Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1220

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 september 2011
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie1 heeft enkele vragen en
opmerkingen over de kabinetsreactie op het Groenboek over het EU-kader
inzake corporate governance (Kamerstuk 22 112, nr. 1181) ter beantwoording aan de minister van Veiligheid en Justitie voorgelegd. Deze
vragen, alsmede de daarop op 12 september 2011 gegeven antwoorden,
zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Nava

1

Leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Arib, K.
(PvdA), Çörüz, C. (CDA), Roon, R. de (PVV),
Voorzitter Brinkman, H. (PVV), Vermeij, R.A.
(PvdA), Ondervoorzitter Raak, A.A.G.M. van
(SP), Thieme, M.L. (PvdD), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Dibi, T. (GL), Toorenburg, M.M.
van (CDA), Peters, M. (GL), Berndsen, M.A.
(D66), Nieuwenhuizen-Wijbenga, C. van (VVD),
Schouw, A.G. (D66), Marcouch, A. (PvdA),
Steur, G.A. van der (VVD), Recourt, J. (PvdA),
Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Helder,
L.M.J.S. (PVV), Bruins Slot, H.G.J. (CDA),
Taverne, J. (VVD) en Schouten, C.J. (CU).
Plv. leden: Dijkgraaf, E. (SGP), Bouwmeester,
L.T. (PvdA), Bochove, B.J. van (CDA), Dille,
W.R. (PVV), Elissen, A. (PVV), Smeets, P.E.
(PvdA), Kooiman, C.J.E. (SP), Ouwehand, E.
(PvdD), Karabulut, S. (SP), Tongeren, L. van
(GL), Smilde, M.C.A. (CDA), Voortman, L.G.J.
(GL), Pechtold, A. (D66), Burg, B.I. van der
(VVD), Koşer Kaya, F. (D66), Kuiken, A.H.
(PvdA), Liefde, B.C. de (VVD), Spekman, J.L.
(PvdA), Azmani, M. (VVD), Bontes, L. (PVV),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Dijkhoff, K.H.D.M.
(VVD) en Slob, A. (CU).

kst-22112-1220
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie van de regering op het Groenboek. Zij hebben hierbij wel
nog een paar vragen en opmerkingen.
Allereerst merken zij op dat uit het Groenboek niet duidelijk blijkt waarom
Europese regelgeving op dit vlak noodzakelijk is. Zij onderschrijven het
standpunt van het kabinet dan ook ten aanzien van de subsidiariteit. Ook
het Zweedse Parlement geeft in een reactie aan dat corporate governance
regels het beste vormgegeven kunnen worden op nationaal niveau. Deze
leden vragen of meer lidstaten dezelfde mening toegedaan zijn. Zo ja,
welke? Heeft het kabinet zicht op andere komende reacties en gaat zij met
gelijkgestemde lidstaten in overleg treden?
In dit verband vragen deze leden waarom in de reactie aangegeven wordt
dat het wel wenselijk is op EU-niveau regelgeving aan te nemen
aangaande beloningen in de financiële sector. Welke overwegingen
hebben een rol gespeeld bij de totstandkoming van dit standpunt?
De leden van de VVD-fractie onderstrepen de opmerkingen van het
kabinet over het verschil tussen «non-executive directors» en «executive
directors». Wanneer dit onderscheid gemaakt wordt, verduidelijkt dat de
discussie. Ook kunnen zij zich geheel vinden in het standpunt dat
corporate governance allereerst een verantwoordelijkheid van een bedrijf
zelf is. Ook het diversiteitsbeleid is allereerst de verantwoordelijkheid van
een onderneming zelf. Deze leden onderstrepen ook dat diversiteit geen
doel op zich dient te worden. Verder vinden zij het van het grootste belang
dat regelgeving op dit gebied de vorm krijgt van «principle based rules»
volgens een «comply and explain»-principe.
Verder zijn de aan het woord zijnde leden van mening dat wanneer al zou
worden besloten verdere regelgeving op EU-niveau op het gebied van
corporate governance aan te nemen, dit voorafgegaan moet worden door
een heldere analyse van de bestaande problemen en een «impactassessment».
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kabinetsreactie op het Groenboek inzake corporate governance.
Deze leden kunnen zich in grote lijnen vinden in de standpunten van het
kabinet, maar hebben nog enkele vragen.
Klopt het dat een Europese regeling voor grensoverschrijdende zetelverplaatsing reeds bestaat in de vorm van de Europese vennootschap? Is het
de bedoeling om grensoverschrijdende zetelverplaatsing verder te
faciliteren? Wat zijn daarvan de praktische gevolgen, bijvoorbeeld op
fiscaal terrein?
Welke onduidelijkheid en onzekerheid bestaat er ten aanzien van «acting
in concert»?
Welke sancties bestaan er in het Nederlandse recht op het handelen in
tegenstrijdig belang? Wordt hier de bestaande wet bedoeld of het
Burgerlijk Wetboek na het aannemen van de Wet bestuur en toezicht?
Deze leden vragen waarom het kabinet niets ziet in Europese regels die
werknemers tot aandeelhouderschap aanspoort (vraag 23). Is het
werknemeraandeelhouderschap niet een goede manier om de belangentegenstelling tussen bedrijf en werknemer te verkleinen? Is het juist dat
werknemeraandeelhouderschap zonder aanvullend beleid niet van de
grond komt?
Hoe functioneert tot nu toe het toezicht van de Autoriteit Financiële
Markten (AFM) op de kwaliteit van het jaarverslag? Hoeveel keer is het
jaarverslag gecorrigeerd na een interventie van de AFM?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

