Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 597

Werkprogramma van de commissie voor de
Rijksuitgaven

Nr. 11

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 september 2016
Jaarlijks brengt de commissie Financiën verslag aan de Kamer uit over de
uitvoering van haar werkzaamheden op het terrein van Rijksuitgaven.
Bijgaand treft u de actualisatie van het werkprogramma aan, waarin staat
aangegeven wat de commissie het afgelopen jaar heeft ondernomen en
welke doelstellingen er voor de resterende zittingsduur van deze Kamer
zijn.
De commissie Financiën heeft zoals gebruikelijk tevens de jaarrapportage
opgesteld over de wijze waarop de Rijksbegroting 2015 in de Kamer is
behandeld. Deze jaarrapportage treft u als bijlage bij deze brief aan1. De
belangrijkste uitkomsten van deze jaarrapportage begrotingsbehandeling
2015 zijn meegenomen in de actualisatie van het werkprogramma en
hebben betrekking op de volgende punten:
• Alhoewel bij de behandeling van de begroting slechts één commissie
rapporteurs heeft aangesteld, zijn er vijf commissies die via dit model
de jaarverslagen over 2015 hebben behandeld.
• Er is een impuls gegeven aan Verantwoordingsdag: het ledenontbijt op
deze dag kon rekenen op een hoge opkomst en daarnaast heeft de
betrokkenheid van scholieren bij de behandeling van jaarverslagen
bijgedragen aan het vergroten van de bekendheid van deze dag.
• Tot slot is ook het aantal technische briefings van de Algemene
Rekenkamer bij de begroting en met name bij het jaarverslag
toegenomen.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck
1

kst-31597-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

1

ACTUALISATIE WERKPROGRAMMA RIJKSUITGAVEN
1. Taakopdracht Rijksuitgaven
De commissie voor de Rijkuitgaven heeft in 2013 een werkprogramma
vastgesteld voor de periode 2014–2017.2 Halfjaarlijks is met een uitvoeringsplan de voortgang gemonitord en bezien welke acties het daaropvolgende half jaar worden ondernomen. Veel van de voornemens uit dit
werkprogramma zijn gerealiseerd.
In het geactualiseerde Werkprogramma Rijksuitgaven 2014–2017 heeft de
commissie Financiën haar taakopdracht ten aanzien van de rijksuitgavenonderwerpen als volgt geformuleerd:3 Ondersteuning van de controlerende taak van de Kamer en versterking van het budgetrecht.
De commissie geeft hier invulling aan door de kennis en kunde ten
aanzien van de rijksuitgaven in de Kamer op peil te brengen en te houden,
de Kamer te adviseren op het gebied van de uitoefening van budgetrecht
en namens de Kamer de comptabele regelgeving te controleren en te
versterken. Ook heeft de commissie een rol bij de inhoudelijke toetsing en
behandeling van onderwerpen met substantiële budgettaire consequenties, zoals grote projecten. Voor de uitoefening van deze taken werkt
de commissie samen met alle vakcommissies, met de Algemene
Rekenkamer en voert zij frequent overleg met de Minister van Financiën
over het budgetrecht, de kwaliteit van de begrotingscyclus en
doelmatigheids- en doeltreffendheidsvraagstukken.
Op operationeel niveau heeft de commissie daarvoor onderstaande
doelstellingen en activiteiten geformuleerd. Daarbij staat per doelstelling
aangegeven a) welke activiteiten de commissie in het vergaderjaar
2015–2016 heeft ondernomen en b) welke doelstellingen er zijn voor de
resterende zittingsduur van deze Kamer.
2. Actualisering Werkprogramma Rijksuitgavenonderwerpen
I. Actieve behandeling van de rapporten van de Algemene Rekenkamer
Gebeurd:
De commissie heeft in het vergaderjaar 2015–2016 de volgende Rekenkamerrapporten op het terrein van Rijksuitgaven, anders dan het Verantwoordingsonderzoek, actief behandeld:
• Raming van de belastingontvangsten
• Noodsteun voor eurolanden tijdens de crisis
• Begrotingsreserves
Doelstelling:
• Actieve behandeling van (aangekondigde) Rekenkamerrapporten op
het terrein van het comptabele stelsel. In dit verband zijn de volgende
(aangekondigde) Rekenkamerrapporten van belang:
− Inzicht in publiek geld
− Kosten en opbrengsten bezuinigingen 2011–2016
− Belastingfaciliteiten

