Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 311

Zelfstandig ondernemerschap

Nr. 101

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Op 4 juni 2008 is de regeling Zelfstandig en Zwanger (ZEZ) in werking
getreden. Hierin is geregeld dat vrouwelijke zelfstandigen recht hebben op
een zwangerschaps- en bevallingsuitkering. Deze regeling is onderdeel
van de Wet arbeid en zorg en voorziet in een uitkering aan vrouwelijke
zelfstandigen gedurende ten minste 16 weken. Door deze uitkering
worden vrouwelijke zelfstandigen in staat gesteld om voor de bevalling
tijdelijk met hun werk te stoppen of hun werk te verminderen en na de
bevalling hun werk geleidelijk weer te hervatten. Dit met het oog op de
bescherming van de gezondheid van moeder en kind.
Met deze regeling is in feite de zwangerschaps- en bevallingsuitkering
heringevoerd die bestond onder vigeur van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) die per 1 augustus 2004 werd
beëindigd.
In de ZEZ is geregeld dat deze regeling drie jaar na de inwerkingtreding
ervan wordt geëvalueerd. Aangegeven is dat daarbij specifiek zal worden
bezien in welke mate de regeling er in de praktijk toe heeft geleid dat
zelfstandige onderneemsters ook daadwerkelijk eerder stoppen met
werken of minder gaan werken in de periode voor en na de bevalling.
Met deze brief doe ik u het verslag toekomen over de doeltreffendheid en
de effecten van de ZEZ in de praktijk, conform de voornoemde
evaluatiebepaling.
Voor deze evaluatie is gebruik gemaakt van beleidsinformatie van UWV.
Daarnaast zijn in het zogeheten zzp-panel van SZW/EIM in de eerste
meting van 2012 vragen gesteld over de bekendheid en het gebruik van
de ZEZ. De meting vond plaats in juni 2012. Het panel bestaat uit ruim
2.000 zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers); de enquête heeft telefonisch plaatsgevonden. De vragen over de ZEZ zijn gesteld aan vrouwelijke
paneldeelnemers die in 2012 jonger dan 45 jaar waren.
1. Achtergrond
Met de inwerkingtreding van de Wet einde toegang verzekering WAZ werd
de toegang tot de WAZ afgesloten per 1 augustus 2004. Naast de
verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen regelde

