Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 41

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2010
De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
(EL&I) heeft mij verzocht de volgende vragen te beantwoorden over het
interdepartementale programma Duurzame Voedselsystemen (PDVS) en
de antwoorden uiterlijk vóór het Algemeen Overleg (AO) Duurzaam
Voedsel aan de Kamer te sturen. Hierbij doe ik u de antwoorden
toekomen.
Wie is in het kabinet en onder de nieuwe departementale indeling
verantwoordelijk voor het interdepartementale programma Duurzame
Voedselsystemen? Wordt het vervolgd als interdepartementaal
programma? Zo nee, hoe wordt dan de afstemming met beleid op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking verzekerd? Hoe zijn de mensen
en middelen van het interdepartementale programma verdeeld over de
nieuwe departementen?
Welk beleid voert het kabinet nog buiten het programma op het gebied
van verduurzaming van voedselketens en waarom is ervoor gekozen deze
dossiers buiten het interdepartementale programma te houden?
Wat zijn de doelstellingen van deze dossier en in welke mate zijn deze «on
track», hoe wordt eenduidigheid met het interdepartementale programma
verzekerd en overlap of ongewenste dubbeling voorkomen?
Vanwege het complexe, rijksbrede en internationale karakter van de
transitie naar een duurzaam mondiaal voedselsysteem, is gekozen voor
een interdepartementaal programma onder leiding van het ministerie van
EL&I. Verder doen de ministeries van Infrastructuur en Milieu (I&M) en
Buitenlandse Zaken/-OntwikkelingsSamenwerking (BuZa/OS) mee. Qua
opzet is gekozen voor een «lean and mean» aanpak: geen zware structuren, maar informeel en praktisch. De filosofie is kansgericht.
Het programma zelf opereert als een spil in de transitieaanpak en heeft
drie taken: strategie, synergie, aanjagen. Het opereert dicht op stake-

kst-31532-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 532, nr. 41

1

holders en de lijnorganisatie en heeft zelf weinig middelen. Inhoudelijke
beleidsdossiers worden zoveel mogelijk in de lijnorganisatie gehouden.
Het programma werkt met de volgende middelen:
• Formatie: 6,3 fte (5,5 fte vanuit de ministeries van EL&I en 0,8 fte
vanuit I&M).
• Budget: Totaal € 735 000,– per jaar (€ 635 000,– van de ministeries van
EL&I en € 100 000,– vanuit I&M).
• Daarnaast is er voor het convenant Marktontwikkeling Verduurzaming
Dierlijke Producten jaarlijks € 1 mln. beschikbaar voor kansrijke
diervriendelijke projecten. Dit project valt rechtstreeks onder het
programma.
Het ministerie van BuZa heeft formeel geen mensen en middelen gelabeld
voor het programma maar is wel actief betrokken. De intentie is om de
interdepartementale samenwerking op het terrein van de mondiale
voedseltransitie voort te zetten. In de huidige regeerperiode ligt daarbij
het accent op aanjagen en versnellen van de transitie op gerichte
speerpunten, onder meer in het licht van de topgebieden aanpak en de
inzet op voedselzekerheid.
Het vraagstuk van de voedseltransitie is lastig beleidsmatig af te bakenen.
Het gaat om een aantal dossiers samen, waaronder het stimuleren van
innovaties en verduurzaming in de handel (soja, cacao, etc.) en de
productieketens (veehouderij, visserij, plantaardige ketens en nieuwe
ketens als insecten, algen), het stimuleren van een duurzaam en gezond
aanbod, de bewustwording van consumenten, het versterken van de
mondiale voedselzekerheid, de biodiversiteit en een effectieve klimaataanpak. Interdepartementale coherentie is dan ook een belangrijk
aandachtspunt. Operationele doelen zijn en worden via die afzonderlijke
dossiers geformuleerd. In het kader van de beantwoording van de Motie
Waalkens1 zal ik nader ingaan op de operationele doelen en hun
samenhang. Hierover zal ik een separate brief sturen. In het Algemeen
Overleg zal ik nader ingaan op de dossiers op het gebied van duurzaam
voedsel. Bovendien wordt een strategische aanpak voor de voedseltransitie uitgewerkt in het kader van de topgebieden aanpak en de aanpak
voor voedselzekerheid.
Welke doelen heeft het programma zichzelf gesteld, in welke mate
waren deze concreet en afrekenbaar? In welke mate zijn deze doelen
«on track»?

