Monitor Implementatie en
besteding gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid

Meting 2: aanbod 960 uur, inzet
pedagogisch beleidsmedewerker en
financiën gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid /
voorschoolse educatie
IJsbrand Jepma &
Ruben van Esch, m.m.v.
Ellen Donkers (Sardes)
Wendy de Geus & Tessa
Schuurman (Oberon)
november 2021

Monitor Implementatie en besteding goab

1

Sardes en Oberon, 2021

Monitor Implementatie en besteding
gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid
Meting 2: aanbod 960 uur, inzet pedagogisch
beleidsmedewerker en financiën gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid / voorschoolse educatie

Monitor Implementatie en besteding goab

2

Sardes en Oberon, 2021

Inhoudsopgave
Samenvatting ................................................................................................................................... 5
1.

Inleiding ................................................................................................................................. 19

1.1

Aanleiding ......................................................................................................................... 19

1.2

Achtergrond ...................................................................................................................... 20

1.3

Onderzoeksvragen ............................................................................................................. 22

1.4

Leeswijzer .......................................................................................................................... 23

2.

Opzet van het onderzoek ....................................................................................................... 24

2.1

Aanpak .............................................................................................................................. 24

2.2

Populatie, respons en representativiteit............................................................................ 25

2.3

Analyses ............................................................................................................................ 28

3.

Aanbod van 960 uur voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters ..................................... 30

3.1

Invoering van 960 uur voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters ............................... 30

3.2

Vormgeving van 960 uur voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters ........................... 39

3.3
(On)Bedoelde effecten van invoering van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters .......................................................................................................................... 56
4. De (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse
educatie ......................................................................................................................................... 61
4.1

Aanwezigheid van pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie ............ 61

4.2
Ondersteuningsbehoeften bij inzet van pedagogisch beleidsmedewerker in de
voorschoolse educatie ................................................................................................................... 65
4.3

Implementatiefase ............................................................................................................ 66

5.

De inzet van middelen en subsidiëring van voorschoolse educatie ........................................ 69

5.1

Inzet van middelen voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid .............................. 70

5.2

Ouderbijdragen bij voorschoolse educatie ........................................................................ 88

Monitor Implementatie en besteding goab

3

Sardes en Oberon, 2021

5.3

Subsidie voor pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie.................... 95

5.4

Kostprijs en opbouw van de kosten bij voorschoolse educatie .......................................... 98

5.5

Overige subsidie voor ve-aanbieders ................................................................................. 99

6.

Conclusies en reflectie ......................................................................................................... 104

Monitor Implementatie en besteding goab

4

Sardes en Oberon, 2021

Samenvatting
Vanaf 1 augustus 2020 moeten gemeenten een aanbod van (minimaal) 960 uur
voorschoolse educatie (ve) hebben voor doelgroeppeuters in de leeftijd 2,5 tot 4 jaar.
Daarvoor ging het om zo’n 600 uur in totaal. Doelgroeppeuters zijn peuters die volgens de
gemeente een steuntje in de rug kunnen gebruiken bij het betreden van de basisschool,
vaak vanwege minder gunstige sociale, culturele en/of economische omstandigheden in de
thuissituatie. Met de urenuitbreiding krijgen doelgroeppeuters betere kansen op een goede
start op de basisschool. Per 1 januari 2022 wordt een urennorm van kracht voor de inzet
van een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Daarmee wordt een kwaliteitsimpuls
gegeven aan de uitvoering van ve.
Voor deze twee maatregelen is vanaf 1 januari 2020 per jaar € 170 miljoen extra
geïnvesteerd in het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab). Gemeenten krijgen
in 2021 en verder jaarlijks rond de € 520 miljoen voor de uitvoering van goab, bestaande uit
voor- en vroegschoolse educatie (vve), schakelklassen en zomerscholen. Met de
voorliggende Monitor Implementatie en besteding goab 2019-2023 van het consortium
Sardes, Oberon en R&C Beleidsondersteuning (Regioplan/Cebeon) worden enerzijds de
invoering van de nieuwe ve-eisen en anderzijds de besteding van het nieuwe goab-budget
binnen gemeenten en ve-aanbieders gevolgd. Dit doen we in opdracht van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, dat het onderzoek heeft uitgezet via het
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).
In de periode 2019-2023 worden uiteindelijk vier metingen gedaan van het implementatieonderzoek (in najaar 2019, voorjaar 2021, najaar 2021 en najaar 2022). Er worden twee
metingen van het bestedingsonderzoek uitgevoerd. Te weten in voorjaar 2021 en in najaar
2022.
De Monitor Implementatie en besteding goab 2019-2023 valt uiteen in twee onderzoeksdelen. Dit zijn: 1) een implementatieonderzoek en 2) een bestedingsonderzoek.
Voorliggende rapportage heeft betrekking op de tweede meting van het implementatieonderzoek en de eerste meting van het bestedingsonderzoek, welke in het voorjaar van
2021 zijn gehouden. In een afzonderlijke publicatie wordt specifieker gerapporteerd over
de besteding van de goab-middelen aan ve door gemeenten en andere maatregelen en
activiteiten die de gelijke kansen van (voor)schoolse doelgroepkinderen proberen te
vergroten.1 In nog een aparte publicatie worden acht goede praktijkvoorbeelden van
gemeenten beschreven, waarin de samenhang tussen de inzet van middelen met de
toegankelijkheid, het bereik, het aanbod, de kwaliteit en de opbrengsten van ve verder
worden uitgediept.2
In deze samenvatting worden de centrale onderzoeksvragen beantwoord en de
belangrijkste conclusies samengevat. Zowel het perspectief van de gemeenten als de veaanbieders komt aan bod. In totaal hebben 226 van de 352 gemeenten een vragenlijst
ingevuld. Dit komt neer op een positieve respons van 64 procent. In totaal hebben 222 van
1

Cebeon (2021). Bestedingsonderzoek gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid, eerste meting. Amsterdam: Cebeon.
Jepma, IJ., Esch, R. van & Geus, W. de, Ketelaar, A. (2021). Goede praktijkvoorbeelden in de voorschoolse educatie. Utrecht:
Sardes/Oberon.
2

Monitor Implementatie en besteding goab

5

Sardes en Oberon, 2021

de 978 ve-aanbieders dit gedaan (positieve respons van 23%). In de responsgroep van veaanbieders zijn 148 van de 352 gemeenten vertegenwoordigd, een dekkingsgraad van 42
procent.3 De responsgroepen van gemeenten en van ve-aanbieders zijn te beschouwen als
een (vrij) goede afspiegeling van de populatie, afgemeten aan relevante achtergrondkenmerken. Voor gemeenten zijn dit a) gemeentegrootte, b) verstedelijkingsgraad en c)
verschuiving in de goab-bekostiging. Voor ve-aanbieders zijn dit a) gemeentegrootte, b)
omvang van de organisatie en c) type organisatie. Daardoor kunnen we een adequaat
landelijk beeld schetsen van de stand van zaken ten aanzien van het aanbod van 960 uur ve
voor doelgroeppeuters, de (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker(s) ve en de besteding van de middelen binnen het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid (goab) en de subsidiëring en kosten van ve.

Deel 1: aanbod van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters bij gemeenten en ve-aanbieders?
Invoering van 960 uur voorschoolse educatie
Per wanneer bieden gemeenten en ve-aanbieders hun doelgroeppeuters een uitgebreider
urenaanbod?
Op 1 augustus 2020 moesten alle gemeenten en ve-aanbieders een ve-aanbod van 960 uur
voor doelgroeppeuters hebben.
• Slechts twee gemeenten bieden nog geen gemeentebreed 960 uur ve-aanbod.
Beide gemeenten geven aan dat op dit moment vrijwel alle doelgroeppeuters
volgens eigen definitie tussen 2,5 en 4 jaar een 960 uur ve-aanbod krijgen.
• Bijna de helft van de gemeenten biedt gemeentebreed 960 uur ve-aanbod al aan
sinds voor 1 augustus 2020 (42%). De meeste gemeenten (46%) geven aan dit per 1
augustus 2020 aan te bieden. Een aanzienlijk deel van de gemeenten (11%) had een
ingangsdatum ergens na 1 augustus 2020. Gemeenten die later dan 1 augustus
2020 960 uur ve hebben ingevoerd, hebben dat in verreweg de meeste gevallen op
1 januari 2021 gerealiseerd, en een paar in de tussenliggende maanden. De
verdeling qua invoeringsdatum is nagenoeg gelijk voor de verschillende
gemeentegroottes. Het aantal ve-aanbieders is in de meeste gemeenten gelijk
gebleven (79%).
• Een vergelijkbaar beeld zien we bij de ve-aanbieders. Slechts vier ve-aanbieders
geven aan nog geen 960 uur ve aan te bieden. Bijna de helft van de ve-aanbieders
(42%) had al voor 1 augustus 2020 een 960 uur ve-aanbod. Het grootste deel van
de ve-aanbieders heeft dit aanbod sinds 1 augustus 2020 (46%) en een deel heeft
het ingevoerd ergens na 1 augustus 2020 (10%).
• De aanbieders die nog geen 960 uur ve bieden noemen als redenen onder andere
de coronamaatregelen, het deskundigheidsniveau van de gemeente en het
gemeentelijk besluitvormingsproces.

3

Het betreft hier in principe twee afzonderlijke steekproeven, een steekproef van gemeenten en een streekproef van veaanbieders. Het komt voor dat er gemeenten meedoen aan de Monitor Implementatie en besteding goab waarvan er geen veaanbieders meedoen. Het omgekeerde komt ook voor: er zijn ve-aanbieders waarvan de gemeente niet meedoet. Dit kan
mede verklaren waarom er soms kleine verschillen zijn tussen de gegevens van de gemeenten en de gegevens van de veaanbieders.

Monitor Implementatie en besteding goab

6

Sardes en Oberon, 2021

Hoe verliep het proces van invoering?
De invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters is een complexe beleidsoperatie. Er
moesten vele activiteiten worden uitgevoerd om dit mogelijk te maken.
• Het merendeel van de gemeenten geeft aan dat het proces van invoering van 960
uur ve voor doelgroeppeuters voorspoedig is verlopen (58%). Bij bijna een derde
van de gemeenten is het proces meer voerspoedig dan moeizaam verlopen (30%).
Grotere gemeenten ervaren de invoering van 960 uur ve iets voorspoediger dan
kleinere gemeenten. Ook meer dan de helft van de ve-aanbieders geeft aan dat het
proces voorspoedig is verlopen (52%), of meer voorspoedig dan moeizaam (36%).
Opvallend is dat de ve-aanbieders in grotere gemeenten iets minder positief zijn
over de invoering dan de ve-aanbieders in de kleinere gemeenten.
• De belangrijkste redenen die genoemd worden door de gemeenten voor het
(vrijwel) voorspoedig verlopen van het proces, zijn een goede samenwerking tussen
de gemeente en ve-aanbieders (61%), een bijtijdse start met de voorbereiding
(53%) en duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente (42%). De ve-aanbieders
noemen een bijtijdse start met de voorbereiding en duidelijke subsidieregeling
vanuit de gemeente ook als een van de belangrijkste redenen voor een spoedig
verloop (resp. 43% en 39%), maar ook heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de
gemeente speelden een belangrijke rol (41%).
Hebben de doelgroeppeuters als gevolg van de coronamaatregelen ve-uren gemist?
Als gevolg van de (tijdelijke) coronamaatregelen is de kinderopvang / kortdurende
peuteropvang het afgelopen jaar herhaaldelijk gesloten geweest. Dit kan consequenties
hebben voor de afnamen van de ve-uren door doelgroeppeuters.
• Het merendeel van de gemeenten (64%) geeft aan dat door de coronamaatregelen
de huidige lichting geplaatste doelgroeppeuters niet de gewenste 960 uur ve heeft
gekregen. De belangrijkste reden hiervoor is dat de ve-locaties in coronatijd zijn
dicht geweest. Desondanks hebben de doelgroeppeuters in een groot deel van de
gemeenten (36%) wel de 960 uur ve gehad. Zo’n 76 procent van deze gemeenten
geeft aan dat zij doelgroeppeuters hebben aangemerkt als ‘kwetsbare groep’
waardoor zij ve in de noodopvang konden krijgen. Eenzelfde respons is te zien bij
de ve-aanbieders. Volgens de gemeenten was het continueren van de 960 uur ve
voor doelgroeppeuters een gezamenlijk initiatief van de aanbieders en de
gemeenten (76%), echter geeft de helft van de ve-aanbieders aan dat het initiatief
bij hen lag (50%). Slechts iets minder dan de helft (46%) geeft aan dat het een
gezamenlijk initiatief was.

Vormgeving van 960 uur voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters
Hoe wordt de nieuwe urennorm van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters vormgegeven?
Het uitgebreide ve-aanbod kan op verschillende manieren worden vormgegeven.
• Hoe de 960 uur ve wordt vormgegeven is wisselend. Net iets meer dan de helft van
de gemeenten heeft één variant voor doelgroeppeuters (56%), maar tegelijkertijd
heeft bijna de helft van de gemeenten meerdere varianten (45%). Bij de veaanbieders geldt dat twee derde één variant van 960 uur ve voor doelgroeppeuters
heeft (67%), een derde van de ve-aanbieders heeft meerdere varianten (33%).

Monitor Implementatie en besteding goab

7

Sardes en Oberon, 2021

•

•

•

•

Vrijwel alle gemeenten verspreiden het ve-aanbod over 40 weken voor doelgroeppeuters (96%) en reguliere peuters (95%). De meeste ve-aanbieders verspreiden
het aanbod voor doelgroeppeuters ook over 40 weken (92%). Ook voor de reguliere
peuters verspreiden de meeste ve-aanbieders het aanbod over 40 weken (79%), al
is er ook aanzienlijk deel dat het aanbod verspreid over 51 of 52 weken (20%).
Het aantal ve-uren per week varieert. Het grootste deel van de gemeenten biedt
zo'n 16 uur per week voor doelgroeppeuters (88%) en acht uur per week voor
reguliere peuters (70%). Daarbij zijn er meestal zo’n vier dagdelen per week voor
doelgroeppeuters (87%) van meestal vier uur (83%) en twee dagdelen per week
voor reguliere peuters (87%) van ook meestal vier uur (75%). Bij de ve-aanbieders
zien we meer spreiding. Het aantal dagdelen per week voor doelgroeppeuters is
voor het merendeel van de ve-aanbieders ook vier (69%), maar er is ook een
aanzienlijke groep die vijf dagdelen per week biedt (18%) of drie dagdelen per week
(12%). Voor reguliere peuters bieden de meeste aanbieders twee dagdelen per
week (67%), maar zijn er ook veel aanbieders die vijf dagdelen per week bieden
(17%) of vier dagdelen (10%). Ook het aantal uren per dagdeel verschilt, maar is bij
een grote groep ve-aanbieders vier uur in de ochtend voor zowel doelgroep- als
reguliere peuters (resp. 68% en 59%) en vier uur in de middag (46% en 36%).
De startleeftijd bij ve is gespreid bij gemeenten. Bij doelgroeppeuters is die meestal
2 jaar (44%) of 2,5 jaar (54%). Bij reguliere peuters ligt die gemiddeld iets eerder,
namelijk 2 jaar (59%) of 2,5 jaar (37). Ongeveer eenzelfde spreiding is te zien bij de
ve-aanbieders. Het urenaanbod tussen de 2,5 en 4 jaar blijft in de meeste
gemeenten gelijk (90%), er is in deze gemeenten geen sprake van een urenopbouw
naar leeftijd. Ook het merendeel van de ve-aanbieders (86%) geeft aan geen
urenopbouw naar leeftijd te hebben.
In het grote merendeel van de gemeenten (92%) is er geen sprake van een veaanbod van meer dan 960 uur. In een klein deel van de gemeenten is deze er wel
voor sommige groepen doelgroeppeuters (5%) of voor alle doelgroeppeuters (4%).

In welke vormen van opvang?
Het 960-uursaanbod kan mogelijk worden gemaakt in diverse opvangvormen.
• Het 960 uur ve-aanbod wordt met name aangeboden in kortdurende peuteropvang
(73%), daarna in aparte peuteropvanggroepen in kinderopvang (40%), duidelijk
minder vaak in verticale groepen 0 tot 4 jaar (18%).
• Het ve-aanbod vindt vrijwel overal plaats in gemengde groepen waaraan zowel
doelgroeppeuters als reguliere peuters deel kunnen nemen (91%). Verder zijn er
enkele ve-aanbieders die een deel van de ve-uren aanbieden in gemengde groepen
(7%). Enkele ve-aanbieders bieden geen ve in gemengde groepen (1%).
Hebben de gemeenten extra kwaliteitseisen gesteld boven op de wettelijke
kwaliteitseisen?
Bij de uitvoering van ve in de praktijk zijn er diverse wettelijke kwaliteitseisen van kracht. In
de praktijk komt het voor dat gemeenten hier bovenop extra kwaliteitseisen stellen.
• Ongeveer drie kwart van de gemeenten (76%) heeft bij het invoeren van 960 uur ve
voor doelgroeppeuters geen extra kwaliteitseisen gesteld. Ongeveer een kwart van
de gemeenten (23%) heeft de invoering van de 960 uur ve wel samen laten gaan
met het invoeren van extra kwaliteitseisen. Deze verdeling is ongeveer gelijk met
de antwoorden van de ve-aanbieders (resp. 78% en 20%).
Monitor Implementatie en besteding goab

8

Sardes en Oberon, 2021

•

De gemeenten geven aan dat de extra kwaliteitseisen met name betrekking hebben
op deelname aan gemeentelijk overleg (46%), op ouderbetrokkenheid (44%), en op
kwaliteit van het aanbod (42%). Bij de ve-aanbieders worden vooral aanvullende
opleidings- of scholingseisen genoemd voor pedagogisch medewerkers (47%), extra
inspanningen in het kader van ouderbetrokkenheid (38%) en aanvullende
opleidings- of scholingseisen voor pedagogisch beleidsmedewerkers ve (36%).

Nemen gemeenten en ve-aanbieders zelf het initiatief om de inhoudelijke kwaliteit van
voorschoolse te verbeteren?
Buiten de wettelijke verplichtingen van de overheid om kunnen gemeenten en veaanbieders zelf ook aan kwaliteitsverbetering doen.
• Het merendeel van de gemeenten voert bij de implementatie van 960 uur ve geen
inhoudelijke kwaliteitsverbeteringen door (63%). Een klein deel van de gemeenten
doet dit wel, de kwaliteitsverbetering is onder andere gericht op de sociaalemotionele ontwikkeling (12%) of Nederlandse taalontwikkeling (10%).
• Veruit het grootste deel van de ve-aanbieders voert wel inhoudelijke kwaliteitsverbeteringen door (95%), onder andere gericht op kwaliteitsaspecten als
professionalisering van pedagogisch medewerkers (72%), een opleidingsplan (69%)
en een kindvolgsysteem (65%). De verbeteringen richten zich net als de gemeenten
met name op de Nederlandse taalontwikkeling (75%) en sociaal-emotionele
ontwikkeling (69%).
Hoe wordt toezicht op de kwaliteit bij voorschoolse educatie uitgeoefend?
Gemeenten houden op diverse manier zicht op de kwaliteit van ve, ve-aanbieders leggen
op diverse manieren verantwoording af over de geleverde kwaliteit.
• De gemeenten houden met name toezicht op de kwaliteit van de 960 uur ve via
gesprekken met de ve-aanbieders (77%), via de GGD-inspectie of de Inspectie van
het Onderwijs (77%) en/of via de subsidieverantwoording (75%).
• Voor ve-aanbieders geldt hetzelfde, zij leggen in de meeste gemeenten
verantwoording af via de subsidieverantwoording (88%) en/of via de GGD-inspectie
en/of Inspectie van het Onderwijs (76%). Net iets meer dan de helft van de veaanbieders voert (daarnaast) gesprekken met de gemeente (55%).
Hebben gemeenten en ve-aanbieders resultaatafspraken afgesloten?
Gemeenten zijn bij wet verplicht om Resultaatafspraken vve af te sluiten.
• Een ruime meerderheid van de gemeente geeft aan dat zij Resultaatafspraken vve
hebben afgesloten met de ve-aanbieders. Zij hebben actuele resultaatafspraken
(62%) ofwel afspraken die inmiddels zijn verlopen (11%). Ongeveer een kwart van
de gemeenten heeft nog geen resultaatafspraken, maar deze afspraken zijn wel in
ontwikkeling (23%).
• Ook het merendeel van de ve-aanbieders zegt actuele resultaatafspraken te
hebben (55%) of afspraken die inmiddels zijn verlopen (4%). Net als de gemeenten
geeft een deel van de ve-aanbieders aan dat deze afspraken er nog niet zijn, maar
wel in ontwikkeling zijn (17%). Echter: een aanzienlijk deel van de ve-aanbieders
maakt duidelijk niet te weten of er al resultaatafspraken zijn of hier geen zicht op te
hebben (21%).

Monitor Implementatie en besteding goab

9

Sardes en Oberon, 2021

(On)Bedoelde effecten van invoering van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters
Heeft de invoering van 960 uur voorschoolse educatie (on)bedoelde effecten opgeleverd?
De gemeenten en de ve-aanbieders is gevraagd naar de (on)bedoelde effecten die zij zien
bij de invoering van de 960 uur ve voor doelgroeppeuters.
• De meeste gemeenten hebben weinig (on)bedoelde effecten waargenomen. Wel
bleek bij bijna de helft van de gemeenten de ontwikkeling van doelgroeppeuters
door de urenuitbreiding te zijn versterkt (46%) en de kosten voor de ouders van
doelgroeppeuters te zijn gestegen (42%).
• Een groot deel van de ve-aanbieders merkt op dat de kwaliteit van het aanbod voor
doelgroeppeuters door de urenuitbreiding is gestegen (59%), en nemen ook waar
dat de ontwikkeling van de doelgroeppeuters door de urenuitbreiding is versterkt
(73%). Tevens zijn de uitvoeringskosten van ve-aanbieders door de urenuitbreiding
gestegen (67%) en de uitvoerbaarheid van ve is volgens een aanzienlijk deel van de
ve-aanbieders complexer geworden (38%). Ten slotte merkt een deel van de veaanbieders, net als de gemeenten, op dat de kosten voor de ouders van
doelgroeppeuters zijn gestegen door de urenuitbreiding (44%).

Deel 2: de (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie
Aanwezigheid van pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie
Zijn pedagogische beleidsmedewerkers aanwezig in de voorschoolse educatie?
Mogelijk zetten gemeenten en/of ve-aanbieders, alvast vooruitlopend op de wettelijke
invoering per 1 januari 2022, al één of meerdere pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve
in volgens de nieuwe eisen (extra uren boven op de uren vanwege IKK).
• Het merendeel van de gemeenten geeft aan nog niet een pedagogisch
beleidsmedewerkers in de ve te subsidiëren (66%). Veel van deze gemeenten
hebben al wel voorbereidingen getroffen voor de invoering ervan (79%).
• De gemeenten die al een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve subsidiëren of
hiervoor voorbereidingen treffen noemen verschillende onderwerpen die een rol
spelen (of speelden) in de voorbereidingen, zoals de wijze van financiering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vanuit de gemeente (83%), de rol die de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve moet spelen in kwaliteitsverbetering ve
(55%) en de wijze van verantwoording over de inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve (45%).
• Een ruime meerderheid van de gemeenten denkt per 1 januari 2022 op alle velocaties te kunnen voldoen aan de wettelijke eisen rondom de inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (78%). Een klein deel weet dit nog niet
(13%). De belangrijkste oorzaak waarom zij niet of nog niet weten of zij kunnen
voldoen aan de wettelijke eisen is dat gemeenten afhankelijk zijn van het traject
vanuit de ve-aanbieders (68%).
• Iets meer dan de helft van de aanbieders (57%) geeft aan al een pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve te hebben die voldoet aan de eisen die gaan gelden.
Bijna alle ve-aanbieders die nog geen pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
Monitor Implementatie en besteding goab

10

Sardes en Oberon, 2021

•

hebben zijn al wel bezig met de voorbereidingen (89%). Ve-aanbieders die nog geen
voorbereidingen hebben getroffen, zijn met name lokale ve-aanbieders of profit
organisaties. Van deze kleine groep denken de meeste vanaf 1 januari 2022 te
kunnen voldoen aan de wettelijke eisen ten aanzien van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve.
Bij de voorbereiding van de ve-aanbieders voor de invoering van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve heeft met name de rol die de pedagogisch beleidsmedewerker moet spelen in de kwaliteitsverbetering ve een rol gespeeld (65%).
Verder speelde de wijze van financiering vanuit de gemeente (61%) en de
opleidingseisen/professionalisering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve een rol (51%).

Ondersteuningsbehoeften bij inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers
voorschoolse educatie
Zijn er ondersteuningsbehoeften bij de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers in de
voorschoolse educatie?
De inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve per 1 januari 2022 vraagt de
nodige voorbereiding. Mogelijk hebben gemeenten en/of ve-aanbieders hierbij behoefte
aan ondersteuning.
• Iets meer dan de helft van de gemeenten (58%) geeft aan geen ondersteuning
nodig te hebben bij de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve.
Gemeenten die wel ondersteuningsbehoeften hebben, hebben dit met name op
het gebied van bijdragen aan kwaliteitsverbetering bij ve (27%) en op het gebied
van rol, taken en werkzaamheden (19%).
• Ook het merendeel van de ve-aanbieders geeft aan geen ondersteuning nodig te
hebben (57%). Anderen hebben met name behoefte aan ondersteuning op het
gebied van rol, taken en werkzaamheden (23%) en het gebied van bijdragen aan
kwaliteitsverbetering bij ve (18%).

Implementatiefase
In welke fase van invoering van de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
voorschoolse educatie zitten de gemeenten en ve-aanbieders?
De ene gemeente en ve-aanbieder is verder gevorderd met de invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve dan de andere.
• Bij de gemeenten is het zeer verdeeld in welke fase zij zitten wat betreft de
invoering van de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Een
aanzienlijk deel geeft aan nog in de oriëntatiefase te zitten (37%), maar ook zitten
veel gemeenten in de uitwerkingsfase (22%), start-/voorbereidingsfase (18%) of
uitvoeringsfase (17%).
• Bij de ve-aanbieders is het ook verdeeld. Een deel van de aanbieders geeft aan in
de oriëntatiefase te zitten (25%), maar ook zitten veel aanbieders in de
uitwerkingsfase (27%), start-/voorbereidingsfase (9%), uitvoeringsfase (27%), of ten
slotte de aanpassingsfase (12%). Ve-aanbieders in de grotere gemeenten zijn
verder gevorderd met de implementatie van de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve dan ve-aanbieders in kleinere gemeenten.

Monitor Implementatie en besteding goab

11

Sardes en Oberon, 2021

Deel 3: de inzet van middelen en subsidiëring van voorschoolse
educatie
Inzet van middelen voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid en
subsidiëring van voorschoolse educatie
Hoe worden de middelen ingezet voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid?
Gemeenten krijgen van het Rijk jaarlijks een specifieke uitkering (SPUK) voor de uitvoering
van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab) waarmee ve (urenuitbreiding
naar 960 uur ve en inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve) en andere
maatregelen op het gebied van achterstandenbestrijding worden gefinancierd. Daarnaast
krijgen gemeenten van het Rijk zogeheten ‘Asscher-middelen’ voor het verzorgen van een
aanbod voor reguliere peuters van ouders zonder kinderopvangtoeslagrecht. Gemeenten
kunnen ook andere middelen uit het Gemeentefonds of eigen middelen benutten voor
extra ontwikkelmogelijkheden voor doelgroepkinderen. Relevante partijen als veaanbieders, basisscholen en JGZ krijgen subsidie van de gemeenten voor het organiseren
van een toegankelijk en kwaliteitsvol aanbod van voldoende capaciteit (dekkend aanbod)
met een hoog doelgroepbereik.
• Een kleine helft van de gemeenten geeft aan goab te hebben dat meer omvat dan
de activiteiten ten behoeve van WPO artikel 165, 166 en 167 (45%). Bij iets meer
dan de helft van de gemeenten is het goab alleen gericht op de drie
bestedingsdoelen van de SPUK (activiteiten op scholen voor leerlingen met een
grote achterstand in de Nederlandse taal, ve-aanbod en afspraken over doelgroep
en toeleiding naar voorschoolse educatie en resultaatafspraken vroegschools).
Naast de specifieke uitkering goab heeft een groot deel van de gemeenten ook
andere gemeentelijk middelen ingezet voor het goab, namelijk peutermiddelen /
Asschermiddelen (67%) en algemene middelen (39%).
• De Asscher-middelen worden door de meerderheid van de gemeenten vooral
ingezet voor reguliere peuters op ve-locaties (52%). Een klein deel van de
gemeenten zet de Asschermiddelen in voor reguliere peuteropvang op aparte
locaties (14%), op andere manieren zoals bijvoorbeeld reguliere peuteropvang op
alle beschikbare locaties (16%) of heeft hier geen zicht op (16%).
• Gemeenten vatten diverse andere activiteiten onder het goab, zoals de opvang van
reguliere peuters in de peuteropvang en monitoring en evaluatie, en die worden
door de gemeenten voor een groot deel bekostigd uit de SPUK en overige
gemeentelijke middelen.
• Kijkend naar de financiële middelen van de gemeenten valt op dat bij gemeenten
met relatief minder budget het aanbod voor peuters onder de 2,5 jaar vaker geen
onderdeel is van het beleid dan bij gemeenten met relatief meer budget. Eenzelfde
beeld is te zien bij andere activiteiten zoals monitoring of leesbevordering en
ondersteuning basisaanbod voor scholen.
• Gemeenten geven aan dat de uitbreiding van uren ve maakt dat er andere keuzes
gemaakt worden over de inzet van de resterende goab-middelen. Zo is er nu in een
groot deel van de gemeenten gelijk of meer budget voor monitoring en evaluatie
(57%), ouderbetrokkenheid (53%), de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerkers / coaches in ve (49%) en training en professionalisering (49%). Slechts een

Monitor Implementatie en besteding goab

12

Sardes en Oberon, 2021

•

•

kleine groep gemeenten geeft aan minder middelen in te zetten voor bepaalde
activiteiten dan voorheen.
De meningen over of de specifieke uitkering goab die de gemeente krijgt van het
Rijk toereikend is voor het organiseren van een ve-aanbod zijn verdeeld. Een
aanzienlijk deel van de gemeenten ervaart de uitkering als meer dan toereikend
(38%), anderzijds zijn er ook gemeenten die zeggen dat het precies toereikend is
(37%), (net) niet toereikend is (14%) of volstrekt niet toereikend (11%).
In totaal geeft een kwart van de gemeenten aan dat ze de volle 100 procent van de
specifieke uitkering gebruiken voor ve-aanbod. Verder schommelen de percentages
tussen 25 procent (een G-overig gemeente) en de 100 procent bij gemeenten uit de
G4 en G40.

Hoe ziet de subsidiëring van voorschoolse educatie eruit?
De goab-middelen die gemeenten van overheidswege krijgen, worden deels of geheel
ingezet voor de subsidiëring van ve. Hierbij hebben gemeenten veel beleidsvrijheid.
• De gemeenten hanteren een uurtarief voor ve van gemiddeld € 9,85.
• Hoe de gemeentelijke financieringswijze aan ve-aanbieders eruitziet voor het
organiseren van een ve-aanbod verschilt per gemeente. Bijna de helft hanteert een
‘opslag’ (‘kopsubsidie’) boven op de vergoeding van de maximale uurprijs
kinderdag-opvang van het Rijk (46%). Ook hanteert een aanzienlijk deel van de
gemeenten een vast bedrag per doelgroeppeuter en/of reguliere peuter per jaar
(28%).
• De gemeenten die een (vast of variabel) bedrag per ve-groep of dagdeel vergoeden
bepalen dat bedrag in een groot deel van de gevallen op het aantal of percentage
doelgroeppeuters op de groep of locatie.
• Het merendeel van de gemeenten maakt binnen de subsidieregeling voor het veaanbod geen onderscheid tussen ve in kinderopvang en ve in kortdurende
peuteropvang (74%). Wel maakt een groot deel van de gemeenten onderscheid
binnen de subsidieregeling tussen subsidie voor doelgroeppeuters en reguliere
peuters. Het merendeel stelt meer ve-subsidie beschikbaar voor een
doelgroeppeuter dan voor een reguliere peuter (79%). Dit wordt bevestigd door de
ve-aanbieders (83%).
• Er zijn verschillende manieren waarop ve-aanbieders verantwoording afleggen aan
de gemeenten over de besteding van de gemeentelijke subsidie voor het
organiseren van een ve-aanbod. De meest omvattende verantwoording, namelijk
het aanleveren van gegevens met betrekking tot een inhoudelijke en financiële
verantwoording aangevuld met een assurancerapport, komt het meest voor (41%).
Ook melden veel gemeenten dat ve-aanbieders alleen gegevens met betrekking tot
een inhoudelijke en financiële verantwoording moeten aanleveren, zonder
assurancerapport (35%).
• Indien er minder gebruik gemaakt is van het ve-aanbod vanwege de corona hoeven
de meeste ve-aanbieders het subsidievoorschot niet terug te betalen van de
gemeente (56%). Aanbieders peuteropvang mogen dit opnemen als reserve.
Anderzijds zijn er ook aanbieders die dit wel terug moeten betalen in de vorm van
een afrekening op de afgenomen uren (27%). Ook laten gemeenten de aanbieders
terugbetalen maar zetten andere middelen in om dit (deels) te compenseren (17%).
• Het merendeel van de gemeenten heeft een financiële bijdrage geleverd aan het
tegengaan van non-bereik van doelgroeppeuters vanwege de coronasluiting. De
Monitor Implementatie en besteding goab

13

Sardes en Oberon, 2021

•

•

•

•

•

meeste van deze gemeenten deed dit door de doelgroeppeuters aan te merken
als ‘kwetsbare groep’ waardoor ze noodopvang konden krijgen (64%). Ook is er in
ongeveer een derde van de gemeenten door de aanbieders Rijkssubsidie
aangevraagd (35%).
De meeste ve-aanbieders krijgen de subsidie in de vorm van een ‘opslag’
(‘kopsubsidie’) boven op de vergoeding van de maximale uurprijs kinderdagopvang
van het Rijk (41%). Ook krijgt een groot deel van de aanbieders een vast bedrag per
type peuter per jaar (40%). Andere aanbieders (17%) krijgen een vast of variabel
bedrag per ve-groep of dagdeel. In de meeste gevallen hangt dit bedrag af van het
aantal doelgroeppeuters op de groep (50%).
Evenals de gemeenten, geeft ook het merendeel van de ve-aanbieders aan binnen
de subsidieregeling geen onderscheid tussen ve in kinderopvang en ve in
kortdurende peuteropvang (63%). Een aanzienlijk deel van de ve-aanbieders heeft
hier echter geen zicht op of weet dit niet (18%).
Anders dan de gemeenten vindt maar een klein deel van de ve-aanbieders het
gemeentelijk budget meer dan toereikend (6%). Iets meer dan de helft vindt het
precies toereikend (52%). Ten slotte vindt een deel van de aanbieders het budget
(net) niet toereikend (32%) of volstrekt niet toereikend (11%).
Bijna de helft van de ve-aanbieders zet eigen middelen in om het ve-aanbod in de
gemeente mogelijk te maken (48%). De rest doet dit niet (33%) of heeft hier geen
informatie over of geen zicht op (20%). Opmerkelijk is dat landelijke kinderopvangorganisaties vaker eigen middelen inzetten voor het organiseren van een veaanbod voor doelgroeppeuters dan regionale en lokale kinderopvangorganisaties
(respectievelijk 67%, 43% en 48%).
Ve-aanbieders leggen op verschillende manieren verantwoording af over de
besteding van de gemeentelijke ve-subsidie. In lijn met de gemeenten geven de
meeste ve-aanbieders aan dat ze gegevens aanleveren met betrekking tot een
inhoudelijke en financiële verantwoording aangevuld met een assurancerapport
(34%) of alleen gegevens met betrekking tot een inhoudelijke en financiële
verantwoording moeten aanleveren (33%).

Ouderbijdragen bij voorschoolse educatie
Hoe zijn de ouderbijdragen geregeld bij voorschoolse educatie?
Bij ve kunnen ouders van doelgroeppeuters vaak een tegemoetkoming in de kosten krijgen.
Deze tegemoetkoming kan op verschillende manieren worden vormgegeven. De bedoeling
is dat hierdoor de financiële drempel wordt verlaagd.
• Het merendeel van de gemeenten biedt de ve-aanbieders een tegemoetkoming in
de ouderbijdragen voor bepaalde groepen peuters (68%). Het gaat hierbij met
name om niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders van doelgroeppeuters
(79%), niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders van reguliere peuters (65%) en
ouders van kinderen met een sociaal-medische indicatie (61%). Dit beeld wordt
bevestigd door de ve-aanbieders (resp. 80%, 89%, 80% en 60%). Opvallend is dat
ouders die gebruik maken van een ve-aanbod in de G4 vaker een tegemoetkoming
krijgen dan ouders buiten de G4.
• De hoogte van de bijdrage van ouders voor de deelname van hun peuter aan het
ve-aanbod wordt op verschillende manieren bepaald. In de meeste gemeenten
betalen ouders een inkomensafhankelijke ouderbijdrage op grond van de VNG
Monitor Implementatie en besteding goab

14

Sardes en Oberon, 2021

•

Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2021 (46%) of op grond van de landelijke
Tabel kinderopvangtoeslag 2021 (32%). Ook de aanbieders geven aan dat de
bijdrage meestal op een van deze twee manieren wordt bepaald (resp. 47% en
36%).
In het merendeel van de gemeenten krijgen ouders van doelgroeppeuters uren of
dagdelen waarover ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen (77%). In de meeste
gevallen hoeven ouders van doelgroeppeuters voor de helft van de dagdelen/uren
bij ve geen ouderbijdrage te betalen (77%). Ook het merendeel van de aanbieders
geeft aan dat ouders van doelgroeppeuters uren of dagdelen ontvangen waarover
ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen (76%), meestal voor de helft van de
dagdelen/uren (71%).

