Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 923

Werken in het onderwijs

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 90

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2009
Zoals ik u heb toegezegd in mijn brief van 26 juni 2009 (Kamerstuk 31 700
VIII, nr. 209), stuur ik u hierbij de systeembrede analyse hbo-bachelor
opleiding tot leraar basisonderwijs van de NVAO toe.1 Deze analyse heb ik
zeer recent (14 oktober) ontvangen. Ik heb gemeend u deze rapportage en
mijn reactie daarop, op een zo kort mogelijke termijn te moeten zenden
met het oog op het Algemeen Overleg Lerarenopleidingen van 28 oktober
2010. De sectorrapportage van de pabo’s is door de NVAO opgesteld naar
aanleiding van de accreditaties van de pabo’s die de afgelopen periode
zijn gevoerd.
In mijn brief van 26 juni heb ik u aangegeven dat van de 31 ingekomen
accreditatieaanvragen inmiddels 24 aanvragen positief door de NVAO zijn
beoordeeld. Van de zeven resterende pabo’s waar nu aanvullende beoordelingen worden uitgevoerd, zal nog dit jaar een uiteindelijk oordeel
volgen. De huidige accreditatietermijn van de pabo’s loopt af per 1 januari
2010.
De NVAO karakteriseert in het verslag de pabo-sector als «werk in uitvoering, gericht op versterking van de kennisbasis en de borging daarvan».
De pabo’s blijken, zoals de NVAO aangeeft, zeer responsief voor de maatschappelijke ongerustheid en de signalen van studenten en andere betrokkenen uit het onderwijs over het niveau van de afgestudeerden. Dat betekent dat er belangrijke verbeteringen zijn gekomen ten aanzien van het
kennisniveau en de onderzoeksvaardigheden van de studenten en er meer
samenwerking tussen lerarenopleidingen èn met het werkveld tot stand is
gekomen.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De conclusies uit het NVAO-rapport wijzen er op dat er forse stappen zijn
gezet, maar dat een en ander nog niet «klaar» is. De kennisbasis waaraan
door de sector nog volop gewerkt wordt, zal een belangrijke factor voor
versterking van de opleidingen zijn. Dat vindt ook de NVAO. De kennisbasis voor rekenen en taal is bijna klaar en zal komend studiejaar worden

KST136087
0910tkkst27923-90
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 923 en 31 288, nr. 90

1

1

geïmplementeerd. In de volgende fase zal ook voor alle andere (12)
vakken een kennisbasis worden beschreven, wat een belangrijke borging
van het minimale kennisniveau voor alle vakken gaat betekenen
De NVAO noemt een aantal belangrijke aandachtspunten.
Ten eerste vraagt de NVAO mijn aandacht voor het niveau van de
instroom van studenten. Het verbeteren van de kwaliteit van de instroom
van studenten op de pabo staat hoog op mijn agenda. Verschillende maatregelen, waaronder de instroomtoets voor rekenen en taal en het voeren
van intakegesprekken, zijn inmiddels al genomen. Daarnaast verwacht ik
nog dit jaar het advies over de instroomeisen voor de lerarenopleidingen,
waar ik de Onderwijsraad om verzocht heb.
Een tweede aandachtspunt is het opleidingsniveau van de lerarenopleiders. Het aantal docenten dat minimaal op masterniveau is opgeleid,
moet hoger. Ik acht de kwaliteit van de lerarenopleider essentieel voor de
resultaten van studenten en daarmee de nieuwe generatie leraren.
Hbo-breed heeft minister Plasterk in juni 2008 met de HBO-raad afgesproken dat in 2014 minimaal 70% van de docenten in het hbo over een
mastergraad beschikt. Bovendien moet dan minimaal 10% van de
docenten zijn gepromoveerd of participeren in een promotietraject. In
aanvulling hierop heb ik aan de hand van mijn kwaliteitsagenda «Krachtig
meesterschap» met de beroepsgroep van lerarenopleiders (VELON)
afspraken gemaakt om de verdere ontwikkeling van een beroepsstandaard en registratie van lerarenopleiders te ondersteunen en investeer ik in lectoraten in het hbo. Ik wil op korte termijn met de HBO-raad en
VELON bezien hoe verdergaande afspraken kunnen worden gemaakt die
ertoe leiden dat binnen een helder tijdpad een bevoegdheideis wordt
gehanteerd voor alle docenten aan lerarenopleidingen respectievelijk dat
deze docenten gaan beschikken over een mastergraad.
De beperkte blik in veel opleidingen voor de brede samenstelling van de
Nederlandse samenleving en daarmee de uitdagingen van een multiculturele samenleving en de grootstedelijke context noemt de NVAO als een
volgend punt van aandacht. Lerarenopleidingen zijn aan zet om – het liefst
in samenwerking met scholen en leraren – een curriculum samen te
stellen dat ook op dat punt aansluit bij de eisen die het beroep aan een
leraar stelt. Dit is een belangrijk aandachtspunt bij de samenstelling van
de kennisbasis van de pabo’s. Bovendien door maatregelen als opleiden
in de school stimuleer ik dat het curriculum van lerarenopleidingen beter
aansluit bij de behoeften uit het onderwijsveld.
Een volgende kanttekening maakt de NVAO over de kwaliteitszorg.
In de eerste plaats noemt zij in dat verband de «kleine kwaliteit». De
besturen van de lerarenopleidingen zijn op dit punt primair verantwoordelijk. Ik heb in de kwaliteitsagenda «Krachtig meesterschap» nadrukkelijk
aandacht voor «kleine kwaliteit» gevraagd, omdat het in de praktijk voor
studenten en docenten juist van grote waarde is. Intake- en studiekeuzegesprekken kunnen duidelijkheid scheppen over de opleiding, de wederzijdse verwachtingen en beschikbare ondersteuning. Zoals ik ook bij de
sector nadrukkelijk aandacht heb gevraagd voor goede en betrouwbaardere roosters, een snellere nakijktermijn en alle andere zaken die te maken
hebben met de administratie en een vloeiende organisatie van het onderwijs. Op dit punt schiet een aantal pabo’s nog tekort. Ik ga met de HBOraad in gesprek om te vernemen welke acties hierop worden ondernomen.
In de tweede plaats wijst de NVAO in het kader van de kwaliteitszorg op
de borging van het hbo-niveau. Kwaliteitszorgsystemen zijn veelal recent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 923 en 31 288, nr. 90

