Toetsingskader Garantie aan Poverty Reduction Growth Trust (IMF)
Bijlage bij 1e suppletoire begroting – Ministerie van Financiën

Inleiding
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is, evenals de Wereldbank, opgericht tijdens een
conferentie in Bretton Woods in 1944. Het mandaat van het IMF is vastgelegd in de statuten (de
‘Articles of Agreement’). De belangrijkste doelstelling is het bevorderen van vrij internationaal
handels- en betalingsverkeer door het bewaken van de mondiale economische en financiële
stabiliteit. Deze taak valt uiteen in crisispreventie door middel van surveillance en
crisismanagement door het verlenen van tijdelijke betalingsbalanssteun aan landen met financiële
problemen. Een derde belangrijke taak is het verlenen van technische assistentie.
Het IMF heeft als instelling de taak om de internationale economische en financiële stabiliteit te
waarborgen door o.a. monetaire samenwerking tussen landen te stimuleren en internationale
handel te bevorderen; dit is een continu proces. Bij tijdelijke betalingsbalansproblemen kan het
IMF financiële steun aan haar leden verlenen door een programma te verstrekken. Ook lageinkomenslanden kunnen in betalingsbalansproblemen komen. Onderliggende structurele
problemen en externe druk kunnen ervoor zorgen dat de buitenlandse reserves van landen
uitgeput raken, waardoor zij een te kleine buffer hebben voor het opvangen van schokken. De
steun van het IMF is primair gericht op het aanvullen van deze reserves via de betalingsbalans om
zo de buffer weer te versterken. IMF steun is daarmee bedoeld voor tijdelijke problemen. Ter
vergelijking: de Wereldbank heeft als mandaat om de lange termijn ontwikkeling van landen te
bevorderen en armoede te bestrijden. Voordat een IMF programma verstrekt kan worden, dienen
de autoriteiten met het IMF overeen te komen welke maatregelen zij zullen nemen om de
economie te stabiliseren en op een duurzaam groeipad te brengen. Zodoende kunnen in de
toekomst betalingsbalansproblemen voorkomen worden.
Het IMF voorziet lage-inkomenslanden van financiële steun bij tijdelijke betalingsbalansproblemen
uit de middelen van de PRGT (Poverty Reduction Growth Trust). De PRGT is de enige faciliteit die
het IMF beheert die ter beschikking staat aan lage-inkomenslanden en hen ondersteunt bij het
bereiken en behouden van een gezonde macro-economische positie. De PRGT-faciliteit staat los
van de overige IMF-middelen, zodat programma’s voor lage-inkomenslanden tegen concessionele
voorwaarden verstrekt kunnen worden met lagere rentes en langere looptijden. De
terugbetalingscapaciteit van lage-inkomenslanden is namelijk beperkter dan van ontwikkelde
landen, waardoor zij niet tegen non-concessionele voorwaarden financiering van het IMF kunnen
krijgen. De lage rentes (die door rentesubsidies apart worden gefinancierd) en langere looptijden
van de PRGT zijn nodig om de schuldhoudbaarheid van deze landen te borgen.
De middelen in het PRGT worden ter beschikking gesteld door IMF leden. Zij lenen geld aan het
PRGT, dat het IMF specifiek gebruikt voor de leningen aan lage-inkomenslanden. Zonder deze
leningen van IMF leden kan het IMF dus geen concessionele financiering meer aan lageinkomenslanden verstrekken.
Voor lage- inkomenslanden zijn de structurele uitdagingen groot. Door deze landen te helpen de
betalingsbalansproblemen te adresseren, krijgen overheden ook meer ruimte om te werken aan
armoedereductie en ontwikkeling. Landen zijn zodoende beter in staat een voldoende groot sociaal
vangnet op te bouwen en duurzame, inclusieve groei te realiseren en extreme armoede uit te
bannen. Het IMF draagt met haar steun niet direct bij aan het opbouwen van een vangnet, deze
taak ligt bij de overheden zelf die hiervoor vaak steun krijgen van ontwikkelingsbanken.
Tegelijkertijd besteedt het IMF hier steeds meer aandacht aan door in overeenstemming met
overheden passende doelstellingen of conditionaliteiten op te nemen in een programma. Zo moeten
landen er bijvoorbeeld voor zorgen dat ze binnen hun begroting voldoende ruimte reserveren voor
investeringen in essentiële publieke goederen zoals gezondheidszorg en investeringen. De

multilaterale ontwikkelingsbanken, zoals de Wereldbank, kunnen zowel begrotingssteun verlenen
als mee financieren bij projecten.

