in artikel 12 dienen
te krijgen. Er wordt geen aanleiding gezien om de accountant te
verplichten dit verslag, in afwijking van dit uitgangspunt, toe te zenden
aan de AFM (als toezichthouder van de accountants en accountantsorganisaties). Dat laat onverlet dat de accountant deze informatie aan de AFM
moet verstrekken, indien de AFM (tevens) de toezichthouder is van de
oob.
3.2.4. Verplichte kantoorroulatie
Om het gevaar van te grote verwevenheid aan te pakken en zo de
onafhankelijkheid van externe accountants en accountantsorganisaties te
versterken, is het van belang een maximumduur vast te stellen voor de
controleopdracht van een accountantsorganisatie bij een bepaalde
controlecliënt. De EU-verordening bevat in artikel 17 voorschriften ten
aanzien van de verplichte kantoorroulatie. Uitgangspunt van deze
bepaling is dat de maximumduur van de controleopdracht niet meer mag
bedragen dan tien jaar.
Deze bepaling houdt in dat een accountantsorganisatie niet langer dan de
wettelijk vastgestelde periode achtereen een wettelijke controle mag
verrichten bij een oob. Na het verstrijken van de wettelijke termijn geldt
ingevolge artikel 17, derde lid, van de EU-verordening een afkoelperiode
van vier jaar. De voor de wettelijke controle verantwoordelijke externe
accountant zal verplicht dienen te rouleren na vijf jaar. De EU-verordening
bepaalt in artikel 17, zevende lid, dat deze roulatietermijn ten hoogste
zeven jaren is en biedt in de tweede alinea de mogelijkheid om deze
termijn te verkorten. Nederland maakt gebruik van deze optie. In de
Wijzigingswet financiële markten 2016 is opgenomen dat voor de
wettelijke controle verantwoordelijke externe accountants op de helft van
de kantoorroulatietermijn dienen te wisselen, derhalve vijf jaren na
aanvang van hun deelname aan de wettelijke controle. Bovendien bepaalt
artikel 17, zevende lid, van de EU-verordening dat de accountantsorganisatie een passend systeem van roulatie dient op te zetten voor andere
hooggeplaatste personeelsleden die betrokken zijn bij de wettelijke
controle, waaronder in ieder geval de personen vallen die geregistreerd
zijn als accountant. Dit roulatiesysteem dient gefaseerd te worden
ingevoerd, waarbij individuele personen opeenvolgend wisselen. Het is
niet de bedoeling dat het volledige controleteam ineens wisselt.
Bovendien dient het roulatiesysteem evenredig te zijn met de schaal en de
complexiteit van de activiteiten van de accountantsorganisatie. Daarnaast
biedt de EU-verordening in artikel 17, vierde lid, lidstaten de mogelijkheid
om te bepalen dat de maximale duur van de initiële opdracht voor de
wettelijke controle mag worden verlengd tot maximaal twintig jaar in het
geval er na het verlopen van de initiële duur van de opdracht een
aanbesteding van de wettelijke controleopdracht plaatsvindt. Wanneer er
sprake is van een zogenaamde joint audit door twee of meer accountants(organisaties) kan een lidstaat bepalen dat de maximale duur van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

11

initiële opdracht mag worden verlengd tot maximaal vierentwintig jaar.
De feitelijke verlenging van de maximale duur van de initiële controleopdracht dient dan wel onder bepaalde voorwaarden plaats te vinden. Voor
het overige is in artikel 17, zesde lid, van de EU-verordening de optie
opgenomen dat wanneer gebruik is gemaakt van de verlengingsopties in
het vierde lid na het verstrijken van de toepasselijke maximale roulatietermijnen een oob bij wijze van uitzondering bij de toezichthouder het
verzoek mag indienen om een verlenging van de opdracht met nog eens
maximaal twee jaar toe te staan.
In dit wetsvoorstel wordt geen gebruik gemaakt van deze lidstaatopties in
artikel 17, vierde en zesde lid, van de EU-verordening. De verplichte
kantoorroulatie wordt ingesteld om het gevaar van te grote verwevenheid
te adresseren en zo de onafhankelijkheid van externe accountants en
accountantsorganisaties te versterken. Bij een eventuele verlenging van
de controleopdracht tot vierentwintig jaar verliest de maatregel zijn
kracht. Ook wordt er in dit wetsvoorstel niet voor gekozen een joint-audit
verplicht te stellen. Deze mogelijkheid wordt geboden in artikel 16,
zevende lid, van de EU-verordening. Het Nederlandse systeem kent geen
stelsel van «joint audits» in de zin van de EU-verordening. Hoewel een
dergelijke maatregel de kwaliteit van de wettelijke controle zou kunnen
verhogen, zou dit hoge kosten met zich meebrengen die niet proportioneel worden geacht.
3.2.5. Aanvullende verklaring
Op grond van artikel 11 van de EU-verordening dient bij elke wettelijke
controle bij een oob een aanvullende verklaring te worden ingediend bij
het auditcomité. Artikel 11 van de EU-verordening beschrijft de inhoud
van deze aanvullende verklaring. In de aanvullende verklaring aan het
auditcomité moet onder meer worden beschreven hoe de wettelijke
controle is uitgevoerd (wat de reikwijdte en het tijdschema van de
controle was, welke methodiek is gehanteerd en wie de voornaamste bij
de controle betrokken vennoot was, etc). Daarnaast dient de aanvullende
verklaring in onder meer in te gaan op zaken zoals geconstateerde
(vermoedelijke) niet naleving van wettelijke voorschriften en significante
tekortkomingen in het interne financiële controlesysteem. De aanvullende
verklaring vormt voornamelijk een instrument om het overleg tussen het
auditcomité en de controlerend accountant over tijdens de controle
gesignaleerde zaken te stimuleren. Er wordt voor gekozen om het
instrument in beginsel uitsluitend voor dit doel te gebruiken. Afhankelijk
van de ervaringen met het instrument kan er voor worden gekozen om te
bepalen dat de aanvullende verklaring tevens wordt ingediend bij
leidinggevend / toezichthoudend orgaan van gecontroleerde entiteit of dat
het auditcomité deze verklaring mag verstrekken aan derden. De
EU-verordening biedt die optie, evenals de mogelijkheid aanvullende
eisen te stellen aan de inhoud van de aanvullende verklaring. Op dit
moment bestaat er echter geen aanleiding om van deze lidstaatopties
gebruik te maken.
4. Begrippen en reikwijdte van de richtlijn en EU-verordening
Ingevolge artikel 3 van de EU-verordening gelden voor de toepassing van
de EU-verordening de definities van artikel 2 van de richtlijn, behalve wat
de in artikel 20 van de EU-verordening neergelegde definitie van
«bevoegde autoriteit» betreft. Hetzelfde begrippenkader geldt derhalve
voor zowel de EU-verordening als de richtlijn. Voor de toepassing van de
Wta en bijbehorende lagere regelgeving geldt een zelfstandig begrippenkader.
In artikel 2 van de richtlijn wordt onder meer een onderscheid gemaakt
tussen de volgende begrippen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

12

1.
2.
3.
4.
5.
6.

auditkantoor;
auditorganisatie van een derde land;
wettelijke auditor;
voornaamste vennoot;
auditor van een derde land;
bevoegde autoriteit.

Volgens artikel 2, derde lid, van de richtlijn is een auditkantoor een
rechtspersoon of een andere entiteit met om het even welke rechtsvorm
die door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat in overeenstemming
met de richtlijn is toegelaten tot het uitvoeren van wettelijke controles van
jaarrekeningen. Het begrip auditkantoor is niet aangepast door de
wijzigingsrichtlijn. Indien we dit begrip bezien in de Nederlandse situatie
gaat het om een accountantsorganisatie als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel a, van de Wta, dus een onderneming of instelling, ongeacht
waar deze is gevestigd, die een vergunning heeft van de AFM om
wettelijke controles te verrichten bij ondernemingen met zetel in
Nederland (zie de bijlage bij de Wta voor de desbetreffende wettelijke
bepalingen). Het begrip auditkantoor blijft ongewijzigd in de Wta
opgenomen om een auditkantoor aan te duiden dat door een toezichthoudende instantie in een andere lidstaat is toegelaten om controles te
verrichten als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn. Ook in dit
geval is het niet van belang waar het auditkantoor is gevestigd. Met
betrekking tot de vraag welke lidstaat verantwoordelijk is voor de
toelating van een auditkantoor is niet van belang waar het betreffende
auditkantoor is gevestigd. Het gaat erom waar de statutaire zetel van de
onderneming zich bevindt waarbij de wettelijke controle wordt verricht.
De wijzigingsrichtlijn introduceert een stelsel van wederzijdse erkenning
voor auditkantoren. Op grond van de richtlijn mogen auditkantoren die in
een lidstaat zijn toegelaten tot het verrichten van controles als bedoeld in
artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn, ook in andere lidstaten dergelijke
controles verrichten. Daarbij geldt als voorwaarde dat de voornaamste
vennoot die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de controle aan de
voorwaarden voldoet die in de lidstaat van ontvangst op grond van de
richtlijn gelden voor natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor
de uitvoering van dergelijke controles. In Nederland zijn de externe
accountants de natuurlijke personen die verantwoordelijk zijn voor de
uitvoering van de wettelijke controles. Auditkantoren die controles in een
andere lidstaat verrichten zijn onderworpen aan kwaliteitsbeoordelingen
in de lidstaat van herkomst. Het toezicht op de verrichte controles wordt
gehouden door de toezichthoudende instantie in de lidstaat van
ontvangst. Het naast elkaar gebruiken van de begrippen accountantsorganisatie en auditkantoor in de Wta laat onverlet dat een accountantsorganisatie met vergunning van de AFM ook als een auditkantoor in de zin van
de richtlijn kwalificeert en bijgevolg, voor zover hij controles verricht bij
oob’s, de bepalingen uit de EU-verordening die zich tot auditkantoren
richten, dient na te leven.
Artikel 2, vierde lid, van de richtlijn omschrijft een auditorganisatie van
een derde land als een entiteit, met om het even welke rechtsvorm, die de
controle uitvoert van de jaarrekening of geconsolideerde jaarrekeningen
van een onderneming met statutaire zetel in een derde land en die niet als
gevolg van een toelating overeenkomstig de artikelen 3 en 44 van de
richtlijn als wettelijk auditor in een lidstaat is geregistreerd. Deze
toevoeging van de registratie overeenkomstig de artikelen 3 en 44 is
nieuw. Op grond van de gewijzigde definitie kwalificeert een entiteit niet
als een auditorganisatie van een derde land indien de entiteit reeds is
geregistreerd in een lidstaat. Het begrip auditorganisatie van een derde
land is reeds in de Wta opgenomen. De betreffende toevoeging wordt in
het onderhavige wetsvoorstel in de definitie verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

13

Volgens artikel 2, tweede lid, van de richtlijn is een wettelijke auditor een
natuurlijke persoon die door de bevoegde autoriteiten van een lidstaat in
overeenstemming met de richtlijn is toegelaten tot het uitvoeren van
wettelijke controles van jaarrekeningen. De definitie van wettelijke auditor
is niet aangepast door de wijzigingsrichtlijn. In de Nederlandse situatie
gaat het om de externe accountant, als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel f, van de Wta. De externe accountant moet ingevolge het
bestaande artikel 27 van de Wta een Registeraccountant (RA) of een
controlebevoegde Accountant-Administratieconsulent (AA) zijn. De
richtlijn bevat een regeling voor de toelating van wettelijke auditors uit
andere lidstaten. Wettelijke auditors, die in een andere lidstaat zijn
toegelaten tot het verrichten van controles als bedoeld in artikel 2,
onderdeel 1, van de richtlijn, dienen ook in Nederland te worden
toegelaten tot het verrichten van wettelijke controles. Daarbij mogen geen
strengere eisen worden gesteld dan het doorlopen van een aanpassingstage of het afleggen van een examen waarbij de kennis van de
Nederlandse wet- en regelgeving die van belang is voor de beoordeling
van financiële overzichten, wordt getoetst.
Onder de bestaande wettelijke regeling kunnen wettelijke auditors uit een
andere lidstaat als externe accountants worden ingeschreven in het
register van de AFM, indien zij reeds zijn ingeschreven in het register van
de NBA als RA of AA. Voor de inschrijving in het NBA register dient de
wettelijke auditor een verklaring van vakbekwaamheid te verkrijgen van
de Commissie eindtermen accountantsopleiding (CEA). Deze verklaring
wordt alleen afgegeven als de wettelijke auditor met goed gevolg een
examen heeft afgelegd waarbij de kennis van het Nederlands recht en de
voor accountants geldende gedrags- en beroepsregels is getoetst.
In lijn met de richtlijn wordt thans voorgesteld om de procedure voor de
toelating van wettelijke auditors uit andere lidstaten te versimpelen.
Daarbij zal niet langer als eis worden gesteld dat een wettelijke auditor,
die in een andere lidstaat is toegelaten tot het verrichten van controles als
bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn, eerst als accountant bij
de NBA moet worden ingeschreven alvorens hij of zij als externe
accountant kan worden opgenomen in het register van de AFM. Op grond
van de voorgestelde regeling kan een wettelijke auditor uit een andere
lidstaat, na het verkrijgen van een verklaring van vakbekwaamheid door
de CEA, op aanvraag rechtstreeks worden ingeschreven in het register
van de AFM. Deze externe accountant (niet zijnde een RA of AA) zal
gebonden zijn aan alle regels die van toepassing zijn op externe accountants. Zo is de externe accountant, voor wat betreft wettelijke controles
die in Nederland worden verricht, onderworpen aan de tuchtrechtspraak
van de accountantskamer. Ook dient de externe accountant zich te houden
aan de regels die gelden bij of krachtens afdeling 3.2, waaronder de regels
ter zake van zijn vakbekwaamheid, objectiviteit en integriteit. De accountantsorganisaties of auditkantoren die overeenkomstig artikel 12e
wettelijke controles mogen verrichten, dienen ervoor zorg te dragen dat
de externe accountants die bij hen werkzaam zijn of aan hen zijn
verbonden voldoen aan het bij of krachtens afdeling 3.2 bepaalde.
De mogelijkheid voor de wettelijke auditors uit andere lidstaten om
rechtstreeks in het AFM register te worden ingeschreven, laat onverlet dat
deze wettelijke auditors ook de mogelijkheid hebben om als RA of AA te
worden ingeschreven in het NBA register. Daarvoor dienen zij te voldoen
aan de voorwaarden die worden gesteld bij of krachtens de Wab.
Indien een wettelijke auditor is toegelaten tot het verrichten van controles
als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn in een andere lidstaat
en daar een onderneming drijft (eenmanszaak) zonder in een organisatorisch verband met andere auditors te zijn verbonden, wordt hij voor de
inschrijving in het accountantsregister – bij wijze van juridische fictie –
aangemerkt als een auditkantoor uit een andere lidstaat. Voor zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

14

inschrijving zal door de AFM beoordeeld moeten worden of de wettelijke
auditor voldoet aan de voorwaarden als opgenomen in artikel 12e.
Daarnaast kennen de richtlijn en de EU-verordening het begrip
voornaamste vennoot. De definitie van dit begrip is ongewijzigd gebleven.
Dit begrip is niet apart geïmplementeerd in de Wta. Onder dit begrip
wordt in de Nederlandse context de externe accountant verstaan.
Op grond van artikel 2, vijfde lid, van de richtlijn is een auditor van een
derde land een natuurlijke persoon die de controle uitvoert van de
jaarrekening of de geconsolideerde jaarrekening van een onderneming
met statutaire zetel in een derde land en die niet als gevolg van een
toelating overeenkomstig de artikelen 3 en 44 van de richtlijn als wettelijk
auditor in een lidstaat is geregistreerd. Dit begrip is reeds in de Wta
geïmplementeerd als «auditor van een derde land» en omschreven als de
persoon die werkzaam is bij of verbonden is aan een auditorganisatie van
een derde land en die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de
hiervoor bedoelde controle. De toevoeging van de registratie overeenkomstig de artikelen 3 en 44 is nieuw in de richtlijn. Op grond van de
gewijzigde definitie kwalificeert een persoon niet als een auditor van een
derde land indien hij is toegelaten tot het verrichten van controles als
bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn in een lidstaat. De
betreffende toevoeging wordt in het onderhavige wetsvoorstel in de
definitie verwerkt.
Ingevolge artikel 2, tiende lid, van de richtlijn zijn bevoegde autoriteiten de
bij wet aangewezen instanties die belast zijn met de regelgeving betreffende en/of het toezicht op wettelijke auditors en auditkantoren of
specifieke aspecten daarvan. De verwijzing naar bevoegde autoriteit in
een artikel in de richtlijn is een verwijzing naar de autoriteit(en) die
verantwoordelijk is (zijn) voor de in dat artikel genoemde taken.
Nederland kent verschillende bevoegde autoriteiten voor de verschillende
taken waarvoor regels gesteld worden in de richtlijn en de
EU-verordening. De AFM is als externe toezichthouder verantwoordelijk
voor het toezicht op accountantsorganisaties. De NBA heeft de in artikel 3
van de Wab neergelegde taken. Daarnaast is het tuchtrecht voor accountants ingevolge de Wet tuchtrechtspraak accountants belegd bij de
accountantskamer. De implementatie van de richtlijn en EU-verordening
brengt in principe geen verschuiving van de taken met zich mee van de
ene naar de andere autoriteit. Wel rust op de AFM de eindverantwoordelijkheid voor de in artikel 32, vierde lid, van de richtlijn bedoelde taken.
5. Effecten bedrijfsleven; administratieve lasten en
nalevingskosten
In deze paragraaf worden de administratieve lasten en de nalevingskosten
voor het bedrijfsleven beschreven als gevolg van dit wetsvoorstel. Voor
de berekening van de gevolgen voor het bedrijfsleven is aangesloten bij
de handleiding Meten is weten II voor het definiëren en meten van
administratieve lasten voor het bedrijfsleven. Voor de berekening van de
nalevingskosten is gebruik gemaakt van de handleiding Meten inhoudelijke nalevingskosten bestaande regelgeving.
Een aantal factoren compliceert de berekening van de administratieve
lasten en de nalevingskosten. Zo verschilt het per accountantsorganisatie
of er interne of juist externe ondersteuning wordt ingeschakeld om de
bedrijfsvoering in lijn te brengen met de wettelijke normen, wat van
invloed is op de hoogte van de kosten. Hierdoor kunnen de gemiddelde
geschatte administratieve lasten en nalevingskosten afwijken van de
kosten en lasten die drukken op een individuele accountantsorganisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