2

Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat wanneer Nederland
zelfstandig in het gewenste regime kan voorzien en de gewenste
doelstellingen kan realiseren, Europese regelgeving onwenselijk en niet
noodzakelijk is. Deze leden vragen of het kabinet het met hen eens is dat
Europese regelgeving alleen overwogen dient te worden als dit doeltreffender is dan maatregelen op lidstaatniveau en dit de werking van de
interne markt bevordert.
Deze leden merken op dat het kabinet pleit voor een Europese regeling
voor grensoverschrijdende zetelverplaatsing. Zij vragen of Nederland dit
niet nationaal kan regelen. Zo ja, waarom hebben Europese regels de
voorkeur boven nationale regels?
De leden van de PVV-fractie zien niets in streefcijfers om de diversiteit
binnen de raad van commissarissen te bevorderen. Deze leden zijn
tevreden met de kabinetsreactie. Deelt het kabinet hun mening dat de
beste man of vrouw op de juiste plaats moet zitten en dat leeftijd of
geslacht hier niets aan af doen.
De aan het woord zijnde leden merken op dat er zich problemen lijken
voor te doen bij de feitelijke doorgifte van relevante informatie tussen de
emittent en de aandeelhouder, met name in grensoverschrijdende
situaties. Zijn deze moeilijkheden ook bekend in Nederland? Zo ja, is
Europese regelgeving op zijn plaats?
Deze leden merken op dat Nederlandse beursgenoteerde vennootschappen verplicht zijn in hun jaarverslag aan te geven of zij de Nederlandse Corporate Governance Code toepassen. Indien dit niet het geval is,
dan moeten deze vennootschappen uitleggen waarom zij van de
codebepaling zijn afgeweken. Uit het rapport van de Monitoring Corporate
Governance Code 2010 blijkt dat de code slechts met name leeft en
bekend is onder de grote institutionele beleggers. Het kabinet geeft in de
reactie aan dat de Monitoring Commissie aan de accountants heeft
gevraagd om vennootschappen te ondersteunen in de naleving van de
code door hun bevindingen over de naleving van de Code bespreekbaar
te maken. De leden van de PVV-fractie vragen in hoeverre een vrijblijvende vraag kan leiden tot een daadwerkelijke verbetering in de naleving
van de code. Is het kabinet voornemens maatregelen te treffen om het
niet toepassen van de code tot een hoge uitzondering te maken?
De Nederlandse Monitoring Commissie Governance Code heeft tevens in
haar rapport van december 2010 opgemerkt dat ongeveer de helft van de
institutionele beleggers gebruik maakt van stemadviesbureaus. Het
kabinet geeft in de reactie aan dat de Monitoring Commissie heeft
geconstateerd dat de invloed van een stemadviesbureau op de stem die
wordt uitgebracht op algemene vergaderingen van aandeelhouders groot
is. De Monitoring Commissie heeft echter ook geconstateerd dat het voor
aandeelhouders vaak onduidelijk is of een stem daadwerkelijk is uitgebracht en of dit conform de stemvolmacht is gebeurd. Deze leden vragen
het kabinet te reageren op deze constatering. Zijn nadere wettelijke
maatregelen of Europese initiatieven noodzakelijk?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kabinetsreactie. Zij steunen de daarin geschetste lijn. Zij onderschrijven ten volle het algemene uitgangspunt dat wanneer Nederland,
evenals andere EU-lidstaten, zelfstandig in het gewenste regime kan
voorzien en de gewenste doelstellingen kan realiseren, Europese
regelgeving niet noodzakelijk is. Europese regels liggen voor de hand
wanneer dit doeltreffender is dan maatregelen op lidstaatniveau. Deze
leden menen uit de kabinetsreactie te kunnen afleiden dat wat Nederland
betreft er geen behoefte bestaat aan Europese regelgeving op dit terrein,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

