2014D11579

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen en
opmerkingen ter beantwoording voorgelegd aan de Minister van
Veiligheid en Justitie over evaluatie van de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens (Kamerstuk 33 870, nr. 1).
De voorzitter van de commissie,
Jadnanansing
Adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

nds-tk-2014D11579

1

Inhoudsopgave
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1.
Inleiding
2.
De wetsgeschiedenis en Europese regelgeving inzake de
bewaarplicht van verkeersgegevens
2.1 Notificatie
2.2 De bewaartermijn
2.3 Kosten
2.4 Effectiviteit van de wet
2.5 Privacy
2.6 Omzetting richtlijn in de landen van de Europese Unie
2.7 Evaluatie van de richtlijn
3.
Het bewaren en beveiligen van de gegevens in de praktijk
3.1 De toezichthouders
3.2 De aanbieders
3.3 Verzoek om inzage eigen verkeers- en locatiegegevens
4.
Het gebruik van historische verkeersgegevens in de praktijk
4.1 Relevantie van de opgeslagen gegevens
4.2 Notificeren en vernietigen
4.3 Wat wordt er bewaard?
4.4 Relatief weinig ingezet
4.5 De bruikbaarheid van de bewaarde gegevens
4.6 Alternatieven voor de bewaarplicht?
5.
Het gebruik van historische verkeersgegevens in cijfers
Reactie van de Minister van Veiligheid en Justitie

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens (hierna: de wet), welke is
uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). Deze leden dragen graag bij aan de totstandkoming van
evenwichtige regelgeving waarbij de verschillende belangen van
overheid, bedrijven en burgers zorgvuldig zijn afgewogen. Zij willen
benadrukken dat de beschikbaarheid van telecommunicatiegegevens van
groot belang is voor de aanpak van criminaliteit en bestrijding van
terrorisme. Voor deze leden gelden een aantal algemene uitgangspunten
met betrekking tot de wet. Allereerst het uitgangspunt dat bevoegdheden
van veiligheids- en opsporingsdiensten gerichter ingezet dienen te
worden en dat bevoegdheden en bewaartermijnen niet moeten worden
verruimd. Daarnaast zijn deze leden wat betreft de opslag, verwerking en
vernietiging van gegevens voorstander van heldere regelgeving en meer
transparantie. Naar aanleiding van zowel de genoemde evaluatie alsmede
de reactie van de Minister hierop, hebben voornoemde leden aanvullende
vragen waarbij de genoemde uitgangspunten leidend zijn.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de wet. Zij zijn altijd kritisch geweest over de
bewaarplicht en vinden een gedegen evaluatie daarom van belang.
Daarom is het spijtig dat deze eerste evaluatie veel te laat afgerond is. Wat
is de oorzaak van deze vertraging?
In de inleiding van de evaluatie lezen deze leden met instemming de
beschouwing van de directeur van het WODC, waarin hij aangeeft dat het
huidige gebruik van mobiele communicatiemiddelen voor steeds meer
metadata zorgt, waarmee een compleet beeld van iemand te maken is.
Een groot deel van deze metadata wordt in het kader van de bewaarplicht
opgeslagen. Ziet de Minister het toenemende belang en de toenemende

