Tussentijdse observaties en aanbevelingen
uit de Community of Practice Sportief Bewegen
tussen beleid en praktijk

November 2020

Inleiding
Sport is goed voor de gezondheid en heeft tegelijk grote betekenis voor andere maatschappelijke
opgaven zoals eenzaamheid bij ouderen, integratie van vluchtelingen, tegengaan van overgewicht.
Vanuit het nationaal sportakkoord zijn o.a. buurtsportcoaches actief. Zij vormen de schakel op lokaal
niveau. De inzet hiervan wordt mogelijk gemaakt vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties wat het
ministerie van VWS coördineert.
In het kader van een evaluatie van deze regeling, is er een Community of Practice (CoP) gestart die
inzichten verschaft over de praktijk en op basis hiervan aanbevelingen geeft. De CoP genaamd ‘Sportief
bewegen tussen beleid en praktijk’ loopt inmiddels ruim een jaar en er hebben 5 bijeenkomsten
plaatsgevonden. Er staan tot eind volgend jaar staan nog 4 sessies gepland. In deze notitie hebben we
alvast enkele observaties en aanbevelingen opgenomen op basis van de ervaringen tot nu toe.

De CoP Sportief bewegen tussen beleid en prakijk
Een CoP is een groep mensen met een gezamenlijke praktijk, belang of
passie die met enige regelmaat samenkomt en kennis, inzichten en
ervaringen vrij uitwisselt. Daardoor wordt er met en van elkaar geleerd
en samen of los van elkaar anders gehandeld.

De programmering van de CoP is vormgegeven
op basis van de door deelnemers aangereikte
thema’s. Om een verbinding te kunnen maken
tussen het landelijke beleid en de lokale praktijk
en tussenlagen hierin, hebben de organisatoren
deze thema’s verwerkt tot ‘het wiel’. In het wiel
worden thema’s verbonden aan de niveaus
richten (landelijk beleid), inrichten (gemeentelijk
beleid), verrichten (buurtsportcoach en hun
organisatie).

Samen het wiel uitvinden
① Vitale lokale
verbindingen
⑥ Ontwikkeling
v.d. beroepsgroep

⑤ Monitoring
④ Soepel
partnerschap
gemeente - BSC

Richten
Inrichten
Verrichten

② Inclusieve
samenleving

③ Sterke sportaanbieders
en vrijwilligers

Tussentijdse observaties (november 2020)
RICHTEN: landelijk beleid
1. Spanning tussen integrale opgave en sport gestuurde regeling
De Brede Regeling wil lokale verbindingen stimuleren tussen zowel uitvoerende partijen als tussen
beleidsdomeinen. Het ontwikkelen en uitbouwen van deze netwerken is een belangrijk speerpunt.
De Brede Regeling komt landelijk voort uit sportbeleid en de gewenste sector overschrijdende
integratie moet op lokaal niveau plaatsvinden. Dit stelt buurtsportcoaches voor een fikse uitdaging.
In de praktijk blijkt dat het tot stand brengen van verbindingen tussen sport en gezondheid of tussen
sportbeleid en sociaal beleid (armoedebestrijding, schuldsanering, integratie) helemaal niet zo
eenvoudig verloopt. Het valt in de lokale praktijk niet mee om de door verschillende (directies van)
Ministeries aangestuurde terreinen van sport, onderwijs, gezondheid, sociale zaken in de uitvoering
aan elkaar te knopen. Elk terrein heeft
haar eigen (beleids)doelstellingen,
financieringssystematiek, handelswijze,
taakomschrijving van functionarissen en
monitoring die de buurtsportcoach niet
noodzakelijkerwijs in dezelfde richting
sturen. Uit de CoP komen de volgende
aanbevelingen.
Aanbevelingen voor het Ministerie
Het Ministerie van VWS kan zich in het
landelijk beleid prominenter richten op