15

Daarnaast hangen de effecten voor het bedrijfsleven en toezichtkosten
direct samen met de bewegingen in de markt: hoe meer accountantsorganisaties, hoe hoger de effecten voor het bedrijfsleven en omgekeerd.
Uitgangspunt bij de implementatie van de wijzigingsrichtlijn is om de
administratieve lasten zo beperkt mogelijk te houden. De richtlijn zorgt er
echter voor dat een groot aantal normen wordt geharmoniseerd. In die zin
is er (op een beperkt aantal keuzemogelijkheden voor lidstaten na) weinig
ruimte voor alternatieven.
De implementatie van de wijzigingsrichtlijn zal leiden tot initiële lasten en
structurele effecten voor het bedrijfsleven. Het gaat hierbij om de kosten
die samenhangen met de aanpassing van de bedrijfsvoering opdat de
normen van deze wijzigingsrichtlijn worden nageleefd. Daarbij geldt wel
dat een groot deel van de geregelde onderwerpen in de praktijk al
onderdeel vormen van de bestaande bedrijfsvoering van accountantsorganisaties (op grond van bestaande wettelijke eisen of als gevolg van de
door de NBA vastgestelde beroepsreglementering). De eisen neergelegd
in artikel 21 (ter zake van de professioneel-kritische instelling)en artikel 22
(ter zake van de onafhankelijkheid en objectiviteit) van de richtlijn zijn
bijvoorbeeld slechts gedeeltelijk aanvullend ten opzichte van de
bestaande eisen en de bestaande beroepsreglementering en zullen
derhalve slechts leiden tot geringe aanvullende administratieve lasten of
nalevingskosten. Verondersteld mag immers worden dat deze normen
grotendeels worden toegepast in de bestaande bedrijfsvoering van
accountantsorganisaties. Veel van de eisen zullen daarnaast worden
uitgewerkt bij algemene maatregel van bestuur. Dit zal gebeuren door
wijziging van het Bta. Zo de uitwerking van specifieke verplichtingen leidt
tot administratieve lasten/nalevingskosten, zal dit bij de wijziging van dit
besluit in kaart worden gebracht. De overige initiële en structurele
effecten voor het bedrijfsleven zijn hierna afzonderlijk weergegeven.
Initiële effecten bedrijfsleven
Op grond van het nieuwe artikel 24bis van de richtlijn dienen accountantsorganisaties gedragsregels en procedures vast te leggen om te
waarborgen dat belangrijke controletaken niet op zodanige wijze worden
uitbesteed dat dit afbreuk doet aan de kwaliteitsbeheersing of een
belemmering vormt voor adequaat toezicht op de naleving van de wet of
de EU-verordening. Deze verplichting wordt geïmplementeerd in
artikel 18a Wta. Daarnaast dient de accountantsorganisatie, gelet op
hetgeen is bepaald in artikel 24bis, onderdeel j, van de richtlijn een
passend beloningsbeleid vast te stellen. De vastlegging van deze
procedures c.q. dit beleid zal nalevingskosten veroorzaken bij de
individuele accountantsorganisatie. Indien iedere accountantsorganisatie
een externe accountant 160 uur moet laten besteden aan de vastlegging
van deze procedures/dit beleid tegen een intern uurtarief van € 58,–, zijn
de nalevingskosten (160 x € 58,– = € 9.280,– per accountantsorganisatie.
Er zijn in Nederland 412 accountantsorganisaties die beschikken over een
vergunning om wettelijke controles uit te voeren. De integrale nalevingskosten zijn dan ook geschat op € 4.000.000,– (€ 9.280,– x 412 =
€ 3.823.360,–). De meerkosten (alle kosten die accountantsorganisaties
moeten maken vanwege wettelijke inhoudelijke verplichtingen, die
bedrijfsvreemd zijn) zijn beperkt, omdat veel accountantsorganisaties nu
ook al beschikken over vergelijkbare gedragsregels, procedures en beleid
ten behoeve van de kwaliteitsbeheersing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

16

Structurele effecten bedrijfsleven
Het wetsvoorstel zorgt voor nalevingskosten voor controlecliënten. Op
grond van het gewijzigde artikel 28 van de richtlijn dient externe
accountant in de controleverklaring tevens in te gaan op materiële
onzekerheden die verband houden met gebeurtenissen of omstandigheden die gerede twijfel kunnen doen rijzen over het vermogen van de
rechtspersoon om haar bedrijfsactiviteiten voort te zetten. Daarnaast dient
de vestigingsplaats van de accountantsorganisatie te worden vermeld.
Het artikel wordt geïmplementeerd in artikel 2:393, vijfde lid, van het
Burgerlijk wetboek. Het vermelden van de materiële onzekerheden zal tot
nalevingskosten leiden. Verwacht wordt dat hier per controleopdracht
gemiddeld 4 uur aan zal moeten worden besteed. Indien wordt gerekend
met een gemiddeld uurtarief voor de externe accountant van € 125,–, dan
zijn de meerkosten per wettelijke controle € 500,–. De verplichting geldt
voortaan voor alle 21.400 wettelijke controles. Voor zover sprake is van
een wettelijke controle bij een oob (in Nederland circa 1.200), vloeit de
verplichting echter ook voort uit artikel 10 van de EU-verordening. In
zoverre is geen sprake van meerkosten. De integrale meerkosten voor het
bedrijfsleven zijn dan ook (€ 500,– x 20.200 =) € 10.100.000,–.
6. Toezichtkosten
De implementatie van de wijzigingsrichtlijn en de aanpassing van
wetgeving als gevolg van de EU-verordening zal extra kosten met zich
meebrengen voor de AFM om adequaat toezicht op grond van de nieuwe
eisen te kunnen houden. Uitgangspunt voor de inschatting van de
toezichtkosten naar aanleiding van dit wetsvoorstel is de huidige situatie.
Op dit moment besteedt de AFM in totaal aan het toezicht 50.000 uur aan
413 accountantsorganisaties (waaronder ook accountantsorganisaties die
oob’s controleren).
Initiële toezichtkosten
In de periode van medio 2014 (bekendmaking van de wijzigingsrichtlijn en
EU-verordening) tot medio 2016 (inwerkingtreding van de wijzigingsrichtlijn en EU-verordening) maakt de AFM initiële toezichtkosten. Deze
bestaan uit voorbereidingskosten, zoals de betrokkenheid van de
toezichthouder bij de voorbereiding van wet- en regelgeving, inrichting
van nieuwe bedrijfsprocessen en het opleiden van personeel. Deze
voorbereidingen bedragen 0,7 fte voor de AFM. De gemiddelde kosten
per fte bij de AFM bedragen € 171.000. De initiële toezichtkosten
bedragen dan ook (0,7 fte x 2 jaar x € 171.000 =) ongeveer € 240.000.
Structurele toezichtkosten
De schatting van de toezichtkosten na de initiële periode is gebaseerd op
het hele scala aan relevante bevoegdheden voor het toezicht door de
AFM. Aangezien de wijzigingsrichtlijn vooral bestaande nationale normen
verfijnt of aanscherpt, behelst de implementatiewet een beperkt aantal
nieuwe bevoegdheden voor de AFM. De AFM verwacht jaarlijks 1,5 fte
meer te besteden aan de uitvoering van de bevoegdheden uit de
implementatiewet. De gemiddelde kosten per fte bij de AFM bedragen
€ 171.000. De toename van de structurele toezichtkosten bedragen dan
ook (1,5 fte x € 171.000 =) ongeveer € 255.000.
Voor zover de AFM meer overtredingen van de als gevolg van de
implementatie verfijnde dan wel aangescherpte normen constateert en
handhaaft, kunnen de toezichtkosten verder toenemen. Deze toename van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

17

de toezichtkosten is daarmee afhankelijk van het handelen van de
accountantsorganisaties.
7. Bespreking reacties consultatieversie
Een voorontwerp van het wetsvoorstel is op 28 april 2015 voor vier weken
voor een openbare consultatie gepubliceerd. De volgende partijen hebben
een schriftelijke reactie gegeven op het gepubliceerde voorontwerp: de
NBA, KPMG, de Vereniging VEB NCVB (VEB), Eumedion, SRA, de AFM,
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (PWC), Ernst & Young
Accountants LLP (EY), de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht
van de Nederlandse Orde van Advocaten en Koninklijke Notariële
Beroepsorganisaties (Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht),
Mazars en VNO-NCW.
In enkele consultatiereacties is aandacht gevraagd voor het begrippenkader dat gebruikt wordt in de richtlijn, de EU-verordening en het
wetsvoorstel.
De NBA heeft in dat verband opgemerkt dat het begrip auditkantoor uit de
richtlijn mede een vergunninghoudende accountantsorganisatie in de zin
van de Wta omvat. Het gebruik van deze twee verschillende begrippen
naast elkaar zou volgens de NBA tot verwarring kunnen leiden. Er is voor
gekozen om de begrippen auditkantoor en accountantsorganisatie in de
Nederlandse wetgeving naast elkaar te blijven gebruiken om een
onderscheid te maken tussen accountantsorganisaties met een
vergunning van de AFM en auditkantoren met een vergunning van de
toezichthoudende instantie uit een andere lidstaat. Dit onderscheid is
nodig omdat bepaalde bepalingen uit de Wta zich enkel richten tot
accountantsorganisaties met een vergunning van de AFM. Het gebruik
van deze twee begrippen naast elkaar laat onverlet dat een vergunninghoudende accountantsorganisatie in de zin van de Wta ook kwalificeert als
een auditkantoor in de zin van de richtlijn en bijgevolg de bepalingen uit
de EU-verordening die zich tot auditkantoren richten, dient na te leven. De
toelichting is aangepast om dit nader te verduidelijken.
De NBA, SRA en EY hebben de aandacht gevestigd op de definitie van
wettelijke controle. In Nederland worden ook andere controles van
financiële verantwoordingen aangemerkt als wettelijke controle. Deze zijn
genoemd in de bijlage bij de wet. Hierdoor zijn de eisen die de wet stelt
aan externe accountants en accountantsorganisaties mede van toepassing
op de controle van financiële verantwoordingen in de (semi-)publieke
sector. De richtlijn staat hier niet aan in de weg.
Daarnaast werd in enkele consultatiereacties aandacht gevraagd voor de
definities van wettelijke auditor en voornaamste vennoot uit de richtlijn.
Beide definities uit de richtlijn zijn ongewijzigd gebleven en geven daarom
geen aanleiding tot aanpassing van de definities in de Wta. In de
Nederlandse context laten beide definities zich vertalen met het begrip
externe accountant.
Tevens is door de NBA voorgesteld om het begrip controleverklaring,
zoals dit is gedefinieerd in de richtlijn, over te nemen in de wet. Hiervoor
is niet gekozen, omdat de term accountantsverklaring in de Wta (een
schriftelijke mededeling inhoudende de uitkomst van een wettelijke
controle) een andere definitie kent dan het begrip controleverklaring in de
richtlijn. Dat in de praktijk veelal wordt gesproken van «controleverklaring», doet hier niet aan af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

18

De NBA heeft opgeroepen om de keuzes ten aanzien van de in richtlijn en
EU-verordening geboden lidstaatopties toe te lichten. In vervolg daarop is
deze toelichting aangepast en is een aantal lidstaatopties nader toegelicht.
Daarnaast zullen artikelen uit de wijzigingsrichtlijn en de EU-verordening,
die lidstaatopties bevatten, worden uitgewerkt in het Bta. Deze uitwerking
biedt de mogelijkheid om keuzes te maken en nader toe te lichten. SRA
heeft aangedrongen op consultatie van een concept van dit besluit. Een
concept van de wijziging van het Bta zal worden geconsulteerd.
De NBA, SRA, EY, de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht,
Eumedion en de VEB hadden vragen over het toezicht van de AFM op
grond van artikel 19a. In vervolg hierop is de artikelsgewijze toelichting
aangevuld.
De NBA heeft aandacht gevraagd voor de bepalingen die zien op de
toelating van wettelijke auditors uit andere lidstaten. Naar aanleiding van
deze opmerkingen van de NBA is het wetsvoorstel op dit punt aangepast.
Zo worden naast de verklaring van vakbekwaamheid van de CEA geen
andere eisen gesteld aan de inschrijving van een wettelijke auditor uit een
andere lidstaat als externe accountant in het register van de AFM. Er
wordt niet langer als voorwaarde gesteld dat een wettelijke auditor zich
eerst als RA of AA bij de NBA moet laten inschrijven.
De NBA heeft voorgesteld om de tekst van artikel 20, derde lid, van het
voorstel aan te passen, zodat deze beter aansluit bij de tekst van artikel 23,
vijfde lid, van de richtlijn. Deze suggestie is niet overgenomen. Op grond
van de richtlijn dient de vertrekkende accountantsorganisatie aan de
opvolgende accountantsorganisatie toegang te verlenen tot alle relevante
informatie aangaande de controlecliënt en tot de meest recente wettelijke
controle van de controlecliënt. In het derde lid van artikel 20 van de Wta is
op dit moment al geregeld dat de vertrekkende accountantsorganisatie
aan de opvolgende accountantsorganisatie toegang verleent tot alle
relevante informatie aangaande de controlecliënt. De informatie met
betrekking tot de meest recente controle maakt hier onderdeel van uit. Om
te verduidelijken dat geen inhoudelijke wijziging is beoogd, is aan
artikel 20, derde lid, toegevoegd dat de gewezen accountantsorganisatie
toegang dient te geven tot alle relevante informatie met betrekking tot de
controlecliënt, «waaronder de meest recente wettelijke controle van die
controlecliënt».
Door meerdere respondenten is commentaar geleverd op artikelen 19 en
25a van het voorstel. In deze artikelen wordt de onafhankelijkheid van de
accountantsorganisatie respectievelijk externe accountant geregeld. De
SRA merkt op dat er in de formulering van artikel 19, eerste lid, ten
onrechte van uit wordt gegaan dat de accountantsorganisatie verantwoordelijk is voor het verrichten van een wettelijke controle, terwijl dit in de
structuur van de Wta de verantwoordelijkheid voor de wettelijke controle
een taak van de externe accountant is. In het eerste lid wordt echter niets
bepaald ten aanzien van de verantwoordelijkheid voor de wettelijke
controle maar ten aanzien van het verrichten van een wettelijke controle,
welke volgens de Wta een taak is van de accountantsorganisatie. De SRA
merkt bij artikel 25a, derde lid, op dat het niet de verantwoordelijkheid van
de externe accountant is om een wettelijke controle te accepteren of te
beëindigen, maar die van de accountantsorganisatie. In de wijzigingsrichtlijn is hierover opgenomen dat een externe accountant of een
accountantskantoor af dient te zien van wettelijke controle indien – kort
gezegd – diens onafhankelijkheid in het gedrang komt. Voor de externe
accountant is de tekst wat betreft acceptatie en beëindiging van de
wettelijke controle naar aanleiding van het commentaar zo aangepast dat
de externe accountant in een dergelijk geval geen betrokkenheid bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