3

maar dat slechts op enkele onderdelen verbeteringen wenselijk zijn. Dat is
bijvoorbeeld af te leiden uit de antwoorden op de vragen 2, 17 en 18 en
19. Kan het kabinet dit bevestigen?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
kabinetsreactie op het Groenboek Corporate Governance.
Deze leden constateren dat in de reactie wordt opgemerkt dat grensoverschrijdende zetelverplaatsing van vennootschappen een onderwerp is dat
op Europees niveau moet worden geregeld. Waarom pleit Nederland voor
een Europese regeling? Welke zijn de concrete knelpunten die moeten
worden opgelost?
Door de Europese Commissie wordt opgemerkt dat verschillende lidstaten
het aantal bestuursfuncties van een bestuurder begrensd hebben. Is het
bekend welke lidstaten, naast Nederland, dit gedaan hebben en op welke
manier?
Deze leden vragen of het kabinet de mening van de Europese Commissie
deelt dat korte termijnprikkels in vermogensbeheercontracten aanzienlijk
kunnen bijdragen tot de kortzichtigheid van vermogensbeheerders. Zo
nee, waarom niet?
In de kabinetsreactie wordt erop gewezen dat het de verantwoordelijkheid
is van institutionele beleggers om bij de opdrachtverlening aan een
vermogensbeheerder goede voorwaarden aan het beheer te stellen.
Tegelijkertijd merkt de Europese Commissie op dat dit eigenlijk onvoldoende gebeurt. Is er ruimte voor flankerend beleid om ervoor te zorgen
dat institutionele beleggers toch die verantwoordelijkheid nemen?
In het kader van handelen in onderling overleg wordt gewezen op
onduidelijkheid over de reikwijdte en toepassing van die regels. Volgens
het kabinet moet daar aandacht aan worden besteed bij de herziening van
de Overnamerichtlijn. Deze leden vragen het kabinet wat meer in te gaan
op de aard van de onduidelijkheid. Wat moet er concreet veranderen?
Gezamenlijk handelen speelt niet alleen bij overnames, maar ook bij de
meldingsplichten. Zijn er daar ook onduidelijkheden die aangepakt
moeten worden?
Het kabinet heeft nog niet beslist of het nuttig is om met wettelijke
maatregelen te komen omtrent de grote invloed van stemadviesbureaus
op het stembeleid van institutionele beleggers. Daarbij wordt verwezen
naar de mogelijkheid voor een belegger om in de overeenkomst goede
afspraken te maken met het adviesbureau. Is het mogelijk dat dit soort
afspraken moeilijk te maken zijn, vanwege de dominantie van enkele grote
stemadviesbureaus op de adviesmarkt? Wordt dit meegenomen in het
onderzoek van de European Securities and Markets Authority (ESMA)?
De leden van de SP-fractie merken op dat bij vraag 20 over de identificatie
van aandeelhouders verwezen wordt naar paragraaf 5.3 van de kabinetsreactie op het consultatiedocument van de Europese Commissie over
corporate governance bij financiële instellingen van 8 september 2010.
Daar wordt opgemerkt dat het kabinet twijfels heeft of een goede dialoog
tussen onderneming en aandeelhouder «empty voting» zal verminderen
en dat «empty voting» het best internationaal kan worden aangepakt.
Deze leden vragen wat er op Europees niveau concreet moet gebeuren
tegen «empty voting.»
Het kabinet geeft in antwoord op vraag 24 aan dat het van mening is dat
afwijkingen van de corporate governance code uitvoerig moeten worden
toegelicht en dat beschreven moet worden welke andere oplossing is
toegepast. Is het kabinet van mening dat dit in Nederland voldoende
gebeurt? Zo ja, hoe wordt dan de inzet van de Monitoring Commissie
Corporate Governance om de kwaliteit van de uitleg te verhogen
verklaard? Deelt het kabinet de mening dat uitleg van de code eigenlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

4

niet dan wel zo weinig mogelijk moet voorkomen? Zo ja, wat gaat het
kabinet doen om dat resultaat te bereiken?
II. Reactie van de minister
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV,
het CDA en de SP over de kabinetsreactie op het Groenboek over het
EU-kader inzake corporate governance (Kamerstuk 22 112, nr. 1181).
Gaarne ga ik hieronder op de vragen van de fracties in.
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de fractie van de VVD onderschrijven het standpunt van het
kabinet over de subsidiariteit van Europese regelgeving. Zij vragen of
meer lidstaten de mening zijn toegedaan dat corporate governance regels
het beste op nationaal niveau kunnen worden vormgegeven. Ook vragen
deze leden of het kabinet zicht heeft op andere komende reacties en
voornemens is met gelijkgestemde lidstaten in overleg te treden.
Na afloop van de consultatie van de Europese Commissie over het
groenboek worden de reacties op de internetsite van de Commissie
gepubliceerd. Op dit moment is er geen zicht op de reacties van andere
lidstaten. Wel kan in het algemeen gezegd worden dat uit bijeenkomsten
in Brussel het beeld naar voren komt dat meer lidstaten kritisch zijn ten
aanzien van aanpassing van corporate governance systemen op Europees
niveau. De Europese Commissie zal zich na sluiting van de consultatie
beraden op de vraag of er nieuwe maatregelen op het gebied van
corporate governance nodig zijn. Mocht de Commissie nieuwe voorstellen
op het gebied van corporate governance presenteren, dan zal Nederland
deze op het punt van subsidiariteit toetsen. Nederland kan dan met
gelijkgestemde lidstaten samenwerken.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom in de reactie wordt aangegeven dat het wel wenselijk is op EU-niveau regelgeving aan te nemen
aangaande beloningen in de financiële sector. Zij vragen welke overwegingen aan dit standpunt ten grondslag liggen.
In het groenboek wordt – naar aanleiding van aanbevelingen van het
Europees corporate governance forum – gevraagd of het beloningsbeleid
bij beursvennootschappen openbaar moet worden gemaakt en of
aandeelhouders moeten kunnen stemmen over het beloningsbeleid
(vragen 9 en 10). In de kabinetsreactie wordt aangegeven dat deze zaken
in Nederland reeds zijn geregeld. In het groenboek, noch in de kabinetsreactie wordt ingegaan op de wenselijkheid van specifieke regelgeving voor
beloningen in de financiële sector. Ik meen daarom dat de leden doelen
op de brief van 8 september 2010 naar aanleiding van het Groenboek
corporate governance bij financiële ondernemingen en het beloningsbeleid (COM(2010) 284 definitief), die als bijlage aan de kabinetsreactie is
gevoegd.
In dit eerdere groenboek is onder meer de vraag gesteld of aanvullende
maatregelen nodig zijn betreffende de structuur en de governance van het
beloningsbeleid in de financiële sector. In de brief van 8 september 2010 is
aangegeven dat zelfregulering het uitgangspunt is bij de beloning van
bestuurders van beursvennootschappen (vgl. paragraaf 7). Daarbij hoort
de wettelijke verankering van de Nederlandse corporate governance code
en het effectieve systeem van monitoring van de naleving van de code. De
financiële sector is een bijzondere sector die op onderdelen bijzondere
maatregelen vergt. Vanwege het belang voor de financiële stabiliteit, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