2

geïmplementeerd en lijken op papier in orde. De NVAO kan echter nog
niet over de volle breedte oordelen over de effectiviteit van deze systemen. Ik steun het voorstel van de NVAO dat alle pabo’s zelf en gezamenlijk
zouden moeten besluiten om het gerealiseerde niveau versneld opnieuw
te laten beoordelen en op dat punt niet te wachten op accreditatie in uiterlijk 2015. Ik wil met de HBO-raad hierover afspreken dat uiterlijk eind 2011/
begin 2012 deze tussenbeoordeling geschiedt.
Tot slot vraagt de NVAO aandacht voor de overladenheid van het
programma. De NVAO meent dat alle eisen die aan de pabo’s worden
gesteld welhaast moeten leiden naar een curriculum c.q. onderwijsprogramma dat alleen te kwalificeren valt als «veel, maar niet diep». De
NVAO geeft hiermee een belangrijke en duidelijke inbreng aan de
discussie over de breedte en de diepgang van het programma van de
pabo’s. Dit sluit aan bij het advies «Een rijk programma voor ieder kind»
(juli 2008) van de Onderwijsraad, waarin de aanbeveling is gedaan om na
een gemeenschappelijk basisjaar in de pabo een differentiatie «jonge
kind» en een differentiatie «oudere kind» in te richten.
Zorgen over overladenheid van het programma komen ook in toenemende mate aan de orde in gesprekken over de ontwikkeling van de
kennisbasis van de pabo. Juist het in beeld brengen van de noodzakelijke
minimale kennisbasis (de inhoud) voor elk pabo-vak maakt duidelijk dat
wanneer al deze noodzakelijke kennis voor een brede bevoegdheid in
voldoende mate aan bod moet komen er (in combinatie met andere
programmaonderdelen) sprake is van een (mogelijk te) zwaar curriculum.
Dit inzicht, los van polemieken en ideologische debatten, is zeer waardevol. Het is van cruciaal belang omdat hiermee de vakinhoud, een
belangrijke basiskwaliteit van onze leraren in het basisonderwijs, centraal
staat. Het verder werken aan de kennisbasis is daarom van grote waarde.
Parallel hieraan ga ik aan de slag met bovenstaand, voortschrijdend
inzicht. Daarbij wil ik ook de waarneming van de NVAO meenemen dat de
studenten de last vooral ervaren in de vele taken en minder in de moeilijkheidsgraad. In dit verband wijs ik tevens op het advies dat ik aan sociale
partners heb gevraagd.
Medio november verwacht ik hun advies over een flexibel kwalificatiestelsel.
Er zijn meer wegen mogelijk. Naast het kritisch beschouwen van het totale
curriculum van de pabo (studielast/taken/activiteiten), de mogelijkheden
van scherper insteken op specialisaties, kan ook gedacht worden aan het
versmallen van de bevoegdheid tot het jonge en oudere kind, het introduceren van meer vakleerkrachten in het basisonderwijs etc.
Een en ander vraagt om grote zorgvuldigheid. Dit betekent dat ik de
komende maanden met de betrokkenen uit het veld in gesprek ga met als
doel uiterlijk voor de zomer 2010 nadere voorstellen te doen die tegemoet
komen aan bovenstaande dilemma’s.
In de week van 30 november a.s. zal ik een ronde van werkbezoeken aan
lerarenopleidingen en scholen in het kader van mijn kwaliteitsagenda
Krachtig meesterschap afleggen. In die week bezoek ik verschillende
pabo’s. In de gesprekken die ik dan ga voeren met bestuurders, docenten,
opleiders en studenten en (opleidings-)scholen zal ik bovenstaande
conclusies en aandachtspunten agenderen.
Afrondend stel ik vast dat met onder meer het werken aan de kennisbasis,
intensiever onderwijs en een betere aansluiting op behoefte in het onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 923 en 31 288, nr. 90

3

wijsveld de pabo’s op de goede weg zijn. Met een actieve inzet op de in
deze beleidsreactie genoemde aandachtspunten wil ik deze ontwikkeling
verder versterken.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 923 en 31 288, nr. 90

4