19

opdracht tot wettelijke controle accepteert of zijn betrokkenheid daarbij
beëindigt.
De NBA en de SRA merken op dat in artikel 21, tweede lid, onderdeel c, de
reikwijdte van de personen waarvoor voorkomen moet worden dat diens
onafhankelijkheid in het gedrang komt, deels te ruim is opgesteld, nu de
wijzigingsrichtlijn het heeft over een natuurlijke persoon die zich in een
positie bevindt waardoor hij de uitkomsten van de wettelijke controle kan
beïnvloeden, terwijl in artikel 21, tweede lid, onderdeel c, wordt gesproken
over personen werkzaam onder de verantwoordelijkheid van de accountantsorganisatie. De tekst van het betreffende onderdeel is nu zo
aangepast dat duidelijk wordt dat het moet gaan om personen werkzaam
onder de verantwoordelijkheid van de accountantsorganisatie die zich in
een positie bevinden waardoor zij de uitkomsten van de wettelijke
controle kunnen beïnvloeden.
Door PWC is verzocht om artikel 24 van de Wta, dat betrekking heeft op de
roulatieplicht van de externe accountant, te schrappen. Ook is verzocht de
toelichting op de wijziging van dit artikel te verduidelijken. Het
wetsvoorstel is aangepast in de zin dat wordt voorgesteld dat artikel 24,
tweede lid, komt te vervallen, omdat aansluiting wordt gezocht bij de
afkoelingsperiode van drie jaar, genoemd in artikel 17, zevende lid, van de
EU-verordening. De noodzaak voor het vastleggen van deze termijn in
nationale wetgeving is daarmee komen te vervallen. De toelichting is
hierop aangepast. Het resterende gedeelte van artikel 24 blijft gehandhaafd, omdat gebruik wordt gemaakt van de lidstaatoptie om te eisen dat
de externe accountant die verantwoordelijk is voor de uitvoering van een
wettelijke controle zijn werkzaamheden eerder beëindigd dan zeven jaar
na de datum van zijn benoeming. In de Wijzigingswet financiële markten
2016 wordt deze termijn verkort naar vijf jaar.
Door meerdere respondenten, waaronder KPMG, EY, de NBA en de AFM,
is aandacht gevraagd voor de aanpassing van artikel 24b van de Wta. Dit
artikel regelt, in aanvulling op het verbod van artikel 5 van de
EU-verordening, de scheiding tussen wettelijke controles en andere
werkzaamheden. In alle reacties werd verzocht om de reikwijdte van het
strengere Nederlandse verbod zoveel mogelijk in de huidige vorm te
laten. Naar aanleiding van deze reacties is het wetsvoorstel aangepast. Op
grond van artikel 24b, eerste lid, blijft het strengere Nederlandse verbod
gelden voor werkzaamheden die de accountantsorganisatie verleent aan
de oob en gelieerde entiteiten van de oob, ongeacht waar deze gelieerde
entiteiten zijn gevestigd. Op grond van het tweede lid, onderdeel a, blijft
het verbod ook van toepassing op werkzaamheden van de netwerkonderdelen van de accountantsorganisatie die in Nederland zijn gevestigd.
Anders dan met betrekking tot de accountantsorganisatie, geldt het
verbod van artikel 24b niet voor werkzaamheden die de netwerkonderdelen verrichten voor gelieerde entiteiten die in een derde land zijn
gevestigd en die door de oob worden beheerst. Voor deze werkzaamheden geldt de regeling van artikel 5, vijfde lid, van de EU-verordening.
Op grond van het tweede lid, onderdeel b, blijft het strengere Nederlandse
verbod ook gelden voor werkzaamheden die buitenlandse netwerkonderdelen van de accountantsorganisatie verrichten voor de oob en de
gelieerde entiteiten van de oob die in Nederland zijn gevestigd.
De bepalingen van de EU-verordening verzetten zich niet tegen de
voorgestelde reikwijdte van het verbod van artikel 24b. Wel wordt in
Europees verband overleg gevoerd over de toepassing van artikel 5 van
de EU-verordening en de nationale regelingen van de lidstaten, met het
oog op eventuele complicaties die zich kunnen voordoen in de toepassing
van het verbod wanneer meerdere lidstaten gebruik maken van de
mogelijkheid van artikel 5, tweede lid, van de EU-verordening om ook
andere dan in artikel 5, eerste lid, genoemde diensten te verbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

20

Nederland neemt actief deel aan dit overleg. Indien op dit punt een
gezamenlijke Europese benadering tot stand komt, zal nader bezien
moeten worden of artikel 24b verdere aanpassing behoeft.
Voorts is door de Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht
opgeroepen om artikel 25bis uit de richtlijn, dat bepaalt dat de wettelijke
controle geen zekerheid biedt omtrent de toekomstige levensvatbaarheid
van de gecontroleerde entiteit, te implementeren in de wet. Hoewel
artikel 25bis van de richtlijn, zoals hiervoor in paragraaf 2.3 is besproken,
bijdraagt aan het verkleinen van de verwachtingskloof, wordt geen
toegevoegde waarde gezien in een nieuw wetsartikel, omdat artikel 25bis
geen verplichtingen oplegt noch een duidelijke norm bevat.
Een aantal respondenten, waaronder de NBA, PWC, VNO-NCW, SRA, de
Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht en de VEB, heeft ten
aanzien van artikel 57 gewezen op het ingrijpende karakter van het
ontzeggen van de bevoegdheid aan bepaalde personen om een functie uit
te oefenen bij een accountantsorganisatie of een oob. Om die reden zou,
volgens deze partijen, deze bevoegdheid moeten worden toegekend aan
een rechterlijke instantie. De betreffende partijen gaan er bij hun
commentaar aan voorbij dat eenzelfde soort bevoegdheid op dit moment
al is toegekend aan de betreffende toezichthouder bij overtredingen door
een bank of beleggingsonderneming op grond van artikel 1:87 van de Wet
op het financieel toezicht. De bestuursrechtelijke rechtsgang bij een
besluit tot oplegging van deze sanctie biedt adequate rechtsbescherming.
Er is dan ook geen reden om in de Wta, anders dan in de Wft, deze
sanctiebevoegdheid te implementeren door het toekennen hiervan aan
een rechterlijke instantie in plaats van aan de AFM. Het voorgestelde
artikel is aangepast aan het voorgestelde artikel 1:87 (nieuw) van de Wet
op het financieel toezicht, zoals opgenomen in het concept wetsvoorstel
implementatie richtlijn markten voor financiële instrumenten 2014, dat
van 5 juni 2015 tot en met 6 juli 2015 geconsulteerd is. Hierdoor kan de
AFM de ontzegging alleen opleggen bij ernstige overtredingen. Tevens is
bepaald dat het gaat om het ontzeggen van de bevoegdheid om bepaalde
functies uit te oefenen.
De NBA, PWC, en de VEB hebben aandacht gevraagd voor artikel 58. Ten
eerste menen zij dat een afzonderlijke rechtsgang moet worden gecreëerd
voor het ontslag van een oob-accountantsorganisatie om wettelijke
controles te verrichten bij een controlecliënt. Echter, indien de AFM een
besluit neemt als bedoeld in dit artikel, staat een bestuursrechtelijke
rechtsgang open, met adequate waarborgen van rechtsbescherming.
Daarnaast werd verzocht om te bepalen dat de controlecliënt moet
worden gehoord voordat de AFM het besluit neemt, opdat de controlecliënt niet wordt overvallen door een dergelijk besluit. Dit is verwerkt in
een nieuw tweede lid, waarbij is bepaald dat de AFM tevens de accountantsorganisatie dient te horen. Tot slot werd gesteld dat artikel 38, derde
lid, onderdelen a en b, ten onrechte niet zijn geïmplementeerd. Dit
artikellid van de richtlijn voorziet in een rechtsgang voor ontslag van de
accountantsorganisatie door de daarin genoemde partijen. Onderdeel a
van dit artikel behoeft geen implementatie omdat op grond van
artikel 2:114a van het BW een of meer aandeelhouders die drie procent
van het aandelenkapitaal vertegenwoordigen gerechtigd zijn om het
ontslag van de accountant te agenderen voor de algemene vergadering
van aandeelhouders. Op grond van onderdeel b van artikel 38, derde lid,
moeten andere organen van de controlecliënt, wanneer deze in de
nationale wetgeving zijn omschreven, oob-accountantsorganisatie kunnen
ontslaan. Dit is geregeld in artikel 2:393, tweede lid, van het BW. Om de
hierboven genoemde redenen is het niet nodig om een aparte rechtsgang
te creëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

21

De NBA, KPMG en PWC hebben aandacht gevraagd voor de rechtsbescherming van accountantsorganisaties. De NBA meent dat de
verplichting in artikel 30quinquies van de richtlijn zou moeten worden
geïmplementeerd door een, zoals de NBA stelt, materiële beroepsmogelijkheid, in plaats van de huidige bestuursrechtelijke rechtsgang, welke
toetsing door de NBA als marginaal wordt ervaren. Daarbij wordt
verwezen naar de evaluatie van de Wta.6 In het Wta-evaluatierapport
wordt er op gewezen dat de doelmatigheid en de effecten van het toezicht
door de AFM niet eenvoudig te meten zijn. Dit hangt onder meer samen
met de risico-georiënteerde en op informele handhaving gebaseerde
toezichtstrategie van de AFM. De bestuursrechtelijke rechtsgang, die van
toepassing is op besluiten van de AFM, biedt voldoende adequate
rechtsbescherming. De bestuursrechter kan in de praktijk een besluit van
de AFM inhoudelijk toetsen. Zeker in het geval de AFM een bestuurlijke
boete heeft opgelegd naar aanleiding van een overtreding van een open
norm, zal de bestuursrechter bezien of het feitencomplex inderdaad leidt
tot overtreding van die norm. De rechter dient dergelijke besluiten te
toetsen aan het evenredigheidsbeginsel, in die zin
dat de rechter de verhouding tussen de ernst van de verweten overtreding
en de zwaarte van de opgelegde sanctie beoordeelt. De Afdeling
advisering van de Raad van State heeft in haar advies ten aanzien van het
onderhavige wetsvoorstel dan ook aangegeven dat zij er vanuit gaat dat
de bestuursrechter de proportionaliteit van besluiten tot toepassing van
deze en andere ingrijpende bevoegdheden van de AFM indringend zal
toetsen.
Er wordt thans geen aanleiding gezien om nieuwe vormen van rechtsbescherming, buiten de mogelijkheden die de Wta en de Algemene wet
bestuursrecht kennen, te introduceren.
Ten aanzien van artikel 67, vierde lid, wordt door de NBA opgemerkt dat in
het voorgestelde artikel niet uitdrukkelijk de beperking is opgenomen dat
de openbaarmaking slechts de naam betreft van de (rechts)persoon aan
wie de bestuurlijke boete is opgelegd. Deze beperking zou wel in
artikel 30quater, eerste lid, van de richtlijn zijn opgenomen waardoor het
niet mogelijk zou zijn dat de namen openbaar worden gemaakt van
eventueel betrokken accountants. Artikel 30quater, eerste lid, is echter niet
beperkt tot de publicatie van de naam van de (rechts)persoon aan wie het
besluit is opgelegd. Dat blijkt uit de term «waaronder» in de laatste
zinsnede van het eerste lid. Bovendien geldt dat de AFM een besluit
anoniem kan publiceren indien sprake is van een van de gevallen zoals
genoemd in onderdelen a tot en met d.
Ten aanzien van de aanvullende eisen, die worden toegevoegd aan
artikel 2:393 van het BW, is door de NBA gevraagd te verduidelijken
wanneer over de materiële onzekerheden, die verband houden met
gebeurtenissen of omstandigheden die gerede twijfel kunnen doen rijzen
of een rechtspersoon zijn werkzaamheden voort kan zetten, moeten
worden verklaard. In de artikelsgewijze toelichting bij artikel IV is
toegelicht dat daar niet over hoeft te worden verklaard als materiële
onzekerheden afwezig zijn. Ook is op verzoek van Eumedion, de VEB en
de NBA ingegaan op de wijziging van artikel 2:393 van het BW als gevolg
van de Uitvoeringswet richtlijn jaarrekening7.
Tot slot is door KPMG en de NBA aandacht gevraagd voor de partnerroulatie in de Wijzigingswet Financiële Markten 2016. Daarin wordt de termijn
van de externe accountant die verantwoordelijk is voor de wettelijke
6

«Bouwen aan vertrouwen. Evaluatie van de Wet toezicht accountantsorganisaties («Wta») door
de Erasmus Universiteit Rotterdam.
7
Kamerstukken II, 2014/15, 34 176, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

22

controles van oob’s aangepast van zeven naar vijf jaren. De voornoemde
partijen hebben een overgangstermijn bepleit. Hieraan zal gevolg worden
gegeven door alsnog een overgangstermijn op te nemen in de Wijzigingswet Financiële Markten 2016.
8. Transponeringstabel
Implementatie van richtlijn nr. 2014/56/EU van het Europees Parlement en
de Raad van de Europese Unie van 16 april 2014 tot wijziging van Richtlijn
2006/43/EG betreffende de wettelijke controles van jaarrekeningen en
geconsolideerde jaarrekeningen (PbEU 2014, L 158).
Daar waar is opgenomen «behoeft geen implementatie» is, waar mogelijk,
tussen haken vermeld in welk(e) bestaand(e) artikel(en) de betreffende
bepaling al is geïncorporeerd. Indien een bepaling in de richtlijn wordt
geïmplementeerd middels een nieuw artikel in de Nederlandse wetgeving
wordt in tweede kolom achter het betreffende artikel (nieuw) aangegeven.
Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 1, lid 1
Toevoeging aan artikel 1

Behoeft geen implementatie

Niet van toepassing (nvt)

Artikel 1, lid 2, a)
Definitie van wettelijke
controle

Behoeft geen implementatie
(artikelen 1, eerste lid, onderdeel
p, en 3 Wta)

Lidstaatoptie om controles
van kleine ondernemingen
en vrijwillige controles op
grond van nationaal recht
aan te wijzen als wettelijke
controles. Wta biedt de
mogelijkheid dit te doen
bij amvb, waarvan
(vooralsnog) geen gebruik
wordt gemaakt.

Artikel 1, lid 2, b)
Definitie van auditorganisatie van derde land

Artikel 1, eerste lid, onderdeel h,
Wta

nvt

Artikel 1, lid 2, c)
Definitie van auditor van
derde land

Artikel 1, eerste lid, onderdeel i,
Wta

nvt

Artikel 1, lid 2, d)
Definitie van bevoegde
autoriteiten

Behoeft geen implementatie
(definitie niet gebruikt in NL
context)

nvt

Artikel 1, lid 2, e)
Definitie van internationale
controlestandaarden
geschrapt (punt 11)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 1, lid 2, f)
Definitie van ooboob’s

Behoeft geen implementatie

Van de lidstaatoptie om
nationaal andere
categorieën ondernemingen, instellingen of
openbare lichamen aan te
wijzen als oob zal bij of
krachtens algemene
maatregel van bestuur
gebruik kunnen worden
gemaakt (is reeds mogelijk
ingevolge artikel 2 Wta).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

23

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 1, lid 2, g)
Definitie van een persoon
die geen beroepsbeoefenaar
is.

Artikel 47 Wta

nvt

Artikel 1, lid 2, h)
Nieuwe definities voor:
Kleine ondernemingen
Middelgrote ondernemingen
Lidstaat van herkomst
Lidstaat van ontvangst

Behoeft geen implementatie
(definities niet gebruikt in Wta)

nvt

Artikel 1, lid 3, a)
Wijziging artikel 3 lid 2
(aanwijzing bevoegde
autoriteit)

Artikel 5 Wta

nvt

Artikel 1, lid 3, b)
Wijziging artikel 3, lid 4
(stemrechten accountantsorganisaties)

Artikel 16a Wta

nvt

Artikel 1, lid 4
Nieuw artikel 3bis (erkenning van auditkantoren)

Artikelen 5, tweede lid, onderdeel
d, 11, eerste lid en 12e Wta
(nieuw)

De eisen ten aanzien van
de registratie zullen
worden gesteld bij of
krachtens algemene
maatregel van bestuur.

Artikel 1, lid 5
Wijziging artikel 5, lid 3
(doorhaling registratie)

Behoeft geen implementatie
(artikel 11, tiende lid, Wta)

nvt

Artikel 1, lid 6
Wijziging artikel 6 (samenwerking bevoegde
autoriteiten ivm convergentie)

Behoeft geen implementatie (de
richtlijn richt zich tot bevoegde
autoriteiten)

nvt

Artikel 1, lid 7
Wijziging artikel 8 (toetsing
theoretische kennis)

Behoeft geen implementatie
(artikel 46 Wab en artikel 2 Besluit
accountantsopleiding 2013)

nvt

Artikel 1, lid 8
Wijziging artikel 10
(praktijkopleiding)

Behoeft geen implementatie
(artikel 47 Wab en beroepsreglementering)

nvt

Artikel 1, lid 9
Wijziging artikel 13
(permanente scholing)

Behoeft geen implementatie
(artikel 13 richtlijn bevat geen
inhoudelijke wijziging)

nvt

Artikel 1, lid 10
Wijziging artikel 14
(toelating accountants uit
andere lidstaten)

Artikelen 11, tweede en derde lid,
en 27 Wta, artikel 54 Wab en
artikel 1, onderdeel a, Wtra

Op grond van de richtlijn
kunnen lidstaten procedures stellen voor de
toelating van auditors uit
andere lidstaten. Daarbij
kunnen lidstaten eisen dat
de betreffende auditor een
aanpassingsstage
doorloopt of een
bekwaamheidstoets
succesvol aflegt. Hierbij
wordt ervoor gekozen om
de in Nederland geldende
procedure, zoals vastgelegd in artikel 54 Wab te
behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

24

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 1, lid 11
Wijziging artikel 15, lid 1
(openbaar register)

Artikel 11 Wta

nvt

Artikel 1, lid 12
Wijziging artikel 17, lid 1
(registerinschrijving
accountantsorganisaties)

Bij AMvB (o.b.v. artikel 11, derde
lid, Wta)

Artikel 1, lid 13, a)
Aanhef artikel 21 beroepsethiek en professioneel
kritische instelling

Behoeft geen implementatie
(alleen titel bepaling wijzigt)

nvt

Artikel 1, lid 13, b)
Wijziging artikel 21, lid 2
(professioneel kritische
instelling)

Artikelen 21, tweede lid, onderdeel d en 25 Wta

nvt

Artikel 1, lid 14, a)
Wijziging artikel 22, lid 1
(onafhankelijkheid)

Artikelen 19, 21, lid 2 onderdeel c,
en 25a Wta

nvt

Artikel 1, lid 14, b)
Wijziging artikel 22, lid 2
(onafhankelijkheid,
financieel belang)

Bij AMvB (o.b.v. artikelen 19 lid 7
(nieuw) en 25a, lid 5 (nieuw)
Wta)/beroepsreglementering

nvt

Artikel 1, lid 14, c)
Wijziging artikel 22, lid 4
(onafhankelijkheid, afzien
van deelname wettelijke
controle)

Bij AMvB (o.b.v. artikelen 19 lid 7
(nieuw) en 25a, lid 5 (nieuw)
Wta)/beroepsreglementering

nvt

Artikel 1, lid 14, d)
Artikel 22 (onafhankelijkheid), nieuwe leden 5
(geschenken en gunsten) en
6 (fusie en overname)

Lid 5 bij AMvB
Lid 6 bij AMvB (o.b.v. artikelen 19
lid 7 (nieuw) en 25a, lid 5 (nieuw)
Wta)/beroepsreglementering

nvt

Artikel 1, lid 15
Nieuw artikel 22bis
(dienstverband bij gecontroleerde entiteiten)

Artikel 29a Wta voor wat betreft
externe accountants

nvt

Artikel 1, lid 16
Nieuw artikel 22 ter
(voorbereiding wettelijke
controle en beoordeling
bedreigingen onafhankelijkheid)

Bij AMvB (o.b.v. artikel 18 Wta)

nvt

Artikel 1, lid 17, a)
Wijziging artikel 23, lid 2
(geheimhouding en
beroepsgeheim, Vo
toegevoegd)

Behoeft geen implementatie
(schept geen rechtstreekse
verplichting)

nvt

Artikel 1, lid 17, b)
Wijziging artikel 23 lid 3
(geheimhouding en
beroepsgeheim)

Artikel 20, lid 3, Wta

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

25

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 1, lid 17, c)
Wijziging artikel 23, nieuw
lid 5 (vertrouwelijkheid en
beroepsgeheim ivm
derdelanden)

Artikel 20, leden 4 en 5 (grondslag
gecreëerd om deel van wijziging
richtlijn bij AMvB te regelen)
Artikel 26, lid 5, Wta

nvt

Artikel 1, lid 18
Nieuw artikel 24bis (interne
organisatie)

Artikelen 18a (nieuw), 18b (nieuw)
en 21a Wta en bij AMvB (obv
artikelen 18, lid 3, en 21, lid 2,
Wta).

nvt

Artikel 1, lid 19
Nieuw artikel 24ter
(organisatie van het werk)

Bij AMvB (obv artikelen 18, lid 3,
en 21, lid 2, Wta)

Van lidstaatoptie om
accountantsorganisatie vrij
stellen van meldplicht
aangaande kleine
inbreuken wordt geen
gebruik gemaakt.