2

ingrijpendheid van het verzamelen van metadata? Deze leden zijn van
mening dat de Minister nog zorgvuldiger moet omgaan met de verzamelde gegevens. Deelt de Minister deze mening? Hoe wordt deze extra
zware zorgplicht ingevuld?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat een maatregel noodzakelijk
moet zijn om een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer te kunnen
rechtvaardigen. Op zijn minst moet de effectiviteit van de maatregel
blijken uit de evaluatie. Daarvan zijn deze leden niet overtuigd. De
voordelen van het systeem zijn duidelijk, maar onduidelijk blijft of de
bewaarplicht nodig is. Daarom willen deze leden de regering nogmaals
vragen de effectiviteit en de noodzaak helder en ondubbelzinnig uit te
leggen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de evaluatie van de wet. Zij hebben hierover enkele vragen en opmerkingen. Allereerst wensen zij te vernemen waarom deze evaluatie zo lang
op zich heeft laten wachten. Waardoor is zo veel vertraging opgelopen?
Deze leden constateren dat volgens de Minister uit het onderzoek blijkt dat
historische verkeersgegevens over telefonie en internet veelvuldig
worden opgevraagd en geanalyseerd voor de opsporing. Dat kan zo zijn,
maar deelt de Minister de mening dat een veel relevantere vraag is wat al
die opvragingen en analyses opleveren?
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de wet.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de wet.
De voornoemde leden lezen in artikel 13.9 Telecommunicatiewet (Tw) dat
de evaluatie in 2011 aan de Tweede Kamer had moeten worden toegezonden. Wat is de reden voor de vertraging? Deze leden horen graag van
de Minister of het niet tijdig toezenden van een evaluatie vaker voorkomt,
welke argumenten daar toen voor golden en of dat overeenkomt met deze
situatie.
De leden van de D66-fractie lezen in de brief van de Minister dat er enkel
gebruikgemaakt zal worden van de gegevens bij een ernstig misdrijf. Kan
de Minister inzicht geven in de selectiecriteria voor een misdrijf waarbij de
gegevens worden geraadpleegd? Deze leden krijgen tevens graag inzicht
in het afwegingskader dat bij deze misdrijven geldt.
Zij vragen de Minister om een tabel op te stellen met in de eerste kolom
alle aanbevelingen uit het onderzoeksrapport, in de tweede kolom de
inhoudelijke beleidsreactie en in de derde kolom de actieplannen op dit
gebied.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het WODC-onderzoek naar de wettelijke bewaarplicht van
telecommunicatiegegevens. Zij hebben hierover enkele vragen.
Kan de Minister uitleggen waarom de evaluatie van de wet anderhalf jaar
te laat aan de Tweede Kamer is aangeboden?
Deelt de Minister de mening dat de bewaarplicht door de inperking van de
privacy niet alleen nuttig moet zijn maar ook noodzakelijk, om te kunnen
voldoen aan de vaste jurisprudentie van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens? Kan de Minister deze noodzakelijkheid onderbouwen?
Het valt de genoemde leden op dat er wel wordt gesproken over de
bijdrage van de bewaarplicht aan een efficiënte opsporing maar dat in het
rapport niet de vraag wordt gesteld of zonder de wettelijke bewaarplicht
(of met een minder vergaande bewaarplicht) een serieuze hoeveelheid
strafrechtelijke onderzoeken eveneens opgelost zou zijn. Waarom is dit
niet onderzocht?

3

De onderzoekers van het WODC constateren de nodige gebreken, zoals
een slecht werkend inzagerecht voor burgers en een onvolledig toezicht
door het Agentschap Telecom (AT). Welke stappen onderneemt de
Minister om ervoor te zorgen dat deze gebreken worden opgelost en op
welk moment verwacht hij alle gebreken te hebben verholpen? Op welke
termijn kunnen burgers inzage krijgen in alle gegevens die over hen
worden verwerkt, zonder daarbij een rechtszaak te moeten beginnen? Op
welke wijze wordt het instrumentarium van het AT aangevuld?
2. De wetsgeschiedenis en Europese regelgeving inzake de
bewaarplicht van verkeersgegevens
2.1 Notificatie
De leden van de PvdA-fractie vinden de notificatieplicht van groot belang
bij de inzet van bijzondere middelen, omdat deze notificatie de rechtszekerheid van burgers vergroot en de overheid verantwoording aflegt
richting burgers. Daarom is de notificatieplicht ook van belang bij het
opvragen van informatie die is opgeslagen in het kader van de bewaarplicht. Onderschrijft de Minister het belang hiervan? Zo nee, waarom
levert de notificatieplicht volgens de Minister geen wezenlijke bijdrage
aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van mensen?
2.2 De bewaartermijn
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de wet op dit moment twee
verschillende bewaartermijnen kent, namelijk een jaar voor telefoongegevens en een half jaar voor internet- en mailgegevens. Uit de evaluatie
blijkt in ieder geval dat er geen behoefte is aan verdere verlenging van de
termijn van een jaar. Deze leden vragen of harmonisatie gewenst is. Zij
zien de noodzaak van deze harmonisatie niet en vragen de Minister welk
probleem er met deze harmonisatie opgelost wordt. Verder constateren zij
dat ook een bewaartermijn van zes maanden het merendeel van het
gebruik van de opgeslagen gegevens ondersteunt. Is een harmonisatie
naar een half jaar daarom geen logische keus? Daarmee is ook de privacy
gediend. Is een bewaarplicht van een half jaar voor alle gegevens,
aangevuld met de mogelijkheid om gegevens te bevriezen als het
vermoeden bestaat dat ze nog nodig zijn voor onderzoek, een alternatief?
De leden van de PVV-fractie vragen in hoeveel gevallen de bewaartermijn
van een jaar te kort blijkt te zijn om een opsporingsonderzoek goed te
kunnen uitvoeren.
2.3 Kosten
De leden van de VVD-fractie lezen in het WODC-rapport dat aanbieders
gegevens dienen te bewaren, op te slaan, te beveiligen, beschikbaar te
stellen voor de opsporing en tijdig weer te vernietigen. Deze leden
begrijpen dat dit kosten met zich meebrengt. Graag krijgen zij een nadere
toelichting van de Minister over de vergoeding van personele inzet voor
grote aanbieders. Welke voorwaarden zijn aan een personele vergoeding
verbonden?
2.4 Effectiviteit van de wet
De leden van de SP-fractie benadrukken dat het WODC schrijft dat het niet
mogelijk is om de effecten vast te stellen van de invoering van de wet op
het gebruik van verkeersgegevens in de opsporingspraktijk. Hoe gaat de
Minister nu alsnog aantonen dat zonder deze wet een substantieel aantal
strafbare feiten niet zou zijn opgelost? Kan de Minister tevens ingaan op

