TER BESLISSING
Datum
9 mei 2023

Aan

Minister
cc Staatssecretaris

Concept ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve
gebouwde omgeving

Onze referentie
IENW/BSK-2023/130283
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Bodem, Ruimte en
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Beslistermijn
15-05-2023
Bijlage(n)
7

Aanleiding
Eerder hebben we u geïnformeerd over het concept ruimtelijk afwegingskader
klimaatadaptieve gebouwde omgeving (hierna conceptkader).
Met deze nota vragen we uw akkoord om dit conceptkader met de provincies te
delen zodat het gebruikt kan worden voor de ruimtelijke arrangementen. Voorstel
is om dit te doen via bijgaande aanbiedingsbrief en mede namens Minister VRO.
Geadviseerd besluit
Advies is om het conceptkader naar provincies te sturen, en een afschrift naar de
Tweede Kamer te sturen.
Kernpunten
•
Het conceptkader is een uitwerking van een deel van de water en bodem
sturend brief.
•
Doel van het conceptkader is de ondersteuning van het regionale proces
om een bewuste afweging te maken over waar wordt gebouwd, gegeven
het water- en bodemsysteem en de risico’s vanuit wateroverlast,
overstromingen, bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid.
•
Het conceptkader wordt meegenomen door de provincies bij de ruimtelijke
puzzels in het kader van het programma NOVEX. Medeoverheden worden
gevraagd de water en bodem brief en dit conceptkader zoveel mogelijk toe
te passen om locatiekeuzes te evalueren, en lokale afwegingen en keuzes
te maken voor de inrichting en bouwwijze van nieuwbouwprojecten.
•
De uiteindelijke besluiten over ruimtelijke keuzes worden gemaakt door de
daarvoor bevoegde gezagen. Met de water en bodem brief en het (concept)
ruimtelijk afwegingskader geeft het Rijk hier duidelijkere kaders voor mee.
•
Het (concept) kader zal voor de meeste locaties niet een exacte duiding
kunnen geven over het wel of niet bouwen en onder welke voorwaarden.
Daarmee blijft een regionale analyse en afweging nodig.
•
Verdere mogelijke borging van het definitief ruimtelijk afwegingskader
wordt nog uitgewerkt.

Pagina 1 van 3

Krachtenveld
Het conceptkader is opgesteld in nauwe samenwerking met BZK. De balans
tussen water en bodem sturend enerzijds en het behouden van snelheid in de
woningbouwopgave anderzijds, heeft blijvend onze aandacht nodig.
Toelichting
Inhoud conceptkader
Het conceptkader bestaat uit een beslisboom, met een begeleidende tekst. Met
behulp van de beslisboom worden decentrale overheden in staat gesteld om
inzichtelijk te maken welke risico’s ten aanzien van waterveiligheid, wateroverlast,
bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid zich in bepaalde gebieden voordoen,
wat daarvan de omvang is, en wat het mogelijke handelingsperspectief is. De
beslisboom begeleidt de regionale overheden zo om bij de ruimtelijke puzzels op
basis van de structurerende keuzes (uit de water en bodem brief) keuzes te
maken.

Datum
9 mei 2023
Onze referentie
IENW/BSK-2023/130283
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Bodem, Ruimte en
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Aan
Minister (en Staatssecretaris
ter kennisname)
Bijlage(n)
7

Inhoud definitief kader
Vanuit het conceptkader werken we toe naar een definitief kader. Dit doen we
samen met de medeoverheden in een participatief proces. Omdat vele provincies
en waterschappen ook al met dit vraagstuk bezig zijn, en hiervoor ‘eigen’
analyses en tools hebben ontwikkeld, worden deze bij de verdere ontwikkeling
van het definitieve kader meegenomen.
Het definitieve kader zal in ieder geval de benodigde beslisinformatie bevatten om
goed afgewogen ruimtelijke keuzes te maken. De beslisinformatie wordt daarbij
digitaal ontsloten, en op een toegankelijke en duidelijke manier gepresenteerd.
Politieke context
IenW en BZK ontwikkelen het kader in lijn met de moties van de heer Grinwis
over water en bodem sturend1, kwantitatieve risicoprofielen2 en
levenscycluskosten3 voor potentiële woningbouwlocaties. De verdere ontwikkeling
van het kader wordt gedaan in samenwerking met BZK, zodat op een vroeg
moment de schuurpunten tussen water en bodem sturend en de
woningbouwagenda geïdentificeerd worden.
Financiële/juridische overwegingen
In de water en bodem sturend brief is uitgesproken dat het (concept)
richtinggevend kader gebruikt moet worden in de ruimtelijke puzzels, om zo in de
ruimtelijke arrangementen die per provincie worden afgesloten te borgen dat
water en bodem sturend wordt bij locatiekeuze, inrichting en ontwerp van
nieuwbouw. Dit geldt echter niet alleen voor de eerste ronde van ruimtelijke
puzzels, maar ook voor de toekomstige. Hoe de borging van het kader eruit gaat
zien, is onderdeel van verdere ontwikkelproces. De mogelijkheid van juridische
borging in een strengere watertoets wordt hiervoor in ieder geval verkend.
Communicatie
Op 19 april jl. is het kader in het gezamenlijke BO Water/VRO besproken.
Vooruitlopend op de komst van het definitieve kader, vragen we provincies bij het
maken van de ruimtelijke puzzels het conceptkader alvast toe te passen, zodat
1

