Rapport berekeningen transitie-effecten van enkele
voorbeeldfondsen
Bijlage bij Kamerbrief evenwichtige transitie

Dit rapport bevat transitieberekeningen die door enkele pensioenfondsen zijn gemaakt op verzoek
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

1

Aanleiding
De Kamer heeft in het wetgevingsoverleg over het wetsvoorstel toekomst pensioenen op 15
september vragen gesteld over de impact van het invaren bij enkele echte pensioenfondsen en de
verwachte gevolgen voor de deelnemers bij een dekkingsgraad om en nabij de 100%. Hierbij werd
gevraagd wat deze deelnemers in deze situatie naar verwachting op hun uniform pensioenoverzicht
(upo) krijgen te zien.
Beschrijving aannames en varianten
Er zijn drie bestaande pensioenfondsen (A, B en C) bereid gevonden om hieraan mee te werken1.
Voor fonds A geldt dat de naar de voorziening pensioenverplichtingen (vpv) gewogen leeftijd op het
moment van invaren 60 jaar bedraagt. Voor fonds B is dat 63 jaar en voor fonds C is dat ook 60
jaar. Fondsen A, B en C zijn qua populatie (met name in leeftijden) redelijk vergelijkbaar. Om meer
zicht te krijgen op de impact van verschillen in deelnemersbestand tussen pensioenfondsen bij het
invaren is er daarom gekozen om voor fonds C twee aanvullende varianten door te rekenen, fonds
D’ met een jonge populatie en fonds E’ met een verouderde populatie. Fondsen D’ en E’ worden op
gelijke wijze en met gelijke aannames als fonds C doorgerekend. De vpv gewogen leeftijd op het
moment van invaren is voor fonds D’ 50 jaar en voor fonds E’ 70 jaar. De berekeningen zijn
uitgevoerd door twee pensioenuitvoerders en Ortec.
In de berekeningen hanteren de verschillende fondsen dezelfde economische aannames (URMscenario-set van 30 juni 2022) en voor de nieuwe regeling een projectierendement dat gelijk is aan
de rentetermijnstructuur (er wordt dus geen op- of afslag gehanteerd). De solidariteitsreserve in
de nieuwe regeling wordt ingezet om nominale verlagingen in de uitkeringsfase te voorkomen. Er
wordt gewerkt met realistische, fondsspecifieke eigenschappen, zowel voor de huidige
uitkeringsregeling (conform huidig financieel toetsingskader) als voor de nieuwe solidaire
premieregeling conform de wet toekomst pensioenen, inclusief de solidariteitsreserve die daarvan
deel uitmaakt. Ook bij de werkelijke transitieberekeningen zullen fondsen uitgaan van een
fondsspecifieke invulling.
Door de fondsen zijn de effecten van vier specifieke varianten doorgerekend:
1. Dekkingsgraad bij invaren = 100%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt voor vullen van MVEV en
solidariteitsreserve.
2. Dekkingsgraad bij invaren = 100%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt voor vullen MVEV,
vermogensverschuiving van actieven/slapers naar gepensioneerden (om ervoor te zorgen dat
de reeds ingegane uitkeringen op niveau blijven) en vullen van de solidariteitsreserve.
3. Dekkingsgraad bij invaren = 110%. Daarvan wordt 10%-punt gebruikt voor vullen van MVEV
en solidariteitsreserve.
4. Dekkingsgraad bij invaren = 110%. Daarvan wordt 5%-punt gebruikt voor vullen van MVEV en
solidariteitsreserve en 5%-punt voor het aanvullen van de persoonlijke vermogens.
Dit zijn vier verschillende mogelijke invullingen van het invaarbesluit, gegeven een bepaalde
dekkingsgraad op het moment van invaren en gegeven de invaardoelstellingen die sociale partners
hebben. Uiteraard geldt hierbij dat sociale partners en fondsbestuurders in de praktijk ook ruimte
hebben voor andere keuzes, zoals bijvoorbeeld het vullen van een compensatiedepot voor de
afschaffing van de doorsneesystematiek. Wel bieden deze vier varianten inzicht in de mogelijke
transitie-effecten bij invaren met lagere dekkingsgraden.
Door de betreffende fondsen zijn twee effecten in beeld gebracht. In de eerste plaats betreft dat de
impact op het verwachte pensioen op pensioendatum, zoals dat jaarlijks aan de deelnemers wordt
gecommuniceerd via het upo. In het wetsvoorstel is opgenomen dat pensioenuitvoerders verplicht
zijn om alle deelnemers te informeren over het verwachte pensioen op pensioendatum voor en na
de transitie (upo voor – upo na). In deze analyse wordt gekeken naar vijf maatmensen: een 25jarige, 45-jarige en 57-jarige, 65-jarige en 67-jarige maatmens, waarbij – conform de wettelijke

