Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 281

Invoering van de bachelor-masterstructuur in
het Hoger Onderwijs

Nr. 18

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 augustus 2012
Hierbij bied ik u het inspectierapport «Eerst je bachelor, dan je master»
aan1. In het rapport onderzoekt de inspectie de stand van zaken van het
invoeringsproces van het principe «eerst je bachelor, dan je master» per
1 september 2012. De inspectie heeft in het collegejaar 2011/2012 bij
dertien universiteiten onderzoek gedaan naar de randvoorwaarden voor
de invoering van het principe: het beleid ten aanzien van herkansingen in
de bachelorfase, meerdere instroommomenten in de masterfase, de
hardheidsclausule en de voorlichting en masteroriëntatie in de
bachelorfase.
De inspectie concludeert dat het invoeringsproces zorgvuldig verloopt en
dat de universiteiten zich inspannen om studenten in staat te stellen de
bachelorfase tijdig af te ronden. Alle onderzochte instellingen hebben
beleid ontwikkeld om vorm te kunnen geven aan de randvoorwaarden en
zo een soepele overgang van de bachelor naar de master mogelijk te
maken.
Drie universiteiten zijn niet in staat alle randvoorwaarden per 1 september
2012 adequaat in te vullen en hebben een jaar uitstel gekregen voor de
invoering. De inspectie zal deze universiteiten in het voorjaar van 2013
opnieuw bezoeken. Bij één universiteit wordt nog door de inspectie
onderzocht of de hardheidsclausule op de juiste manier wordt ingevuld.
Hierna geef ik mijn reactie bij de bevindingen bij elk van de randvoorwaarden en bij de aanbevelingen van de inspectie.
Achtergrond
Tussen de bachelor- en de masterfase in het universitaire onderwijs wordt
met ingang van het collegejaar 2012/2013 een harde knip ingevoerd. Tot
dit collegejaar was het voor studenten vaak mogelijk om, zonder een
1

kst-29281-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 281, nr. 18

1

afgeronde bacheloropleiding, alvast te starten met een aansluitende
master aan dezelfde universiteit (doorstroommaster). Met de invoering
van de harde knip komt deze mogelijkheid in beginsel te vervallen en
mogen ook studenten, die een doorstroommaster willen volgen, daarmee
pas beginnen als zij hun bachelor volledig hebben afgerond. Deze
maatregel is van toepassing op studenten die in 2012/2013 met een
universitaire masterstudie willen beginnen.
In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap
«Kwaliteit in Verscheidenheid» is een middellange termijn perspectief
voor de universitaire masterfase neergezet. Daarin is tegen de achtergrond van de noodzaak tot meer zwaartepuntvorming en onderscheiding
in ons universitaire landschap bepleit dat universiteiten hun
masteraanbod beter laten aansluiten op hun profiel. In het verlengde
daarvan wordt voorgesteld dat universiteiten de keuze krijgen om niet
langer doorstroommasters aan te bieden. Op dit moment wordt de
student met een wo-bachelorgraad zonder selectie toegelaten tot de
doorstroommaster van de universiteit, waar de student zijn bachelorgraad
heeft behaald. De afschaffing van de doorstroommaster betekent dat
selectie van studenten voor alle masteropleidingen mogelijk wordt. De
bedoeling is de doorstroommaster af te schaffen met ingang van het
studiejaar 2014–2015. Het wetsvoorstel daartoe ligt voor advies bij de
Raad van State.
Herkansingenbeleid
De inspectie constateert dat universiteiten een duidelijk herkansingenbeleid hanteren en zich inspannen om studenten in staat te stellen de
bachelorfase tijdig af te ronden, bijvoorbeeld door waar mogelijk de
laatste herkansingsperiode in het derde bachelorjaar te vervroegen. De
universiteiten zetten niet in op meerdere herkansingsmogelijkheden per
bachelorjaar. Eerder scherpen ze het herkansingenbeleid aan door
maximaal één herkansing per jaar te geven. Volgens de instellingen levert
dit geen onnodige studievertraging op.
Ik acht het van belang dat er geen onnodige studievertraging ontstaat
door de invoering van het principe «eerst je bachelor, dan je master».
Daarvoor zijn meerdere herkansingsmogelijkheden een oplossing, maar
niet de enige. Instellingen streven ernaar studenten nominaal te laten
studeren, onder andere door betere studiebegeleiding, kleinschaliger
onderwijs, een hogere onderwijsintensiteit en docentenprofessionalisering. Een restrictief herkansingenbeleid kan daar bij horen. Dit past ook
bij de creatie van een ambitieuze studiecultuur, die wordt bepleit in de
eerder genoemde Strategische Agenda. In een dergelijke cultuur moet
nominaal studeren de regel zijn en geen uitzondering. Tegen die achtergrond worden experimenten gestart in het verlengde van het initiatief van
de Erasmus Universiteit «Nominaal=Normaal», waarbij o.a. het aantal
herkansingen voor tentamens wordt beperkt (naast het doorvoeren van
een compensatorische examenregeling).
Instroommomenten in de masterfase
De inspectie contateert dat het merendeel van de universiteiten werkt aan
meerdere instroommomenten per collegejaar. Tegelijkertijd zijn er
masteropleidingen waar meerdere instroommomenten niet mogelijk zijn
vanwege het programma of het geringe aantal studenten. Een aantal
universiteiten geeft aan dat het studiegedrag van studenten positief kan
worden beïnvloed door het hanteren van één instroommoment. Deze
universiteiten geven aan dat dit niet tot onnodige studievertraging hoeft
te leiden als gezorgd wordt dat het bachelorprogramma binnen de tijd, die
ervoor staat, behaald kan worden. Studenten geven aan hun studiegedrag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 281, nr. 18