4

de door het WODC genoemde technologische ontwikkelingen en de
gevolgen van het 24/7 gebruik van de smartphone, de voortdurende
connectie met het internet, het gebruik van WhatsApp, Hotmail, Gmail of
Yahoo en het opslaan van bestanden in de cloud? Dit alles brengt
complicaties met zich mee voor het door Nederlandse opsporingsdiensten
opvragen van verkeersgegevens van buitenlandse aanbieders. Welke
gevolgen heeft dit voor de effectiviteit van de wet? Wordt de effectiviteit
niet juist minder in de loop der jaren, met het uitbreiden van technologische mogelijkheden?
De leden van de D66-fractie constateren dat het aantal opgevraagde
gesprekken wordt geregistreerd. Dit geldt echter niet voor het aantal
politieonderzoeken of het aantal personen. Deze leden zijn verbaasd dat er
geen kennis is over de effectiviteit van de verzameling aan gegevens
(aantal politiezaken) ten opzichte van de inbreuk op de privacy. Kan de
Minister de Kamer deze gegevens doen toekomen? Daaruit moet blijken
hoeveel data worden opgeslagen en in hoeveel zaken de verzameling van
gegevens tot een positief resultaat heeft geleid. Zo niet, hoe kan de
Minister dan conclusies trekken over de effectiviteit?
De voornoemde leden lezen dat identificatie van gebruikers van
IP-adressen gemakkelijk te omzeilen is door het gebruik van gemeenschappelijke hotspots. Deze leden concluderen hieruit dat de toegevoegde
waarde van de database daalt, omdat juist de plegers van ernstige
misdrijven gebruik zullen maken van deze mogelijkheid. Deelt de Minister
deze conclusie?
2.5 Privacy
De leden van de SP-fractie zijn voorstander van de uitvoering van een
Privacy Impact Assessment (PIA) zodra voorstellen worden gedaan die de
privacy mogelijk bedreigen. In dit geval moet een PIA slechts aan de orde
zijn bij uitbreiding van de wettelijke bewaarplicht, maar niet wanneer de
bewaarplicht wordt beperkt. Deelt de Minister die mening? Wat is volgens
de Minister in dit geval concreet het nut van een PIA? Is het stellen en
beantwoorden van de fundamentele vraag van nut, noodzaak en
effectiviteit van de bewaarplicht niet veel belangrijker dan het uitvoeren
van een PIA?
De leden van de PVV-fractie vragen welke maatregelen genomen worden
om zo veel mogelijk te voorkomen dat hackers toegang kunnen krijgen tot
opgeslagen telecommunicatiegegevens.
De leden van de D66-fractie lezen in het onderzoeksrapport dat het risico
ontstaat dat hackers toegang krijgen tot de gegevens. Welke oplossing ziet
de Minister voor dit serieuze probleem? Kan de Minister voorts toelichten
wie er toegang heeft tot welk stuk van de database? Kan de Minister
tevens aangeven om welke redenen deze personen tot deze stukken van
de database toegang hebben?
De voornoemde leden lezen voorts dat voor kleine aanbieders de
procedure anders verloopt en dat een medewerker handmatig gegevens
uit het systeem haalt. Deelt de Minister de opvatting dat een dergelijke
werkwijze, negatieve gevolgen kan hebben voor de privacy van de klanten
van deze kleine aanbieders? En welke gevolgen verbindt de Minister
hieraan, ook gezien artikel 8 van het Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)?
De aan het woord zijnde leden lezen in het onderzoeksrapport dat
onderzoek gewenst is naar de opslag en vernietiging van de gegevens in
verband met de privacy. Is de Minister bereid hier onderzoek naar te
doen? Wanneer kan de Tweede Kamer de resultaten van dit onderzoek
verwachten?

