Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 826

Industriebeleid

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 200

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2023
Met de maatwerkaanpak verduurzaming industrie wil ik de grootste
industriële uitstoters die ambitieuze plannen hebben, faciliteren om te
verduurzamen in Nederland. Binnen de maatwerkafspraken maken we
afspraken met deze bedrijven over meer en snellere verduurzaming
bovenop het klimaatakkoord. In dat kader informeer ik u, mede namens de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de Joint Letter of
Intent (JLoI) die ik op 21 november jl. met Nobian heb getekend. Uw
Kamer vindt de JLoI bijgevoegd. Dit is de eerste JLoI die is gesloten met
een maatwerkbedrijf. Een JLoI is de laatste tussenstap naar bindende
maatwerkafspraken, maar is niet vrijblijvend. In de JLoI staan onder meer
verscheidene inspanningsverplichtingen die partijen aangaan.
Ambitie JLoI
De JLoI met Nobian is ambitieus en betreft naast een forse CO2 reductie
ook positieve bijdragen op het gebied van de leefomgeving (onder andere
stikstofuitstoot en zoetwatergebruik), aardgasgebruik en flexibilisering
van het elektriciteitsnet. Met behulp van maatwerkafspraken kan Nobian
haar klimaatdoelstellingen met 10 jaar versnellen en daarmee in 2030 al
nagenoeg geen CO2 meer uitstoten. Dit betekent een CO2 scope 1 reductie
van ca. 600 Kton per jaar in 2030. Dit is ca. drie maal de reductie die het
bedrijf volgens het klimaatakkoord moet realiseren in 2030. Deze reductie
telt voor ca. 50% mee voor de opgave van de sector industrie en voor 50%
voor de opgave van de sector elektriciteit, omdat Nobian naast de opwek
van stoom, ook elektriciteit produceert.
Verder kan realisatie van de in de JLoI omschreven projecten ervoor
zorgen dat de stikstofuitstoot (NOx) van 450 ton per jaar nu naar vrijwel 0
gaat in 2030. Deze NOx reductie betreft ca. 1,5% van het totale
NOx-reductiedoel voor de industrie in 2030. Ook daalt het jaarlijkse
aardgasverbruik van ca. 350 mln. m3 naar vrijwel 0 in 2030. Dat is meer
dan 1% van het totale gasverbruik in Nederland en staat gelijk aan het