Artikel 1, lid 20
Nieuw artikel 25bis
(reikwijdte van wettelijke
controle)

Behoeft geen implementatie
(schept geen rechtstreekse
verplichting)

Artikel 1, lid 21
Wijziging van artikel 26
(controlestandaarden)

Artikel 25 Wta

Artikel 1, lid 22
Wijziging van artikel 27
(wettelijke controle
geconsolideerde jaarrekeningen)

Bij AMvB (o.b.v. artikel 18, derde
lid, Wta)

Artikel 1, lid 23
Wijziging van artikel 28
(controleverklaring)

Artikel 2:393, vijfde lid, BW

Artikel 1, lid 24, a)
Wijziging artikel 29, lid 1
(kwaliteitsborgingsstelsel,
onafhankelijkheid en
frequentie kwaliteitsbeoordeling)

Artikel 48a Wta

Artikel 1, lid 24, b)
Wijziging artikel 29, lid 2
(kwaliteitsborgingsstelsel,
selectie beoordelaars)

Artikel 49a Wta (nieuw)

Artikel 1, lid 24, c)
Wijziging artikel 29, nieuw
lid 3 (kwaliteitsborgingsstelsel, kwaliteitsbeoordeling
kleine en middelgrote
ondernemingen)

Artikel 48a, vierde lid, Wta

Artikel 1, lid 25
Wijziging hoofdstuk VII
onderzoeken en sancties

nvt

Artikel 30 (onderzoeks- en
sanctieregelingen)

Artikelen 52, 53, 54 en 64 Wta

Artikel 30bis (sanctiebevoegdheden)

Artikelen 19a (nieuw), 52, 54, 57
(nieuw), 58 (nieuw), en 64 Wta

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

26

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Artikel 30ter (effectieve
toepassing van sancties)

Artikelen 3:4 en 5:46 Awb,
artikel 55, eerste en derde lid, Wta
en artikel 4 Besluit bestuurlijke
boetes financiële sector

Artikel 30 quater (bekendmaking van sancties en
maatregelen)

Artikelen 67, 68 en 69 Wta

Artikel quinquies
(recht van beroep)

Hoofdstukken 6, 7 en 8 Awb

Artikel 30 sexies
(melding van inbreuken)

Artikel 21, tweede lid, onderdeel
b, Wta en 32 Bta

Artikel 30septies
(uitwisseling van informatie)

Artikelen 63l (nieuw) en 63m Wta
(nieuw)

Artikel 1, lid 26, a)
Wijziging artikel 32, lid 1
(doeltreffend stelsel van
publiek toezicht)

Hoofdstuk 5 Wta

nvt

Artikel 1, lid 26, b)
Wijziging van artikel 32, lid 3
(besturing bevoegde
autoriteit publiek toezicht)

Artikel 47 Wta

nvt

Artikel 1, lid 26, c)
Wijziging van artikel 32, lid 4
(eindverantwoordelijkheid
bevoegde autoriteit publiek
toezicht)

Hoofdstuk 5 Wta

De AFM is al eindverantwoordelijke toezichthouder. Dit geldt ook voor de
permanente educatie, op
grond van artikel 19, eerste
lid, Wab jo. artikel 35 Bta
en artikelen 14 en 25 Wta.

Artikel 1, lid 26, d)
Wijziging van artikel 32,
nieuwe leden 4bis (aanwijzing bevoegde autoriteiten)
en 4ter (delegatie van taken)

Hoofdstuk 5 Wta

nvt

Artikel 1, lid 26, e)
Wijziging van artikel 32,
leden 5 tot 7 (bevoegdheden, transparantie en
financiering)

Artikel 47, tweede lid, 49 Wta en
Wet bekostiging financieel
toezicht

nvt

Artikel 1, lid 27, a)
Wijziging van artikel 34, lid 1
(toezicht op auditkantoren
die wettelijke controles in
een andere lidstaat
verrichten)

Artikel 12f Wta (nieuw)

nvt

Artikel 1, lid 27, b)
Wijziging van artikel 34,
leden 2 en 3 (wederzijdse
erkenning regelingen tussen
lidstaten)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 1, lid 27, c)
Wijziging van artikel 34,
nieuw lid 4 (wederzijdse
erkenning regelingen tussen
lidstaten)

Artikel 4a Wta (nieuw)

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

27

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Artikel 1, lid 28
Artikel 35 (aanwijzing
bevoegde autoriteiten)
geschrapt

Behoeft geen implementatie
(bestaande aanwijzing bevoegde
autoriteiten geschrapt)

Artikel 1, lid 29, a)
Wijziging artikel 36, lid 1
(samenwerking bevoegde
toezichthoudende autoriteiten)

Artikelen 63f en 63g Wta

nvt

Artikel 1, lid 29, b)
Wijziging artikel 36, lid 3
(uitwisseling vertrouwelijke
informatie en beroepsgeheim)

Artikel 63a Wta

nvt

Artikel 1, lid 29, c)
Wijziging artikel 36, lid 4
(uitwisseling informatie)

Artikel 63f Wta

nvt

Artikel 1, lid 29, d)
Wijziging artikel 36, nieuw
lid 4bis (uitwisseling
informatie met andere
autoriteiten)

Artikel 63m Wta

nvt

Artikel 1, lid 29, e)
Wijziging artikel 36, lid 6
(uitzonderingsgronden
uitwisseling informatie met
andere autoriteiten)

Artikel 63h Wta

nvt

Artikel 1, lid 29, f)
Wijziging artikel 36, lid 7
geschrapt

Behoeft geen implementatie
(bevoegdheid Commissie)
geschrapt

nvt

Artikel 1, lid 30
Wijziging artikel 37, nieuw
lid 3 (benoeming externe
accountant door AVA)

Art 2:393, tweede lid, van het BW

nvt

Artikel 1, lid 31
Wijziging artikel 38, nieuw
lid 3 (ontslag externe
accountant)

Artikelen 2:114a en 2:393, tweede
lid, van het BW, 58 Wta en 1:78
Wft

nvt

Artikel 1, lid 32
Wijziging Hoofdstuk X
Auditcomité
Artikel 39 (Auditcomité)

Bij AMvB (o.b.v. artikel 21a Wta)

nvt

Artikel 1, lid 33, a)
Wijziging artikel 45, lid 1,
(registerinschrijving
accountantsorganisaties uit
derdelanden)

Artikel 12c, eerste lid, onderdeel a,
Wta

nvt

Artikel 1, lid 33, b)
Wijziging artikel 45, lid 5
(toezicht accountantsorganisaties uit derdelanden)

Artikel 12c, eerste lid, onderdelen
c en d, Wta

nvt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

28

Wijzigingsrichtlijn

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 1, lid 33, c)
Wijziging artikel 45, lid 1,
nieuw lid 5bis (registerinschrijving accountants uit
derdelanden)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 1, lid 33, d)
Wijziging artikel 45, lid 6
(uitvoeringshandelingen ikv
derdelandenbeleid)

Behoeft geen implementatie
(betreft bevoegdheden Europese
Commissie)

nvt

Artikel 1, lid 34
Wijziging artikel 46, lid 2
(uitvoeringshandelingen
voorwaarden gelijkwaardigheid ikv derdelandenbeleid)

Behoeft geen implementatie
(betreft bevoegdheden Europese
Commissie)

nvt

Artikel 1, lid 35, a)
Wijziging artikel 47, lid 1
(informatie-uitwisseling
autoriteiten derdelanden)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 1, lid 35, b)
Wijziging artikel 47, lid 2
(informatie-uitwisseling
autoriteiten derdelanden)

Artikel 63j, derde lid, onderdeel b,
Wta

nvt

Artikel 1, lid 35, c)
Wijziging artikel 47, lid 2
(informatie-uitwisseling
autoriteiten derdelanden)

Artikel 63j, derde lid, onderdelen
c, d en f, Wta

nvt

Artikel 1, lid 35, d)
Wijziging artikel 47, lid 3
(uitvoeringshandelingen
samenwerking autoriteiten
derdelanden)

Behoeft geen implementatie
(betreft bevoegdheden Europese
Commissie)

nvt

Artikel 1, lid 35, e)
Artikel 47, lid 5 geschrapt

Behoeft geen implementatie
(betreft bevoegdheden Europese
Commissie)

Artikel 1, lid 36
Wijziging artikel 48, leden 1
en 2 (comité)

Behoeft geen implementatie
(Europese Commissie wordt
bijgestaan door een comité)

Artikel 1, lid 37
Nieuw artikel 48bis
(uitoefening van bevoegdheidsdelegatie)

Behoeft geen implementatie
(betreft bevoegdheden Europese
Commissie)

Artikel 1, lid 38
Artikel 49 (wijziging
richtlijnen 78/660/EEG en
83/349/EEG) geschrapt
Artikel 2 (omzetting)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 3 (inwerkingtreding)

Behoeft geen implementatie

nvt

Artikel 4 (adressaten)

Behoeft geen implementatie

nvt

Hieronder wordt tevens een transponeringstabel opgenomen voor wat
betreft de EU-verordening. In beginsel heeft de EU-verordening rechtstreekse werking en hoeft derhalve niet geïmplementeerd te worden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

29

Nederlandse wetgeving. Implementatie van de EU-verordening is slechts
noodzakelijk in de zin dat in nationale regelgeving bepalingen moeten
worden opgenomen betreffende sanctionering, rechtsbescherming en
aanwijzing van met de uitvoering van de EU-verordening belaste
instanties en met de EU-verordening strijdige regelgeving moet worden
aangepast. Gelet hierop worden in onderstaande tabel enkel de
bepalingen uit de EU-verordening opgenomen, voor zover zij tot
aanpassingen in nationale wetgeving leiden of beleidsruimte bevatten.
EU-verordening

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 4, tweede lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om toezichthouder vrijstelling te
kunnen laten verlenen van
honoraria vereisten in
artikel 4 (algemene deel
van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.1)

Artikel 4, vierde lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om strengere
eisen te stellen aan
honoraria (algemene deel
van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.1)

Artikel 5, tweede lid

Artikel 24b Wta

Artikel 6

Artikel 24a Wta geschrapt

Artikel 7

Artikel 26, tweede lid, Wta

Artikel 8

Aanpassing Bta

Artikel 10

Artikel 19a Wta

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie in artikel 10,
tweede lid, van de
EU-verordening om
nadere eisen te kunnen
stellen aan inhoud
controleverklaring voor
oob’s (artikelsgewijze
toelichting bij artikel IV)

Artikel 11

Artikel 21a Wta

Er wordt geen gebruik
gemaakt van lidstaatoptie
om te verplichten dat
aanvullende verklaring
tevens wordt ingediend bij
leidinggevend / toezichthoudend orgaan van
gecontroleerde entiteit of
aan derden. Ook worden
geen aanvullende eisen
gesteld aan de inhoud van
de aanvullende verklaring
(algemene deel van
memorie van toelichting,
paragraaf 3.2.5)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

Gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om andere
diensten te verbieden
(algemene deel van
memorie van toelichting,
paragraaf 3.2.2)

30

EU-verordening

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

Artikel 12, eerste lid

Artikelen 20 en 26 Wta

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om de
accountant te verplichten
informatie, waarvan hij
kennis neemt bij de
wettelijke controle van een
oob, te delen met de
toezichthouder van de
controlecliënt (algemene
deel van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.3)

Artikel 15

Artikel 10 Bta

Gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om bewaartermijn te verlengen.

Artikel 16, zevende lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om een
minimum te stellen aan
aantal te benoemen
accountantsorganisaties of
externe accountants

Artikel 16, achtste lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie in het kader
van benoemingscomité

Artikel 17, tweede lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie (algemene
deel van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.4)

Artikel 17, vierde lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om maximale
duur van de wettelijke
controleopdracht te
verlengen (algemene deel
van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.4)

Artikel 17, zesde lid

Geen gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om maximale
duur van de wettelijke
controleopdracht te
verlengen (algemene deel
van memorie van
toelichting, paragraaf
3.2.4)

Artikel 17, zevende lid

Artikel 24, eerste lid, Wta
(Wijzigingswet financiële markten
2016)
Artikel 24, tweede lid, Wta
geschrapt

Artikel 20

AFM belast met uitvoering en
handhaving van de
EU-verordening
Artikelen 49 en 51a Wta

Artikel 24

Artikel 31 Wta

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

Gebruik gemaakt van
lidstaatoptie om partnerroulatie te verkorten
(algemene deel van
memorie van toelichting,
paragraaf 3.2.4)

Tuchtrecht is gedelegeerd
aan de Accountantskamer.

31

EU-verordening

Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), Wet op het
accountantsberoep (Wab),
Burgerlijk Wetboek (BW), Besluit
toezicht accountantsorganisaties
(Bta), of beroepsreglementering

Artikel 28

Artikel 48a, vijfde lid, Wta

Artikel 30 richtlijn

Op grond van artikel 30 richtlijn
dient de AFM ook sancties op te
kunnen leggen op grond van
overtreding van de
EU-verordening. Dit is verwerkt in
de artikelen 52, 53, 54 en 64 Wta

Artikel 36

Artikelen 63j, vijfde lid, en 63k Wta

Omschrijving beleidsruimte en toelichting op
keuzen bij invulling van
beleidsruimte

II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I Wet toezicht accountantsorganisaties
A
In verband met de implementatie van de richtlijn en de EU-verordening
wordt een definitie toegevoegd van de EU-verordening en worden een
aantal definities aangepast.
De wijziging van de definitie van externe accountant verwerkt artikel 3bis
van de richtlijn en beoogt te verduidelijken dat een externe accountant
verbonden kan zijn aan een accountantsorganisatie of een auditkantoor.
De definitie van auditorganisatie van een derde land in de richtlijn wordt
aangepast. Entiteiten die in een andere lidstaat in overeenstemming met
artikel 3 zijn toegelaten tot het verrichten van controles als bedoeld in
artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn, worden niet meer aangemerkt als
auditorganisaties van een derde land. De definitie van auditorganisatie
van een derde land in de Wta wordt dienovereenkomstig aangepast.
De definitie van auditor van een derde land in de richtlijn wordt
aangepast. Op grond van de gewijzigde definitie kwalificeert een persoon
niet meer als een auditor van een derde land indien hij is toegelaten tot
het verrichten van controles als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de
richtlijn in een lidstaat. De definitie van auditor van een derde land in de
Wta wordt dienovereenkomstig aangepast.
B
Artikel 4a verwerkt artikel 34, vierde lid, van de richtlijn. Op grond van
artikel 4a van de Wta vallen accountantsorganisaties die in Nederland zijn
toegelaten tot het verrichten van wettelijke controles onder het toezicht
van de AFM met betrekking tot controles van financiële overzichten van
vennootschappen met zetel in een staat die geen lidstaat is, waarvan
effecten als bedoeld in artikel 45, eerste lid, van de richtlijn zijn toegelaten
tot een gereglementeerde markt in een andere lidstaat. Artikel 4a van de
Wta geeft aan welke bepalingen van de Wta van toepassing zijn op deze
accountantsorganisaties voor wat betreft de controles van financiële
overzichten als bedoeld in artikel 45, eerste lid, van de richtlijn. Uit
artikel 34, vierde lid, van de richtlijn vloeit ook voort dat controles als
bedoeld in artikel 45, eerste lid, van de richtlijn, met betrekking tot
vennootschappen met zetel in een staat die geen lidstaat is, waarvan
effecten zijn toegelaten tot een gereglementeerde markt in Nederland, niet
onder het toezicht van de AFM vallen, indien de controles worden
uitgevoerd door een persoon of entiteit die is toegelaten tot het verrichten
van controles in een andere lidstaat. Op deze controles dient toezicht te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