Subsidie voor pedagogisch beleidsmedewerkers in de voorschoolse educatie
Hoe gaat de subsidie voor de pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse
educatie eruit zien?
Vanaf 1 januari 2022 is het verplicht om een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve te
hebben, ter verbetering van de kwaliteit. Nagegaan is hoe de subsidie hiervoor wordt
geregeld.
• Een aanzienlijk deel van de gemeenten heeft de bekostiging ve herzien om de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve te kunnen financieren (31%). Ook zijn er
gemeenten die voor de bekostiging van de pedagogisch beleidsmedewerker de
afgelopen jaren een reserve uit de SPUK hebben aangehouden (22%).
• In bijna de helft van de gemeenten wordt de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve opgenomen in de ve-subsidie voor het organiseren van een
ve-aanbod (43%). Ook zijn er gemeenten waarbij er een aparte subsidie is of komt
voor de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (33%). Hoe deze aparte subsidie
eruit gaat zien is zeer verdeeld. Tegelijkertijd is de wijze van bekostiging bij
ongeveer een derde van de gemeenten nog niet bekend (33%).
• Uit de antwoorden van de ve-aanbieders blijkt dat de kosten voor inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (nu nog) door veel ve-aanbieders zelf
betaald worden (39%). Ook zijn er verschillende aanbieders die nog geen
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve hebben (23%), de inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve al opgenomen krijgen in de ve-subsidie
(23%) of hier een aparte subsidie voor krijgen (19%).
• Over de subsidiebedragen die ve-aanbieders krijgen van de gemeenten kunnen nog
geen conclusies gedaan worden omdat het aantal ve-aanbieders waarop we ons
kunnen baseren te klein is.

Kosten en opbouw van kosten bij voorschoolse educatie
Hoe zien de kostprijs en de opbouw van de kosten van ve van de ve-aanbieders eruit?
Het organiseren van een kwaliteitsvol ve-aanbod voor doelgroeppeuters kost geld. De
werkelijke kostprijs van ve is meestal hoger dan de vraagprijs van ve aan ouders. De
gemeenten subsidiëren ve-aanbieders vanuit het goab-budget om een aanbod te realiseren
dat meer vraagt dan de maximale vergoeding van het Rijk voor kinderdagopvang (€ 8,46
per uur in 2020), mede vanwege de hogere kwaliteitseisen bij ve.

Monitor Implementatie en besteding goab

15

Sardes en Oberon, 2021

•

Het merendeel van de ve-aanbieders geeft aan geen zicht te hebben op de huidige
kostprijs van één uur ve (69%). Dit maakt dat het lastig is om hier uitspraken over te
doen. Wel zien we dat de gemiddeld aangegeven kostprijs zo rond de € 10,50 is. De
opbouw van de kosten hangt af van veel verschillende aspecten. De grootste
kostenposten zijn personele inzet van pedagogisch medewerkers (56%) en
huisvesting (10%). Het aandeel van de pedagogisch beleidsmedewerker (Wet IKK en
ve) in de kosten is negen procent.

Overige subsidie voor ve-aanbieders
Verstrekken gemeenten nog andere vormen van subsidie?
Behalve het subsidiëren van ve kunnen gemeenten aanvullende vormen van subsidie
verstrekken aan ve-aanbieders die extra kansen creëren voor de doelgroep.
• Er zijn ook aanvullende maatregelen en activiteiten die het perspectief op
succesvolle schoolloopbanen van doelgroepkinderen vergroten en waar de
gemeenten ook een vorm van subsidie voor kunnen verstrekken. Hoewel dit wel
gebeurt, moeten in het merendeel van de gemeenten de ve-bieders deze
maatregelen of activiteiten vaak zelf betalen. Twee aspecten die wel vaak worden
mee berekend in de ve-subsidie van de gemeente zijn extra formatie voor
doorgaande lijn en warme overdracht (52%) en professionalisering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (49%). Ook de ve-aanbieders geven aan
dat deze twee zaken regelmatig mee berekend worden in de ve-subsidie van de
gemeente (resp. 44% en 41%). Over de hele linie blijkt dat ve-aanbieders in de
grotere gemeenten, in de G40 maar vooral in de G4, vaker (aparte) subsidie krijgen
voor aanvullende activiteiten. Ve-aanbieders in de overige gemeenten moeten
eventueel extra activiteiten vaker zelf financieren.

Conclusies en reflectie
Op basis van bevindingen komen we tot de volgende conclusies en reflectie.
De beleidsintensivering is (nagenoeg) afgerond. Sinds de wettelijke invoeringsdatum van 1
augustus 2020 kunnen doelgroeppeuters tussen 2,5 en 4 jaar (minimaal) 960 uur ve
afnemen in kinderdagopvang en/of (kortdurende) peuteropvang. Waar bij de eerste meting
(najaar 2019) nog een flink aantal gemeenten en ve-aanbieders de urenuitbreiding moeten
effectueren, is dit nu zo ongeveer overal de praktijk. Het uitgebreide ve-aanbod wordt door
gemeenten vormgegeven in kinderdagopvang en (kortdurende) peuteropvang. Er zijn
diverse uitvoeringsvarianten, met variatie naar aantal en lengte van de dagdelen per week
en aantal weken per jaar, passend bij de lokale situatie. Er zijn in een deel van de
gemeenten ook varianten waarbij doelgroeppeuters op jongere leeftijd kunnen beginnen
met ve en meer uren kunnen krijgen dan wettelijk verplicht.
De urenuitbreiding is een ingrijpende beleidsoperatie geweest voor gemeenten en veaanbieders, met aanpassingen in subsidieregelingen en ouderbijdragen, veranderingen in
ve-locaties, economische bedrijfsvoering, contracten met ouders, openingstijden,
arbeidsomstandigheden, werktijden en -roosters voor pedagogisch medewerkers en
natuurlijk ook consequenties voor reguliere en doelgroeppeuters en hun ouders.
Monitor Implementatie en besteding goab

16

Sardes en Oberon, 2021

De urenuitbreiding is volgens de meeste gemeenten en ve-aanbieders vrij goed verlopen.
Grotere gemeenten zijn iets positiever over de invoering ervan dan kleinere gemeenten,
maar bij de ve-aanbieders zien we juist het omgekeerde: de ve-aanbieders in grotere
gemeenten zijn iets minder positief over het proces dan de ve-aanbieders in kleinere
gemeenten. Het is lastig hiervoor een duidelijke verklaring te geven.
Het merendeel van de gemeenten en ve-aanbieders heeft geen verschil waargenomen in
de (on)bedoelde effecten van de urenuitbreiding en steeds een kleine groep ziet wel een
toename of afname op een aspect. Zowel gemeenten als ve-aanbieder vinden dat de
ontwikkeling van doelgroeppeuters met de extra ve-uren is versterkt. De ve-aanbieders
lijken wat meer onbedoelde gevolgen waar te nemen dan de gemeenten. Zo ervaren zij dat
de uitvoeringskosten van ve zijn gestegen en dat de uitvoerbaarheid van het ve-aanbod
complexer is geworden. Ook is het goed om te beseffen dat de urenuitbreiding vaak tot
hogere kosten voor de (deels kwetsbare) ouders van de doelgroeppeuters heeft geleid.
Deze financiële drempel heeft er echter niet toe geleid dat ouders in groten getale zijn
gestopt met de deelname aan ve (non-bereik) of niet alle beschikbare uren afnemen voor
hun doelgroeppeuters (no show), maar in individuele gevallen is dit wel van invloed
geweest op de deelname aan ve.
Bij de eerste meting waren er bij de gemeenten en ve-aanbieders nog tamelijk veel zorgen
over de terugloop van doelgroeppeuters bij ve als gevolg van de hogere kosten en het
tekort aan geschikte pedagogisch beleidsmedewerkers (arbeidskrapte), maar dat lijkt
achteraf toch mee te vallen.
Gevolgen van corona voor start in het basisonderwijs. Als gevolg van de coronacrisis heeft
de invoering van het 960 uursaanbod ve hier en daar vertraging opgelopen. Een flink deel
van de lichting doelgroeppeuters heeft hierdoor niet het volledige ve-aanbod kunnen
afnemen. Onbekend is wat hiervan precies de consequenties zijn voor de cognitieve en
niet-cognitieve ontwikkeling van deze generatie doelgroeppeuters. Deze doelgroep volgt
inmiddels als doelgroepkleuter het basisonderwijs. Schoolbesturen, basisscholen en
gemeenten kunnen de middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs aanwenden om
tegemoet te komen aan de behoeften van de doelgroep.
Aandacht voor invoering van pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie.
Wettelijk gezien moeten alle gemeenten en ve-aanbieders een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve hebben gerealiseerd op 1 januari 2022. Een aanzienlijk deel van de
gemeenten en ve-aanbieders moet de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve nog regelen, maar een even substantieel deel daarvan is al druk bezig met het treffen
van de juiste voorbereidingen daartoe. De invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve is in de kleinere gemeenten minder ver gevorderd dan in de grotere
gemeenten. Gerichte acties en ondersteuning aan kleinere gemeenten en haar veaanbieders vanuit het ondersteuningstraject gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(www.goab.eu) kunnen er voor zorgen dat werkelijk alle gemeenten en ve-aanbieders op
tijd klaar zijn met de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Verreweg
de meeste gemeenten verwachten per 1 januari 2022 op alle ve-locaties te kunnen voldoen
aan de wettelijke eisen. In de derde meting (najaar 2021, een half jaar na de tweede
meting) van voorliggende monitor gaan we na of de gemeenten en ve-aanbieders op
schema liggen.

Monitor Implementatie en besteding goab

17

Sardes en Oberon, 2021

Budgettaire ruimte verschilt voor toegankelijk en kwaliteitsvol ve-aanbod. De budgettaire
kaders voor de uitvoering van goab en dus ook ve verschillen van gemeente tot gemeente.
In de grotere gemeenten lijken de financiële condities voor goab en ve beter dan in de
kleinere gemeenten, ondanks de verandering in goab-bekostigingssystematiek. Daar waar
meer budget beschikbaar is, kunnen doelgroeppeuters bijvoorbeeld eerder starten met ve
of meer uren deelnemen aan ve dan wettelijk vereist. Ook zijn er dan betere mogelijkheden
om de kosten van de deelname van doelgroeppeuters aan ve voor de ouders te beperken.
Diverse budgettaire kaders kunnen ook consequenties hebben voor de ve-aanbieders.
Een deel van de ve-aanbieders is kritisch op het budget dat zij van hun gemeente
ontvangen voor het arrangeren van een adequaat ve-aanbod voor doelgroeppeuters. Een
behoorlijk aantal ve-aanbieders vindt het noodzakelijk – buiten de financiering van de
gemeente om – eigen financiële middelen aan te wenden voor het verzorgen van een veaanbod. Ze komen niet uit met het budget van de gemeente. Het bieden van ve aan
doelgroeppeuters vraagt in die gevallen dus om een eigen investering, want de kosten
worden niet volledig gedekt door de gemeente.
Dit roept de vraag op in hoeverre dit een wenselijke situatie is. Structurele, stabiele en
toereikende financiering van ve is voor ve-aanbieders een belangrijke voorwaarde voor een
toegankelijk en kwaliteitsvol ve-aanbod, en is idealiter minder afhankelijk van keuzen van
gemeenten.

Monitor Implementatie en besteding goab

18

Sardes en Oberon, 2021

1. Inleiding
In dit hoofdstuk wordt de aanleiding van de Monitor Implementatie en besteding goab
(2019-2023) geschetst (paragraaf 1.1). Paragraaf 1.2 vervolgt met de beleidsmatige
achtergrond van de monitor. Vervolgens komen de centrale onderzoeksvragen aan bod die
met de monitor kunnen worden beantwoord (paragraaf 1.3). Een leeswijzer voor de rest
van de rapportage completeert het eerste hoofdstuk (paragraaf 1.4).

1.1 Aanleiding
Sommige kinderen beginnen met een (risico op een) onderwijsachterstand aan de
basisschool.4 Vaak betreft het kinderen uit gezinnen met minder gunstige sociale, culturele
en/of economische kenmerken. Een korte onderwijscarrière en niet-Nederlandse
achtergrond van de ouders zijn enkele van deze kenmerken, maar ook laaggeletterdheid,
anderstaligheid, slechte behuizing, werkeloosheid en/of armoede en schulden kunnen
bijdragen aan minder goede startposities in het basisonderwijs.
Wanneer is er sprake van een onderwijsachterstand? Hiervan is sprake als de gemiddelde
onderwijsprestaties van kinderen die tot een bepaalde maatschappelijke groep behoren, de
doelgroep van het beleid, hardnekkig en substantieel achterblijven bij het gemiddelde
prestatieniveau van hun leeftijdsgroep. Deze groep kinderen kan baat hebben bij extra
mogelijkheden tot ontwikkelingsstimulering, omdat de ongunstige gezinssituatie hun
werkelijke vermogens (hun leerpotentieel) kan maskeren. Het landelijk onderwijsachterstandenbeleid is bedoeld om kinderen uit de doelgroep extra kansen te geven, zodat ze aan
het begin van en tijdens hun schoolloopbaan meer kansen krijgen op betere onderwijsprestaties, kansrijkere schooladviezen, deelname aan hogere vormen van vervolgonderwijs,
langere schoolloopbanen en/of betere arbeidsmarktperspectieven.
Het landelijk onderwijsachterstandenbeleid voor kinderen van 2,5 t/m 12 jaar is een
gedeelde opgave van gemeenten en schoolbesturen primair onderwijs. Gemeenten
ontvangen een doeluitkering om doelgroepkinderen extra kansen te bieden, in de vorm van
het bieden van een kwalitatief hoogstaand aanbod van voorschoolse educatie (ve) voor
doelgroeppeuters5, maar bijvoorbeeld ook in de vorm van het aanbieden van extra
taallessen in het Nederlands in schakelkassen, vakantiescholen of brede schoolactiviteiten
voor kinderen die een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken. Schoolbesturen primair
onderwijs ontvangen een eigen onderwijsachterstandenbudget als onderdeel van de
lumpsum waarmee ze naar eigen inzicht maatregelen en activiteiten kunnen treffen die ten
goede komen aan de doelgroep. Denk aan kwaliteitsverbetering van de vroegschoolse
educatie, één-op-één tutoring, extra taallessen voor niet-Nederlandstalige kinderen of
4

Leseman, P. & Veen, A. (2016). Ontwikkeling van kinderen in relatie kwaliteit van voor- en vroegschoolse voorzieningen.
Resultaten uit het pre-COOL cohortonderzoek. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
Jepma, IJ. (2017). De waarde van het onderwijskansenbeleid. Utrecht: Sardes.
5
In dit rapport wordt gesproken over doelgroeppeuters en reguliere peuters. Doelgroeppeuters zijn peuters die tegemoet
komen aan de doelgroepdefinitie van de gemeente. Gemeenten mogen een eigen doelgroepdefinitie hanteren. Reguliere
peuters zijn niet-doelgroeppeuters, ofwel peuters die buiten de criteria van de gemeentelijke doelgroepdefinitie vallen. Ook
zogeheten ‘Asscher-peuters’, reguliere peuters van éénwerkende ouders / kostwinnersgezinnen (en dus niet
kinderopvangtoeslaggerechtigd) vallen hier onder.

Monitor Implementatie en besteding goab

19

Sardes en Oberon, 2021

projecten op het gebied van onderwijstijdverlenging, waardoor doelgroepkinderen meer
uren onderwijs krijgen.6
De specifieke uitkering voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab) is voor
de periode tussen 2019 en 2023 verhoogd vanwege twee aanvullende wettelijke eisen aan
voorschoolse educatie (ve):
1) het uitbreiden van het aantal uren ve voor doelgroeppeuters (vanaf 1 augustus 2020) en
2) het verbeteren van de kwaliteit van ve middels de inzet van een pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve (vanaf 1 januari 2022).
Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) wil samen met het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) weten hoe de implementatie van de
urenuitbreiding bij ve verloopt en hoe de besteding van het goab-budget eruitziet in de
periode 2019-2023. Deze rapportage beschrijft de bevindingen van de tweede meting van
de Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid die
Sardes en Oberon in het voorjaar van 2021 hebben uitgevoerd. Dit is een vervolg op de
eerste meting, welke in het najaar van 2019 door Sardes en Oberon is gedaan.7

1.2 Achtergrond
Het kabinet Rutte III besloot in 2018 vanaf 1 januari 2020 jaarlijks structureel € 170 miljoen
extra in het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab) te investeren. Voorschoolse
educatie (ve) voor doelgroeppeuters is binnen het goab het belangrijkste beleidsinstrument
om jonge doelgroepkinderen meer kansen te geven op de goede start in het basisonderwijs. Zo’n € 150 miljoen is bedoeld voor een ruimer urenaanbod voor doelgroeppeuters en circa € 20 miljoen is gereserveerd voor verhoging van de kwaliteit van ve
middels de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers ve. De extra financiële impuls komt
bovenop het al bestaande goab-budget. Dit betekent dat het jaarlijkse goab-budget in 2018
van ruim € 366 miljoen stijgt naar ruim € 520 miljoen vanaf 2021 en verder. Daarmee
kunnen gemeenten voor- en vroegschoolse educatie (vve), schakelklassen en zomerscholen
organiseren.8 Met dit extra geld moeten (gefaseerd in de tijd) twee beleidsdoelen worden
gerealiseerd:

6

Deze monitor beperkt zich tot het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab).
Jepma, IJ., Donkers, E. & Geus, W. de, Langenberg, K van den, m.m.v. A. Suijkerbuijk (2019). Monitor Implementatie en
besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Meting 1: voortgang, vormgeving en effecten van de invoering van 960
uur voorschoolse educatie. Utrecht: Sardes/Oberon.
8
Brief aan Tweede Kamer, Investeren in onderwijskansen, 31 januari 2018.
Brief aan Tweede Kamer, Aanpak onderwijsachterstanden, 26 april 2018.
VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rijksbegroting 2022,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/begrotingen/2021/09/21/viii-onderwijs-cultuur-en-wetenschap-rijksbegroting2022
7

Monitor Implementatie en besteding goab

20

Sardes en Oberon, 2021

1) Vanaf 1 augustus 2020 moeten doelgroeppeuters9 tussen 2,5 en 4 jaar (minimaal)
960 uur ve kunnen krijgen (‘urenuitbreiding’ of ‘beleidsintensivering’) en
2) Vanaf 1 januari 2022 moet een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve worden
ingezet, gebaseerd op 10 uur per jaar per doelgroeppeuter
(‘kwaliteitsverbetering’).10
Bij de vormgeving van de urenuitbreiding van ve geldt de volgende beleidsruimte:
• 960 uur ve moet tussen 2,5 en 4 jaar worden aangeboden (bijv. 40 weken van 16
uur per week, ofwel 4 dagdelen van 4 uur);
• ve-uren die gemaakt worden vóór 2,5 jaar tellen niet mee voor 960 uur ve;
• per dag mag een doelgroeppeuter maximaal 6 uur ve volgen, er zijn dus minimaal
drie dagdelen per week nodig;
• de uren mogen eventueel in meer dan 40 weken per jaar gevolgd worden (46 of 51
/ 52 weken);
• het aantal uren mag differentiëren naar leeftijd (‘opbouw van uren’);
• 960 uur ve geldt alleen voor kinderen die op of na 1 augustus 2020 2,5 jaar worden
en
• slapen telt niet mee voor de ve-uren, eetmomenten mogen wel meetellen, mits er
bewust aandacht wordt besteed aan de ontwikkelingsgebieden (taal, rekenen,
sociaal-emotioneel en psychomotorisch).
Om de toedeling van middelen voor het goab te kunnen verbeteren, heeft OCW het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gevraagd om op basis van registraties een model te
ontwikkelen dat uitgaand van de omgevingskenmerken van peuters en basisschoolleerlingen de verwachte onderwijsachterstanden aan het einde van de basisschool inschat.
Met deze samengestelde indicator berekent het CBS jaarlijks, aan de hand van objectieve,
actuele en centraal beschikbare data, hoe groot het risico op een onderwijsachterstand van
een peuter en een leerling is (de onderwijsscore).11
Bij de uiteindelijke verdeling zijn (politieke) keuzes gemaakt die van invloed zijn op het
goab-budget per gemeente (en daarmee ook voor deze monitor). Er wordt uitgegaan van
een landelijke doelgroepomvang van 15 procent van alle kinderen en een (financiële)
drempel van vijf procent voor gemeenten.12 Daarnaast is een minimumbedrag per
9

In dit rapport spreken we van ‘doelgroeppeuters’ en ‘reguliere peuters’. Doelgroeppeuters zijn peuters die volgens de
gemeente op basis van een combinatie van omgevings- en kindkenmerken in aanmerking komen voor extra
ontwikkelingsstimulering (ve) in een voorschoolse voorziening: kinderdagopvang en/of kortdurende peuteropvang (voormalig
peuterspeelzaalwerk). Gemeenten mogen zelf bepalen welke peuters een ve-indicatie krijgen. Hiervoor hanteren ze een
definitie en worden veelal (screenings)instrumenten en/of doelgroepcriteria gebruikt. Tijdens een consult (vaak het 18maanden consult) op het consultatiebureau wordt bepaald of een kind baat heeft bij ve. Als dat het geval is, worden ouders
gemotiveerd en geholpen om hun kinderen aan te melden bij een ve-locatie, zoals geregistreerd in het Landelijk Register
Kinderopvang. Daar wordt met subsidie van de gemeente ve aangeboden. Reguliere peuters (niet-doelgroeppeuters) zijn
peuters die vanwege hun gunstige thuissituatie en/of ontwikkelingsniveau niet in aanmerking komen voor ve. Zij kunnen
deelnemen aan een regulier peuteraanbod. Als de ouders van deze reguliere peuters geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, dan kan dit een door de gemeente gesubsidieerd peuteraanbod zijn.
10
Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, Besluit van 20 september 2019 tot wijziging van het Besluit
basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie in verband met de verhoging van het minimaal aantal uren aanbod
voorschoolse educatie en de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker, 315, 11 oktober 2019.
11
CBS (2015). Herziening Gewichtenregeling voor het onderwijsachterstandenbeleid Primair Onderwijs. Den Haag: CBS.
CBS (2016). Herziening van gewichtenregeling primair onderwijs – Fase 1. Den Haag: CBS.
CBS (2017). Herziening van gewichtenregeling primair onderwijs – Fase 2: resultaten voor scholen en gemeenten. Den Haag:
CBS.
12
Aantal en verdeling van aantal doelgroeppeuters 2,5 tot 4 jaar is te vinden op:
https://dashboards.cbs.nl/v1/onderwijskansen_180543/

Monitor Implementatie en besteding goab

21

Sardes en Oberon, 2021

gemeente geïntroduceerd van € 64.000 per jaar. Deze keuzes hebben direct effect op het
beschikbare budget van gemeenten en daarmee op de mogelijkheden die zij hebben op het
gewenste voorzieningenniveau, zoals op een uitbreiding van het aantal ve-uren. Mogelijk
gaan gemeenten meer of minder eigen middelen investeren, afhankelijk van het
toegekende goab-budget. Er zijn gemeenten die als gevolg van de veranderingen in het
budget zijn geconfronteerd met een relatief groot negatief (vooral grote gemeenten) of
positief (vooral kleine gemeenten) herverdeeleffect. Kleinere gemeenten zijn er vaak (fors)
op vooruit gegaan, maar hebben ook vaak betrekkelijk veel kleine kernen, verspreid over
een relatief groot grondgebied: lukt het hun om een dekkend peuteraanbod van ve te
arrangeren?
OCW heeft een driejarige overgangsregeling ingesteld die de herverdeeleffecten moeten
dempen, zodat gemeenten voldoende tijd krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe
financiële situatie. Vanaf 2022 ontvangen gemeenten de goab-middelen volledig in
overeenstemming met de nieuwe verdelingssystematiek.

1.3 Onderzoeksvragen
Het is de moeite waard om na te gaan hoe de veranderingen in het goab-/ve-beleid
uitpakken voor zowel de gemeenten als voor de aanbieders van ve. Het is nodig om
enerzijds een beeld te krijgen van de implementatie van de extra maatregelen, meer
precies: de urenuitbreiding naar 960 uur ve voor doelgroeppeuters en de urennorm van de
inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers ve. Anderzijds is het wenselijk een beeld te
krijgen van de inzet van de goab-middelen van de gemeenten daarvoor en de subsidiëring
van ve aan de aanbieders.
De beleidsvragen van de tweede meting van de Monitor Implementatie en besteding goab
(2019-2023) spitsen zich toe op het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters, de
(voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve en de
besteding van de goab-middelen en de financiering van ve bij de ve-aanbieders. De centrale
onderzoeksvragen zijn als volgt gearticuleerd:
1) Hoe ziet het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters eruit bij gemeenten en
ve-aanbieders?
2) Hoe staat het ervoor met de (voorbereiding op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerkers ve bij gemeenten en ve-aanbieders?
3) Hoe besteden de gemeenten de goab-middelen, welk deel gaat naar ve en hoe zien
de subsidiëring en kosten van ve eruit bij gemeenten en ve-aanbieders?
Bij deze vragen gaan we steeds na of er verschillen zijn naar relevante achtergrondkenmerken van gemeenten en ve-aanbieders. Bij de gemeenten gaat het om
gemeentegrootte, verstedelijkingsgraad en verandering in het goab-budget als gevolg van
de andere verdelingssystematiek. Bij de ve-aanbieders kijken we eveneens naar de
gemeentegrootte, maar ook naar de omvang van de organisatie en het type organisatie.

Monitor Implementatie en besteding goab

22

Sardes en Oberon, 2021

1.4 Leeswijzer
In het vervolg van deze rapportage van de Monitor Implementatie en besteding goab (20192023) presenteren we de opzet van het onderzoek en de bevindingen.
Hoofdstuk 2 besteedt aandacht aan de opzet van het onderzoek. Ook beschrijven we de
respons: Hoeveel gemeenten en ve-aanbieders hebben meegedaan aan de monitor, zijn zij
representatief voor alle gemeenten en ve-aanbieders in Nederland?
Hoofdstuk 3 gaat dieper in op het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Is de
urenuitbreiding succesvol verlopen? Hoe wordt 960 uur ve voor doelgroeppeuters
vormgegeven? Zijn er (on)bedoelde effecten van de invoering van 960 uur ve voor
doelgroeppeuters? Zo ja, welke?
In hoofdstuk 4 beschrijven we de (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve. Hoeveel gemeenten treffen nu al voorbereidingen voor de
invoering van pedagogisch beleidsmedewerkers ve vanaf 1 januari 2022? Hoe worden ze
ingezet door de ve-aanbieders, in die gevallen waar ze al in dienst zijn?
In het voorlaatste hoofdstuk 5 presenteren we de bevindingen omtrent de besteding van
de goab-middelen van gemeenten, de besteding van middelen door ve-aanbieders, de
subsidiëring en kosten van ve. Het geeft onder meer antwoord op de vraag of gemeenten
naast ve ook andere maatregelen en activiteiten financieren uit de goab-middelen, hoe
gemeenten de ve subsidiëren, welke bedragen ouders voor ve betalen en de kosten en
opbouw van kosten van ve bij ve-aanbieders.
Slothoofdstuk 6 rondt af met de belangrijkste bevindingen en conclusies en bevat tevens
een reflectie op de resultaten. Wat gaat er goed, wat kan beter, en hoe komen we daar?

Monitor Implementatie en besteding goab

23

Sardes en Oberon, 2021

2. Opzet van het onderzoek
Dit hoofdstuk bevat informatie over de opzet van het onderzoek. We beginnen in paragraaf
2.1 met een schets van de aanpak van het onderzoek. Paragraaf 2.2 verschaft informatie
over de populatie, respons en representativiteit van de gemeenten en ve-aanbieders die
mee hebben gedaan aan deze tweede meting van de monitor. Vervolgens wordt in
paragraaf 2.3 uitgelegd hoe de verzamelde gegevens bij de gemeenten en ve-aanbieders
zijn geanalyseerd.

2.1 Aanpak
De Monitor Implementatie en besteding goab (2019-2023) bestaat uit twee onderdelen:
1) het implementatieonderzoek en
2) het bestedingsonderzoek.
Binnen het implementatieonderzoek worden vier metingen verricht: in het najaar van 2019
(vorige rapportage), het voorjaar van 2021 (deze rapportage), het najaar van 2021 en het
najaar van 2022. Binnen het bestedingsonderzoek vinden twee metingen plaats. De eerste
meting valt samen met de tweede (deze) meting van het implementatieonderzoek en de
tweede meting vindt tegelijk plaats met de vierde meting van het implementatieonderzoek
(najaar 2022). In tegenstelling tot de eerste meting wordt in deze gecombineerde meting
van het implementatie- en bestedingsonderzoek dieper ingegaan op de relatie tussen de
besteding van goab-middelen van gemeenten en de subsidiëring en kosten van de
urenuitbreiding bij de ve-aanbieders.
De centrale onderzoeksvragen van de tweede meting van de monitor worden beantwoord
door middel van de aanpak van een ‘mixed-method’-onderzoeksdesign.13 We hebben een
kwantitatieve en kwalitatieve methode ingezet bij verschillende informanten van beleid en
praktijk van goab/ve.
Vragenlijst onder populatie gemeenten: We hebben een online vragenlijst uitgezet onder
alle gemeenten in Nederland. Daarin is gevraagd naar a) het aanbod van 960 uur ve voor
doelgroeppeuters, b) de (voorbereidingen op de) inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers ve en c) de inzet van de goab-middelen en de financiering van ve. De
vragenlijsten voor gemeenten (en ve-aanbieders) zijn in overleg met het ministerie van
OCW samengesteld, om zo de gebruikswaarde voor eventueel toekomstige beleidsvorming
te garanderen. Brancheorganisaties is verzocht in hun informatievoorziening en
communicatie naar de achterban aandacht te vragen voor het onderzoek, om zo de respons
te verhogen. De vragen in de vragenlijst waren verplicht, waardoor de gemeenten iedere
vraag moesten beantwoorden. Enkele gemeenten hebben aangegeven dat de vragen niet
aansluiten bij hun situatie, waardoor de gegeven antwoorden mogelijk iets afwijken van de
werkelijke situatie. Het gaat hierbij echter om slechts een paar gemeenten en het zal dus
geen impact hebben op de resultaten.

13

Tashakorri, A, & Teddlie, Ch. (Eds.) (2003). Handbook of mixed methods in social & behavioral research. Thousand Oaks: Sage.

Monitor Implementatie en besteding goab

24

Sardes en Oberon, 2021

Vragenlijst onder populatie ve-aanbieders: Er is eveneens een online vragenlijst uitgezet
onder alle ve-aanbieders in Nederland. Daarmee zijn gegevens opgehaald over a) het
aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters, b) de (voorbereiding op de) inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerkers ve en c) subsidie van ve vanuit de gemeente.
In de vragenlijst voor de gemeenten en ve-aanbieders zit tamelijk veel overlap, waardoor er
een samenhangend beeld wordt verkregen. Desondanks bevat de vragenlijst voor
gemeenten en ve-aanbieders ook eigen onderwerpen. Zo is gemeenten aanvullend
gevraagd naar de inzet van alle goab-middelen en eventueel andere financieringsbronnen
voor de uitvoering van ve. Aanbieders van ve is aanvullend gevraagd naar de kosten en de
opbouw van kosten van ve.
We hebben alle aanbieders van ve benaderd. Hiervoor is het bestand van het Landelijk
Register Kinderopvang (LRK) gebruikt. Omdat de vragen het best op (midden)managementniveau beantwoord kunnen worden, hebben we de houders benaderd, en niet de
afzonderlijke ve-locaties. Ve-aanbieders die in meerdere gemeenten ve-locaties hebben, is
gevraagd de vragenlijst in te vullen voor de gemeente waar zich de meeste ve-locaties
bevinden of waar het beste zicht is op het goab-/ve-beleid. Aanbieders met ve-locaties in
meerdere gemeenten is de mogelijkheid geboden om de vragenlijst voor meerdere
gemeenten in te vullen.

2.2 Populatie, respons en representativiteit
Deze paragraaf biedt informatie over de populatie gemeenten en ve-aanbieders die zijn
benaderd met het verzoek een vragenlijst voor de Monitor Implementatie en besteding
goab (2019-2023) in te vullen, de uiteindelijke respons op de vragenlijst en de
representativiteit van de deelnemende gemeenten en ve-aanbieders ten opzichte van de
populatie.

2.2.1 Gemeenten
Nederland telt op 1 januari 2021 352 gemeenten. Daarvan zijn er 251 begonnen aan de
vragenlijst. Enkele gemeenten hebben niet alle onderdelen van de vragenlijst afgerond. In
totaal hebben 200 gemeenten de gehele vragenlijst ingevuld. Deze respons van 200 (57%)
van de populatie gemeenten en de verdeling over groottecategorieën (G4, G40, G-overig)
komt tegemoet aan de verwachtingen en is representatief. Dit geldt ook voor de respons
per onderdeel van de vragenlijst. Zodoende kunnen we een betrouwbaar beeld schetsen
van de landelijke situatie. Ook als we de resultaten willen uitsplitsen naar gemeentegrootte
geeft het responspercentage per groottecategorie (tussen 55% en 100%) een voldoende
betrouwbaar beeld.

Monitor Implementatie en besteding goab

25

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 2.1 Populatie en respons gemeenten naar gemeentegrootte (n=200, volledig ingevulde lijst)
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
G4
4 (2%)
4 (1%)
G40
25 (13%)
40 (11%)
G-overig
171 (86%)
308 (88%)
Totaal
200 (100%)
352 (100%)

We hebben de representativiteit van de totale responsgroep ten opzichte van alle
Nederlandse gemeenten ook nagegaan voor twee andere achtergrondkenmerken, namelijk
de verstedelijkingsgraad (5 categorieën op basis van het aantal inwoners per km2) en
verandering in bekostigingsniveau per 1 januari 2019 (3 categorieën: gemeenten die minder
dan 50 procent meer bekostiging ontvangen dan voorheen (<150%), gemeenten die 50
procent of meer extra ontvangen (>150%) en gemeenten die voorheen helemaal geen
bekostiging ontvingen.
Tabel 2.2 Populatie en respons gemeenten naar verstedelijking (n=200, volledig ingevulde lijst)
Verstedelijking
Respons
< 250
59 (30%)
250 – 500
51 (26%)
500 – 1.000
41 (21%)
1.000 – 2.000
28 (14%)
2.000 >
21 (11%)
Totaal
200 (100%)

Populatie
95 (27%)
91 (26%)
69 (20%)
56 (16%)
41 (12%)
352 (100%)

Nu volgt informatie over de uitsplitsing naar de nieuwe bekostiging per 2019 van de
gemeenten in verhouding tot de bekostiging in 2018, vóór de toevoeging van extra
middelen aan de goab-uitkering ten behoeve van de beleidsintensivering.
Tabel 2.3 Populatie en respons gemeenten naar bekostiging (n=200, volledig ingevulde lijst)
Bekostiging
Respons
<150%
72 (36%)
>150%
111 (56%)
Voorheen geen bekostiging
17 (9%)
Totaal
200 (100%)

Populatie
117(33%)
197 (56%)
38 (11%)
352 (100%)

Geconcludeerd kan worden dat de populatie en responsgroep gemeenten in voldoende
mate gelijk zijn naar de indeling naar gemeentegrootte, verstedelijkingsgraad en
verandering in de bekostiging om een representatief beeld over de populatie te kunnen
geven. Bij de inhoudelijke vervolganalyses worden de genoemde achtergrondkenmerken
ook gebruikt om te kijken of zich interessante verschillen tussen gemeenten voordoen in
het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters, de (voorbereidingen op de) inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerkers ve en de besteding van de middelen binnen goab. De
aantallen in de responsgroep zijn per categorie voldoende groot om deze uitsplitsingen te
kunnen rapporteren.

2.2.2 Ve-aanbieders
Alle 978 ve-aanbieders in Nederland zijn door ons aangeschreven met het verzoek mee te
doen aan de tweede meting van de Monitor Implementatie en besteding goab 2019-2023
middels het invullen van een vragenlijst. Uiteindelijk hebben 226 ve-aanbieders dit gedaan.
Vier daarvan bleken geen ve aan te bieden, waardoor informatie van 222 ve-aanbieders
Monitor Implementatie en besteding goab

26

Sardes en Oberon, 2021

overblijven voor de analyses. Dit is een responspercentage van 23 procent. Bij de eerste
meting was dit 26 procent. Toen zijn er ook potentiële ve-aanbieders benaderd van 39
gemeenten die in 2019 voor het eerst goab-middelen kregen. Hoe zijn de ve-aanbieders
verdeeld over de gemeenten?
Tabel 2.4 Populatie en respons ve-aanbieders naar gemeentegrootte (n=222)
Gemeentegrootte
Respons
G4
15 (7%)
G40
48 (22%)
G-overig
159 (72%)
Totaal
222 (100%)

Populatie
81 (8%)
206 (21%)
691 (71%)
978 (100%)

We hebben gegevens van 15 ve-aanbieders uit de G4, 48 ve-aanbieders uit de G40 en 159
ve-aanbieders uit de overige (kleinere) gemeenten (G-overig). Dit is een goede afspiegeling
van de doelpopulatie.
Welke gemeenten zijn vertegenwoordigd in de steekproef van ve-aanbieders?
Tabel 2.5 Vertegenwoordiging van gemeenten in steekproef van ve-aanbieders naar gemeentegrootte
(n=222)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal

Respons
4 (3%)
24 (16%)
120 (81%)
148 (100%)

Populatie
4 (1%)
40 (11%)
308 (88%)
352 (100%)

Bij de tweede meting van de monitor doen 222 ve-aanbieders mee uit 148 van de 352
Nederlandse gemeenten (42%). Dit is een goede dekking. Er is een kleine, maar niet
substantiële, oververtegenwoordiging van ve-aanbieders uit de grotere gemeenten.
De volgende tabel biedt informatie over de juridische rechtsvorm van de ve-aanbieders.
Tabel 2.6 Populatie en respons ve-aanbieders naar type organisatie (n=222)
Type organisatie
Not-for-profit (stichting)
Profit (besloten vennootschap, vennootschap onder firma, eenmanszaak)
Onbekend
Totaal

Respons
98 (44%)
111 (50%)
13 (6%)
222 (100%)

Populatie
365 (37%)
573 (59%)
39 (4%)
977 (8100%)

Op basis van de verdeling naar gemeentegrootte en type organisatie kunnen we zeggen dat
de responsgroep van ve-aanbieders een (redelijk) goede afspiegeling vormt van de
populatie van ve-aanbieders. Er is geen reden om in de analyses een weging toe te passen.
De responsgroep van 222 van de 978 ve-aanbieders splitsen we hierna uit naar omvang van
de organisatie. Deze informatie is niet op landelijk niveau beschikbaar. Het gaat om drie
categorieën: landelijk, regionaal of lokaal werkend. Samen met de gemeentegrootte en
type organisatie wordt dit achtergrondkenmerk meegenomen in de analyses van de
inhoudelijke gegevens waarover in de volgende hoofdstukken wordt gerapporteerd.