2
3

Kamerstuk 31 597, nr. 6.
Kamerstuk 31 597, nr. 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

2

II. De Regeling Grote Projecten
Gebeurd:
• De commissie heeft de Regeling Grote Projecten door een extern
onderzoeksbureau laten evalueren. De daarvoor aangestelde begeleidingscommissie presenteert de uitkomsten van deze evaluatie in
september 2016 aan de commissie Financiën.
• Daarnaast heeft de commissie Financiën op Verantwoordingsdag de
jaarlijkse rapportage Regeling Grote Projecten aan de Kamer aangeboden.4
• In het afgelopen vergaderjaar heeft de commissie Financiën positief
geadviseerd over de aanvraag van de commissie Defensie over het
toepassen van de Regeling op het project Vervanging Onderzeeboten.5
Doelstellingen:
• Op basis van de uitkomsten van de evaluatie Regeling Grote Projecten
formuleert de commissie verbetervoorstellen voor de toepassing van
de regeling, en zo nodig aanpassingen van de regeling. De commissie
betrekt hierbij relevante aanbevelingen uit afgeronde parlementaire
onderzoeken en enquêtes. Bij een eventuele aanpassing van de
Regeling zullen de Minister van Financiën en Auditdienst Rijk (ADR),
als meest betrokken partijen bij de uitvoering van de regeling, worden
geconsulteerd.
III. Vaststellen van een focusonderwerp voor de verantwoording en
bevorderen dat commissies daar op hun terrein nader invulling aan
geven
Gebeurd:
• De Tweede Kamer heeft, op voordracht van de commissie Financiën,
het thema Focus op Beleidstoetsing als overkoepelend focusonderwerp voor de verantwoording over 2016 aangewezen.
• Na overleg met de commissie Financiën heeft de Algemene Rekenkamer tijdens de briefings over het Verantwoordingsonderzoek over
afgelopen jaar met de vakcommissies gesproken over mogelijkheden
voor het invullen van een nader focusonderwerp op hun specifieke
beleidsterrein.
• De commissies Financiën, IenM, VWS, OCW en SZW hebben een
nader focusonderwerp voor de verantwoording over 2016 op hun
specifieke beleidsterreinen aangewezen.
• De commissie heeft tijdig een voorstel voor het overkoepelende
focusonderwerp voor de verantwoording over 2017 aan Tweede Kamer
gedaan.
Doelstelling:
• De commissie Financiën doet tijdig een voorstel voor het overkoepelende focusonderwerp voor de verantwoording over 2018 aan Tweede
Kamer. De commissie Financiën zal er op toezien dat de nadere
focusonderwerpen die vakcommissies aanwijzen, passen binnen het
overkoepelende focusonderwerp.

4
5

Kamerstuk 26 399, nr. 16.
Kamerstuk 34 225, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