32

worden gehouden door de toezichthoudende instanties in die andere
lidstaat. Indien de AFM inzage in specifieke dossiers wenst, zal de AFM
informatie met betrekking tot deze dossiers kunnen inwinnen bij de
toezichthoudende instantie in de andere lidstaat. De in de richtlijn
opgenomen bepalingen voor samenwerking tussen toezichthouders
maken een dergelijke uitwisseling van gegevens mogelijk. Nederlandse
accountantsorganisaties die controles van jaarrekeningen verrichten van
vennootschappen die in derde landen zijn gevestigd en waarvan de
effecten in een andere lidstaat worden verhandeld op een gereglementeerde markt, vallen voor die controle wel onder artikel 4a.
C
Deze wijziging verwerkt artikel 3bis van de richtlijn. Op grond van het
gewijzigde artikel 5, tweede lid, geldt de vergunningsplicht niet voor
auditkantoren die voldoen aan de voorwaarden van artikel 12e van de
Wta.
D
De wijziging van de artikel 11, eerste lid, verwerkt artikel 3bis van de
richtlijn. Deze wijziging regelt de inschrijving in het register van het
auditkantoor en de externe accountant die voornemens zijn om wettelijke
controles in Nederland te verrichten in overeenstemming met artikel 12e
van de Wta. Het gewijzigde vierde lid strekt tot implementatie van
artikel 14 van de richtlijn. Op grond van het laatstgenoemde artikel
kunnen wettelijke auditors die zijn toegelaten tot het verrichten van
controles in een andere lidstaat, ook in Nederland als externe accountants
worden toegelaten tot het verrichten van wettelijke controles. Deze
externe accountants worden onderworpen aan de tuchtrechtspraak van de
accountantskamer. Het gewijzigde vierde lid regelt dat de AFM onverwijld
de toezichthoudende instantie in de lidstaat waar de wettelijke auditor is
toegelaten tot het verrichten van controles, in kennis stelt van tuchtrechtelijke maatregelen die aan de wettelijke auditor in Nederland worden
opgelegd. Die maatregelen worden in het register vermeld. Op grond van
het negende lid, onderdeel g (nieuw), wordt de inschrijving van een
externe accountant als hiervoor bedoeld, doorgehaald indien hij niet
langer is toegelaten tot het verrichten van controles door de toezichthoudende instantie in een andere lidstaat.
E
In artikel 12c wordt het begrip verzoek vervangen door aanvraag om aan
te sluiten bij de terminologie die wordt gebruikt in de Algemene wet
bestuursrecht. Het aangepaste eerste lid, onderdeel a, verwerkt het
aangepaste artikel 45, eerste lid, van de richtlijn. De drempel van € 50.000
in artikel 45, eerste lid, in richtlijn 2006/43/EG was afgestemd op artikel 3,
tweede lid, onderdeel c en d, van Richtlijn 2003/71/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 4 november 2003 betreffende het prospectus
dat gepubliceerd moet worden wanneer effecten aan het publiek worden
aangeboden of tot de handel worden toegelaten en tot wijziging van
Richtlijn 2001/34/EG (PbEG L 345). De daarin vermelde drempels zijn in
artikel 1, derde lid, van Richtlijn 2010/73/EU van het Europees Parlement
en de Raad van 24 november 2010 tot wijziging van Richtlijn 2003/71/EG
betreffende het prospectus dat gepubliceerd moet worden wanneer
effecten aan het publiek worden aangeboden of tot de handel worden
toegelaten en Richtlijn 2004/109/EG betreffende de transparantievereisten
die gelden voor informatie over uitgevende instellingen waarvan effecten
tot de handel op een gereglementeerde markt zijn toegelaten (PbEU L 327)
opgetrokken tot € 100.000. Artikel 45, eerste lid, van de richtlijn is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

33

dienovereenkomstig aangepast. Het aangepaste artikel 12c, eerste lid,
onderdelen c en d, verwerken artikel 45, vijfde lid, onderdelen d en e, van
de richtlijn.
F
In de nieuwe afdeling 2.5 worden de regels opgenomen die van
toepassing zijn op auditkantoren uit andere lidstaten die in Nederland
wettelijke controles verrichten.
Artikel 12e
Artikel 3bis van de richtlijn voorziet in een wederzijdse erkenning van
auditkantoren. Auditkantoren die in een lidstaat zijn toegelaten tot het
verrichten van controles als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de
richtlijn, kunnen ook in andere lidstaten dergelijke controles verrichten.
Teneinde toegang tot de markt te verlenen, mogen de toezichthoudende
instanties van de lidstaat van ontvangst geen aanvullende eisen stellen
aan auditkantoren anders dan de eisen die gelden op grond van
artikel 3bis van de richtlijn.
Artikel 12e verwerkt artikel 3bis van de richtlijn. Op grond van het
eerstgenoemde artikel mogen auditkantoren die zijn toegelaten tot het
verrichten van controles in de zin van artikel 2, onderdeel 1, van de
richtlijn, in Nederland wettelijke controles verrichten zonder een
vergunning van de AFM. Daarbij geldt dat de accountant die de wettelijke
controles verricht een in Nederland toegelaten externe accountant moet
zijn die voldoet aan de eisen die aan externe accountants worden gesteld
op grond van de wet. Het ligt in de rede dat een auditkantoor uit een
andere lidstaat in Nederland alleen controles mag uitvoeren die zijn
toegestaan op grond van de toelating in die andere lidstaat. Indien een
auditkantoor uit een andere lidstaat bijvoorbeeld geen controles mag
uitvoeren bij oob’s, zal die beperking ook gelden met betrekking tot
wettelijke controles bij oob’s in Nederland.
Uit de richtlijn en de wetsystematiek vloeit voort dat de externe
accountant, die werkzaam is bij of verbonden is aan het auditkantoor en
die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de wettelijke controle, ook
een wettelijke auditor uit een andere lidstaat kan zijn die in Nederland is
ingeschreven als externe accountant.
Voordat een auditkantoor wettelijke controles in Nederland verricht, dient
dat kantoor zich bij de AFM te laten registeren overeenkomstig artikel 11
van de Wta. De AFM zal overgaan tot registratie van het auditkantoor
nadat zij zich heeft vergewist dat het betreffende auditkantoor is toegelaten tot het verrichten van controles in de zin van artikel 2, onderdeel 1,
van de richtlijn in een andere lidstaat. Ook zal de AFM op voordracht van
het auditkantoor de externe accountant inschrijven. Daarbij zal de AFM
controleren of de externe accountant voldoet aan de eisen die gelden bij
of krachtens afdeling 3.2 van de Wta.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden
gesteld ten aanzien van de wijze waarop de aanvraag tot inschrijving van
een auditkantoor in Nederland wordt ingediend en de bescheiden en
gegevens die daarbij moeten worden overgelegd. Na de inschrijving in
het register doet de AFM mededeling van het besluit tot inschrijving aan
de toezichthoudende instantie van de lidstaat van herkomst van het
betreffende auditkantoor.
Artikel 12f
Op grond van artikel 34, eerste lid, van de richtlijn zijn auditkantoren die
wettelijke controles verrichten in een andere lidstaat overeenkomstig
artikel 3bis van de richtlijn, onderworpen aan een kwaliteitsbeoordeling in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

34

de lidstaat van herkomst en aan toezicht in de lidstaat van ontvangst ten
aanzien van de in die lidstaat verrichte controles. Teneinde de AFM in
staat te stellen om toezicht te houden op auditkantoren die wettelijke
controles verrichten, worden in artikel 12f de artikelen 14, 19, 20, 23, 24 en
24b en hoofdstukken 5 tot en met 6, met uitzondering van artikel 48a en
49a, van overeenkomstige toepassing verklaard. Aangezien de auditkantoren onderworpen zijn aan kwaliteitsbeoordelingen in de lidstaat van
herkomst, hoeft de AFM geen periodieke kwaliteitsbeoordelingen uit te
voeren. Wel dient de AFM toezicht te houden op deze auditkantoren voor
wat betreft de door hen verrichte Nederlandse wettelijke controles. Op
grond van artikel 14 dienen auditkantoren er ook voor zorg te dragen dat
de bij hen werkzame externe accountants voldoen aan het bij of krachtens
afdeling 3.2 bepaalde.
G
In artikel 18a wordt het eerste lid, onderdeel d, van het nieuwe
artikel 24bis van de richtlijn geïmplementeerd omtrent uitbesteding van
werkzaamheden.
In dit betreffende onderdeel van de richtlijn wordt geregeld dat een
accountantsorganisatie passende gedragslijnen en procedures dient vast
te stellen om te waarborgen dat belangrijke controletaken niet op
zodanige wijze worden uitbesteed dat dit afbreuk doet aan de kwaliteit
van de interne kwaliteitscontrole van de accountantsorganisatie of aan het
vermogen van de bevoegde autoriteiten om toe te zien op de naleving van
de in deze richtlijn alsmede, in voorkomend geval, in de EU-verordening
neergelegde verplichtingen door de externe accountant of accountantsorganisatie. Op grond van artikel 18a dient een accountantsorganisatie
gedragsregels en procedures vast te leggen om te waarborgen dat
belangrijke controletaken niet op zodanige wijze worden uitbesteed dat dit
afbreuk doet aan de kwaliteitsbeheersing of een belemmering vormt voor
adequaat toezicht door de AFM op de naleving van de wet of de
EU-verordening door accountantsorganisaties. Het betreft hier onder
andere controletaken waarbij een professioneel oordeel wordt gevormd
over materiële posten in de jaarrekening waarbij bijvoorbeeld sprake is
van een verhoogd risico op afwijkingen, een relatief grote (schattings)onzekerheid of nauwe verbondenheid met andere posten in de jaarrekening.
Verder valt te denken aan controletaken waarbij een professioneel oordeel
wordt gevormd over de waardering van meer complexe activa of passiva
(bijvoorbeeld de reële waarde van afgeleide financiële instrumenten) of
over de betrouwbaarheid van managementschattingen over bijvoorbeeld
de uitkomst van rechtszaken of de continuïteit van de onderneming.
Uitbesteding is toegestaan maar mag onder geen enkel beding ertoe
leiden dat het toezicht door de AFM wordt bemoeilijkt of dat het ingevolge
deze wet of de EU-verordening bepaalde kan worden ontdoken.
De overige onderdelen van het eerste lid van artikel 24bis, behoudens
onderdeel j, behoeven geen implementatie, omdat deze onderdelen reeds
geregeld worden in de wet en het Bta, dan wel omdat het reeds mogelijk
is ten aanzien van deze onderwerpen regels te stellen bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur onder de bestaande grondslagen van de
artikelen 18, derde lid, en 21, tweede lid, van de wet.
Artikel 18b vormt de implementatie van artikel 24bis, eerste lid, onderdeel
j, van de richtlijn. Conform dit onderdeel regelt artikel 18b dat een
accountantsorganisatie een passend beloningsbeleid dient te hebben. Het
beloningsbeleid dient voldoende prestatieprikkels te verschaffen om de
kwaliteit van wettelijke controles te verzekeren. Teneinde een effectief
beleid te kunnen hanteren, dienen accountantsorganisaties in kaart te
brengen op welke wijze hun beloningsbeleid onjuiste prikkels teweeg zou
kunnen brengen. Dit betekent dat op structurele wijze wordt geanalyseerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

35

of bij accountantsorganisatie werkzame personen op basis van de op hen
toepasselijke beloningsstructuur bij de uitvoering van hun werkzaamheden mogelijkerwijs geneigd kunnen zijn om zich op de eerste plaats te
laten leiden door hun eigen (financiële)belang in plaats van de kwaliteit
van de controle voorop te stellen.
In het tweede lid van artikel 18b wordt een grondslag opgenomen om bij
of krachtens algemene maatregel van bestuur regels te kunnen stellen ten
aanzien van een passend beloningsbeleid. Van deze grondslag zal in ieder
geval gebruik worden gemaakt om de aanvullende eisen aan het
beloningsbeleid die zijn opgenomen in het betreffende onderdeel van de
richtlijn te regelen. Met name de hoogte van de inkomsten die de
accountantsorganisatie ontleent aan het verstrekken van andere diensten
dan controlediensten aan de controlecliënt, mag geen onderdeel van de
prestatiebeoordeling en de beloning van personen die betrokken zijn bij of
invloed kunnen uitoefenen op het verloop van de wettelijke controle.
H
In artikel 19 worden het eerste en derde lid van artikel 22 van de richtlijn
geïmplementeerd.
Het eerste lid van artikel 19 implementeert de eerste en de tweede alinea
van artikel 22, eerste lid, van de richtlijn. In deze alinea’s is bepaald dat bij
het verrichten van een wettelijke controle van jaarrekeningen, een
accountantsorganisatie onafhankelijk dient te zijn van de controlecliënt en
niet betrokken mag zijn bij de besluitvorming van de controlecliënt. Deze
onafhankelijkheid is niet alleen vereist gedurende de periode waarin de
wettelijke controle wordt verricht. De accountantsorganisatie dient in
ieder geval tevens onafhankelijk te zijn geweest van de controlecliënt
gedurende de periode waarop de te controleren financiële overzichten
betrekking hebben.
Het tweede lid van artikel 19 implementeert de derde alinea van artikel 22,
eerste lid, van de richtlijn. Lidstaten dienen ervoor te zorgen dat een
externe accountant of een accountantsorganisatie alle maatregelen neemt
die zij redelijkerwijs dient te nemen om te waarborgen dat bij de
uitvoering van een wettelijke controle zijn of haar onafhankelijkheid niet
wordt beïnvloed door een bestaand of potentieel belangenconflict of een
zakelijke of andere directe of indirecte relatie waarbij de externe
accountant of de accountantsorganisatie die de wettelijke controle
uitvoert, en, voor zover van toepassing, zijn netwerk, leidinggevenden,
accountants, werknemers en alle andere natuurlijke personen van wie de
diensten ter beschikking worden gesteld aan of onder beheer worden
gesteld van de externe accountant of de accountantsorganisatie, of een
persoon die direct of indirect door zeggenschap met hen verbonden is,
betrokken is. In de richtlijn wordt gesproken over zakelijke, of andere
directe, of indirecte relaties. Het begrip «directe of indirecte relatie» omvat
tevens zakelijke relaties, waardoor in het tweede lid het begrip zakelijke
relatie niet nader wordt gespecificeerd. Een nieuw element van de
bepaling in de richtlijn is dat bedreigingen voor de onafhankelijkheid
worden meegenomen waarbij natuurlijke personen betrokken zijn van wie
de diensten ter beschikking worden gesteld aan of onder beheer worden
gesteld van de externe accountant of de accountantsorganisatie, of een
persoon die direct of indirect door zeggenschap met hen verbonden is.
Het betreft personen die werkzaam zijn onder de verantwoordelijkheid van
de accountantsorganisatie. Hiervan is bijvoorbeeld sprake bij personen
die in een gezagsverhouding staan tot de accountantsorganisatie, zoals
werknemers van de accountantsorganisatie, of personen wiens diensten
ter beschikking van of onder beheer worden gesteld van een externe
accountant of accountantsorganisatie als deze natuurlijke personen in
opdracht van de accountantsorganisatie werkzaamheden uitvoeren ten
behoeve van de wettelijke controle. Dit kunnen ook externe deskundigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

36

zijn waaraan controletaken (deels) zijn uitbesteed, of andere personen
waaraan de betreffende deskundigen weer taken hebben uitbesteed
(onderaanneming). Onder beleidsbepalers van de accountantsorganisatie
worden in ieder geval de leden van het bestuur van de accountantsorganisatie verstaan.
Een accountantsorganisatie zal maatregelen nemen om de onafhankelijkheid van voornoemde personen te kunnen waarborgen. In dit kader kan
de accountantsorganisatie de natuurlijke personen bijvoorbeeld verzoeken
te verklaren dat zij geheel onafhankelijk zijn ten opzichte van bepaalde
controlecliënten, ten behoeve waarvan zij controlewerkzaamheden
uitvoeren.
In het derde lid van artikel 19 wordt de vierde alinea van artikel 22, eerste
lid, van de richtlijn geïmplementeerd. Een externe accountant of accountantsorganisatie dient af te zien van een wettelijke controle, dat wil zeggen
deze opdracht te weigeren of indien hiermee een aanvang is genomen
deze opdracht te beëindigen, indien er een relatie is tussen de controlecliënt en haar, een ander onderdeel van het netwerk, de externe
accountant die de controle uitvoert, andere medewerkers van de
accountantsorganisatie of natuurlijke personen, die invloed kunnen
hebben op de uitkomsten van de wettelijke controle, op grond waarvan
een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde partij, met inachtneming
van de getroffen maatregelen, zou concluderen dat de onafhankelijkheid
van de accountantsorganisatie bedreigd wordt. Als voorbeelden van
dergelijke bedreigingen noemt de richtlijn enig risico van zelftoetsing,
eigenbelang, belangenbehartiging, bekendheid of intimidatie als gevolg
van bestaande relaties (bijvoorbeeld financiële, persoonlijke, zakelijke, of
arbeidsrelaties) tussen externe accountants, accountantsorganisaties en
de anderen als vermeld in het tweede lid.
De delegatiegrondslag die in het vierde lid is opgenomen, is thans
opgenomen in artikel 19, derde lid. Het lid biedt een grondslag om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nadere regels aan de
accountantsorganisatie te kunnen stellen ter zake van de onafhankelijkheid. Naar aanleiding van wijziging in het artikel door implementatie
van de wijzigingsrichtlijn wordt de verplichting nu in het vierde lid
opgenomen
Het vijfde lid is thans nog opgenomen in artikel 19, tweede lid,Wta. Deze
verplichting vloeit voort uit artikel 22, derde lid, van de richtlijn. De
verplichting houdt in dat een accountantsorganisatie alle bedreigingen
voor zijn onafhankelijkheid en de maatregelen die zijn getroffen om deze
bedreigingen in te perken, dient te onderbouwen in het controledossier.
I
Het voorgestelde artikel 19a verwerkt artikel 30bis, eerste lid, onderdeel d,
van de richtlijn. Op grond van het laatste artikel dient de bevoegde
autoriteit een verklaring te kunnen geven dat de accountantsverklaring
niet voldoet aan de vereisten van artikel 28 van de richtlijn of artikel 10
van de EU-verordening. Op grond van artikel 52 is de AFM bevoegd om
een aanwijzing te geven, die ook kan zien op de accountantsverklaring. In
eerste instantie is het evenwel de verantwoordelijkheid van de accountantsorganisatie om er voor te zorgen dat de accountantsverklaring
voldoet aan de wettelijke vereisten. Indien een accountantsverklaring niet
voldoet aan de eisen die op grond van artikel 2:393, vijfde lid, van het BW
of artikel 10 van de EU-verordening aan accountantsverklaringen worden
gesteld, dient de accountantsorganisatie onverwijld gepaste maatregelen
te nemen. Het zal afhangen van de situatie of, en welke, maatregelen
getroffen dienen te worden. Denkbaar is dat in sommige situaties
herstelmaatregelen niet meer nodig of proportioneel zijn. Wanneer de
AFM constateert dat een accountantsverklaring niet voldoet aan de
voornoemde eisen en de accountantsorganisatie geen herstelmaatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

