Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 394

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2022
Op 12 oktober jl. presenteerde de Europese Commissie haar jaarlijkse
uitbreidingspakket. Naast een algemene mededeling over het uitbreidingsbeleid omvat het pakket voortgangsrapportages over Montenegro,
Servië, Noord-Macedonië, Albanië, Kosovo, Bosnië en Herzegovina en
Turkije. Deze appreciatie gaat in op de belangrijkste elementen en
aanbevelingen van het uitbreidingspakket van de Commissie. Het kabinet
beoordeelt de voortgang die de (potentiële) kandidaat-lidstaten het
afgelopen jaar hebben geboekt alsook de mate waarin deze landen op de
lidmaatschapsverplichtingen zijn voorbereid.
Deze appreciatie gaat verder in op het kabinetsstandpunt t.a.v. twee
aanbevelingen van de Commissie. Ten eerste de aanbeveling om
visumliberalisatie toe te kennen aan Kosovo, in lijn met de motie van het
lid Piri C.S. (Kamerstuk 21 501-20 nr. 1810) waarin de regering wordt
verzocht om op basis van een nieuw advies van de Commissie op zeer
korte termijn een afweging te maken over visumliberalisatie voor Kosovo.
Ten tweede de aanbeveling om kandidaat-lidstaat-status toe te kennen
aan Bosnië en Herzegovina. Tijdens het CD RBZ van 13 oktober jl. zegde ik
toe uw Kamer hierover te informeren. Vanwege deze aanbevelingen,
worden deze twee landen in de paragraaf over de landenrapportages als
eerste behandeld.
De nieuwe (potentiële) kandidaat-lidstaten, Oekraïne, Moldavië en
Georgië, zijn dit jaar nog niet meegenomen in het uitbreidingspakket. Wel
wordt het EU-perspectief van de drie landen door de Commissie opnieuw
benadrukt in de introductie. Vanaf 2023 zal het uitbreidingspakket ook
voortgangsrapportages over deze landen bevatten.
Het kabinet ziet er, conform de motie van de leden Kamminga en
Amhaouch, (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2358) op toe dat de Commissie de
voortgang strikt monitort. Daarbij speelt het kabinet, o.a. via het rechtssta2022 Enlargement package (europa.eu).

kst-23987-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

1

telijkheidsnetwerk in de regio, zelf een actieve rol door monitoring en
input op de voortgangsrapporten, op basis van eigen bevindingen rond
onder meer justitiële samenwerking en migratie. Het kabinet verbindt in
het geval van geen of onvoldoende vooruitgang hier consequenties aan,
zoals deze in het toetredingskader voorhanden zijn, tevens conform deze
motie.
Deze appreciatie geeft tevens inzicht in de voortdurende uitvoering van de
gewijzigde motie van de leden Van der Graaf en Anne Mulder (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1533) over de inspanningen van het kabinet inzake
EU-ondersteuning voor een gedetailleerde hervormingsagenda voor de
landen op de Westelijke Balkan en de motie Piri (Kamerstuk 21 501-20,
nr. 1830) waarin de regering wordt verzocht haar betrokkenheid bij
hervormingen in kandidaat-lidstaten verder te vergroten. Tevens vormt
deze appreciatie de basis voor de Nederlandse inzet t.a.v. de Raadsconclusies over het uitbreidingspakket. Naar verwachting zullen deze
conclusies in december 2022 worden aangenomen.
Subsidiariteit en proportionaliteit
Deze appreciatie komt in plaats van een BNC-fiche. Het kabinet heeft een
positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de Commissiemededeling. Het uitbreidingsbeleid is per definitie een beleidsterrein
dat alleen op EU-niveau uitgevoerd kan worden. Ten aanzien van het
proportionaliteitsoordeel heeft het kabinet eveneens een positieve
grondhouding. Dit volgt uit de hieronder per land gegeven kabinetsappreciaties.
Inleiding
De Commissie mededeling geeft uitvoering aan het door de Europese
Raad vastgestelde uitbreidingsbeleid uit 2006. De Commissie stelt dat de
geopolitieke uitdagingen, met name de Russische agressie tegen
Oekraïne, de EU en Westelijke Balkan dichter bij elkaar hebben gebracht.
Dit kwam onder andere tot uiting tijdens de Top van de EU met de leiders
van de Westelijke Balkan in juni van dit jaar. Tijdens deze Top sprak de
Europese Raad opnieuw volledige steun uit voor het EU-perspectief van
de landen in de Westelijke Balkan.
Het kabinet erkent dat de effecten van de Russische inval in Oekraïne
nadrukkelijk ook merkbaar zijn in de Westelijke Balkan. Dit toont eens te
meer het belang om de relaties met de Westelijke Balkan te intensiveren,
conform de inzet in het coalitieakkoord. Een effect van de oorlog is o.a. de
ongewenste inmenging van derde landen in de regio. Dit uit zich in o.a.
pro-Rusland propaganda, desinformatie en cyberaanvallen die een
ontregelend effect hebben. In combinatie met prijsstijgingen, energie(on)zekerheid en toenemende migrantenstromen kunnen dergelijke ontwikkelingen destabiliserend werken. Daarnaast is deze hybride inzet ook gericht
op ondermijning van verdere Euro-Atlantische integratie en vergroting
van tegenstellingen tussen landen en etnische groepen in de regio. De EU
reageert hierop met een stevigere inzet in de Westelijke Balkan, gericht op
voedselzekerheid, energievoorziening- en onafhankelijkheid en capaciteitsopbouw op het terrein van veiligheid, waaronder cyberveiligheid.
Daarnaast wordt ingezet op strategische communicatie en de sociale
agenda zoals het betrekken van jeugd bij de economie.
Vanuit de ambitie toe te treden tot de EU werd het afgelopen jaar het
EU-acquis gestaag overgenomen in landen op de Westelijke Balkan. Dit
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1824.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