kst-29826-200
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 826, nr. 200

1

verbruik van ca. 250.000 huishoudens, vergelijkbaar met de stad Den
Haag. Na elektrificatie kan Nobian in Delfzijl en Hengelo ca. 15 MW en in
Rotterdam ca. 25 MW extra flexibel inzetten om het elektriciteitsnet te
balanceren. Daarnaast zorgen de projecten dat er meer water over blijft
voor andere partijen (1,7 mln. m3) en voor een reductie van warmte (ca.
90 MW) bij de waterlozing na het productieproces in Delfzijl en Hengelo.
Tot slot kunnen de zoutcavernes in Zuidwending mogelijk worden ingezet
als opslag voor ca. 1 TWh aan waterstof als onderdeel van ontwikkelingen
van de waterstof infrastructuur.
Adviescommissie
Om de kwaliteit van de voorgenomen maatwerkafspraken te borgen, heb
ik de onafhankelijke adviescommissie maatwerkafspraken verduurzaming
industrie ingesteld.1 Hiermee is ook invulling gegeven aan de wens van
uw Kamer om de maatwerkafspraken te laten toetsen op onder andere
haalbaarheid, doelmatigheid en ambitieniveau. De adviescommissie
adviseert over een concept-JLoI. Dit is het moment dat de beoogde JLoI
voldoende gedetailleerd is uitgewerkt, maar er tegelijkertijd nog ruimte is
om de overwegingen van de adviescommissie mee te nemen in de
uitwerking van de definitieve JLoI en/of bindende maatwerkafspraken.
Naast de concept-JLoI en de adviesaanvraag heeft de adviescommissie
ook relevante achtergronddocumentatie ter informatie ontvangen, zoals
de vertrouwelijke business case.
Op 12 mei jl. heb ik de concept-JLoI met Nobian voorgelegd aan de
adviescommissie. De commissie heeft vervolgens meerdere gesprekken
gevoerd met het overheidsteam en met het Nobian team, zowel afzonderlijk als gezamenlijk. Daarnaast is de commissie op werkbezoek geweest
bij Nobian. Op 16 juni jl. heeft de adviescommissie haar advies aan mij
aangeboden. Het advies van de adviescommissie vindt uw Kamer
bijgevoegd. Normaal gesproken zou er minder tijd zitten tussen een
concept-JLOI (en het bijbehorende advies van de adviescommissie) en het
ondertekenen van de definitieve JLOI. Door onder andere de demissionaire status van het kabinet en de betekenis daarvan voor het aangaan
van de JLoI heeft ondertekening van de definitieve JLOI deze keer langer
op zich laten wachten.
De adviescommissie beoordeelt de concept-JLoI als een goede basis om
de afspraken verder uit te werken in een definitieve JLoI en vervolgens in
bindende maatwerkafspraken. De adviescommissie geeft in haar advies
een positief oordeel over het belang van Nobian, vindt de beoogde
resultaten significant en beoordeelt de projecten uit de JLoI als doelmatig,
technisch logisch en realistisch en ruimtelijk inpasbaar. Verder onderschrijft de adviescommissie het strategische belang van Nobian voor de
Nederlandse chemische industrie en maatschappelijk relevante productieketens en stelt het vast dat de beoogde bijdrage aan het reduceren van
uitstoot van CO2 en stikstof en vermindering van gebruik van aardgas en
zoet water significant zijn.
De adviescommissie stelt in paragraaf 4 van haar advies een aantal
condities, aanbevelingen en overwegingen aan de definitieve maatwerkafspraken die voortvloeien uit de gemaakte analyses op het gebied van
publiek belang (paragraaf 1), haalbaarheid (paragraaf 2) en het financieel
arrangement (paragraaf 3). De condities, aanbevelingen en overwegingen
betreffen grotendeels de nog te maken bindende maatwerkafspraken met
Nobian, maar betreffen deels ook de maatwerkaanpak in brede zin. Het
1

wetten.nl – Regeling – Instellingsbesluit Adviescommissie Maatwerkafspraken Verduurzaming
Industrie – BWBR0047890 (overheid.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 826, nr. 200