Momenteel kunnen 69 lage-inkomenslanden in aanmerking komen voor IMF-leningen uit de PRGT.
Guinea, Liberia en Sierra Leone zijn voorbeelden van landen die het afgelopen jaar op steun uit de
PRGT konden rekenen, toen ze als gevolg van de ebolacrisis door een scherpe terugval in de export
en oplopende uitgaven een betalingsbalansprobleem kregen.
De leningen aan de PRGT worden voor een aantal jaar beschikbaar gesteld en zijn niet revolverend,
wat betekent dat er maar één keer op getrokken kan worden en de terugbetalingen van de lageinkomenslanden terugvloeien naar de IMF leden die de leningen hebben verstrekt aan het IMF. Dit
maakt tegelijkertijd dat er regelmatig nieuwe leningen nodig zijn om te garanderen dat de PRGT in
staat blijft lage-inkomenslanden met betalingsbalansproblemen financieel te ondersteunen. De
laatste ronde voor nieuwe leningen vond plaats van 2009 t/m 2014 en heeft SDR 9,8 miljard SDR
opgeleverd van 14 landen. Nederland heeft in die context een lening beschikbaar gesteld van 500
miljoen SDR. De lening heeft de vorm van een overeenkomst tussen DNB en de PRGT (beheerd
door het IMF). De Staat staat garant aan DNB voor het volledige bedrag. Deze lening loopt formeel
in 2024 af. De terugbetalingstermijn onder het PRGT is maximaal 10 jaar, waardoor het bedrag
uiterlijk 2034 is terugbetaald aan DNB. Op dat moment loopt ook de garantie aan DNB af.

Het IMF heeft daarom bij 28 landen, waaronder Nederland, een verzoek ingediend om nieuwe
PRGT-middelen te verstrekken. Voor Nederland zou dit wederom neerkomen op een bedrag van
SDR 500 miljoen (633 miljoen euro1) die DNB middels een lening aan de PRGT verstrekt. Deze
lening kan alleen met een staatsgarantie worden verstrekt , omdat DNB anders het verbod op
monetaire financiering overtreedt.

Probleemstelling
1. Wat is het probleem dat aanleiding is (geweest) voor het beleid? Is dit probleem nog actueel?
Wat is de oorzaak van het probleem?
Het PRGT wordt gevuld met tijdelijke leningen, ter beschikking gesteld door de IMF-leden. De
leningen worden door centrale banken verstrekt in de vorm van internationale reserves2. Er zit
momenteel nog 3.3 miljard SDR (ca. 4,09 miljard euro) in kas. De vraag naar PRGT-middelen
bedraagt momenteel tussen de 1,5 en 2 miljard SDR per jaar. Het IMF verwacht dat de vraag de
komende jaren op hetzelfde niveau zal blijven, doordat de structurele uitdagingen in lageinkomenslanden nog steeds groot zijn en deze landen daardoor kwetsbaar zijn voor
betalingsbalansproblemen. Verschillende landen zijn momenteel ook kwetsbaar voor externe
risico’s. Grondstoffenexporteurs, waaronder veel lage-inkomenslanden, ondervinden momenteel
druk op hun betalingsbalans als gevolg van de aanhoudend lage grondstofprijzen.
Het IMF kan de PRGT-middelen slechts eenmalig inzetten, doordat de terugbetalingen van de
leningen niet revolverend zijn. De middelen vloeien bij terugbetalingen weer terug naar de IMFleden die ze ter beschikking hebben gesteld. Om de komende jaren voldoende middelen ter
beschikking te kunnen blijven stellen voor PRGT-programma’s, heeft het IMF op nieuwe middelen
nodig. Het IMF heeft daarom een verzoek ingediend voor aanvullende middelen. Zowel de huidige
14 leden die bijdragen aan de PRGT, waaronder Nederland, alsmede 14 andere leden zijn
benaderd. Het IMF focust op regionale diversiteit en gelijke lastenverdeling en heeft landen
benaderd die voldoende buitenlandse reserves hebben die ze ter beschikking kunnen stellen

1

Wisselkoers 1 februari 2016
Middelen worden uitgedrukt in SDR, momenteel bestaand uit de dollar, euro, yen en pond. Vanaf 1 oktober
2016 wordt de renminbi aan de SDR toegevoegd.