5

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister of hij het inzicht
deelt dat de potentiële inbreuk die de aan de wet gerelateerde bijzondere
opsporingsbevoegdheden kunnen maken, de laatste jaren enorm is
gegroeid. Is de Minister bereid om de waarborgen voor deze opsporingsbevoegdheden om die reden te versterken?
2.6 Omzetting richtlijn in de landen van de Europese Unie
De leden van de PvdA-fractie merken op dat alle Europese lidstaten de
plicht hebben om statistieken aan te leveren over het gebruik van de
Richtlijn 2006/24/EG betreffende de bewaring van gegevens die zijn
gegenereerd of verwerkt in verband met het aanbieden van openbaar
beschikbare elektronische communicatiediensten of van openbare
communicatienetwerken en tot wijziging van Richtlijn 2002/58/EG
(Richtlijn dataretentie). Uit het onderzoek blijkt dat de gegevens die de
Europese lidstaten leveren zeer incompleet en onvergelijkbaar zijn. Er zijn
signalen dat ook Nederland slechts zeer beperkt gegevens aanlevert. Deze
leden vinden het van belang dat er goede gegevens zijn over het gebruik
van deze richtlijn, zodat er ook zinvolle conclusies getrokken kunnen
worden over het nut van de dataopslag. Welke gegevens levert Nederland
aan de Europese Commissie? Hoe vaak is dit gebeurd? Ook vragen deze
leden bij de Europese Commissie te bevorderen dat de statistieken van
verschillende Europese lidstaten op elkaar aansluiten en regelmatig
gepubliceerd worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat Nederland op grond
van de Richtlijn dataretentie verplicht is om elk jaar statistieken over de
verwerkte gegevens aan de Europese Commissie te verstrekken. Kan de
Minister aangeven in hoeverre aan deze verplichting is voldaan? Kan de
Minister deze statistieken vanaf nu ook openbaar maken?
2.7 Evaluatie van de richtlijn
De leden van de PvdA-fractie vinden de inhoudelijke evaluatie op
Europees niveau van de Richtlijn dataretentie van belang. Op welke wijze
wordt de richtlijn inhoudelijk geëvalueerd? Welke wijzigingen wil de
Minister in deze richtlijn aangebracht zien?
3. Het bewaren en beveiligen van de gegevens in de praktijk
3.1 De toezichthouders
De leden van de PvdA-fractie lezen in de evaluatie dat het AT onvoldoende
bevoegdheden heeft om zijn toezichthoudende rol goed uit te kunnen
voeren. Deze leden vinden dit toezicht van groot belang. Schieten de
bevoegdheden van het AT inderdaad tekort? Zo ja, welke maatregelen
gaat de Minister nemen om hierin te voorzien?
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een reactie van de Minister
op het door de onderzoekers geconstateerde gebrekkige toezicht. Het AT
beschikt niet over de bevoegdheden die nodig zijn om op de inhoud van
de bewaarde gegevens toe te kunnen zien. Het WODC concludeert dat een
overheid die besluit privacygevoelige informatie van burgers op te slaan
en te bewaren, daarop ook solide en effectief toezicht moet organiseren,
zowel op de inhoud van de gegevens die worden bewaard als op de
gegevens die uiteindelijk aan de opsporingsdiensten worden verstrekt.
Wat is de reactie van de Minister hierop? Hoe zal de rol van de toezichthouder eruit komen te zien? Welke verbeteringen zullen zorgen voor het
solide en effectieve toezicht zoals door het WODC aanbevolen?

