Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 33

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VERKEER EN WATERSTAAT EN
VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2010
Graag informeren wij u over de afspraken die onlangs zijn gemaakt over
het intensiveren van civiel-militaire samenwerking op het gebied van Air
Traffic Management (ATM). In de periode van augustus tot en met
december 2009 is onder onze verantwoordelijkheid, in nauwe samenwerking met de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en het Maastricht
Upper Area Control Center (MUAC), een studie verricht naar kansrijke
samenwerkingsvormen op dit gebied.
Civiel-militaire samenwerking in Europees perspectief
Civiel-militaire samenwerking vervult een sleutelrol in de verwezenlijking
van de Single European Sky (SES) en het Functional Airspace Block
Europe Central (FABEC). De toekomstige toegankelijkheid van het
Nederlandse luchtruim is zeer afhankelijk van de intensivering van
civiel-militaire samenwerking, ook met de omringende landen. Deze moet
ervoor zorgen dat het luchtruim beter wordt ingedeeld en de luchtverkeersleidingsorganisaties meer gaan samenwerken. Gezien het grote
strategische en internationale belang wil Nederland hierin vooroplopen.
Het belang voor Nederland voor de totstandkoming van FABEC ligt in een
grensoverschrijdende benadering van het luchtruim. Nederland heeft een
klein, maar zeer druk bevlogen luchtruim en bovendien een van Europa’s
grootste mainports. Voorts is voldoende militaire oefenruimte voor
Defensie van belang om nu en in de toekomst goed voorbereid te zijn op
de door de politiek opgedragen taken. De luchthaven Schiphol is voor zijn
succes afhankelijk van een optimale luchtzijdige bereikbaarheid, een
geavanceerde luchtverkeersleiding met een zeer hoge piekuurcapaciteit,
een grote mate van betrouwbaarheid en een minimale belasting van
omgeving en milieu.

kst-31936-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 33

1

JAS2020 en Luchtvaartnota
In februari 2008 hebben wij u (kamerstuk 29665, nr.81) geïnformeerd over
de JAS2020 studie waarin het Rijk duidelijk heeft gemaakt wat de inzet is
ten aanzien van civiel-militaire samenwerking en wat deze samenwerking
kan betekenen voor de toekomst van het Nederlandse ATM- systeem.
Daaropvolgend hebben wij in mei 2009 in een breder perspectief de inzet
en ambitie van het kabinet op de Nederlandse luchtvaart verwoord in de
Luchtvaartnota. In de Luchtvaartnota zijn concrete stappen aangekondigd
waarmee de indeling en het gebruik van het Nederlandse luchtruim en het
ATM- concept worden aangepast. Dit gebeurt aansluitend en waar
mogelijk vooruitlopend op bovengenoemde Europese ontwikkelingen.
Afspraken VenW-Defensie intensiveren civiel-militaire samenwerking
In het licht van bovenstaande zijn wij voortvarend begonnen met de
uitwerking van onze ambitie in de Luchtvaartnota. In het najaar van 2009
is een studie verricht naar kansrijke initiatieven om de civiel-militaire
samenwerking op het gebied van ATM te intensiveren. De uitkomsten van
deze studie onderschrijven de eerdere bevindingen uit de JAS2020 studie.
Op basis van deze studie hebben wij afspraken gemaakt over de
uitwerking van onze gezamenlijke ambities en doelstellingen uit de
Luchtvaartnota. Deze afspraken stroken met de Nederlandse en Europese
doelstellingen op het gebied van ATM ten aanzien van capaciteit,
veiligheid, kostenreductie en duurzaamheid. Daarbij hebben we een
gezamenlijke doelstelling geformuleerd om te komen tot een efficiënt,
flexibel en kosteneffectief gebruik van het Nederlandse luchtruim. Graag
lichten wij de belangrijkste afspraken hieronder toe.
Flexibel en dynamisch gebruik van het Nederlandse luchtruim
De noodzaak te komen tot een verbetering van het gebruik van het
Nederlandse luchtruim wordt versterkt door de toenemende schaarste in
het luchtruim voor alle gewenste functies. Door een flexibel gebruik van
het luchtruim kan het beter worden benut. Voor de luchtzijdige bereikbaarheid van Nederland en voldoende militaire oefengebieden is
samenwerking in het luchtruimbeheer essentieel. Om die reden is in 2007
begonnen met de oprichting van een gezamenlijk civiel-militaire Airspace
Flow Management Unit (AFMU) op Schiphol-Oost bij LVNL. In deze
gezamenlijke unit worden door LVNL, MUAC en Defensie vraag en aanbod
van de verschillende luchtruimgebruikers zo goed mogelijk op elkaar
afgestemd. Daarmee voldoet Nederland aan het in de SES-regelgeving
voorgeschreven flexibele gebruik van het luchtruim. Dit versterkt de
concurrentiepositie en de netwerkkwaliteit van de luchthaven Schiphol en
het waarborgt de beschikbaarheid van voldoende militaire oefenruimte.
Met de gemaakte afspraken zal de AFMU halverwege 2010 volledig
operationeel zijn en verdere resultaten kunnen boeken. In de periode
daarna zal dit proces worden geprofessionaliseerd om de benutting van
het luchtruim verder te optimaliseren.
Herindeling Luchtruim
Zoals wij in de Luchtvaartnota hebben aangekondigd werken wij in het
licht van het bovenstaande ook in internationaal verband samen in het
FABEC. Een belangrijke stap is de totstandkoming van een grensoverschrijdend militair oefengebied voor Nederland en Duitsland nabij Twente
(Cross Border Training Area Land). Dit oefengebied is voor Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 33