2/5

haar focus ‘sport als middel voor gezondheid, sociale zaken als inclusie en welzijn… ’ en dat ook goed
onder de aandacht brengen van andere beleidsdirecties en Ministeries en verschillende geldstromen
bundelen met elkaar. Met name een grotere betrokkenheid van Zorg zou voor meer doorwerking in
de praktijk goed zijn. Daarnaast worden veel akkoorden gesloten en regelingen gemaakt die op
lokaal niveau samenkomen. Het Ministerie kan de sector helpen de overlap tussen die akkoorden te
zien.
Aanbevelingen voor gemeenten
Op gemeentelijk niveau is een
koppeling van domeinen als
gezondheid en sociale zaken aan
sportbeleid van belang om de
gewenste integrale aanpak te
bewerkstelligen. Hoewel er mooie
voorbeelden zijn van een integrale
aanpak (zie voorbeeld Harderwijk), is
het over het algemeen voor
wethouders onvoldoende om dit
vanuit de praktijk te horen, er
moeten ook argumenten vanuit
landelijk beleid komen. Dat helpt om
tot een integrale opdracht aan het
veld te komen.

Gezond Actief Harderwijk is een samenwerkingsprogramma van
alle sport- en cultuurcoaches in de gemeente Harderwijk. Het gros
van de activiteiten die coaches organiseren, wordt vanuit het
platform GA! Harderwijk naar buiten gebracht. Doelgroep van GA!
is breed: alle inwoners van sterk tot kwetsbaar, met zwaartepunt
op jeugd. De BSC’s werken bij 6 verschillende werkgevers en
bestuurlijk zijn meerdere wethouders betrokken.
De coördinator van GA! moet veel tijd en moeite steken in de
afstemming met zowel de opdrachtgevers (beleidsmedewerkers en
wethouders) als de 6 werkgevers die bij de uitvoering van het
programma betrokken zijn. Een taak die complex is en die naast
veel tijd ook strategisch manoeuvreren vraagt.

Aanbevelingen voor Buurtsportcoaches
BSC’s en CF’s zijn geneigd direct aan de slag te gaan, echter goede afstemming met de lokale partijen
is van belang, daar kan in praktijk meer tijd voor worden genomen. Daarnaast zijn er veel losse
initiatieven en wordt te weinig gefocust op borging. Dat is bijvoorbeeld aan de hand bij de diabetes
challenge. Integraal werken vraagt proactief en strategisch werken. De regeling kan ruimte maken
voor ontwikkeling van deze vaardigheden bij de beroepsgroep.

INRICHTEN: gemeentelijk beleid
2. De kramp van een losse regeling versus behoefte aan controle
In de Brede Regeling is in principe gekozen voor een losse aansturing waarin geen verplichtingen
opgelegd worden ten aanzien van bereikte aantallen doelgroepen, aard activiteiten en vormgeving
van de organisatie van de FTE’s op lokaal niveau. Dat geeft gemeentes en buursportcoach
organisaties de ruimte voor een lokale invulling en een aanvulling van het budget met gelden
afkomstig uit andere beleidsterreinen. De ruimte in de regeling is prettig en maakt maatwerk
mogelijk anderzijds geeft de openheid ook onzekerheid en aftasten naar de manier waarop deze het
best kan worden ingezet. Uit de CoP komen de volgende aanbevelingen.
Aanbevelingen voor het Ministerie
Op de openheid van de regeling en daarmee gepaard gaande onzekerheid kan verschillend worden
gereageerd, beïnvloed door de sturingsfilosofie van de overheid. Aan de ene kant wordt om meer
sturing gevraagd, aan de andere kant om professionalisering of vakmanschap ontwikkeling van de
lokale ambtenaar en BSC.
Het afgelopen decennium heeft de Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur een belangrijke
invloed op het denken binnen de overheid. In de essayreeks over overheidssturing maken zij het
onderscheid in vier verschillende overheidsrollen. De rechtmatige overheid, de presterende