2

te zullen aanpassen om het instroommoment van de masteropleiding op
tijd te halen en daarmee studievertraging te voorkomen.
Ik acht het positief dat het merendeel van de universiteiten werkt aan
meerdere instroommomenten per collegejaar. Dit biedt de studenten
flexibiliteit. Bij sommige masteropleidingen is dit echter evident
onmogelijk. Daarnaast kan het zijn dat een universiteit principieel kiest
voor één instroommoment, als sluitstuk van het eerder genoemde beleid
gericht op nominaal studeren. Ik acht dit een legitieme keuze. Bij nominaal
studeren is immers geen tweede instroommoment nodig. Mocht een
student toch gebruik moeten of willen maken van een tweede instroommoment, dan kan hij of zij bij een andere universiteit terecht.
Hardheidsclausule
De inspectie constateert dat op alle universiteiten beleid is ontwikkeld ten
aanzien van een hardheidsclausule. Bij een positief beroep op de
hardheidsclausule kunnen studenten, afhankelijk van het universitair
beleid, alsnog starten met de master, een extra herkansingsmogelijkheid
krijgen of beide.
Ik wil hierbij benadrukken dat het principe «eerst je bachelor, dan je
master» betekent dat het – behoudens een succesvol beroep op de
hardheidsclausule – alleen mogelijk is ingeschreven te worden in een
masteropleiding als het bachelordiploma is behaald. Het is vanaf
1 september 2012 niet meer mogelijk als bachelorstudent ook alvast in de
aansluitende masteropleiding ingeschreven te worden. Wel kan de
(bachelor)student aan het onderwijs van de aansluitende master
deelnemen. Echter, omdat de student niet is ingeschreven in de aansluitende masteropleiding, kan de student geen tentamens van die masteropleiding afleggen.
Voorlichting
De inspectie constateert dat alle universiteiten op verschillende niveaus
en via verschillende media voorlichting over de harde knip hebben
verstrekt. Toch zijn niet alle studenten bekend zijn met deze informatie.
Er komen nieuwe maatregelen aan, die voortvloeien uit de eerder
genoemde Strategische Agenda. Ik zal de studenten tijdig over deze
maatregelen voorlichten en daarbij ook opnieuw aandacht besteden aan
de overgang van de bachelorfase naar de masterfase.
Aanbevelingen inspectie en vervolg
De inspectie adviseert dat de universiteiten interne afspraken over de
afronding van de bachelor vastleggen in een heldere procedure en
daarnaast een strikte handhaving hanteren van de uiterlijke bekendmaking van de herkansingsresultaten en tijdige verwerking hiervan in de
studentenadministratie. Verder adviseert de inspectie de totstandkoming
van een onderlinge kennisuitwisseling tussen universiteiten van goede en
slechte voorbeelden, waarbij thema’s aan de orde kunnen komen zoals
herkansingenbeleid, toepassing van de hardheidsclausule en het
bevorderen van een soepele overstap naar een masteropleiding van een
andere universiteit.
Ik deel de aanbevelingen van de inspectie en zal ze onder de aandacht
brengen van de universiteiten en de VSNU. In het hoofdlijnenakkoord
OCW-VSNU voor de periode 2011–2015 is afgesproken dat de VSNU zal
zorgen voor een jaarlijkse uitwisseling van ervaringen en best practices

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 281, nr. 18

3

tussen universiteiten. Daarin zal ook expliciete aandacht worden besteed
aan de overgang van de bachelorfase naar de masterfase.
Hierna zal geen volgende monitor verschijnen naar de invoering van het
principe «eerst je bachelor, dan je master». De inspectie bezoekt de drie
universiteiten die uitstel hebben gekregen volgend jaar opnieuw. Verdere
monitoring van het instellingsbeleid van de andere universiteiten heeft
geen toegevoegde waarde nu de implementatie van het principe «eerst je
bachelor, dan je master» daar reeds succesvol heeft plaatsgevonden.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 281, nr. 18

4