2

Rol van de overheid
2. Waarom rekent de overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen?
En waarom ligt de verantwoordelijkheid op rijksniveau en bijvoorbeeld niet op decentraal
niveau?
Het is van belang dat de PRGT voldoende middelen behoudt, omdat bij een tekort aan middelen
lage-inkomenslanden geen beroep meer kunnen doen op concessionele financiering van het IMF
bij betalingsbalansproblemen. De financiering vanuit multilaterale ontwikkelingsbanken, zoals de
Wereldbank, is gericht op begrotingssteun en projectfinanciering ter ondersteuning van de
langetermijnontwikkelingsagenda van deze landen. Als het IMF aan lage-inkomenslanden geen
betalingsbalanssteun meer kan verstrekken tegen concessionele voorwaarden, zal dit ten koste
kunnen gaan van de economische en financiële stabiliteit in deze landen. Lage-inkomenslanden
zijn minder geïntegreerd in de wereldeconomie, maar spillovers naar andere landen kunnen alsnog
optreden. Bij de landen getroffen door ebola was dit bijvoorbeeld het geval. Ook Gambia werd als
buurland van deze landen geraakt door een sterke terugval in economische activiteit en moest
daardoor een beroep doen op het IMF voor steun.
Nederland is, net als 187 andere landen in de wereld, aandeelhouder van het IMF. Nederland
steunt het IMF vanwege de leidende rol die de instelling heeft in het waarborgen en bevorderen
van de mondiale economische en financiële stabiliteit, en dus ook de financiële stabiliteit voor
lage-inkomenslanden. De rol van het IMF in deze groep landen is belangrijk, aangezien er geen
private instantie in staat of bereid is om de economische en financiële stabiliteit van lageinkomenslanden op macro-economisch niveau te waarborgen op deze schaal. Het IMF kan bij
urgente betalingsbalansproblemen direct steun bieden. Nederland vindt het daarom van belang
dat de middelen van het PRGT voor lage-inkomenslanden op peil blijven en rekent het ook tot
haar verantwoordelijkheid om via het verstrekken van een lening bij te dragen.. Tegelijk is het wel
van belang dat naast Nederland ook andere landen bijdragen. Het IMF heeft naast de huidige
landen die al bij hebben gedragen aan het PRGT, ook landen benaderd die nog niet hebben
bijgedragen. Nederland juicht dit initiatief toe zodat een brede groep landen zorg kunnen dragen
voor nieuwe beschikbare middelen voor de PRGT.
Gezien de omvang en de mondiale taak van het IMF is deze taak belegd bij het Rijk en niet bij de
decentrale overheden.

3. Is de regeling a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt en/of
b) het instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden bewerkstelligd?
Het risico van mondiale financiële instabiliteit is niet op de markt af te dekken. De potentiële
omvang van de gevolgen van het optreden van problemen in deze context is zodanig dat een
mondiaal vangnet en risicopooling nodig zijn. Het IMF probeert met de combinatie van middelen
die door het lidmaatschap zijn ingelegd en een aanpassingsprogramma een katalyserend effect
teweeg te brengen. De voorwaarden die aan een lening aan een land in betalingsbalansproblemen
worden gesteld (conditionaliteiten) moeten ervoor zorgen dat de oorzaak van het probleem wordt
aangepakt en het IMF de garantie geven dat het land in de toekomst in staat is om de lening terug
te betalen.
Het is niet mogelijk om de optimale doelmatigheidswinst te kwantificeren (o.m. omdat het IMF
geen beroep doet op financiering via kapitaalmarkten). De doelmatigheidswinst wordt gehaald uit
het waarborgen van de wereldwijde financiele stabiliteit. Op deze wijze kunnen ook lageinkomenslanden een beroep doen op financiering gezien de lage rentes en lange looptijden.