3

IV. De Kamer informeren over de mogelijkheden voor het behandelen van
begrotingen en jaarverslagen, inclusief het doen van voorstellen om de
aandacht voor Verantwoordingsdag te vergroten
Gebeurd:
• Vijf commissies hebben het advies van de commissie Financiën
opgevolgd om bij het wetgevingsoverleg over het jaarverslag 2015
met rapporteurs en de Handreiking controle en verantwoording te
werken.
• In 2016 is er een nieuwe opzet voor Verantwoordingsdag uitgewerkt.
Het ledenontbijt in combinatie met de ontvangst van het College van
de Algemene Rekenkamer voorafgaand aan het Verantwoordingsdebat
kon op een hoge opkomst rekenen. Daarnaast is in samenwerking met
ProDemos georganiseerd dat er leerlingen van middelbare scholen
een actieve inbreng hebben geleverd bij de wetgevingsoverleggen
over de jaarverslagen van OCW, SZW en VWS, met als doel de
aandacht voor Verantwoordingsdag te vergroten. Vanuit de Kamerorganisatie is ook een actief communicatietraject opgezet om de
bekendheid van Verantwoordingsdag te vergroten en om de rol en de
boodschap van rapporteurs uit te leggen aan de media.
• Zoals elk jaar heeft de commissie de behandeling van begrotingen en
jaarverslagen geëvalueerd en de resultaten daarvan aan de Kamer
aangeboden.6
• In het debat over de Raming 2017 heeft de Voorzitter aangegeven een
voorstel aan het presidium te zullen doen om de werkwijze voor de
behandeling van begrotingen en jaarverslagen middels rapporteurs en
de Handreiking controle en verantwoording in het Reglement van Orde
op te nemen.
Doelstellingen:
• De commissie zal voorafgaand aan begroting en jaarverslag, de Kamer
en commissies actief informeren over de mogelijkheden voor
behandeling van begroting en jaarverslag, waaronder inzet van een
rapporteur en het gebruik van de Handreiking controle en verantwoording.
• Om de bekendheid van Verantwoordingsdag te vergroten kan in 2017
voortgebouwd worden op de opzet die in 2016 voor deze dag is
gekozen (Verantwoordingsontbijt, betrokkenheid scholieren, actief
communicatietraject opzetten over Verantwoordingsdag). Daarnaast
zal de commissie Financiën ook initiatieven vanuit vakcommissies
ondersteunen om de aandacht voor de controle van publieke uitgaven
te vergroten.
• De commissie spreekt zich uit zich in te zetten voor een inhoudelijke
behandeling van de verantwoordingsstukken in het Verantwoordingsdebat («focus op verantwoording»). Naar aanleiding van de opmerking
in het rapport van de commissie Breed Welvaartsbegrip om de
Monitor Brede Welvaart te bespreken in het Verantwoordingsdebat kan
bezien worden hoe dit kan worden doorvertaald naar de commissies.
• De commissie zal de behandeling van jaarverslagen en begrotingen
blijven monitoren en evalueren en daar aan de Kamer over rapporteren, met specifiek ook aandacht voor beleidsdoorlichtingen. Deze
evaluaties zijn gericht op het trekken van conclusies en het doen van
aanbevelingen gericht op verdere verbetering en versterking van de
controlerende taak van de Kamer.
• De commissie ziet het voorstel van de Voorzitter om de werkwijze
middels rapporteurs en de Handreiking controle en verantwoording
voor de behandeling van begrotingen en jaarverslagen in het