Monitor Implementatie en besteding goab

27

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 2.7 Achtergrondkenmerken van ve-aanbieders (n=222)
Omvang organisatie
Landelijke kinderopvangorganisatie
Regionale kinderopvangorganisatie
Lokale kinderopvangorganisatie
Totaal

Aantal (%)
10 (5%)
60 (27%)
152 (68%)
222 (100%)

De ve-aanbieders die mee hebben gedaan aan de tweede meting van de monitor hebben
gemiddeld 9,5 ve-locaties (SD = 17,6). Er zijn kleine aanbieders met maar één ve-locatie,
maar ook een enkele grote landelijke ve-aanbieder met 161 ve-locaties in 60 gemeenten.
De ve-aanbieders hebben een ve-aanbod in gemiddeld 2,3 gemeenten (SD = 4,9), met een
minimum van één en een maximum van 60 gemeenten.
Ve-aanbieders met een ve-aanbod in meerdere gemeenten is gevraagd de vragenlijst in te
vullen voor de gemeente waar ze de meeste ve-locaties hebben of waar ze het meest
bekend zijn met het goab/ve-beleid. De antwoorden hebben betrekking op ve-aanbieders
die minimaal één en maximaal 51 ve-locaties in deze gemeente hebben, met een
gemiddelde van 5,5 ve-locaties in één gemeente (SD = 7,2). De gegevens van deze veaanbieders hebben betrekking op in totaal 1.218 ve-locaties in Nederland. Tevens is
gevraagd naar het aantal ve-groepen binnen deze gemeente. Het betreft in totaal 1.928 vegroepen (M= 8,9; SD = 15,9), met een minimum van één en een maximum van 133 vegroepen (n=217).
Tot slot is gevraagd naar de aantallen doelgroeppeuters (peuters met een indicatie) van
deze ve-aanbieders binnen deze gemeente. Het betreft hier aantallen doelgroepkinderen
volgens de doelgroepdefinitie en -criteria van de gemeente. Er zijn ve-aanbieders met nul
doelgroeppeuters (minimum), maar ook een ve-aanbieder met 575 doelgroeppeuters
(maximum), met een gemiddelde van 54,5 doelgroeppeuters (SD = 92,3) over alle veaanbieders (n=218). Opgeteld bieden ze brede ontwikkelingsstimulering aan 11.881
doelgroeppeuters van 2,5 tot 4 jaar. Op basis van de landelijke gewichtenregeling telt
Nederland 68.315 (van de 515.000 peuters) doelgroeppeuters in totaal (teldatum 1 oktober
2019).14 Hierbij wordt opgemerkt dat het aantal doelgroeppeuters op basis van de
gemeentelijke indicatiestelling en het aantal doelgroeppeuters op basis van de landelijke
gewichtenregeling niet volledig hoeft samen te vallen, omdat gemeenten hun eigen
doelgroepcriteria mogen volgen.

2.3 Analyses
We hebben descriptieve analyses uitgevoerd op de vragenlijstgegevens van de gemeenten
en ve-aanbieders afzonderlijk. We beschrijven overeenkomsten en verschillen tussen
gemeenten onderling en tussen ve-aanbieders onderling in het aanbod van 960 uur ve voor
doelgroeppeuters, de (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve en de besteding van de middelen binnen het goab / de subsidie van
ve.

14

https://dashboards.cbs.nl/v1/onderwijsachterstanden/

Monitor Implementatie en besteding goab

28

Sardes en Oberon, 2021

Hierbij zijn steeds verdiepende analyses uitgevoerd naar de drie eerdergenoemde
achtergrondkenmerken van gemeenten: 1) gemeentegrootte, 2) verstedelijkingsgraad en 3)
verandering in het goab-budget. Mogelijk zijn deze achtergrondkenmerken van invloed op
beleid en praktijk. Een gemeente die vergeleken met 2018 fors minder goab-budget krijgt,
maakt mogelijk andere keuzen binnen het beleid dan gemeenten die er op vooruit gaan.
De wijze waarop de data van de gemeenten worden geanalyseerd komt grotendeels
overeen met de wijze waarop we de data van de ve-aanbieders analyseren. Ook hier wordt
steeds gekeken naar drie relevante achtergrondkenmerken: 1) gemeentegrootte, 2)
omvang organisatie en 3) type organisatie. Zo kan bijvoorbeeld aan het licht komen of veaanbieders met een grotere omvang meer of minder moeite hebben gehad een 960
uursaanbod te organiseren voor doelgroeppeuters of dat de bekostigingswijze en het
bekostigingsniveau van ve anders uitpakt voor ve-aanbieders in grote, middelgrote en
kleine gemeenten. Overal waar beleidsrelevante verschillen zijn gevonden in de gegevens
worden deze gerapporteerd.
Voor de goede orde: we hebben in principe twee aparte steekproeven. Een steekproef van
gemeenten en een streekproef van ve-aanbieders. In de dataset komt het voor dat er
gemeenten hebben meegedaan aan de Monitor Implementatie en besteding goab (20192023) waarvan er geen ve-aanbieders hebben meegedaan. Maar het omgekeerde komt ook
voor. Ook kunnen er meer ve-aanbieders per gemeente in de steekproef zitten, waardoor
deze gegevens iets zwaarder meeweegt in de bevindingen. Dit biedt gedeeltelijk een
verklaring voor het feit dat er soms (kleine) verschillen voorkomen tussen de gegevens van
de gemeenten en de gegevens van de ve-aanbieders.

Monitor Implementatie en besteding goab

29

Sardes en Oberon, 2021

3. Aanbod van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters
Dit eerste resultatenhoofdstuk biedt informatie over de stand van zaken bij het organiseren
van een aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Paragraaf 3.1 besteedt aandacht
aan de invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Hebben alle gemeenten en alle veaanbieders inmiddels een 960 uursaanbod? In paragraaf 3.2 geven we inzicht in de
vormgeving van 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Hoeveel uitvoeringsvarianten zijn er?
Hoe ziet de meest voorkomende variant van 960 uur ve voor doelgroeppeuters eruit?
Slotparagraaf 3.3 bevat de bevindingen ten aanzien van de (on)bedoelde effecten van de
invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters.
In dit hoofdstuk en de volgende hoofdstukken komt zowel het perspectief van de
gemeenten als het perspectief van de ve-aanbieders aan bod. De resultaten hebben
betrekking op gegevens van maximaal 251 gemeenten en 222 ve-aanbieders (met in totaal
1.218 ve-locaties). De meeste bevindingen worden zo weergegeven in tabellen dat meteen
duidelijk wordt of er verschillen zijn naar gemeentegrootte, één van de achtergrondkenmerken waarnaar is gekeken. Wanneer uit de aanvullende analyses naar de overige
relevante achtergrondkenmerken van gemeenten (verstedelijkingsgraad en verandering in
goab-budget) en ve-aanbieders (omvang van organisatie en type organisatie) interessante
resultaten komen, dan besteden we hier aandacht aan in de lopende tekst.15 In de
tekstboxen is aanvullende informatie van gemeenten en ve-aanbieders opgenomen. Deze
informatie betreft soms een toelichting op de cijfers, dan weer een citaat ter verduidelijking
van beleid en praktijk van ve. Daarmee wordt ‘het verhaal achter de cijfers’ verteld.

3.1 Invoering van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters
Invoeringsdatum
Sinds wanneer hebben gemeenten en ve-aanbieders de beleidsintensivering naar 960 uur
ve voor doelgroeppeuters geregeld? De wettelijke invoeringsdatum is 1 augustus 2020. Is
dit overal tijdig gelukt?
Gemeenten
De gemeenten is gevraagd sinds wanneer alle ve-locaties in de gemeente 960 uur ve
aanbieden aan doelgroeppeuters.

15

Voor gemeenten zijn naar verstedelijkingsgraad geen systematische op interpreteerbare verschillen te rapporteren. Voor
ve-aanbieders zijn er slechts een paar verschillen gevonden naar omvang en type organisatie. Gemeentegrootte is voor beide
actorgroepen veruit het meest relevante achtergrondkernmerk.

Monitor Implementatie en besteding goab

30

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.1 Invoeringsdatum 960 uur ve naar gemeentegrootte (n=231)
Gemeentegrootte
G4
(n=4)
We hebben nog geen
0 (0%)
gemeentebreed 960 uur VE
Vóór 1 augustus 2020
2 (50%)
Per 1 augustus 2020 (wettelijke
2 (50%)
invoeringsdatum)
Na 1 augustus 2020, nl.
0 (0%)

G40
(n=29)
0 (0%)

G-overig
(n=198)
2 (1%)

Totaal

13 (45%)
13 (45%)

82 (41%)
92 (47%)

97 (42%)
107 (46%)

3 (11%)

22 (11%)

25 (11%)

2 (1%)

Gemeenten die later dan 1 augustus 2020 960 uur ve hebben ingevoerd, hebben dat in
verreweg de meeste gevallen op 1 januari 2021 gerealiseerd, en een paar in de tussenliggende maanden. Eén gemeente noemt 1 februari 2021 als ingangsdatum.
Bij vergelijking naar bekostigingsniveau blijkt dat gemeenten die ruimere bekostiging
hebben verkregen vanaf 2019, iets vaker voor 1 augustus al 960 uur hadden gerealiseerd
dan de andere groepen.
Uit de resultaten blijken er twee gemeenten te zijn die nog geen gemeentebreed 960 uur
ve-aanbod hebben ingevoerd. Eén gemeente zegt dat er bijna een gemeentebreed veaanbod is, met uitzondering van één locatie. Deze locatie is te klein waardoor er geen vier
dagdelen van vier uur mogelijk zijn. Daar zijn maximaal drie dagdelen mogelijk. Het vierde
dagdeel mogen deze kinderen op een andere locatie volgen of vier dagdelen van vier uur
volledig op een andere locatie volgen. Dus uiteindelijk is er wel voor alle doelgroeppeuters
een aanbod van 960 uur ve aanwezig. De andere gemeente noemt de haalbaarheid op
kleine locaties als reden. Beide gemeenten geven aan dat op dit moment vrijwel alle
doelgroeppeuters volgens eigen definitie tussen 2,5 en 4 jaar een 960 uur ve-aanbod
krijgen.
We hebben gemeenten gevraagd hoeveel aanbieders van ve ze op dit moment hebben in
de gemeente. Tevens is gevraagd of er meer, minder of evenveel aanbieders zijn betrokken
bij het aanbieden van ve dan voor de invoering van 960 uur.
Tabel 3.2 Aantal ve-aanbieders in de gemeente naar gemeentegrootte (n=251)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=4)
(n=32)
Minimum aantal aanbieders
5
1
Maximum aantal aanbieders
56
13
Gemiddeld
29
4,5

G-overig
(n=215)
1
18
3

Tabel 3.3 Veranderd aantal ve-aanbieders in de gemeente naar gemeentegrootte (n=251)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=32)
(n=215)
Meer
0 (0%)
3 (9%)
32 (15%)
Minder
0 (0%)
2 (6%)
15 (7%)
Evenveel
4 (100%)
27 (84%)
167 (78 )

Totaal
35 (14%)
17 (7%)
198 (79%)

De meeste gemeenten melden geen verandering in het aantal ve-aanbieders. Gemeenten
die meer aanbieders hebben, geven in de toelichting meestal redenen aan die niet te
maken hebben met de invoering van 960 uur ve. Bijvoorbeeld: er zijn locaties overgegaan
naar een andere aanbieder, aanbieders waren al bezig met ve, er zijn nieuwe partijen
gekomen die ve gaan aanbieden. Slechts een paar gemeenten geven aan dat er een link is
met veranderd gemeentelijk beleid.
Monitor Implementatie en besteding goab

31

Sardes en Oberon, 2021

“Voorheen was er één aanbieder welke het vve-programma vorm gaf. Na 1 augustus 2020 zijn er drie
aanbieders. Het anders vormgeven van het VE-kader heeft ander kinderopvangaanbieders doen
besluiten om ook te participeren.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 1.000 - 2.000, meer dan 150% budget
“Tot 1 augustus 2020 was het beleid om in elke kern aan één aanbieder subsidie voor vve te verlenen.
Met ingang van 1 augustus is dit uitgangspunt losgelaten. Als een aanbieder voldoet aan de
wettelijke kwaliteitseisen en zich houdt aan de gemeentelijke subsidieverplichtingen wordt er vvesubsidie verstrekt.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 250 - 500, meer dan 150% budget

De gemeenten die minder aanbieders van ve hebben, geven in de toelichting minder vaak
aan dat er sprake is toevallige oorzaken. De meeste van deze gemeenten geven aan dat de
960 uur ve voor sommige aanbieders de reden was om af te haken.

“Vestigingen in de kleine kernen van onze gemeente konden de verplichte ophoging naar 16 uur niet
allemaal aanbieden. Verschillende aanbieders hebben zich daarom laten uitschrijven als ve-locatie,
maar werken nog wel met een vve-programma, hebben hun personeel geschoold, dragen actief zorg
voor een doorgaande lijn, en bieden zoveel mogelijk uren aan. Een aantal zijn van 10 naar 12 uur
gegaan. Op dit moment worden alle aanbieders bezocht om te verkennen of ze alsnog kunnen
ophogen naar 16 uur en zich weer opnieuw laten inschrijven als ve-aanbieder. Vier aanbieders
hebben aangegeven dit weer te gaan doen na de zomer.”
Gemeente uit G40, verstedelijking van 500 - 1.000, meer dan 150% budget
“Een kindercentrum heeft besloten te stoppen met ve-aanbod omdat er geen nieuwe aanvragen voor
ve-aanbod kwamen in 2021 en ze extra kosten moeten maken met de invoering van de hbo’er in de
ve met ingang van 2022. De kosten wegen niet op tegen de baten zoals ze zelf aangeven.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van < 250, meer dan 150% budget

Ve-aanbieders
Ook de door de gemeente gesubsidieerde aanbieders van een ve-aanbod is gevraagd sinds
wanneer ze 960 uur ve aan doelgroeppeuters aanbieden.
Tabel 3.4 Invoeringsdatum 960 uur ve naar gemeentegrootte (n=222)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=15)
(n=48)
We hebben nog geen 960 uur VE
0 (0%)
1 (2%)
Vóór 1 augustus 2020
8 (53%)
19 (40%)
Per 1 augustus 2020 (wettelijke
5 (33%)
23 (48%)
invoeringsdatum)
Na 1 augustus 2020, nl.
2 (14%)
5 (10%)

Monitor Implementatie en besteding goab

32

G-overig
(n=159)
3 (2%)
67 (42%)
75 (48%)

Totaal
4 (2%)
94 (42%)
103 (46%)

14 (8%)

21 (10%)

Sardes en Oberon, 2021

Slechts een klein deel van de ve-aanbieders heeft niet voor 1 augustus 2020 de gewenste
uren kunnen aanbieden. De helft van deze groep (10) biedt de vereiste uren ve aan vanaf 1
januari 2021. De laatste datum waarop de bedoelde uren ve aangeboden worden is
oktober 2021.
Enkele ve-aanbieders voldoen nog niet aan de wettelijke eis. Er doet zich geen significant
verschil voor in de verdeling tussen de types van organisatie (non-profit/profit), noch
tussen landelijke, regionale of lokale organisaties die ve aanbieden.
De kleine groep van vier ve-aanbieders die ingevuld heeft nog geen 960 uur ve voor
doelgroeppeuters te hebben, is gevraagd naar de reden(en) hiervoor. De ene ve-aanbieder
uit de G40 geeft hier een combinatie van redenen voor: enerzijds zijn er ouders die
principiële redenen hebben en de urenuitbreiding niet noodzakelijk vinden, anderzijds zijn
er ook praktische bezwaren (‘middagen niet kunnen benutten wegens slaapbehoeften van
peuters’ of ‘aansluiting BSO-tijden’). Aanvullend hierop noemt deze ve-aanbieder het
volgende bij ‘anders’:

“We zien dat we met 10 uur voorschool in de week voldoen aan de behoefte van de ouders. Een
vierde dagdeel of verlenging van dagdelen vinden wij en de ouders op dit moment te veel voor de
meeste peuters.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

De drie andere ve-aanbieders uit de categorie G-overig die nog geen 960 uur ve voor
doelgroeppeuters hebben, stippen meerdere redenen aan. Ze noemen:
• de financiële (on)mogelijkheden van de overheid aan (bijv. ‘bezuinigingen of krap
goab-budget’),
• de coronamaatregelen van de overheid (bijv. ‘verstoring of vertraging van
invoeringsproces’, ‘prioriteit moeten geven aan noodopvang bieden’),
• het gemeentelijk besluitvormingsproces (bijv. gemeente stelt besluitvorming steeds
uit’),
• het deskundigheidsniveau bij de gemeente (bijv. beleidsmedewerker is niet goed
op de hoogte van ve-beleid’),
• het personeel (bijv. ‘personeel wil niet meer uren werken’ of ‘tekort aan geschikt
ve-personeel’),
• de principiële opvattingen van ouders (bijv. ‘urenuitbreiding / langere dagdelen is
niet nodig’),
praktische redenen (bijv. ‘middagen niet kunnen benutten wegens slaapbehoeften
van peuters’ of ‘aansluiting BSO-tijden’).

Soorten opvang

16

Het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters kan in verschillende soorten opvang
worden aangeboden: in (kortdurende) peuteropvang (voormalig ‘peuterspeelzaalwerk’) (2
à 2,5 tot 4 jaar), in aparte peutergroepen in kinderdagopvang (2 à 2,5 tot 4 jaar), maar ook
in verticale groepen met kinderen van 0 tot 4 jaar in kinderdagopvang.
16

Deze vraag is niet aan de gemeenten voorgelegd, enkel aan de ve-aanbieders.

Monitor Implementatie en besteding goab

33

Sardes en Oberon, 2021

VE-aanbieders
In onderstaande tabel wordt inzichtelijk gemaakt in welke soorten kinderopvang het
aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters bij de ve-aanbieders wordt aangeboden. Het
uitgebreide ve-aanbod komst het meest voor in de (kortdurende) peuteropvang.
Tabel 3.5 Soorten opvang met aanbod 960 uur ve naar gemeentegrootte (n=222) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=48)
(n=155)
In kortdurende peuteropvang (aparte
12 (80%)
37 (77%)
109 (70%)
158 (73%)
van 2 à 2,5 jaar in ‘voormalig peuterspeelzaalwerk’)
In aparte peuteropvang groepen in
6 (40%)
23 (48%)
72 (47%)
101 (46%)
kinderdagopvang (horizontale groepen
van 2 à 2,5 tot 4 jaar)
In verticale groepen 0 tot 4 jaar in
4 (27%)
4 (8%)
31 (20%)
39 (18%)
kinderdagopvang
Anders, nl.
0 (0%)
2 (4%)
4 (3%)
6 (3%)

Er zijn geen afwijkende verdelingen gevonden bij splitsing naar omvang of type
kinderopvangorganisatie, met één uitzondering. De optie ‘anders, namelijk’ is alleen benut
door lokale ve-aanbieders die zeggen dat ze zowel horizontale als verticale groepen
hebben.

Gemengde groepen
Ve kan exclusief worden aangeboden aan doelgroeppeuters in homogene ve-groepen,
maar het ve-aanbod kan ook aangeboden worden in heterogene (gemengde) groepen
waaraan zowel doelgroeppeuters als reguliere peuters aan deel kunnen nemen.
Ve-aanbieders
Wat zeggen de ve-aanbieders over het aanbieden van ve in gemengde groepen?
Tabel 3.6 Gemengde groepen met doelgroeppeuters en reguliere peuters naar gemeentegrootte (n=220)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=48)
(n=157)
Ja, voor alle ve-uren
13 (87%)
40 (83%)
148 (94%)
201 (91%)
Ja, voor een deel van de ve-uren (bijv. 2
2 (13%)
5 (10%)
9 (6%)
16 (7%)
van de 4 dagdelen per week)
Nee
0 (0%)
3 (7%)
0 (0%)
3 (1%)
Totaal
15 (100%)
48 (100%)
157 (100%)
220 (100%)

Het merendeel van de ve-aanbieders geeft aan dat ze alle ve-uren in gemengde groepen
aanbiedt.

Proces van invoering
De invoering van het 960 uursaanbod voor doelgroeppeuters is een complexe
beleidsoperatie. Zo moest er bijvoorbeeld door de gemeente een nieuwe subsidieregeling
worden gemaakt en de ve-aanbieders moesten alle contracten met de ouders omzetten.
Hoe kijkt men daarop terug?

Monitor Implementatie en besteding goab

34

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten
De meeste gemeenten geven aan dat het proces tot aan de invoering van de 960 uur ve
binnen de gemeente voorspoedig is verlopen. Een kleine groep gaf aan dat het moeizamer
is verlopen.
Tabel 3.7 Verloop van invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=226)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=4)
(n=28)
(n=194)
Voorspoedig
3 (75%)
17 (61%)
110 (57%)
130 (58%)
Meer voerspoedig dan moeizaam
1 (25%)
6 (21%)
61 (31%)
68 (30%)
Meer moeizaam dan voorspoedig
0 (0%)
1 (4%)
9 (5%)
10 (5%)
Moeizaam
0 (0%)
2 (7%)
3 (2%)
5 (2%)
Weet ik niet / geen zicht op
0 (0%)
1 (4%)
10 (5%)
11 (5%)

Daaropvolgend is gevraagd naar de belangrijkste redenen hiervoor. Uit tabel 3.8 blijkt dat
met name een bijtijdse start met de voorbereiding, een initiërende rol van de gemeente,
een duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente en een goede samenwerking tussen de
gemeente en ve-aanbieders volgens de gemeenten een belangrijke rol spelen bij het
verloop van de invoering. Andere redenen die niet in de lijst stonden, maar wel genoemd
werden, hadden met name te maken met vertraging door de uitbraak van het Corona virus.
Tabel 3.8 Belangrijkste redenen voor verloop van invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=226)
(meerdere antwoorden mogelijk)
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de gemeente en ve-aanbieders
(Gebrek aan) Bijtijdse start met de voorbereiding
(Gebrek aan) Duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
(Gebrek aan) Initiërende rol van de gemeente
(Gebrek aan) Vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
(Gebrek aan) Expertise en ervaring met ve bij de aanbieders
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de ve-aanbieders onderling
(Gebrek aan) Initiërende rol van de ve-aanbieder
(Gebrek aan) ‘Gratis’ uren / dagdelen voor ouders
(Gebrek aan) Extra financiële middelen vanuit de gemeente
(Gebrek aan) Expertise en ervaring met ve bij de gemeente
(Gebrek aan) Duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
(Gebrek aan) Adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
(Gebrek aan) Heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
(Gebrek aan) inhuur procesbegeleiding
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de ve-aanbieders en basisonderwijs
(Gebrek aan) Groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en ve-locaties
(Gebrek aan) Gelijkblijvende kosten voor ouders
Anders, nl.

Monitor Implementatie en besteding goab

35

Aantal (%)
137 (61%)
119 (53%)
94 (42%)
83 (37%)
77 (34%)
74 (33%)
70 (31%)
67 (30%)
57 (25%)
55 (24%)
49 (22%)
46 (20%)
38 (17%)
32 (14%)
27 (12%)
24 (11%)
23 (10%)
19 (8%)
37 (16%)

Sardes en Oberon, 2021

“Samen met de kinderopvang is besloten om de 960 uur ve op elke kinderopvang in de gemeente op
dezelfde manier in te voeren. Alle kinderdagverblijven bieden deze 960 uur in 16 uur per week in vier
dagdelen aan. We hebben hiervoor eerst de verschillende mogelijkheden aan de opvang voorgelegd,
de voor- en nadelen besproken en hebben gezamenlijk voor één vorm van uitvoering gekozen.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van < 250, meer dan 150% budget
“Op de meeste locaties is per 1 augustus 2020 16 uur ve ingevoerd. Op twee locaties per 1 november.
Deze vertraging kwam door corona, waardoor de implementatie en afstemming over ruimtegebruik
een tijd heeft stil gelegen.”
Gemeente uit G40, verstedelijking van 1.000 – 2.000, meer dan 150% budget
“We waren er snel uit hoe we de implementatie wilde vormgeven, maar het liep spaak op voldoende
ruimte om alle ve-kinderen een upgrade van 10 naar 16 uur te geven. Daarvoor moesten we wachten
op de realisatie van een nieuwe groep. Dat duurde wat langer.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 1.000 – 2.000, meer dan 150% budget

Ve-aanbieders
De ve-aanbieders beoordelen het verloop van de invoering van 960 uur ve voor
doelgroeppeuters als volgt. Het verloop werd overwegend als voorspoedig ervaren.
Tabel 3.9 Verloop van invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=221)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=47)
(n=159)
Voorspoedig
5 (33%)
15 (32%)
96 (60%)
106 (52%)
Meer voerspoedig dan moeizaam
6 (40%)
25 (53%)
48 (30%)
79 (36%)
Meer moeizaam dan voorspoedig
3 (20%)
5 (11%)
9 (6%)
17 (7%)
Moeizaam
0 (0%)
0 (0%)
3 (2%)
3 (2%)
Weet ik niet / geen zicht op
1 (7%)
2 (4%)
3 (2%)
6 (3%)

Aanvullend is de ve-aanbieders gevraagd naar de redenen hiervoor. Uit het overzicht blijkt
dat de meest belangrijke factoren (het gebrek aan) een bijtijdse start met de voorbereiding,
(het gebrek aan) heldere kwaliteitseisen/-regels en (het gebrek aan) duidelijke
subsidieregeling vanuit de gemeente (top 3) zijn.

Monitor Implementatie en besteding goab

36

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.10 Belangrijkste redenen voor verloop van invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=222)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
(Gebrek aan) Bijtijdse start met de voorbereiding
95 (43%)
(Gebrek aan) Heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
92 (41%)
(Gebrek aan) Duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
75 (39%)
(Gebrek aan) Initiërende rol van de gemeente
68 (31%)
(Gebrek aan) Vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
58 (26%)
(Gebrek aan) Expertise en ervaring met ve bij de gemeente
56 (25%)
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de ve-aanbieders en basisonderwijs
48 (22%)
(Gebrek aan) Extra financiële middelen vanuit de gemeente
46 (21%)
(Gebrek aan) Expertise en ervaring met ve binnen onze organisatie
43 (19%)
(Gebrek aan) Adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
41 (19%)
(Gebrek aan) Groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en ve-locaties
43 (19%)
(Gebrek aan) Duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
40 (18%)
(Gebrek aan) Initiërende rol van de ve-aanbieder
32 (14%)
(Gebrek aan) ‘Gratis’ uren / dagdelen voor ouders
31 (14%)
(Gebrek aan) Gelijkblijvende kosten voor ouders
29 (13%)
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de gemeente en ve-aanbieders
27 (12%)
(Gebrek aan) Voldoende extra / nieuw personeel binnen onze organisatie
25 (11%)
(Gebrek aan) Goede samenwerking tussen de ve-aanbieders onderling
18 (8%)
(Gebrek aan) Inhuur procesbegeleiding
5 (2%)
Anders, nl.
43 (19%)

Uit de andere antwoorden blijkt dat er uitdagingen waren in de vorm van een gebrek aan
fysieke ruimten en de uitbraak van corona. Ook blijken aarzelingen van ouders over de
hoeveelheid ve-uren voor hun peuters een rol te spelen.

“Ouders vinden vier dagdelen te veel voor hun peuter. De stap van twee naar vier dagdelen is te
groot. Vandaar dat we eerst naar drie dagdelen gaan en daarna proberen het vierde dagdeel toe te
voegen.”
Ve-aanbieder uit G-overig, landelijke profit kinderopvangorganisatie

Buiten dat wordt de hoeveelheid aan ve-varianten als hinder ervaren in het opzetten van
het 960-uursaanbod. Desondanks zijn ook er succesverhalen:

“Alles liep gewoon super. De gemeente heeft alles top op orde.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale non-profit kinderopvangorganisatie

Omvang en type organisatie lijken verder geen betekenisvolle rol te spelen in de verdeling
van percentages bij de belangrijkste redenen voor verloop in het proces van invoering.

Aanpassingen
Mogelijk hebben de eerste ervaringen met het 960-uursaanbod inmiddels geleid tot
aanpassingen aan de oorspronkelijke wijze van inrichting. Navraag levert de volgende
resultaten op.

Monitor Implementatie en besteding goab

37

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten
De gemeenten is gevraagd of zij op basis van ervaringen sinds de invoering van 960 uur ve
aanbod binnen de gemeente aanpassingen hebben gedaan aan de oorspronkelijke wijze
van inrichting. In tabel 3.11 is te zien dat de meeste gemeenten geen aanpassingen meer
gedaan hebben aan de inrichting. Zo’n 18 procent van de gemeenten heeft wel
aanpassingen gemaakt. Aanpassingen die gemeenten gemaakt hebben zijn vooral het
aantal uren regulier peuterwerk ophogen om aan te sluiten bij de ve-uren, en het aantal
uren of dagdelen aanpassen in de gemeente of binnen de gemeente meer variatie in
dagdeel-uren combinaties toestaan. Daarnaast zijn wat aanpassingen aan de subsidiëring
genoemd en enkele aanpassingen in de toegankelijkheid (alleen nog vanaf 2,5 jaar ve, of 2jarigen voor drie dagdelen toelaten).
Tabel 3.11 Aanpassingen van het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=228)
Gemeentegrootte
Nee
Ja

G4
(n=4)
4 (100%)
0 (0%)

G40
(n=28)
23 (82%)
5 (18%)

G-overig
(n=196)
161 (82%)
35 (18%)

Totaal
188 (83%)
40 (18%)

“We waren als gemeente oorspronkelijk van plan om heel strikt vast te leggen hoe die 960 uur
verdeeld moest worden. Gaandeweg hebben we het vertrouwen gekregen dat dit niet nodig was
omdat ve-aanbieders hier zelf heel goed over nadachten.”
Gemeente uit G40, verstedelijking van 1.000 – 2.000, minder dan 150% budget

Ve-aanbieders
De ve-aanbieders is gevraagd of zij op basis van ervaringen sinds de urenuitbreiding
aanpassingen gedaan hebben aan de oorspronkelijke wijze van inrichting. Onderstaande
resultaten worden niet beïnvloed door de omvang en het type organisatie.
Tabel 3.12 Aanpassingen van het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=222)
Gemeentegrootte
Nee
Ja

G4
(n=15)
11 (73%)
4 (27%)

G40
(n=47)
36 (77%)
11 (23%)

G-overig
(n=158)
124 (79%)
34 (21%)

Totaal
171 (78%)
49 (22%)

Er zijn met name aanpassingen aan de dagplanning gedaan om de toegenomen
hoeveelheid uren effectief aan te bieden. Een andere uitdaging lijkt het combineren van het
aanbod voor kinderen met ouders met en zonder kinderopvangtoeslag. Een oplossing
hiervoor is het aanpassen van de ouderbijdrage.

Monitor Implementatie en besteding goab

38

Sardes en Oberon, 2021

“Er wordt nu nagedacht om de ouderbijdrage aan te passen, het verschil in kosten tussen de niet-kotouders en kot-ouders met indicatie is veel te groot [waar kosten voor niet-kot-ouders hoger liggen].”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

3.2 Vormgeving van 960 uur voorschoolse educatie voor
doelgroeppeuters
Hoe wordt de nieuwe urennorm van 960 uur ve voor doelgroeppeuters vormgegeven?

Aanbod
Dit deel gaat over het aanbod van 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Welke 960uursvarianten zijn er?
Gemeenten
Aan de gemeenten is gevraagd hoe de vormgeving van 960 uur ve eruit ziet binnen de
gemeenten. Indien zij meerdere varianten hebben, is hen gevraagd de meest voorkomende
variant te beschrijven.
Tabel 3.13 Vormgeving van 960 uur ve binnen de gemeente naar gemeentegrootte (n=220)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=27)
(n=189)
Wij hebben één variant van 960 uur ve voor
0 (0%)
11 (41%)
111 (59%)
doelgroeppeuters
Wij hebben meerdere varianten van 960 uur ve
4 (100%)
16 (59%)
78 (41%)
voor doelgroeppeuters

Totaal
122 (56%)
98 (45%)

Iets meer dan de helft van de gemeenten heeft maar één variant van 960 uur ve. Meerdere
varianten komen in de grotere gemeenten iets meer voor.
Tabel 3.14 Aantal weken per jaar aanbod 960 uur ve (n=220)
Aantal weken per jaar
Doelgroeppeuters
40
210 (96%)
46
1 (1%)
48
3 (1%)
51
0 (0%)
52
6 (3%)

Reguliere peuters
209 (95%)
1 (1%)
2 (1%)
0 (0%)
8 (4%)

Het aanbod ve voor doelgroeppeuters en reguliere peuters is in verreweg de meeste
gemeenten verspreid over 40 weken per jaar. Bij een klein aantal gemeenten (vrijwel
allemaal G-overig gemeenten) wordt ve gedurende meer weken geboden.
Het aantal uren per week aanbod 960 uur ve varieert. Het grootste deel van de gemeenten
(88%) biedt zo'n 16 uur per week voor doelgroeppeuters. Ook voor reguliere peuters
varieert het aanbod ve, maar bieden de meeste gemeenten (70%) zo'n 8 uur per week.

Monitor Implementatie en besteding goab

39

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten die een ingroeimodel hanteren, konden niet helemaal uit de voeten met de
vraagstelling.17
Tabel 3.15 Aantal dagdelen per week aanbod 960 uur ve naar (n=220)
Aantal dagdelen per week
Doelgroeppeuters
2
3 (1%)
3
15 (7%)
4
191 (87%)
5
11 (5%)

Reguliere peuters
192 (87%)
6 (3%)
17 (8%)
5 (2%)

Tabel 3.16 Aantal uren per dagdeel (ochtend) aanbod 960 uur ve (n=220)
Aantal uren per dagdeel
Doelgroeppeuters
2,50
6 (3%)
3,00
3 (1%)
3,25
3 (1%)
3,50
9 (4%)
4,00
183 (83%)
4,25
0 (0%)
4,50
1 (1%)
5,00
3 (1%)
5,25
1 (1%)
5,50
9 (4%)
6,00
2 (1%)

Reguliere peuters
9 (4%)
13 (6%)
5 (2%)
15 (7%)
165 (75%)
0 (0%)
0 (0%)
3 (1%)
0 (0%)
8 (4%)
2 (1%)

Een dagdeel van vier uren ve komt het meest voor, dit past ook bij spreiding over vier
dagdelen wat eveneens het meest voorkomt. Een kleiner aantal gemeenten spreidt het
aanbod van 960 uur ve over drie of vijf dagdelen. Hier passen respectievelijk een langere en
kortere dagdeelduur bij.
Voor reguliere peuters geldt dat het aanbod doorgaans twee dagdelen beslaat en de
meeste gemeenten bieden dagdelen van vier uur.
Tabel 3.17 Aantal uren per dagdeel (middag) aanbod 960 uur ve (n=220)18
Aantal uren per dagdeel
Doelgroeppeuters
2,50
31 (14%)
3,00
7 (3%)
3,25
1 (1%)
3,50
4 (2%)
4,00
160 (73%)
4,25
1 (1%)
4,50
1 (1%)
5,00
2 (1%)
5,25
1 (1%)
5,50
9 (4%)
6,00
1 (1%)

Reguliere peuters
35 (16%)
13 (6%)
3 (1%)
9 (4%)
146 (66%)
0 (0%)
0 (0%)
2 (1%)
0 (0%)
8 (4%)
2 (1%)

17

De vragen waren verplicht, waardoor voor sommige gemeenten de antwoorden niet de hele werkelijkheid weergeven.
Enkele gemeenten gaven in de toelichting aan dat ze geen middagdelen bieden. Ze moesten wel een keuze maken uit de
antwoordmogelijkheden, dus hun antwoorden geven waarschijnlijk een lichte vertekening van de exacte resultaten. De trend
is echter duidelijk.
18

Monitor Implementatie en besteding goab

40

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.18 Startleeftijd bij ve (n=220)
Startleeftijd
2 jaar
2,3 jaar
2,5 jaar
3 jaar

Doelgroeppeuters
97 (44%)
5 (2%)
118 (54%)
0 (0%)

Reguliere peuters
130 (59%)
7 (3%)
82 (37%)
1 (1%)

De startleeftijd voor het aanbod ve voor doelgroeppeuters is voor ruim de helft van de
gemeenten 2,5 jaar en voor een kleine helft eerder dan 2,5 jaar. Voor reguliere peuters
geldt dat die in de meeste gemeenten op 2-jarige leeftijd een aanbod kunnen krijgen.
Gemeenten die er in goab-budget relatief op achteruit zijn gegaan ten opzichte van 2018
hanteren vaker een startleeftijd van 2,5 jaar voor doelgroeppeuters dan gemeenten die er
op vooruit gingen (resp. 68% en 48%). Gemeenten die erop vooruit gingen hebben vaker
vanaf 2 jaar een aanbod (51% en 29%).
Een mogelijkheid is om de 960 uur ve voor de doelgroeppeuters in toenemend aantal uren
of dagdelen aan te bieden naarmate ze ouder worden. Daarom is de gemeenten gevraagd
of er een opbouw naar leeftijd wordt gehanteerd bij aanbieden van 960 uur ve.
Tabel 3.19 Opbouw naar leeftijd 960 uur ve (n=220)
Aantal (%)
197 (90%)
23 (11%)

Nee, tussen 2,5 jaar en 4 jaar hebben doelgroeppeuters evenveel uren
Ja, tussen 2,5 en 4 jaar hebben doelgroeppeuters steeds meer uren

Elf procent van de gemeenten hanteert zo’n opbouw in uren. Daarbij is gevraagd hoe deze
opbouw naar leeftijd eruit ziet voor doelgroeppeuters en reguliere peuters. De gemeenten
geven verschillende antwoorden en ook binnen enkele gemeenten is er variatie. Enkele
voorbeelden zijn “48 weken 15 uur per week (drie dagdelen) en 12 weken 20 uur per week
(vier dagdelen)”, “oplopend van acht uur vanaf 2 naar 16 uur bij 4 jaar” en “vanaf 2,5 jaar
drie ochtenden per week van 3,5 uur (10,5 uur). Vanaf 3 jaar vier ochtenden per week en
een middag (16 uur). Vanaf 3,5 jaar vijf ochtenden per week en twee middagen (21,5 uur)”.
Met de overgangsregeling is het mogelijk om al geplaatste peuters die al 2,5 jaar waren op
1 augustus 2020 nog een aanbod van 10 uur ve te laten afnemen. De gemeenten is
gevraagd of zij hier gebruik van maken. 13 procent van de gemeenten heeft volgens eigen
zeggen gebruik gemaakt van de overgangsregeling.
Tabel 3.20 Gebruikmaking van overgangsregeling naar 960 uur ve (n=220)
Nee, het aanbod is voor alle doelgroep peuters in een keer overgegaan naar 960 uur ve
Ja

Aantal (%)
191 (87%)
29 (13%)

Gemeenten die gebruik maken van deze overgangsregeling geven in de toelichting onder
andere aan dat aanbieders eerder of later konden starten met het 16 uur aanbod, dat al
geplaatste kleuters 10 uur kunnen afnemen (op een 16-uurs locatie) tot het moment dat zij
uitstromen of gelimiteerd tot 31 december 2020 en in enkele gevallen is gebruik gemaakt
van maatwerk.
Ten slotte is gevraagd of er in de gemeente een aanbod ve is van meer dan 960 uur tussen
2,5 en 4 jaar.