3/5

overheid, de netwerkende overheid en de responsieve overheid (zie afbeelding). Realisatie van
publieke waarde door de overheid, private partijen en burgers/maatschappelijke partijen kent in de
tijd telkens weer een andere balans. Sturing van de overheid past zich idealiter aan, aan wat de
omgeving nodig heeft, evenals de instrumenten.
De Brede Regeling past bij een (impliciete) rolopvatting van een netwerkende overheid. Complexe
problemen gaan over de grenzen van sectoren heen en daarin past een verbindend rol zoals die van
de buurtsportcoach en combinatiefunctionaris. De regeling biedt de ruimte voor verbinding en
flexibiliteit, voor differentiatie en aanpassing op lokale schaal.
Het losse karakter van de regeling kan zich goed verhouden tot de wens tot integraliteit mits goed
geïnvesteerd wordt in het vakmanschap van de gemeenteambtenaar en het management van BSC’s.
Ook de BSC en CF hebben de tijd en de ruimte van gemeenten nodig om relaties te kunnen
opbouwen en onderhouden. Een ondersteuningsstructuur zoals die voor JOGG bestaat kan hiervoor
behulpzaam zijn. We raden af om de Brede Regeling strakker te formuleren.
Aanbevelingen voor gemeenten
De Brede Regeling wordt door lokale overheden financieel aangevuld, beleidsmatig ingekleurd en
uitgevoerd. Op dit overheidsniveau treedt de spanning op tussen twee werelden: die van de
overheidsorganisatie en de samenleving. De Brede Regeling vraagt om een manier van sturen op
beleid door lokale ambtenaren die deze werelden met elkaar te verbinden. We zien dat veel
ambtenaren en lokale bestuurders worstelen om deze nieuwe samenwerking met de samenleving
vorm te geven. Een reflex is om de teugels strakker aan te trekken, vrijheid en flexibiliteit in te
perken, meer verantwoording te vragen dan op landelijk niveau de intentie is met de Brede Regeling.
Aanbevelingen voor
Buurtsportcoaches
Monitoring kan meer een rol
vervullen als sturingsinstrument
dan als controlemiddel. De
ontwikkeling van de landelijke
monitoringstool lijkt hier
ondersteunend aan te zijn,
omdat de monitoringstool door
de BSC’s ook benut wordt voor
reflectie op vragen als “doen we
het goed” en “doen we het
goede”. BSC-organisaties
beantwoorden deze vragen nu
zelf en dat lijkt best een
zoektocht te zijn.

De kramp van een losse regeling versus behoefte aan controle
zien we ook terug bij het onderwerp monitoring. Op lokaal niveau
zijn meer partijen betrokken bij de uitvoering van de regeling en
dat zet de deur open naar sturingsinvloed door andere partijen
bijvoorbeeld vanuit het sociale domein, gezondheid of onderwijs.
Regelmatig stuurt deze partij strakker met uitgebreide monitoring
en verantwoording. Er ontstaat zodoende op lokaal niveau een
vorm van controle die niet passend is bij de intentie van de (losse)
regeling.

VERRICHTEN: buurtsportcoach en hun organisatie
3. Competenties beroepsgroep ontwikkelen
Vanuit de brede regeling dragen BSC’s bij aan vijf hoofddoelen, te weten: het bijdragen aan de
ontwikkeling van vitale sportaanbieders, het stimuleren van het van jongs af aan bewegen, de
ontwikkeling van een positieve sportcultuur en het stimuleren van (meer) inclusief sporten en
bewegen. Er wordt veel verwacht en de BSC heeft de neiging om daar allemaal aan te willen
voldoen. Het is moeilijk keuzes te maken en focus te houden. De doelen vergen zowel strategische-