4. Is er al een andere garantie/wet/regeling die de verplichting ex-/impliceert?
Ja, aangezien deze garantie nu al op de begroting IX staat.
Als lid van het IMF heeft Nederland permanente en tijdelijke middelen aan het IMF ter beschikking
gesteld. Deze middelen staan op de balans van DNB. De Staat staat hiervoor garant aan DNB.
Deze staatsgarantie voor IMF-middelen, waaronder ook de PRGT-middelen onder vallen, staat op
de begroting van Financiën.
De nieuwe PRGT-lening komt bovenop de al bestaande lening van SDR 500 miljoen. De lening
wordt in delen gebruikt door het IMF en wordt ook in delen terugbetaald aan DNB (met de SDRrente als vergoeding). Dit heeft echter geen invloed op de garantie van financiën aan DNB, die
verstrekt is voor het totaalbedrag van de lening. Deze lening loopt formeel in 2024 af. De
terugbetalingstermijn onder het PRGT is maximaal 10 jaar, waardoor het bedrag uiterlijk 2034 is
terugbetaald aan DNB. Op dat moment loopt ook de garantie aan DNB af. Voor de nieuwe lening
zou dezelfde einddatum gelden.
Tegenover een nieuwe garantie aan DNB van SDR 500 miljoen, staat daarnaast dat de totale
staatsgarantie aan DNB inzake het IMF met 5,6 miljard euro is afgenomen als gevolg van de
onlangs geratificeerde quotahervormingen (de totale garantie aan DNB bedroeg ca. 49,8 miljard
euro op 31 december 2015). Hierover bent u geïnformeerd middels Kamerbrief 26 234, nr. 182.
Per saldo gaat de totale garantie voor het IMF dit jaar dus structureel omlaag.
Risico’s en risicobeheersing
5. Wat zijn de risico’s van de regeling:
a. Wat is het totaalrisico van de regeling op jaarbasis? Kent de regeling een
totaalplafond?
b. Hoe staan risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding? Is bekend wat
de mogelijke effectiviteit van de betreffende risicoregeling is?
c. Wat is de inschatting van het risico op waarschijnlijkheid, impact, blootstellingduur en
beheersingsmate?
Het verstrekken van garanties gaat altijd gepaard met een risico. Lage-inkomenslanden kunnen
kwetsbaar zijn voor macro-economische schokken en het is niet te voorspellen welke landen er in
de toekomst een beroep gaan doen op middelen uit de PRGT. De kans dat DNB de garantie moet
inroepen is echter zeer klein. De kredietverlening van het IMF bij programma’s betaat uit leningen,
waardoor landen na een bepaalde periode het Fonds weer terug moeten betalen. Het komt zelden
voor dat landen achterstanden hebben bij het IMF, mede dankzij het prudentieel beleid dat het
Fonds voert. Een belangrijk element hierin vormt het toegangsbeleid, waarbij de analyse van
schuldhoudbaarheid en richtlijnen voor limieten van leningen centraal staan. Daarnaast zijn de
vormgeving van het programma en de conditionaliteiten die het IMF stelt aan PRGT-programma’s
belangrijke waarborgen voor terugbetaling. Hiermee dwingt het Fonds economische aanpassingen
af die de lidstaat in staat stellen hun betalingsbalans problemen op orde te krijgen en tijdig de
lening terug te betalen. Het IMF heeft daarnaast onder de crediteuren een preferred-creditor
status, waardoor het IMF bij terugbetalingen voorrang krijgt boven andere private en publieke
crediteuren. In de afgelopen 25 jaar is het slechts één keer voorgekomen dat er een
betalingsachterstand ontstond bij de PRGT. De PRGT heeft tenslotte ook reserves, waardoor
betalingsachterstanden niet direct een risico voormen voor het inroepen van de garantie.
Momenteel dekken deze reserves 59% van de totale PRGT-verplichtingen(zie ook hieronder).
Het totaalplafond van het risico bedraagt het volledige leenbedrag van SDR 500 miljoen waarvoor
de Staat aan DNB garant staat. De staatsgarantie wordt pas ingeroepen als de theoretische
situatie zich voordoet dat DNB door het PRGT helemaal niet meer wordt terugbetaald. De
waarschijnlijkheid dat de garantie daadwerkelijk wordt ingeroepen is dus zeer klein. Dit risico is
dus relatief laag in verhouding tot het rendement: het mitigeren van betalingsbalansproblemen en
de hierdoor vergrote mondiale financiële stabiliteit. Mocht de garantie toch worden ingeroepen,
dan is de impact wel groot gezien het bedrag van SDR 500 miljoen. De blootstellingsduur betreft
de looptijd van de garantie en de terugbetalingstermijn. Met een nieuwe PRGT-bijdrage zou het
IMF de middelen uit deze lening t/m 2024 kunnen uitlenen aan lage-inkomenslanden. De
terugbetalingstermijn onder PRGT-programma’s is maximaal 10 jaar. Dit betekent dat de staat
maximaal t/m 2034 garant staat. Het risico op jaarbasis is niet nader te specificeren.

6. Welke risicobeheersende en risicomitigerende maatregelen worden getroffen?
Mochten betalingsachterstanden zich voordoen, dan is er een speciale reservebuffer gecreëerd
binnen de PRGT, die terugbetalingen van de PRGT aan de landen die leningen hebben versterkt
veilig stelt. De Staatsgarantie wordt pas ingeroepen als deze reserves betalingsachterstanden niet
meer kunnen opvangen en het IMF niet besluit om als beheerder in te springen en de PRGT van
extra middelen te voorzien, waardoor DNB helemaal niet meer terugbetaald zou worden door de
PRGT.
Zie ook vraag 5.

