Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 676

NAVO

Nr. 224

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2015
Op 13 en 14 mei jl. kwam de Noord-Atlantische Raad (NAR) van de NAVO
bijeen in Antalya, Turkije op het niveau van ministers van Buitenlandse
Zaken. Tijdens de bijeenkomst werd stilgestaan bij de veiligheidssituatie
aan de oost- en zuidflank van het NAVO-verdragsgebied, de uitgangspunten voor de NAVO-Afghanistan samenwerking na het einde van de
huidige Resolute Support-missie, de EU-NAVO samenwerking in het licht
van de verschillende internationale veiligheidsvraagstukken, en de
verdere aanpassing van de NAVO in de aanloop naar de Top in Warschau
in 2016.
Situatie in Oekraïne
Voorafgaande aan de ministeriële bijeenkomst bracht de Amerikaanse
Minister van Buitenlandse Zaken Kerry verslag uit van zijn gesprek met de
Russische president Poetin en Minister Lavrov op 12 mei jl. in Sochi,
Rusland. Deze gesprekken hadden zich gericht op de situaties in Iran, Irak,
Syrië en Oekraïne. Minister Kerry stelde dat de gesprekken met Minister
Lavrov en president Poetin in goede sfeer waren verlopen, ondanks de
bestaande meningsverschillen. Hij was verder voorzichtig positief over de
diplomatieke inspanningen ter implementatie van de Minsk akkoorden,
maar benadrukte tegelijkertijd dat alleen een volledige implementatie van
de Minsk akkoorden – waarvan op dit moment geen sprake is – een
oplossing kon bieden voor de situatie in Oekraïne.
Tijdens de bijeenkomst van de NAVO-Oekraïne Commissie (NUC) ging de
Oekraïense Minister van Buitenlandse Zaken Klimkin in op de situatie in
zijn land en zette hij uiteen hoe de Oekraïense regering het hervormingsprogramma in zijn land verder vorm ging geven. Bondgenoten spraken
hun blijvende steun uit voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van
Oekraïne. Zij herhaalden dat een politieke oplossing de enige oplossing
van het conflict is en benadrukten het belang van volledige implementatie
van de Minsk akkoorden en stelden dat er een duidelijke oplossing voor
de situatie op de Krim moest komen, in lijn met de territoriale integriteit

kst-28676-224
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 224

1

van Oekraïne. NAVO-ministers spraken hun zorg uit over de gebrekkige
implementatie van de Minsk akkoorden tot dusver, in het bijzonder van de
kant van Rusland en de separatisten, en onderstreepten dat de monitoringsmissie van de OVSE ongehinderde toegang tot alle relevante locaties
moest krijgen om al haar taken te kunnen uitvoeren. Zij beklemtoonden
ook het belang van het doorvoeren van de door de Oekraïense regering
voorgenomen hervormingen. Minister Klimkin stelde in reactie dat
Oekraïne de voorgenomen hervormingen met kracht ter hand zou nemen.
Verschillende NAVO-ministers onderstreepten dat de beste garantie voor
veiligheid en stabiliteit op de lange termijn in Oekraïne is gelegen in de
ontwikkeling van het land tot een democratisch, welvarend land dat vrij is
van corruptie. De NUC nam een verklaring aan die als bijlage bij dit
verslag is gevoegd1.
Relatie met Rusland
Bondgenoten waren eensgezind in het uitspreken van hun zorgen ten
aanzien van Rusland en het belang van eensgezindheid werd alom
benadrukt. Ik heb mij sterk gemaakt voor een gebalanceerde benadering
van Rusland, waarbij naast onze gemeenschappelijke spierbal in de vorm
van een sterke collectieve NAVO verdediging, en een vuist in de vorm van
het EU-sanctiebeleid, ook de hand blijft uitgestoken om in dialoog te
blijven met Rusland. Niet omdat er sprake is van business as usual, maar
juist om Rusland te confronteren met haar acties in Oekraïne. Dialoog met
Rusland is daarnaast ondanks de moeilijke relatie van blijvend belang
waar het gaat om onderwerpen als Iran, Irak, Syrië en Libië.
Nederland heeft in de Raad gewezen op de bijdrage die Nederland samen
met Duitsland en Noorwegen levert aan de interim-Very High Readiness
Joint Task Force, maar er ook op gewezen dat een goede voorbereiding
op hybride dreigingen meer vergt dan alleen militaire gereedheid. Dat
vergt behalve optimale inlichtingen ook goede besluitvormingsprocedures. Ik heb opgemerkt dat de NAVO goed moet nadenken over de
besluitvormingsprocedures in geval van een hybride aanval en gesteld
dat besluitvorming in geval van een mogelijke hybride artikel 5 situatie in
oefeningen op politiek niveau getest moet worden.
De Russische nucleaire retoriek is zorgwekkend, maar de NAVO moet zich
niet laten verleiden tot het zonder meer spiegelen van het Russische
gedrag; daarvoor is het onderwerp te complex en te riskant. De
NAVO-Rusland relatie moet op dit punt overigens geplaatst worden in de
bredere context van de mondiale afspraken waaraan in het kader van het
Non-Proliferatie Verdrag wordt gewerkt. Voorts heb ik gewezen op de
noodzaak om – juist ook in tijden van crises – ontwapeningsvraagstukken
hoog op de agenda te houden. Ik heb de NAVO aangespoord om op het
gebied van ontwapening waar mogelijk vooruitgang te boeken. Dit is ook
van belang voor de geloofwaardigheid van de NAVO. Tevens heb ik het
belang van transparantie ten aanzien van nucleaire wapens benadrukt. Ik
heb daarbij bepleit dat het beter mogelijk moet worden om te praten over
kernwapens, zodat de discussie over de uitdaging van nucleaire ontwapening beter gevoerd kan worden.
NAVO-EU
Tijdens de bijeenkomst van de NAVO-ministers met de EU Hoge Vertegenwoordiger Mogherini kwam de situatie aan de NAVO-zuidflank ter sprake.
De Hoge Vertegenwoordiger informeerde de ministers over de stand van
zaken over EU-besluitvorming ten aanzien van EUNAVFOR MED inzake
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 224