2

advies is waar mogelijk direct verwerkt in de JLoI met Nobian. Een aantal
punten vraagt om een gedetailleerde uitwerking en zal daarom worden
meegenomen bij de uitwerking van de definitieve maatwerkafspraken.
In lijn met het advies van de commissie over het publiek belang is het
gebiedsproces en de benodigde projectorganisatie (governance) nader
uitgewerkt en zijn hierover afspraken gemaakt. Hierin is extra aandacht
besteed aan het proces van het betrekken van omwonenden. Ook is, in lijn
met het advies van de commissie om elkaar langere tijd zekerheid te
bieden, afgesproken dat de huidige projectstructuur in ieder geval wordt
voortgezet tot de bindende maatwerkafspraken. Onderdeel van deze
afspraken wordt een complete projectorganisatie voor de periode na de
bindende afspraken tot de realisatie van de projecten, inclusief afspraken
over de monitoring. Tot slot is in de JLoI ook een aantal inspanningen van
de provincies Overijssel en Zuid-Holland opgenomen. De provincie
Groningen heeft ervoor gekozen om in deze fase nog geen inspanningsverplichtingen aan te gaan. De provincie Groningen zal net als de andere
provincies actief betrokken worden in het proces naar bindende
maatwerkafspraken.
In lijn met het advies over haalbaarheid is het gesprek met de netbeheerders geïntensiveerd. Er is besproken dat de relevante netbeheerders
straks per project actief worden betrokken. Ook worden de kosten en
baten van variabel elektriciteitsgebruik dan nader uitgewerkt. Verder
wordt er, waar opportuun, gekeken naar de plannen van de belangrijkste
klanten van Nobian. De ambtitie is om in Q1 2024 tot bindende afspraken
te komen voor project 1 t/m 3. Voor project 4 (energieopslag) en project 5
(portfolio aan projecten) is afgesproken dat er geen bindende maatwerkafspraak volgt. Er gaat daarmee ook geen «maatwerkgeld» naar deze
projecten. De inspanningsverplichtingen die in de JLoI zijn vastgelegd
blijven wel gelden. Dit betekent dat partijen zich moeten inspannen om
deze projecten (tijdig) te realiseren.
Ten behoeve van de analyse van het financiële arrangement heeft de
adviescommissie de business case en het financiële model ontvangen. Er
heeft ook nog een aparte expertsessie op dit terrein plaatsgevonden om
verdiepende vragen te stellen en beantwoorden. Vanwege bedrijfsvertrouwelijke redenen kan deze bijlage niet gepubliceerd worden. In lijn met het
advies wordt voorafgaand aan het sluiten van bindende maatwerkafspraken een vast bedrag zonder bandbreedte berekend en onderbouwd
door financieel experts. Ook is afgesproken dat er in het geval van
maatwerkfinanciering een mechanisme wordt toegepast om overcompensatie te voorkomen, zoals door de commissie is geadviseerd. Dit mechanisme wordt de komende tijd nader uitgewerkt. Alle mogelijke financiële
arrangementen dienen verenigbaar te zijn met de geldende EU staatssteunkaders. Wat betreft het voorstel van de commissie om een deel pas
na realisatie uit te keren onderzoeken we nog wat de financiële consequenties zijn voor de business case m.b.t. het financieringsprobleem.
Middels de zogenoemde «expertpool», wordt beoogd dat omgevingsdiensten extra capaciteit kunnen inzetten voor complexe projecten bij
maatwerkbedrijven. Hiervoor is € 35 miljoen uit de klimaatfondsmiddelen
gereserveerd. In overleg met provincies en omgevingsdiensten worden
deze middelen verdeeld. Daarmee alloceren wij niet vooraf 1 á 2% van het
totaalbudget voor maatwerkafspraken zoals is voorgesteld door de
adviescommissie. Voor wat betreft de overweging van de adviescommissie dat moet worden onderkend dat de eigendomspositie van Nobian
geen gegeven is, is van belang dat een wisseling van de eigendomspositie geen invloed heeft op de gebondenheid van Nobian aan de JLoI of de
bindende afspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 826, nr. 200

3

Tot slot geeft de adviescommissie nog een aantal overwegingen mee die
betrekking hebben op de maatwerkaanpak in brede zin. In lijn met deze
overwegingen zijn verschillende acties in gang gezet. Zo is bijvoorbeeld
een adviesbureau ingehuurd voor de internationale analyse van
maatwerkbedrijven, zoals geadviseerd door de commissie. Dit onderzoek
wordt momenteel uitgevoerd. Ook is met de netbeheerders afgesproken
om hen intensiever te betrekken bij de uitwerking van de maatwerkafspraken. De uitwerking van de overige generieke overwegingen van de
adviescommissie licht ik in de volgende voortgangsrapportages maatwerk
nader toe.
Conclusie
De JLoI met Nobian is ambitieus en realisatie van de projecten betekent
een significante CO2 reductie en andere positieve maatschappelijke
effecten op stikstof, aardgas, waterverbruik en flexibilisering van het
elektriciteitsnet. Daarnaast draagt deze potentiële maatwerkafspraak bij
aan de versterking van de strategische autonomie van Nederland voor de
lokale productie van een essentiële grondstof (zout) en belangrijke
basischemicaliën voor de industrie. Ik ben content met dit tussenproduct
en het advies van de commissie laat zien dat we op de goede weg zijn.
Echter vraagt de uitwerking om tot daadwerkelijke realisatie te komen nog
veel werk van meerdere partijen. Daar zijn én gaan we de komende
maanden, samen met alle betrokken partijen, hard mee aan de slag!
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 826, nr. 200

4