5

internationale verwevenheid van de financiële markten, en de zorgvuldige
behandeling van cliënten kunnen maatregelen op Europees niveau, zoals
op het gebied van beloningen, gerechtvaardigd zijn om bijvoorbeeld een
gelijk speelveld te creëren. Ook voor de financiële sector geldt dat
ingrijpen om gebreken te ondervangen effectief moet zijn. Per onderwerp
kan de meest effectieve wijze van ingrijpen verschillen. Nederland zet
voor wat betreft corporate governance in de financiële sector in Europa in
op een gelijk speelveld waar dat nodig is met een wisselwerking van
regulering enerzijds en zelfregulering met een effectief stelsel van
monitoring anderzijds (dus en/en en niet of/of). In dit kader is Nederland
voorstander van Europese maatregelen, zoals de voorschriften omtrent
beloningen in de Kapitaaleisenrichtlijn (Capital Requirements Directive)1
en de voorstellen in Solvency II.
De leden geven aan in te kunnen stemmen met de opmerkingen in de
kabinetsreactie over het verschil tussen executive en non-executive
directors, de eigen verantwoordelijkheid van de onderneming met
betrekking tot corporate governance, diversiteitsbeleid en de vormgeving
van de regelgeving op het gebied van corporate governance. Ten slotte
merken zij op dat eventuele regelgeving op EU-niveau vooraf zou moeten
worden gegaan door een heldere analyse van de bestaande problemen en
een impact-assessment.
Ik ben het met deze leden eens dat goed in kaart moet worden gebracht of
er daadwerkelijk een probleem is op het gebied van corporate governance, en zo ja, of dat op Europees niveau zou moeten worden opgelost
of dat nationale maatregelen voldoen. In elk geval moet ook in kaart
worden gebracht wat de effecten zijn van eventuele voorgenomen
regelgeving.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen of een Europese regeling voor
grensoverschrijdende zetelverplaatsing reeds bestaat in de vorm van de
Europese vennootschap. Zij vragen of het de bedoeling is om grensoverschrijdende zetelverplaatsing verder te faciliteren en wat daarvan de
praktische gevolgen zijn, bijvoorbeeld op fiscaal terrein.
Grensoverschrijdende zetelverplaatsing houdt in dat een vennootschap
haar statutaire zetel verplaatst van het ene land naar het andere land. Dit
leidt tot een wisseling van het recht dat op de vennootschap van
toepassing is. Na de grensoverschrijdende zetelverplaatsing wordt de
vennootschap beheerst door het recht van het land van ontvangst.
De Europese vennootschap is een Europese rechtsvorm waarvoor een
eigen regeling geldt, namelijk de verordening betreffende het statuut van
de Europese vennootschap (verordening nr. 2157/2001/EG, PbEG L 294).
Op grond van artikel 8 van deze verordening hebben Europese vennootschappen de mogelijkheid van een grensoverschrijdende zetelverplaatsing. Dat wil zeggen dat een Europese vennootschap haar statutaire
zetel van bijvoorbeeld Nederland naar Italië kan verplaatsen.

1

De voorschriften omtrent beloningen in de
Kapitaaleisenrichtlijn zijn per 1 januari 2011
geïmplementeerd in het Besluit beheerst
beloningsbeleid en de Regeling beheerst
beloningsbeleid van DNB. Zowel het besluit
als de regeling bevatten regels voor een
beheerst beloningsbeleid van de gehele
organisatie van financiële instellingen.

Als gevolg van de Cartesio-uitspraak van het Europese Hof van Justitie
(arrest van 16 december 2008, C-210/06) kunnen ook nationale vennootschappen die zijn opgericht in een EU-lidstaat hun statutaire zetel
verplaatsen naar een andere EU-lidstaat, mits die laatste lidstaat zo’n
omzetting aanvaardt. Lidstaten mogen regels stellen om misbruik te
voorkomen. De bedoeling van een Europese regeling is wat mij betreft te
bewerkstelligen dat er meer rechtszekerheid ontstaat over de
voorwaarden die gesteld kunnen worden aan het vertrek van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