2

Libië en deed verslag van haar bezoek aan New York en haar engagement
met de VN-Veiligheidsraad.
De instabiliteit aan de NAVO-zuidflank en de complexe uitdagingen als
gevolg van de hybride dreigingen werden door verschillende ministers
aangehaald als concrete voorbeelden waarom de samenwerking tussen
de EU en de NAVO verbeterd en verdiept moeten worden. Ik heb
aangegeven dat de onoverzichtelijke situatie en de noodzaak van een
alomvattend antwoord – militair én civiel – op hybride dreigingen,
nauwere samenwerking vergt tussen de NAVO en de EU. Beide organisaties moeten de beschikbare mogelijkheden beter benutten. Ik heb
gepleit voor meer praktische samenwerking tussen de NAVO en de EU
waar het gaat om de totstandkoming van een appreciatie van de
veranderende veiligheidsomgeving, strategische communicatie en cyber.
Specifiek heb ik gewezen op de concrete mogelijkheden voor samenwerking in het licht van de crisis in Libië. De NAVO Operatie Active
Endeavour zou bijvoorbeeld door gegevensuitwisseling kunnen bijdragen
aan de «situational awareness» van de EU. Daarnaast is uiteraard van
belang dat de samenwerking tussen de EU en de NAVO over de volle
breedte wordt geïntensiveerd, o.a. middels meer gezamenlijke sessies op
verschillende niveaus.
Warschau-Top
Tijdens de laatste sessie van de ministeriële bijeenkomst werd gesproken
over de verdere militaire, politieke en institutionele adaptatie van de
NAVO in aanloop naar de Top in Warschau in 2016. Secretaris-generaal
van de NAVO Stoltenberg benadrukte in deze sessie dat landen de
Defence Investment Pledge zoals toegezegd tijdens de NAVO top in 2014
in Wales na moeten komen om zo de toegenomen risico’s en dreiging
ontstaan door het Russische optreden in en om Oekraïne, alsook in de
zuidelijke periferie van de NAVO, het hoofd te kunnen bieden. Daarnaast
moest de NAVO haar technologische voorsprong behouden om militair
gereed te zijn om nieuwe dreigingen het hoofd te bieden. Politiek gezien
was volgens secretaris-generaal Stoltenberg vooral behoefte aan een
meer stabiele en meer voorspelbare relatie tussen de NAVO en Rusland,
waarbij de NAVO vanuit een positie van kracht, met een sterke collectieve
verdediging, de dialoog moest aangaan. Ook de samenwerking met
buurlanden zou in aanloop naar de Top in Warschau moeten worden
geïntensiveerd om verdere destabilisering aan de oost- en zuidflank tegen
te gaan. Institutioneel zou de NAVO omgevormd moeten worden tot een
organisatie die sneller en flexibeler kan reageren op ontwikkelingen in de
wereld om ons heen.
Resolute Support
Bondgenoten spraken hun steun uit voor de algemene uitgangspunten
van de NAVO-Afghanistan samenwerking na afloop van de huidige
Resolute Support missie. Geconcludeerd werd dat Afghanistan politiek en
militair gezien op de goede weg is, maar dat op veel terreinen nog
ondersteuning en advisering nodig is. Zoals ook gemeld in het Schriftelijk
Overleg NAVO van 12 mei jl. heeft de Verenigde Staten besloten dat alle
Amerikaanse militairen die in Afghanistan zijn daar tot minimaal eind
2015 blijven en dat in de tweede helft van 2015 het plan voor troepenreductie in 2016 bekend zal worden gemaakt(Kamerstuk 28 676, nr. 223).
Aan het voornemen tot terugtrekking per eind 2016 wordt door de
regering van de Verenigde Staten niet getornd. Het moment van de
precieze overgang naar fase 2 van Resolute Support is nog niet bekend.
Wanneer de gevolgen van de aanpassing in de fasering van Resolute

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 224

3

Support voor de Nederlandse bijdrage bekend zijn, zal uw Kamer
daarover worden geïnformeerd.
Bijeenkomst met regionale organisaties
Helaas vond de geplande sessie met de Enhanced Opportunities Partners
(Australië, Finland, Georgië, Jordanië en Zweden) en vertegenwoordigers
van de Afrikaanse Unie, de Liga van Arabische Staten en de Gulf
Cooperation Council geen doorgang.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 224

4