6

3.2 De aanbieders
De leden van de VVD-fractie merken op dat de wet is opgesteld met het
doel toegang te verkrijgen tot gebruikersgegevens om op die manier een
individuele gebruiker te kunnen onderscheiden en zo wettelijke opsporingstaken uit te kunnen voeren. Het opvragen van gebruikersgegevens
kan een beperking op het recht op privacy zijn. In bepaalde gevallen is een
dergelijke beperking toegestaan, namelijk wanneer dit bij wet voorzien is
en noodzakelijk is in een democratische samenleving, aldus het EVRM.
Hoe kan het dat er aanbieders zijn die geen gehoor geven aan de
bewaarplicht van verkeersgegevens vanuit idealistische standpunten?
Graag krijgen zij een overzicht van de Minister van de aanbieders die geen
gegevens opslaan en zich niet conformeren aan de wet.
Deze leden merken op dat het bij wet is vastgelegd dat aanbieders van
telecom- en internetdiensten verkeersgegevens moeten bewaren. Deelt de
Minister de mening dat het niet bewaren van deze gegevens door
bepaalde aanbieders ongewenst is en de opsporingstaken bemoeilijkt?
Deelt de Minister voorts de mening dat dergelijke providers aantrekkelijk
kunnen zijn voor personen uit het criminele milieu, aangezien zij weigeren
aan hun wettelijke bewaarplicht te voldoen? Is de Minister het ermee eens
dat de wet op deze manier minder doelmatig is? Deelt de Minister de
mening dat het niet aan individuele bedrijven of burgers is om zich wel of
niet aan de wet te willen houden of niet? Is de Minister voornemens de
wet te verduidelijken en techniekonafhankelijk te maken, zodat volkomen
duidelijk is op welke gebruikersgegevens de wet van toepassing is en de
wet niet meer achterhaald zal worden door technologische ontwikkelingen?
3.3 Verzoek om inzage eigen verkeers- en locatiegegevens
Volgens de leden van de PvdA-fractie is het opvragen van eigen gegevens
die opgeslagen worden in een informatiesysteem, een belangrijke manier
om de correcte werking op individueel niveau aan te tonen en om zich
ervan te verzekeren wat er precies met de eigen gegevens gebeurt. De
ervaring van de onderzoekers en van meerdere journalisten bij het
opvragen van de gegevens die telecomdienstverleners opslaan, is zeer
negatief. De gegevens die geleverd worden, zijn verre van volledig en
moeilijk te verkrijgen. Dat schokt deze leden, omdat hiermee belangrijke
rechten niet uitgeoefend kunnen worden. Deelt de Minister de mening dat
de huidige informatievoorziening ook ver onder de maat is? Op welke
wijze wordt verbetering afgedwongen bij de telecomproviders? Wanneer
krijgen mensen al hun gegevens te zien zodra ze daar naar vragen?
Naar de mening van de voornoemde leden is de verhouding tussen het
aantal keren dat gegevens zijn opgevraagd en deze daadwerkelijk zijn
verstrekt, een interessant gegeven in de statistieken. Dit kan iets zeggen
over de mate waarin de betrokken opsporingsdiensten in de praktijk
inbreuk maken op de privacy van burgers. Daarom vragen deze leden of
de statistieken over het gebruik van de wet met deze informatie uitgebreid
kunnen worden. Ook willen zij weten of de statistieken in Nederland en in
andere Europese lidstaten opgesteld kunnen worden volgens de
richtlijnen van het Platform for Electronic Data Retention for the Investigation, Detection and Prosecution of Serious Crime. Zo ja, hoe snel kan de
overheid gebruikmaken van deze richtlijn?
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kan dat het in de Wet
bescherming persoonsgegevens neergelegde recht op inzage in de eigen
gegevens in de praktijk niet correct wordt nageleefd. Dit hebben ook de
WODC-onderzoekers ondervonden. Hoe garandeert de Minister correcte
naleving in de toekomst?