Kamerstukken 32 847, nr. 780

2

Kamerstukken 27 615, nr. 574

3

Kamerstukken 27 625, nr. 575
Pagina 2 van 3

water en bodem sturend wordt bij de ruimtelijke keuzes voor nieuwe bebouwing.
De lessen en ervaringen die opgedaan worden bij het toepassen van het concept
kader worden gebruikt bij de verdere doorontwikkelingen en het opstellen van het
definitieve kader.
Voorgaande ontwikkelingen en alternatieven
Tijdens het schrijfproces van de water en bodem brief is een adviesrapport
opgeleverd, waarin de plaatsgebonden risico’s ten aanzien van waterveiligheid en
wateroverlast in beeld zijn gebracht. Hier heeft u eerder een toelichtende nota
over ontvangen en de rapporten zijn inmiddels gepubliceerd.
Informatie die niet openbaargemaakt kan worden
Niet van toepassing.

Datum
9 mei 2023
Onze referentie
IENW/BSK-2023/130283
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Bodem, Ruimte en
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Aan
Minister (en Staatssecretaris
ter kennisname)
Bijlage(n)
7

Bijlagen
Volgnummer

Naam

Informatie

2

Aanbiedingsbrief afschrift TK

De aanbiedingsbrief voor het
afschrift van het concept
ruimtelijk afwegingskader en
alle bijlagen naar de tweede
kamer

3

Concept ruimtelijk
afwegingskader

Het concept ruimtelijk
afwegingskader en toelichtende
tekst

4

Aanbiedingsbrief provincies
concept ruimtelijk
afwegingskader

De aanbiedingsbrief waarmee
het concept ruimtelijk
afwegingskader naar de
provincies verstuurd zal worden

5

Onderliggende beslisnota ter
besluitvorming

Onderliggende beslisnota van
begin 2023, deze wordt
meegestuurd vanuit actieve
openbaarmaking.

6

Boomdiagram

Beslisboom voor provincies

7

Processchema

Processchema voor toepassing
kader

8

Verhouding ruimtelijk
afwegingskader-landelijke
maatlat

Verhouding ruimtelijk
afwegingskader-landelijke
maatlat

Pagina 3 van 3

TER BESLISSING
Datum
8 maart 2023
Onze referentie

Aan

Minister
cc Staatssecretaris

Concept richtinggevend kader

IENW/BSK-2023/37077
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Waterveiligheid, Rivieren
en Zee
Klimaatadaptatie en Bestuur
Beslistermijn
13 maart 2023

Aanleiding
Eerder hebben we u geïnformeerd over het richtinggevend kader
nieuwbouwlocaties waaraan gewerkt wordt. Tijdens de staf-DGWB in januari
(minister) en februari (staatssecretaris) is met u besproken dat het concept kader
geen kaartmateriaal zal bevatten en nog ter besluitvorming aan u zal worden
voorgelegd, voordat het naar buiten wordt gebracht. Met deze nota vragen we uw
akkoord om dit concept kader ter afstemming voor te leggen aan de koepels, om
uiteindelijk te bespreken (minister) in een gezamenlijk BO Water/VRO met de
minister voor VRO en de koepels.
U (minister) heeft hierover op 15 maart een voorbereidend BWO met de minister
voor VRO in de agenda.
Geadviseerd besluit
Instemmen met:
1. Het na het BWO van 15 maart versturen van bijgaand concept
richtinggevend kader naar de koepelorganisaties, ter bespreking in een
gezamenlijk BO Water/VRO.
Kernpunten
Om water en bodem zo goed mogelijk sturend te laten zijn bij nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen (afspraak uit het coalitieakkoord) ontwikkelen IenW en BZK een
richtinggevend kader voor locatiekeuze voor nieuwbouw, in relatie tot het wateren bodemsysteem. Dit is een van de structurerende keuzes uit de water en
bodem sturend brief van 25 november 2022.1 Het versturen van een concept
kader ten behoeve van de ruimtelijke arrangementen, is toegezegd in de WBS
brief.
Er lopen op dit moment nog gesprekken met het ministerie van BZK over de
naam en de inhoud van het kader en de samenhang met de “Maatlat groene
klimaatadaptieve gebouwde omgeving”. Om een besluit te kunnen nemen op de
discussiepunten, en het vervolgproces voor het richtinggevend kader, en de
landelijke maatlat te bespreken met de minister voor VRO, is een BWO ingepland
(met minister IenW).
Om het concept richtinggevend kader te versturen naar de provincies, zodat het
toegepast kan worden bij de ruimtelijke puzzels, dient het inhoudelijk te worden
1 Waterbeleid | Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstukken 27625, nr. 592