6

vennootschap en de definitieve overgang van zetel. De fiscale aspecten
van deze regeling zullen vanzelfsprekend in nauwe samenwerking met de
Minister van Financiën worden bezien.
De leden vragen welke onduidelijkheid en onzekerheid er bestaat ten
aanzien van «acting in concert».
Uit de markt zijn signalen ontvangen dat er onder institutionele beleggers
onzekerheid en onduidelijkheid bestaat over de precieze reikwijdte en de
toepassing van de regels met betrekking tot «acting in concert»
(«handelen in onderling overleg»). Zo bestaan er in Europese lidstaten
verschillende interpretaties van wat als acting in concert kwalificeert. Dit
kan leiden tot terughoudendheid van aandeelhouders van een beursvennootschap om met elkaar samen te werken. Indien de samenwerking
namelijk als acting in concert wordt aangemerkt, zouden de aandeelhouders hierdoor gehouden kunnen zijn een openbaar bod uit te brengen
op de effecten van de betreffende vennootschap. Mede gelet op het
vorenstaande, de grensoverschrijdende aspecten verbonden aan acting in
concert en het gegeven dat het begrip voortvloeit uit de Overnamerichtlijn, roept Nederland de Europese Commissie op om hier in Europees
verband aandacht aan te besteden bij de herziening van de Overnamerichtlijn. Een evaluatie van de Overnamerichtlijn die in het kader van de
herziening plaatsvindt, is dit jaar voorzien.
Voorts vragen de leden naar de sancties in het Nederlandse recht bij het
handelen met een tegenstrijdig belang. Zij vragen of hierbij wordt
uitgegaan van de huidige bepalingen in het Burgerlijk Wetboek.
Op basis van het huidige recht is een tegenstrijdig belang relevant voor de
rechtsgeldigheid van de vertegenwoordiging van de vennootschap. Indien
een bestuurder een met de NV tegenstrijdig belang heeft, wordt een NV in
beginsel vertegenwoordigd door haar commissarissen (art. 2:146 BW).
Indien de bestuurder met een tegenstrijdig belang toch handelt, kan de
vennootschap zich erop beroepen dat zij niet aan de rechtshandeling is
gebonden. Dit kan in beginsel ook gevolgen hebben voor een derde die
met de vennootschap handelde.
Met de Wet bestuur en toezicht (Wet van 6 juni 2011 tot wijziging van boek
2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de aanpassing van regels
over bestuur en toezicht in naamloze en besloten vennootschappen, Stb.
275) wordt de huidige regeling voor tegenstrijdig belang aangepast. De
vertegenwoordigingsregeling wordt vervangen door een besluitvormingregeling waarbij een bestuurder niet langer mag deelnemen aan
besluitvorming indien hij daarbij een belang heeft dat strijdig is met het
belang van de vennootschap. Neemt de bestuurder toch aan de besluitvorming deel, dan is het besluit vernietigbaar (vgl. art. 2:15 BW). De
vennootschap kan vervolgens een schadevergoedingsactie tegen de
bestuurder instellen indien de uitvoering van het besluit tot schade leidt
(vgl. art. 2:9 jo. 6:162 BW). De desbetreffende uitvoering is echter wel
rechtsgeldig. Deze interne regeling leidt ertoe dat de gevolgen van het
handelen met een tegenstrijdig belang in beginsel de derde die met de
vennootschap handelde, niet raken.
De leden vragen waarom het kabinet niets ziet in Europese regels die
werknemers tot aandeelhouderschap aansporen. Zij vragen of werknemersaandeelhouderschap een goede manier is om de belangentegenstelling tussen bedrijf en werknemer te verkleinen. Ook vragen zij of het
juist is dat werknemeraandeelhouderschap zonder aanvullend beleid niet
van de grond komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

7

Het bestuur en de raad van commissarissen dienen zich bij hun taakuitoefening te richten naar het belang van de onderneming als geheel, hetgeen
ook in het belang is van de werknemers. De belangen van alle bij de
vennootschap betrokken partijen dienen te worden afgewogen,
waaronder die van de werknemers. Bovendien hebben werknemers een
belangrijke invloed ten aanzien van de besluitvorming over onderwerpen
die voor hen in het bijzonder van belang zijn. De ondernemingsraad heeft
adviesrecht ten aanzien van bepaalde belangrijke bestuursbesluiten,
waaronder overdracht van zeggenschap over de onderneming (art. 25 e.v.
WOR). Daarnaast heeft de ondernemingsraad het recht om een standpunt
te bepalen over een aantal belangrijke besluiten van de algemene
vergadering (vgl. art. 2:107a, 134a, 135, 144a, 158 en 161a BW).
Ook kunnen werknemers aandeelhouder worden in de vennootschap
waar zij werkzaam zijn en de aan het aandeelhouderschap verbonden
rechten uitoefenen. Er zijn geen wettelijke voorschriften die dit belemmeren. De werknemer moet dan de rechten en plichten die aan het
aandeelhouderschap verbonden zijn, aanvaarden. Omdat aandeelhouderschap ook economische risico’s meebrengt voor de werknemer, acht ik het
in zijn algemeenheid niet wenselijk om aandeelhouderschap van
werknemers op nationaal of Europees niveau te reguleren of door
aanvullend beleid te stimuleren.
Afsluitend vragen de leden hoe het toezicht van de AFM op de kwaliteit
van het jaarverslag functioneert en hoeveel keer het jaarverslag is
gecorrigeerd na een interventie van de AFM.
Naar ik begrijp hebben deze vragen van de leden van de PvdA-fractie
betrekking op de kabinetsreactie op vraag 25 in het groenboek. In de
reactie is opgenomen dat de AFM toezicht houdt op de aanwezigheid van
de mededelingen over de Nederlandse corporate governance code in het
jaarverslag en de consistentie van de mededelingen ten opzichte van de
financiële gegevens. Dit houdt in dat de AFM nagaat of een beursvennootschap verslag heeft gedaan over de wijze van de naleving van de code in
haar jaarverslag en of de inhoud van het verslag over de code consistent
is met de rest van het jaarverslag, de jaarrekening en andere openbare
informatie. Dit heeft tot nu toe geleid tot 22 mededelingen van de AFM
aan beursgenoteerde ondernemingen waarin wordt aangegeven dat er
redenen zijn om te twijfelen aan de juiste toepassing van verslaggevingsvoorschriften omtrent de code (variërend van 9 in 2007 tot 3 in 2010). Deze
mededelingen zijn verwerkt in de jaarverslagen van de betreffende
beursgenoteerde ondernemingen in het daaropvolgende boekjaar.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie vragen of het kabinet de mening van deze
leden deelt dat Europese regelgeving alleen overwogen dient te worden
als dit doeltreffender is dan maatregelen op lidstaatniveau en dit de
werking van de interne markt bevordert.
Ik ben het met deze leden eens dat in beginsel alleen tot Europese
regelgeving moet worden overgegaan als er een probleem is en dat
probleem niet nationaal kan worden opgelost. Voor veel van de onderwerpen die in het groenboek worden aangesneden, volstaat nationale
regelgeving.
De leden vragen of Nederland een regeling voor grensoverschrijdende
zetelverplaatsing nationaal kan regelen. Indien dat mogelijk is, vragen zij
waarom Europese regels de voorkeur hebben boven nationale regels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