4/5

als uitvoeringscompetenties en kennis over sport in relatie tot andere beleidsterreinen. De
uitvoeringscompetenties zijn goed op orde; De strategische rol vraagt investering. Uit de CoP komen
de volgende aanbevelingen.
Aanbevelingen voor het Ministerie
Er is landelijk gewerkt aan het ontwikkelen van een basisprofiel (competenties) voor BSC’s met
daarbij een onderscheid op 4 niveaus: uitvoerende, initiërende, coördinerende en beleidsmatige rol.
Dit is een ontwikkeling die gewaardeerd wordt door het veld. De BSC wordt hierdoor een herkenbare
beroepsgroep. De BSC zouden meer als vaste professionele waarde in het sociale domein erkend en
getraind moeten worden en niet meer ingezet moeten worden op beweegonderwijs. Daarvoor
zouden door het onderwijs zelf vakdocenten moeten worden ingezet.
Naast de ontwikkeling en invoering van de profielen is echter voor mensen in de praktijk weinig
aandacht om zich voortdurend te ontwikkelen en competenties voor de verbindende rol aan te
scherpen. Het Ministerie kan de ontwikkeling van de beroepsgroep verder helpen door het zorgen
voor een ondersteuningsstructuur en het faciliteren van (regionale) leergroepen waar mensen uit de
praktijk gebruik van kunnen maken. De BSC zal vooral ondersteund moeten worden in het verkrijgen
van helderheid van de eigen rol, in keuzes maken en in focus aanbrengen.
Aanbevelingen voor gemeenten
Van BSC’s wordt verwacht dat zij niet alleen uitvoerder, maar vooral ook verbinder zijn. Dat vraagt
een rol van ‘vrije actor’ in het lokale speelveld. Een vrije actor verbindt zich met de ambitie van het
netwerk (bijvoorbeeld het netwerk van een lokaal sportakkoord) en werkt aan de verbindingen die
nodig zijn om resultaat te bereiken op basis van gelijkwaardigheid. Anders dan een programma- of
projectleider heeft een ‘vrije actor’ geen formele hiërarchie. Die rol kan in het uitvoeringsprogramma
beter geformuleerd worden. Landelijke suggesties hiervoor helpen. Competentie ontwikkeling voor
het kunnen vervullen van de vrije actor rol vraagt professionalisering in het domein van ‘netwerkend
werken’. Dat mag meer aandachtspunt zijn in het kader van opleidingen en nascholingen.
Aanbevelingen voor Buurtsportcoaches
De klassieke opleiding van de
gemiddelde buurtsportcoach is gericht
op het uitvoerende werk. Daarin
voelen BSC’s zich vertrouwd en
bovendien pakken ze deze rol met
enthousiasme op. BSC’s en CF’s zijn
creatief in het vormgeven van
interventies en activiteiten voor een
breed pallet van doelgroepen. De
gevraagde rol van vrije actor staat
echter wat op spanning met de rol van
uitvoerder. Voor de vrije actor rol is tijd
en rust nodig (voor reflectie op wat
strategisch de beste stap is), de rol van
uitvoerder vraagt direct actie en groot
responsief vermogen op wat er in de
omgeving gebeurt.

De reactie van de beroepsgroep op de Coronacrisis laat zien waar
de kwaliteiten van BCS’s liggen: alert reageren, oog voor de
doelgroep, lokale verbindingen tot stand brengen. Direct na de
lock-down zette zij zich in voor het mogelijk maken van
beweegonderwijs online, hebben zij BOA’s ondersteund in het
aanspreken van jongeren (met fraaie 1,5 meter filmpjes) en
zochten ze elkaar op om op de hoogte te blijven van de
maatregelen en protocollen en ontwikkelden daar direct
aangepaste activiteiten voor.
De praktisch vaardigheden van BSC’s zijn bijzonder
prijzenswaardig, evenals de flexibiliteit die ze daarbij aan de dag
weten te leggen.

Meer aandacht mag uitgaan naar de meer strategische competenties die nodig zijn voor het koers en
focus houden en het op strategische niveau acteren van ‘vrije actor’ in het veld.
***

5/5