Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 409

Zee- en binnenvaart

Nr. 394

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 januari 2023
Op 8 december jl. is in het Commissiedebat Maritiem (Kamerstuk 31 409,
nr. 377) afgesproken dat de beantwoording van de vragen die gesteld zijn
in de tweede termijn schriftelijk zal plaatsvinden. Het lid Kröger (GroenLinks) heeft in de tweede termijn enkele vragen gesteld op het gebied van
varend ontgassen, met name hoe het ministerie aankijkt tegen de
rechterlijke uitspraak inzake de legitimiteit van de provinciale ontgassingsverboden, hoe de uitspraak zich verhoudt tot het verdragenrecht en hoe
dit dossier verder vlot getrokken gaat worden. In deze brief zal ik hierop
ingaan. Daarnaast ga ik in op de juridische analyse van de Erasmus
Universiteit over een nationaal verbod op varend ontgassen.1
Zienswijze ministerie rechterlijke uitspraak provinciale
ontgassingsverboden
De rechter heeft in november vorig jaar bepaald dat de provinciale
ontgassingsverboden ook gelden op Rijkswateren.
Met betrekking tot de vraag in hoeverre de uitspraak zich verhoudt tot het
verdragenrecht is het Ministerie van Buitenlandse Zaken geconsulteerd.
Artikel 18 van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht bepaalt
dat na ondertekening van een verdrag de ondertekenaar dient te handelen
in lijn met voorwerp en doel van het verdrag. Dit geldt ook voor een latere
wijziging van het verdrag. De Nederlandse Staat moet er voor zorgen dat
lagere overheden conform bestaande verdragsverplichtingen van het
Koninkrijk handelen. Zodra de CDNI-verdragswijziging in werking treedt,
dient alle Nederlandse wet- en regelgeving hiermee in overeenstemming
te zijn.

1

kst-31409-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Zie bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 409, nr. 394

1

Ondanks die rechterlijke uitspraak zijn en blijven provincies verantwoordelijk voor de handhaving van hun in de provinciale milieuverordening
opgenomen verbod. Dat strekt zich nu dus ook uit over de Rijkswateren.
De ILT kan daarin de provincies faciliteren, daar kom ik later in deze brief
op terug.
Het is momenteel nog onduidelijk wat de gevolgen voor de tankvaart
zullen zijn wanneer de provincies gaan handhaven. De vraag waar de
ladingdampen afgegeven moeten worden nu er vrijwel geen ontgassingsinstallaties zijn en hoe de schipper dit gaat bekostigen blijven vooralsnog
onbeantwoord, aangezien de provinciale verboden hier niets over regelen.
Het is aan de provincies, als vergunningverlenend bevoegd gezag, om
prioriteit te geven aan het aanleggen van ontgassingsinstallaties waarmee
kan worden voldaan aan de verdragseis dat een voldoende dekkend
netwerk van ontgassingsinstallaties aanwezig moet zijn.
Waarom geen nationaal verbod
Ik heb de conclusies van het juridisch onderzoek door de Erasmus
Universiteit Rotterdam in opdracht van de Provincie Flevoland geanalyseerd. Hoewel het onderzoek concludeert dat er vanuit het internationaal
juridisch kader geen belemmering is om nationaal maatregelen te nemen
om varend ontgassen te verbieden, hanteert het ministerie het
uitgangspunt dat een dergelijke maatregel in strijd is met doel en
voorwerp van het verdrag en daarom niet mogelijk is. Artikel 18 van het
Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht bepaalt dat na ondertekening van een verdrag de ondertekenaar dient te handelen in lijn met
voorwerp en doel van het verdrag. Omdat de verplichting voor het
aanleggen van ontgassingsinstallaties is opgenomen in dit verdrag, zou
een nationaal verbod zonder het aanleggen van ontgassingsinstallaties in
strijd zijn met de bepalingen uit het verdrag.
Bovendien moet voorlopige toepassing van het ontgassingsverbod door
een verdragsstaat in de wijziging van het Scheepsafvalstoffenverdrag zelf
zijn geregeld. Daar is nu geen sprake van. Dat is ook een aanwijzing dat
een vooruitlopende regeling onder dit verdrag niet mogelijk is. Als dit
alsnog mogelijk moet worden gemaakt, dan moet het verdrag opnieuw
worden aangepast en ondertekend. Hier besteedt het Erasmus-onderzoek
geen aandacht aan.
Daarnaast zou een nationaal verbod niet doeltreffend zijn. Omdat er nog
onvoldoende ontgassingsinstallaties zijn in Nederland en de verdragsstaten, zou dit praktisch neerkomen op het stilleggen van de tankervaart in
Nederland of de sector voor hoge kosten stellen.
Ook is in de wijziging van het Scheepsafvalstoffenverdrag opgenomen dat
de verlader verantwoordelijk is voor het bekostigen van de ontgassingen.
Een nationaal verbod zou de rekening bij de schipper leggen omdat hierin
de kostenverdeling niet kan worden geregeld.
Het ministerie blijft daarom van mening dat een internationaal verbod op
grond van het CDNI-verdrag de beste manier blijft om het varend
ontgassen aan banden te leggen. Ik zeg u toe dat zo snel als de ratificatie
een feit er zal worden gehandhaafd op het ontgassingsverbod.
De provincies staan in het kader van de verdragswijziging aan de lat voor
de vergunningverlening van de ontgassingsinstallaties. Deze installaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 409, nr. 394