8

Het bedrijfsleven heeft aangegeven voorstander te zijn van een Europese
regeling die grensoverschrijdende zetelverplaatsing binnen de EU
mogelijk maakt. Zoals ik naar aanleiding van de vraag van de leden van de
PvdA-fractie over grensoverschrijdende zetelverplaatsing heb aangegeven, is een Europese oplossing wenselijk vanwege de rechtszekerheid.
Het voordeel van een Europese regeling is dat daarmee een kader wordt
geschapen voor nationale regels omtrent grensoverschrijdende zetelverplaatsing. Ook kan een Europese regeling rechtszekerheid bieden door
een eenduidig tijdstip voor te schrijven voor het daadwerkelijk tot stand
komen van de zetelverplaatsing, bijvoorbeeld na het verlijden van een
notariële akte of de inschrijving in het handelsregister.
Hoewel ik de voorkeur heb voor een Europese regeling, overweeg ik ter
bescherming van de belangen van partijen die betrokken zijn bij vennootschappen die zich willen omzetten ook eigen regelgeving op te stellen
voor Nederlandse vennootschappen die hun statutaire zetel willen
verplaatsen naar een andere EU-lidstaat en voor buitenlandse vennootschappen die hun statutaire zetel naar Nederland willen verplaatsen. Om
ervoor te zorgen dat deze regeling te zijner tijd niet wordt ingehaald door
een Europese regeling, is het uitgangspunt dat de nationale regeling voor
grensoverschrijdende omzetting op veel punten aansluit bij de regeling
zoals die al bestaat voor de Europese vennootschap.
De leden wijzen op de kabinetsreactie ten aanzien van de vragen over
diversiteit. Zij vragen of het kabinet hun mening deelt dat de beste man of
vrouw op de juiste plaats moet zitten en dat leeftijd of geslacht hier niets
aan af doen.
Diversiteit is één van de aspecten die kunnen bijdragen aan een goed
bestuur en toezicht. In de kabinetsreactie wordt verwezen naar de best
practice bepalingen in de Nederlandse corporate governance code over
de diversiteit van de raad van commissarissen. Verder kan worden
gewezen op het wettelijke streefcijfer voor het aantal vrouwen in het
bestuur en de raad van commissarissen, wanneer de Wet bestuur en
toezicht in werking treedt (Stb. 2011, 275). De nationale regeling, die
uitgaat van het beginsel van «pas toe of leg uit», volstaat. Dit systeem
biedt de mogelijkheid aan beursvennootschappen om het diversiteitbeleid
vorm te geven naar de specifieke omstandigheden van de vennootschap.
Een Europese regeling is dan ook onwenselijk.
De leden vragen of de moeilijkheden bij het doorgeven van informatie van
de emittent aan de aandeelhouder ook in Nederland bekend zijn en of
Europese regelgeving op zijn plaats is.
De Monitoring Commissie Corporate Governance Code heeft aangegeven
dat de anonimiteit van aandeelhouders als een obstakel wordt gezien om
een dialoog met de aandeelhouder tot stand te brengen. Naar aanleiding
van het advies van de commissie Frijns uit 2007 is bij de Tweede Kamer
een wetsvoorstel ingediend dat onder meer voorziet in een regeling die
beursvennootschappen in staat stelt de identiteit van haar investeerders
te achterhalen, in combinatie met een regeling voor communicatie tussen
beursvennootschappen en hun investeerders en indirect tussen investeerders onderling (voorstel van wet tot wijziging van de Wet op het
financieel toezicht, de Wet giraal effectenverkeer en het Burgerlijk
Wetboek naar aanleiding van het advies van de Monitoring Commissie
Corporate Governance Code van 30 mei 2007, Kamerstukken 32 014). Aan
de verschillende schakels (bijvoorbeeld banken) uit de bewaarketen
tussen de emittent (de uitgevende instelling) en de investeerders kunnen
identificatieverzoeken worden gedaan teneinde de identiteit van de
investeerders te achterhalen. Gelet op de grensoverschrijdende aspecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