De fondsen zijn geanonimiseerd, omdat bij het invaren aannames zijn gebruikt, die niet door sociale partners
zijn besloten. Daarnaast is er dan een nieuw voorgeschreven scenario-set. Bij invaren zullen de werkelijke
cijfers daarom afwijken van hetgeen hier wordt getoond.
1

2

communicatievoorschriften2, drie scenario’s in beeld zijn gebracht (verwacht, goed weer en slecht
weer).
Naast deze zogenoemde upo-bedragen is ook in beeld gebracht hoeveel pensioen
de verschillende maatmensen kunnen verwachten in de nieuwe regeling, afgezet tegen de huidige
regeling, als wordt gekeken naar de gewogen gemiddelde pensioenuitkering. Hierbij wordt dus niet
enkel naar het verwachte pensioen op pensioendatum gekeken, maar naar de verandering in de
gemiddelde pensioenuitkering gedurende de gehele periode van pensionering. Daarmee sluit deze
maatstaf aan bij de berekeningen die eerder zijn uitgevoerd door DNB en in 2020 door 13
pensioenfondsen. Ook hierbij zijn per maatmens drie scenario’s doorgerekend.
Inzichten
Uit de doorrekeningen van de verschillende fondsen blijkt dat bij invaren bij zowel 100% als 110%
dekkingsgraad de pensioenen van de gepensioneerden maatmensen ten opzichte van de
verwachtingen onder het ftk vrijwel gelijk blijven of iets zullen stijgen. Deze stijging is zeker het
geval in variant 2 waarbij de verwachting is dat alle uitkeringen stijgen. In deze variant wordt
immers afgedwongen dat de reeds ingegane pensioenuitkering voor invaren en na invaren gelijk is.
Daarbij geldt wel dat deze stijging wordt bereikt door de solidariteitsreserve minder te vullen,
waardoor eventuele pensioenverlagingen in de toekomst minder door de solidariteitsreserve
kunnen worden opgevangen en daarmee vaker kunnen voorkomen. Dat is met name het geval in
het oudere fonds (E'), waar als gevolg van de keuze om reeds ingegane pensioenuitkeringen te
ontzien bij aanvang nauwelijks geld voor de solidariteitsreserve resteert.
Bij een hogere dekkingsgraad (110% dekkingsgraad in plaats van 100% dekkingsgraad) is het
beeld voor gepensioneerden vrijwel gelijk, indien de volledige buffer wordt gebruikt om de
solidariteitsreserve te vullen. Indien een deel van de buffer direct wordt toebedeeld aan de
deelnemers (variant 4) dan leidt dit naar verwachting tot hogere uitkeringen in vergelijking met het
bestaande contract.
In het goedweerscenario zie je verder dat gepensioneerden in sommige gevallen een minder hoge
stijging in de nieuwe regeling kunnen verwachten. In de nieuwe regeling worden overrendementen
conform toedelingsregels verdeeld, waardoor oudere deelnemers minder risico lopen gedurende
hun uitkeringsperiode. In het huidige stelsel geldt dat in een goedweerscenario ook indexatieachterstanden worden ingehaald. Zeker wanneer de veronderstelde indexatieachterstanden groot
zijn, kan dit in het goedweerscenario impact hebben op de vergelijking.
Uit de berekeningen blijkt verder dat jongeren (25-jarige maatmens) in het verwachte scenario in
alle varianten (sterk) profiteren van de overgang naar het nieuwe contract. In het
goedweerscenario kan het verschil ten opzichte van het huidige contract erg groot worden, omdat
in het nieuwe contract geen fiscale grens meer zit op de mate van pensioenverhogingen en omdat
met een constante premie is gerekend. Hierbij moet worden opgemerkt dat indien dergelijke
situaties (van langdurig aanhoudend hoge rendementen) zich voordoen, decentrale partijen
mogelijk aanpassingen zullen overwegen ten aanzien van de premiehoogte. Ook in het
slechtweerscenario zien we dat jongeren er bij de meerderheid van de fondsen op vooruitgaan. Of
en in welke mate dit effect optreedt, hangt samen met de achterliggende toedelingsregels van
beschermingsrendement en overrendement die per fonds zullen verschillen.
Voor de 45-jarige en 57-jarige maatmens is zichtbaar dat de verwachte uitkomsten in het nieuwe
stelsel relatief lager liggen dan bij de 25-jarige maatmens. Hierbij speelt onder meer dat deze
maatmensen de gevolgen ondervinden van de afschaffing van de doorsneesystematiek. Bij een van
de fondsen blijkt dat de 45- en 57-jarigen bij de huidige invulling er in pensioenverwachting iets op
achteruit gaan ten opzichte van ongewijzigde voortzetting van het huidige contract. Dat kan in de
praktijk aanleiding zijn voor decentrale partijen om daar bij de invulling van het invaarbesluit
2

