Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

881
Vragen van het lid Ploumen (PvdA) aan de Minister voor Medische Zorg over
het bericht «Zorgverzekeraars CZ en VGZ verhogen hun premies voor 2021»
(ingezonden 13 november 2020).
Antwoord van Minister Van Ark (Medische Zorg) (ontvangen 23 november
2020)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Zorgverzekeraars CZ en VGZ verhogen hun
premies voor 2021»?1
Antwoord 1
Ja, dat ben ik.
Vraag 2 en 3
Wat is uw opvatting over het gegeven dat twee van de vier grootste
zorgverzekeraars in Nederland de premie voor de zorgverzekering voor
volgend jaar hoger hebben vastgesteld dan de Prinsjesdag-prognose van het
kabinet van 123 euro per maand?
Kunt u toelichten wat volgens u de redenen zijn van de verhoging van deze
premies?
Antwoord 2 en 3
Zorgverzekeraars gaan zelf over het vaststellen van hun premie, het kabinet
maakt een inschatting hiervan. Onze raming op Prinsjesdag wijkt daarom
vaker af van de daadwerkelijke premie. Het blijft voor zowel het kabinet als de
zorgverzekeraars een inschatting – zo goed mogelijk, op basis van op dat
moment beschikbare informatie.
Op Prinsjesdag gingen we uit van een stijging van 59 euro per jaar. Deze
stijging is in lijn met de stijging van voorgaande jaren en komt voornamelijk
door de loon- en prijsstijgingen in de zorg. Dit jaar wijkt de daadwerkelijke
gemiddelde premie op jaarbasis 5 euro af van de geraamde premie in de
begroting. Dat is nog geen halve euro per maand.