9

zal het niet voor alle situaties mogelijk zijn om elke schakel in de bewaarketen in het buitenland mee te laten werken aan de voorgestelde regeling
voor identificatie van investeerders. Pas wanneer een internationale
(verdragsrechtelijke) regeling tot stand zou komen, kan worden bewerkstelligd dat de gehele grensoverschrijdende bewaarketen verplicht wordt
mee te werken aan de identificatie van investeerders. Nederland steunt
daarom ook de initiatieven van de Europese Commissie op het gebied van
de Securities Law Directive.
De leden vragen of het verzoek van de Monitoring Commissie Corporate
Governance Code aan accountants om de naleving van de Nederlandse
corporate governance code te ondersteunen kan leiden tot daadwerkelijke
verbetering van de naleving. Zij vragen of het kabinet voornemens is
maatregelen te treffen om het niet toepassen van de code tot een hoge
uitzondering te maken.
Of het verzoek aan de accountants tot een verbetering van de naleving
van de code leidt, kan worden bezien aan de hand van de eerstvolgende
rapportage van de monitoring commissie, die eind van dit jaar zal
verschijnen.
De wettelijke verankering van de code gaat uit van het beginsel van «pas
toe of leg uit»; naleven van de code kan door het toepassen van de
codebepalingen of door het geven van uitleg waarom de bepalingen niet
worden toegepast. Er is geen aanleiding dit beginsel te verlaten. Wel vindt
het kabinet het, in navolging van de monitoring commissie, van belang
dat de naleving 100% is. De naleving van de codebepalingen zal aan de
hand van de jaarlijkse rapportage van de monitoring commissie goed in
de gaten worden gehouden.
De leden vragen om een reactie op de constatering van de Monitoring
Commissie Corporate Governance Code dat het voor aandeelhouders
vaak onduidelijk is of een stem daadwerkelijk is uitgebracht en of dit
conform de stemvolmacht is gebeurd. Zij vragen of nationale of Europese
initiatieven noodzakelijk zijn.
Ik wijs erop dat aandeelhouders op grond van het huidige recht bij de
schriftelijke volmachtverlening een steminstructie kunnen geven,
waarnaar de volmachthouder moet stemmen. Ook kan de volmachtgever
vragen om een bevestiging van de uitoefening van zijn steminstructie. Er
is op dit moment geen aanleiding tot nadere nationale of Europese
initiatieven.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan bevestigen dat
slechts op enkele onderdelen verbeteringen van de corporate governance
structuur op Europees niveau wenselijk zijn.
In de kabinetsreactie is aangegeven dat op de meeste punten die in het
groenboek aan de orde worden gesteld onze nationale regeling volstaat
en dat Europese regelgeving daarom niet nodig is. Uitzonderingen zijn
een Europese regeling voor de identificatie van aandeelhouders, een
Europese regeling voor grensoverschrijdende zetelverplaatsing en
verduidelijking van het begrip «acting in concert». Aangezien aandelen
vaak grensoverschrijdend worden gehouden via een bewaarketen van
intermediairs tussen de vennootschap en de investeerder, is een Europese
regeling voor de identificatie van investeerders gewenst. Verder wordt
gepleit voor een Europese regeling voor grensoverschrijdende zetelverplaatsing, waardoor uiteenlopende nationale regelingen kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

10

voorkomen. Het begrip «acting in concert» komt voort uit de Europese
overnamerichtlijn. Verduidelijking van dit begrip dient daarom op
Europees niveau te geschieden. Voor het overige volstaan onze nationale
regelingen.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen waarom Nederland pleit voor een
Europese regeling voor grensoverschrijdende zetelverplaatsing. Zij vragen
welke concrete knelpunten moeten worden opgelost.
Gaarne verwijs ik naar de antwoorden op de vragen van de fracties van de
PvdA en de PVV over grensoverschrijdende zetelverplaatsing.
De leden van de SP-fractie vragen of bekend is welke lidstaten het aantal
bestuursfuncties van een bestuurder begrensd hebben en op welke
manier dat is gedaan.
Ik heb geen volledig overzicht van de begrenzing van het aantal bestuursfuncties in andere lidstaten. Wel ben ik bekend met het voorschrift in de
Belgische Corporate Governance code voor beursgenoteerde vennootschappen dat niet-uitvoerende bestuursleden maximaal 5 bestuursfuncties in beursvennootschappen mogen hebben (bepaling 4.5). De
Belgische code gaat uit van het principe van «pas toe of leg uit» en is
aangewezen als referentiecode waarover moet worden gerapporteerd in
het jaarverslag. De Corporate Governance Code van het VK schrijft voor
dat een fulltime uitvoerende bestuurder niet meer dan één niet-uitvoerend
bestuursfunctie in een FTSE 100- vennootschap (Financial time share
index van 100 grootste bedrijven op de London Stock Exchange) of het
voorzitterschap van een dergelijke vennootschap mag aanvaarden
(bepaling B.3.3). Ook over deze code moet verslag worden gedaan op
basis van het beginsel van «pas toe of leg uit». De Franse wet schrijft voor
dat een natuurlijke persoon niet meer dan vijf bestuursposten of commissariaten in een vennootschap mag bekleden, ongeacht of deze vennootschap beursgenoteerd is. Daarbij geldt een uitzondering voor groepsmaatschappijen (vgl. art. L225–21 en L225–77 Code de commerce). De Duitse
wet schrijft voor dat een bestuurder in beginsel maximaal vijf bestuurfuncties in een financiële instelling mag bekleden (§36 Kreditwesengesetz).
De leden vragen of het kabinet de mening deelt dat korte termijnprikkels
in vermogensbeheercontracten aanzienlijk kunnen bijdragen tot de
kortzichtigheid van vermogensbeheerders.
Institutionele beleggers handelen primair in het belang van hun achterliggende begunstigden. Het is in beginsel de verantwoordelijkheid van de
institutionele belegger ervoor te zorgen dat het contract met de vermogensbeheerder niet aanzet tot gedrag dat strijdig is met de belangen van
de institutionele belegger.
De leden vragen of er ruimte is voor flankerend beleid om ervoor te
zorgen dat institutionele beleggers bij de opdrachtverlening aan een
vermogensbeheerder goede voorwaarden aan het beheer stellen.
Er zijn naar mijn mening geen wettelijke voorschriften die het invullen van
de contractsvoorwaarden belemmeren. Ik zie ook geen aanleiding
aanvullende maatregelen voor te stellen over de invulling van de
overeenkomst tussen de institutionele belegger en de vermogensbeheerder. De vermogensbeheerder zal bij het aangaan van het contract