Conform de wettelijke voorschriften voor de upo-berekening, wordt er voor actieven geen
carrièreontwikkeling verondersteld en wordt uitsluitend gekeken naar de hoogte van pensioen op
pensioendatum (en niet naar de ontwikkeling daarna). Voor gepensioneerden (in dit rapport: de 67-jarige)
wordt uitsluitend gekeken naar de hoogte van het pensioen over 10 jaar, dus de uitkering die zij op 77-jarige
leeftijd kunnen verwachten.

3

expliciet rekening mee te houden, bijvoorbeeld door het vullen van een compensatiedepot ten
behoeve van deze doelgroep. In het invaarbesluit dienen zij onder meer afspraken te maken over
de mate van compensatie voor afschaffing van de doorsneesystematiek.

4

Resultaten
Variant 1
De dekkingsgraad op het moment van invaren is 100%.
Bij het invaren wordt eerst de MVEV (ongeveer 1%-punt) afgezonderd.
Vervolgens wordt de standaardmethode3 toegepast om het resterende vermogen over de
persoonlijke vermogens te verdelen.
Van ieders vermogen wordt vervolgens ongeveer 4%-punt afgezonderd en in de
solidariteitsreserve gestort.
Tabel 1: Gewogen gemiddelde pensioenuitkering in variant 1
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar4

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

129

100

142

100

145

100

141

100

162

slecht weer

64

55

48

55

40

44

41

45

41

44

goed weer

106

347

100

464

159

602

162

514

156

754

verwachting

100

109

100

98

100

110

100

107

100

115

slecht weer

60

60

48

54

45

46

45

49

44

43

goed weer

106

220

105

196

143

277

149

245

138

355

verwachting

100

100

100

95

100

102

100

101

100

102

slecht weer

66

73

60

65

56

58

58

62

54

54

goed weer

109

145

113

142

138

181

144

168

132

204

verwachting

100

106

100

100

100

102

100

101

100

100

slecht weer

75

88

76

81

73

76

74

78

71

71

goed weer

111

133

115

127

130

140

132

134

127

144

verwachting

100

108

100

99

100

101

100

101

100

100

slecht weer

78

93

80

84

81

88

81

89

79

85

goed weer

110

132

114

120

124

120

125

119

121

120

Tabel 2: Upo uitkomsten in variant 1
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

3
4

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

148

100

154

100

157

100

153

100

172

slecht weer

65

56

56

57

44

46

44

46

46

44

goed weer

105

469

100

534

151

673

153

594

148

863

verwachting

100

110

100

100

100

111

100

107

100

114

slecht weer

71

61

60

55

53

47

53

50

52

44

goed weer

107

220

108

187

136

280

140

245

131

322

verwachting

100

100

100

104

100

106

100

102

100

106

slecht weer

78

79

82

74

73

61

73

63

70

56

goed weer

110

135

124

149

134

188

136

171

130

207

verwachting

100

99

100

99

100

101

100

100

100

102

slecht weer

86

94

98

88

96

80

95

81

97

78

goed weer

104

110

102

115

107

131

106

124

108

136

verwachting

100

109

100

101

100

102

100

103

100

101

slecht weer

75

93

82

87

78

89

79

90

76

87

goed weer

114

139

126

122

136

121

137

121

133

119

Met een uitsmeertermijn van 10 jaar.
Deze maatmensen zijn reeds gepensioneerd.