2

belangrijk omdat het creëren van een extra aan- en afvoerroute voor
Schiphol in zuidoostelijke richting hierdoor mogelijk wordt en de
beschikbaarheid van voldoende militaire oefenruimte hiermee gewaarborgd blijft. In de voorbereiding op de totstandkoming van het oefengebied hebben Nederland en Duitsland een belangrijke eerste stap gezet
met de inwerkingtreding van het Amsterdam RUhr FRAnkfurt (AMRUFRA)
project. Daarover heeft de minister van Verkeer en Waterstaat u per brief
van 3 maart 2010 geïnformeerd.
Gezamenlijk luchtruim en procedureontwerp
De werkzaamheden van betrokken partijen aan het ontwerp en procedures
worden geïntensiveerd om een integrale benadering en een doelmatige
besteding van middelen te bevorderen. Daarbij zal ook de procedure om
tot luchtruimwijziging te komen worden herzien.
Governance: beleid en toezicht
In overeenstemming met het JAS2020-rapport achten wij een intensievere
samenwerking op de terreinen beleid en toezicht van groot belang.
Aansluitend bij de Single European Sky-regelgeving zal in 2010 de
totstandkoming van de Joint National Supervisory Authority (NSA)
versneld worden opgepakt. Ook zal een analyse worden gemaakt van de
verdeling van governance-, beleid- en toezichttaken in de diverse
ATM-organisaties. Op basis van die analyse zullen wij concrete
voorstellen doen om de taakverdeling effectiever en doelmatiger in te
richten.
Gezamenlijke radar, navigatie en communicatie-infrastructuur
Ook zijn nadere afspraken gemaakt over het intensiveren van civielmilitaire samenwerking op het gebied van radar, navigatie en
communicatie-infrastructuur. Hiervoor wordt een nationaal surveillanceplan opgesteld zodat Nederland voldoet aan de richtlijnen van
Eurocontrol voor radardekking. Hierbij wordt rekening gehouden met de
nationale ambitie betreffende de intensivering van windenergie en zal
aansluiting worden gezocht bij de interdepartementale projectgroep
Hoogbouw, Windenergie en Radar.
Optimaliseren Luchtverkeersdienstverlening
OAT proef MUAC
Uit het JAS2020-rapport kwam naar voren dat de LVNL, MUAC en
Defensie momenteel beperkt gebruik maken van elkaars systemen. Vanaf
13 januari 2010 is een proef gestart waarbij gedurende een jaar in de
avonduren en weekenden het militaire luchtverkeer wordt afgehandeld
door luchtverkeersleiders in het MUAC. Eind 2010 wordt de proef
geëvalueerd. Dan wordt bezien of de proef uitgebreid kan worden en of
afspraken kunnen worden gemaakt met een blijvend karakter. Daarbij
wordt bijvoorbeeld gekeken naar de uitbreiding van het aantal uren buiten
de weekenden en avonduren en naar de participatie van de Luchtverkeersleiding Nederland.
Vervanging luchtverkeersleidingsysteem Nieuw Millingen
Het Ministerie van Defensie heeft het voornemen over te gaan tot
verwerving van een nieuw luchtverkeersleidingssysteem op Air Operations Control Station Nieuw Milligen. Bij deze vervanging wordt naast de
toename van doeltreffendheid en doelmatigheid ook de verbetering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 33