7

De leden van de D66-fractie lezen in de reactie van het College
bescherming persoonsgegevens(CBP), Bits of Freedom en het Rathenau
Instituut dat klanten geen recht tot inzage hebben in hun verkeers- en
locatiegegevens en dat daarom niemand zicht heeft of de verwerking van
de gegevens wel rechtmatig en correct gebeurt. Wat betekent dit gegeven
voor de notificatieplicht? Kunnen klanten alsnog recht op inzage hebben?
4. Het gebruik van historische verkeersgegevens in de praktijk
4.1 Relevantie van de opgeslagen gegevens
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister maatregelen kan nemen
om er in het kader van de opsporingspraktijk zorg voor te dragen dat uit
de opgevraagde gegevens naast de startlocatie van een gesprek ook de
eindlocatie opgemaakt kan worden.
4.2 Notificeren en vernietigen
De leden van de VVD-fractie lezen in het WODC-rapport dat de opgeslagen
gegevens automatisch door bedrijven worden vernietigd na het
verstrijken van de bewaartermijn. Hoe ziet het AT erop toe dat dit
daadwerkelijk plaatsvindt? Daarnaast vragen deze leden hoe opsporingsen veiligheidsdiensten omgaan met het vernietigen van gegevens. Deze
leden kunnen zich voorstellen dat opgevraagde gegevens die niet relevant
blijken voor het betreffende onderzoek snel worden vernietigd. Graag een
reactie van de Minister hieromtrent. Op welke manier kan toezicht hierop
plaatsvinden?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de bewaarde gegevens na
afloop van de bezwaartermijn vernietigd behoren te worden. Over de
vraag of dit volledig en onmiddellijk gebeurt, valt weinig zekerheid te
geven. Daarom vragen deze leden welke waarborgen er zijn dat gegevens
die niet langer bewaard hoeven te worden, vernietigd worden. Hoe is de
afgelopen jaren toezicht gehouden op de vernietiging?
4.3 Wat wordt er bewaard?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Minister dat hij de
komende maanden zal verkennen in hoeverre de informatie uit het
onderzoek aanleiding geeft de lijst met te bewaren gegevens die is
opgenomen in de bijlagen van de Tw uit te breiden. Op welke extra te
bewaren gegevens doelt de Minister? Vallen hier bijvoorbeeld de
gegevens van de last cell (de eindlocatie) onder? Volgens deze leden
bevat het rapport daarnaast vele andere (deel)conclusies die om een
nader onderzoek vragen.
De leden van de VVD-fractie hebben vragen over de effectiviteit van de
wet. Zo is het merendeel van de gegevens betreffende internet zoals
beschreven in de bijlage behorende bij artikel 13.2a Tw volgens experts
verouderd. De regeling zou niet meer passen bij het huidige internetgebruik en bij de technologische ontwikkelingen die zich hebben
voorgedaan sinds de invoering van de wet in 2009. De voornoemde leden
delen de mening van de onderzoekers van het WODC dat hierdoor een
situatie is ontstaan waarin gegevens van burgers worden bewaard die
niet of nauwelijks worden gebruikt door opsporingsdiensten. Deelt de
Minister de mening dat een zorgvuldige heroverweging over het type te
bewaren gegevens op zijn plek is? Zo ja, gaat de Minister hiermee aan de
slag? Zo nee, waarom niet? Daarnaast zijn deze leden van mening dat
gegevens die nu juist wél nuttig zijn voor opsporingsdoeleinden niet
onder de wet vallen, zoals Voice over Broadband (VoBB), Skype en
Facetime. Deze leden achten het wenselijk dat ook deze gegevens gebruikt