5

Variant 2
Net als in variant 1:
De dekkingsgraad op het moment van invaren is 100%.
Bij het invaren wordt eerst de MVEV (ongeveer 1%-punt) afgezonderd.
Vervolgens wordt de standaardmethode5 toegepast om het resterende vermogen over de
persoonlijke vermogens te verdelen.
Van ieders vermogen wordt vervolgens ongeveer 4%-punt afgezonderd.
Afwijkend ten opzichte van variant 1:
Van het afgezonderde vermogen (4%-punt) worden allereerst de persoonlijke vermogens
van de gepensioneerden aangevuld, zodanig dat voor alle gepensioneerden het persoonlijk
pensioenvermogen direct na het invaren precies gelijk is aan hun voorziening
pensioenverplichtingen (hierna: vpv)6. Op die wijze wordt afgedwongen dat de uitkering
van gepensioneerden direct na het invaren gelijk is aan de uitkering direct voor het
invaren.
De rest van het afgezonderde vermogen wordt in de solidariteitsreserve gestort.
Tabel 3: Gewogen gemiddelde pensioenuitkering in variant 2
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

127

100

140

100

145

100

141

100

152

slecht weer

64

54

48

55

40

44

41

44

41

44

goed weer

106

344

100

455

159

588

162

512

156

703

verwachting

100

108

100

97

100

110

100

107

100

113

slecht weer

60

59

48

53

45

46

45

49

44

43

goed weer

106

217

105

194

143

278

149

246

138

336

verwachting

100

100

100

94

100

102

100

101

100

102

slecht weer

66

73

60

65

56

58

58

62

54

53

goed weer

109

144

113

141

138

182

144

168

132

199

verwachting

100

106

100

99

100

102

100

101

100

100

slecht weer

75

88

76

80

73

76

74

78

71

69

goed weer

111

132

115

127

130

140

132

134

127

144

verwachting

100

112

100

104

100

106

100

106

100

105

slecht weer

78

96

80

88

81

92

81

94

79

83

goed weer

110

138

114

126

124

125

125

125

121

126

Tabel 4: upo uitkomsten in variant 2
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

147

100

152

100

157

100

153

100

167

slecht weer

65

56

56

56

44

46

44

46

46

44

goed weer

105

463

100

522

151

672

153

594

148

819

verwachting

100

109

100

99

100

111

100

107

100

115

slecht weer

71

60

60

55

53

47

53

50

52

44

goed weer

107

217

108

185

136

280

140

245

131

323

verwachting

100

100

100

104

100

106

100

102

100

107

slecht weer

78

79

82

74

73

61

73

63

70

56

goed weer

110

134

124

149

134

189

136

171

130

207

verwachting

100

99

100

99

100

101

100

100

100

102

slecht weer

86

94

98

87

96

80

95

81

97

78

goed weer

104

110

102

115

107

131

106

125

108

136

verwachting

100

114

100

106

100

107

100

107

100

107

slecht weer

75

96

82

91

78

93

79

95

76

82

goed weer

114

145

126

128

136

126

137

126

133

125

Met een uitsmeertermijn van 10 jaar.
Voorziening pensioenvermogen: de tegen de actuele marktrente verdisconteerde waarde van de
pensioenaanspraak in de huidige regeling.
5
6

6

Variant 3
-

-

De dekkingsgraad op het moment van invaren is 110%.
Bij het invaren wordt het dekkingsgraadoverschot van 10%-punt in zijn geheel gebruikt
voor het vullen van het MVEV (ongeveer 1%-punt) en de solidariteitsreserve (ongeveer
9%-punt).
Het overige fondsvermogen wordt gebruikt om de persoonlijke pensioenvermogens te
vullen, volgens de standaardmethode7.
Iedere deelnemer heeft direct na het invaren in zijn of haar persoonlijk pensioenvermogen
dus precies zijn of haar vpv8. Voor de gepensioneerden betekent dat derhalve dat hun
uitkering direct na het invaren gelijk is aan de uitkering direct voor het invaren.

Tabel 5: Gewogen gemiddelde pensioenuitkering in variant 3
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

132

100

147

100

153

100

140

100

174

slecht weer

64

56

49

56

41

44

41

45

43

45

goed weer

106

359

100

487

157

658

161

557

153

822

verwachting

100

114

100

102

100

110

100

106

100

129

slecht weer

62

62

51

55

46

46

46

48

46

43

goed weer

106

230

103

206

138

303

143

244

134

393

verwachting

100

103

100

96

100

101

100

99

100

107

slecht weer

70

75

62

66

58

58

59

61

57

53

goed weer

110

149

108

146

131

182

136

166

124

221

verwachting

100

107

100

100

100

100

100

100

100

102

slecht weer

81

89

77

82

74

75

74

78

72

71

goed weer

112

134

111

130

125

137

128

133

120

154

verwachting

100

108

100

100

100

100

100

101

100

99

slecht weer

81

92

81

85

81

87

81

89

79

84

goed weer

106

133

110

122

119

118

122

119

116

126

Tabel 6: upo uitkomsten in variant 3
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