37

treft, kan zij op grond van artikel 52 een aanwijzing geven aan de
desbetreffende accountantsorganisatie om een bepaalde gedragslijn te
volgen. De AFM kan in dit kader ook andere handhavingsmaatregelen
treffen, waaronder het opleggen van een boete of een last onder
dwangsom. Het gaat hier om een formele toetsing, hetgeen betekent dat
de AFM controleert of de punten, zoals genoemd in artikel 2:393, vijfde lid,
van het BW en artikel 10 van de EU-verordening, worden geadresseerd in
de accountantsverklaring.
J
Het eerste lid van artikel 20 wordt aangepast, gelet op de verplichting voor
de accountantsorganisatie, die een wettelijke controle uitvoert bij een oob,
om informatie waarvan de accountant kennis heeft gekregen bij de
uitvoering van een wettelijke controle bij een oob, te delen met toezichthouder op die oob. Deze verplichting volgt uit artikel 12 van de
EU-verordening. Daarnaast is de reikwijdte van het derde lid van artikel 20
beperkt tot wettelijke controles bij organisaties die geen oob zijn. Dit
hangt samen met artikel 18 van de EU-verordening, waarin een bijzondere
regeling is getroffen voor de informatie die een accountantsorganisatie
aan de opvolgende accountantsorganisatie moet verschaffen over de
controlecliënt, in de zin dat bij opvolging ook toegang moet worden
gegeven tot de aanvullende verklaringen en de aan de bevoegde
autoriteiten toegezonden informatie. Artikel 20 wordt tevens gewijzigd in
verband met de implementatie van de aanpassing van artikel 23, derde lid
en het nieuwe vijfde lid, van de richtlijn.
In artikel 23, derde lid, van de richtlijn wordt toegevoegd dat de accountantsorganisatie bij een kantoorroulatie aan de nieuwe accountantsorganisatie toegang verleent tot alle relevante informatie aangaande de meest
recente controle van die controlecliënt. In dit artikel en het derde lid van
artikel 20 van de Wta was reeds geregeld dat de vertrekkende accountantsorganisatie toegang verleent aan de opvolgende accountantsorganisatie tot alle relevante informatie aangaande de controlecliënt. De
informatie aangaande de meest recente controle van de betreffende
controlecliënt maakt hiervan onderdeel uit. In het derde lid van artikel 20
wordt daarom bepaald dat de accountantsorganisatie aan de accountantsorganisatie waaraan haar voormalige controlecliënt een opvolgende
opdracht tot het verrichten van een wettelijke controle heeft verleend,
toegang dient te geven tot alle relevante informatie met betrekking tot de
controlecliënt, waaronder de meest recente controle van die controlecliënt.
In verband met de implementatie van artikel 23, vijfde lid, van de richtlijn
wordt een vierde en vijfde lid toegevoegd aan artikel 20. Het vierde lid
vormt de implementatie van de eerste alinea van het vijfde lid van
artikel 23 van de richtlijn. In deze alinea is bepaald dat de regels op het
gebied van vertrouwelijkheid en beroepsgeheim als bedoeld in het eerste
lid (welke zijn geïmplementeerd in artikel 20, eerste lid) geen beletsel
vormen voor de overdracht van relevante documentatie van verrichte
controlewerkzaamheden door een accountantsorganisatie aan een
groepsaccountant uit een derde land, als deze documentatie nodig is voor
het verrichten van een controle van de geconsolideerde financiële
overzichten van de moederonderneming, in het geval ervan sprake is dat
de accountantsorganisatie een wettelijke controle verricht van een
controlecliënt die deel uitmaakt van een groep, waarvan de moederonderneming in een derde land is gevestigd. Voor deze situatie wordt een
uitzondering op het eerste lid van artikel 20 opgenomen in een nieuw
vierde lid.
In het nieuwe vijfde lid wordt een grondslag opgenomen om bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nadere regels te kunnen
stellen ter zake van de geheimhouding. Van deze grondslag zal in ieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

38

geval gebruik worden gemaakt voor de implementatie van artikel 23,
vijfde lid, tweede en derde alinea, van de richtlijn.
K
In artikel 21, tweede lid, van de Wta worden onderdelen van artikel 21,
tweede lid, en artikel 22, eerste lid, van de richtlijn geïmplementeerd. In
het tweede lid, onderdeel c wordt toegevoegd dat tevens bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur regels gesteld kunnen worden die
voorkomen dat de onafhankelijkheid in het geding komt van personen,
werkzaam onder de verantwoordelijkheid van de accountantsorganisatie,
die werkzaamheden uitvoeren ten behoeve van wettelijke controles of op
andere wijze in een positie zijn om directe of indirecte invloed uit te
kunnen oefenen op de uitkomst van wettelijke controles.
In artikel 21, tweede lid, van de richtlijn worden eisen gesteld aan de
professioneel kritische instelling van externe accountants en accountantsorganisaties. Accountantsorganisaties dienen er voor te zorgen dat zij
externe accountants niet op enige wijze beletten een professioneel
kritische- instelling te behouden. Gelet hierop wordt in het tweede lid, een
nieuw onderdeel d ingevoegd dat ter waarborging van de beheerste en
integere uitoefening van het bedrijf bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur ook regels kunnen worden gesteld teneinde te voorkomen dat
de professioneel-kritische instelling van de externe accountant in het
geding komt bij het verrichten van wettelijke controles. In de artikelsgewijze toelichting bij de wijziging van artikel 25 wordt een nadere
toelichting gegeven over het begrip professioneel-kritische instelling.
L
Artikel 11 van de EU-verordening verlangt dat de externe accountant of de
accountantsorganisatie bij de wettelijke controle van de jaarrekening van
oob’s een aanvullende verklaring indient bij het auditcomité of het orgaan
met gelijksoortige taken. De EU-verordening stelt in het tweede lid eisen
aan de inhoud van deze aanvullende verklaring en biedt lidstaten de
mogelijkheid om aanvullende eisen te stellen aan de inhoud van de
aanvullende verklaring. Op grond van artikel 2, tweede lid van het Besluit
uitvoering EG-richtlijn wettelijke controles jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen dient een oob over zo’n auditcomité te beschikken.
De wijziging van artikel 21a biedt een grondslag om tevens een regeling te
treffen ter zake van (de inhoud van) de aanvullende verklaring en de vraag
aan wie deze aanvullende verklaring moet worden verstrekt. Tevens
kunnen lidstaten bepalen dat de aanvullende verklaring ook aan het
leidinggevende of toezichthoudende orgaan van de controlecliënt moet
worden verstrekt of aan derden.
M
In artikel 17, zevende lid, van de EU-verordening is een roulatieplicht
opgenomen voor voornaamste vennoten, oftewel externe accountants die
verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de wettelijke controle, in
combinatie met een afkoelperiode van ten minste drie jaar. Deze externe
accountants mogen niet eerder dan drie jaar na het staken van deelname
aan de uitvoering van een wettelijke controle opnieuw deelnemen aan de
controle van dezelfde controlecliënt. De roulatieplicht voor externe
accountants wordt reeds aangepast naar vijf jaar in het wetsvoorstel
wijzigingswet financiële markten 2016.
In dit wetsvoorstel wordt het tweede lid van artikel 24 geschrapt,
waardoor de afkoelingsperiode van drie jaar gaat gelden voor externe
accountants die verantwoordelijk zijn voor de wettelijke controle, zoals
deze is opgenomen in de EU-verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

39

N
Artikel 24a komt te vervallen, aangezien de normen uit dit artikel ook zijn
opgenomen in artikel 6 van de EU-verordening die rechtstreekse werking
zal hebben.
O
Het eerste lid van artikel 5 van de EU-verordening bevat een lijst met
verboden diensten. Op grond van deze bepaling is het voor een accountantsorganisatie die de wettelijke controle bij een oob verricht en de
netwerkonderdelen van die accountantsorganisatie verboden om de
daarin genoemde diensten te verlenen aan de oob en de gelieerde
entiteiten van de oob die in een lidstaat zijn gevestigd. Op grond van
artikel 5, tweede lid, van de EU-verordening mogen lidstaten de lijst met
verboden diensten uitbreiden teneinde de onafhankelijkheid van de
accountantsorganisatie verder te versterken.
In artikel 24b Wta is thans een strikte en heldere scheiding tussen
wettelijke controle en andere werkzaamheden opgenomen. Op grond van
dit artikel is het verboden om naast controlediensten, andere werkzaamheden te verrichten voor de oob en bepaalde gelieerde entiteiten van de
oob. Ten aanzien van de vraag welke diensten zijn verboden, wordt
voorgesteld om deze strikte scheiding van controle en advies, in lijn met
artikel 5, tweede lid, van de EU-verordening, te behouden.
Het verbod van artikel 5, eerste lid, werkt rechtstreeks door in het
Nederlandse recht. Het voorgestelde artikel 24b van de Wta, brengt tot
uitdrukking in welke gevallen, in aanvulling op het verbod van artikel 5,
van de EU-verordening, de strengere Nederlandse regels van toepassing
zijn. Het eerste lid van artikel 24b bevat een verbod voor de accountantsorganisatie die wettelijke controles verricht bij een oob, om naast
controlediensten andere werkzaamheden te verrichten voor de oob of
gelieerde entiteiten van de oob. In het tweede lid, onderdeel a, wordt tot
uitdrukking gebracht dat de accountantsorganisatie geen wettelijke
controles mag verrichten bij een oob wanneer een netwerkonderdeel van
de accountantsorganisatie dat in Nederland is gevestigd, andere
werkzaamheden verricht voor de oob, gelieerde entiteiten van de oob die
in Nederland of in een lidstaat zijn gevestigd of een gelieerde entiteiten
van de oob, als bedoeld in artikel 24b, derde lid, onderdeel a, die
gevestigd zijn in een staat die geen lidstaat is.
Op grond van het tweede lid, onderdeel b, is het strenge verbod van
artikel 24b ook van toepassing op werkzaamheden die netwerkonderdelen
van de accountantsorganisatie die in een andere staat zijn gevestigd,
verrichten voor een Nederlandse oob en de gelieerde entiteiten van de
oob die in Nederland zijn gevestigd.
Ten aanzien van werkzaamheden die netwerkonderdelen van de accountantsorganisatie verrichten voor gelieerde entiteiten van de oob, zoals
bedoeld in artikel 24b, derde lid, onderdeel b, van de Wta, die zijn
gevestigd in een staat die geen lidstaat is, geldt de regeling zoals
opgenomen in artikel 5, vijfde lid, van de EU-verordening.
De definitie van gelieerde entiteiten is reeds opgenomen in het derde lid
en behoeft geen aanpassing.
P
Op grond van het gewijzigde artikel 26 van de richtlijn moeten de
wettelijke controles worden uitgevoerd met inachtneming van de van de
internationale controlestandaarden die zijn goedgekeurd door de
Europese Commissie. De internationale controlestandaarden, die hier
worden bedoeld, zijn de International Standards on Auditing (ISAs), de
International Standard on Quality Control 1 (ISQC 1) en andere daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

40

verband houdende standaarden die zijn uitgebracht door de International
Federation of Accountants (IFAC) via de International Auditing and
Assurance Standards Board (IAASB), voor zover zij relevant zijn voor
wettelijke controles van jaarrekeningen. Deze internationale standaarden
zijn, nadat ze zijn goedgekeurd door de Europese Commissie, rechtstreeks
van toepassing. Dit wordt geregeld in een nieuw onderdeel a in artikel 25
van de Wta.
Het nieuwe tweede lid van artikel 21 van de richtlijn stelt eisen aan de
professioneel-kritische instelling van externe accountants en de accountantsorganisaties waar zij werkzaam zijn. Gelet hierop wordt in artikel 25,
onderdeel b, ingevoegd dat een externe accountant tevens dient te
voldoen aan bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen
regels ter zake van zijn professioneel-kritische instelling. Deze professioneel kritische instelling dient gedurende de gehele controle behouden te
blijven, door te onderkennen dat er sprake kan zijn van een afwijking van
materieel belang als gevolg van feiten of gedragingen die wijzen op
onregelmatigheden, met inbegrip van fraude of fouten, ongeacht eerdere
ervaringen van de externe accountant of de accountantsorganisatie met
de eerlijkheid en integriteit van het management van de controlecliënt en
van de met het bestuur van de controlecliënt belaste personen.
Deze professioneel-kritische instelling geldt in het bijzonder bij de
beoordeling van schattingen van het management met betrekking tot
reële waarden, de waardevermindering van activa, voorzieningen en
toekomstige kasstromen die relevant zijn voor het vermogen van de
controlecliënt tot continuïteit van het bedrijf.
De richtlijn en daarmee tevens de Wta verstaan onder een professioneelkritische instelling een houding die een onderzoekende geest, alertheid op
omstandigheden die kunnen wijzen op mogelijke afwijkingen als gevolg
van fouten of fraude en een kritische beoordeling van de controleinformatie omvat.
Q
In artikel 25a Wta worden de onafhankelijkheidseisen uit het eerste en
derde lid van artikel 22 van de richtlijn geïmplementeerd, voor wat betreft
de onafhankelijkheid van de externe accountant.
Het tweede lid van artikel 25a implementeert de derde alinea van
artikel 22, eerste lid, van de richtlijn. Het artikel bevat vergelijkbare
normen als artikel 19 ter zake van de onafhankelijkheid van accountantsorganisaties. Voor een meer uitgebreide toelichting wordt verwezen naar de
toelichting bij artikel 19.
R
Het eerste lid van artikel 26 wordt aangepast, gelet op de verplichting voor
de accountant, die een wettelijke controle uitvoert bij een oob, om
informatie waarvan de accountant kennis heeft gekregen bij de uitvoering
van een wettelijke controle bij een oob, te delen met toezichthouder op
die oob. Deze verplichting volgt uit artikel 12 van de EU-verordening.
Daarnaast is de reikwijdte van het tweede lid van artikel 26 beperkt tot
wettelijke controles bij organisaties die geen oob zijn. Dit hangt samen
met artikel 7 van de EU-verordening, waarin een bijzondere regeling is
opgenomen voor het melden van onregelmatigheden, waaronder fraude.
In artikel 26, vijfde lid, werd in de laatste volzin bepaald dat de betreffende
vertrouwelijke gegevens of inlichtingen niet worden verstrekt aan
toezichthoudende instanties. Deze voorwaarde komt te vervallen in
verband met de implementatie van artikel 23, vijfde lid, tweede alinea, van
de richtlijn. In de betreffende alinea wordt bepaald dat een accountantsorganisatie en externe accountant die een wettelijke controle verrichten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

41

een controlecliënt die effecten heeft uitgegeven in een derde land of die
deel uitmaakt van een groep die verplichte geconsolideerde financiële
overzichten publiceert in een derde land, in zijn of haar bezit zijnde
controle- of andere documenten die betrekking hebben op de controle,
mag overdragen aan de bevoegde autoriteiten in de betrokken derde
landen, waarbij wel voldaan dient te worden aan de voorwaarden van
artikel 47 van de richtlijn. Gelet op het feit dat de richtlijn dus informatieoverdracht aan toezichthoudende instanties toestaat onder bepaalde
voorwaarden, dient de laatste zin van het vijfde lid van artikel 26 te
vervallen. De betreffende alinea in de richtlijn zal verder geïmplementeerd
worden in het Bta.
S
De wijzigingen van artikel 27 strekken tot implementatie van artikel 14 van
de richtlijn. Op grond van deze bepaling dienen wettelijke auditors, die in
een andere lidstaat zijn toegelaten tot het verrichten van controles als
bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn, ook in Nederland te
worden toegelaten tot het verrichten van wettelijke controles. Daarbij
mogen geen strengere eisen worden gesteld dan het doorlopen van een
aanpassingstage of het afleggen van een examen waarbij de kennis van
de Nederlandse wet- en regelgeving die van belang is voor de beoordeling van financiële overzichten, wordt getoetst.
Op grond van artikel 27, eerste lid, is een externe accountant een
accountant (zijnde een RA of AA ten aanzien van wie in het accountantsregister een aantekening is opgenomen als bedoeld in artikel 36, tweede lid,
onderdeel i, van de Wab) die voldoet aan de bij of krachtens de Wab
gestelde regels, voor zover die van toepassing zijn op het uitvoeren van
wettelijke controles. De wijzigingen in het eerste lid brengen tot
uitdrukking dat een externe accountant, naast een RA of een AA, ook een
wettelijke auditor kan zijn die in een andere lidstaat is toegelaten tot het
verrichten van controles, als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de
richtlijn, voor zover hij beschikt over een verklaring van vakbekwaamheid
als bedoeld in artikel 54 van de Wab. Deze verklaring zal op grond van
artikel 54 van de Wab worden afgegeven indien de wettelijke auditor een
examen heeft afgelegd waarbij zijn kennis van het Nederlandse recht en
gedrags- en beroepsregels is getoetst. Deze externe accountants hoeven
niet als RA of AA te worden ingeschreven bij de NBA. Wel zijn zij als
externe accountants gebonden aan de regels die op externe accountants
van toepassing zijn. Zo zijn zij onderworpen aan de tuchtrechtspraak van
de accountantskamer en dienen zij de toepasselijke voorschiften ten
aanzien van vakbekwaamheid, onafhankelijkheid en integriteit in acht te
nemen.
De wettelijke auditor dient in overeenstemming met artikel 11
ingeschreven te zijn in het register van de AFM als externe accountant.
Op grond van het nieuwe tweede lid, kunnen wettelijke controles bij een
oob, naast een RA, ook worden verricht door een wettelijke auditor als
bedoeld in het eerste lid, voor zover de toelating van de wettelijke auditor
in de andere lidstaat mede het verrichten van controles op oob’s omvat.
Het bestaande tweede lid van artikel 27, dat hierbij wordt gewijzigd, is nog
niet in werking getreden. Deze bepaling treedt met ingang van 1 januari
20188 in werking. Dit betekent niet dat artikel 14 van de richtlijn tot die
datum onvolledig geïmplementeerd is. Totdat artikel 27, tweede lid, in
werking treedt, kunnen accountants uit andere lidstaten die in Nederland
oob-controles willen uitvoeren, hiertoe op basis van artikel 27, eerste lid,
worden toegelaten.
8