kst-31311-101
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

1

de WAZ ook een zwangerschaps- en bevallingsuitkering voor vrouwelijke
zelfstandigen. Na de afschaffing van de WAZ hadden vrouwelijke
zelfstandigen de keuze of zij de inkomstenderving als gevolg van
zwangerschap en bevalling zouden verzekeren of dat zij de financiële
gevolgen hiervan zelf zouden dragen.
In de praktijk bleek de verzekerbaarheid van deze inkomstenderving een
aantal beperkingen te kennen. Zo bleek op de private markt een verzekering voor inkomstenderving als gevolg van zwangerschap en bevalling
niet los verkrijgbaar, maar bleek dit alleen verzekerbaar als aanvullende
module op een private arbeidsongeschiktheidsverzekering. Bovendien
hanteren veel verzekeraars hiervoor een wachttijd van twee jaar. Hierdoor
lag het in de praktijk niet binnen het bereik van alle vrouwelijke zelfstandigen om zich adequaat te verzekeren.
Omdat het zo kan zijn dat vrouwelijke zelfstandigen te lang doorwerken
voor de bevalling en te snel weer beginnen met werken na de bevalling,
wanneer zij niet verzekerd zijn, kan de gezondheid van moeder en kind
hierdoor in gevaar komen. De bescherming van de gezondheid van
moeder en kind is de belangrijkste overweging geweest om in 2008 de
zwangerschaps- en bevallingsuitkering opnieuw in te voeren voor
vrouwelijke zelfstandigen.
Met de ZEZ-regeling voldoet Nederland tevens aan de Richtlijn 21010/
41/EU van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2010 betreffende
de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van zelfstandig
werkzame mannen en vrouwen.
2. Inhoud regeling
Inleiding
Met de ZEZ is geregeld dat in de Wet arbeid en zorg een recht is
opgenomen voor zelfstandigen op een uitkering ingeval van zwangerschap en bevalling. Het betreft een recht op zwangerschaps- en bevallingsuitkering gedurende tenminste 16 weken. De uitkering is gebaseerd
op de winst van de zelfstandige in het voorafgaande boekjaar en is
gemaximeerd op 100% van het wettelijk minimumloon (WML).
Vervangingsuitkering
Bij de vormgeving is aangesloten bij de regeling die al gold voor de
zwangerschaps- en bevallingsuitkering voor beroepsbeoefenaars op
arbeidsovereenkomst c.q. de regeling die gold ten tijde van de WAZ.
Hierdoor behoort een uitkering in de vorm van een uitkering ter zake van
vervanging (vervangingsuitkering) eveneens tot de mogelijkheden, in
plaats van de reguliere zwangerschaps- en bevallingsuitkering.
Doelgroep
Vrouwelijke zelfstandigen, beroepsbeoefenaars zonder arbeidsovereenkomst, directeuren-grootaandeelhouders en meewerkend echtgenoten
hebben aanspraak op een uitkering op grond van de ZEZ.
Ingangsdatum en duur van de uitkering
Er bestaat gedurende 16 weken recht op een zwangerschaps- en bevallingsuitkering voor de vrouwelijke zelfstandige. Dit recht op uitkering
vangt aan 6 weken voor de dag na de vermoedelijke bevallingsdatum.
Indien de betrokkene dat wenst, vangt het recht op uitkering aan op een
later tijdstip, maar uiterlijk vier weken voor de dag na de vermoedelijke
bevallingsdatum. Na de bevalling bedraagt de uitkering 10 weken. Bij deze
periode worden de dagen opgeteld dat de zwangerschapsuitkering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

2

minder dan 6 weken heeft bedragen. Indien de feitelijke datum van de
bevalling ligt na de uitgerekende datum van de bevalling, dan kan de
totale uitkering langer dan 16 weken bedragen. Deze regeling (inclusief de
mogelijkheid tot flexibilisering) is identiek aan de regeling zoals die geldt
voor vrouwelijke werknemers (in dienstbetrekking).
Hoogte van de uitkering
De hoogte van de uitkering is gebaseerd op de winst van de zelfstandige
in het boekjaar voorafgaand aan de uitkering, met een maximum van
100% van het WML. Uitgangspunt is dat de hoogte van de uitkering wordt
gerelateerd aan de winst die de betrokkene in het voorafgaande boekjaar
gemiddeld per dag heeft genoten. Indien de betrokkene in dat jaar
gemiddeld 1.225 uren heeft gewerkt – het urencriterium dat in de Wet
Inkomstenbelasting recht geeft op zelfstandigenaftrek – wordt er vanuit
het oogpunt van deregulering van uitgegaan dat de winst in het voorafgaande boekjaar minimaal het WML van het desbetreffende jaar heeft
bedragen. De uitkering wordt dan vastgesteld op 100% van het WML.
Indien minder dan 1.225 uren per jaar is gewerkt, wordt de uitkering
vastgesteld naar rato van de winst.
3. Bekendheid en gebruik van de ZEZ
In deze paragraaf wordt ingegaan op de bekendheid van de regeling
onder de doelgroep en de mate waarin de doelgroep de regeling benut.
Herkenbaarheid en toegankelijkheid van de regeling is van belang om de
doelstelling (bescherming gezondheid moeder en kind) te kunnen
realiseren.
Bekendheid met de ZEZ
Bij de introductie van de ZEZ in 2008 is een voorlichtingscampagne
gehouden om bekendheid aan de regeling te geven. Op internet is
informatie te vinden over de ZEZ op diverse sites van onder meer de
overheid, belangenorganisaties van zelfstandigen en van het UWV. Op de
website van UWV kunnen zelfstandigen veel informatie vinden over de
ZEZ. Daarnaast is op de website de brochure «Ik ben zelfstandige en
zwanger» te downloaden. Via diverse andere kanalen (zoals de Kamer van
Koophandel en zelstandigenorganisaties) wordt ook informatie gegeven
over de uitkering bij zwangerschap en bevalling, de hoogte en duur van
de ZEZ-uitkering, hoe en wanneer een zelfstandige de uitkering aanvraagt,
de rechten en plichten en wat de betrokkene van het UWV kan
verwachten. Vrouwelijke zelfstandigen kunnen de ZEZ-uitkering via de
website aanvragen.
De regeling is redelijk bekend bij de doelgroep, zo blijkt uit onderstaande
tabel.
Tabel 1 Bekendheid met de ZEZ onder vrouwelijke zzp’ers tot en met 44 jaar (bron:
EIM/SZW-panel)
Categorie
Van 25 tot en met 34 jaar
35 tot en met 44 jaar