Monitor Implementatie en besteding goab

41

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.21 Aanbod ve meer dan 960 uur tussen 2,5 en 4 jaar naar gemeentegrootte (n=220)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=27)
(n=189)
Nee
3 (75%)
24 (89%)
175 (93%)
Ja, voor sommige groepen doelgroeppeuters
0 (0%)
1 (4%)
9 (5%)
Ja, voor alle doelgroeppeuters
1 (25%)
2 (7%)
5 (3%)

Totaal
202 (92%)
10 (5%)
8 (4%)

Een klein aantal gemeenten biedt een ve-aanbod van meer dan 960 uur ve aan doelgroeppeuters. Hen is gevraagd om een korte toelichting. Het gaat grofweg om drie soorten
situaties. Er wordt maatwerk geboden als kinderen meer uren ve nodig hebben, dit is dan in
afstemming met consultatiebureau/CJG. Verder komt het voor dat sommige locaties
verschillen in het aantal uren per dagdeel. Een derde variant is een ingroeivariant waardoor
het totaal aantal uren meer is dan 960 uur ve.

“Indien dit nodig is kunnen we meer uren inzetten als we denken dat het kind daardoor zich nog beter
kan ontwikkelen of een grotere achterstand heeft om te overbruggen.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 250 - 500, meer dan 150% budget
“De grootste aanbieder biedt 1.028 uur ve aan in 1,5 jaar. Alle andere aanbieders bieden binnen 1,5
jaar 960 uur ve aan.”
Gemeente uit G40, verstedelijking van 2.000 >, minder dan 150% budget
“Bij ons geldt volgende regeling: tussen 2,5 en 3 jaar drie keer 4,5 uur, tussen 3 en 4 jaar vier keer 4,5
uur. Dus totaal 990 uur.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van < 250, minder dan 150% budget

Alle gemeenten konden nog een korte toelichting geven op de vormgeving van de 960 uur
ve voor doelgroeppeuters. Daarbij gaven gemeenten onder andere aan dat kinderen vanaf
2 jaar al de 16 uur ve aangeboden krijgen, dat er alleen een ve-aanbod is in de morgen en
dat het aanbod kan verschillen per locatie.
VE-aanbieders
Als ve-aanbieders diverse varianten van 960 uur ve voor doelgroeppeuters hebben, dan is
gevraagd om de meest voorkomende variant of de variant die er het meest op lijkt in te
vullen.
Tabel 3.22 Varianten van 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=216)
Aantal varianten ve

Aantal (%)

Wij hebben één variant

145 (67%)

Wij hebben meerdere varianten

71 (33%)

Monitor Implementatie en besteding goab

42

Sardes en Oberon, 2021

Twee derde van de ve-aanbieders biedt één variant van 960 uur ve voor doelgroeppeuters
aan. Voor zowel de landelijke als lokale ve-organisaties geldt dat één derde van ieder type
organisatie meerdere varianten aanbiedt. Onder regionale organisaties biedt ongeveer de
helft meerdere varianten aan. Er zijn geen verschillen tussen ve-aanbieders die in
gemeenten van verschillende groottes actief zijn.
Naast het aantal aangeboden varianten zijn de aanbieders bevraagd over het aantal weken
per jaar waarin er ve aangeboden wordt.
Tabel 3.23 Aantal weken per jaar aanbod 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=215-216)
Aantal weken per jaar
Doelgroeppeuters
(n=216)
40
199 (92%)
46
4 (2%)
48
2 (1%)
51-52
11 (5%)

Reguliere peuters
(n=215)
169 (79%)
1 (1%)
1 (1%)
44 (20%)

De meeste peuters krijgen 40 weken per jaar ve, waarbij doelgroeppeuters met name vier
dagdelen per week ve krijgen en reguliere peuters twee dagdelen per week.
Tabel 3.24 Aantal dagdelen per week aanbod 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=206-213)
Aantal dagdelen per week
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
(n=213)
(n=206)
2
1 (1%)
139 (67%)
3
26 (12%)
12 (6%)
4
147 (69%)
20 (10%)
5
39 (18%)
35 (17%)

Het meest voorkomende aantal uur per dagdeel is voor zowel doelgroeppeuters als
reguliere peuters vier uur.
Tabel 3.25 Aantal uren per dagdeel (ochtend) aanbod 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=213-215)
Aantal uren per dagdeel
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
(n=215)
(n=213)
2,5 uur
2 (1%)
1 (1%)
3 uur
10 (5%)
15 (7%)
3,25 uur
11 (5%)
10 (5%)
3,5 uur
16 (7%)
23 (11%)
4 uur
146 (68%)
125 (59%)
4,25 uur
1 (1%)
0 (0%)
4,5 uur
2 (1%)
2 (1%)
5 uur
7 (3%)
10 (5%)
5,25 uur
6 (3%)
6 (3%)
5,5 uur
13 (6%)
13 (6%)
6 uur
1 (1%)
8 (4%)

Monitor Implementatie en besteding goab

43

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.26 Aantal uren per dagdeel (middag) aanbod 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=119-128)*
Aantal uren per dagdeel
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
(n=119)
(n=128)
2,5 uur
22 (19%)
19 (15%)
3 uur
17 (14%)
19 (15%)
3,25 uur
7 (6%)
6 (5%)
3,5 uur
5 (4%)
7 (6%)
4 uur
55 (46%)
46 (36%)
4,25 uur
0 (0%)
0 (0%)
4,5 uur
1 (1%)
2 (2%)
5 uur
4 (3%)
9 (7%)
5,25 uur
2 (2%)
4 (3%)
5,5 uur
6 (5%)
12 (10%)
6 uur
0 (0%)
4 (3%)
* Het blijkt dat ve minder in de middagen wordt aangeboden: de vragen over de middagen zijn minder ingevuld.

Het merendeel van de doelgroeppeuters begint vanaf 2,5 jaar met ve. Voor reguliere
peuters is dit vanaf 2 jaar. Bekend is dat doelgroeppeuters al meestal ook met 2 jaar
kunnen starten, maar ze krijgen dan nog niet het dubbele aantal uren.

“Peuters vanaf 2 jaar komen spelen voor twee dagdelen, in totaal 10 uur ve per week. Wanneer ze
2,5 jaar zijn komen ze drie dagdelen, in totaal 16 uur ve per week.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
Tabel 3.27 Startleeftijd bij ve (n=212-213)
Startleeftijd
2 jaar
2,3 jaar
2,5 jaar
3 jaar

Doelgroeppeuters
(n=213)
91(42%)
15 (7%)
105 (50%)
2(1%)

Reguliere peuters
(n=212)
151 (71%)
9 (4%)
51 (24%)
1 (1%)

Mogelijk zijn er beleidsvarianten van 960 uur ve waarbij er een opbouw naar leeftijd wordt
gehanteerd. Dit wil zeggen dat de doelgroeppeuters gefaseerd meer uren of dagdelen
krijgen naarmate ze ouder worden.
Tabel 3.28 Opbouw naar leeftijd 960 uur ve (n=218)
Nee, tussen de 2,5 en 4 jaar krijgen doelgroeppeuters evenveel uren
Ja, tussen 2,5 en 4 jaar krijgen doelgroeppeuters steeds meer uren

Aantal (%)
188 (86%)
30 (14%)

Veruit de meeste ve-aanbieders bieden doelgroeppeuters gedurende de hele leeftijdsfase
van 2,5 tot 4 jaar een gelijk aantal ve-uren aan.
Als toelichting geven de ve-aanbieders die wel een opbouw van 960 uur ve voor
doelgroeppeuters toepassen, meer duidelijkheid over hoe dit er in de praktijk uitziet.

Monitor Implementatie en besteding goab

44

Sardes en Oberon, 2021

“Afhankelijk van de vraag van ouders kunnen doelgroeppeuters en reguliere peuters meer dagdelen
gebruik maken dan hierboven beschreven.”
Ve-aanbieder uit G-4, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Bovenstaand overzicht is een indicatie. We kijken erg naar wat het kind aankan. De exacte
momenten van de opbouw kan dus afwijken per kind. Uiteraard wordt wel in acht genomen dat een
doelgroeppeuter aan de 960 uur ve in totaal komt.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale for-profit kinderopvangorganisatie
“Doelgroeppeuters nemen vaak ook een combi af van 52 weken opvang met de twee dagdelen van
40 weken ve-opvang. Op deze manier volgen ze meer dan de verplichte 960 uur het ve-programma.”
Ve-aanbieder uit G40, lokale for-profit kinderopvangorganisatie
“Ve-peuters starten op 2 jaar met zes uur ve per week, na 2,5 jaar wordt dit 16 uur ve per week
verdeeld over vijf dagdelen (4 keer 3 uur samen met reguliere peuters en één dagdeel van 4 uur met
alleen ve-peuters). Soms worden de uren aangeboden over meer locaties.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Reguliere peuters komen twee dagdelen gesubsidieerd wanneer er geen recht op
kinderopvangtoeslag is. Willen ouders meer dan zijn de kosten in zijn geheel voor de ouders. Vanaf
2,5 jaar mogen doelgroeppeuters vijf dagdelen van drie uur komen en vanaf 3,5 jaar zes dagdelen
van drie uur. Zo komen we aan 960 uur ve.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Bij de beleidsintensivering is het gemeenten en ve-aanbieders mogelijk gemaakt om al
geplaatste peuters een ve-aanbod te geven volgens de oude wettelijke bepaling (minimaal
10 uur per week gedurende 40 weken per jaar). Hebben ve-aanbieders hiervan gebruik
gemaakt?
Tabel 3.29 Gebruikmaking van overgangsregeling naar 960 uur ve (n=218)
Nee, het aanbod is voor alle doelgroeppeuters in één keer overgegaan naar 960 uur
ve
Ja, bij ons kunnen doelgroeppeuters nog 10 uur ve per week afnemen

Aantal (%)
188 (85%)
30 (14%)

Een ruime meerderheid van ve-aanbieders heeft in één keer het oude ve-aanbod
omgeslagen naar 960 uur ve voor doelgroeppeuters. Dit beeld is nagenoeg gelijk voor
gemeenten van ongelijke grootte en ve-aanbieders van verschillende omvang en type.

Monitor Implementatie en besteding goab

45

Sardes en Oberon, 2021

Invloed corona
Als gevolg van de coronamaatregelen is de kinderopvang / kortdurende peuteropvang het
afgelopen jaar herhaaldelijk gesloten geweest. Hebben de doelgroeppeuters hierdoor veuren gemist?
Gemeenten
De gemeenten is gevraagd of de coronamaatregelen invloed hebben gehad op het krijgen
van 960 uur ve aan de huidige lichting geplaatste doelgroeppeuters.
Tabel 3.30 Gevolg van corona voor 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=218)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=4)
(n=27)
(n=187)
Door de coronamaatregelen krijgt de huidige
2 (50%)
21 (78%)
116 (62%)
139 (64%)
lichting geplaatste doelgroeppeuters tussen 2,5
en 4 jaar niet de gewenste 960 uur ve
Ondanks de coronamaatregelen krijgt de huidige
2 (50%)
6 (22%)
71 (38%)
79 (36%)
lichting geplaatste doelgroeppeuters tussen
2,5 en 4 jaar wel de gewenste 960 uur ve

Twee derde van de gemeenten geeft aan dat de coronamaatregelen ertoe hebben geleid
dat de doelgroeppeuters geen 960 uur ve zullen krijgen. Deze gemeenten is gevraagd naar
de redenen hiervan. De resultaten zijn te zien in tabel 3.31. Overige redenen die onder
‘anders’ zijn genoemd zijn dat door corona minder gebruik is gemaakt van de kortdurende
peuteropvang en vertraging bij indicatie en plaatsing (wat ook voor-gecodeerde
antwoordmogelijkheden waren). De belangrijkste reden waarom er geen 960 uur veaanbod is, is de sluiting van ve-locaties in coronatijd.
Tabel 3.31 Redenen voor géén 960 uur ve voor doelgroeppeuters als gevolg van corona (n=139) (meerdere
antwoorden mogelijk)
De ve-locaties zijn in coronatijd regelmatig dicht geweest
Ouders van doelgroeppeuters hebben uit angst voor besmetting kinderen geregeld
Thuisgehouden
Doelgroeppeuters zijn op latere leeftijd aangemeld / geplaatst (‘latere startleeftijd’)
Doelgroeppeuters zijn niet of vertraagd geïndiceerd (‘indicatiestelling heeft stilgestaan’)
Ouders van doelgroeppeuters hebben geen gebruik kunnen maken van de noodopvang
Ouders van doelgroeppeuters hebben minder gebruik gemaakt van ve vanwege het vele
Thuiswerken
Ouders van doelgroeppeuters hebben (vroegtijdig) contracten opgezegd vanwege de kosten
Anders, nl.

Aantal (%)
133 (96%)
67 (48%)
53 (38%)
50 (36%)
46 (33%)
18 (13%)
7 (5%)
18 (13%)

Ook de 36 procent gemeenten die aangaven wel de gewenste 960 uur ve te kunnen bieden,
is gevraagd naar de belangrijkste redenen hiervan. In tabel 3.32 is te zien dat gemeenten
met name doelgroeppeuters hebben aangemerkt als ‘kwetsbare groep’ waardoor zij ve in
de noodopvang konden krijgen. Uit de gegeven antwoorden bij ‘anders’ blijkt verder dat
ook ve-aanbieders zelf doelgroeppeuters hebben aangeschreven en dat er is geprobeerd
maatwerk te leveren.

Monitor Implementatie en besteding goab

46

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.32 Redenen voor wel 960 uur ve voor doelgroeppeuters als gevolg van corona (n=79) (meerdere
antwoorden mogelijk)
We hebben de doelgroeppeuters aangemerkt als ‘kwetsbare groep’ waardoor ze ve in de
noodopvang konden krijgen
We hebben de ve-locaties gevraagd open te blijven voor doelgroeppeuters
Er is extra ve-aanbod gecreëerd (bijv. aanbieden van extra uren in vakanties, tijdelijk langere /
meer dagdelen)
Anders, nl.

Aantal (%)
60 (76%)
30 (38%)
20 (27%)
15 (19%)

De 79 gemeenten met een gecontinueerd aanbod van 960 uur ve gedurende de coronaperiode is gevraagd wie het initiatief nam om ervoor te zorgen dat de doelgroeppeuters
toch een 960 uurs-aanbod konden krijgen. Het initiatief lag vrijwel nooit bij de gemeente,
maar wel vaak bleek het een gezamenlijk initiatief met de ve-aanbieders.
Tabel 3.33 Initiatiefnemer voor continueren van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=79)
Gemeentegrootte
Het was een gezamenlijk initiatief van de
aanbieders en de gemeente
Het initiatief lag bij de aanbieders
Het initiatief lag bij de gemeente

G4
(n=2)
1 (50%)

G40
(n=6)
5 (83%)

G-overig
(n=71)
45 (63%)

Totaal
51 (65%)

1 (100%)
0 (0%)

0 (0%)
1 (17%)

22 (31%)
4 (6%)

23 (29%)
5 (6%)

Ve-aanbieders
Net als de gemeenten is ook de ve-aanbieders gevraagd naar de gevolgen van de
coronacrisis. Hebben doelgroeppeuters daardoor uren gemist?
Tabel 3.34 Gevolg van corona voor 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=218)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=47)
(n=156)
Door de coronamaatregelen krijgt de huidige
14 (93%)
31 (66%)
88 (56%)
133 (61%)
lichting geplaatste doelgroeppeuters tussen
2,5 en 4 jaar niet de noodzakelijke 960 uur ve
Ondanks de coronamaatregelen krijgt de
1 (7%)
16 (34%)
68 (44%)
85 (39%)
huidige lichting geplaatste doelgroeppeuters
tussen 2,5 en 4 jaar wel de noodzakelijke 960
uur ve

Met name bij de ve-aanbieders binnen de G4 krijgt de huidige lichting doelgroeppeuters
ten tijde van het invullen van de vragenlijst niet de noodzakelijke 960 uur ve. Bij de veaanbieders in de kleinere gemeenten hebben doelgroeppeuters vaker ve-uren gemist.
Profit organisaties lijken beter in staat te zijn geweest doelgroeppeuters de noodzakelijke
ve-uren aan te bieden (66%) dan de not-for-profit kinderopvangorganisaties (34%).

Monitor Implementatie en besteding goab

47

Sardes en Oberon, 2021

Indien als de doelgroeppeuters niet de noodzakelijke 960 uur ve krijgen, wat zijn hier dan
de redenen voor?
Tabel 3.35 Redenen voor géén 960 uur ve voor doelgroeppeuters als gevolg van corona (n=133) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
We zijn in coronatijd onregelmatig open / dicht geweest
115 (87%)
Ouders van doelgroeppeuters hebben uit angst voor besmetting kinderen geregeld
76 (57%)
thuisgehouden
Ouders van doelgroeppeuters hebben geen gebruik kunnen maken (gemaakt) van de
72 (54%)
noodopvang
Doelgroeppeuters zijn op latere leeftijd aangemeld / geplaatst (‘latere startleeftijd’)
46 (35%)
Doelgroeppeuters zijn niet of vertraagd geïndiceerd (‘indicatiestelling heeft stilgestaan’)
35 (26%)
Ouders van doelgroeppeuters hebben minder gebruik gemaakt van ve vanwege het vele
14 (11%)
thuiswerken
Ouders van doelgroeppeuters hebben (vroegtijdig) contracten opgezegd vanwege de kosten
13 (10%)
Anders, nl…
16 (12%)

Vooral de onregelmatige opening / sluiting van de ve-aanbieders heeft eraan bijgedragen
dat de doelgroeppeuters niet alle ve-uren krijgen. Maar ook de angst van ouders voor de
besmetting van hun kinderen met het coronavirus, en het geen gebruik kunnen maken van
de noodopvang zijn veel voorkomende redenen voor het feit dat kinderen niet 960 uur ve
krijgen in de aanloop naar het basisonderwijs.
Naast de bovengenoemde antwoordmogelijkheden zijn er ook andere redenen
aangedragen, zoals:

“We hebben ouders van doelgroeppeuters de mogelijkheid geboden om toch te komen. (Slechts) Een
deel heeft hier gebruik van gemaakt.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Ten tijde van corona hebben sommige ve-aanbieders geprobeerd aanvullende diensten te
leveren, zoals thuisprogramma’s en noodopvang.

“In samenwerking met ouders hebben we thuis vve-pakketten gemaakt, waardoor er thuis door de
ouders vve-aanbod kon worden gegeven.”
Ve-aanbieder uit G-40, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Tijdens de sluiting kwamen de doelgroeppeuters niet in aanmerking voor de noodopvang, aldus de
gemeente. Alleen kinderen uit kwetsbare gezinnen mochten deelnemen aan de noodopvang. Later is
het beleid gewijzigd en mochten alle doelgroeppeuters (vve-peuters) naar de noodopvang.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Er is ve-aanbieders ook gevraagd wat de redenen zijn in het geval het wel gelukt is dat de
doelgroeppeuters de noodzakelijke 960 ve-uren krijgen?

Monitor Implementatie en besteding goab

48

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.36 Redenen voor wel 960 uur ve voor doelgroeppeuters ondanks corona (n=85) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
We hebben de doelgroeppeuters aangemerkt als ‘kwetsbare groep’ waardoor ze ve in de
73 (86%)
noodopvang konden krijgen
We hebben extra ve-aanbod gecreëerd (bijv. aanbieden van extra uren in vakanties, tijdelijk
25 (29%)
langere / meer dagdelen per week)
We hebben de ve-locaties gevraagd open te blijven voor doelgroeppeuters
17 (20%)
Anders, nl.
9 (11%)

Het is duidelijk dat de meest prominente reden waarom er ondanks corona toch 960 uur ve
aangeboden kan worden aan doelgroeppeuters is omdat deze aangemerkt zijn als
‘kwetsbare groep’ en hierdoor noodopvang konden krijgen. Gemeentegrootte, omvang en
type organisatie hebben geen noemenswaardige invloed op de verdeling van bovenstaande
percentages.
Eerder is gebleken dat het geen vanzelfsprekendheid is dat de doelgroeppeuters de volle
960 uur ve hebben kunnen krijgen in coronatijd. Toch hebben bij een deel van de veaanbieders de doelgroeppeuters wel het volledige ve-aanbod kunnen krijgen, als gevolg van
gerichte maatregelen. Wie heeft daartoe het initiatief genomen?
Tabel 3.37 Initiatiefnemer voor continueren van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=85)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=1)
(n=16)
(n=68)
Het was een gezamenlijk initiatief van de
1 (100%)
7 (44%)
31 (45%)
39 (46%)
gemeente en ons
Het initiatief lag bij de gemeente
0 (0%)
2 (12%)
1 (2%)
3 (4%)
Het initiatief lag bij ons
0 (0%)
7 (44%)
36 (53%)
43 (50%)

Het initiatief is in de meeste gevallen gezamenlijk door de ve-aanbieders genomen, niet
door de gemeente. De resultaten verschillen niet naar omvang en type organisatie.
In de coronaperiode konden gemeenten en ve-aanbieders subsidie aanvragen voor het
organiseren van een extra ve-aanbod voor doelgroeppeuters, om zo de eventueel
uitgevallen uren te kunnen compenseren. Zo kon bijvoorbeeld het ve-aanbod in de
vakantieperioden doorlopen. Aanbieders is gevraagd of er gebruik is van gemaakt van deze
subsidieregeling.
Tabel 3.38 Gebruikmaking van Subsidieregeling inhaal- en ondersteuningsprogramma’s voorschoolse
educatie van het Rijk naar gemeentegrootte (n=216)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=14)
(n=47)
(n=155)
Ja
5 (36%)
17 (36%)
50 (32%)
72 (33%)
Nee
9 (64%)
30 (64%)
105 (68%)
144 (67%)

Een derde van de ve-aanbieders heeft gebruik gemaakt van de Subsidieregeling inhaal- en
ondersteuningsprogramma’s voorschoolse educatie. Er doen zich geen verschillen in
verdeling voor naar gemeentegrootte, omvang en type kinderopvangorganisatie.

Monitor Implementatie en besteding goab

49

Sardes en Oberon, 2021

Extra kwaliteitseisen
Bij de uitvoering van ve in de praktijk zijn er diverse wettelijke kwaliteitseisen van kracht. Zo
moeten er altijd twee pedagogisch medewerkers op een groep aanwezig zijn die allebei
geschoold zijn in het vve-programma waarmee wordt gewerkt. In de praktijk komt het voor
dat gemeenten hier bovenop extra kwaliteitseisen stellen.
Gemeenten
Hebben de gemeenten bij het invoeren van 960 uur ve voor doelgroeppeuters
tegelijk extra kwaliteitseisen gesteld die boven op de wettelijke eisen van ve gelden
(bijv. als onderdeel van een nieuwe subsidieregeling)?
Tabel 3.39 Extra kwaliteitseisen bij invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=216)
Gemeentegrootte
Nee
Ja, maar die zijn door corona uitgesteld
Ja

G4
(n=4)
3 (75%)
0 (0%)
1 (25%)

G40
(n=27)
18 (67%)
0 (0%)
9 (33%)

G-overig
(n=185)
143 (77%)
3 (2%)
39 (21%)

Totaal
164 (76%)
3 (1%)
49 (23%)

Ongeveer een kwart van de gemeenten heeft de invoering van de 960 uur ve samen laten
gaan met het invoeren van extra kwaliteitseisen. Deze gemeenten is gevraagd waar die
extra kwaliteitseisen betrekking op hebben. De antwoorden zijn te zien in tabel 3.40. Meest
genoemd zijn inzet op kwaliteit van het aanbod, op ouderbetrokkenheid, en op deelname
aan gemeentelijk overleg. Een aantal gemeenten merkt bij de categorie ‘anders’ op dat zij
al langer extra eisen hadden gesteld. Andere eisen die werden genoemd, maar niet op de
lijst stonden, zijn het werken met een specifieke observatiemethode, aanbodverplichting
voor reguliere- en doelgroeppeuters en verplichte samenwerking met en scholing vanuit de
preventie logopedie.
Tabel 3.40 Aard van de extra kwaliteitseisen bij ve (n=52) (meerdere antwoorden mogelijk)
Verplichte deelname aan (gemeentelijk) overleg (bijv. deelname aan wijkoverleg)
Extra inspanningen in het kader van ouderbetrokkenheid (bijv. inzet VVE Thuis)
Hogere kwaliteit van aanbod (bijv. hoge educatieve kwaliteit, taalimpuls)
Extra taakstellingen (bijv. afstemmingsoverleg met basisonderwijs, teamscholing in vvekoppels)
Aanvullende uitvoeringseisen t.a.v. ve (bijv. alleen ve-aanbod in aparte peutergroepen in
kortdurende peuteropvang en kinderdagopvang, géén ve in verticale groepen 0-4 jaar)
Aanvullende opleidings- of scholingseisen voor pedagogisch medewerkers (bijv. ook 3F voor
schrijven, mbo 4-niveau)
Meer coaching in de praktijk (bijv. meer uren hbo-coaching, intensievere trajecten van
leren & ontwikkelen in de eigen beroepspraktijk)
Aanvullende opleidings- of scholingseisen voor pbm’ers in de ve (bijv. opleiding tot erkend
coach volgens landelijke beroepsvereniging)
Extra uren voor het werken op de groep (bijv. inzet van derde pedagogisch medewerker op
‘moeilijke’ ve-groepen)
Kleinere ve-groepen (bijv. maximaal 12 peuters op een ve-groep als er relatief veel
doelgroeppeuters met extra ondersteuningsbehoeften en/of beperkingen zijn)
Extra inspectiebezoek van GGD (bijv. tweemaal per jaar inspectiebezoek)
Anders, nl.

Monitor Implementatie en besteding goab

50

Aantal (%)
24 (46%)
23 (44%)
22 (42%)
20 (39%)
19 (37%)
13 (25%)
13 (25%)
8 (15%)
7 (14%)
2 (4%)
2 (4%)
14 (27%)

Sardes en Oberon, 2021

Ve-aanbieders
Een vijfde van de ve-aanbieders geeft ook aan dat zij te maken hebben met extra
kwaliteitseisen. Verdeling van de percentages hangen niet samen met omvang of type van
de organisatie.
Tabel 3.41 Extra kwaliteitseisen bij invoering van 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte
(n=218)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=47)
(n=156)
Nee
9 (60%)
36 (77%)
126 (81%)
171 (78%)
Ja, maar die zijn door corona uitgesteld
2 (13%)
0 (0%)
3 (2%)
5 (2%)
Ja
4 (27%)
11 (23%)
27 (17%)
42 (20%)

Waar hebben deze extra kwaliteitseisen bij ve betrekking op?
Tabel 3.42 Aard van de extra kwaliteitseisen bij ve (n=47) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aanvullende opleidings- of scholingseisen voor pedagogisch medewerkers (bij. ook 3F voor
schrijven, mbo 4-niveau)
Extra inspanningen in het kader van ouderbetrokkenheid (bijv. VVE Thuis)
Aanvullende opleidings- of scholingseisen voor pedagogisch beleidsmedewerkers ve (bijv.
opleiding tot erkend coach volgens landelijke beroepsvereniging)
Verplichte deelname aan (gemeentelijk) overleg (bijv. deelname aan wijkoverleg)
Extra taakstellingen (bijv. afstemmingsoverleg met basisonderwijs, teamscholing in vvekoppels)
Meer coaching in de praktijk (bijv. meer uren hbo-coaching, intensievere trajecten van leren &
ontwikkelen in de eigen beroepspraktijk)
Hogere kwaliteit van aanbod (bijv. hogere educatieve kwaliteit, taalimpuls)
Aanvullende uitvoeringseisen t.a.v. ve (bijv. Alleen ve-aanbod in aparte peutergroepen in
kortdurende peuteropvang en kinderdagopvang, géén ve in verticale groepen 0-4 jaar in
kinderdagopvang)
Extra uren voor het werken op de groep (bijv. inzet va derde pedagogisch medewerker op
‘moeilijke’ ve-groepen)
Kleinere ve-groepen (bijv. maximaal 12 peuters op een ve-groep als er relatief veel
doelgroeppeuters met extra ondersteuningsbehoeften en/of beperkingen zijn)
Extra inspectiebezoek van GGD (bijv. tweemaal per jaar inspectiebezoek)
Anders, nl.

Aantal (%)
22 (47%)
18 (38%)
17 (36%)
16 (34%)
15 (32%)
14 (30%)
12 (26%)
4 (9%)

2 (4%)
2 (4%)
0 (0%)
7 (15%)

De extra kwaliteitseisen die worden gerapporteerd hebben met name betrekking op
aanvullende opleidings- en scholingseisen van pedagogisch medewerkers, extra
inspanningen in het kader van ouderbetrokkenheid, aanvullende opleidings- of
scholingseisen voor pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve (de top 3), maar ook
verplichte deelname aan (gemeentelijk overleg), extra taakstellingen, meer coaching in de
praktijk en hogere kwaliteit van het aanbod worden relatief vaak genoemd. Naast
bovenstaande mogelijkheden noemen ve-aanbieders kwaliteitseisen die voortkomen uit
deelname aan een pilot of lokaal project met extra subsidie voor bijvoorbeeld taal.
Aanvullende kwaliteitseisen ontstaat ook door het verkrijgen van extra subsidie voor
bijvoorbeeld het regelen van randzaken of het openen van extra ve-lokalen.

Monitor Implementatie en besteding goab

51

Sardes en Oberon, 2021

Kwaliteitsverbetering
Buiten een dwingend kader om kunnen gemeenten en ve-aanbieders ook zelf het initiatief
nemen om de kwaliteit van ve te verbeteren. Wordt dit gedaan?
Gemeenten
Gemeenten kunnen ook een inhoudelijke kwaliteitsverbetering van het aanbod doorvoeren
bij de implementatie van 960 uur ve. De gemeenten is gevraagd welke ontwikkelingsgebieden extra aandacht krijgen. Uit de resultaten in tabel 3.43 blijkt dat de meeste
gemeenten geen inhoudelijke kwaliteitsverbetering doorvoeren. Dit komt overeen met de
eerdere vraag over extra kwaliteitseisen. Als er inhoudelijke verbetering is doorgevoerd,
ging dat het meest om taalontwikkeling en sociaal-emotionele ontwikkeling. Onder de
antwoordmogelijkheid ‘anders’ zijn ook bredere zaken benoemd dan de inhoud van het
aanbod, zoals werken aan een doorgaande lijn en verbeteren van de ouderbetrokkenheid.
Tabel 3.43 Inhoudelijke kwaliteitsverbetering van het aanbod bij ve (n=216) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
We voeren geen inhoudelijke kwaliteitsverbetering door
136 (63%)
Sociaal-emotionele ontwikkeling
26 (12%)
Nederlandse taalontwikkeling
22 (10%)
Psychomotorische ontwikkeling
12 (6%)
Reken-/denkontwikkeling
9 (4%)
Meertaligheid
6 (3%)
Creatieve ontwikkeling
3 (1%)
Ontwikkeling van executieve functies
3 (1%)
Ontwikkeling van persoonlijke verzorging en gezond gedrag
3 (1%)
Morele ontwikkeling
1 (1%)
Ontwikkeling van ICT-vaardigheden
1 (1%)
Anders, nl.
55 (26%)

Ve-aanbieders
Vrijwel alle aanbieders zijn bezig met het verbeteren van de kwaliteit van ve, zo blijkt.
Tabel 3.44 Werken aan kwaliteitsverbetering binnen 960 uur ve voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=218)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=47)
(n=156)
Nee
0 (0%)
2 (4%)
8 (5%)
10 (5%)
Ja
15 (100%)
45 (96%)
148 (95%)
208 (95%)

De ve-aanbieders die hebben aangegeven aan kwaliteitsverbetering te werken, is gevraagd
aan welke kwaliteitsaspecten van ve wordt gewerkt.

Monitor Implementatie en besteding goab

52

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.45 Inhoudelijke kwaliteitsverbetering van het aanbod bij ve (n=208) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
Professionalisering van pedagogisch medewerkers (bijv. opbrengstgericht werken, taal- en
160 (72%)
interactievaardigheden, communicatie met ouders)
Opleidingsplan (bijv. groter scholingsaanbod, meer zelfregie bij leren & ontwikkelen)
154 (69%)
Kindvolgsysteem (bijv. leren van ontwikkelingsgegevens)
144 (65%)
Doorgaande lijn / overdracht met basisonderwijs (bijv. gezamenlijke teamscholing)
129 (58%)
Pedagogisch beleidsplan (bijv. nieuwe visie op omgaan met gelijke kansen, inclusie en/of
128 (58%)
diversiteit)
Inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (bijv. versterking van coachingsfunctie)
126 (57%)
Uitvoering vve-programma (bijv. meer thematische verdieping)
124 (56%)
Extra taken (en uren) voor pedagogisch medewerkers (bijv. voorbereiding op thema’s en
118 (53%)
projecten, ‘warme overdracht’)
Materialen, middelen en activiteiten voor speel-leren (bijv. rijkere binnenruimte)
107 (48%)
Ouderbetrokkenheid / partnerschap met ouders (bijv. gebruikmaking van gezinsprogramma)
100 (45%)
Ontwikkelingsgericht aanbod (bijv. meer focus op reken-/denkontwikkeling, executieve
97 (44%)
functies, gezond eten)
Samenwerking en afstemming met sociaal domein (bijv. wijkteams, maatschappelijk werk)
90 (41%)
Extra ondersteuning voor zorgpeuters (bijv. meer één-op-één begeleiding, licht preventieve
88 (40%)
zorghandelingen)
Kwaliteitszorg (bijv. versterken van PDCA-cyclus)
72 (32%)
Samenwerking en afstemming met samenwerkingsverband Passend onderwijs (bijv. contacten
63 (28%)
met consulenten van het samenwerkingsverband)
Resultaatafspraken met relevante partijen (bijv. naleven van de afspraken met de besturen PO)
49 (22%)
Werving en toeleiding van doelgroeppeuters naar ve (bijv. actief bellen naar nieuwe ouders)
43 (19%)
Anders, nl.
11 (5%)

De hoge percentages tonen dat veel van de ve-aanbieders die actief aan
kwaliteitsverbetering bij ve werken, met meerdere aspecten of onderdelen tegelijk bezig
zijn. De meest voorkomende verbeteringen (>50%) gaan over:
• professionalisering van pedagogisch medewerkers
• opleidingsplan van medewerkers
• het toepassen van kindvolgsystemen
• investeren in doorgaande lijn/overdracht met basisonderwijs
• het pedagogisch beleidsplan,
• inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve
• uitvoering van specifieke vve-programma’s
• extra taken en uren voor pedagogisch medewerkers
Naast deze antwoorden zijn er nog enkele andere kwaliteitsaspecten genoemd:

“Extra inzet pedagogisch coach.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale for-profit kinderopvangorganisatie
“Knooppunt-gesprekken om bij signalering van vertraging in de ontwikkeling samen met externe
professionals de juiste route voor de peuter te kiezen, bijvoorbeeld een zorgarrangement.”
Ve-aanbieder uit G-40, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Monitor Implementatie en besteding goab

53

Sardes en Oberon, 2021

Ook kan er binnen inhoudelijke kwaliteitsverbeteringen van het 960-uursaanbod extra
aandacht besteed worden aan diverse ontwikkelingsgebieden van kinderen. Op de vraag
wat voor inhoudelijke verbeteringen er zijn doorgevoerd, geven de ve-aanbieders de
onderstaande antwoorden.
Tabel 3.46 Inhoudelijke kwaliteitsverbetering bij ve (n=218) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
17 (8%)
166 (75%)
152 (69%)
108 (49%)
91 (41%)
76 (34%)
72 (32%)
56 (25%)
47 (21%)
17 (8%)
13 (6%)
3 (1%)
20 (9%)

We voeren geen inhoudelijke kwaliteitsverbetering door
Nederlandse taalontwikkeling
Sociaal-emotionele ontwikkeling
Reken-/denkontwikkeling
Creatieve ontwikkeling
Ontwikkeling van persoonlijke verzorging en gezond gedrag
Psychomotorische ontwikkeling
Ontwikkeling van executieve functies
Morele ontwikkeling
We voeren geen inhoudelijke kwaliteitsverbetering door
Meertaligheid (bijv. Engels of Fries)
Ontwikkeling van ICT-vaardigheden
Anders, nl.

De meest voorkomende verbeteringen (>50%) hebben betrekking op de Nederlandse
taalontwikkeling (75%) en sociaal-emotionele ontwikkeling (69%). Ook de reken- en
denkontwikkeling (49%) heeft de aandacht bij de kwaliteitsverbetering.
Behalve bovenstaande categorieën geven ve-aanbieders bij ‘anders’ aan dat er aandacht
wordt besteed aan (brede) talentontwikkeling, gezondheid (voeding en bewegen),
interactievaardigheden en kunstbeschouwing.

Verantwoording
Een goede kwaliteit van ve is een belangrijke randvoorwaarde voor optimale
ontwikkelingsstimulering van doelgroeppeuters.
Gemeenten
Gevraagd is hoe de gemeente zicht houdt op de kwaliteit van 960 uur ve. In tabel 3.47 is te
zien dat gemeenten met name zicht houden op de kwaliteit via de subsidieverantwoording,
gesprekken met de ve-aanbieders en via de GGD-inspectie en/of Inspectie van het
Onderwijs. Zich houden op de ve-kwaliteit via een beleids- of activiteitenplan komt ook
regelmatig voor, met name in grote gemeenten. Onder ‘anders’ gaven enkele gemeenten
aan gebruik te maken van monitoren, zoals een VVE-monitor, de Peutermonitor of de
monitor van KIJK!.