2

moeten voldoen aan de geldende wet- en regelgeving wat betreft de aard
van de dampen die worden opgevangen en de mogelijke emissie eisen.
Ik ga hierover het gesprek aan met de provincies tijdens een bestuurlijk
overleg met het IPO (Interprovinciaal Overleg) en relevante sectorpartijen
op 9 februari.
Met betrekking tot de opmerking in het onderzoek van de Erasmus
Universiteit dat in strijd wordt gehandeld met het mensenrechtenverdrag
merk ik op dat Nederland de initiator was van de opname van een
ontgassingsverbod in het Scheepsafvalstoffenverdrag en dat de regelgeving klaarligt voor implementatie. Nederland heeft dus zijn verantwoordelijkheid op dat gebied genomen.
Rol Rijk in handhaving provinciale ontgassingsverboden
Het lid Kröger vroeg tijdens het debat op 8 december j.l. ook of het Rijk nu
gaat meehelpen in het handhaven van de provinciale ontgassingsverboden. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) benut in haar
handhaving van de verboden op varend ontgassen nu al de
e-nosenetwerken van de omgevingsdiensten van een aantal provincies.
Daarbij handhaaft de ILT vanuit de eigen rol primair de regelgeving uit de
Europese overeenkomst voor het internationale vervoer van gevaarlijke
goederen over de binnenwateren (ADN).
Als de ILT bij de handhaving een overtreding constateert van een
provinciaal ontgassingsverbod op basis van een e-nosemelding of door
bijvoorbeeld drone-inzet, dan stelt de ILT deze gegevens aan de provincie
ter beschikking voor handhaving. Dit geldt ook voor burgermeldingen van
ontgassingen die bij de ILT binnenkomen. Daarnaast is de ILT bezig te
bezien hoe het toezicht op de niet door e-noses gedekte vaarwegen
structureel aangepakt kan worden. Daarbij spelen technische innovaties
(drones, mobiele e-noses, drijvende e-noses) een rol.
Roadmap
In de vorige Kamerbrief2 is aangegeven dat ondanks intensief overleg
tussen het ministerie, IPO en de industrie het moeilijk is gebleken om
vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid op dit dossier tot consensus te
komen over de inhoud van de roadmap. Hoe om te gaan met de wettelijke
status van de afvaldampen en de emissies van ontgassingsinstallaties zijn
belangrijke aandachtspunten. Ik heb in de Kamerbrief ook duidelijk
gemaakt dat ik deze onderwerpen wil bespreken vanuit ieders rol en
verantwoordelijkheid in het bestuurlijk overleg op 9 februari; niet alles kan
of moet door het ministerie worden opgepakt.
Ratificatie door Zwitserland
In het Commissiedebat Maritiem van 8 december jl. heb ik aangegeven
dat het ministerie druk zal blijven uitoefenen op Zwitserland om vaart te
maken met de ratificatie van de CDNI-verdragswijziging. Ik heb deze
boodschap recentelijk ook schriftelijk overgebracht aan de verantwoordelijke autoriteit in Zwitserland en zal het onderwerp van ratificatie blijven
bespreken.

2

Kamerstuk 31 409, nr. 375.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 409, nr. 394

3

Vergelijking Duitsland en België
In het artikel in de NRC van 23 januari3 wordt ook geschreven over een
ontgassingsverbod voor meerdere stoffen dat in Duitsland geldt. Er is een
verschil tussen Nederland en Duitsland als het gaat om het ontgassingsverbod voor benzine op grond van de Benzinedistributierichtlijn van de
EU. In Duitsland worden onder het Europese ontgassingsverbod voor
benzine niet alleen UN 1203, maar ook nog twee andere soorten benzine
gerekend: UN 1268 en UN 3475.
De reden hiervoor was dat het nationale emissieplafond in Duitsland
dreigde te worden doorbroken en dat er destijds extra maatregelen
moesten worden genomen. Deze beide benzines zullen overigens deel
uitmaken van de in de verdragswijziging opgenomen eerste tranche van
stoffen waarvoor het varend ontgassen in het CDNI verboden gaat
worden. Nederland heeft destijds één op één de Benzinedistributierichtlijn
geïmplementeerd, zonder nationale kop.
Ook wordt in het artikel beweerd dat België een nationaal ontgassingsverbod heeft afgekondigd. Die bewering klopt niet omdat het ontgassingsverbod daar alleen ziet op de Antwerpse haven.
Dit verbod is opgenomen in de havenpolitieverordening van de Haven
van Antwerpen. Het ontgassen wordt hier slechts toegelaten op locaties
die speciaal daarvoor uitgerust zijn en door het Havenbedrijf zijn erkend.
Elders in België wordt net als in Nederland het ADN gevolgd.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

3

https://www.nrc.nl/nieuws/2023/01/22/overheid-houdt-verbod-op-giftige-uitstootbinnenvaartschepen-tegen-a4154999.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 409, nr. 394

4