verwachting

100

153

100

161

100

161

100

152

100

185

slecht weer

66

58

57

58

45

45

45

45

47

46

goed weer

105

481

100

567

149

718

152

595

146

928

verwachting

100

113

100

100

100

110

100

107

100

122

slecht weer

73

62

60

54

55

47

54

49

56

44

goed weer

107

226

102

191

132

281

136

244

127

348

verwachting

100

101

100

103

100

103

100

101

100

103

slecht weer

84

79

82

73

73

59

73

62

70

54

goed weer

110

136

116

149

126

184

128

169

119

200

verwachting

100

101

100

103

100

104

100

103

100

105

slecht weer

94

96

98

91

96

83

96

84

97

80

goed weer

105

113

103

120

110

134

109

128

111

140

verwachting

100

108

100

99

100

99

100

101

100

97

slecht weer

78

90

82

85

78

87

78

89

76

83

goed weer

107

138

117

120

127

117

130

119

122

114

Met een uitsmeertermijn van 10 jaar.
Voorziening pensioenvermogen: de tegen de actuele marktrente verdisconteerde waarde van de
pensioenaanspraak in de huidige regeling.
7
8

7

Variant 4
De dekkingsgraad op het moment van invaren is 110%.
Bij het invaren wordt 5% van de dekkingsgraad gebruikt voor het vullen van het MVEV
(ongeveer 1%-punt) en de solidariteitsreserve (ongeveer 4%-punt).
Het overige fondsvermogen wordt gebruikt om de persoonlijke pensioenvermogens te
vullen, volgens de standaardmethode9.
Iedere deelnemer heeft direct na het invaren in zijn of haar persoonlijk pensioenvermogen
dus een vermogen dat hoger is dan zijn of haar vpv10. Voor de gepensioneerden betekent
dat derhalve dat hun uitkering direct na het invaren hoger is dan de uitkering direct voor
het invaren.
Tabel 7: Gewogen gemiddelde pensioenuitkering in variant 4
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

verwachting

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

100

129

100

142

100

145

100

141

100

162

slecht weer

64

55

49

55

41

44

41

44

43

43

goed weer

106

349

100

465

157

609

161

522

153

776

verwachting

100

114

100

101

100

112

100

108

100

119

slecht weer

61

62

51

55

46

46

46

49

46

43

goed weer

105

232

103

205

138

286

143

252

134

374

verwachting

100

106

100

98

100

105

100

104

100

106

slecht weer

68

77

62

68

58

60

59

63

57

55

goed weer

106

154

108

148

131

188

136

174

124

210

verwachting

100

111

100

104

100

105

100

105

100

104

slecht weer

78

92

77

84

74

79

74

81

72

73

goed weer

107

140

111

132

125

144

128

140

120

148

verwachting

100

113

100

103

100

104

100

105

100

103

slecht weer

81

96

81

88

81

91

81

93

79

87

goed weer

106

138

110

126

119

124

122

124

116

124

Tabel 8: upo uitkomsten in variant 4
Fonds A
25jaar
45jaar
57jaar
65jaar
67jaar

verwachting

Fonds B

Fonds C

Fonds D’

Fonds E’

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

huidig

nieuw

100

148

100

154

100

157

100

153

100

174

slecht weer

66

56

57

56

45

45

45

46

47

44

goed weer

105

471

100

536

149

684

152

601

146

887

verwachting

100

114

100

100

100

113

100

110

100

119

slecht weer

71

62

60

55

55

48

54

50

56

44

goed weer

105

229

102

189

132

290

136

252

127

337

verwachting

100

104

100

106

100

108

100

106

100

108

slecht weer

81

82

82

75

73

62

73

65

70

57

goed weer

106

141

116

152

126

193

128

177

119

210

verwachting

100

106

100

108

100

109

100

108

100

111

slecht weer

92

101

98

95

96

86

96

88

97

84

goed weer

102

117

103

125

110

141

109

135

111

148

verwachting

100

113

100

102

100

104

100

105

100

102

slecht weer

78

94

82

88

78

90

78

93

76

87

goed weer

107

143

117

124

127

122

130

124

122

119

Met een uitsmeertermijn van 10 jaar.
Voorziening pensioenvermogen: de tegen de actuele marktrente verdisconteerde waarde van de
pensioenaanspraak in de huidige regeling.
9

10

8