1
Motie van het lid Waalkens c.s., voorgesteld
op 3 februari 2010.
Vergaderjaar 2009–2010, 31 532, nr. 32.

De ambitie van het programma is dat uiterlijk in 2013 in partnerschap met
bedrijven, NGO’s, financiële instellingen, internationale partners en
kennisinstellingen een dusdanig robuuste transitieaanpak is uitgewerkt
dat het kan worden opgeheven. Voor de periode 2009–2011 voert het
programma in dat licht de Beleidsagenda Duurzame Voedselsystemen uit.
De uitvoering daarvan is «on track». De doelen van het programma zijn:
• Strategie, synergie en aanjagen van het rijksbeleid dat de voedseltransitie aangaat, in partnerschap met bedrijven, NGO’s, kennis- en
financiële instellingen en internationale partners. Met stakeholders is
in een dialoog een gezamenlijk streefbeeld geformuleerd voor de
mondiale voedseltransitie en heeft een open discussie plaatsgevonden
over het delen van het probleembeeld en de handelingsopties vanuit
Nederland. Deze uitkomsten worden meegenomen in de strategische
aanpak van de voedseltransitie die ik zoveel mogelijk in partnerschap
wil vormgeven.
• Met private partners een versnellingsaanpak uitwerken, onder meer op
het vlak van eiwitinnovaties. Nederlandse bedrijven steken hier veel
energie in. Ik wil die energie faciliteren. Dat doe ik onder meer via het
programma Innovatie Eiwitketens (PIEK) en het opzetten van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 532, nr. 41

2

•

•

•

•

koploperstrategie voor eiwitinnovaties. Over de voortgang op dit vlak
zal ik u nader informeren in het kader van de topgebiedenaanpak.
Een jaarlijkse omzetgroei van 15% van duurzame dierlijke producten.
Deze ambitie is in 2009 ruimschoots gehaald: de aankoop van
diervriendelijke producten door de consument in de supermarkt is
gestegen met 89%.
Consumenten bewust maken van het vraagstuk van de voedseltransitie en hun handelingsperspectief daarin. De uitvoering van deze
ambitie loopt onder meer via het Voedingscentrum, bijvoorbeeld door
het inzetten van het instrument Klimaatweegschaal. Ook Milieucentraal
biedt consumenten informatie over de duurzaamheidaspecten van
voedsel. Omdat ik wil aanhaken bij de groeiende maatschappelijke
dynamiek ondersteun ik incidenteel verschillende projecten van
maatschappelijke organisaties gericht op een maatschappelijke
dialoog over dierlijke eiwitten en gericht op de promotie van duurzame
en gezonde vleesvervangers.
De voedseltransitie agenderen op de EU-agenda en deze agenda in
beweging krijgen. Inmiddels is er een groep van actieve landen
gevormd onder de vlag van de «EU friends on sustainable food». Op
het niveau van de voedseldirecteuren van deze landen wordt gezamenlijk bekeken welke kansen er op EU-niveau liggen. Ook wordt er nauw
met private partijen samengewerkt.
Met internationale publieke en private partners in een mondiaal
netwerk de verduurzaming van de mondiale veehouderij stimuleren.
Inmiddels is op initiatief van het programma een «Dialogue on Life
Stock, Food Security and Sustainability» opgezet. Dit netwerk gaat
werken aan een «Global Agenda of Action in Support of Responsible
Lifestock Development». Deze actie is opgenomen in de de Roadmap
for Action die is voortgekomen uit de recent door het ministerie van
EL&I georganiseerde mondiale conferentie over landbouw, voedselzekerheid en klimaatverandering. Aan de oprichting van het netwerk
hebben naast Nederland ook Brazilië, India, Nieuw Zeeland, Ethiopië,
de FAO en de Wereldbank meegewerkt.

Kunt u de stand van zaken uiteenzetten over het praktijkcentrum voor
duurzaam voedsel?
Met de initiatiefnemer en directeur van het praktijkcentrum is door diverse
medewerkers meermalen contact geweest. Er zijn meerdere subsidievoorstellen ingediend die om uiteenlopende redenen niet gehonoreerd konden
worden.
Bij de afwijzingen is tot op zekere hoogte actief meegedacht over andere
subsidiemogelijkheden. Helaas heeft dat niets opgeleverd.
Wat is uw inzet in internationaal verband geweest, bijvoorbeeld bij de
Zweedse Climate Smart Food conference?
Op deze conferentie is vanuit mijn ministerie een inleiding gehouden over
voedselverspilling. Daarbij is ingegaan op de noodzaak van minder
verspilling en de wijze waarop Nederland dit vraagstuk aanpakt. Verder is
de conferentie benut om inzicht te verkrijgen in de aanpak van andere
landen en zijn nuttige contacten gelegd met andere landen.
Kunt een stand van zaken geven over de Round Table Soja?
Tijdens de Algemene Ledenvergadering (ALV) op 10 juni jl. in Brazilië,
heeft de Round Table on Responsible Soy (RTRS) de definitieve standaard
vastgesteld voor duurzaam geproduceerde soja. De nu aangenomen
RTRS-standaard staat voor betere agrarische productie, goede arbeidsom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 532, nr. 41