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

11

primair dienen te handelen in het belang van zijn achterliggende
begunstigden.
De leden vragen in te gaan op de onduidelijkheden bij handelen in
onderling overleg. Voorts vragen zij of er ook onduidelijkheden bestaan bij
meldingsplichten.
Er bestaat een verschil tussen de definitie van «acting in concert» met
betrekking tot openbare biedingen en de melding van zeggenschap en
kapitaalbelang. Dit verschil is terug te voeren op de definities die zijn
opgenomen in de Europese richtlijnen over deze onderwerpen (de
Overnamerichtlijn en de richtlijn transparantie). Voor de onduidelijkheden
bij handelen in onderling overleg met betrekking tot openbare biedingen
verwijs ik naar het antwoord op de vraag van de leden van de fractie van
de PvdA over acting in concert. Hieruit volgt dat Nederland pleit voor
Europese aandacht hiervoor bij de herziening van de Overnamerichtlijn.
Voor wat betreft acting in concert met betrekking tot de melding van
zeggenschap en kapitaalbelang merk ik het volgende op. De AFM heeft
haar beleid met betrekking tot de toepassing van de regels omtrent acting
in concert bij de melding van zeggenschap en kapitaalbelang verduidelijkt.
Dit beleid heeft de AFM opgenomen in de Wft voorlichtingsbrochure voor
aandeelhouders.1 Tot op heden zijn er geen signalen ontvangen dat
nadere actie op dit terrein nodig is.
De leden vragen of de dominantie van enkele grote stemadviesbureaus
het maken van afspraken tussen een institutionele belegger en een
stemadviesbureau bemoeilijkt. Zij vragen of bekend is of dit punt wordt
meegenomen in het onderzoek van ESMA.
Het is vooralsnog niet bekend of stemadviesbureaus hun dominante
positie gebruiken om contracten met institutionele beleggers op een
bepaalde wijze vorm te geven. Zoals aangegeven in de kabinetsreactie is
nader onderzoek nodig om te kunnen beslissen of nadere maatregelen
nodig zijn. Het lijkt Nederland zinvol dat hierbij de uitkomsten van het
onderzoek dat ESMA zal uitvoeren naar stemadviesbureaus in
ogenschouw worden genomen. Dit onderzoek is verkennend van aard en
richt zich op alle betrokken stakeholders (investeerders, uitgevende
instellingen en stemadviesbureaus). ESMA zal daarbij onder meer de
huidige marktstructuur en concurrentieverhoudingen ten aanzien van
stemadviesbureaus betrekken.
De leden vragen wat er op Europees niveau concreet moet gebeuren
tegen «empty voting».
Nederland heeft geen concrete Europese regeling voor ogen. Gezien de
grensoverschrijdende aspecten bij empty voting steunt Nederland het
uitgangspunt dat een Europese aanpak de voorkeur verdient boven een
nationale aanpak. Voorkomen moet worden dat nationale regelgeving
wordt voorbereid die met een eventuele Europese regeling conflicteert.
Eveneens moet voorkomen worden dat met het oog op het investeringsklimaat Nederland uit de pas loopt ten opzichte van andere lidstaten.

1

Wft voorlichtingsbrochure voor aandeelhouders, paragraaf 3.5.8 «Overeenkomst
duurzaam gemeenschappelijk stembeleid»
http://www.afm.nl/layouts/afm/default.aspx~/
media/files/brochures/2009/
acting_in_concert_publicatietekst.ashx

Vermeldenswaard is dat de Europese Commissie in een consultatiedocument over de aanpassing van de richtlijn transparantie aandacht heeft
besteed aan empty voting. Vooralsnog is niet bekend of maatregelen op
het gebied van empty voting deel zullen uitmaken van de aanpassing van
de richtlijn transparantie. Nederland zal blijven participeren in Europese
ontwikkelingen op dit terrein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

12

De leden vragen of het kabinet van mening is dat afwijkingen van de
Nederlandse corporate governance code voldoende worden toegelicht.
Voorts vragen de leden of het kabinet de mening deelt dat uitleg van de
code zo weinig mogelijk moet voorkomen.
Het kabinet is van mening dat de naleving van de code 100% zou moeten
zijn. Het systeem met het principe van «pas toe of leg uit» biedt flexibiliteit
om het bestuur en toezicht op ondernemingsniveau zo effectief mogelijk
in te vullen. Eén van de grondslagen van dit systeem is dat afwijkingen
van de codebepalingen zijn toegestaan, mits deze duidelijk worden
toegelicht. Het kabinet onderschrijft de keuze van de monitoring
commissie om de naleving van de code meer kwalitatief te gaan
monitoren, waarbij gekeken wordt naar de kwaliteit van de uitleg. De
commissie heeft in haar monitoringrapport van 2010 aangegeven dat het
louter verwijzen naar een eigen regeling niet kwalificeert als uitleg van het
niet-toepassen van een codebepaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 22 112, nr. 1220

13