Percentage
1

64
41

Korter dan 5 jaar geleden als zzp’er begonnen
6 tot en met 9 jaar geleden als zzp’er begonnen
10 jaar of langer geleden als zzp’er begonnen

44
52
36

zwanger geweest
niet zwanger geweest

78
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

3

Categorie

Percentage

allen

44

1

Er zijn te weinig respondenten in de leeftijdscategorie tot en met 24 jaar om over deze groep
iets te kunnen zeggen.

De tabel laat zien dat van de zzp’ers van 45 jaar en jonger die sinds 2008
zwanger zijn geweest 78% bekend is met de ZEZ. De bekendheid onder de
totale potentiële doelgroep is 44%. Jongere zzp’ers zijn beter bekend met
de regeling dan oudere zzp’ers.
Gebruik van de ZEZ
Een volgende vraag is in hoeverre de regeling ook daadwerkelijk door de
doelgroep wordt benut. Uit het zzp-panel blijkt dat van de respondenten
die sinds 1 januari 2008 zijn bevallen en die bekend zijn met de ZEZ,
driekwart gebruik heeft gemaakt van de ZEZ. Vraag is waarom de overige
vrouwelijke zzp’ers geen gebruik hebben gemaakt van de ZEZ. Een deel
van de verklaring is dat sommige vrouwen nog geen zzp’er waren toen zij
bevielen. Indien deze groep buiten beschouwing wordt gelaten stijgt het
gebruik naar 84%. Overige redenen waarom geen gebruik is gemaakt van
de ZEZ, die door het zzp-panel worden genoemd, zijn dat men andere
voorzieningen had die inkomsten opleverden, waardoor het aanvragen
van de uitkering in de ogen van de zzp’ers weinig toegevoegde waarde
had. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij relatief grote inkomsten uit
loondienst en een relatief klein inkomen uit ondernemerschap. Daarnaast
zijn er ook respondenten bevraagd die zijn bevallen in de periode voordat
de regeling in werking was getreden (tussen 1 januari en 4 juni 2008).
Daardoor was het voor hen feitelijk onmogelijk om gebruik te maken van
de ZEZ.
Aantallen uitkeringen, hoogte daguitkering en uitkeringslasten
Wanneer wordt gekeken naar de ontwikkeling van het aantal toegekende
uitkeringen sinds 2008 is te zien dat het aantal uitkeringen stabiel is tot
2011 maar in 2012 is gestegen. De daguitkering is sinds 2011 sterk
gestegen.
Als gevolg hiervan zijn de totale uitgaven aan de ZEZ-regeling eveneens
toegenomen sinds 2011, zoals onderstaande tabel laat zien. In 2012
bedroeg het budgettaire beslag van de regeling ruim 53 miljoen.
Tabel 2 Ontwikkeling ZEZ 2008–2012

Aantal uitkeringen
Hoogte daguitkering (in €)
Totaal uitgaven in €
(x1.000)