1

ah-tk-20202021-881
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

NOS, 12 november 2020, «Grote zorgverzekeraars maken premies bekend, geen grote
stijgingen» (https://nos.nl/artikel/2356245-zorgverzekeraars-verhogen-hun-premies-maarimpact-corona-beperkt.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Uit de premieoverzichten van zorgverzekeraars blijkt dat zorgverzekeraars van
iets hogere uitgaven uitgaan, en van iets lagere bedrijfskosten, en dat
verzekeraars meer reserves inzetten dan geraamd.
Vraag 4
Als de premiestijging te wijten is aan het gevolg van een combinatie van
hogere medicijnprijzen, stijgende lonen in de zorg en toenemende vergrijzing,
kunt u dan toelichten welk aandeel ieder van deze oorzaken heeft en waarom
de in Prinsjesdag-prognose van het kabinet deze feiten niet zijn meegewogen?
Antwoord 4
In de begroting is rekening gehouden met een premiestijging van € 59. De
gemiddelde premiestijging komt uit op € 64. In de begroting is het grootste
deel van de oorzaken van de premiestijging derhalve meegenomen.
De premiestijging in de begroting hangt voor € 29 samen met de uitgavenstijging en voor € 44 met de ontwikkeling in het saldo van het zorgverzekeringsfonds. In 2020 is de premie beperkt door het wegwerken van een
overschot in het zorgverzekeringsfonds; in 2021 is er juist een opslag
vanwege het wegwerken van een fondstekort dat is ontstaan door lagere
inkomsten uit de inkomensafhankelijke bijdrage vanwege de lagere economische groei. Deze omslag leidt tot een premiestijging van 44 euro. Die is
verwerkt in de rekenpremie en is dus ook meegenomen in de premiestelling
door verzekeraars. De premiestijging wordt beperkt door reserve-afbouw (€6)
en het rechttrekken van de 50/50-verhouding (€ 5). Zie hiervoor pagina
203–205 van de VWS-begroting 2021.
In de post uitgavenstijging van € 27 in de begroting is rekening gehouden
met de loon- en prijsstijging (€ 35), een hogere volumegroei (met name
hogere kosten demografie; € 17). Samen is dit € 52. De raming van de
premiestijging wordt echter gedrukt door een geraamde toename van het
aantal verzekerden (€ 17). Verder wordt de premiestijging gedrukt door de
een iets hogere opbrengst eigen risico (€ 3) en de hogere rijksbijdrage
kinderen (€ 5).
De gemiddelde premie blijkt in 2021 € 5 hoger uit te komen dan geraamd in
de begroting van VWS. Uit de transparantieoverzichten van verzekeraars blijkt
dat die € 5 het saldo is van +€ 6 vanwege hogere zorguitgaven, -€ 5
vanwege een grotere reserve-afbouw en +€ 4 vanwege overige kosten
(kosten wanbetaling, bedrijfskosten, opslagen). VWS is niet bekend welke
aannamen verzekeraars exact maken om te komen tot hun uitgavenraming.
Vraag 5
Op welke manier worden mensen die deze premie(-verhoging) niet kunnen
betalen tegemoet gekomen, nu gemeenten door onder meer de hogere
kosten ten gevolge van het abonnementstarief, onvoldoende ruimte hebben
om deze mensen te compenseren?
Antwoord 5
Huishoudens met lage en middeninkomens worden via de zorgtoeslag
gecompenseerd voor te hoge zorgpremies. In het kader van de wet op de
zorgtoeslag is bepaald welk deel van hun inkomen huishoudens zelf kunnen
betalen. Als de gemiddelde zorgpremie plus het gemiddeld eigen risico hoger
uitkomen dan deze normpremie, dan wordt het verschil gecompenseerd via
de zorgtoeslag.
De hoogte van de zorgtoeslag wordt gebaseerd op de feitelijk door verzekeraars vastgestelde premies. De zorgtoeslag wordt dit jaar dan ook gebaseerd
op een gemiddelde premie die € 5 hoger is dan waarmee gerekend is in de
begroting en wordt daarmee ook hoger vastgesteld.
Vraag 6
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat de verschillen tussen de
zorgverzekeraars groter worden terwijl zij in feite hetzelfde aanbieden,
namelijk een basisverzekering? Deelt u de mening dat er één basispolis zou
moeten komen? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het klopt dat het basispakket van de zorgverzekering gelijk is, maar dat
betekent niet dat er geen verschillen tussen verzekeraars zijn. Verzekeraars
kunnen zich op verschillende manieren van elkaar onderscheiden. Bijvoorbeeld door hun inkoopbeleid, oftewel de afspraken die zij maken met
zorgaanbieders. Of door de service die zij bieden. Daardoor kunnen premies
verschillen.
Als er slechts één basispolis is kunnen verzekeraars niet meer selectief
inkopen om op kwaliteit te sturen. Zij kunnen zich alleen nog op prijs
onderscheiden van elkaar. Ook kunnen verzekerden dan niet meer kiezen voor
een polis die het best aansluit bij hun wensen.
Ik deel uw mening dat er één basispolis zou moeten komen dus niet. Wel
vind ik het belangrijk dat het polisaanbod divers en onderscheidend is. Het
afgelopen jaar is de diversiteit van het polisaanbod toegenomen2, dat vind ik
een gewenste ontwikkeling. Het is daarbij wel van belang dat zorgverzekeraars verzekerden goed informeren over het polisaanbod en de daarbij
horende verzekerde zorg.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de budgetpolis verboden zou moeten worden omdat
mensen die een normale polis niet kunnen betalen, het risico lopen voor zeer
hoge kosten komen te staan of onvoldoende zorg te krijgen wanneer zij dat
nodig hebben? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u hiervoor zorgen?
Antwoord 7
Iedere verzekerde kan zelf kiezen voor een polis. Door de zorgtoeslag zijn de
meeste polissen ook voor iedereen betaalbaar.
De premie voor een polis met selectieve contractering varieert in 2020 van
€ 101,95 tot € 115,95. De polis van € 101,95 is weliswaar de goedkoopste
polis op de markt, maar er zijn diverse naturapolissen zonder selectieve
contractering op de markt die goedkoper zijn dan de duurste polis met
selectieve contractering.
In mijn brief van 13 oktober jl.3 heb ik u geïnformeerd over onderzoek dat is
uitgevoerd naar polissen met beperkende voorwaarden / selectieve contractering, ook wel budgetpolissen genoemd. Uit dit onderzoek blijkt dat het
overgrote deel van de verzekerden met een dergelijke polis tevreden is met
hun polis. De reden om voor een dergelijke polis te kiezen is voornamelijk de
premie en het verwachte lage zorggebruik. Verzekerden met een budgetpolis
zijn gemiddeld relatief jong, hoogopgeleid en gezond.
Ook bij een polis met selectieve contractering geldt dat de zorgverzekeraar
zorgplicht heeft. Dat betekent dat de zorgverzekeraar ook voor deze polis
voldoende moet contracteren om aan zijn zorgplicht te kunnen voldoen. Wel
kan het zo zijn dat een verzekerde met deze polis voor planbare zorg verder
moet reizen voor een gecontracteerde zorgaanbieder. De Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) heeft gekeken welk effect de selectieve contractering
heeft op de reistijd van verzekerden voor planbare ziekenhuiszorg. Van de
verzekerden met de onderzochte polissen kan 80% van de verzekerden bij
volledige contractering binnen 10,6 minuten een ziekenhuis bereiken. Met
selectieve contractering kan 80% van de verzekerden het dichtstbijzijnde
ziekenhuis binnen 16,4 tot 18,1 minuten (afhankelijk van de polis) bereiken.
Dit betekent dat voor het overgrote deel van de verzekerden met een polis
met selectieve contractering er sprake is van een beperkte reistijd voor
planbare zorg.
Ik zie daarom geen reden om over te gaan tot het verbieden van polissen met
selectieve contractering. Verbieden is een zeer ingrijpende inbreuk op de
vrijheid van zorgverzekeraars bij het aanbieden van hun polissen. Een
aanzienlijke groep verzekerden kiest bewust voor deze polissen in ruil voor
een lagere premie.
Zoals ik in mijn brief van 13 oktober jl. heb aangegeven vind ik het wel van
belang dat op het moment dat deze verzekerden gebruik gaan maken van een