3

de interoperabiliteit in ogenschouw genomen. Hierbij zal worden
samengewerkt met het MUAC. Dit nieuwe systeem zal midden 2012
operationeel moeten zijn.
Gezamenlijk training en opleiding Luchtverkeersleiding
Het gezamenlijk organiseren van trainingen en opleidingen legt een
belangrijke basis voor civiel-militaire samenwerking en kan daarnaast
leiden tot kostenbesparingen. Hierin liggen mogelijk kansen voor een
gezamenlijke basisopleiding luchtverkeersleiding en voor het gezamenlijke gebruik van een simulator en trainingsfaciliteiten. Om die reden
hebben we de Luchtverkeersleiding Nederland en het Commando
Luchtstrijdkrachten gevraagd een verkenning te verrichten naar de
mogelijkheden op deze terreinen. Daarbij zal worden bezien hoe deze
samenwerking zich verhoudt tot de ontwikkelingen in internationaal
verband (FABEC).
Een nieuw Nederlands ATM-concept
Veel van de bovengenoemde afspraken zien wij als maatregelen die
zondermeer leiden tot de verbetering van de civiel-militaire samenwerking
op het gebied van ATM. Echter, ontwikkelingen in SES en FABEC en de
actieve betrokkenheid van Nederland bij de totstandkoming daarvan
vereisen een doorkijk naar de toekomst. De ontwikkeling van drie naar
twee luchtverkeersleidingcentra is een belangrijk uitgangspunt voor een
sterke positionering van Nederland in de totstandkoming van FABEC.
Zoals we in de Luchtvaartnota hebben aangekondigd achten we het
noodzakelijk dat een luchtverkeersleidingcentrum op Schiphol aanwezig
blijft. Daarnaast zullen we deze mogelijke stap nadrukkelijk bezien vanuit
een langetermijnperspectief met een sterke relatie tot de ontwikkeling van
verdergaande samenwerkingvormen in FABEC-verband. Tevens zullen wij
aandacht besteden aan de militaire aandachtspunten, zoals de relatie tot
de militaire luchtgevechtsleiding, overheidsaansturing en een militaire
uitzendbare ATM-capaciteit. In dat licht zullen wij samen met de LVNL en
het MUAC een belangrijke en fundamentele stap zetten in het vormgeven
en uitwerken van een nieuw Nederlands ATM- concept. De uitkomst van
dit proces zou een hernieuwde opzet van centra in nationaal verband of in
internationaal verband kunnen zijn. Internationale succesvoorbeelden van
civiel-militaire samenwerking zullen daarbij in beschouwing worden
genomen.
Vervolg
Inmiddels zijn wij met betrokken partijen voortvarend begonnen aan de
uitwerking van alle afspraken en hopen wij op korte termijn de eerste
resultaten te kunnen boeken. We zullen u periodiek informeren over de
voortgang van de gemaakte afspraken.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings
De minister van Defensie,
E. van Middelkoop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 33

4