8

kunnen worden voor opsporingsdoeleinden, onder andere omdat er
misdrijven zijn die online plaatsvinden, zoals de facilitering van terrorisme, online afpersing, phishing en digitale ontucht met minderjarigen
(grooming). Zij zien graag een plicht tot het bewaren van gegevens voor
deze aanbieders. Deelt de Minister deze wens, en, zo ja, hoe zal dit
gerealiseerd kunnen worden?
De leden van de PvdA-fractie lezen in de evaluatie dat de gegevens over
het internetverkeer nauwelijks gebruikt worden en ook slecht bruikbaar
zijn. De keus om deze gegevens dus niet meer op te slaan, ondersteunen
deze leden van harte. De Minister lijkt echter te suggereren andere
gegevens die nu nog niet worden opgeslagen, wel op te willen slaan.
Deze keus bevreemdt deze leden. Zij zien geen grond in de voorliggende
evaluatie om het aantal opgeslagen gegevens te vergroten. Daarom horen
zij graag hoe een eventuele uitbreiding van gegevens aansluit op de
evaluatie. Ook horen deze leden graag welke nieuwe gegevens
opgeslagen zouden moeten worden. Wat is de noodzaak van de generieke
opslag van nieuwe gegevens? Welke impact heeft dit naar verwachting
van de Minister op de privacy?
De leden van de SP-fractie constateren dat de Minister gaat verkennen in
hoeverre de informatie uit het onderzoek aanleiding geeft om de lijst met
te bewaren gegevens die is opgenomen in de bijlage van de Tw, uit te
breiden. Moet daar niet bij staan «of te beperken»? Of staat voor de
Minister op voorhand vast dat slechts naar uitbreiding gekeken moet
worden? Zo ja, waarom?
De leden van de D66-fractie lezen in de evaluatie dat er weinig noodzaak is
tot het uitbreiden van het aantal verzamelde gegevens, maar in de brief
van de Minister lezen zij een aankondiging tot verkenning van het
bewaren van meer gegevens. Deze leden horen graag hoe dit samenhangt, welke argumenten er zijn voor het verzamelen van meer gegevens
en waar dit blijkt uit het onderzoek. Graag ontvangen voornoemde leden
paginanummers en citaten uit het onderzoek op basis waarvan de
Minister deze conclusie trekt. Zij lezen dat het verzamelen van meer
gegevens tot meer ruis kan leiden en efficiënte opsporing kan bemoeilijken. Kan de Minister inhoudelijk ingaan op dit probleem? Ziet de
Minister dit als een argument voor het verkleinen van de hoeveelheid
gegevens?
Deze leden lezen dat door de regelgeving gegevens worden opgeslagen
die door de opsporingsdiensten nooit worden geraadpleegd. Deze leden
noemen hier de gegevens betreffende internetverkeer opgenomen in
artikel 13.2a Tw. Ziet de Minister hier aanleiding in tot aanpassing van de
wet? Zo nee, waarom niet?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Minister in zijn
aanbiedingsbrief lijkt aan te sturen op verruiming van de bewaarplicht.
Overweegt hij ook om de bewaarplicht op onderdelen juist in te perken,
gezien het feit dat driekwart van de door het WODC onderzochte
gegevens die zijn opgevraagd, zelfs niet ouder dan zes maanden is? Hoe
weegt de Minister dat gegeven?
4.4 Relatief weinig ingezet
De leden van de VVD-fractie vragen welke maatregelen de Minister gaat
nemen om professionals uit de opsporingspraktijk meer kennis te laten
verwerven over de wijze waarop historische gegevens betreffende het
internetverkeer gebruikt kunnen worden bij de opsporing. Uit de evaluatie
blijkt dat de professionals niet voldoende kennis hebben. Hierdoor blijven