Monitor Implementatie en besteding goab

54

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.47 Wijze van zicht houden op de kwaliteit van 960 uur ve (n=216) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
Niet
1 (1%)
Via gesprekken met de ve-aanbieders
166 (77%)
Via de GGD-inspectie en/of Inspectie van het Onderwijs
166 (77%)
Via de subsidieverantwoording
162 (75%)
Via een beleids- of activiteitenplan (evt. met begroting)
74 (34%)
Via het overleggen van gegevens van kindontwikkeling (bijv. gegevens uit kindvolgsysteem)
42 (19%)
Via zelfbeoordeling door de ve-aanbieders
20 (9%)
Via een externe beoordelaar, bijv. audits of kwaliteitsmetingen
20 (9%)
Anders, nl.
30 (14%)

Ve-aanbieders
De ve-aanbieders is eveneens gevraagd naar de wijze waarop zij verantwoording afleggen
over de kwaliteit van hun ve-aanbod.
Tabel 3.48 Wijze van zicht houden op de kwaliteit van 960 uur ve voor doelgroeppeuters (n=218) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
Niet
2 (1%)
Via de subsidieverantwoording
192 (88%)
Via de GGD-inspectie en/of Inspectie van het Onderwijs
165 (76%)
Via gesprek(ken) met de gemeente
120 (55%)
Via een beleids- of activiteitenplan (evt. met begroting)
75 (34%)
Via het overleggen van gegevens van kindontwikkeling (bijv. gegevens uit kindvolgsysteem)
41 (19%)
Via zelfbeoordeling door onze organisatie
24 (11%)
Via een externe beoordelaar, bijv. audits of kwaliteitsmetingen
21 (10%)
Anders, nl.
11 (5%)

Veruit de meeste ve-aanbieders leggen verantwoording af via subsidieverantwoording en
GGD/Inspectie van het Onderwijs. Ook gesprekken met de gemeente en beleids- of
activiteitenplannen spelen een rol bij de verantwoordingsplicht.

Resultaatafspraken
Gemeenten zijn wettelijk verplicht met hun partners Resultaatafspraken vve af te sluiten.
Gemeenten
De gemeenten is gevraagd of zij afspraken met de ve-aanbieders hebben in het kader van
de wettelijke verplichte Resultaatafspraken vve.
Tabel 3.49 Bestaan van afspraken met de ve-aanbieders vanwege (de wettelijk verplichte) Resultaatafspraken
vve naar gemeentegrootte (n=216)
Gemeentegrootte
Ja, we hebben actuele Resultaatafspraken vve
voor de huidige beleidsperiode
Ja, maar deze Resultaatafspraken vve zijn
inmiddels verlopen
Nee, maar deze afspraken zijn wel in
ontwikkeling
Nee
Weet niet / geen zicht op

Monitor Implementatie en besteding goab

G4
(n=4)
3 (75%)

G40
(n=27)
14 (52%)

G-overig
(n=185)
117(63%)

134 (62%)

1 (25%)

3 (11%)

20 (11%)

24 (11%)

0 (0%)

9 (33%)

41 (22%)

50 (23%)

0 (0%)
0 (0%)

1 (4%)
0 (0%)

0 (0%)
7 (4%)

1 (1%)
7 (3%)

55

Totaal

Sardes en Oberon, 2021

Een ruime meerderheid van de gemeenten heeft actuele Resultaatafspraken vve, maar een
ander deel zal dit nog moeten doen of is ermee bezig.
Ve-aanbieders
Zoals hieronder weergegeven heeft meer dan de helft van de ve-aanbieders actuele
afspraken met de gemeenten in het kader van de wettelijk verplichte Resultaatafspraken
vve, en een kleinere groep geeft aan dat dergelijke afspraken in ontwikkeling zijn.
Opvallend is dat 21 procent van de ve-aanbieders geen zicht heeft op of er resultaatafspraken gemaakt zijn. Er is geen verschil in de verdeling van antwoorden tussen omvang
en type organisatie.
Tabel 3.50 Bestaan van afspraken met de gemeente over (de wettelijk verplichte) Resultaatafspraken vve
naar gemeentegrootte (n=213)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=46)
(n=152)
Ja, we hebben actuele Resultaatafspraken vve
10 ( 67%)
20 (44%)
86 (57%)
116 (55%)
voor de huidige beleidsperiode
Ja, maar deze Resultaatafspraken vve zijn
1 (7%)
4 (9%)
4 (3%)
9 (4%)
inmiddels verlopen
Nee, maar deze afspraken zijn wel in
0 (0%)
10 (22%)
26 (17%)
36 (17%)
ontwikkeling
Nee
0 (0%)
1 (1%)
6 (4%)
7 (3%)
Weet niet / geen zicht op
4 (26%)
11 (24%)
29 (19%)
44 (21%)

De ve-aanbieders die geen bestaande afspraken hebben met de gemeente is gevraagd naar
een korte toelichting over waarom zij niet betrokken zijn bij de Resultaatafspraken vve. Zij
beantwoorden dat er alternatieve vormen van monitoring plaatsvinden:

“We bespreken het regelmatig met de gemeente, maar er zijn geen harde afspraken.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Op dit moment zijn er nog geen Resultaatafspraken vve. Er is wel een verplichting tot gebruik van de
Peutermonitor.”
Ve-aanbieder uit G-40, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

3.3 (On)Bedoelde effecten van invoering van 960 uur voorschoolse
educatie voor doelgroeppeuters
De uitbreiding van het aantal uren ve voor doelgroeppeuters wordt gemotiveerd vanuit het
idee dat meer uren vroegkinderlijke ontwikkelingsstimulering resulteert in een betere start
in het basisonderwijs. Toch kunnen er ook schaduwkanten zitten aan deze urenuitbreiding.
De volgende informatie gaat over de (on)bedoelde effecten van de invoering van 960 uur
ve voor doelgroeppeuters. Gemeenten en ve-aanbieders is gevraagd welke effecten we
hebben waargenomen.

Monitor Implementatie en besteding goab

56

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten
De gemeenten zijn gevraagd naar de (on)bedoelde effecten die zij zien bij de invoering van
de 960 uur ve voor doelgroeppeuters. De gegeven antwoorden staan weergegeven in de
onderstaande tabellen. Uit de resultaten blijkt steeds dat het merendeel van de gemeenten
geen verschil heeft waargenomen in de bevraagde (on)bedoelde effecten en een kleine
groep wel een toename of afname ziet op een aspect. Dit beeld wijkt bij een aantal
aspecten af. Bijna de helft van de gemeenten (46%) geeft aan dat de ontwikkeling van
doelgroeppeuters is versterkt dankzij de urenuitbreiding. 23 procent van de gemeenten
merkt dat het verwerven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve moeilijker is.
Ten slotte zijn de kosten voor ouders van doelgroeppeuters door de urenuitbreiding in bijna
de helft van de gemeenten wel gestegen (42%), en bij net iets meer dan de helft gelijk
gebleven (51%).
Tabel 3.51 (On)bedoelde effecten ten aanzien van het aantal locaties met ve (n=215)
Aantal (%)
37 (17%)
146 (68%)
32 (15%)

Het aantal locaties waar ve wordt geboden is door de urenuitbreiding toegenomen
Het aantal locaties waar ve wordt geboden is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
Het aantal locaties waar ve wordt geboden is door de urenuitbreiding afgenomen
Tabel 3.52 (On)bedoelde effecten ten aanzien van het ve-aanbod in kleine kernen/bepaalde
(aandachts)wijken (n=215)

Aantal (%)
29 (14%)
155 (72%)
31 (14%)

Het ve-aanbod in kleine kernen is door de urenuitbreiding toegenomen
Het ve-aanbod in kleine kernen is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
Het ve-aanbod in kleine kernen is door de urenuitbreiding afgenomen
Tabel 3.53 (On)bedoelde effecten ten aanzien van gemengde groepen (n=215)
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding toegenomen
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding gelijk gebleven
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding afgenomen

Aantal (%)
25 (12%)
173 (81%)
17 (8%)

Tabel 3.54 (On)bedoelde effecten ten aanzien van de startleeftijd ve-aanbod binnen de gemeente (n=215)
Aantal (%)
De startleeftijd voor het ve-aanbod is door de gemeente verhoogd (bijvoorbeeld van 2 naar
27 (13%)
2,5 jaar)
De startleeftijd voor het ve-aanbod is door de gemeente gelijk gebleven
171 (80%)
De startleeftijd voor het ve-aanbod is door de gemeente verlaagd (bijvoorbeeld van 2,5 naar
17 (8%)
2
jaar)
Tabel 3.55 (On)bedoelde effecten ten aanzien van de kwaliteit van het ve-aanbod voor doelgroeppeuters
(n=215)
Aantal (%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gestegen
45 (21%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
167 (78%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gedaald
3 (1%)

Monitor Implementatie en besteding goab

57

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.56 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de ontwikkeling van doelgroeppeuters (n=215)
De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding versterkt
De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding verzwakt

Aantal (%)
99 (46%)
116 (54%)
0 (0%)

Tabel 3.57 (On)bedoelde effecten ten aanzien van de wachtlijst(en) (n=215)
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding langer
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding even kort / lang
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding korter

Aantal (%)
27 (13%)
184 (86%)
4 (2%)

Tabel 3.58 (On)bedoelde effecten ten aanzien van het bereik van doelgroeppeuters (percentage op ve
geplaatste doelgroeppeuters 2,5 tot 4 jaar) (n=213)
Aantal (%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
18 (9%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
177 (83%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen
18 (9%)
Tabel 3.59 (On)bedoelde effecten ten aanzien van het gebruik van 960 uur ve door doelgroeppeuters
(geplaatste doelgroeppeuters die 960 uur ve afnemen) (n=213)
Aantal (%)
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
30 (14%)
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
168 (79%)
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen
15 (7%)
Tabel 3.60 (On)bedoelde effecten ten aanzien van de no show van doelgroeppeuters (doelgroeppeuters
komen niet alle contracturen) (n=213)
Aantal (%)
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
29 (14%)
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
175 (82%)
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen
8 (4%)
Tabel 3.61 (On)bedoelde effecten ten aanzien van de kosten voor ouders van doelgroeppeuters (n=213)
Aantal (%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gestegen
90 (42%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gelijk gebleven
109 (51%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gedaald
16 (8%)
Tabel 3.62 (On)bedoelde effecten ten aanzien van het werven van geschikte pedagogische medewerkers in de
ve (n=213)
Aantal (%)
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
6 (3%)
makkelijker
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
158 (74%)
hetzelfde gebleven
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
48 (23%)
moelijker

Gevraagd is of de gemeenten in verband met de urenuitbreiding de definitie van de
doelgroep hebben veranderd. De omvang van de doelgroep is voornamelijk gelijk gebleven
of groter geworden.

Monitor Implementatie en besteding goab

58

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.63 Veranderen van de definitie van de doelgroep in verband met de urenuitbreiding (n=213)
Aantal (%)
Ja, de omvang van de doelgroep is groter
31 (15%)
Nee, de omvang van de doelgroep is gelijk gebleven
176 (83%)
Ja, de omvang van de doelgroep is nu kleiner
6 (3%)

Ve-aanbieders
Hieronder wordt in meerdere tabellen weergegeven welke (on)bedoelde effecten er door
ve-aanbieders worden waargenomen. We vatten de bevindingen hier samen. Over het
algemeen is het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters)
onveranderd. Op het moment van het invullen van de vragenlijst wordt er meer dan de
helft van de ve-aanbieders ervaren dat er een verbetering is in de kwaliteit van het aanbod
voor doelgroeppeuters. Slechts één procent van de ve-aanbieders zegt dat het aanbod is
gedaald door de urenuitbreiding. Een overgrote meerderheid (73%) van de aanbieders
geeft aan dat de ontwikkeling van de doelgroeppeuters door de uitbreiding is versterkt. De
omvang van de wachtlijsten voor reguliere peuters en het bereik van doelgroeppeuters is
grotendeels gelijk gebleven. Daarnaast geeft 29 procent van de ve-aanbieders aan dat het
gebruik van doelgroeppeuters niet is toegenomen en de no show gelijk is gebleven. De
uitvoeringskosten zijn bij het merendeel van de ve-aanbieders toegenomen, waar de
kostenefficiëntie gelijk is gebleven, of is verslechterd. In een deel van de gevallen (38%) is
de uitvoerbaarheid van ve door de urenuitbreiding complexer geworden, en 37 procent van
de ve-aanbieders geeft aan dat de werving van geschikte pedagogisch medewerkers lastiger
is geworden. Als laatste zijn de kosten voor ouders van doelgroeppeuters door de
urenuitbreiding bij bijna de helft van de ve-aanbieders gestegen.
Tabel 3.64 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van gemengde groepen (n=214)
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding toegenomen
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding gelijk gebleven
Het aantal gemengde groepen (mix van doelgroeppeuters en reguliere peuters) is door de
urenuitbreiding afgenomen

Aantal (%)
32 (15%)
153 (71%)
29 (14%)

Tabel 3.65 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de kwaliteit van aanbod voor doelgroeppeuters (n=214)
Aantal (%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gestegen
127 (59%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
86 (40%)
De kwaliteit van het aanbod voor doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gedaald
1 (1%)
Tabel 3.66 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de ontwikkeling van doelgroeppeuters (n=215)
Aantal (%)
158 (73%)
56 (26%)
1 (1%)

De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding versterkt
De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
De ontwikkeling van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding verzwakt
Tabel 3.67 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de wachtlijst voor reguliere peuters (n=214)
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding langer
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding even kort / lang
De wachtlijst(en) van reguliere peuters is door de urenuitbreiding korter

Monitor Implementatie en besteding goab

59

Aantal (%)
41 (19%)
170 (79%)
3 (2%)

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 3.68 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van het bereik van doelgroeppeuters (percentage op ve
geplaatste doelgroeppeuters 2,5 tot 4 jaar) (n=212)
Aantal (%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
47 (22%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
153 (72%)
Het bereik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen
12 (6%)
Tabel 3.69 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van het gebruik van doelgroeppeuters (geplaatste
doelgroeppeuters die 960 uur ve afnemen) (n=212)
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
Het gebruik van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen

Aantal (%)
62 (29%)
133 (63%)
17 (8%)

Tabel 3.70 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de no show van doelgroeppeuters (doelgroeppeuters
komen niet alle contracturen) (n=212)
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding toegenomen
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
De no show van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding afgenomen

Aantal (%)
39 (18%)
160 (76%)
13 (6%)

Tabel 3.71 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de uitvoeringskosten van ve-aanbieders (n=213)
Aantal (%)
De uitvoeringskosten van ve-aanbieders zijn door de urenuitbreiding gestegen
143 (67%)
De uitvoeringskosten van ve-aanbieders zijn door de urenuitbreiding gelijk gebleven
68 (32%)
De uitvoeringskosten van ve-aanbieders zijn door de urenuitbreiding gedaald
2 (1%)
Tabel 3.72 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de kostenefficiëntie van bedrijfsvoering (n=213)
Aantal (%)
De kostenefficiëntie van de bedrijfsvoering is door de urenuitbreiding verbeterd
33 (16%)
De kostenefficiëntie van de bedrijfsvoering is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
130 (61%)
De kostenefficiëntie van de bedrijfsvoering is door de urenuitbreiding verslechterd
50 (23%)
Tabel 3.73 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de uitvoerbaarheid van ve (bijv. meer uren, hogere
kwaliteitseisen) (n=213)
De uitvoerbaarheid van ve is door de urenuitbreiding complexer geworden
De uitvoerbaarheid van ve is door de urenuitbreiding gelijk gebleven
De uitvoerbaarheid van ve is door de urenuitbreiding eenvoudiger geworden

Aantal (%)
81 (38%)
102 (48%)
30 (14%)

Tabel 3.74 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van het werven van geschikte medewerkers in de ve (n=214)
Aantal (%)
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
12 (6%)
makkelijker
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
123 (57%)
hetzelfde gebleven
Het werven van geschikte pedagogisch medewerkers in de ve is door de urenuitbreiding
79 (37%)
moelijker
Tabel 3.75 (On)Bedoelde effecten ten aanzien van de kosten voor ouders van doelgroeppeuters (n=212)
Aantal (%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gestegen
92 (44%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gelijk gebleven
98 (46%)
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters is door de urenuitbreiding zijn gedaald
22 (10%)

Monitor Implementatie en besteding goab

60

Sardes en Oberon, 2021

4. De (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie
In dit hoofdstuk wordt aandacht gegeven aan de (voorbereidingen op de) inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve, welke vanaf 1 januari 2022 wettelijk verplicht is.
Dit is bedoeld als een kwaliteitsverhogende maatregel, mits rol en taken van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve goed worden ingevuld. In de derde meting van de
Monitor Implementatie en besteding van goab 2019-2023 (najaar 2021) gaan we hier
dieper op in. Volgens de Wet IKK (Innovatie Kwaliteit Kinderopvang) is het al vanaf 1 januari
2019 verplicht een pedagogisch beleidsmedewerker / coach in te zetten in de (reguliere)
kinderopvang. De pedagogisch beleidsmedewerker in de ve betreft mogelijk een en
dezelfde medewerker, maar wel met een aanvullende urennorm vanuit het ve-beleid:
(minimaal) 10 uur per doelgroeppeuter per jaar ter verbetering van de kwaliteit van het veaanbod.
Paragraaf 4.1 beschrijft of gemeenten en/of ve-aanbieders al een pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve hebben aangesteld. De ondersteuningsbehoeften van
gemeenten en ve-aanbieders bij de (voorbereidingen op de) invoering van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve staan centraal in paragraaf 4.2. De laatste paragraaf 4.3 belicht
de implementatiefase van de (voorbereidingen op de) inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve.

4.1 Aanwezigheid van pedagogisch beleidsmedewerker in de
voorschoolse educatie
Mogelijk zetten gemeenten en/of ve-aanbieders, alvast vooruitlopend op de wettelijke
invoering per 1 januari 2022, al één of meerdere pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve
in volgens de nieuwe eisen (extra uren boven op de uren vanwege IKK).
Gemeenten
De gemeenten is gevraagd of zij al één of meerdere pedagogisch beleidsmedewerkers in de
ve subsidiëren die worden ingezet volgens de eisen die gaan gelden per 1 januari 2022.
Tabel 4.1 Subsidiëring van één of meerdere pbm’ers in de ve naar gemeentegrootte (n=208)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=27)
(n=177)
Ja
3 (75%)
15 (56%)
52 (29%)
Nee
1 (25%)
12 (44%)
125 (71%)

Totaal
70 (33%)
138 (66%)

Daarna is de gemeenten die nog geen pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve hebben,
gevraagd of er al voorbereidingen worden getroffen voor de invoering ervan.

Monitor Implementatie en besteding goab

61

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 4.2 Voorbereidingen op invoering van de pbm’er in de ve per 1 januari 2022 naar gemeentegrootte
(n=138)
Gemeentegrootte
Nee, nog niet
Ja

G4
(n=1)
0 (0%)
1 (100%)

G40
(n=12)
1 (8%)
11 (92%)

G-overig
(n=125)
28 (23%)
97 (78%)

Totaal
29 (21%)
109 (79%)

De gemeenten die al een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve subsidiëren, of die
voorbereidingen treffen voor de invoering ervan, is gevraagd welke onderwerpen een rol
spelen of speelden in de voorbereiding. Uit de resultaten blijkt dat voor het merendeel van
de gemeenten de wijze van financiering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
vanuit de gemeente een rol speelt in de voorbereiding Voor ongeveer de helft van de
gemeenten is ook de rol die de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve moet spelen in de
kwaliteitsverbetering onderdeel van de voorbereidingen, evenals de wijze van verantwoording over de inzet. Verder werd onder ‘anders’ genoemd dat de wijze van afstemming
van gemeentelijk ve-beleid op de werkwijze van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve een rol speelt, en onder andere het tijdig opnemen in de subsidieregeling.
Tabel 4.3 Onderwerpen bij de voorbereiding (n=180) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
150 (83%)
99 (55%)
81 (45%)
63 (35%)
57 (32%)
56 (31%)

Wijze van financiering van de pbm’er in de ve vanuit de gemeente
Rol die de pbm’er in de ve moet spelen in kwaliteitsverbetering ve
Wijze van verantwoording over de inzet van de pbm’er in de ve
Een eventuele gemeentebrede taakomschrijving van de pbm’er in de ve
Opleidingseisen / professionalisering van de pbm’er in de ve
Rol die de gemeente speelt in de organisatie van de pbm’er in de ve (bijvoorbeeld
centrale inzet via een expertisecentrum, centrale scholing)
Beschikbaarheid interne/externe medewerker voor de functie van pbm’er in de ve
Rol van de pbm’er in de ve in relatie tot andere medewerkers (bijv. locatiemanager,
pbm’er vanuit de Wet IKK, pedagoog)
Anders, nl.

40 (22%)
40 (22%)
26 (14%)

Ook is deze groep gemeenten gevraagd hoeveel ve-locaties in de gemeente op dit moment
al pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve hebben. Een deel gaf aan ‘nog niet alle’, het
ging dan in de meeste gevallen om nul locaties (10 keer genoemd), één locatie (6 keer
genoemd), of twee locaties (6 keer genoemd). Opvallend is dat een groot deel van de
gemeenten niet weet hoeveel ve-locaties al pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve
hebben.
Tabel 4.4 Hoeveelheid ve-locaties met pbm’er in de ve naar gemeentegrootte (n=180)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=26)
(n=150)
Alle
3 (75%)
10 (39%)
54 (36%)
Nog niet alle, nl.
0 (0%)
2 (8%)
33 (22%)
Weet niet
1 (25%)
14 (54%)
62 (41%)

Totaal
67 (37%)
35 (19%)
77 (43%)

Alle gemeenten is gevraagd of zij denken per 1 januari 2022 op alle ve-locaties te kunnen
voldoen aan de wettelijke eisen rondom de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve.

Monitor Implementatie en besteding goab

62

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 4.5 Tegemoet komen aan wettelijke eisen ten aanzien van de pbm’ers in de ve per 1 januari 2022 naar
gemeentegrootte (n=207)
Gemeentegrootte
Ja
Nee
Weet nog niet

G4
(n=4)
4 (100%)
0 (0%)
0 (0%)

G40
(n=26)
26 (100%)
0 (0%)
0 (0%)

G-overig
(n=177)
149 (84%)
1 (1%)
27 (15%)

Totaal
179 (87%)
1 (0%)
27 (13%)

Gemeenten die niet of nog niet weten of zij kunnen voldoen aan de wettelijke eisen
rondom de inzet van de pedagogische beleidsmedewerker(s) in de ve is gevraagd waarom
zij dit denken.
Tabel 4.6 Redenen niet kunnen voldoen aan wettelijke eisen van de inzet pbm’ers in de ve (n=28) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
19 (68%)
13 (46%)
6 (21%)
4 (14%)
1 (4%)

Afhankelijk van het traject vanuit de ve-aanbieders
Krapte van voldoende geschikt personeel op arbeidsmarkt
We zijn nog niet begonnen
Te weinig financiële middelen bij gemeente
Anders, nl.

Ve-aanbieders
Er is onderzocht of de deelnemende ve-aanbieders al pedagogisch beleidsmedewerkers in
de ve hebben die actief worden ingezet volgens de eisen die gaan gelden per 1 januari 2022
(boven op de uren vanwege Wet IKK).
Tabel 4.7 Aanwezigheid van één of meerdere pbm’ers in de ve naar gemeentegrootte (n=222)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=15)
(n=48)
(n=159)
Ja
10 (67%)
29 (60%)
87 (55%)
Nee
5 (33%)
19 (40%)
72 (45%)

Totaal
126 (57%)
96 (43%)

Meer dan de helft van de ve-aanbieders heeft inmiddels de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve al ingevoerd, terwijl dit wettelijk nog niet is verplicht. Dit komt bij veaanbieders in grotere gemeenten iets vaker voor dan in kleinere gemeenten.
De ve-aanbieders die nog geen pedagogisch beleidsmedewerker in de ve hebben, is
gevraagd naar de voorbereidingen hierop.
Tabel 4.8 Voorbereidingen op invoering van de pbm’ers in de ve per 1 januari 2022 naar gemeentegrootte
(n=92)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=5)
(n=19)
(n=68)
Ja
3 (60%)
18 (95%)
61 (90%)
82 (89%)
Nee
2 (40%)
1 (5%)
7 (10%)
10 (11%)

Er zijn maar weinig ve-aanbieders die geen voorbereidingen hebben getroffen, en dit zijn
met name lokale ve-aanbieders. Ook blijken for-profit organisaties aanzienlijk minder
voorbereid (70%) dan not-for-profit organisaties (30%).
De ve-aanbieders die al voorbereidingen hebben getroffen voor de invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve, maken duidelijk dat er hierbij meerdere
onderwerpen een rol spe(e)l(d)en.
Monitor Implementatie en besteding goab

63

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 4.9 Onderwerpen bij de voorbereiding (n=209) (meerdere antwoorden mogelijk)
Rol die de pbm’er in de ve moet spelen in kwaliteitsverbetering ve
Wijze van financiering van de pbm’er in de ve vanuit de gemeente
Opleidingseisen / professionalisering van de pbm’er in de ve
Beschikbaarheid interne/externe medewerker voor de functie van pbm’er in de ve
Rol van de pbm’er in de ve in relatie tot andere medewerkers (bijv. locatiemanager, pbm’er
vanuit de Wet IKK, pedagoog)
Wijze van verantwoording over de inzet van de pbm’er in de ve
Een eventuele gemeentebrede taakomschrijving van de pbm’er in de ve
Rol die de gemeente speelt in de organisatie van de pbm’er in de ve (bijvoorbeeld centrale
inzet via een expertisecentrum, centrale scholing)
Anders, nl…

Aantal (%)
136 (65%)
128 (61%)
106 (51%)
99 (47%)
90 (43%)
85 (41%)
62 (30%)
57 (27%)
18 (9%)

Uit bovenstaande resultaten blijkt dat veel onderwerpen een belangrijke rol spelen bij de
voorbereiding van de invoering van pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. De meest
voorkomende punten zijn de rol die ze moeten gaan vervullen (65%); wijze van financiering
vanuit de gemeente (61%); het voldoen aan opleidingseisen en uitvoering van de
professionalisering (51%).
Andere ontwerpen die genoemd zijn bij de voorbereiding van de invoering van pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve gaan met name over de algemene organisatorische
veranderingen die dit teweeg brengt. Verder is er door verschillende ve-aanbieders
aangegeven dat hun organisatie al langer één of meerdere professionals hebben die (deels)
de rol van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vervullen.

“In onze organisatie hebben we al ruim zes jaar een projectcoördinator ve die de taken vervuld die nu
wettelijk bepaald zijn. De functie is dus al ingevuld.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Voor een vrijwillig bestuur is dit niet meer haalbaar. Hierdoor is het bestuur genoodzaakt zich te
laten overnemen door een grotere organisatie.”
Ve-aanbieder uit G-overige, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

De ve-aanbieders die te kennen hebben gegeven nog geen voorbereidingen te hebben
getroffen voor de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve, is de vraag
voorgelegd of ze denken dat hun organisatie per 1 januari 2022 op alle ve-locaties
tegemoet kan komen aan de wettelijke eisen rondom de inzet. Hoewel er niet bij alle veaanbieders zekerheid is over of dit mogelijk is, zijn de reacties overwegend positief. Zes van
de 10 ve-aanbieders (60%) denkt op tijd tegemoet te kunnen komen aan de wettelijke
eisen, vier van de 10 ve-aanbieders (40%) weten dit nog niet zeker.
De reden(en) waarom de vier ve-aanbieders niet zeker weten of zij kunnen voldoen aan de
wettelijke eisen zijn divers. Genoemd worden:
• Krapte van voldoende geschikt personeel op arbeidsmarkt (n=3),
• Extra kosten (bijv. opleiding, salaris) voor de organisatie (n=2),
Monitor Implementatie en besteding goab

64

Sardes en Oberon, 2021

•
•
•

Afhankelijk van het traject vanuit de gemeente (n=2),
We zijn nog niet begonnen (n=1),
Geen geschikte interne kandida(a)t(en) (n=1).

Gezien de zeer kleine aantallen ve-aanbieders is het lastig conclusies te trekken. Maar
vastgesteld kan worden dat een tekort aan financiële middelen vanuit de gemeente geen
rol lijkt te spelen.

4.2 Ondersteuningsbehoeften bij inzet van pedagogisch
beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie
De inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vraagt de nodige voorbereiding.
Het is denkbaar dat gemeenten en ve-aanbieders hierbij wel wat ondersteuning kunnen
gebruiken. Zo ja, op welke gebieden?
Gemeenten
De gemeenten is gevraagd of zij ondersteuningsbehoeften hebben bij de invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve, en zo ja, op welke gebieden. Het merendeel
(58%) gaf aan geen ondersteuning nodig te hebben. Ondersteuningsbehoeften die er wel
zijn, betreffen vooral de bijdragen aan de kwaliteitsverbetering bij ve en de rol, taken en
werkzaamheden. Verder gaven enkele gemeenten bij ‘anders’ aan hier nog geen zicht op te
hebben of reeds advies gekregen te hebben van externen.
Tabel 4.10 Ondersteuningsbehoeften bij invoering van de pbm’er in de ve (n=207) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Nee, we hebben geen ondersteuning nodig
Ja, op het gebied van bijdragen aan kwaliteitsverbetering bij ve
Ja, vooral op het gebied van rol, taken en werkzaamheden
Ja, vooral op het gebied van de inzet op basis van de wettelijke urennorm
Ja, vooral op het gebied van inschaling en salariëring
Ja, vooral op het gebied van personele inzet (bijv. combinatiefunctie of verhouding tot pbm’er
Wet IKK)
Ja, vooral op het gebied van het opleidingsniveau en (aanvullende) scholing
Anders, nl.

Aantal (%)
120 (58%)
55 (27%)
39 (19%)
21 (10%)
18 (9%)
17 (8%)
9 (4%)
30 (15%)

Ve-aanbieders
Hebben ve-aanbieders behoefte aan ondersteuning bij de inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve?

Monitor Implementatie en besteding goab

65

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 4.11 Ondersteuningsbehoeften bij invoering van de pbm’er in de ve naar gemeentegrootte (n=222)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal (%)
Nee, we hebben geen ondersteuning nodig
127 (57%)
Ja, vooral op het gebied van rol, taken en werkzaamheden
52 (23%)
Ja, op het gebied van bijdragen aan kwaliteitsverbetering bij ve
49 (22%)
Ja, vooral op het gebied van personele inzet (bijv. combinatiefunctie of verhouding tot
39 (18%)
pedagogisch beleidsmedewerker Wet IKK)
Ja, vooral op het gebied van de inzet op basis van de wettelijke urennorm
27 (12%)
Ja, vooral op het gebied van het opleidingsniveau en (aanvullende) scholing
23 (10%)
Ja, vooral op het gebied van inschaling en salariëring
10 (5%)
Anders, nl…
12 (5%)

Ruim de helft van de ve-aanbieders (57%) geeft te kennen geen ondersteuningsbehoefte te
hebben bij de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Dit percentage
ligt bij de landelijke ve-aanbieders zelfs nog hoger (70%). Daarentegen maakt 43 procent
van de ve-aanbieders duidelijk wel ondersteuning nodig te hebben, op uiteenlopende
gebieden. De grootste behoeften liggen bij de invulling van rol, taken en werkzaamheden
en op het gebied van het bijdragen aan de kwaliteitsverbetering bij ve. In het geval van
opleidingsniveau en scholing (67%); rol, taken en werkzaamheden (63%); evenals op het
gebied van kwaliteitsverbetering (63%) geven for-profit organisaties een sterkere behoefte
aan.
Naast de bovenstaande categorieën worden er bij ‘anders’ nog aanvullende behoeften
benoemd:

“[…] bij verantwoording voor GGD. Bijvoorbeeld: hoe maak je een plan dat wordt goedgekeurd als
één pedagogisch beleidsmedewerker in de ve in meerdere gemeenten werkzaam is en
overkoepelende beleidstaken doet?”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Wij gaan ervan uit dat de komende maanden veel van bovenstaande punten door de overheid
duidelijk gemaakt zullen worden, zodat wij weten aan welke voorwaarden de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve precies moet voldoen.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

4.3 Implementatiefase
Welke omschrijving past het best bij de fase van invoering van de inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker(s) in de ve? Er worden hierbij vijf implementatiefasen onderscheiden.

Monitor Implementatie en besteding goab

66

Sardes en Oberon, 2021

Dat zijn:

Oriëntatiefase: de gemeente / ve-aanbieder oriënteert zich op de mogelijkheden van de inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve (bijv. nagaan van haalbaarheid en betaalbaarheid,
overleg tussen gemeente en ve-aanbieders).
Uitwerkingsfase: de gemeente / ve-aanbieder is bezig met onder meer de vormgeving van de
invulling van de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker(s) in de ve (bijv. samenstelling van
takenpakket).
Start- / voorbereidingsfase: de gemeente / ve-aanbieder staat op het punt om de pedagogisch
beleidsmedewerker(s) in de ve in te voeren (bijv. teams zijn ingelicht, locatiemanagers zijn op de
hoogte, werving en selectie).
Uitvoeringsfase: de pedagogisch beleidsmedewerkers(s) in de ve is actief (bijv. alle pedagogisch
medewerkers ve worden inmiddels gecoacht).
Aanpassingsfase: op basis van de ervaringen met de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker(s)
in de ve worden bijstellingen overwogen en/of doorgevoerd (bijv. coachingswijze wordt aangepast)

Gemeenten
De gemeenten zijn verschillende omschrijvingen voorgelegd en is gevraagd welke
omschrijving het best past bij hun fase van invoering van de inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve.
Tabel 4.12 Implementatiefase bij het invoeren van de pbm’er in de ve naar gemeentegrootte (n=207)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=4)
(n=26)
(n=177)
Oriëntatiefase
0 (0%)
4 (16%)
72 (41%)
76 (37%)
Uitwerkingsfase
1 (25%)
8 (31%)
37 (21%)
46 (22%)
Start- / voorbereidingsfase
0 (0%)
5 (19%)
32 (18%)
37 (18%)
Uitvoeringsfase
3 (75%)
3 (12%)
29 (16%)
35 (17%)
Aanpassingsfase
0 (0%)
6 (23%)
7 (4%)
13 (6%)

Ve-aanbieders
In welke implementatiefase zitten de ve-aanbieders? Hoe ver zijn zij gevorderd met de
invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve?
Tabel 4.13 Implementatiefase bij het invoeren van de pbm’ers in de ve naar gemeentegrootte (n=219)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=46)
(n=158)
Oriëntatiefase
4 (27%)
10 (22%)
41 (26%)
55 (25%)
Uitwerkingsfase
1 (6%)
11 (25%)
46 (29%)
58 (27%)
Start- / voorbereidingsfase
0 (0%)
5 (10%)
15 (10%)
20 (9%)
Uitvoeringsfase
4 (27%)
12 (26%)
42 (27%)
58 (27%)
Aanpassingsfase
6 (40%)
8 (17%)
14 (9%)
28 (12%)

Ve-aanbieders in de grotere gemeenten zijn verder gevorderd met de implementatie van
de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve dan ve-aanbieders in kleinere gemeenten. Dit
blijkt onder meer uit het feit dat ve-aanbieders uit de G4 (opgeteld) vaker in de uitvoerigsen aanpassingsfase zitten dan de ve-aanbieders uit de G40 en G-overig.

Monitor Implementatie en besteding goab

67

Sardes en Oberon, 2021

Lokale ve-aanbieders die een aanbod hebben in één gemeente zitten zijn het sterkst
vertegenwoordigd in de oriëntatiefase (78%) en in de uitvoeringsfase (77%). Voor de
aanpassingsfase geldt dat het merendeel van deze groep bestaat uit not-for-profit
organisaties.

Monitor Implementatie en besteding goab

68

Sardes en Oberon, 2021

5. De inzet van middelen en subsidiëring van voorschoolse
educatie
Gemeenten krijgen van het Rijk jaarlijks een specifieke uitkering (SPUK) voor de uitvoering
van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab). Dit bedrag is in de afgelopen
jaren toegenomen van ruim € 366 miljoen in 2018 naar ruim € 520 miljoen in 2021 en
verder. Met dit bedrag moeten de gemeenten in samenwerking met de ve-aanbieders de
urenuitbreiding naar 960 uur ve voor doelgroeppeuters (per 1 augustus 2020) en de inzet
van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (per 1 januari 2022) regelen. Al met al zijn
gemeenten verantwoordelijk voor het organiseren van een toegankelijk en kwaliteitsvol veaanbod voor doelgroeppeuters met voldoende capaciteit (dekkend aanbod) en een hoog
doelgroepbereik. Hierbij is het nodig dat gemeenten intensief samenwerken en afstemmen
met de ve-aanbieders, maar ook de JGZ voor de werving en toeleiding van
doelgroeppeuters naar ve. Gemeenten stellen subsidie beschikbaar voor de relevante
partners voor de uitvoering van het ve-beleid.
Van het goab-budget kunnen gemeenten ook aanvullende maatregelen en activiteiten
financieren in de sfeer van het voorkomen en tegengaan van (beginnende)
onderwijsachterstanden bij doelgroepkinderen in de leeftijd van 2,5 tot 12 jaar. Denk aan
het stimuleren van vroegschoolse educatie in de groepen 1 en 2 van de basisscholen,
schakelklassen en zomerscholen.
Behalve het goab-budget krijgen gemeentelijk jaarlijks een bedrag (de zogeheten ‘Asscher’middelen) in het gemeentefonds waarmee ze een peuteraanbod kunnen regelen voor
reguliere peuters van ouders die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Zo kan ook
deze groep gebruik maken van een ontwikkelingsaanbod. Uiteraard kunnen gemeenten ook
nog andere middelen uit het Gemeentefonds of eigen middelen aanwenden om kinderen
extra ontwikkelmogelijkheden te bieden in de voorschoolse en schoolse periode.
Paragraaf 5.1 focust op de inzet van gemeentelijke middelen voor de uitvoering van het
goab. Tevens wordt informatie geboden over de wijze van de subsidiëring van ve. Paragraaf
5.2 gaat over de ouderbijdragen bij ve: moeten alle ouders voor alle uren betalen, of krijgen
bepaalde groepen ouders en peuters een tegemoetkoming in de kosten? Vervolgparagraaf
5.3 toont cijfermatige informatie over de subsidie voor de inzet van pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve. In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de kosten en de opbouw
van kosten bij het verzorgen van ve bij de ve-aanbieders. Centraal in paragraaf 5.5 staan de
overige subsidies die gemeenten kunnen verstrekken aan de ve-aanbieders.