Pagina 1 van 4

afgestemd met de koepels. Zodat er een brede steun is voor het concept kader,
en het toegelicht kan worden.
Inmiddels is een conceptkader gereed, zie de bijlage. Het concept richtinggevend
kader is gebaseerd op de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling
en drinkwaterbeschikbaarheid. Het dient gebruikt te worden om afgewogen
keuzes te maken, over hoe om te gaan met het plaatsgebonden risico op een
locatie, vanuit het water- en bodemsysteem.
Krachtenveld
Het conceptkader is opgesteld in nauwe samenwerking met BZK. De balans
tussen water en bodem sturend enerzijds en het behouden van snelheid in de
woningbouwopgave anderzijds, heeft blijvend onze aandacht nodig. Dit geldt
zeker voor projecten die nu al in ontwikkeling zijn.

Datum
8 maart 2023
Onze referentie
IENW/BSK-2023/37077
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Waterveiligheid, Rivieren
en Zee
Klimaatadaptatie en Bestuur
Aan
Minister

Eenheid kabinetsbeleid

Het voorstel is om een agenda te maken met een aantal onderwerpen om verder
uit te zoeken. Het gaat dan over de impact van het kader door de wijze van
borging, de eventuele meerkosten en de samenhang met de landelijke maatlat.
Dit zal verder op 15 maart aan de orde komen in het BWO met M VRO.
Toelichting
Inhoud concept richtinggevend kader
Het concept kader bestaat uit een beslisboom, met een begeleidende tekst. Met
behulp van de beslisboom worden decentrale overheden in staat gesteld om
inzichtelijk te maken welke risico’s ten aanzien van waterveiligheid, wateroverlast,
bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid zich in bepaalde gebieden voordoen,
wat daarvan de omvang is, en wat het mogelijke handelingsperspectief is. De
beslisboom begeleidt de regionale overheden zo om bij de ruimtelijke puzzels op
basis van de structurerende keuzes uit de water en bodem brief ruimtelijke
keuzes te maken.
Inhoud definitief richtinggevend kader
Vanuit het concept richtinggevend kader werken we dit jaar nog toe naar een
definitief richtinggevend kader. Dit doen we samen met de medeoverheden in een
participatief proces. De lessen en ervaringen die opgedaan worden bij het
Pagina 2 van 4

toepassen van het concept kader worden gebruikt bij de verdere
doorontwikkelingen en het opstellen van het definitieve kader. Omdat vele
provincies en waterschappen ook al met dit vraagstuk bezig zijn, en hiervoor
‘eigen’ analyses en tools hebben ontwikkeld, worden deze bij de verdere
ontwikkeling van het definitief kader meegenomen.
Het definitief richtinggevend kader zal in ieder geval de benodigde
beslisinformatie bevatten, om goed afgewogen ruimtelijke keuzes te maken. De
beslisinformatie wordt daarbij digitaal ontsloten, en op een toegankelijke en
duidelijke manier gepresenteerd.

Datum
8 maart 2023
Onze referentie
IENW/BSK-2023/37077
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Waterveiligheid, Rivieren
en Zee
Klimaatadaptatie en Bestuur
Aan
Minister