6

Kamerstuk 31 865, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

4

Reglement van Orde op te nemen, tegemoet en kan op basis daarvan
voorstellen doen hoe commissies dit nader kunnen uitwerken.
V. Actief bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van de begrotingen
en jaarverslagen, bijvoorbeeld ten aanzien van (inzicht in) budgetflexibiliteit en slotwetmutaties
Gebeurd:
• De commissie heeft een aantal rijksbrede ontwikkelingen inzake
begroten en verantwoorden actief behandeld door het houden van een
algemeen overleg, technische briefing en een feitelijke vragenronde
met de Minister van Financiën over de thema’s budgetflexibiliteit,
informatievoorziening zbo’s en de evaluatie van subsidies. Elementen
hiervan worden betrokken bij de behandeling van het wetsvoorstel
Comptabiliteitswet 2016.
Doelstellingen:
• De commissie blijft de voortgang van de kwaliteit van begrotingen en
jaarverslagen, bijvoorbeeld ten aanzien van Verantwoord Begroten en
budgetflexibiliteit, actief monitoren.
• De Algemene Rekenkamer heeft in haar Verantwoordingsonderzoek
over 2015 geconstateerd dat ministeries in dat jaar een groot bedrag
aan budgetoverschrijdingen (in totaal € 601,1 miljoen) niet tijdig
hebben gemeld aan het parlement. Omdat deze zogenaamde
beleidsmatige slotwetmutaties het budgetrecht van het parlement
mogelijk uithollen zal de commissie Financiën in het najaar van 2016
hier extra alert op zijn, bijvoorbeeld door het kabinet te verzoeken
dergelijke mutaties voor dit jaar tijdig aan het parlement te vermelden.
VI. Behandeling van beleidsdoorlichtingen in commissies stimuleren
Gebeurd:
• Twee leden van de commissie Financiën hebben een presentatie
verzorgd in het commissievoorzittersoverleg van 19 april 2016 over het
belang van beleidsdoorlichtingen en de in de Kamer afgesproken
behandeling daarvan. Daarnaast heeft het vaststellen van het
focusonderwerp Focus op Beleidstoetsing op voordracht van de
commissie Financiën (zie ad. III) bijgedragen aan het verder onder de
aandacht brengen van beleidsdoorlichtingen.
• De commissie volgt de behandeling van beleidsdoorlichtingen in
vakcommissies actief en heeft hierover de Kamer, als onderdeel van de
evaluatie van de begrotingscyclus 2014, geïnformeerd en geadviseerd.7
Doelstellingen:
• De commissie Financiën monitort actief welke voorgenomen beleidsdoorlichtingen er zijn. De commissie informeert betreffende vakcommissies vervolgens actief over de wijze van behandeling om a) vooraf
betrokken te zijn bij de opzet en vraagstelling van de doorlichting en
b) achteraf de beleidsdoorlichting te laten volgen door een BORnotitie, feitelijke vragen of een schriftelijk overleg en tenslotte een
(apart) algemeen overleg waarin afspraken voor verbetering kunnen
worden gemaakt.
• De commissie is voornemens het instrument beleidsdoorlichtingen
jaarlijks en systematisch te evalueren en de Kamer hierover te
informeren (vergelijkbaar met de werkwijze rond grote projecten en de
jaarlijkse evaluatie van de begrotingscyclus).

7

Kamerstuk 31 865, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

5

•

•

•

•

De commissie Financiën behandelt actief het focusonderwerp voor de
verantwoording over 2016, te weten Focus op Beleidstoetsing,
waaraan het kabinet extra aandacht zal besteden in het jaarverslag
over 2016.
De commissie Financiën brengt het instrument Beleidsdoorlichtingen
actief onder de aandacht van nieuwe Kamerleden, bijvoorbeeld via een
cursus (zie ook VIII.)
De Studiegroep Begrotingsruimte heeft geadviseerd om een Operatie
Inzicht in Kwaliteit op te starten, die als doel heeft om via een
meerjarenplanning het inzicht in doelmatigheid van beleid te verbeteren.8 De commissie Financiën zal deze ontwikkelingen voor de
resterende zittingsduur nauwgezet volgen.
Het wetsvoorstel Comptabiliteitswet 2016 stelt dat elk voorstel,
voornemen of toezegging in de toelichting ingaat op de doeltreffendheid en de doelmatigheid die daarmee worden nagestreefd. De
commissie Financiën zal zich beraden op de consequenties hiervan
voor de controlerende taak van de Kamer en daar zo nodig advies over
uit brengen.