Monitor Implementatie en besteding goab

69

Sardes en Oberon, 2021

5.1 Inzet van middelen voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
Inzet van middelen voor gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid

19

Om een beeld te krijgen van de relatieve inzet voor ve en voor andere goab-activiteiten is
de gemeenten een aantal vragen voorgelegd. Allereerst is de gemeenten gevraagd of ze
goab hebben dat meer omvat dan de activiteiten ten behoeve van WPO artikel 165, 166 en
167. Art. 165 is activiteiten op scholen voor leerlingen met een grote achterstand in de
Nederlandse taal, Art. 166 is aanbod ve, Art 167 is afspraken over doelgroep en toeleiding
naar voorschoolse educatie, en resultaatafspraken vroegschools.
Tabel 5.1 Omvat goab meer dan activiteiten t.b.v. WPO artikel 165, 166 en 167 naar gemeentegrootte (n=205)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=4)
(n=26)
(n=175)
Ja
3 (75%)
17 (65%)
73 (42%)
93 (45%)
Nee
1 (25%)
9 (35%)
102 (58%)
112 (55%)

Grotere gemeenten geven iets vaker aan een iets breder goab te hebben dan kleinere
gemeenten. Over alle gemeenten samen is bij iets meer dan de helft van de gemeenten het
goab alleen gericht op de drie genoemde bestedingsdoelen van de SPUK. Daarnaast is
gevraagd of de gemeenten in 2020 naast de specifieke uitkering goab nog andere
gemeentelijke middelen hebben ingezet voor het goab. Een op de vijf doet dat niet, zie
tabel 5.2). Algemene middelen worden iets meer ingezet door gemeenten die er op
achteruit zijn gegaan sinds 2019 dan door gemeenten die flink meer te besteden kregen
(respectievelijk 45 en 34%, niet in tabel).
Tabel 5.2 Inzet andere gemeentelijke middelen voor goab naar gemeentegrootte (n=205) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Nee
Ja, peutermiddelen (voor een aanbod voor
reguliere peuters van niet-kot ouders,
voorheen ‘Asschermiddelen’)
Ja, algemene middelen

G4
(n=4)
0 (0%)
4 (100%)

G40
(n=26)
6 (23%)
15 (58%)

G-overig
(n=175)
36 (21%)
119 (68%)

Totaal
42 (21%)
138 (67%)

4 (100%)

14 (54%)

61 (35%)

79 (39%)

Voor welke activiteiten worden de Asschermiddelen (onderdeel gemeentefonds) ingezet?
Zie tabel 5.3. De Asschermiddelen worden vooral ingezet voor reguliere peuters op velocaties. Verschillende gemeenten gaven aan de Asschermiddelen in te zetten voor
activiteiten die niet genoemd waren, zoals reguliere peuteropvang op alle beschikbare
locaties of op aparte én ve-locaties.

19

Deze serie vragen is alleen aan de gemeenten gesteld.

Monitor Implementatie en besteding goab

70

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.3 Inzet Asschermiddelen naar gemeentegrootte (n=205)
Gemeentegrootte
G4
(n=4)
Reguliere peuteropvang op aparte locaties
0 (0%)
Reguliere peuters op de ve-locaties
4 (100%)
Voor andere oab-activiteiten
0 (0%)
Weet niet
0 (0%)
Anders, nl.
0 (0%)

G40
(n=26)
2 (8%)
17 (65%)
1 (4%)
2 (8%)
4 (15%)

G-overig
(n=175)
26 (15%)
85 (49%)
8 (5%)
28 (16%)
29 (17%)

Totaal
28 (14%)
106 (52%)
9 (4%)
30 (15%)
33 (16%)

De gemeenten zijn gevraagd welke andere oab-activiteiten deel uit maken van hun goab,
en uit welke middelen deze worden bekostigd. Gemeenten konden kiezen uit n.v.t. (maakt
geen deel uit van ons beleid), SPUK (uit de Specifieke uitkering goab), uit de overige
gemeentelijke middelen en met bijdragen van het onderwijs (cofinanciering). Een aantal
gemeenten noemden bij ‘overige activiteiten’ onder andere preventieve logopedie,
taalklassen en preventief jeugdbeleid.
Tabel 5.4 Bekostiging van andere oab-activiteiten als onderdeel van het goab (n=203) (meerdere antwoorden
mogelijk)

Opvang van reguliere peuters in de
peuteropvang
Coördinatie, ambtelijke inzet
Monitoring en evaluatie
Activiteiten voor werving en toeleiding van
doelgroep naar ve
Vroegschoolse educatie/doorgaande lijn
Beleidsontwikkeling, werkgroep ve, LEAoverleg
Leesbevordering, Boekenpret etc.
Activiteiten gericht op ouders (vve thuis etc.)
Aanbod voor kinderen onder de 2,5 jaar
Materialen of programma’s voor activiteiten
op basisscholen ter bevordering van de
beheersing van de Nederlandse taal
Schakelklassen/kopklassen
Middelen naar scholen voor ondersteuning van
het basisaanbod (bijv. klassenverkleining,
onderwijsassistenten, tweede leerkracht,
groepen voor extra ondersteuning)
Zomer-/vakantiescholen
Ve-aanbod dat minder dan 960 uur bedraagt
Verlengde schooldag / buitenschoolse en
naschoolse programma’s
Peutergroep onder beheer van een school
(bijv. reformatorische school)
Weekendscholen
Inkopen doelgroepplaatsen op de bso
Professionalisering gastouders die
doelgroeppeuters opvangen
Overige activiteiten, nl.

Monitor Implementatie en besteding goab

N.v.t. (geen
deel van
beleid)

SPUK

62 (31%)

Overige
gemeentelijke
middelen
142 (70%)

Cofinanciering
door
onderwijs
0 (0%)

23 (11%)
32 (16%)
35 (17%)
38 (19%)

100 (47%)
121 (60%)
125 (62%)

91 (45%)
61 (30%)
50 (25%)

1 (1%)
3 (2%)
0 (0%)

41 (20%)
42 (21%)

139 (69%)
98 (48%)

24 (12%)
76 (37%)

20 (10%)
7 (3%)

49 (24%)
58 (29%)
74 (37%)
104 (51%)

97 (48%)
119 (59%)
84 (41%)
69 (34%)

68 (34%)
38 (19%)
56 (28%)
31 (15%)

10 (5%)
5 (3%)
0 (0%)
24 (12%)

116 (57%)
148 (73%)

63 (31%)
32 (16%)

19 (9%)
19 (9%)

22 (11%)
19 (9%)

151 (74%)
161 (79%)
164 (81%)

36 (18%)
34 (17%)
24 (12%)

17 (8%)
11 (5%)
14 (7%)

12 (6%)
0 (0%)
11 (5%)

186 (92%)

9 (4%)

10 (5%)

1 (1%)

188 (93%)
189 (93%)
194 (96%)

10 (5%)
2 (1%)
3 (2%)

4 (2%)
12 (6%)
6 (3%)

4 (2%)
0 (0%)
0 (0%)

165 (81%)

27 (13%)

11 (5%)

4 (2%)

71

Sardes en Oberon, 2021

We hebben de financiële inzet op bovenstaande activiteiten uitgesplitst voor gemeenten
die met meer of minder dan 150% van hun ‘oude’ budget het jaar 2019 en de nieuwe
kwaliteitseisen (960 uur ve en pbm’er in de ve) ingingen, en voor gemeenten die voor het
eerst goab-middelen kregen. Een opvallend verschil betreft het aanbod voor peuters onder
de 2,5 jaar. Bij de gemeenten met relatief minder budget is dat bij de helft geen onderdeel
van het beleid. Bij de groep met meer middelen, geldt dat voor een kwart. De helft van de
‘meergemeenten’ betaalt deze activiteit uit de SPUK.
Eenzelfde beeld is te zien bij andere activiteiten zoals monitoring of leesbevordering en
ondersteuning basisaanbod voor scholen: gemeenten met toegenomen budget doen dit
vaker en betalen dit meer uit de SPUK dan de gemeenten met relatief afgenomen budget.
Bij schakelklassen, verlengde schooldag, Nederlandse taal, weekendscholen en zomerscholen is niet veel verschil te zien tussen de gemeenten met meer danwel minder budget.
Het gaat sowieso om een kleinere groep gemeenten die dit tot het beleid rekent. Nieuwe
goab-gemeenten doen hier vrijwel niet aan.
De ambtelijke inzet en de beleidsontwikkeling betaalt twee derde van de nieuwe goabgemeenten uit gemeentelijke middelen. Grofweg helft van de andere gemeenten betaalt
dit uit de SPUK, de ruimer bedeelde gemeenten nog iets vaker dan de minder bedeelde.
Ook werving en toeleiding, doorgaande lijn en ouderactiviteiten betalen de gemeenten met
meer goab-budget vaker uit de SPUK dan de gemeenten die relatief minder te besteden
kregen sinds 2019. Uitzondering vormt het aanbod aan reguliere peuters, dit bekostigen de
ruimer bedeelde gemeenten vaker mede uit andere gemeentelijke middelen. Gemeenten
die vanaf 2019 meer goab-budget ontvangen dan vóór 2019, hebben deze middelen in de
eerste jaren 2019 en 2020 niet volledig besteed. Hierdoor ontstaat in 2021 meer
budgettaire ruimte. Mogelijk beïnvloedt dit de verdeling van de inzet van middelen, als in
2021 meer SPUK-middelen worden ingezet dan het jaarbudget SPUK.20
Tevens is gevraagd of de inzet van middelen voor de uitbreiding van uren ve maakt dat er
andere keuzes gemaakt worden over de inzet van de resterende goab-middelen,
bijvoorbeeld voor achterstandsbestrijding op scholen. De resultaten zijn weergegeven in
onderstaande tabel.
Er is een aantal mogelijkheden voorgelegd. De antwoordmogelijkheden waren:
• n.v.t. = deden we voorheen niet en nu ook niet
• inzet voorheen niet en nu wel
• inzet voorheen al maar nu is er geen/minder budget voor
• inzet voorheen al en nu is er gelijk/meer budget voor
Bij ‘anders’ is genoemd: inzet op preventieve logopedie, meer budget voor
ouderbetrokkenheid, een regionale nieuwkomerslocatie en een Brede School Academie.

20

Cebeon (2021). Bestedingsonderzoek gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid, eerste meting. Amsterdam: Cebeon.

Monitor Implementatie en besteding goab

72

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.5 Keuzes over de inzet van de resterende goab-middelen (n=209)
Eerst niet
N.v.t. en nu wel
Inzet van pbm’er / coaches in de ve
59 (28%)
38 (18%)
Monitoring en evaluatie
60 (29%)
22 (11%)
Ouderbetrokkenheid
68 (33%)
21 (10%)
Training en professionalisering
71 (34%)
20 (10%)
Taalprojecten
86 (41%)
26 (12%)
Schakelklassen
116 (56%)
6 (3%)
Toeleidingsprogramma’s
121 (58%)
8 (4%)
Gezinsgerichte programma’s
132 (63%)
11 (5%)
Zomerscholen
147 (70%)
15 (7%)
Vroegschoolse educatie (bijv. financieren van
154 (74%)
7 (3%)
onderwijsassistent in groepen 1 en 2)
Onderwijstijdverlenging
175 (84%)
6 (3%)
Anders, nl.
171 (82%)
13 (6%)

Geen/Minder
budget voor
10 (5%)
9 (4%)
10 (5%)
15 (7%)
16 (8%)
15 (7%)
10 (5%)
13 (6%)
10 (5%)
13 (6%)

Gelijk/Meer
budget voor
102 (49%)
118 (57%)
110 (53%)
103 (49%)
81 (39%)
72 (34%)
70 (34%)
53 (25%)
37 (18%)
35 (17%)

10 (5%)
8 (4%)

18 (9%)
17 (8%)

*Percentages berekend per rij. Iedere rij telt op tot een totaal van 100%.

Als laatste is gevraagd of de specifieke uitkering goab die de gemeente krijgt van het Rijk
toereikend is voor het organiseren van een ve-aanbod.
Tabel 5.6 Uitkering goab toereikend voor organiseren ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=203)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=4)
(n=26)
(n=173)
Ja, het is meer dan toereikend
0 (0%)
11 (42%)
66 (38%)
Ja, het is precies toereikend
0 (0%)
11 (42%)
65 (38%)
Nee, het is (net) niet toereikend
2 (50%)
2 (8%)
24 (14%)
Nee, het is volstrekt niet toereikend
2 (50%)
2 (8%)
18 (10%)

Totaal
77 (38%)
76 (37%)
28 (14%)
22 (11%)

In de toelichting gaven gemeenten onder andere aan dat het budget past bij hun huidige
beleidswensen, maar ook dat er steeds meer moet voor minder geld en dat het budget niet
toereikend is. Zo merkt een gemeente op dat de specifieke uitkering minder dan de helft
dekt van wat zij voor het ve-aanbod kwijt zijn.
De resultaten verschillen voor gemeenten die met meer of minder dan 150% van hun
‘oude’ budget 2019 en de nieuwe kwaliteitseisen (960 uur ve en pbm’er in de ve) ingingen,
en voor gemeenten die voor het eerst goab-middelen kregen. De helft van de gemeenten
met flink toegenomen budget zegt dat dit ruim toereikend is, terwijl dit maar voor een
kwart van de andere gemeenten geldt. Niet of volstrekt niet toereikend wordt als antwoord
gegeven door bijna twee derde van de nieuwe goab-gemeenten (die in 2019 voor het eerst
budget kregen) en ruim een derde van de gemeenten die minder dan 150% van hun oude
budget kregen.

Monitor Implementatie en besteding goab

73

Sardes en Oberon, 2021

“Bij de ontwikkeling van de nieuwe bekostigingsmethodiek leek het erop dat we als gemeente veel
minder zouden gaan krijgen. We hebben daarom altijd minimaal gedaan wat verplicht was. Nu het
budget meevalt, maken we een inhaalslag en kunnen we een wat breder en kwalitatiever beleid
voeren.”
Gemeente uit G-overig, , verstedelijking van < 250, minder dan 150% budget
“Op basis van de nieuwe verdeelsleutel sinds 2019 krijgen wij als gemeente veel meer middelen.
Hierdoor kunnen we naast ons ve-aanbod ook veel andere activiteiten ontwikkelen die de
ontwikkelingskansen vergroten zoals ouderbetrokkenheid, doorgaande lijn, zomerscholen et cetera.”
Gemeente uit G-overig, , verstedelijking van 2.000 >, meer dan 150% budget
“De middelen geven ons de ruimte om voldoende aanbod en bijbehorende ondersteuning te
organiseren. Zoals inzet vanuit het Expertisecentrum Jonge Kind en inzet op kwaliteitsontwikkeling
doorgaande lijn naar vroegschool. Ook is er dan ruimte voor de inzet van schakelklassen en verlengde
leertijd.”
Gemeente uit G40, verstedelijking van 1.000 – 2.000, meer dan 150% budget
“De specifieke uitkering is net niet toereikend om het staande beleid voortkomend uit het
Grotestedenbeleid en de bestuursafspraken te continueren en tegelijk de ambities in groei en
kwaliteit op de voorschool te verwezenlijken. Voor de uitvoering van het gehele achterstandenbeleid
(artikel 165 en 166) moet er nog zo'n 20% bij.”
Gemeente uit G4, verstedelijking van 2.000 >, minder dan 150% budget
“Wij zien een flinke toename in de kosten vanwege de urenuitbreiding van 12 naar 16 uur (wij boden
voor de urenuitbreiding al minimaal 12 uur aan i.p.v. de verplichte 10). Dat betekent in de praktijk
dat de goab-doeluitkering volledig besteed wordt aan het financieren de vve-plekken op de
peuteropvang. De overige activiteiten (denk aan schakelklassen, ouderbetrokkenheid en kwaliteits/toeleidingsimpulsen) worden gefinancierd vanuit de gemeentelijke middelen.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 500 – 1.000, meer dan 150% budget

We hebben gemeenten ook gevraagd welk deel van de specifieke uitkering goab door de
gemeente wordt besteed aan het aanbieden van een dekkend aanbod ve (WPO, art 166)?
(alle kosten samen voor het ve-aanbod, inclusief eventueel centraal georganiseerde
professionalisering t.b.v. ve en inclusief eventuele inzet van pbm’er in de ve). Dit vraagt een
berekening door de gemeenten waardoor we niet met zekerheid kunnen zeggen dat de
antwoorden correct zijn (percentages onder de 10 hebben we weggelaten).

Monitor Implementatie en besteding goab

74

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.7 Percentage SPUK besteed aan ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=204)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=4)
(n=26)
Gemiddelde (SD)
63% (12)
71% (15)
Minimum percentage
50%
43%
Maximum percentage
76%
100%

G-overig
(n=174)
79% (19)
25%
100%

Totaal
(n=204)
77 % (19)
16%
100%

In totaal geeft een kwart van de gemeenten aan dat ze de volle 100 procent van de
specifieke uitkering gebruiken voor ve-aanbod. We hebben dit percentage ook apart
bekeken voor gemeenten die verschillende effect hadden van de overgang naar het nieuwe
bekostigingssysteem per 2019 met de toevoeging voor de beleidsintensivering. Gemeenten
die erop vooruitgingen met een budget van meer dan 150% ten opzichte van 2018
besteden gemiddeld iets minder van de SPUK aan het ve-aanbod dan gemeenten die het
met minder dan 150% moesten doen (respectievelijk 74% en 80%). Gemeenten die voor
het eerst middelen kregen in 2019 besteden gemiddeld het meest van hun budget aan ve,
86 procent.

Subsidiëring van voorschoolse educatie
De goab-middelen die gemeenten van het Rijk ontvangen, worden gedeeltelijk of totaal
ingezet voor de subsidiëring van ve. Hoe ziet de subsidiewijze eruit?
Gemeenten
We hebben allereerst gevraagd welk uurtarief voor ve de gemeente hanteert in de
subsidieregeling 2021. Of met welk tarief voor ve de gemeente rekent als ze een andere
financieringsvorm hanteert. Ernstig afwijkende uurtarieven zijn beschouwd als foutief
ingevuld en zijn niet in de resultaten meegenomen. Het bedrag € 8,46 is het meest
genoemd; één op de vijf gemeenten rekent met dit uurtarief.
Tabel 5.8 Uurtarief naar gemeentegrootte (n=178)
Gemeentegrootte
G4
(n=3)
Gemiddelde (SD)
€ 9,97 (€ 2,62)
Laagste uurtarief
€ 8,46
Hoogste uurtarief
€ 13,00

G40
(n=21)
€ 9,57 (€ 0,87)
€ 8,46
€ 11,19

G-overig
(n=154)
€ 9,89 (€ 1,34)
€ 6,46
€ 15,00

Totaal
(n=178)
€ 9,85 (1,31)
€ 6,46
€ 15,00

De gemeenten is gevraagd hoe de gemeentelijke financieringswijze aan ve-aanbieders
eruitziet voor het organiseren van een ve-aanbod. De resultaten zijn weergegeven in tabel
5.9.

Monitor Implementatie en besteding goab

75

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.9 Subsidiewijze van organiseren van ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=200) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Een ‘opslag’ (‘kopsubsidie’) boven op de
vergoeding van de maximale uurprijs kinderdagopvang van het Rijk (bijv. € 2 per uur per doelgroeppeuter en € 1 per uur per reguliere peuter)
Een vast bedrag per doelgroeppeuter en/of
reguliere peuter per jaar (bijv. € 1.500 per
doelgroeppeuter en € 500 per reguliere peuter)
Een (vast of variabel) bedrag per ve-groep (bijv.
een x bedrag per ve-groep, mogelijk afhankelijk
van de samenstelling, grootte en/of wijk)
Eén (som)bedrag per jaar zonder nadere
specificaties
Een (vast of variabel) bedrag per dagdeel (bijv.
€ 5.000 per dagdeel voor elke ve-locatie)
Anders, nl.

G4
(n=4)
0 (0%)

G40
(n=25)
17 (68%)

G-overig
(n=171)
75 (44%)

Totaal
92 (46%)

2 (50%)

7 (28%)

47 (28%)

56 (28%)

3 (75%)

6 (24%)

15 (9%)

24 (12%)

0 (0%)

1 (4%)

9 (5%)

10 (5%)

0 (0%)

2 (8%)

3 (2%)

5 (3%)

3 (75%)

4 (16%)

57 (33%)

64 (32%)

Er is door relatief veel gemeenten (een derde) aangegeven dat hun subsidieregeling nog
anders in elkaar zit dan met de antwoordmogelijkheden is gedekt. In veel gevallen betrof
het een omschrijving waaruit bleek dat het eigenlijk om een of meer van de antwoordmogelijkheden ging, bijvoorbeeld een combinatie van uurprijssubsidie en groepssubsidie.
Enkele gemeenten noemden bijzonderheden, zoals een kleine kernen subsidie om de
spreiding van ve-locaties in de buitengebieden in stand te houden.

“Vaste voet subsidie per locatie van € 10.000 en daarnaast betalen ouders de laagste ouderbijdrage,
wij leggen de rest bij tot een bedrag van € 8,46 (maximum uurtarief). Voor reguliere peuters betalen
we een opslag boven op het maximum uurtarief.”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 250 - 500, minder dan 150% budget
“Gemeente koopt per locatie een groep in (8 plaatsen) ook wanneer geen gebruik door
subsidiepeuters. Bij afname van meer dan 8 plaatsen dient de gemeente ook een halve groep in te
kopen (dus ook bij bijv. slechts 9 bezette plekken). Dit wordt echter weer verrekend met de
ouderbijdrage + bezette WKO-plaatsen om het risico te verdelen. Tarief regulier/doelgroep is gelijk
echter koopt gemeente meer plaatsen in voor doelgroep (twee dagdelen gratis voor ouders).”
Gemeente uit G-overig, verstedelijking van 250 - 500, meer dan 150% budget
“Elke ve-groep ontvangt een vast bedrag dat stijgt naarmate er meer kinderen op de groep
deelnemen en stijgt verder naarmate er meer doelgroepkinderen deelnemen. Naast de
kwaliteitssubsidie voor de uitvoering van ve, worden de kindplaatsen (minus de ouderbijdrage)
betaald voor kinderen waarvan de ouders geen recht op KOT hebben. Ouders met een laag inkomen
en ouders van een doelgroepkind krijgen niet meer dan de wettelijke vastgestelde uurprijs in rekening
gebracht. De gemeente vergoedt meerkosten boven het wettelijke uurtarief aan de aanbieder (tot
max. 50 cent per uur).”
Gemeente uit G4, verstedelijking van 2.000 >, minder dan 150% budget

Monitor Implementatie en besteding goab

76

Sardes en Oberon, 2021

Indien de gemeente een (vast of variabel) bedrag per ve-groep of dagdeel vergoedt, is
nagevraagd waar dit bedrag per groep of dagdeel van afhangt. Uit de resultaten bleek het
bedrag met name af te hangen van het aantal doelgroeppeuters op de groep. Verder gaven
enkele gemeenten bij ‘anders’ aan het bedrag af te laten hangen van groepsgrootte, vaste
lasten zoals huisvesting of het bedrag te bepalen in afstemming met de aanbieders.
Tabel 5.10 Subsidiegrond voor bepaling van hoogte van (vast of variabel) bedrag per ve-groep of dagdeel
(n=26) (meerdere antwoorden mogelijk)
Totaal
11 (42%)
8 (31%)
4 (15%)
2 (8%)
2 (8%)
10 (39%)

Aantal doelgroeppeuters op de groep (bijv. 4 of meer)
Percentage doelgroeppeuters op de groep of locatie (bijv. meer dan 50%)
Aantal peuters met extra zorgbehoeften
Locatie in een bepaalde (achterstands)wijk
Locatie behorend bij een bepaalde (achterstands)school
Anders, nl.

Alle gemeenten is gevraagd of er binnen de subsidieregeling van de gemeente voor het veaanbod onderscheid gemaakt wordt tussen ve in kinderdagopvang en ve in kortdurende
peuteropvang (voormalig ‘peuterspeelzaalwerk’). Hen is gevraagd hierbij het best passende
antwoord te kiezen. Indien het best passende antwoord er niet bij zat, kregen de
gemeenten ook de mogelijkheid een eigen antwoord te geven. Verschillende gemeenten
gaven aan alleen ve aan te bieden in de peuteropvang. De meeste gemeenten maken geen
onderscheid in de subsidiering van ve in de kinderdagopvang of de peuteropvang.
Tabel 5.11 Onderscheid binnen subsidieregeling tussen ve in kinderdagopvang en ve in kortdurende
peuteropvang naar gemeentegrootte (n=200)
Gemeentegrootte
Nee, ve-aanbieders in kinderdagopvang en
kortdurende peuteropvang ontvangen volgens
dezelfde financiële regels subsidie
Ja, ve-aanbieders in kortdurende
peuteropvang ontvangen wel subsidie en veaanbieders in kinderdagopvang niet
Ja, ve-aanbieders in kortdurende
peuteropvang en ve-aanbieders in
kinderdagopvang ontvangen volgens andere
financiële regels subsidie
Ja, elke ve-aanbieder krijgt volgens eigen
financiële regels subsidie (‘maatwerk’ per veaanbieder)
Anders, nl.
Weet niet / geen zicht op

G4
(n=4)
4 (100%)

G40
(n=25)
18 (72%)

G-overig
(n=171)
126 (74%)

Totaal
148(74%)

0 (0%)

3 (12%)

14 (8%)

17 (9%)

0 (0%)

1 (4%)

8 (5%)

9 (5%)

0 (0%)

0 (0%)

2 (1%)

2 (1%)

0 (0%)
0 (0%)

3 (12%)
0 (0%)

19 (11%)
2 (1%)

22 (11%)
2 (1%)

Indien zij de vorige vraag hebben beantwoord met ‘ja, …’ of ‘anders’ is de gemeenten
gevraagd wat dat in de praktijk betekent. Enkele gemeenten merkten bij ‘anders’ op dat zij
alleen subsidie verlenen aan peuteropvang en niet aan kinderopvang en dat er geen veaanbieders zijn in de kinderopvang.

Monitor Implementatie en besteding goab

77

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.12 Subsidiehoogte voor kinderopvang en peuteropvang bij onderscheid in subsidieregeling (n=49)
Aantal (%)
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding meer subsidie
15 (31%)
ontvangen dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding evenveel subsidie
3 (6%)
ontvangen dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding minder subsidie
1 (2%)
ontvangen dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Anders, nl.
20 (41%)
Weet niet / geen zicht op
10 (20%)

Wordt er binnen de subsidieregeling voor ve van de gemeente onderscheid gemaakt tussen
subsidie voor doelgroeppeuters en reguliere peuters? Uit de resultaten blijkt dat er in de
meeste gemeenten (79%) meer ve-subsidie beschikbaar is voor een doelgroeppeuter dan
voor een reguliere peuter. Verder gaven enkele gemeenten bij ‘anders’ onder meer aan dat
wat nodig is aan subsidie beschikbaar wordt gesteld, dat er evenveel subsidie is, maar dat
alleen ve-kinderen meer uren vergoed krijgen en dat de ve-aanbieder wordt gesubsidieerd,
niet de peuter.
Tabel 5.13 Onderscheid binnen subsidieregeling tussen subsidie voor doelgroeppeuters en reguliere peuters
naar gemeentegrootte (n=200)
Gemeentegrootte
Ja, er is meer ve-subsidie beschikbaar voor een
doelgroeppeuter dan voor een reguliere
peuter
Nee, er is evenveel ve-subsidie beschikbaar
voor een doelgroeppeuter als voor een
reguliere peuter
Anders, nl.

G4
(n=4)
1 (25%)

G40
(n=25)
17 (68%)

G-overig
(n=171)
140 (82%)

Totaal
158 (79%)

0 (0%)

6 (24%)

16 (9%)

22 (11%)

3 (75%)

2 (8%)

15 (9%)

20 (10%)

Gevraagd is hoe ve-aanbieders verantwoording afleggen over de besteding van de
gemeentelijke subsidie voor het organiseren van een ve-aanbod. De resultaten zijn
weergegeven in tabel 5.14. De meest omvattende verantwoording komt het meest voor. In
kleinere gemeenten is de verantwoording wat gevarieerder. Verder gaven enkele
gemeenten aan gebruik te maken van een declaratiesysteem, maandelijkse facturen en de
Peutermonitor.

Monitor Implementatie en besteding goab

78

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.14 Verantwoording afleggen over de besteding van de gemeentelijke subsidie voor het organiseren
van een ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=200)
Gemeentegrootte
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke én financiële
verantwoording, aangevuld met een
assurancerapport (een verklaring van de
accountant)
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke én financiële
verantwoording (bijv. overzicht van
werkzaamheden met een financiële
onderbouwing van aantal peuters en
bedragen)
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke
verantwoording (bijv. overzicht van
werkzaamheden)
Gegevens uit een registratiesysteem / monitor
van aantal geplaatste peuters
Anders, nl.

G4
(n=4)
4 (100%)

G40
(n=25)
18 (72%)

G-overig
(n=171)
59 (35%)

Totaal
81 (41%)

0 (0%)

2 (8%)

68 (40%)

70 (35%)

0 (0%)

0 (0%)

5 (3%)

5 (3%)

0 (0%)

2 (8%)

21 (12%)

23 (12%)

0 (0%)

3 (12%)

20 (12%)

23 (12%)

Mogelijk hebben peuters minder gebruik gemaakt van het ve-aanbod vanwege de corona.
Als peuters minder gebruik maakten van het ve-aanbod vanwege corona, moeten de veaanbieders dan het subsidievoorschot terugbetalen? Bij een kwart van de gemeenten moet
de aanbieder dit inderdaad terugbetalen. Ruim de helft staat toe dat die aanbieders dit
opnemen als reserve.
Tabel 5.15 Terugbetalen subsidievoorschot door minder ve-aanbod gebruik vanwege corona naar
gemeentegrootte (n=200)
Gemeentegrootte
Ja, de afrekening is op afgenomen uren
Ja, maar we hebben middelen ingezet om dit
(deels) te compenseren
Nee, we staan toe dat aanbieders
peuteropvang dit opnemen als reserve

G4
(n=4)
0 (0%)
0 (0%)

G40
(n=25)
6 (24%)
9 (36%)

G-overig
(n=171)
48 (28%)
25 (15%)

Totaal
54 (27%)
34 (17%)

4 (100%)

10 (40%)

98 (57%)

112 (56%)

Tenslotte is gevraagd of de gemeenten een financiële bijdrage hebben geleverd aan het
tegengaan van non-bereik van doelgroeppeuters vanwege de coronasluiting. Het merendeel heeft de doelgroeppeuters aangemerkt als ‘kwetsbare groep’ waardoor ze noodopvang konden krijgen. Ook is er door de aanbieders Rijkssubsidie aangevraagd, volgens
een derde van de gemeenten. Bij ‘anders’ gaven verschillende gemeenten aan geen
financiële bijdrage geleverd te hebben aan het tegengaan van non-bereik van doelgroeppeuters vanwege de coronasluiting.

Monitor Implementatie en besteding goab

79

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.16 Financiële bijdrage voor het tegengaan van nonbereik van doelgroeppeuters vanwege corona naar
gemeentegrootte (n=200) (meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
G4
(n=4)
We hebben de doelgroeppeuters aangemerkt
1 (25%)
als ‘kwetsbare groep’ waardoor ze
noodopvang konden krijgen
De aanbieders hebben Rijkssubsidie voor
4 (100%)
inhaal en ondersteuningsprogramma’s
aangevraagd
We hebben extra ve-aanbod gefinancierd (bijv.
1 (25%)
aanbieden van extra uren in vakanties, tijdelijk
langere / meer dagdelen)
Anders, nl.
3 (75%)

G40
(n=25)
13 (52%)

G-overig
(n=171)
114 (67%)

Totaal
128 (64%)

17 (68%)

49 (29%)

70 (35%)

2 (8%)

10 (6%)

13 (7%)

7 (28%)

47 (28%)

57 (29%)

Ve-aanbieders
Welke subsidievorm krijgen de ve-aanbieders van de gemeente voor het verzorgen van een
ve-aanbod voor doelgroeppeuters?
Tabel 5.17 Subsidiewijze van organiseren van ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=222) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Een ‘opslag’ (‘kopsubsidie’) boven op de
vergoeding van de maximale uurprijs
kinderdagopvang van het Rijk (bijv. € 2
per uur per doelgroeppeuter en € 1 per
uur per reguliere peuter)
Een vast bedrag per doelgroeppeuter
en/of reguliere peuter per jaar (bijv.
€ 1.500 per doelgroeppeuter en € 500
per reguliere peuter)
Een (vast of variabel) bedrag per vegroep (bijv. een x bedrag per ve-groep,
mogelijk afhankelijk van de samenstelling, grootte en/of wijk)
Een (vast of variabel) bedrag per dagdeel
(bijv. € 5.000 per dagdeel voor elke velocatie)
Eén (som)bedrag per jaar zonder nadere
specificaties
Anders, nl…

G4
(n=15)
0 (0%)

G40
(n=48)
21 (44%)

G-overig
(n=159)
70 (44%)

Totaal
91 (41%)

9 (60%)

15 (31%)

65 (41%)

89 (40%)

8 (53%)

6 (13%)

19 (12%)

33 (15%)

0 (0%)

2 (4%)

3 (2%)

5 (2%)

1 (7%)

2 (4%)

4 (3%)

7 (3%)

5 (33%)

7 (15%)

32 (20%)

44 (20%)

Ve wordt door gemeenten verschillend gesubsidieerd. De meest voorkomende
subsidiewijzen zijn de zogeheten ‘kopsubsidie’ (41%) en een vast bedrag per type peuter
(40%). Bij de ve-aanbieders in de G4 komt de ‘kopsubsidie’ niet voor. Daar komen
individuele peutersubsidie (60%) en groepsfinanciering (53%) voor.
De ve-aanbieders die zeggen (daarnaast ook nog) financiële middelen volgens een andere
subsidiewijze te ontvangen, noemen diverse varianten. We noemen er een paar:
• We krijgen een speciaal (hoger) tarief voor vve-kinderen, reguliere peuters betalen
het gestelde uurtarief van de organisatie.
• Per kwartaal geven wij de facturen door op grond van het subsidiebeleid. We
krijgen alleen een extra bedrag per ve-kind en krijgen alleen subsidie voor een
regulier kind als er geen recht op kinderopvangtoeslag is.
Monitor Implementatie en besteding goab

80

Sardes en Oberon, 2021

•
•
•
•
•
•

•

•
•
•

We dienen ieder jaar ve-projecten in die meestal gehonoreerd worden. Per project
worden de kosten in beeld gebracht: activiteit, personeel, kinderen, scholing.
We krijgen subsidie per dagdeel per kind, volgens de maximale uurprijs.
We krijgen een bedrag per lokaal en € 1.500 per doelgroeppeuter. Maar niets voor
een reguliere peuter.
We krijgen één sombedrag, maar wel gespecificeerd.
We declareren iedere maand de kosten van de pedagogisch medewerkers en geven
de ouderbijdragen door van het totaal aantal kinderen.
De gemeenteraad stelt jaarlijks een maximaal subsidiebedrag vast voor peuteropvang. Dit bedrag vormt het subsidieplafond voor het toekennen van de
subsidiebedragen voor peuteropvang. Als het totale aangevraagde subsidiebedrag
van alle organisaties gezamenlijk hoger is dan het beschikbare budget, wordt er per
locatie bekeken of een lager aantal subsidieplekken wordt gesubsidieerd. Hierbij
wordt onder andere gekeken naar het aantal gemeentelijke doelgroepkinderen van
het jaar ervoor, de bevolkingssamenstelling van de wijk waarin de locatie zich
bevindt en de gemeentelijke prognoses per kern.
We krijgen een basisvergoeding per doelgroepkind. Daar bovenop krijgen we
aanvullend subsidie op basis van aanvraag voor scholing, inzet vve-adviseurs,
projecten gericht op ouderbetrokkenheid, enzovoorts.
We krijgen aanvullend een kleine kernen toeslag.
Opleidingen en trainingen worden ook vergoed en gefaciliteerd door de gemeente.
We krijgen ook een budget voor gezamenlijke intervisie in de gemeente.

Zoals te zien in de vorige tabel krijgen 38 ve-aanbieders (17%) van de gemeente een (vast of
variabel) bedrag per ve-groep of dagdeel. Bij hen is nagevraagd waar dit bedrag per groep
of dagdeel van afhangt.
Tabel 5.18 Subsidiegrond voor bepaling van hoogte van (vast of variabel) bedrag per ve-groep of dagdeel
(n=38) (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal doelgroeppeuters op de groep (bijv. 4 of meer)
Percentage doelgroeppeuters op de groep of locatie (bijv. meer dan 50%)
Aantal peuters met extra zorgbehoeften
Locatie in een bepaalde (achterstands)wijk
Locatie behorend bij een bepaalde (achterstands)school
Anders, nl.

Aantal (%)
19 (50%)
7 (18%)
3 (8%)
4 (11%)
1 (3%)
10 (26%)

De inhoud van de tabel laat zien dat de hoogte van het subsidiebedrag per groep of dagdeel
meestal wordt bepaald door de aanwezigheid van doelgroeppeuters (50%). Voor groepen
of locaties met meer doelgroeppeuters krijgen ve-aanbieders hogere subsidiebedragen
voor de uitvoering van ve, zo mag worden verondersteld.
Bij de categorie ‘anders’ worden door de ve-aanbieders verscheidene antwoorden gegeven.
Bijvoorbeeld:
• Kwaliteitsniveau van ve-aanbod;
• Aantal openingsuren per jaar;
• Vast bedrag per lokaal;
• Totaal aantal kinderen gemiddeld per week op een groep;
• Een vaste voet met kopsubsidie per peuter.