3

standigheden, respectvolle omgang met lokale gemeenschappen,
bescherming van het milieu en behoud van biodiversiteit.
Vooral de bescherming van oerbossen en andere gebieden met hoge
biodiversiteitswaarden wordt nu beter geregeld dan in de eerste versie.
Na het vaststellen van de standaard is de RTRS aan de slag gegaan om
voorzieningen te treffen om daadwerkelijk handel in RTRS-gecertificeerde
soja mogelijk te maken. Het gaat om accreditaties en het trainen van
auditors, het bouwen van een IT-platform voor het registreren van
duurzaamheidcertificaten en het opzetten van verschillende ketenmodellen. Ook heeft de RTRS verschillende modules ontwikkeld om
tegemoet te komen aan de eisen van bepaalde deelmarkten van soja. Er is
een module opgezet voor soja waarvan de olie gebruikt wordt voor
biodiesel, die voldoet aan de eisen van de Europese Richtlijn Energie uit
Hernieuwbare Bronnen (EU-RED) en een die de duurzaamheid aantoont
van niet genetisch gemodificeerde soja.
Inmiddels heeft de RTRS ook de prijs vastgesteld voor een duurzaamheidscertificaat. Voor de komende jaren is die vastgesteld op € 0,30
waaruit de IT-kosten en het secretariaat worden betaald. De kosten voor
het certificeren van een productie-eenheid komen daar nog bovenop. Het
leidt er in elk geval wel toe dat het kunnen aantonen van duurzaamheid
niet gepaard gaat met prohibitief hoge kosten. Hiermee komt de RTRS een
belangrijke belofte aan de sector na. Te bezien staat nog wel premie de
markt over heeft voor de producent.
De RTRS gaat in 2011 uit van een gecertificeerde hoeveelheid van 500 000
ton. Dat is bescheiden gezien de internationale verhandelde hoeveelheid
van 100 mln. ton. Vooral China ontwikkelt zich tot een steeds belangrijke
koper van soja. In 2015 verwacht de RTRS bijna 9 mln. euro te kunnen
certificeren.
Zoals reeds eerder aan de Tweede Kamer is meegedeeld, is verbreding
van het draagvlak voor productie en afzet een noodzakelijke voorwaarde
om RTRS-soja als «mainstream» te kunnen bestempelen. Nu in de loop
van 2011 gecertificeerde RTRS-soja voor het eerst op de markt zal komen,
is de markt aan zet om de vraag naar het gecertificeerde duurzame
product op een hoog peil te brengen.
Sinds het vaststellen van de standaard hebben nog weinig partijen harde
toezeggingen gedaan over afname van verantwoorde RTRS-soja. De
taskforce Duurzame Soja geeft als ambitie aan «dat de deelnemers zich
committeren om te zorgen dat eind 2015 de hoeveelheid soja die
benodigd is voor de behoefte van de Nederlandse markt verantwoord is
geproduceerd volgens de RTRS-principes en criteria. Een belangrijke
voorwaarde hiervoor is een gelijk internationaal speelveld». In deze is het
echter nu vooral afwachten wat in het actieplan van de taskforce komt te
staan om invulling te geven aan dit doel. Door de taskforce is deze voor
medio 1 december a.s. aangekondigd.
Op welke manier komt dit onderwerp in de WTO Doharonde aan de orde?
Duurzame voedselsystemen komen in de WTO Doharonde in zijn
algemeenheid niet expliciet aan de orde. Wel kan een verdergaande
liberalisering van de wereldhandel een bijdrage leveren aan de verduurzaming van voedselsystemen. Zo is bijvoorbeeld een effect van liberalisering dat productie verdwijnt op plaatsen waar dit economisch (en
daaraan gekoppeld vaak milieutechnisch) niet uitkan (denk bijvoorbeeld
aan irrigatie etc.). Liberalisering kan dus bijdragen aan een beter en meer
verantwoord gebruik van natuurlijke bronnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 532, nr. 41

4

Ook wat voedselzekerheid betreft kan liberalisering winst betekenen.
Immers, door liberalisering kunnen ontwikkelingslanden (en het gaat in de
praktijk dan vooral om sub-Sahara Afrika) bij het verminderen van
subsidies in OESO-landen meer kans krijgen zelf te gaan produceren. Punt
is wel dat het in de praktijk veelal niet de subsidies in ontwikkelde landen
zijn die ervoor zorgen dat deze landen achter blijven.
Hoe wordt het programma via de posten internationaal uitgevoerd? Zijn
er internationale organisaties betrokken bij de uitvoering? Hoe effectief is
dit?
De internationale posten spelen een actieve rol bij het betrekken van
andere landen bij het programma. Zij informeren het programma over de
ontwikkelingen op voedselgebied in de betreffende regio, ze vragen
aandacht voor de Nederlandse opvattingen en onderzoeken de mogelijkheden voor samenwerking. Daarmee versterken zij de positie van
Nederland in internationaal verband.
De staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
H. Bleker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 532, nr. 41

5