9

er kansen in de opsporingspraktijk liggen omdat mogelijk relevante
gegevens niet gebruikt worden.
De leden van de D66-fractie lezen in het onderzoeksrapport dat het de
opsporingsambtenaren ontbreekt aan kennis over de digitalisering van de
samenleving en dat dit gevolgen heeft voor de opsporing. Heeft dit
volgens de Minister gevolgen voor het nut en de noodzaak van het
bewaren van de gegevens? Zal de Minister hiertegen stappen ondernemen, aangezien het onderzoeksrapport stelt dat het de effectiviteit van
de opsporingsmethoden vermindert? Dit heeft immers ook effect op de
proportionaliteit van de maatregelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden de constatering zorgelijk dat
professionals uit de opsporingspraktijk weinig tot geen kennis hebben
over de wijze waarop historische gegevens betreffende het internetverkeer gebruikt kunnen worden in de opsporing. Ook vinden zij het
zorgelijk dat zij de technologische ontwikkelingen nauwelijks bij kunnen
houden. Nu er zo weinig gebruik van wordt gemaakt, lijkt het deze leden
nuttiger dat wordt bekeken hoe de toepassing kan worden verbeterd dan
te spreken over nog ruimere bevoegdheden. Ook is het de vraag of, nu de
gegevens weinig worden gebruikt, het aantal gegevens dat wordt
bewaard niet beperkt moet worden.
4.5 De bruikbaarheid van de bewaarde gegevens
De leden van de VVD-fractie lezen in de evaluatie dat veel in Nederland
gegenereerde gegevens niet onder de Nederlandse wet vallen, omdat de
gebruikers een dienst afnemen bij Amerikaanse bedrijven zoals Hotmail,
Yahoo, Google en Facebook. Deze leden willen graag van de Minister
weten hoe de samenwerking met dit soort bedrijven verloopt indien er
een verzoek tot verstrekking van gegevens wordt gedaan. Deelt de
Minister hun mening dat het wenselijk is de gegevens van Nederlandse
gebruikers onder de Nederlandse wet te laten vallen? Is het nodig de wet
aan te passen zodat deze gegevens onder de Nederlandse wet vallen? Hoe
worden gegevens die zich op Nederlands grondgebied bevinden
gevorderd en welke garanties biedt de Nederlandse wet ten opzichte van
vorderingen gedaan vanuit het buitenland?
4.6 Alternatieven voor de bewaarplicht?
De leden van de PvdA-fractie hebben met grote instemming kunnen
constateren dat de Minister inzet op privacy by design, het uitgangspunt
dat informatiesystemen zodanig ingericht worden dat de privacy
maximaal gediend wordt. In dat kader vragen deze leden of er een
alternatief is voor generieke dataopslag, zoals bij deze wet. Een alternatief
is gerichte bevriezing van gegevens. Hiermee kunnen gegevens uitgezonderd worden waarvan politie en/of OM vermoeden dat ze in een
toekomstig onderzoek van pas kunnen komen. Overige gegevens worden
dan niet opgeslagen. Op die manier kan de Minister in Nederland en in de
rest van Europa een gegevensopslag creëren die minimale inbreuk maakt
op de privacy van mensen. Tot welke keuzes ten aanzien van verplichte
databewaring leidt de voorkeur voor privacy by design? Ziet de Minister
ook voordelen in gerichte bevriezing?
De leden van de SP-fractie vragen een reactie op de suggestie die door
o.a. Bits of Freedom is gedaan om te gaan werken met gerichte bevriezing
als instrument om historische verkeersgegevens te bewaren. Dan worden
gegevens alleen bewaard indien de politie hiertoe verzoekt, zodat niet
langer alle verkeersgegevens van iedereen bewaard hoeven te worden.

10

De leden van de D66-fractie lezen dat er een mogelijkheid is tot het
bevriezen van de gegevens als meer privacybestendige oplossing. Heeft
de Minister deze mogelijkheid verkend en overwogen? Welke andere
opties zijn verkend?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat verschillende
organisaties de gerichte bevriezing als instrument om historische
verkeersgegevens te bewaren, bepleiten. Bij een gerichte bevriezing
worden gegevens pas opgeslagen door een provider als de politie hiertoe
verzoekt in het kader van een opsporingsonderzoek. In het rapport van het
WODC wordt opgemerkt dat dit geen vergelijkbaar of gelijkwaardig
alternatief zou zijn voor de bewaarplicht. De voornoemde leden erkennen
dat, maar zij missen een beoordeling op basis van proportionaliteit.
Immers deze methode betekent wel een grotere bescherming van de
privacy. In hoeverre brengt dit alternatieve instrument voldoende op voor
de opsporingspraktijk in vergelijking tot de algehele bewaarplicht?
Waarom is dit niet nader onderzocht?
5. Het gebruik van historische verkeersgegevens in cijfers
De leden van de VVD-fractie merken op dat ingevolge artikel 13.4, vierde
lid, Tw jaarlijks het aantal bevragingen door opsporingsdiensten bekendgemaakt moet worden. In 2012 zijn er 56.825 vorderingen gedaan tot
verstrekking van verkeersgegevens. Echter, de onderzoekers van het
WODC geven aan dat hier ook gegevens bij zitten die niet onder de
bewaarplicht voor telecommunicatie vallen. Deze leden zijn van mening
dat de door de Minister verstrekte gegevens geen duidelijkheid geven
over het aantal personen van wie de gegevens zijn opgevraagd en ook
niet over de vraag of de vordering daadwerkelijk tot een verstrekking van
gegevens heeft geleid.
Kan de Minister in de toekomst transparantere en betekenisvollere
gegevens over het aantal bevragingen publiceren? Welke rol is voor het
AT weggelegd met betrekking tot het transparanter en inzichtelijker maken
van vorderingen en verstrekte gegevens?
II Reactie van de Minister

11