7. Heeft de minister door middel van de gekozen institutionele inbedding van de regeling, ook als
deze op afstand wordt uitgevoerd, voldoende mogelijkheden tot beheersing van de risico’s?
Nederland is vertegenwoordigd in de Raad van Bewindvoerders, het dagelijks bestuur van het IMF,
waar de beslissingen worden genomen waaronder over de programma’s die aan PRGT-landen
verstrekt worden en de prudentiele maatregelen die het IMF treft om betalingsachterstanden te
voorkomen. Binnen het IMF vormt Nederland samen met België en 13 andere landen een
kiesgroep. Nederland heeft een stemgewicht van 1,76%, de kiesgroep heeft een stemgewicht van
5,41%.

Vormgeving:
8. Heeft de regeling een meerwaarde boven een kasstroom of subsidie?
De IMF middelen bestaan uit internationale reserves, die door de centrale banken van de IMF
leden ter beschikking worden gesteld. Voor de PRGT geldt dat deze middelen via een aparte
faciliteit lopen. Wanneer een land steun aanvraagt uit het PRGT, doet het IMF een beroep op de
centrale banken die middelen hebben gecommitteerd. Doordat er bij het IMF geen sprake is van
volledige financiering via paid – in capital zoals bijvoorbeeld bij een bank, is het voor de
Nederlandse staat niet mogelijk om de financiering door middel van een kasstroom of subsidie ter
beschikking te stellen. De garantie zelf is noodzakelijk om DNB in staat te stellen middelen in de
vorm van internationale reserves te committeren aan het PRGT, aangezien DNB anders het verbod
op monetaire financiering overtreedt.

9. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker? Hoe
wordt de begrotingsreserve vormgegeven?
De rentes die lage-inkomenslanden moeten betalen aan het IMF zijn momenteel zeer laag, ook
vanwege de mondiale financiële omstandigheden. Afhankelijk van het soort PRGT-programma
wordt er geen rente (bij een Extended Credit Facility en Rapid Credit Facility) of een rente van
0,25 procent betaald (bij een Standby Credit Facility). De lage rentes zijn (samen met de lange
looptijden van de PRGT) nodig om de schuldhoudbaarheid van deze landen te borgen . Eind 2016
wordt de rentestructuur van het PRGT geëvalueerd.
Wanneer het IMF een beroep doet op de Nederlandse lening, krijgt DNB hiervoor een vergoeding;
de SDR-rente (het verschil tussen de SDR-rente en de lage rente aan lage-inkomenslanden wordt
gesubsideerd waardoor DNB wel gewoon de volledige SDR-rente krijgt). Er wordt geen risicoopslag ontvangen van het IMF gezien het risicoprofiel van het IMF. Via de winstafdracht aan de
Staat komt de betaalde SDR-rente impliciet weer terug. Dit betekent overigens niet dat dit 1-op-1
terugkomt in de winstafdracht aan de Staat, aangezien de winstafdracht wordt bepaald door het
resultaat van alle inkomsten en uitgaven en bewuste balansmutaties van DNB. Er wordt voor deze
garantie geen begrotingsreserve opgericht.

10. Wordt een horizonbepaling gehanteerd (standaardtermijn is 5 jaar)?
De nieuwe lening aan het PRGT zou het mogelijk maken om t/m 2020 nieuwe programma’s
aan lage-inkomenslanden beschikbaar te stellen, met de mogelijkheid om t/m 2024
deeluitkeringen onder een programma te doen. Dit houdt in dat het IMF t/m 2024 de
middelen uit deze lening kan uitlenen aan lage-inkomenslanden. De terugbetalingstermijn
onder PRGT-programma’s is maximaal 10 jaar. De garantie loopt dus maximaal tot 2034.

11. Wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
Aan de regeling zijn voor Nederland geen verdere specifieke uitvoeringskosten verbonden. De
uitvoeringskosten van het monitoren en opstellen van programma’s wordt door het IMF gedragen.

12. Hoe wordt de informatie die nodig is om de evaluatie (periodiek en na afloop) van de regeling
uit te kunnen voeren verkregen?
Het IMF verspreidt verschillende documenten die inzicht bieden in PRGT-programma’s. Ten eerste
wordt een aanvraag voor een PRGT-programma altijd door het IMF-bestuur besproken, waarna
het rapport openbaar wordt gemaakt. Dit geldt tevens voor tussentijdse evaluaties van het
programma. Hierdoor kan een PRGT-lening aan een specifiek land op de voet worden gevolgd.
Jaarlijks rapporteert het IMF een update van de financiële status van het PRGT. Daarnaast
publiceert het IMF ieder kwartaal een financieel statement, waarin ook een overzicht staat
vermeld van de landen die een PRGT-lening hebben.