2

heeft zich vertaald in verstevigde wettelijke kaders en instellingen. Met
name op de meer economische hoofdstukken en t.a.v. aansluiting bij het
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) is in de
meeste landen voortgang waarneembaar. Ook concludeert de Commissie
dat het afgelopen jaar op sommige terreinen van rechtsstaatsontwikkeling
voortgang is geboekt in de zes landen van de Westelijke Balkan. Zo
opereert in een aantal landen de justitiële keten efficiënter dan voorheen
en zijn er de afgelopen jaren anti-corruptie entiteiten opgericht. Ondanks
deze voortgang stelt de Commissie dat implementatie van de rechtsstaathervormingen vaak tekortschiet. De uitvoering van regelgeving loopt
regelmatig spaak vanwege corruptie, een te beperkte onafhankelijke rol
van de rechtspraak en aanklagers, tekortschietende berechting van
oorlogsmisdaden en beknotte mediavrijheid. In de Westelijke Balkan
wordt nog te vaak vertrouwd op de eigen contacten om binnen het
«systeem» te overleven. Dit schuurt nog regelmatig met een op regels en
instellingen gebaseerde rechtsstaat. Het kabinet acht het van groot belang
dat politieke leiders prioriteit geven aan implementatie van de noodzakelijke rechtsstaathervormingen. Het kabinet blijft de landen in de regio
hierbij ondersteunen. De implementatie van EU wet- en regelgeving zou
in de haarvaten van de (potentiële) kandidaat-lidstaten voelbaar moeten
worden.
Landenrapportages
Landenrapport Kosovo
Beoordeling Commissie
De Europese Commissie beschrijft een politiek stabiel jaar waarin de
Kosovaarse autoriteiten zichtbaar toegewijd waren om het Kosovaars
beleid verder in lijn te brengen met het EU-acquis. Dit blijkt volgens de
Commissie uit de geboekte voortgang op de implementatie van
EU-hervormingen die vallen onder het Stabilisatie en Associatie Akkoord
(SAA). De Commissie stelt dat Kosovo hierdoor effectiever werk kan
maken van versterking van de democratie, rechtsstaat, aanpak van
corruptie en verbetering van het functioneren van overheidsinstellingen.
De Commissie betoogt in het rapport zich zorgen te maken over toenemende politieke polarisatie in het Kosovaarse parlement. Deze polarisatie
brengt risico’s met zich mee die het werk t.a.v. EU-hervormingen kunnen
vertragen, aldus de Commissie.
Met betrekking tot de door de EU gefaciliteerde dialoog over de normalisering van de relatie tussen Servië en Kosovo, stelt de Commissie dat
Kosovo betrokkenheid toont. Wel verzoekt de Commissie Kosovo
toegewijd te blijven aan de volledige implementatie van alle afspraken die
door middel van de dialoog tot stand zijn gekomen. De Commissie
verzoekt Kosovo om zich in te zetten voor het creëren van een gunstig
klimaat voor de totstandkoming van een juridisch bindende normalisatieovereenkomst met Servië.
Kabinetsappreciatie
Het rapport over Kosovo geeft een getrouw beeld van de voortgang die is
geboekt en de uitdagingen waar het land voor staat. Het kabinet erkent
dat de regering Kurti sinds aantreding in maart 2021 met een ambitieuze
hervormingsagenda aan de slag is gegaan en dat voortgang is geboekt
ondanks de uitdagingen die het land ook in 2022 heeft. Het kabinet is van
mening dat het een belangrijk signaal is dat Kosovo zich gecommitteerd
heeft aan 100% aansluiting bij het EU-GBVB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