Monitor Implementatie en besteding goab

81

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten kunnen in hun ve-subsidieregeling onderscheid maken naar kinderdagopvang
en kortdurende peuteropvang (het voormalige ‘peuterspeelzaalwerk’), maar dat hoeft niet.
Onderstaande tabel bevat hier nadere informatie over.
Tabel 5.19 Onderscheid binnen subsidieregeling tussen ve in kinderdagopvang en ve in kortdurende
peuteropvang naar gemeentegrootte (n=216)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=15)
(n=47)
(n=154)
Nee, ve-aanbieders in kinderdagopvang
7 (47%)
30 (64%)
99 (64%)
136 (63%)
en kortdurende peuteropvang ontvangen
volgens dezelfde financiële regels
subsidie
Ja, ve-aanbieders in kortdurende
0 (0%)
5 (11%)
4 (3%)
9 (4%)
peuteropvang ontvangen wel subsidie en
ve-aanbieders in kinderdagopvang niet
Ja, ve-aanbieders in kortdurende
2 (13%)
4 (9%)
13 (8%)
19 (9%)
peuteropvang en ve-aanbieders in
kinderdagopvang ontvangen volgens
andere financiële regels subsidie
Ja, elke ve-aanbieder krijgt volgens eigen
0 (0%)
1 (2%)
2 (1%)
3 (1%)
financiële regels subsidie (‘maatwerk’ per
ve-aanbieder)
Anders, nl.
1 (7%)
1 (2%)
9 (6%)
11 (5%)
Weet niet / geen zicht op
5 (33%)
6 (13%)
27 (18%)
38 (18%)

Bijna twee derde van de ve-aanbieders (63%) zegt dat ve in kinderdagopvang en ve in
kortdurende peuteropvang volgens dezelfde financiële regels wordt gefinancierd. Ongeveer
één op de zeven ve-aanbieders (14%) zegt dat er wel een verschil in de financiering van ve
in kinderdagopvang en kortdurende peuteropvang, waarbij het dan vooral voorkomt dat
ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang volgens andere financiële spelregels worden
bekostigd dan ve-aanbieders in kinderdagopvang (9%).
De drie ve-aanbieders die ‘maatwerk-subsidie’ ontvangen, geven hier geen nadere
toelichting op. We weten daarom niet langs welke eigen financiële regels subsidie voor ve
wordt verkregen van de gemeente. Eén van de elf ve-aanbieders die de optie ‘anders’
hebben benut, zegt hier onder meer het volgende over:
• Binnen de gemeente is er maar één (aangewezen) aanbieder van ve.
Wat betekent het in de praktijk als gemeenten onderscheid maken naar kinderdagopvang
en kortdurende peuteropvang binnen de subsidieregeling voor ve? Is dat van invloed op de
subsidiebedragen?
Tabel 5.20 Subsidiehoogte voor kinderopvang en peuteropvang bij onderscheid in subsidieregeling (n=34)
Aantal (%)
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding meer subsidie ontvangen
13 (38%)
dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding minder subsidie
1 (3%)
ontvangen dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Ve-aanbieders in kortdurende peuteropvang kunnen naar verhouding evenveel subsidie
8 (24%)
ontvangen dan ve-aanbieders in kinderdagopvang
Anders, nl.
3 (9%)
Weet niet / geen zicht op
9 (27%)

Monitor Implementatie en besteding goab

82

Sardes en Oberon, 2021

De meeste, ruim een derde van de ve-aanbieders (38%) die weet hebben van een
onderscheid naar kinderopvang en kortdurende peuteropvang, melden dat ze voor ve in
kortdurende peuteropvang verhoudingsgewijs meer subsidie krijgen dan voor ve in
kinderdagopvang. Een kwart van de ve-aanbieders (24%) zegt dat er binnen hun gemeente
op dit punt geen onderscheid is in hoogte van de subsidie. Ruim een kwart van de veaanbieders (27%) weet dit niet of heeft geen zicht op de consequenties van het gemaakte
onderscheid tussen kinderdagopvang en kortdurende peuteropvang in de vesubsidieregeling. Eén van de ve-aanbieders (uit de G40, regionale not-for-profit
kinderopvangorganisatie) die een ander antwoord geeft, zegt: “Ve in zelfstandige locaties
(buiten schoolgebouwen) wordt niet gefinancierd.”
Gemeenten kunnen in hun subsidieregeling voor ve onderscheid maken tussen subsidie
voor doelgroeppeuters en reguliere peuters, omdat de kosten van een aanbod voor
doelgroeppeuters denkbaar hoger zijn.
Tabel 5.21 Onderscheid binnen subsidieregeling tussen subsidie voor doelgroeppeuters en reguliere peuters
naar gemeentegrootte (n=219)
Gemeentegrootte
Ja, er is meer ve-subsidie beschikbaar
voor een doelgroeppeuter dan voor een
reguliere peuter
Nee, er is evenveel ve-subsidie beschikbaar voor een doelgroeppeuter als voor
een reguliere peuter
Anders, nl.

G4
(n=14)
12 (86%)

G40
(n=47)
40 (85%)

G-overig
(n=158)
130 (82%)

Totaal
182 (83%)

2 (14%)

6 (13%)

26 (17%)

34 (16%)

0 (0%)

1 (2%)

2 (1%)

3 (1%)

Duidelijk is dat veruit de meeste ve-aanbieders (83%) meer subsidie krijgen voor een
doelgroeppeuter dan voor een reguliere peuter. Daarvan zegt een klein tiental veaanbieders dat er meer ve-subsidie beschikbaar is voor een doelgroeppeuter, omdat er
überhaupt geen subsidie is voor reguliere peuters. De enkele ve-aanbieder die de
antwoordcategorie ‘anders’ heeft ingevuld, zegt dat dit momenteel nog onbekend is of dat
er een bedrag per uur beschikbaar wordt gesteld.
Sommige ve-aanbieders komen goed uit met het budget dat ze van de gemeente krijgen
voor het organiseren van een ve-aanbod. Andere ve-aanbieders denken hier anders over.
Tabel 5.22 Toereikendheid van gemeentelijk budget voor het organiseren van ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=217)
Gemeentegrootte
Ja, het is meer dan toereikend
Ja, het is precies toereikend
Nee, het is (net) niet toereikend
Nee, het is volstrekt niet toereikend

G4
(n=14)
2 (14%)
9 (64%)
2 (14%)
1 (7%)

G40
(n=47)
1 (2%)
23 (49%)
20 (43%)
3 (6%)

G-overig
(n=116)
9 (6%)
80 (51%)
47 (30%)
20 (13%)

Totaal
12 (6%)
112 (52%)
69 (32%)
24 (11%)

Een meerderheid van de ve-aanbieders (58%) vindt het gemeentelijke budget (meer dan of
precies) toereikend voor het verzorgen van een ve-aanbod. Een minderheid (43%) van veaanbieders is daarentegen van mening dat het budget (net niet of volstrekt) niet toereikend
is hiervoor. De ve-aanbieders in de G4 vinden het budget vaker toereikend dan de veaanbieders in de G40 en G-overig: respectievelijk 78 versus 51 en 57 procent.
Monitor Implementatie en besteding goab

83

Sardes en Oberon, 2021

In de volgende informatiebox staan een paar toelichtingen bij de gegeven antwoorden. Veaanbieders die het budget van de gemeente meer dan toereikend vinden, lichten dit als
volgt toe:

“Wanneer er onvoorziene groei van doelgroeppeuters is, kunnen we extra subsidie aanvragen.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie
“Per januari 2021 hebben we nieuwe afspraken met de gemeente over een hogere bijdrage per
groep.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Ve-aanbieders die het budget precies toereikend vinden, zeggen hier onder meer het
volgende over:

“De subsidiebedragen zijn gekoppeld aan de werkelijke bezetting die we realiseren. Hoe hoger de
bezetting des te meer subsidie en dus betere exploitatie. De afgelopen jaren kwamen we hier per
saldo over de hele gemeente positief mee uit.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale profit kinderopvangorganisatie
”Doordat wij veel volle groepen hebben met een groot aantal doelgroepkinderen, zitten wij
gemiddeld in de hogere subsidiecategorieën. Dit maakt dat wij voldoende middelen hebben voor
extra inzet op onder andere: taakuren, pedagogische coaching, coördinatie ouderbetrokkenheid.”
Ve-aanbieder uit G4, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“We kunnen met dit aanbod de ve op een goede manier vormgeven. We beschikken over voldoende
middelen om medewerkers goed te ondersteunen en de kwaliteit hoog te laten zijn.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale profit kinderopvangorganisatie

Monitor Implementatie en besteding goab

84

Sardes en Oberon, 2021

Enkele ve-aanbieders die het budget net niet toereikend vinden, geven daarbij de volgende
toelichting:

“De combinatie dagopvang en peuteropvang brengt op sommige dagen extra inzet van
beroepskracht noodzakelijk in verband met de beroepskracht-kind-ratio van de dagopvang. In dat
geval zijn wij de kostendrager.”
Ve-aanbieder uit G40, lokale profit kinderopvangorganisatie
“De verplichtingen vanuit het Rijk van onder meer de coachingsuren voor ve zijn niet in verhouding
met de kosten (uurloon) die dit met zich meebrengt. Vooral bij kleinere organisaties zoals wij, zijn
deze kosten erg hoog, omdat je vaak maar weinig kinderen hebt. Soms denk je dat je beter kunt
stoppen met het aanbod van ve.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale profit kinderopvangorganisatie
“Door de enorme cao-stijging van de salarissen en de minimale compensatie vanuit Den Haag en de
gemeente, zijn de gestegen salariskosten niet voldoende gecompenseerd en betalen ouders deze
deels door een hoger uurtarief. Dit is echt een punt van zorg!”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale kinderopvangorganisatie (type organisatie is onbekend)
“Door stapeling van kwaliteitseisen wordt het aanbod van ve steeds duurder. Alleen door
centralisatie van doelgroeppeuters wordt het betaalbaarder, maar dat is tegenstrijdig aan de visie op
spreiding en voorkomen van segregatie en bevorderen van integratie.”
Ve-aanbieder uit G40, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“We zitten in een kleine dorpskern, waarbij vier ochtenden (16 uur) per week ve niet financieel
haalbaar is, maar door wetgeving moet de peuteropvang vier ochtenden per week open zijn.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie
“Voorbereidingen van activiteiten voor ve-peuters, gesprekken met instanties en ouders kost veel
meer tijdsinvestering.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie

Monitor Implementatie en besteding goab

85

Sardes en Oberon, 2021

Tot slot laten we enkele ve-aanbieders aan het woord die het gemeentelijk budget voor het
verzorgen van een ve-aanbod volstrekt ontoereikend vinden. Ze geven hiervoor onder meer
de volgende verklaringen:

“Als je € 112 per kwartaal krijgt per doelgroeppeuter, dan kan dat nooit uit. De inzet van personeel
(extra) en de middelen die je beschikbaar moet stellen, komt hoger uit.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale kindervangorganisatie (type kinderopvangorganisatie onbekend)
“De gemeente hanteert als basis de maximale kinderopvangtoeslag + een toeslag bedoeld voor ve. In
onze gemeente zit de reguliere kinderdagopvang qua vraagprijs al circa 10% boven de
kinderopvangtoeslag. Daarnaast wordt een groot deel van het gebouw alleen in de ochtend gebruikt,
terwijl de gemeente een commercieel huurtarief vraagt. De voor ve bedoelde toeslag gaat vrijwel
geheel op aan de reguliere kosten van personeel en huur. Kortom, volstrekt niet toereikend.”
Ve-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie
“De zorg die rondom een vve-peuter georganiseerd moet worden is heel groot, en daar gaat veel tijd
in zitten. Daarnaast is de juiste expertise niet altijd in huis om die zorg goed te kunnen begeleiden. De
werkdruk is vanwege die zorgkinderen erg hoog voor de medewerkers. Het aanmeldproces van een
vve-peuter is intensief en vraagt veel meer dan voor een reguliere peuter.”
Ve-aanbieder uit G40, lokale profit kinderopvangorganisatie

“We krijgen te horen dat er geen uitbreiding van de ve-criteria mogelijk is omdat er geen geld is om
meer doelgroeppeuters te ontvangen. Daarnaast moeten ouders het 3e en 4e dagdeel zelf bekostigen
zonder extra tegemoetkoming vanuit de gemeente. Reguliere peuters krijgen een aanbod van drie
uur omdat de gemeente aangeeft vier uur niet te kunnen betalen. Ons reguliere peuteraanbod blijft
dus op drie uur steken, terwijl we graag naar vier uur zouden willen.”
Ve-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Kinderopvangorganisaties die een breder dienstenpakket en aanbod hebben dan ve voor
doelgroeppeuters alleen, zetten mogelijk eigen middelen (bijv. uit winsten van de
buitenschoolse opvang of ve-locaties uit andere gemeenten) in om een ve-aanbod in de
gemeente mogelijk te maken.
Tabel 5.23 Inzet van eigen middelen voor organiseren ve-aanbod voor doelgroeppeuters naar gemeentegrootte (n=219)
Gemeentegrootte
Ja
Nee
Weet niet / geen zicht op

Monitor Implementatie en besteding goab

G4
(n=15)
3 (20%)
9 (60%)
3 (20%)

86

G40
(n=46)
23 (50%)
13 (28%)
10 (22%)

G-overig
(n=158)
78 (49%)
50 (32%)
30 (19%)

Totaal
104 (48%)
72 (33%)
43 (20%)

Sardes en Oberon, 2021

Ongeveer de helft van de ve-aanbieders (48%) benut eigen middelen bij het organiseren
van een ve-aanbod. Een derde van de ve-aanbieders (33%) doet dit niet en de resterende
groep (20%) heeft hier geen informatie over of geen zicht op. Ve-aanbieders buiten de G4
zetten overigens vaker eigen middelen in voor het organiseren van een ve-aanbod voor
doelgroeppeuters (ongeveer 50% in G40 en G-overig versus 20% in G4). Mogelijk is dit
omdat deze groep ve-aanbieders ook vaker vinden dat het gemeentelijk ve-budget minder
toereikend is.
Daar komt bij dat landelijke kinderopvangorganisaties vaker eigen middelen inzetten voor
het organiseren van een ve-aanbod voor doelgroeppeuters dan regionale en lokale
kinderopvangorganisaties (respectievelijk 67%, 43% en 48%). Tegelijk doen profit
kinderopvangorganisaties dit een fractie vaker dan not-for-profit organisaties (51% versus
44%).
De vervolgvraag ging over hoe de ve-aanbieders verantwoording afleggen aan de gemeente
over de gemeentelijke ve-subsidie.
Tabel 5.24 Verantwoording afleggen over de besteding van de gemeentelijke subsidie voor het organiseren
van een ve-aanbod naar gemeentegrootte (n=218)
Gemeentegrootte
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke én
financiële verantwoording, aangevuld
met een assurancerapport (een
verklaring van de accountant)
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke én
financiële verantwoording (bijv. overzicht
van werkzaamheden met een financiële
onderbouwing van aantal peuters en
bedragen)
Gegevens uit een registratiesysteem /
monitor van aantal geplaatste peuters
Gegevens m.b.t. een inhoudelijke
verantwoording (bijv. overzicht van
werkzaamheden)
Anders, nl.

G4
(n=15)
7 (47%)

G40
(n=46)
23 (50%)

G-overig
(n=157)
43 (27%)

Totaal
73 (34%)

7 (47%)

10 (22%)

55 (35%)

72 (33%)

0 (0%)

9 (20%)

50 (32%)

59 (27%)

0 (0%)

2 (4%)

6 (4%)

8 (4%)

1 (7%)

2 (4%)

3 (2%)

6 (3%)

Ve-aanbieders leggen op verschillende manieren verantwoording af over de besteding van
de gemeentelijke ve-subsidie. De ve-aanbieders in de G4 worden geconfronteerd met
‘zwaardere’ verantwoordingsvormen dan ve-aanbieders in de G40, maar vooral veaanbieders in de G-overig. De ‘lichtere’ vormen van verantwoording afleggen (bijv.
overhandigen van registratiegegevens of inhoudelijke verantwoording) worden alleen
genoemd door aanbieders in de G40 en G-overig.
Enkele alternatieve manieren van het afleggen van verantwoording over de besteding van
de gemeente ve-subsidie die worden genoemd betreffen:
• Een combinatie van een gemeentelijk registratiesysteem met een inhoudelijke en
financiële verantwoording;
• Alleen een financiële verantwoording met accountantsverklaring;
• De gemeente vraagt om jaarcijfers, maar dit is niet mogelijk. De besteding van de
subsidie is hierin niet terug te vinden, mede vanwege het door elkaar lopen van
inzet personeel en gebruik materialen is het niet mogelijk dat uit te splitsen.
Monitor Implementatie en besteding goab

87

Sardes en Oberon, 2021

5.2

Ouderbijdragen bij voorschoolse educatie

Bij ve kunnen ouders van doelgroeppeuters vaak een tegemoetkoming in de kosten krijgen.
Deze tegemoetkoming in de ouderbijdragen kan via de ve-aanbieders lopen of ouders
krijgen deze tegemoetkoming rechtstreeks. De bedoeling hiervan is dat ouders op deze
manier lagere kosten hebben aan het gebruik van ve. Dit kan een positieve uitwerking
hebben op het bereik van doelgroeppeuters.
Gemeenten
Eerst is de gemeenten gevraagd of zij de ve-aanbieders voor bepaalde groepen ouders van
peuters een tegemoetkoming bieden in de ouderbijdragen. Ruim een kwart van de
gemeenten biedt geen tegemoetkoming. Zie tabel 5.25.
Tabel 5.25 Tegemoetkoming in de ouderbijdragen van gemeente voor bepaalde groepen ouders en peuters
naar gemeentegrootte (n=200)
Gemeentegrootte
Ja
Nee, de gemeente keert dit rechtstreeks
uit aan de betreffende ouders
Nee

G4
(n=4)
4 (100%)
0 (0%)

G40
(n=25)
19 (76%)
0 (0%)

G-overig
(n=171)
113 (66%)
6 (4%)

Totaal
136 (68%)
6 (3%)

0 (0%)

6 (24%)

52 (30%)

58 (29%)

De gemeenten die aangeven dat zij ve-aanbieders of ouders rechtstreeks een tegemoetkoming bieden in de ouderbijdragen, is gevraagd welke groepen ouders en peuters een
tegemoetkoming krijgen. Gemeenten blijken redelijk ruimhartig, zelfs de groep KOTgerechtigde ouders van reguliere peuters krijgt in een beperkt aantal gemeenten een
tegemoetkoming.
Tabel 5.26 Groepen ouders en peuters die een tegemoetkoming in de ouderbijdragen krijgen van gemeente
(n=142) (meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde
ouders van doelgroeppeuters
Niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde
ouders van reguliere peuters
Kinderen met een sociaal-medische
indicatie (SMI)
Kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders
van doelgroeppeuters
Kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders
van reguliere peuters
Weet niet / geen zicht op

G4
(n=4)
4 (100%)

G40
(n=19)
17 (90%)

G-overig
(n=119)
91 (77%)

Totaal
112 (79%)

2 (50%)

16 (84%)

74 (62%)

92 (65%)

1 (25%)

12 (63%)

73 (61%)

86 (61%)

4 (100%)

8 (42%)

47 (40%)

59 (42%)

1 (25%)

2 (11%)

10 (8%)

13 (9%)

0 (0%)

0 (0%)

12 (10%)

12 (9%)

De hoogte van de bijdrage van ouders voor de deelname van hun peuter aan het ve-aanbod
kan op verschillende manieren bepaald worden. De gemeenten is gevraagd hoe zij deze
hoogte bepalen. Hier blijkt veel variëteit in te zitten. De inkomensafhankelijke bijdrage
komt het meest voor. Hiervoor zijn verschillende tabellen in gebruik. Aanvullend op de
bestaande antwoordmogelijkheden gaven verschillende gemeenten aan dat ouders een
inkomensafhankelijke vaste eigen bijdrage betalen.

Monitor Implementatie en besteding goab

88

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.27 Bepaling van hoogte van ouderbijdragen bij ve (n=200) (meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
(n=4)
(n=25)
(n=171)
Ouders betalen een inkomensafhanke0 (0%)
15 (60%)
77 (45%)
92 (46%)
lijke ouderbijdrage o.g.v. de VNG Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2021
Ouders betalen een inkomensafhanke4 (100%)
8 (32%)
51 (30%)
63 (32%)
lijke ouderbijdrage op grond van de
landelijke Tabel kinderopvangtoeslag
2021
Ouders betalen een inkomensafhanke0 (0%)
4 (16%)
12 (7%)
16 (8%)
lijke ouderbijdrage op grond van een
afwijkende tabel die is gebaseerd op de
VNG Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2021 (bijv. lagere eigen bijdrage
voor de allerlaagste inkomensgroepen
vanwege armoedebeleid)
Ouders betalen een inkomensonafhanke0 (0%)
1 (4%)
8 (5%)
9 (5%)
lijke ouderbijdrage (bijv. een tabel die
jaarlijks door de gemeente jaarlijks wordt
verstrekt)
Ouders betalen géén enkele ouder1 (25%)
0 (0%)
2 (1%)
3 (2%)
bijdrage (volledig ‘gratis’ ve-aanbod voor
peuters, vgl. ‘algemeen toelatingsrecht’
en ‘voorschool als basisvoorziening’)
Dit verschilt per aanbieder
0 (0%)
0 (0%)
10 (6%)
10 (5%)
Weet niet / geen zicht op
0 (0%)
0 (0%)
12 (7%)
12 (6%)
Anders, nl.
3 (75%)
2 (8%)
20 (12%)
25 (13%)

Gevraagd is of er groepen ouders en peuters zijn die bij ve ‘gratis’ uren of dagdelen krijgen
waarover ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen (zie tabel 5.28). Dit blijkt in driekwart
van de gemeenten zo te zijn en dan te gelden voor ouders van doelgroeppeuters. Een
enkele gemeente biedt ook reguliere peuters gratis uren.
Tabel 5.28 ‘Gratis’ uren of dagdelen voor groepen ouders en peuters naar gemeentegrootte (n=200)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Ja, ouders van doelgroeppeuters
Ja, ouders van reguliere peuters
Nee, alle ouders betalen voor alle
afgenomen uren voor hun peuters

G4
(n=4)
3 (75%)
1 (25%)
1 (25%)

G40
(n=25)
23 (92%)
1 (4%)
2 (8%)

G-overig
(n=171)
128 (75%)
6 (4%)
44 (26%)

Totaal
154 (77%)
8 (4%)
47 (24%)

De gemeenten die ouders van doelgroeppeuters ‘gratis’ uren of dagdelen bieden waarover
ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen, is gevraagd voor welk deel van de ve-uren de
ouders van doelgroeppeuters geen eigen ouderbijdrage hoeven te betalen. De resultaten
zijn weergegeven in tabel 5.29. De helft van de dagdelen of uren komt het meest voor. Bij
‘anders’ gaven gemeenten onder meer aan dat het derde dagdeel gratis is, dat ouders met
KOT over de uren die meer bedragen dan 10 uur geen bijdrage hoeven te betalen en dat
ouders van doelgroepkinderen een vast bedrag voor de gehele maand betalen.

Monitor Implementatie en besteding goab

89

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.29 Voor welk deel ‘gratis’ uren of dagdelen voor ouders van doelgroeppeuters (n=154)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=3)
(n=23)
(n=128)
Voor minder dan de helft van de
0 (0%)
1 (4%)
13 (10%)
dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘alleen het 4e
dagdeel is gratis, de overige 3 dagdelen
moeten worden betaald’)
Voor de helft van de dagdelen / uren bij
2 (67%)
20 (87%)
96 (75%)
ve (bijv. ‘2 van de 4 dagdelen zijn gratis’)
Voor meer dan de helft van de dagdelen
0 (0%)
1 (4%)
8 (6%)
/ uren bij ve (bijv. ‘3 van de 4 dagdelen
per week zijn gratis, alleen het 4e
dagdeel moet worden betaald’)
Voor alle dagdelen / uren bij ve (bijv.
0 (0%)
0 (0%)
1 (1%)
‘gratis 4 dagdelen per week van 4 uur,
ofwel 640 uur per jaar’)
Anders, nl.
1 (33%)
1 (4%)
10 (8%)

Totaal
14 (9%)

118 (77%)
9 (6%)

1 (1%)

12 (8%)

De paar gemeenten die ouders van reguliere peuters ‘gratis’ uren of dagdelen bieden
waarover ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen, is dezelfde vraag voorgelegd. Enkele
gemeenten merkten op dat ouders een vaste eigen bijdrage betalen per jaar, dat de
bijdrage wordt vergoed wanneer uit de inkomenstoets blijkt dat de ouders niet in staat zijn
deze te betalen of dat de eigen bijdrage afhankelijk is van het vastgestelde gezamenlijke
inkomen.
Tabel 5.30 Voor welk deel ‘gratis’ uren of dagdelen voor ouders van reguliere peuters (n=9)
Voor minder dan de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘alleen het 3e dagdeel is gratis,
de overige 2 dagdelen moeten worden betaald’)
Voor de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘1 van de 2 dagdelen is gratis’)
Voor meer dan de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘2 van de 3 dagdelen per week zijn
gratis, alleen het 3e dagdeel moet worden betaald’)
Voor alle dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘gratis 3 dagdelen per week van 3,5 uur’)
Anders, nl.

Aantal (%)
0 (0%)
4 (44%)
0 (0%)
1 (11%)
4 (44%)

Ve-aanbieders
Krijgen ouders een tegemoetkoming in de kosten bij ve van de gemeente? Zo ja, voor welke
groepen ouders en peuters?
Tabel 5.31 Tegemoetkoming in de ouderbijdragen van gemeente voor bepaalde groepen ouders en peuters
naar gemeentegrootte (n=216)
Gemeentegrootte
Ja
Nee, de gemeente keert dit rechtstreeks
uit aan de betreffende ouders
Nee

G4
(n=15)
13 (87%)
0 (0%)

G40
(n=45)
34 (76%)
4 (9%)

G-overig
(n=156)
126 (81%)
12 (8%)

Totaal
173 (80%)
16 (7%)

2 (13%)

7 (16%)

18 (12%)

27 (13%)

Vier op vijf ve-aanbieders (80%) meldt dat zij voor bepaalde groepen ouders en peuters een
tegemoetkoming krijgen in de kosten die ouders hebben bij deelname van hun peuter aan
ve. In een klein aantal gevallen (7%) wordt deze tegemoetkoming rechtstreeks aan de
ouders uitgekeerd en niet aan de ve-aanbieders. Dit laatste wordt enkel toegepast in de
G40 en G-overig, het komt niet voor in de G4.

Monitor Implementatie en besteding goab

90

Sardes en Oberon, 2021

De ve-aanbieders krijgen van gemeenten voor meerdere groepen ouders en peuters een
tegemoetkoming in de ouderbijdragen, blijkt uit de volgende tabel.
Tabel 5.32 Groepen ouders en peuters die een tegemoetkoming in de ouderbijdragen krijgen van gemeente
naar gemeentegrootte (n=189) (meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
G4
(n=13)
Niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde
13 (100%)
ouders van doelgroeppeuters
Niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde
11 (85%)
ouders van reguliere peuters
Kinderen met een sociaal-medische
8 (62%)
indicatie (SMI)
Kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders
7 (54%)
van doelgroeppeuters
Kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders
0 (%)
van reguliere peuters
Weet niet / geen zicht op
0 (0%)

G40
(n=38)
35 (92%)

G-overig
(n=138)
121 (88%)

Totaal
169 (89%)

25 (66%)

115 (83%)

151 (80%)

23 (61%)

83 (60%)

114 (60%)

16 (42%)

69 (50%)

92 (49%)

2 (5%)

12 (9%)

14 (7%)

1 (3%)

5 (4%)

6 (3%)

Vooral de niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders krijgen vanuit de gemeente een
tegemoetkoming in de ouderbijdrage, de ouders van doelgroeppeuters (89%) nog vaker
dan de ouders van reguliere peuters (80%). Daarnaast krijgen ouders van SMI-peuters
veelal ook een tegemoetkoming (60%).
Opvallend is dat ouders die gebruik maken van een ve-aanbod in de G4 vaker een
tegemoetkoming krijgen dan ouders buiten de G4. De uitzondering wordt gevormd door de
kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders van reguliere peuters. Ve-aanbieders in de G40 en
G-overig krijgen hiervoor soms ook een tegemoetkoming (respectievelijk 5% en 9%) die
onder de ve-aanbieders in de G4 in het geheel niet voorkomt.
De hoogte van de eigen bijdrage van ouders bij ve kan op verschillende manieren worden
bepaald. Bedenk hierbij dat verschillende groepen ouders en peuters op diverse manieren
een eigen bijdrage kunnen betalen.
Tabel 5.33 Bepaling van hoogte van ouderbijdragen bij ve (n=222)
Ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage o.g.v. de VNG Adviestabel ouderbijdrage
peuteropvang 2021
Ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage op grond van de landelijke Tabel
kinderopvangtoeslag 2021
Ouders betalen een inkomensonafhankelijke ouderbijdrage (bijv. een tabel die jaarlijks door de
gemeente jaarlijks wordt verstrekt)
Ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage op grond van een afwijkende tabel die is
gebaseerd op de VNG Adviestabel ouderbijdrage peuter-opvang 2021 (bijv. lagere eigen bijdrage
voor de allerlaagste inkomensgroepen vanwege armoedebeleid)
Ouders betalen géén enkele ouderbijdrage (volledig ‘gratis’ ve-aanbod voor peuters, vgl.
‘algemeen toelatingsrecht’ en ‘voorschool als basisvoorziening’)
Anders, nl.

Totaal
105 (47%)
79 (36%)
32 (14%)
21 (10%)

8 (4%)
24 (11%)

Duidelijk is dat de hoogte van de ouderbijdrage bij ve vooral wordt ingegeven door de VNG
Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2021 (47%), maar ook de landelijke Tabel
kinderopvangtoeslag 2021 wordt veelvuldig gebruikt (36%).
Welke andere manieren worden toegepast om de hoogte van de eigen ouderbijdrage te
bepalen? Genoemd worden onder meer:
Monitor Implementatie en besteding goab

91

Sardes en Oberon, 2021

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Per doelgroeppeuter is een vast uurtarief vastgesteld,
Soms kleine bijdrage en verder een formulier van wederkerigheid: inzet als
vrijwilliger,
Ouders betalen een vast bedrag per maand welke is vastgesteld door de gemeente:
alle ouders betalen hetzelfde bedrag,
Ouders betalen maximaal € 25 zelf als er geen sprake is van kinderopvangtoeslag,
Ve-ouders betalen een vast, laag bedrag, ongeacht het inkomen/ recht op
kinderopvangtoeslag,
Ouders die geen kinderopvangtoeslag ontvangen, betalen een minimale eigen
bijdrage (niet inkomensafhankelijk),
Ouders betalen het laagste tarief op grond van de landelijke Tabel
kinderopvangtoeslag 2021,
Ouders betalen een inkomensafhankelijke bijdrage gebaseerd op de VNG
Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2021 met een opslag,
Ouders die in de schuldhulpsanering zitten, krijgen de ve-opvanguren volledig
vergoed,
Ouders van peuters zonder recht op kinderopvangtoeslag en ve betalen € 0,34 per
uur,
Kwijtschelding voor ouders onder de bijstandsnorm,
Ouders betalen een vast bedrag dat vastgesteld wordt door de uitvoerende veorganisaties in samenwerking met de gemeente.

Veel van bovenstaande manieren zijn pogingen om het ve-aanbod toegankelijk(er) te
maken, zodat doelgroeppeuters de uren krijgen waar ze recht op hebben. Desondanks
wordt ook duidelijk dat de (financiële) toegankelijkheid tot het ve-aanbod in Nederland
heel divers is.
Veel gemeenten willen de financiële drempel bij ve zo laag mogelijk houden, zodat ouders
van doelgroeppeuters ruimschoots gebruik maken van het aanwezige ve-aanbod. In dat
verband zijn er gemeenten die groepen ouders en peuters ‘gratis’ uren of dagdelen
schenken, waarover ze geen eigen bijdrage hoeven te betalen. Onderstaande tabel bevat
hierover informatie.
Tabel 5.34 ‘Gratis’ uren of dagdelen voor groepen ouders en peuters (n=222) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Ja, ouders van doelgroeppeuters
Ja, ouders van reguliere peuters
Nee, alle ouders betalen voor alle afgenomen uren voor hun peuters

Aantal (%)
168 (76%)
6 (3%)
50 (23%)

Vooral ouders van doelgroeppeuters kunnen in de ve ‘gratis’ uren of dagdelen afnemen
voor hun kinderen. Dit komt onder driekwart (76%) van de ve-aanbieders voor. Bij
ongeveer een kwart van de ve-aanbieders(23%) betalen alle ouders voor alle afgenomen
uren voor hun peuters.

Ingeval ouders van doelgroeppeuters ‘gratis’ uren of dagdelen krijgen, voor welk deel van
de ve-uren geldt dat dan?

Monitor Implementatie en besteding goab

92

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.35 ‘Gratis’ uren of dagdelen voor ouders van doelgroeppeuters (n=167)
Voor minder dan de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘alleen het 4e dagdeel is gratis, de
overige 3 dagdelen moeten worden betaald’)
Voor de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘2 van de 4 dagdelen zijn gratis’)
Voor meer dan de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘3 van de 4 dagdelen per week zijn
gratis, alleen het 4e dagdeel moet worden betaald’)
Voor alle dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘gratis 4 dagdelen per week van 4 uur, ofwel 640 uur per
jaar’)
Anders, nl…

Aantal (%)
12 (7%)
119 (71%)
9 (5%)
14 (8%)
13 (8%)

Als er ‘gratis’ uren of dagdelen zijn te verkrijgen voor ouders van doelgroeppeuters, dan is
dat meestal (71%) voor de helft van het ve-aanbod (bijv. 2 van de 4 dagdelen per week).
Welke andere regelingen zijn er voor wat betreft een gedeeltelijk ‘gratis’ ve-aanbod? Enkele
ve-aanbieders noemen:
• Afhankelijk van het inkomen betalen ouders de eerste twee dagdelen zelf en bij de
laagste inkomenscategorie is de opvang ‘gratis’.
• Voor de helft van de dagdelen en voor ouders met een gemeentelijke pas is de
peuterleerplek volledig ‘gratis’.
• Ouders van doelgroeppeuters die vijf dagdelen geplaatst zijn (een doelgroepkind
vanaf 3 jaar en 1 maand) betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage over de
eerste 11 uur, over de daarop volgende 9,5 uur betaalt de ouder niets.
• Ouders die kinderopvangtoeslag ontvangen, betalen twee dagdelen in de week zelf
en ze krijgen drie dagdelen per week vanuit gemeente. Ouders die geen toeslag
ontvangen, krijgen alle ve-dagdelen vergoed door gemeente.
• Soms krijgen kinderen vier ve-dagdelen op kosten van de gemeente toegekend en
betalen ouders geen ouderbijdrage aan ons.
Een handjevol ve-aanbieders (n=6) in de kleinere gemeenten (G-overig) geeft ouders van
reguliere peuters ‘gratis’ uren of dagdelen. Voor welk deel van de ve-uren hoeven zij dan
geen eigen ouderbijdrage te betalen? Drie van hen financieren een volledig regulier
peuteraanbod (bijv. ‘gratis’ 2 dagdelen van 3,5 uur), één ve-aanbieder zegt voor minder dan
de helft van de dagdelen / uren bij ve (bijv. ‘alleen het 3e dagdeel is gratis, de overige 2
dagdelen moeten worden betaald’), een andere ve-aanbieder geeft te kennen dat het om
de helft van de dagdelen / uren bij ve gaat (bijv. ‘1 van de 2 dagdelen is gratis’). De enige
ve-aanbieder (uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie) die ‘anders’ heeft
ingevuld zegt: “Ouders onder de bijstandsgrens zijn volledig ‘gratis’, zowel ve-peuters als
reguliere peuters.”
De ve-aanbieders is vervolgens naar de vraagprijs van door de gemeente gesubsidieerde ve
per uur. Wat vragen ze aan ouders?

Monitor Implementatie en besteding goab

93

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.36 Vraagprijs per uur bij ve naar gemeentegrootte (n=215)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=14)
(n=45)
€ 8,46 per uur (gelijk aan de maximale
12 (86%)
31 (69%)
vergoeding voor kinderdagopvang in
2021)
Andere vraagprijs per uur
2 (14%)
14 (31%)

G-overig
(n=156)
91 (58%)

Totaal
134 (62%)

65 (42%)

81 (38%)

Bijna twee derde van de ve-aanbieders (62%) hanteert een vraagprijs bij ve die gelijk is aan
de maximale vergoeding voor de kinderdagopvang in 2021. Onder de ve-aanbieders in de
grotere gemeenten komt dit vaker voor (in G4, G40 en G-overig respectievelijk 86%, 69% en
58%). Er zijn geen verschillen tussen kinderopvangorganisaties van verschillende omvang
(landelijk, regionaal en lokaal) en ook het type kinderopvangorganisatie (not-for-profit of
profit) doet er niet toe.
Een enkele ve-aanbieder (uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie)
hanteert differentiële vraagprijzen voor ouders. Zij vragen € 0,34 per uur aan ouders van
doelgroeppeuters en ouders zonder kinderopvangtoeslag, toeslaggerechtigde doelgroepouders betalen € 8,46 per uur en ouders van reguliere peuters met kinderopvangtoeslagrecht betalen € 9,65 per uur.
Het deel van de ve-aanbieders (38%) dat een andere vraagprijs per uur bij ve hanteert dan
de maximale vergoeding voor kinderdagopvang, geeft een gemiddelde vraagprijs van € 8,38
per uur op. Dit is een fractie lager dan de maximale vergoeding van het Rijk (€ 8,46).
Daarmee lijkt het erop dat de ve-aanbieders de financiële drempel bij ve la(a)g(er) willen
hebben. Echter, de verschillen tussen de ve-aanbieders zijn redelijk groot. Verdiepende
analyses naar gemeentegrootte, omvang en type kinderopvangorganisatie laat het
volgende beeld zien. De aantallen waarop we ons hierbij baseren zijn klein, dus enig
voorbehoud is absoluut nodig.
Tabel 5.37 Vraagprijs ouders per uur bij ve naar gemeentegrootte (n=74)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=2)
(n=12)
Gemiddelde (SD)
€ 8,98 (€ 0,54)
€ 9,10 (€ 0,87)
Laagste uurtarief
€ 8,60
€ 8,00
Hoogste uurtarief
€ 9,36
€ 11,00

G-overig
(n=60)
€ 8,22 (€ 2,16)
€ 0,33
€ 10,00

Totaal
€ 8,38 (€ 2,01)
€ 0,33
€ 11,00

Kort en goed: ve-aanbieders in de kleinere gemeenten (G-overig) hebben gemiddeld
genomen de laagste vraagprijs per uur bij ve. Het scheelt € 0,76 met ve-aanbieders in de G4
en € 0,88 met ve-aanbieders in de G40.
Tabel 5.38 Vraagprijs per uur bij ve naar omvang kinderopvangorganisatie (n=74)
Landelijk
Regionaal
Lokaal
M (SD)
M (SD)
M (SD)
(n=2)
(n=16)
(n=56)
Vraagprijs ouders per uur bij ve
€ 8,85 (€ 0,90)
€ 8,92 (€ 0,44) € 8,21 (€ 2,27)

Totaal
M (SD)
€ 8,38 (€ 2,01)

Lokale ve-aanbieders (zij die een ve-aanbod hebben in één gemeente) hebben een
vraagprijs bij ve die voor de ouders gemiddeld zo’n € 0,60 tot € 0,70 lager is dan bij
regionale en landelijke ve-aanbieders.