Relevant onderzoek Deltares
Deltares heeft een onderzoek uitgebracht op 13 februari jl. [2] over ruimtelijke
zonering gegeven het plaatsgebonden overstromingsrisico. Resultaat is een fors
alarmerender beeld dan de kaart die in opdracht van ons is ontwikkeld. Dit zou tot
vragen kunnen leiden van o.a. andere overheden, waterschappen en Tweede
Kamer. U heeft naar aanleiding van de eerdere nota over het richtinggevend
kader besloten op dit moment nog geen kaarten te delen. De systematiek van het
onderzoek van Deltares is grotendeels hetzelfde, maar er is een nogal bepalende
keuze gemaakt om de huidige waterveiligheids-/overlastsituatie te nemen als
uitgangspunt voor de kaart die als eerste werd gepubliceerd. Dat wil zeggen dat
men geen rekening houdt met de nog komende dijkversterkingen in het kader
van het HWBP die uiterlijk in 2050 de dijken op het niveau van de (nieuwe)
normen brengen. Dit roept een alarmerend beeld op over de huidige en
toekomstige veiligheid van het systeem dat niet terecht is. In een meer
gedetailleerde online rapportage, is dit verschil wel gemaakt, en is ook een kaart
van de situatie in 2050 te zien, waarop staat dat de risico’s afnemen. We zullen u
binnenkort een voorstel voorleggen hoe we verwarring hierover kunnen
voorkomen en onze kaarten als ondersteunend materiaal (visualisatie van de
beslisboom) ter beschikking kunnen stellen.
Richtinggevend kader in lijn met motie Grinwis
IenW en BZK ontwikkelen het richtinggevend kader nieuwbouwlocaties in lijn met
de moties van de heer Grinwis over water en bodem sturend2, kwantitatieve
risicoprofielen3 en levenscycluskosten4 voor potentiële woningbouwlocaties. De
verdere ontwikkeling van het richtinggevend kader wordt gedaan in
samenwerking met BZK, zodat op een vroeg moment de schuurpunten tussen
water en bodem sturend en de woningbouwagenda geïdentificeerd worden.
Uitvoering en gevolgen voor de maatschappij
Het water en bodem systeem in Nederland staat onder druk. Daarnaast krijgen
we als gevolg van klimaatverandering steeds vaker te maken met extreme
weersomstandigheden. Door nu te bouwen op de juiste plek zorgen we voor een
robuuster water en bodem systeem en bebouwing die beter bestand is tegen
extreme weersomstandigheden. Hiermee draagt het richtinggevend kader bij aan
het realiseren van een prettige, gezonde leefomgeving en voorkomen we grotere
uitgaven in de toekomst.

[2]
2
3
4

Overstromingsgevaar en de woningbouwopgave: ruimtelijke zonering? (h2owaternetwerk.nl)

Kamerstukken 32 847, nr. 780
Kamerstukken 27 615, nr. 574
Kamerstukken 27 625, nr. 575
Pagina 3 van 4

Voor de zomer van 2023 moet er een definitief voorstel voor een richtinggevend
kader liggen. I&W en BZK werken hier gezamenlijk aan. Het vaststellen van het
definitieve kader moet onderdeel zijn van de ruimtelijke arrangementen die in
2023 gesloten worden. Op die manier biedt het kader een handvat om de inbreng
van provincies aan te toetsen.
Borging van het richtinggevend kader
In de water en bodem sturend brief is uitgesproken dat het (concept)
richtinggevend kader gebruikt moet worden in de ruimtelijke puzzels, om zo in de
ruimtelijke arrangementen die per provincie worden afgesloten te borgen dat
water en bodem sturend wordt bij locatiekeuze, inrichting en ontwerp van
nieuwbouw. Dit geldt echter niet alleen voor de eerste ronde van ruimtelijke
puzzels, maar ook voor de toekomstige. Hoe de borging van het richtinggevend
kader eruit gaat zien, is onderdeel van verdere ontwikkelproces. De mogelijkheid
van juridische borging in een strengere watertoets wordt hiervoor in ieder geval
verkend.

Datum
8 maart 2023
Onze referentie
IENW/BSK-2023/37077
Opgesteld door
Bestuurskern
Dir.Waterveiligheid, Rivieren
en Zee
Klimaatadaptatie en Bestuur
Aan
Minister

Communicatie
Er wordt in overleg met stakeholders (provincies, waterschappen, gemeenten,
bouwsector) een plan van aanpak voor de communicatie over en uitrol van het
richtinggevend kader opgesteld.
Voorgaande ontwikkelingen en alternatieven
Tijdens het schrijfproces van de water en bodem brief is een adviesrapport
opgeleverd, waarin de plaatsgebonden risico’s ten aanzien van waterveiligheid en
wateroverlast in beeld zijn gebracht. Hier heeft u eerder een toelichtende nota
over ontvangen. Alvorens dit adviesrapport wordt gepubliceerd, ontvangt u
hierover nog een beslisnota.
Informatie die niet openbaargemaakt kan worden
Niet van toepassing.
Bijlagen
Volgnummer

Naam

Informatie

1

Concept richtinggevend kader
nieuwbouwlocaties

Concept kader, bestaande uit
een beslisboom met toelichting.

Pagina 4 van 4