2008

2009

2010

2011

2012

5.382
55,51
18.157

7.489
56,35
45.190

7.364
57,67
43.498

7.576
63,62
46.014

9.900
62,97
53.480

Het relatief lage aantal uitkeringen in 2008 kan worden verklaard uit het
feit dat de regeling pas op 4 juni van dat jaar inging. In de drie jaar daarna
ligt het aantal uitkeringen rond de 7.500. In 2012 is het aantal uitkeringen
en daarmee ook het budget voor de ZEZ gestegen. De sterke stijging in
2.012 hangt samen met een administratieve achterstand die in 2012 is
verwerkt. Daarnaast groeit het aantal zelfstandigen in Nederland en kan
een toename van de bekendheid van de regeling bijdragen aan een hoger
volume.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

4

De administratie van UWV bevat tevens informatie over het gebruik naar
leeftijd. Dit levert het volgende beeld op:
Tabel 3 Leeftijdscategorieën ZEZ-gerechtigden als percentage van het totaal
Leeftijdscategorie1
< 20
20–25
25–30
30–35
35–40
40–45
1

2008

2009

2010

2011

1
4
21
38
31
5

1
6
23
38
28
5

1
5
23
40
27
5

0
5
24
39
27
5

Door afrondingsverschillen komt het totaal niet overal precies op 100%

De grootste groep gebruikers bevindt zich in de leeftijdsklasse van 30 tot
35 jaar. Het gebruik onder de groep 35–40 jarigen is in de loop der jaren
enigszins afgenomen, onder de groep 25–30 jarigen neemt dit licht toe. Dit
loopt in de pas met de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen kinderen
krijgen.
4. Uitvoering van de ZEZ
In deze paragraaf wordt de praktische gang van zaken beschreven met
betrekking tot het aanvragen van een ZEZ-uitkering en de uitvoering van
de ZEZ door het UWV.
De ZEZ wordt uitgevoerd door het UWV. De zelfstandige dient een
aanvraag voor ZEZ-uitkering in bij het UWV. Het UWV bevestigt de
ontvangst en vraagt zo nodig ontbrekende stukken op. Vervolgens wordt
door het UWV de werkelijke bevallingsdatum vastgesteld via Suwinet
(bron: GBA). De zelfstandige hoeft dan ook geen geboortekaartje,
arts-/verloskundige verklaring of kopie geboorteakte meer op te sturen.
Nadat het UWV de bevallingsdatum heeft vastgesteld, stelt het UWV het
recht, de duur en de hoogte van de uitkering op grond van de ZEZ vast.
De uitkering wordt verlengd als de bevalling heeft plaatsgevonden na de
vermoedelijke datum.
Indien de aanvraagster aan het urencriterium voldoet, krijgt zij een
uitkering ter hoogte van het WML. Indien de aanvraagster hier niet aan
voldoet wordt de uitkering berekend aan de hand van de winst in het
voorafgaande boekjaar. De aanvrager geeft bij de aanvraag aan of ze
voldoet aan het urencriterium (minstens 1.225 uur werken als
zelfstandige). Indien de betrokkene zelf aangeeft dat het criterium niet van
toepassing is of als blijkt dat zij niet aan het urencriterium voldoet, dan
wordt de grondslag van de uitkering vastgesteld aan de hand van de
winst over het voorgaande boekjaar.
Uit de beleidsinformatie van UWV kan niet worden achterhaald hoeveel
zelfstandigen voldeden aan het urencriterium (en daarmee een uitkering
hadden ter hoogte van het WML) en in hoeveel gevallen het ging om een
uitkering die gebaseerd is op de winst. Uit het zzp-panel blijkt dat een op
de tien respondenten die een uitkering op grond van de ZEZ hebben
ontvangen niet weet op welke grondslag de uitkering was gebaseerd. 76%
voldeed aan het urencriterium en ontving een uitkering ter hoogte van het
WML. De overige 14% voldeed niet aan het urencriterium en ontving dus
een uitkering, die gebaseerd is op de winst.
Duur uitkering
Uit de cijfers van het UWV blijkt dat in de periode tussen 2008 – 2011 de
duur van de ZEZ-uitkeringen voor het grootste deel lag tussen 112 dagen
(16 weken) en 133 dagen (19 weken). Hiervan bestond 55% uit een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