VII. Adviseren over de eigen onderzoeksfunctie van de Kamer
Sinds de Toekomst en Onderzoeksagenda van de Tweede Kamer is komen
te vervallen is dit geen Rijksuitgaventaak meer.
VIII. (Laten) organiseren van cursussen over begroten en verantwoorden
aan de Kamer.
Gebeurd:
• Er zijn cursussen georganiseerd voor Kamerleden en medewerkers
over begroten en verantwoorden.
Doelstelling:
• Bij aanvang van de nieuwe zittingsduur van de Kamer organiseert de
commissie Financiën, samen met de Algemene Rekenkamer, een
cursus over begroten en verantwoorden voor nieuwe Kamerleden.
• Daarnaast zal de commissie zich actief blijven inzetten in het (laten)
organiseren van de reguliere cursussen over onder meer de begrotingstechniek en de behandeling van jaarverslagen. Cursussen zullen
gericht zijn op zowel Kamerleden als op fractiemedewerkers (bij
voorkeur georganiseerd per Kamercommissie) en kunnen samen met
de Algemene Rekenkamer worden georganiseerd.
IX. Versterken van het budgetrecht/actieve behandeling van de
Comptabiliteitswet
Gebeurd:
• De commissie Financiën heeft op 1 juni 2016 verslag uitgebracht over
het wetsvoorstel Comptabiliteitswet 2016.9 De verdere behandeling
van dit wetsvoorstel vindt in het najaar van 2016 plaats.
Doelstelling:
• Veel relevante zaken ten aanzien van het comptabele stelsel zullen
concreet moeten worden uitgewerkt in lagere regelgeving. Afhankelijk
van het verloop van de verdere behandeling van het wetsvoorstel, kan
de commissie Financiën deze ontwikkelingen voor de resterende
zittingsduur nauwgezet volgen in opmaat naar de formulering van een
nieuw werkprogramma Rijksuitgaven voor de komende zittingsduur.
8
9

Kamerstuk 34 300, nr. 74 – bijlage p. 48–53.
Kamerstuk 34 426, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

6

X. Budgetrecht in Europees perspectief
Gebeurd:
• De commissie Financiën heeft in het vergaderjaar 2015–2016 het
rapport «Meer aandacht voor resultaten nodig om de verlening van
technische bijstand aan Griekenland te verbeteren» van de Europese
Rekenkamer actief behandeld.
Doelstelling:
• De commissie zal de ontwikkelingen rondom het budgetrecht in
Europees perspectief en daarvoor relevante rapporten van de
Europese Rekenkamer actief blijven monitoren.
XI. Mogelijkheden verkennen die open data kunnen bieden voor de
controlerende taak van de Kamer
Gebeurd:
• Leden van de commissie hebben deelgenomen aan de «accountability
hack» van de Algemene Rekenkamer, de Ministeries van Financiën,
Binnenlandse Zaken, Infrastructuur en Milieu, het CBS en de Open
State Foundation op 9 september 2016, waarin met open data
geldstromen en prestaties van de overheid in kaart zijn gebracht.
XII. Verdieping op een aantal meer fundamentele onderwerpen die het
budgetrecht en/of het comptabel bestel raken.
Gebeurd:
• Enkele fundamentele punten die het budgetrecht en het comptabel
bestel raken zijn actief aan de orde geweest bij bovenstaande
activiteiten, zoals de behandeling van het wetsvoorstel Comptabiliteitswet 2016 en het algemeen overleg, briefing en vragen over rijksbrede
ontwikkelingen inzake begroten en verantwoorden.
Doelstelling:
• De Minister van Financiën en de Algemene Rekenkamer hebben
gezamenlijk de ambtelijke Adviescommissie Verslaggevingsstelsel
rijksoverheid ingesteld.10 Deze adviescommissie rapporteert eind 2016
over de voor- en nadelen van toevoeging van meer batenlasteninformatie aan de huidige wijze van begroten en verantwoorden.
De commissie Financiën zal deze ontwikkelingen voor de resterende
zittingsduur nauwgezet volgen in opmaat naar de formulering van een
nieuw werkprogramma Rijksuitgaven voor de komende zittingsduur.

10

Kamerstuk 31 865, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 597, nr. 11

7