2
3

Kamerstuk 29 689, nr. 1069
Kamerstuk 29 689, nr. 1082

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

niet-gecontracteerde zorgaanbieder, zij door deze zorgaanbieder en zorgverzekeraar goed geïnformeerd zijn over eventuele financiële gevolgen daarvan.
Vraag 8
Wat is de stand van de reserves van de zorgverzekeraars? Kunt u een
overzicht per verzekeraar geven van de hoogte van de reserves en welk deel
wordt ingezet voor premiedemping?
Antwoord 8
Zorgverzekeraars hebben ultimo 2019 een macrosolvabiliteit van 9,7 mld.
euro (solvabiliteitsratio 146%). Om de premiestijging 2021 te dempen hebben
verzekeraars een macrobedrag van bijna 500 mln. euro ingezet vanuit de
reserves. In tabel 1 vindt u een overzicht van de solvabiliteitspositie en de
inzet van reserves voor de premie van 2021 (zowel per premiebetaler als in
mln. euro) per verzekeraar.

Tabel 1 Solvabiliteitspositie ultimo 2019 en inzet reserves premie 2021.
Aanwezige
Vereiste Solvabiliteit
solvabiliteit solvabiliteit
ultimo
ultimo
ultimo
2019
2019
2019
ONVZ1
DSW
VGZ1
ASR
Menzis
ZK2
CZ
Eno
Z&Z
Macro

199
337
–
144
1.299
2.699
2.219
95
365

160
258
–
100
898
1.849
1.443
61
218

Inzet pp
premie
2021

Inzet in
premie
2021 in
mln.

124%
130%
143%
144%
145%
146%
154%
155%
168%

4
0
– 45
22
– 60
– 25
– 33
– 78
– 40

1
0
– 148
8
– 109
– 99
– 99
– 14
– 16

146%

Gem:
– 33

476

1

Conform het transparantieoverzicht jaarcijfers 2015 van VGZ en ONVZ betreffen de solvabiliteitsratio’s van VGZ en ONVZ de basis- en aanvullende verzekering en ontbreken de onderliggende cijfers voor VGZ; voor 2016, 2017, 2018, 2019 geldt dit alleen voor VGZ. Daardoor
kunnen de cijfers niet opgeteld worden tot de getallen uit het bovenstaande antwoord.
2
Betreft een optelling door VWS van de solvabiliteitcijfers van de risicodragers van Zilveren
Kruis.
Noot: Premie opbouw EUCare is nog niet beschikbaar.
Bron solvabiliteitscijfers: transparantieoverzichten van de jaarcijfers basisverzekering, zoals door
individuele zorgverzekeraars gepresenteerd op de website.

Vraag 9
In hoeverre zijn alle contractonderhandelingen afgesloten en de polissen
ingevuld, zodat het voor verzekerden duidelijk is wat zij voor hun premie
kunnen verwachten?
Antwoord 9
De contractonderhandelingen verlopen in de meeste sectoren redelijk goed.
Maar binnen de medisch specialistische zorg is dit niet het geval. Vanwege de
COVID-19 crisis zijn de onderhandelingen moeizaam van de grond gekomen
en op 12 november zijn er nog weinig contracten afgesloten. Ik begrijp dit,
maar maak mij hier wel zorgen over. Ik heb hierover dan ook al diverse
malen bestuurlijk overleg gehad. Ik heb de NZa gevraagd om het contracteerproces te monitoren, zij zullen begin december een peilmoment houden en
mij daarover informeren. De NZa is ook in gesprek met zorgaanbieders en
zorgverzekeraars over het proces.
Voor verzekerden is echter vooral van belang wat zorgverzekeraars over de
vergoeding op hun website opnemen. Ongeacht of er een contract is, kan een
verzekeraar richting verzekerden aangeven dat de zorg wordt vergoed «alsof
er een contract is». Zorgverzekeraars proberen hierin zoveel mogelijk
uniformiteit aan te brengen of in ieder geval dezelfde begrippen te hanteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Vraag 10
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voorafgaand aan de begrotingsbehandeling VWS?
Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5