5

uitkeringsduur van precies 112 dagen (16 weken). 43% had een uitkeringsduur van tussen de 16 en 19 weken (in dat geval was er dus sprake
van een late geboorte).
Stoppen met werken
Een belangrijke vraag in relatie tot de bescherming van de gezondheid is
of de uitkering er ook daadwerkelijk toe heeft geleid dat de zelfstandige
stopt met werken rond de geboorte. Dit blijkt in het overgrote deel van de
gevallen zo te zijn. Van de respondenten die sinds 1 januari 2008 zijn
bevallen, is 73% voor of na de bevalling gestopt met werken. In bijna de
helft van de gevallen (46%) is men in totaal 16 weken rond de bevalling
gestopt met werken. 32% is gedurende een kortere periode gestopt met
werken, variërend van 2 tot 15 weken, waarbij 12 weken veel wordt
genoemd (13% van alle respondenten die zijn gestopt). 22% is gedurende
een langere periode gestopt met werken, variërend van 18 tot 28 weken,
waarbij 22 weken er enigszins uitspringt (6% van alle respondenten die
zijn gestopt).
Oudere respondenten (35 jaar t/m 44 jaar) zijn vaker niet gestopt met
werken dan respondenten die jonger zijn dan 35 jaar (resp. 32% en 20%).
Er is geen verschil naar opleidingsniveau van de respondenten of naar de
lengte van de periode dat men zzp’er is. Er is wel enig verschil qua sector
van het bedrijf van de respondenten: respondenten met een bedrijf in de
sectoren handel, horeca en reparatie, en in de overige dienstverlening zijn
wat minder vaak gestopt met werken dan respondenten in de overige
zakelijke dienstverlening.
Uit de onderzoekgegevens kan niet worden afgeleid wat de redenen
waren voor de beperkte groep die zegt niet gestopt te zijn met werken. Het
zou kunnen dat dit vooral zelfstandigen zijn geweest met een geringe
arbeidsomvang, maar het kan ook zo zijn dat deze vrouwen niet geheel
gestopt zijn met werken maar hun arbeidsomvang tijdelijk (sterk) hebben
verminderd.
Ervaring met de ZEZ
De zzp’ers die gebruik hebben gemaakt van de ZEZ vinden het in
overgrote meerderheid een goede regeling en zij spreken hun waardering
uit voor het feit dat de regeling bestaat. Verschillende respondenten
melden dat de regeling helder is en de uitkering eenvoudig te regelen.
Toch zijn er ook enkele respondenten die het tegenovergestelde van
mening zijn. Daarnaast valt volgens verschillende respondenten de
hoogte van de uitkering (maximaal 100% van het Wml) tegen.
5. Conclusie
Doel van de ZEZ is zelfstandigen in staat te stellen om voor de bevalling
tijdelijk met hun werk te stoppen of hun werk te verminderen en om na de
bevalling hun werk weer geleidelijk te hervatten. Dit met het oog op de
bescherming van de gezondheid van moeder en kind. Onderzocht is
daarom onder meer in welke mate zelfstandige onderneemsters ook
daadwerkelijk eerder stoppen met werken of minder gaan werken in de
periode voor en na de bevalling (hoewel dit geen voorwaarde is om een
uitkering op grond van de ZEZ te ontvangen).
Uit de onderhavige evaluatie blijkt dat het overgrote deel van de vrouwelijke zelfstandigen, dat gebruik heeft gemaakt van de ZEZ, ook daadwerkelijk tijdelijk is gestopt met werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

6

Voorts blijkt dat de regeling breed bekend is onder de doelgroep. Ook
anderszins zijn er geen signalen dat de regeling niet bekend is, dan wel
dat er sprake zou zijn van ondergebruik.
Er kan dan ook geconcludeerd worden dat de ZEZ aan zijn doelstelling
beantwoordt en dat de regeling goed functioneert.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 311, nr. 101

7