Ingevolge artikel 86a, tweede lid, van de Wet toezicht accountantsorganisaties treedt artikel 27,
tweede lid, Wta vijf jaar na de inwerkingtreding van de Wet op het accountantsberoep in
werking (Stb. 2012, nr. 680).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

42

T
In artikel 29a wordt artikel 22bis van de richtlijn geïmplementeerd. Het
eerste lid van dit artikel houdt in dat degene die als externe accountant
verantwoordelijk is geweest voor het uitvoeren van een wettelijke controle
bepaalde functies bij die controlecliënt niet mag aanvaarden dan nadat
een periode van ten minste een jaar is verstreken sinds hij zijn werkzaamheden als externe accountant bij die controlecliënt heeft beëindigd.
De functies waar het omgaat zijn functies als beleidsbepalers, een functie
als lid van een lid van het auditcomité of een orgaan met gelijksoortige
taken, of een functie als lid van een toezichthoudend orgaan, zoals
bijvoorbeeld een raad van commissarissen. In artikel 22bis, eerste lid,
onderdeel c, wordt gesproken over functies als lid van een leidinggevend
orgaan dat niet bij het dagelijks bestuur betrokken is. Dit zijn tevens
beleidsbepalers als bedoeld in het eerste lid, onderdeel a, van artikel 29a.
Ingevolge het tweede lid bedraagt de periode gedurende welke geen
functies aanvaard mogen worden ten minste twee jaren indien sprake is
van een wettelijke controle van een oob.
Handelen in strijd met deze bepaling is in elk geval gesanctioneerd via de
Wet op de economische delicten (zie artikel 1, onderdeel 2), maar in geval
van overtreding van deze bepaling door een RA of een AA alsmede als
door een externe accountant als bedoeld in artikel 12e zal ook een klacht
kunnen worden ingediend bij de accountantskamer tegen het handelen
van deze (toenmalige) externe accountant op grond van artikel 31, eerste
lid, van de Wta.
U
Op grond van artikel 31, eerste lid, van de Wta jo. artikel 22, eerste lid,
onderdeel a, van de Wtra, zijn externe accountants onderworpen aan
tuchtrechtspraak op de voet van de Wtra ter zake van enig handelen of
nalaten in strijd met het bij of krachtens de Wta bepaalde. Met de
aanpassing van artikel 31, eerste lid, van de Wta, wordt bewerkstelligd dat
externe accountants ook onderworpen zijn aan tuchtrechtspraak van de
accountantskamer ter zake van enig handelen of nalaten in strijd met het
bij of krachtens de EU-verordening bepaalde.
V
Artikel 47 wordt gewijzigd in verband met de aanpassing van de definitie
van persoon die geen beroepsbeoefenaar is in de richtlijn en de wijziging
van artikel 32, derde lid van de richtlijn. Nieuw in deze definitie is dat de
betreffende persoon ook gedurende de periode dat hij betrokken is bij het
beheer van het stelsel van publiek toezicht onafhankelijk dient te zijn ten
opzichte van accountantsorganisaties. Dit is verwerkt in alle onderdelen
van artikel 47.
Ook is in voormelde definitie opgenomen dat de betreffende persoon
geen lid mag zijn geweest van het bestuursorgaan van de accountantsorganisatie. Dit vereiste wordt opgenomen in onderdeel b. Bovendien wordt
zowel vereist dat de betreffende persoon geen stemrechten mag hebben
in een accountantsorganisatie als geen deel uit mag maken van het
bestuur van een accountantsorganisatie. Deze vereisten worden geïmplementeerd in de onderdelen c en d.
Het gewijzigde artikel 32, derde lid, van de richtlijn bepaalt dat alle
personen die betrokken zijn bij het uitvoeren van wettelijke controles geen
lid van het bestuur van de bevoegde autoriteit mogen zijn. Voorheen gold
dat een minderheid van het bestuur kon bestaan uit beroepsbeoefenaars.
Het voorgestelde nieuwe onderdeel e van artikel 47 verwerkt het nieuwe
vereiste.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

43

W
In artikel 48, eerste lid, werd nog verwezen naar de Wet op de registeraccountants en de Wet op de Accountants-Administratieconsulenten. Deze
wetten zijn inmiddels vervangen door de Wet op het accountantsberoep.
De verwijzing wordt dienovereenkomstig aangepast.
X
Het voorstelde artikel 48a, eerste lid, verwerkt artikel 29, eerste lid,
onderdeel h, van de richtlijn. Kwaliteitsbeoordelingen dienen ten minste
om de zes jaar plaats te vinden. Deze frequentie kan echter verhoogd
worden als er signalen zijn dat een beoordeling noodzakelijk is. De AFM
houdt risicogeoriënteerd toezicht hetgeen betekent dat zij op basis van
een risicoanalyse bepaalt of een kwaliteitsbeoordeling noodzakelijk is.
Hierdoor kan ook vaker dan eenmaal in de zes jaar een kwaliteitsbeoordeling plaatsvinden.
Daarnaast verwerkt dit artikel 29, eerste lid, onderdeel k, en derde lid, van
de richtlijn. Op grond van onderdeel k geldt dat iedere beoordeling
passend en evenredig is ten opzichte van de schaal en complexiteit van de
activiteit van de accountantsorganisatie. Het nieuwe vierde lid voegt
daaraan toe dat, voor zover de beoordeelde accountantsorganisatie
wettelijke controles heeft verricht bij middelgrote ondernemingen, er
rekening mee gehouden moet worden dat de internationale controlestandaarden worden toegepast op een wijze die evenredig is met de omvang
en complexiteit van de activiteiten van de controlecliënt.
Y
De wijziging in artikel 49 is het gevolg van het nieuwe artikel 51a, dat
bepaalt dat de AFM is belast met de uitvoering en handhaving van de
EU-verordening.
Z
Het gewijzigde artikel 29, tweede lid, van de richtlijn bevat specifieke eisen
die worden gesteld aan de personen die belast zijn met het toezicht op de
naleving van de bij en krachtens de wet gestelde regels. Dit is verwerkt in
het voorgestelde artikel 49a. De hierboven genoemde personen moeten
over voldoende deskundigheid beschikken om de beoordeling te kunnen
uitvoeren. De beoordeling of sprake is van voldoende deskundigheid dient
uiteraard te hebben plaatsgevonden voordat de betreffende persoon als
beoordelaar aan het werk gaat. De kwaliteitsbeoordelaars die de onderzoeken doen bij accountantsorganisaties zijn voor het merendeel
afgestudeerde registeraccountants met tussen de vijf en tien jaar ervaring
als openbaar accountant. Elke toezichthouder die bij de AFM als kwaliteitsbeoordelaar werkt moet een basisopleiding toezicht volgen waarin
alle aspecten van het houden van het toezicht aan bod komen. Daarnaast
is sprake van «training on the job» waarbij de kwaliteitsbeoordelaars het
vak van toezichthouder in de praktijk leren. Ook vereist de richtlijn dat
deze personen drie jaar voorafgaand aan de beoordeling niet betrokken
waren bij de te beoordelen accountantsorganisatie. Artikel 29, tweede lid,
onderdeel c, van de richtlijn bepaalt voorts dat een persoon die belast is
met de beoordeling van een accountantsorganisatie voorafgaand aan zijn
aanwijzing tegenover de AFM verklaart dat er geen belangenconflicten
bestaan tussen hem en de te beoordelen accountantsorganisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

44

AA
In een nieuw artikel 51a wordt geregeld dat de AFM belast is met de
uitvoering en handhaving van de EU-verordening. Voor zover de
EU-verordening verplichtingen oplegt aan externe accountants, geldt dat
de accountantskamer bevoegd is om kennis te nemen van klachten ten
aanzien van overtreding van deze bepalingen.
BB, CC en DD
Op grond van artikel 30, eerste lid, van de richtlijn, dient te worden
toegevoegd dat sancties ook op grond van overtreding van de
EU-verordening kunnen worden opgelegd. Dat is in de betreffende
artikelen verwerkt.
EE
Artikel 57 verwerkt artikel 30bis, eerste lid, onderdeel e, van de richtlijn.
Op grond van het voorgestelde artikel kan de AFM de in het artikel
genoemde personen de bevoegdheid ontzeggen om bepaalde functies uit
te oefenen. Artikel 1:87 van de Wet op het financieel toezicht kent
eenzelfde soort bevoegdheid toe aan de betreffende toezichthouder bij
overtredingen door een bank of beleggingsonderneming. Deze
bevoegdheid is geïntroduceerd bij de implementatie van de richtlijn
kapitaalvereisten.9 Inmiddels is deze sanctie een gebruikelijk onderdeel
van het handhavingsinstrumentarium in Europese richtlijnen geworden.10
Om die reden is in het concept-wetsvoorstel implementatie richtlijn
markten voor financiële instrumenten 2014, dat van 5 juni 2015 tot en met
6 juli 2015 geconsulteerd is, voorgesteld om de ontzegging onderdeel te
laten uitmaken van het reguliere handhavingsinstrumentarium van de Wet
op het financieel toezicht. Het voorgestelde artikel 57 sluit aan bij het in
deze consultatieversie opgenomen artikel 1:87 (nieuw). Gelet op het
ingrijpende karakter van de sanctie dient de AFM de ontzegging alleen op
te kunnen leggen bij ernstige overtredingen. Dit is in artikel 57 tot
uitdrukking gebracht door te bepalen dat zij alleen de bevoegdheid kan
ontzeggen om bij een accountantsorganisatie of oob bepaalde functies uit
te oefenen in het geval dat sprake is van een overtreding van een
voorschrift dat beboetbaar is met een bestuurlijke boete van de derde
9
10

Implementatiewet richtlijn en verordening kapitaalvereisten (Stb. 2014, 253).
Zie onder meer artikel 98, tweede lid, onderdeel g, van richtlijn 2009/65/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 13 juli 2009 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten
(PbEU 2009, L 302) (richtlijn icbe’s) en artikel 1, lid 16, van richtlijn 2014/91/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 tot wijziging van richtlijn 2009/65/EG tot
coördinatie van de wettelijke en bestuurlijke bepalingen betreffende bepaalde instellingen
voor collectieve belegging in effecten (icbe’s) wat bewaartaken, beloningsbeleid en sancties
betreft (PbEU 2014, L 257) dat artikel 99, zesde lid, onderdeel d, van de richtlijn icbe’s wijzigt,
artikel 63, tweede lid, onderdeel d, van Verordening (EU) nr. 909/2014 van het Europees
Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende de verbetering van de effectenafwikkeling
in de Europese Unie, betreffende centrale effectenbewaarinstellingen en tot wijziging van
Richtlijnen 98/26/EG en 2014/65/EU en Verordening (EU) nr. 236/2012 (PbEU 2014, L 257),
artikel 30, tweede lid, onderdelen e en f, van de Verordening (EU) nr. 596/2014 van het
Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende marktmisbruik (verordening
marktmisbruik) en houdende intrekking van Richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement
en de Raad en Richtlijnen 2003/124, 2003/125/EG en 2004/72/EG van de Commissie
(PbEU 2014, L 173), artikel 111, tweede lid, onderdeel c, van Richtlijn nr. 2014/59/EU van het
Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de totstandbrenging van een
kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen en beleggingsondernemingen
en tot wijziging van Richtlijn 82/891/EEG van de Raad en de Richtlijnen 2001/24/EG,
2002/47/EG, 2004/25/EG, 2005/56/EG, 2007/36/EG, 2011/35/EU, 2012/30/EU en 2013/36/EU en
Verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en (EU) nr. 648/2012, van het Europees Parlement en de
Raad (PbEU 2014, L 173).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

45

categorie. Om die reden is overtreding van artikel 21a beboetbaar gesteld
en is artikel 21a toegevoegd aan artikel 54. Het ontzeggen van de
bevoegdheid om bij een accountantsorganisatie of oob bepaalde functies
uit te oefenen kan betrekking hebben op elke functie bij een accountantsorganisatie of oob. De ontzegging kan dus zowel betrekking hebben op
beleidsbepalende functies (bestuursfuncties of andere beleidsbepalende
functies) als andere functies. De AFM dient in het besluit aan te geven
welke functies niet meer mogen worden uitgeoefend.
Artikel 30bis, eerste lid, onderdeel e, van de richtlijn verwijst naar een lid
van een auditfirm. De richtlijn bevat geen definitie van deze term. Het
begrip «lid van een auditkantoor» dient te worden geplaatst in de context
van andere bepalingen in de richtlijn die verwijzen naar «lidmaatschap
van een auditkantoor», zoals de artikelen 2, onderdeel 15, 3, vierde lid,
onderdeel c, 17, eerste lid, onderdeel g, 24, 24a, eerste lid, onderdeel a en
45, vijfde lid, onderdeel b, van de richtlijn. In deze artikelen wordt het
begrip lid steeds gebruikt in de context van lid van een leidinggevend of
bestuursorgaan van een auditkantoor. Daarnaast kan een parallel worden
getrokken met het begrip «een lid van een leidinggevend of bestuursorgaan van een organisatie van openbaar belang», waarnaar artikel 30bis,
eerste lid, onderdeel e, van de richtlijn tevens verwijst.
Gelet hierop dient onder «lid van een auditkantoor» een dagelijks
beleidsbepaler van een accountantsorganisatie verstaan te worden.
De ontzegging is een tijdelijke sanctie, die de AFM kan opleggen voor de
duur van ten hoogste drie jaar. Dit is vastgelegd in het tweede lid.
De door de richtlijn in artikel 38, derde lid, vereiste mogelijkheid van
ontslag van de accountantsorganisatie, met toetsing door de rechter, is
verwerkt in artikel 58. In lijn met de systematiek van het toezicht op
accountantsorganisaties in Nederland ligt de bevoegdheid tot ontslag bij
de AFM, waarbij toetsing door de rechter plaatsvindt in het kader van de
handhaving. De AFM stelt de accountantsorganisatie en de controlecliënt
voorafgaand aan haar voornemen tot het nemen van een besluit als
bedoeld in het eerste lid, in de gelegenheid om hun zienswijze naar voren
te brengen.
De richtlijn licht niet toe wat moet worden verstaan onder goede gronden
voor het ontslag. Wel wordt in het eerste lid van artikel 38 richtlijn
aangegeven dat verschil van mening over methoden van boekhoudkundige verwerking of controlewerkzaamheden geen goede redenen zijn
voor ontslag.
Nu het hier gaat om een ingrijpende maatregel, moet worden gedacht aan
een zodanige overtreding van de wet of de EU-verordening, dat onverwijlde beëindiging van de opdracht gerechtvaardigd is. Gezien het
ingrijpende karakter van de sanctie dient de AFM deze bevoegdheid alleen
toe te passen bij ernstige overtredingen. Dit is in artikel 58 tot uitdrukking
gebracht door te bepalen dat de toezichthouder een accountantsorganisatie alleen kan ontslaan in het geval dat sprake is van een overtreding
van een voorschrift dat beboetbaar is met een bestuurlijke boete van de
derde categorie.
FF
De wijzigingen van artikel 63f, tweede lid, houden verband met de
aanpassing van artikel 36, vierde lid, onderdelen b en c, van de richtlijn.
De AFM kan weigeren om gegevens en inlichtingen te verstrekken indien
tegen dezelfde accountants met betrekking tot dezelfde handelingen reeds
een strafrechtelijke procedure is ingesteld. Ook kan de AFM het
verstrekken van gegevens en inlichtingen weigeren indien tegen dezelfde
accountants ten aanzien van dezelfde handelingen reeds een klacht is
ingediend bij de accountantskamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