Monitor Implementatie en besteding goab

94

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.39 Vraagprijs per uur bij ve naar type kinderopvangorganisatie (n=67)
Not-for-profit
Profit
M (SD)
M (SD)
(n=28)
(n=39)
Vraagprijs ouders per uur bij ve
€ 8,38 (€ 2,32)
€ 8,47 (€ 1,40)

Totaal
M (SD)
€ 8,43 (€ 1,83)

Not-for-profit kinderopvangorganisaties hebben een iets lagere vraagprijs (€ 0,09) bij ve
dan profit kinderopvangorganisaties.

5.3 Subsidie voor pedagogisch beleidsmedewerker in de
voorschoolse educatie
Dit deel van de rapportage bevat gegevens over de subsidie voor de inzet van de
(aanstaande) pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Hoewel deze medewerker pas op 1
januari 2022 bij wet verplicht is, zijn er nu al gemeenten en ve-aanbieders die al aan deze
eis voldoen.
Gemeenten
Bij de berekening voor de subsidie van 960 uur ve hebben gemeenten mogelijk rekening
gehouden met de (aankomende) bekostiging van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve. Daarom is de gemeenten gevraagd in hoeverre ze bij deze berekeningen hiermee
rekening hebben gehouden. Uit de resultaten blijkt dat bij de berekeningen op
verschillende manieren rekening wordt gehouden met de bekostiging van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve, maar ook dat een derde van de gemeenten de subsidieregeling moet herzien om de nieuwe rol te kunnen financieren. Er is weinig verschil tussen
gemeentegroottes. Verder merkten gemeenten bij ‘anders’ op dat dit nog niet duidelijk is
en dat er (nog) geen rekening mee wordt gehouden.
Tabel 5.40 Berekening van subsidie van 960 uur ve en (aankomende) bekostiging van de pbm’er in de ve
(n=200)
We moeten de bekostiging ve herzien om de pbm’er in de ve te kunnen financieren
We hebben de afgelopen jaren daar een reserve uit de SPUK voor aangehouden en gaan de
bekostiging van de pbm’er in de ve per 2022 subsidiëren
We hebben de pbm’er in de ve direct meegenomen in de subsidieregeling voor ve, ook al heeft
nog niet elke locatie een pbm’er in de ve
We hebben de pbm’er in de ve direct meegenomen in de subsidieregeling voor ve, maar
uitsluitend locaties die al een pbm’er in de ve hebben kunnen deze aanvragen
Anders, nl.

Aantal (%)
61 (31%)
44 (22%)
31 (16%)
8 (4%)
56 (28%)

Daarnaast is gevraagd op welke wijze de bekostiging is of wordt geregeld voor de inzet van
de pedagogische beleidsmedewerker in de ve. Bij de gemeenten waar dit al bekend is,
wordt ongeveer even vaak een aparte subsidie voor de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve voorzien naast de subsidie voor het organiseren van het ve-aanbod als een
geïntegreerde subsidie.

Monitor Implementatie en besteding goab

95

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.41 Wijze van bekostiging voor de inzet van pbm’er in de ve (n=200)
Gemeentegrootte
G4
G40
(n=4)
(n=25)
Er is/komt een aparte subsidie voor
0 (0%)
8 (32%)
pbm’er(s) in de ve, naast de subsidie
voor het organiseren van een ve-aanbod
In de ve-subsidie voor het organiseren
3 (75%)
13 (52%)
van een ve-aanbod is/wordt de inzet van
de pbm’er(s) in de ve opgenomen
Dit gaat niet via subsidie aan de ve0 (0%)
1 (4%)
aanbieders; de gemeente betaalt de
inzet van de pbm’er(s) in de ve op een
andere manier
Nog niet bekend
1 (25%)
3 (12%)

G-overig
(n=171)
40 (23%)

Totaal
48 (24%)

69 (40%)

85 (43%)

1 (1%)

2 (1%)

61 (36%)

65 (33%)

Indien er een subsidie is of komt, is gevraagd hoe deze subsidie eruit (gaat) zien. In
aanvulling op de beschikbare keuzeantwoorden merkten enkele gemeenten onder andere
op dat dit nog niet (helemaal) bekend is, dat de inzet van een hbo-coach is opgenomen in
de subsidie of dat er een vast bedrag komt per locatie of per ve-peuter.
Tabel 5.42 Subsidiewijze voor inzet van de pbm’er in de ve naar gemeentegrootte (n=134)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=3)
(n=21)
(n=110)
Ve-aanbieders krijgen een ‘opslag’
0 (0%)
3 (14%)
20 (18%)
(‘kopsubsidie’) boven op de vergoeding
van de maximale uurprijs kinderdagopvang van het Rijk (bijv. € 0,30 per uur)
Ve-aanbieders krijgen een vast bedrag
0 (0%)
2 (10%)
20 (18%)
voor de inzet van de pbm’er in de ve
(bijv. € 1.500 per jaar)
Ve-aanbieders krijgen de inzet van de
0 (0%)
8 (38%)
34 (31%)
pbm’er in de ve volgens een afgesproken
uurtarief cao Kinderopvang vergoed (bijv.
€ 40 per uur voor loonkosten)
Anders, nl.
3 (100%)
8 (38%)
33 (30%)

Totaal
23 (17%)

22 (16%)

42 (31%)

44 (33%)

Ve-aanbieders
Zoals we hebben kunnen zien heeft de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve bij een
aantal gemeenten reeds haar intrede gedaan. Uit onderstaande tabel blijkt dat de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vaker in de G4 en G40 wordt aangetroffen dan in
de G-overig. De vraag is of de ve-aanbieders hiervoor een aparte vorm van subsidiëring
krijgen, naast de subsidie voor het organiseren van een ve-aanbod.

Monitor Implementatie en besteding goab

96

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.43 Subsidiëring voor inzet van de pbm’er in de ve naar gemeentegrootte (n=222)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=15)
(n=48)
(n=159)
Nee, we betalen de kosten hiervan (nu
2 (13%)
18 (38%)
66 (42%)
nog) zelf
Nee, we hebben nog geen pbm’er in de
1 (7%)
6 (13%)
43 (27%)
ve
Nee, in de ve-subsidie is de inzet van de
8 (53%)
16 (33%)
18 (11%)
pbm’er in de ve al opgenomen
Ja, we krijgen hier aparte subsidie voor
4 (27%)
7 (15%)
27 (17%)
Nee, we ontvangen hier geen subsidie
0 (0%)
1 (2%)
5 (3%)
voor en hebben hier zelf ook geen kosten
aan; de gemeente betaalt de inzet van de
pbm’er in de ve op een andere manier

Totaal
86 (39%)
50 (23%)
42 (19%)
38 (17%)
6 (3%)

Ve-aanbieders in de grotere gemeenten krijgen vaker subsidie voor de inzet van een
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve dan ve-aanbieders in kleinere gemeenten (in G4,
G40 en G-overig zijn de percentages respectievelijk 27%, 15% en 17%). Ze krijgen hier vaker
aparte subsidie voor of de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve is al
verdisconteerd in de huidige ve-subsidie. Als ve-aanbieders één of meerdere pedagogisch
beleidsmedewerkers in de ve inzetten, dan dragen de ve-aanbieders buiten de G4 de
kosten hiervan vaker zelf dan de ve-aanbieders binnen de G4 (in G4 is dit 13%, in G40 en Goverig is dit respectievelijk 38% en 42%).
Hoe ziet deze aparte subsidie voor de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve eruit?
Tabel 5.44 Subsidiewijze voor inzet van de pbm’er ve (n=38)
Een vast bedrag voor de inzet van de pbm’er in de ve (bijv. € 1.500 per jaar)
De inzet van de pbm’er in de ve volgens een afgesproken uurtarief cao Kinderopvang vergoed
(bijv. € 40 per uur voor loonkosten)
Een ‘opslag’ (‘kopsubsidie’) boven op de vergoeding van de maximale uurprijs kinderdagopvang van het Rijk (bijv. € 0,30 per uur)
Anders, nl.

Aantal (%)
15 (40%)
7 (18%)
1 (3%)
15 (40%)

In vier van de tien gevallen (40%) dat er met een aparte subsidie voor de pedagogisch
medewerker in de ve wordt gewerkt, wordt er door de gemeente een vast bedrag
uitgekeerd aan de ve-aanbieder. De ve-aanbieders die hebben aangegeven een andere
wijze van subsidie van de gemeente te krijgen, zeggen hierover onder meer het volgende.
De ve-aanbieders krijgen:
• alleen een bedrag voor de scholing van een hbo’er,
• een vast bedrag per doelgroeppeuter,
• een vergoeding gekoppeld aan het aantal ve-kinderen op de locatie,
• een vergoeding op basis van de werkelijke loonkosten,
• per doelgroepkind op jaarbasis 10 uur x het uurloon inclusief werkgeverslasten
conform cao Kinderopvang vergoed,
• één subsidiebedrag om op verschillende beleidsonderdelen te investeren,
• een aparte subsidie met vaste voet per medewerker en per groep.

Monitor Implementatie en besteding goab

97

Sardes en Oberon, 2021

5.4

Kostprijs en opbouw van de kosten bij voorschoolse educatie

21

De volgende tabellen geven inzicht in de kostprijs en opbouw van de kosten van ve van de
ve-aanbieders. Voor de goede orde: De kostprijs van ve is meestal een hoger bedrag dan de
vraagprijs aan ouders van een uur ve. Ve is in de uitvoering vaak duurder vanwege de
hogere wettelijke kwaliteitseisen. Denk aan extra scholing van pedagogisch medewerkers,
werken met een vve-programma, stimulering van ouderbetrokkenheid en samenwerking en
afstemming met het basisonderwijs. Eerst is gevraagd of de informanten van de veaanbieders hier zicht op hebben.
Tabel 5.45 Schatting van de huidige kostprijs van één uur ve naar gemeentegrootte (n=220)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
(n=15)
(n=48)
(n=157)
Nee, weet niet / geen zicht op
14 (93%)
33 (69%)
104 (66%)
Ja
1 (7%)
15 (31%)
53 (34%)

Totaal
151 (69%)
69 (31%)

Bijna zeven op de 10 informanten weet niet wat of heeft geen zicht op de kostprijs (is) van
één uur ve binnen de eigen organisatie in de gemeente waarvoor de vragenlijst is ingevuld.
Slechts één op de drie informanten weet dat wel. Er zijn op dit punt geen verschillen naar
omvang en type kinderopvangorganisatie. Hoewel we in de vragenlijst herhaaldelijk hebben
geattendeerd op de mogelijkheid om de financiële gegevens samen met of door een meer
financieel onderlegde collega in te vullen (bijv. een controller, medewerker financiële
administratie of financieel directeur), is deze mogelijkheid onvoldoende aangegrepen. Dit
betekent dat het zicht op de kostprijs van ve ernstig wordt beperkt.22
De betrekkelijk kleine groep ve-aanbieders (31%) die wel weet wat ongeveer de kostprijs
van één uur ve is binnen hun organisatie, is gevraagd naar de hoogte ervan. Omdat we van
de meeste ve-aanbieders geen inzicht hebben gekregen in de kostprijs van één uur ve,
moeten we dus heel voorzichtig zijn met de interpretatie en generalisatie van onderstaande
financiële gegevens.
Tabel 5.46 Geschatte kostprijs van één uur ve (n=69)
Minimum
Kostprijs van één uur ve
€ 8,46

Maximum
€ 14,80

M (SD)
€ 10,53 (€ 1,29)

De gemiddelde kostprijs van één uur ve is volgens de ve-aanbieders € 10,53. Dat is € 2,07
meer dan de maximale vergoeding van € 8,46 voor kinderdagopvang van het Rijk. Wel zijn
er duidelijke verschillen tussen de ve-aanbieders, variërend van € 8,46 (minimum) tot
€ 14,80 (maximum) per uur.
Als we de kostprijs van één uur ve uitsplitsen naar gemeentegrootte ontstaat het volgende
beeld. De kostprijs van één uur ve bij ve-aanbieders in de G40 en G-overig is nagenoeg even
hoog en schommelt rond de € 10,50. Gemeenten hanteren een uurtarief voor ve dat
gemiddeld € 0,65 lager ligt (ziet tabel 5.8: € 9,85). Let op! De kostprijs van één uur ve bij veaanbieders in de G4 heeft slechts betrekking heeft op één ve-aanbieder.

21

Dit onderdeel heeft alleen betrekking op de ve-aanbieders.
In de beschrijving van enkele goede praktijkvoorbeelden zullen we nader licht werpen op de relatie tussen de inzet van
financiën en toegankelijkheid, bereik, aanbod, kwaliteit en opbrengsten van ve.
22

Monitor Implementatie en besteding goab

98

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.47 Geschatte kostprijs van één uur ve naar gemeentegrootte (n=69)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
M (SD)
M (SD)
M (SD)
(n=1)
(n=15)
(n=53)
Kostprijs van één uur ve
€ 12,80 (€ 0)
€ 10,48 (€ 1,48)
€ 10,50 (€ 1,23)

Totaal
M (SD)
€ 10,53 (€ 1,29)

Kijken we specifieker naar de omvang van de kinderopvangorganisatie, dan zien we dat
lokale ve-aanbieders een lagere kostprijs hebben (€ 10,30; n=3) dan regionale (€ 10,96;
n=21) en landelijke ve-aanbieders (€ 10,88; n=3). Not-for-profit kinderopvangorganisaties
hebben een hogere kostprijs van één uur ve dan profit kinderopvangorganisaties (€ 10,57;
n=30 versus € 10,45;n=34). Zoals eerder gezegd betreft het hier slechts indicatieve
kostprijzen. Te veel ve-aanbieders hebben ons hier geen inzicht in kunnen geven.
Hoe is deze kostprijs van één uur ve opgebouwd? Wat zijn de kostenposten en hoe zijn
deze verdeeld? Ook hier is gevraagd naar een accurate schatting. We hebben van 51 van de
69 ve-aanbieders informatie verkregen, waardoor opnieuw grote voorzichtigheid is
geboden bij het trekken van conclusies.
Tabel 5.48 Opbouw kosten van kostprijs van één uur ve (n=51)
Personele kosten pedagogisch medewerkers (mbo-niveau)
Personele kosten pbm’er / coach vanuit Wet IKK en ve (hbo-niveau)
Opleiding en scholing personeel
Niet-groepsgebonden taakuren pedagogisch medewerkers
Activiteiten t.b.v. uitvoering ve
Ziektevervanging
Huisvesting
Overhead (organisatie, overleg gemeente e.d.)
Risico opslag
Overig

M (SD)
56% (17%)
9% (9%)
6% (4%)
6% (5%)
5% (8%)
4% (2%)
10% (7%)
6% (6%)
2% (2%)
7% (19%)

Het grootste deel van de kosten van de kostprijs van één uur ve bestaat uit de personele
kosten van de pedagogisch medewerkers (56%), gevolgd door de huisvestingskosten (10%)
en de personele kosten van de inzet van pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (9%).
Alle overige kostenposten bevinden zich op en rond de vijf procent. Omdat de aantallen veaanbieders vrij klein zijn, heeft het geen zin om nadere uitsplitsingen te maken naar
gemeentegrootte, omvang en type kinderopvangorganisatie.

5.5

Overige subsidie voor ve-aanbieders

Naast de subsidie voor het aanbieden van ve aan doelgroeppeuters en eventueel voor de
inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve volgens een urennorm kunnen
gemeenten mogelijk nog andere vormen van subsidie verstrekken voor aanvullende
maatregelen en activiteiten die het perspectief op succesvolle schoolloopbanen van
doelgroepkinderen vergroten. Hierbij valt te denken aan het organiseren van aanbod voor
dreumesen en hun ouders, de inzet van ve-consulenten of een aanvullend aanbod voor
‘zorgpeuters’ met een extra ondersteuningsvraag.

Monitor Implementatie en besteding goab

99

Sardes en Oberon, 2021

Gemeenten
Apart van de eerder genoemde subsidies voor het organiseren van een ve-aanbod en/of
inzet van pedagogische beleidsmedewerker in de ve, zijn er mogelijk andere losse subsidies
die de gemeenten beschikbaar stellen voor ve-aanbieders. De gemeenten is gevraagd of zij
andere losse subsidies beschikbaar stellen voor ve-aanbieders en welke kosten zijn mee
berekend in de ve-subsidie. Extra formatie voor doorgaande lijn en warme overdracht en
professionalisering van de pedagogisch medewerkers wordt door de helft van de
gemeenten meegenomen in de ve-subsidie. Dit zijn ook de kostenposten die het minst door
de aanbieder zelf gedragen moeten worden. Alle andere activiteiten moeten de veaanbieders in meer dan de helft van de gemeenten zelf betalen. Verschillende andere
zaken zijn door grofweg één op de vier à vijf gemeenten verdisconteerd in de ve-subsidie.
Ook is voor bepaalde kostenposten steeds een groep gemeenten (5%-24%) die hiervoor
een losse subsidie heeft opzet. Aparte subsidie voor professionalisering van pedagogisch
medewerkers komt het meest voor (24%). In aanvulling op de gegeven voorbeelden
noemden gemeenten onder andere ondersteunende diensten zoals logopedie en de
voorleesexpres en extra scholing als kwaliteitsimpuls. Verder merkten verschillende
gemeenten op dat deze vraag niet van toepassing was op hun situatie.

Monitor Implementatie en besteding goab

100

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.49 Andere vormen van subsidie (n=199)
Aparte subsidie
van gemeente

Aanbod voor kinderen tot 2,5 jaar en/of hun
ouders (bijv. koffie-ochtend voor dreumes- of
ukkiegroep en hun ouders)
Extra uren ve-aanbod voor de doelgroeppeuters (bijv. doorlopend ve-aanbod tijdens
vakanties, extra ve-uren)
Inkopen van (lege) kindplaats(en) vanwege
lage bezettingsgraad
Extra formatie personeel (bijv. tijdelijk boven
formatieve derde pedagogisch medewerkers
op ve-groep, extra inzet uren t.b.v. overleg met
zorgprofessionals)
Extra formatie voor doorgaande lijn en warme
overdracht
Professionalisering van pedagogisch
medewerkers (bijv. vve-scholing, cursus
taalniveau 3F, training)
Aanstelling van ander type medewerkers (bijv.
ve-toeleiders, intermediairs ouderbetrokkenheid, zorgondersteuners, vve-coördinator)
Inhuren van externe professionals van buiten
de organisatie (bijv. hbo-coach, intern
begeleider vanuit basisonderwijs)
Aanvullende taken (bijv. ouders helpen bij
aanvragen kinderopvangtoeslag, werving en
toeleiding van doelgroeppeuters, afleggen van
huisbezoek aan ouders)
Extra activiteiten voor kinderen (bijv. uitjes,
feesten, museumbezoek)
Algemene tegemoetkoming in exploitatie van
(kleinschalige) peutervoorziening in
onrendabele wijken / kernen (bijv. ‘geen huur
hoeven betalen’)
Opstartsubsidie voor nieuwe ve-locaties
Anders, nl.

Aantal (%)
34 (17%)

Mee berekend in
ve-subsidie van
gemeente
Aantal (%)
52 (26%)

Moet veaanbieder zelf
betalen
Aantal (%)
113 (57%)

18 (9%)

47 (24%)

134 (67%)

10 (5%)

51 (26%)

138 (69%)

38 (19%)

55 (28%)

106 (53%)

23 (12%)

104 (52%)

72 (36%)

48 (24%)

98 (49%)

53 (27%)

42 (21%)

49 (25%)

108 (54%)

34 (17%)

31 (16%)

134 (67%)

36 (18%)

43 (22%)

120 (60%)

10 (5%)

21 (11%)

168 (84%)

37 (19%)

44 (22%)

118 (59%)

31 (16%)
55 (28%)

17 (9%)
24 (12%)

151 (76%)
120 (60%)

Er zijn nauwelijks of minieme verschillen tussen gemeenten in de drie onderscheiden goabbudgetgroepen. Wel valt op dat in de kleinere gemeenten (G-overig) ve-aanbieders vaker
zelf voor de kosten opdraaien.
Ve-aanbieders
Ontvangen de ve-aanbieders naast de eerdergenoemde subsidies voor het organiseren van
een ve-aanbod en/of inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers in de ve nog een andere
vorm van subsidie van de gemeente?

Monitor Implementatie en besteding goab

101

Sardes en Oberon, 2021

Tabel 5.50 Andere vormen van subsidie (n=200)
Aparte subsidie
van gemeente

Professionalisering van pedagogisch
medewerkers (bijv. vve-scholing, cursus
taalniveau 3F, training)
Extra formatie voor doorgaande lijn en warme
overdracht
Extra uren ve-aanbod voor de doelgroeppeuters (bijv. doorlopend ve-aanbod tijdens
vakanties, extra ve-uren)
Aanbod voor kinderen tot 2,5 jaar en/of hun
ouders (bijv. koffie-ochtend voor dreumes- of
ukkiegroep en hun ouders)
Extra formatie personeel (bijv. tijdelijk boven
formatieve derde pedagogisch medewerkers
op ve-groep, extra inzet uren t.b.v. overleg met
zorgprofessionals)
Inhuren van externe professionals van buiten
de organisatie (bijv. hbo-coach, intern
begeleider vanuit basisonderwijs)
Aanstelling van ander type medewerkers (bijv.
ve-toeleiders, intermediairs ouderbetrokkenheid, zorgondersteuners, vve-coördinator)
Opstartsubsidie voor nieuwe ve-locaties
Algemene tegemoetkoming in exploitatie van
(kleinschalige) peutervoorziening in
onrendabele wijken / kernen (bijv. ‘geen huur
hoeven betalen’)
Aanvullende taken (bijv. ouders helpen bij
aanvragen kinderopvangtoeslag, werving en
toeleiding van doelgroeppeuters, afleggen van
huisbezoek aan ouders)
Extra activiteiten voor kinderen (bijv. uitjes,
feesten, museumbezoek)
Inkopen van (lege) kindplaats(en) vanwege
lage bezettingsgraad
Anders, nl.

Aantal (%)
50 (25%)

Mee berekend in
ve-subsidie van
gemeente
Aantal (%)
82 (41%)

Moet veaanbieder zelf
betalen
Aantal (%)
68 (34%)

10 (6%)

79 (44%)

92 (51%)

33 (19%)

33 (19%)

105 (61%)

17 (9%)

47 (25%)

122 (66%)

23 (12%)

38 (20%)

126 (67%)

12 (7%)

30 (17%)

139 (77%)

8 (4%)

34 (19%)

138 (77%)

18 (11%)
13 (8%)

19 (12%)
21 (12%)

123 (77%)
135 (80%)

5 (3%)

25 (14%)

151 (83%)

4 (2%)

24 (13%)

157 (85%)

3 (2%)

17 (10%)

150 (88%)

8 (80%)

0 (0%)

2 (20%)

Over de hele linie blijkt dat ve-aanbieders in de grotere gemeenten, in de G40 maar vooral
in de G4, vaker (aparte) subsidie krijgen voor aanvullende activiteiten. Ve-aanbieders in de
overige gemeenten moeten eventueel extra activiteiten vaker zelf financieren.
Aspecten waarvoor ve-aanbieders aanvullende financiering krijgen (in de vorm van aparte
subsidie of verdiscontering in bestaande ve-subsidie), betreffen vooral professionalisering
van pedagogisch medewerkers (66%) en formatie voor het versterken van de doorgaande
lijn met het basisonderwijs (50%). Andere aspecten worden duidelijk minder vaak vanuit
gemeenten gefinancierd.

Monitor Implementatie en besteding goab

102

Sardes en Oberon, 2021

Ve-aanbieders die ‘anders’ hebben ingevuld, zeggen bijvoorbeeld dat ze aparte subsidie
krijgen voor:
• Armoedebeleid,
• Voorleesochtenden,
• Ondersteuning van kwaliteit of ouderbetrokkenheid (incidentele subsidie),
• Middelen voor het VVE Thuis-programma,
• Verkleining van groepen bij 100% bezetting doelgroeppeuters,
• Compensatie Sociaal Plan (EJU) en inschalingscompensatie van overgenomen
medewerkers die komen vanuit cao Welzijn en bij ons ingeschaald zijn volgens cao
Kinderopvang.
Ve-aanbieders die bij ‘anders’ zeggen dat ze zelf ook aanvullende aspecten moeten
bekostigen, noemen als voorbeeld:
• Extra kosten vanwege voorzieningen in kleine kernen.

Monitor Implementatie en besteding goab

103

Sardes en Oberon, 2021

6. Conclusies en reflectie
In dit slothoofdstuk blikken we op hoofdlijnen terug op de belangrijkste resultaten, trekken
we enkele conclusies en reflecteren we op het geheel van de bevindingen.

De beleidsintensivering is (nagenoeg) afgerond
In de afgelopen beleidsperiode zijn gemeenten en ve-aanbieders actief geweest met het
uitbreiden van het ve-aanbod in uren. De bedoeling hiervan is dat doelgroeppeuters zo een
betere start in het basisonderwijs kunnen maken. Sinds de wettelijke invoeringsdatum van
1 augustus 2020 kunnen doelgroeppeuters tussen 2,5 en 4 jaar (minimaal) 960 uur ve
afnemen in kinderdagopvang en/of (kortdurende) peuteropvang. In de beleidsperiode
hiervoor was dat zo’n 600 uur. Bij de eerste meting (najaar 2019) moest een flink aantal
gemeenten en ve-aanbieders de urenuitbreiding nog effectueren23, maar nu is dit zo
ongeveer overal de praktijk.
Het uitgebreide ve-aanbod wordt door gemeenten vormgegeven in kinderdagopvang en
(kortdurende) peuteropvang. Er zijn diverse uitvoeringsvarianten, met variatie naar aantal
en lengte van de dagdelen per week en aantal weken per jaar, passend bij de lokale
situatie. Er zijn in een deel van de gemeenten ook varianten waarbij doelgroeppeuters op
jongere leeftijd kunnen beginnen met ve en meer uren kunnen krijgen dan wettelijk
verplicht.
De urenuitbreiding is een ingrijpende beleidsoperatie geweest voor gemeenten en veaanbieders, met aanpassingen in subsidieregelingen en ouderbijdragen, veranderingen in
ve-locaties, economische bedrijfsvoering, contracten met ouders, openingstijden,
arbeidsomstandigheden, werktijden en -roosters voor pedagogisch medewerkers en
natuurlijk ook consequenties voor reguliere en doelgroeppeuters en hun ouders. In de
rapportage over de eerste meting van en ook de flankerende publicatie Goede
praktijkvoorbeelden van 960 uur voorschoolse educatie24 is hier destijds uitvoerig bij
stilgestaan.
De urenuitbreiding is volgens de meeste gemeenten en ve-aanbieders vrij goed verlopen.
Grotere gemeenten zijn iets positiever over de invoering ervan dan kleinere gemeenten,
maar bij de ve-aanbieders zien we juist het omgekeerde: de ve-aanbieders in grotere
gemeenten zijn iets minder positief over het proces dan de ve-aanbieders in kleinere
gemeenten. Het is lastig hiervoor een duidelijke verklaring te geven.
Het merendeel van de gemeenten en ve-aanbieders heeft geen verschil waargenomen in
de (on)bedoelde effecten van de urenuitbreiding en steeds een kleine groep ziet wel een
toename of afname op een aspect.
Zowel gemeenten als ve-aanbieder vinden dat de ontwikkeling van doelgroeppeuters met
de extra ve-uren is versterkt. De ve-aanbieders lijken wat meer onbedoelde gevolgen waar
te nemen dan de gemeenten. Zo ervaren zij dat de uitvoeringskosten van ve zijn gestegen
en dat de uitvoerbaarheid van het ve-aanbod complexer is geworden. Ook is het goed om
23 Jepma, IJ., Donkers, E. & Geus, W. de, Langenberg, K. van den, m.m.v. A. Suijkerbuijk (2020). Monitor Implementatie en

besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Meting 1: voortgang, vormgeving en effecten van de invoering van 960
uur voorschoolse educatie. Utrecht: Sardes/Oberon.
24 Jepma, IJ., Donkers, E., Heerdink, H., Geus, W. de & Ketelaar, A. (2020). Goede praktijkvoorbeelden van 960 uur
voorschoolse educatie. Bijlage bij Monitor implementatie en besteding GOAB. Utrecht: Sardes/Oberon.

Monitor Implementatie en besteding goab

104

Sardes en Oberon, 2021

te beseffen dat de urenuitbreiding vaak tot hogere kosten voor de (deels kwetsbare) ouders
van de doelgroeppeuters heeft geleid. Deze financiële drempel heeft er echter niet toe
geleid dat ouders in groten getale zijn gestopt met de deelname aan ve (non-bereik) of niet
alle beschikbare uren afnemen voor hun doelgroeppeuters (no show), maar in individuele
gevallen is dit wel van invloed geweest op de deelname aan ve.
Bij de eerste meting waren er bij de gemeenten en ve-aanbieders nog tamelijk veel zorgen
over de terugloop van doelgroeppeuters bij ve als gevolg van de hogere kosten en het
tekort aan geschikte pedagogisch beleidsmedewerkers (arbeidskrapte), maar dat lijkt
achteraf toch mee te vallen.

Gevolgen van corona voor start in het basisonderwijs
Als gevolg van de coronacrisis (pakweg maart 2020 – juli 2021) heeft de invoering van het
960 uursaanbod ve hier en daar vertraging opgelopen, maar nog belangrijker is dat een
flink deel van de lichting doelgroeppeuters die toen ve kreeg niet het volledige ve-aanbod
heeft kunnen afnemen. Immers, vanwege de coronamaatregelen moest de kinderdagopvang en (kortdurende) peuteropvang herhaaldelijk dicht en bij een besmetting op de
groep bleven kinderen mogelijk deels thuis. In gemeenten waar wel een ve-aanbod is
gecontinueerd is dit vaak een vorm van noodopvang geweest, dus niet een volledig veaanbod voor iedereen. Wat precies de consequenties hiervan zijn voor de cognitieve
(ontluikende taal- en reken-/denkontwikkeling) en niet-cognitieve (sociaal-emotionele en
psychomotorische) ontwikkeling van deze generatie doelgroeppeuters, zullen we
waarschijnlijk nooit helemaal kunnen achterhalen. Mogelijk geeft het EVENING-onderzoek
inzicht in de gevolgen van het niet optimaal kunnen profiteren van de urenuitbreiding.25
De consequenties van de coronacrisis verdienen aandacht van de basisscholen waar de
doelgroepkleuters binnenstromen. De middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs
(www.nponderwijs.nl) bieden mogelijkheden voor schoolbesturen en scholen om
interventies in te zetten die opgelopen leer- en/of ontwikkelvertraging bij deze kinderen
kunnen verhelpen. Aanbod en kwaliteit van de vroegschoolse educatie kan ermee versterkt
worden, zodat de doelgroepkinderen om wie het gaat weer snel zonder achterstanden
kunnen deelnemen aan het reguliere onderwijsprogramma. Gemeenten kunnen hun NPOmiddelen zo nodig aanwenden om schoolbesturen en scholen te ondersteunen bij het
tegemoetkomen aan de behoeften van de doelgroep.

Aandacht voor invoering van pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse
educatie
Wettelijk gezien moeten alle gemeenten en ve-aanbieders een pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve hebben gerealiseerd op 1 januari 2022. De pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve zal onder meer een bijdrage leveren aan het beleidsvoerend
vermogen van de ve-aanbieders en de professionele ontwikkeling van pedagogisch
medewerkers in de praktijk, bijvoorbeeld via video-interactie begeleiding en één-op-één
coaching. Alles bij elkaar zal de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve bijdragen aan de
algehele kwaliteitsverbetering van ve, zo is de veronderstelling.

25

Zie www.eveningonderzoek.nl. In dit longitudinale onderzoek wordt tussen 2019 en 2023 nagegaan of de urenuitbreiding
een positief effect heeft op de brede ontwikkeling van de doelgroeppeuters. EVEING wordt door een onderzoeksteam van de
Universiteit Utrecht en Sardes uitgevoerd.

Monitor Implementatie en besteding goab

105

Sardes en Oberon, 2021

Een aanzienlijk deel van de gemeenten en ve-aanbieders moet de invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve nog regelen (op basis van deze peiling mei/juni
2021), maar een even substantieel deel is al druk bezig met het treffen van de
voorbereidingen daartoe. De resultaten van de tweede meting van de Monitor
Implementatie en besteding goab 2019-2023 geven aan dat de invoering van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve in de kleinere gemeenten minder ver gevorderd is
dan in de grotere gemeenten. Gerichte acties en ondersteuning aan kleinere gemeenten en
haar ve-aanbieders vanuit het ondersteuningstraject gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (www.goab.eu) kunnen er voor zorgen dat werkelijk alle gemeenten en veaanbieders op tijd klaar zijn met de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve. De meeste gemeenten verwachten per 1 januari 2022 op alle ve-locaties te kunnen
voldoen aan de wettelijke eisen. In de derde meting (najaar 2021, een half jaar na de
tweede meting) van voorliggende monitor gaan we na of de gemeenten en ve-aanbieders
op schema liggen.

Budgettaire ruimte verschilt voor toegankelijk en goed ve-aanbod
De financiën die gemeenten krijgen voor de uitvoering van goab en daarmee dus ook ve
verschillen van gemeente tot gemeente. De uitvoering van ve legt een wisselend beslag op
de middelen, waardoor er variëteit is in wat er verder nog kan. Een deel van de gemeenten
bekostigt ook andere maatregelen als schakelklassen en zomerscholen voor het voorkomen
en tegengaan van risico’s op onderwijsachterstanden. Er zijn gemeenten die een smallere
dan wel een bredere vorm van goab voeren, passend bij de beleidsvrijheid die gemeenten
krijgen van de overheid. Tegelijk verschilt het per gemeente of en zo ja, in welke mate ze
andere middelen (eigen middelen uit het Gemeentefonds en/of Asschermiddelen) inzetten
voor de uitvoering van het goab en ve. Daarmee is het budgettaire kader in elke gemeente
anders. In de grotere gemeenten lijken de financiële condities voor goab en ve beter dan in
de kleinere gemeenten, ondanks de verandering in goab-bekostigingssystematiek die
vooral ten goede is gekomen aan de kleinere gemeenten buiten de G4 en G40.
Dit heeft consequenties voor de doelgroeppeuters en hun ouders. Daar waar meer budget
beschikbaar is, kunnen doelgroeppeuters bijvoorbeeld eerder starten met ve of meer uren
deelnemen aan ve dan wettelijk vereist. Ook zijn er dan betere mogelijkheden om de
kosten van de deelname van doelgroeppeuters aan ve voor de ouders te beperken. Diverse
budgettaire kaders kunnen ook consequenties hebben voor de ve-aanbieders. Een deel van
de ve-aanbieders is kritisch op het budget dat zij van hun gemeente ontvangen voor het
arrangeren van een adequaat ve-aanbod voor doelgroeppeuters. Hoewel gemeenten
doorgaans vinden dat ze een toereikend goab-budget krijgen van het Rijk, zijn de veaanbieders minder tevreden met het ve-budget dat zij op hun beurt ontvangen van
gemeenten. Tegen deze achtergrond is het te begrijpen dat een flink aantal ve-aanbieders
het noodzakelijk vindt – buiten de financiering van de gemeente om – eigen financiële
middelen aan te wenden voor het verzorgen van een ve-aanbod. Impliciet wordt daarmee
gezegd dat ze niet uitkomen met het budget van de gemeente. Gemeenten hanteren ook
een uurtarief voor ve dat gemiddeld genomen € 0,65 lager is (€ 9,85 versus € 10,50) dan de
opgegeven kostprijs voor ve door de ve-aanbieders. Daarbij moet opgemerkt worden de
uurprijs waar gemeenten mee rekenen vaak inclusief alle kosten is, maar dat gemeenten
soms ook met aparte subsidies los van de uurprijs werken, vooral voor de
professionalisering van personeel.

Monitor Implementatie en besteding goab

106

Sardes en Oberon, 2021

Het bieden van ve aan doelgroeppeuters vraagt dus van een deel van de ve-aanbieders een
eigen investering, want de kosten worden niet volledig gedekt door de gemeente. Dit roept
de vraag op in hoeverre dit een wenselijke situatie is. Als het organiseren van een veaanbod voor doelgroeppeuters ten koste kan gaan van de algehele bedrijfsvoering en/of de
winst van de organisatie, dan is de duurzaamheid van het ve-aanbod kwetsbaar. Het kan
eraan bijdragen dat kinderopvangorganisaties (willen) stoppen met het aanbieden van ve of
dat andere kinderopvangorganisaties niet bereid zijn om met ve te beginnen, ook al vraagt
de samenstelling van de wijk, (dorps)kern en/of buurt daar om. Structurele, stabiele en
toereikende financiering van ve is voor ve-aanbieders een belangrijke voorwaarde voor een
toegankelijk en goed ve-aanbod, en is idealiter minder afhankelijk van keuzen van
gemeenten.

Monitor Implementatie en besteding goab

107

Sardes en Oberon, 2021

Colofon
Titel
Auteur
Datum
Project

Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
IJsbrand Jepma & Ruben van Esch, m.m.v. Ellen Donkers (Sardes), Wendy de Geus &
Tessa Schuurman (Oberon)
25-11-2021
Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(TR1700)

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht (NL)
T+31(0)30 23 26 200
www.sardes.nl

© Sardes 2021
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere
wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht
Lange Viestraat 371
3511 BK Utrecht
(030) 232 62 00
@ secretariaat@sardes.nl
www.sardes.nl
@SardesUtrecht
facebook.com/sardesBV