46

Het nieuwe vierde lid verwerkt artikel 31, derde lid, van de
EU-verordening. Op grond van deze bepaling kan de AFM samenwerken
met de toezichthoudende instanties van andere lidstaten bij het verrichten
van bepaalde kwaliteitsbeoordelingen. De AFM kan in een dergelijk geval
vertrouwelijke gegevens en inlichtingen verstrekken aan de toezichthoudende instantie van een andere lidstaat tenzij een dergelijke verstrekking
gevaar zou kunnen opleveren voor de Nederlandse soevereiniteit,
nationale veiligheid of openbare orde. Artikel 31, derde lid, van de
EU-verordening heeft een andere reikwijdte dan artikel 36 van de richtlijn,
als verwerkt in artikel 63f, tweede lid. De uitwisseling van informatie, als
bedoeld in artikel 31, derde lid, van de EU-verordening heeft alleen
betrekking op kwaliteitsbeoordelingen van accountantsorganisaties of
auditkantoren die aanzienlijke activiteiten ontplooien in een andere
lidstaat. Het vierde lid van artikel 63f bepaalt dat de voorwaarden voor
uitwisseling van gegevens en inlichtingen, als opgenomen in het tweede
lid, niet gelden bij uitwisseling van gegevens en inlichtingen op grond van
artikel 31, derde lid, van de EU-verordening. In een dergelijk geval gelden
de voorwaarden zoals opgenomen in de EU-verordening.
GG
Artikel 63h verwerkt artikel 36, zesde lid, van de richtlijn. Deze bepaling
van de richtlijn is niet gewijzigd. Omwille van de consistentie worden de
weigeringsgronden in artikel 63h gelijkgetrokken met de weigeringsgronden, opgenomen in artikel 63f. Dit is in overeenstemming met
artikel 36, vierde en zesde lid, van de richtlijn.
HH
Artikel 63j verwerkt artikel 47, tweede lid, van de richtlijn. De wijziging in
artikel 63j, derde lid, onderdeel a, beoogt een verschrijving te herstellen.
Op grond van artikel 63j, derde lid, onderdeel b (nieuw), weigert de AFM
om gegevens en inlichtingen te verstrekken aan een toezichthoudende
instantie van een derde land, indien daarmee de bescherming van de
commerciële belangen van de controlecliënt, met inbegrip van zijn
intellectuele eigendomsrechten, in het gedrang komt. Onderdelen c en d
houden verband met de aanpassing van artikel 47, tweede lid, onderdeel
d, van de richtlijn. De AFM weigert om gegevens en inlichtingen te
verstrekken overeenkomstig artikel 63j van de Wta indien met betrekking
tot dezelfde handelingen reeds een strafrechtelijke procedure is ingesteld
tegen dezelfde accountantsorganisatie of andere personen. Daarbij valt te
denken aan personen die betrokken zijn bij de accountantsorganisatie,
zoals de (externe) accountants, die betrokken zijn bij een dossier, maar
ook beleidsbepalers en personen die zeggenschap hebben over een
accountantsorganisatie. Ook kan de AFM het verstrekken van gegevens en
inlichtingen weigeren indien tegen dezelfde accountants ten aanzien van
dezelfde handelingen reeds een klacht is ingediend bij de accountantskamer.
Het vijfde lid verwerkt artikel 36, eerste lid, van de EU-verordening. Op
grond van artikel 36, eerste lid, van de EU-verordening, kan de AFM
samenwerkingsovereenkomsten voor de uitwisseling van gegevens en
inlichtingen aangaan met toezichthoudende instanties van derde landen.
De samenwerkingsovereenkomsten onder artikel 36 van de
EU-verordening hebben een andere reikwijdte dan de samenwerkingsovereenkomsten die de AFM kan sluiten voor de uitwisseling van
vertrouwelijke gegevens en inlichtingen op grond van artikel 47, eerste lid,
onderdeel d, van de richtlijn, zoals verwerkt in artikel 63j, tweede lid,
onderdeel d. Artikel 63j, vijfde lid, regelt dat het eerste tot en met vierde
lid, met uitzondering van het tweede lid, onderdeel c, niet van toepassing
is op de uitwisseling van gegevens en inlichtingen in overeenstemming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

47

met artikel 36, eerste lid, van de EU-verordening. In een dergelijk geval
gelden de voorwaarden zoals opgenomen in de EU-verordening. Het
tweede lid, onderdeel c, is wel van toepassing, hetgeen inhoudt dat de
AFM slecht tot overdracht van persoonsgegevens mag overgaan indien
de overdracht in overeenstemming met de Wet bescherming persoonsgegevens geschiedt.
II
Op grond van artikel 36 van de EU-verordening kan de AFM samenwerkingsovereenkomsten voor de uitwisseling van gegevens en inlichtingen
aangaan met toezichthoudende instanties van derde landen. De voorgestelde wijziging van artikel 63k, eerste lid, van de Wta heeft tot doel om
aan de AFM en de met toezicht belaste personen bij de AFM bepaalde
bevoegdheden toe te kennen die kunnen worden aangewend indien dat
nodig is voor de vervulling van de verplichtingen van de AFM uit hoofde
van de samenwerkingsovereenkomsten. Daarbij gaat het om de
bevoegdheid van de AFM om inlichtingen te vorderen en de bevoegdheden uit hoofde van artikel 5:15, 5:16. 5:16a en 5:17 van de Algemene
wet bestuursrecht.
JJ
Het voorgestelde nieuwe artikel 63l verwerkt het nieuwe artikel 30septies
van de richtlijn. Op grond van het eerste lid van het eerstgenoemde artikel
verstrekt de AFM aan het Comité van Europese auditors-toezichthouders
(Ceaob) de in dat lid genoemde informatie, op geaggregeerd niveau.
Verder meldt de AFM aan het Ceaob, op grond van het tweede lid, alle
tijdelijke doorhalingen van accountants in het register alsmede alle
voorlopige verboden die zijn opgelegd op grond van artikel 56b.
Het voorgestelde nieuwe artikel 63m verwerkt het nieuwe lid 4bis van
artikel 36 van de richtlijn. Artikel 63b, eerste lid, is van overeenkomstige
toepassing op de verstrekking van vertrouwelijke gegevens aan de
betreffende Europese instanties.
KK
Op grond van artikel 30bis, eerste lid, onderdeel b, van de richtlijn dient
de AFM de bevoegdheid te hebben om een openbare waarschuwing te
geven. Die bevoegdheid had de AFM al ten aanzien van overtreding van
verbodsbepalingen. Op grond van het voornoemde artikelonderdeel uit de
richtlijn dient de AFM over die bevoegdheid te beschikken ten aanzien van
iedere overtreding.
Daarnaast is, op grond van artikel 30, eerste lid, van de richtlijn, toegevoegd dat sancties ook op grond van overtreding van de EU-verordening
kunnen worden opgelegd.
LL, MM en NN
De voorgestelde wijzigingen voorzien in de implementatie van het nieuwe
artikel 30quater van de richtlijn. De AFM is ingevolge artikel 67, eerste lid,
en 68 verplicht besluiten tot het opleggen van bestuurlijke boetes
openbaar te maken. Daarnaast is de AFM verplicht, op grond van
artikel 69, eerste lid, om een besluit tot het opleggen van een last onder
dwangsom openbaar te maken wanneer een dwangsom wordt verbeurd.
Uit het voorgestelde gewijzigde vierde lid van artikel 67 blijkt in welke
gevallen dit anoniem moet gebeuren. Publicatie dient bijvoorbeeld
anoniem plaats te vinden als door de toezichthouder kan worden
vastgesteld dat bij volledige openbaarmaking sprake zou zijn van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

48

disproportionele schade voor de betrokken partijen. Gelet op de
mogelijkheid van anonieme publicatie is het niet nodig om gebruik te
maken van de lidstaatoptie, zoals genoemd in artikel 30quater, derde lid.
Bovendien sluit het voorgestelde artikel aan bij artikel 1:97, vierde lid, van
de Wft. Behalve publicatie van het besluit zelf ingevolge het eerste lid,
bepaalt artikel 67, vijfde lid, tevens dat informatie moet worden gepubliceerd over de eventueel gezochte rechtsbescherming tegen het besluit.
Publicatie hiervan door de AFM moet resulteren in een actueel inzicht in
de stand van de procedure. Dit geldt zowel voor als na het onherroepelijk
worden van het besluit tot oplegging van de boete. In het eerste geval
moet voor het publiek helder zijn waarom het besluit nog niet onherroepelijk is en in welk stadium een eventueel bezwaar- of beroepsprocedure
zich bevindt. In het tweede geval moet conform de verplichting in
artikel 30quater, eerste lid, van de richtlijn kenbaar zijn dat het besluit
onherroepelijk is geworden en welk bezwaar- beroepsprocedure daaraan
eventueel vooraf is gegaan.
ARTIKEL II Wet op het accountantsberoep
A
In verband met implementatie van de richtlijn en de inwerkingtreding van
de EU-verordening wordt een definitie voor de EU-verordening ingevoegd
in de Wta. Als gevolg hiervan dient de definitie van «wettelijke controle»
in artikel 1 van de Wab die verwijst naar de definitie in de Wta aangepast
te worden, zodat verwezen wordt naar de juiste vindplaats van de
betreffende definitie. Ook wordt in de definitie van accountantsorganisatie
verduidelijkt dat wordt verwezen naar de definitie zoals opgenomen in het
eerste lid van artikel van de Wta.
B
Artikel 54, eerste lid, onderdeel a, verwerkt artikel 14 van de richtlijn. Op
grond van artikel 54, eerste lid, dient de CEA een verklaring van vakbekwaamheid af te geven aan een wettelijke auditor, als bedoeld in artikel 2
van de richtlijn, die is toegelaten tot het verrichten van wettelijke controles
in een andere lidstaat, indien hij met goed gevolg de examens als bedoeld
in onderdelen c en d heeft afgelegd.
ARTIKEL III Wet tuchtrechtspraak accountants
A
De wijziging van de definitie van accountant in artikel 2, onderdeel a, van
de Wtra, houdt verband met het voorgestelde artikel 27. Op grond van het
laatstgenoemde artikel kunnen wettelijke auditors, als bedoeld in artikel 2,
onderdeel 2, van de richtlijn, die in een andere lidstaat zijn toegelaten tot
het verrichten van controles, als bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de
richtlijn, worden ingeschreven als externe accountant in het register van
de AFM, indien zij over een verklaring van vakbekwaamheid van de CEA
beschikken. Om te bewerkstelligen dat deze groep van externe accountants onder de reikwijdte van de Wtra komt te vallen en onderworpen
wordt aan de tuchtrechtspraak van de accountantskamer, is de voorgestelde aanpassing van de definitie van accountant nodig.
B
Het gewijzigde artikel 2, eerste lid, onderdeel d, van de Wtra verwerkt
artikel 30bis, eerste lid, onderdeel c van de richtlijn. Op grond van
artikel 2, eerste lid, onderdeel d, van de Wtra heeft de accountantskamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

49

de bevoegdheid om de inschrijving van de accountant in de registers voor
ten hoogste één jaar door te halen. Nu op grond van de aanhef van
artikel 30bis, eerste lid, van de richtlijn de bevoegde autoriteit de
bevoegdheid moet hebben om een inschrijving door te halen tot een
maximum van drie jaar – een zwaardere sanctie dan de doorhaling tot ten
hoogste één jaar – moet artikel 2, eerste lid, onderdeel d, van de Wtra
hierop worden aangepast. Op grond van artikel 30bis, eerste lid,
onderdeel c, van de richtlijn dient de AFM de bevoegdheid te hebben om
een voorlopig verbod om wettelijke controles te verrichten van maximaal
drie jaar op te leggen aan een accountantsorganisatie. Deze bepaling
behoeft geen implementatie aangezien de AFM deze bevoegdheid reeds
heeft. Zij kan immers de vergunning intrekken of aan de vergunning
voorschriften verbinden of beperkingen stellen ingevolge artikel 6, derde
lid, van de Wta. Een dergelijke beperking kan inhouden dat de accountantsorganisatie gedurende een maximale periode van drie jaar geen
wettelijke controles mag verrichten.
ARTIKEL IV Burgerlijk wetboek
De wijziging van artikel 2:393, eerste lid, BW houdt verband met artikel 14
van de richtlijn. Artikel 2:393 BW regelt de aanwijzing van de accountant.
Omdat de richtlijn niet langer toestaat dat tevens het vereiste wordt
gesteld dat de wettelijke auditor uit een andere lidstaat als RA of AA is
ingeschreven in het accountantsregister van de NBA, komt dit vereiste te
vervallen (zie artikel I, onderdeel T). Met het oog hierop wordt
artikel 2:393, eerste lid, eerste zin aangepast. Op grond van deze gewijzigde bepaling dient de rechtspersoon de opdracht tot controle van de
jaarrekening te geven aan een Nederlandse externe accountant (zijnde
een RA of een AA ten aanzien van wie in het accountantsregister van de
NBA een aantekening is opgenomen als bedoeld in artikel 36, tweede lid,
onderdeel i, van de Wab), of aan een wettelijke auditor uit een andere
lidstaat die beschikt over een verklaring van vakbekwaamheid als bedoeld
in artikel 54 van de Wab. Voor zowel de Nederlandse externe accountant
als de externe accountant uit een andere lidstaat geldt dat deze dient te
worden ingeschreven in het register van de AFM. De gewijzigde regeling
heeft geen gevolgen voor Nederlandse externe accountants. Indien de
rechtspersoon kwalificeert als een oob, zal vanaf 1 januari 2018 de
regeling gelden als opgenomen in artikel 27, tweede lid, van de Wta. Op
grond daarvan mogen rechtspersonen die als oob kwalificeren de
controleopdracht alleen verlenen aan een RA of een wettelijke auditor die
in een andere lidstaat is toegelaten tot het verrichten van controles, als
bedoeld in artikel 2, onderdeel 1, van de richtlijn en die beschikt over een
verklaring van vakbekwaamheid als bedoeld in artikel 54 van de Wab. Ten
aanzien van de wettelijke auditor geldt ook het vereiste dat zijn toelating
in de andere lidstaat mede het verrichten van controles op oob’s omvat.
De wijzigingen van het vijfde lid houden verband met artikel 28 van de
richtlijn. Dit artikel van de richtlijn, dat over de controleverklaring gaat, is
vervangen. Er worden twee nieuwe vereisten aan de controleverklaring
toegevoegd. Ten eerste dient de accountant eventuele materiële onzekerheden te melden die verband houden met gebeurtenissen of omstandigheden die mogelijk aanzienlijke twijfel doen rijzen over het vermogen van
de entiteit om haar bedrijfsactiviteiten voort te zetten. De reden die
hieraan ten grondslag ligt is dat, hoewel de primaire verantwoordelijkheid
voor het verstrekken van financiële informatie moet liggen bij het bestuur
van de controlecliënt, er een rol is weggelegd voor externe accountants
en accountantsorganisaties om het bestuur actief te bevragen vanuit het
perspectief van een gebruiker. Om de kwaliteit van controles te verbeteren, is het van belang dat de professioneel-kritische instelling van
externe accountants en accountantsorganisaties ten aanzien van de
gecontroleerde entiteit wordt versterkt. De accountant zal derhalve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

50

moeten beoordelen of er omstandigheden zijn die maken dat er sprake is
van een materiële onzekerheid omtrent het vermogen van de gecontroleerde entiteit om de continuïteitsveronderstelling te kunnen blijven
handhaven. De externe accountant is niet verplicht te verklaren over
materiële onzekerheden, indien deze naar het oordeel van de accountant
afwezig zijn, maar mag dit oordeel (dat materiële onzekerheden afwezig
zijn) wel in de controleverklaring opnemen. Voorgesteld wordt om deze
bepaling te implementeren door aan artikel 2:393, vijfde lid, een nieuw
onderdeel g toe te voegen. Voor de formulering is aangesloten bij
artikel 2:384 lid 3 BW, waarin de continuiteïtsveronderstelling (going
concern-beginsel) is opgenomen. De richtlijn vereist ook dat de vestigingsplaats van de externe accountant of de accountantsorganisatie in de
accountantsverklaring wordt opgenomen. Dit vereiste wordt geïmplementeerd in een nieuw onderdeel h van artikel 2:393, vijfde lid, BW. Ingevolge
de laatste zin van het tweede lid van artikel 28 van de richtlijn is er ruimte
om nationaal aanvullende regels te stellen met betrekking tot de inhoud
van de controleverklaring. Ook de EU-verordening biedt in de laatste zin
van het tweede lid van artikel 10 deze ruimte voor de controleverklaring
voor oob’s. Op dit moment zijn er geen aanvullende nationale vereisten
voor de controleverklaring voorzien. Wel zijn eerder al door de Nederlandse beroepsorganisatie aanvullende eisen opgenomen in de beroepsreglementering (NV COS 702N) met betrekking tot de materialiteit en de
reikwijdte van een groepscontrole bij een oob. Ook wordt gewezen op het
wetsvoorstel ter uitvoering de Richtlijn 2013/34/EU (Uitvoeringswet
richtlijn jaarrekening11) waarin aan de accountantsverklaring een
onderdeel wordt toegevoegd dat ziet op materiële onjuistheden in het
bestuursverslag.
ARTIKEL V Wet bekostiging financieel toezicht
In dit artikel worden verwijzingen naar de richtlijn 2006/43/EG in bijlage I
bij de wet vervangen door verwijzingen naar de richtlijn.
De richtlijn introduceert de inschrijving van auditkantoren uit andere
lidstaten. In dit artikel wordt tevens het in rekening brengen van de
bekostiging van het financieel toezicht bij deze auditkantoren geregeld.
ARTIKEL VI Inwerkingtreding
Het tijdstip van inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt bij koninklijk
besluit bepaald en kan voor verschillende artikelen of onderdelen daarvan
verschillend worden vastgesteld. De wijzigingen moeten conform de
richtlijn uiterlijk op 17 juni 2016 in werking treden. Ook de EU-verordening
treedt rechtstreeks in werking op 17 juni 2016.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

11

Kamerstukken II, 2014/15, 34 176.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 469, nr. 3

51