3

Het rapport geeft in de ogen van het kabinet een correcte weergave van
de huidige stand op het gebied van de «Fundamentals». Kosovo zal
blijvend werk moeten maken om de efficiëntie van de justitiële sector te
verbeteren en ook op het gebied van de bescherming van fundamentele
rechten moedigt het kabinet Kosovo aan stappen te blijven zetten. Kosovo
dient daarnaast ook het trackrecord in de strijd tegen corruptie en
georganiseerde criminaliteit verder te versterken. Met betrekking tot de
gesprekken tussen Kosovo en Servië in de door de EU gefaciliteerde
dialoog over de normalisering van de relatie steunt het kabinet de
boodschap van de Commissie om toegewijd te blijven aan de volledige
implementatie van alle afspraken die door middel van de dialoog tot stand
zijn gekomen. Gezien de recent opgelopen spanningen tussen Servië en
Kosovo steunt het kabinet de oproep van Hoge Vertegenwoordiger Borrell
aan beide partijen om zich te weerhouden van unilaterale acties die tot
verdere spanningen zouden kunnen leiden.
Visumliberalisatie Kosovo – update Commissie
Tijdens de EU-Westelijke Balkantop van 23 juni jl. heeft de Europese
Commissie, mede op verzoek van Nederland, toegezegd met een
technische update te komen over de vorderingen van Kosovo ten aanzien
van het voldoen aan de voorwaarden voor Schengenvisumliberalisatie.
Het laatste Commissierapport hierover verscheen in 2018. De technische
update van de Commissie behandelt de periode van 2018, het jaar waarin
het laatste rapport over Kosovo verscheen, tot heden. Nederland heeft dit
initiatief verwelkomd, conform de motie-Piri C.S. van 22 juni jl., waarin de
regering is verzocht om op basis van een nieuw advies van de Commissie
op korte termijn een afweging te maken over visumliberalisatie voor
Kosovo.
Beoordeling Commissie
De Commissie herhaalt in de technische update van 6 oktober jl. en het
reguliere voortgangsrapport over Kosovo van 12 oktober jl. de aanbeveling om visumliberalisatie te verlenen, in lijn met de voorgaande
voortgangsrapporten van de Commissie sinds 2018.
De Commissie stelt dat Kosovo sinds het laatste rapport uit 2018 de
juridische, institutionele en justitiële kaders heeft versterkt op de vier
gebieden van de Roadmap voor visumliberalisering: documentbeveiliging; grens- en migratiebeheer; openbare orde en veiligheid; grondrechten met betrekking tot het vrije verkeer. Dit brengt Kosovo dichter bij
de EU-standaarden. Volgens de Commissie beschikt Kosovo over een
robuust juridisch en operationeel raamwerk om corruptie aan te pakken,
georganiseerde misdaad tegen te gaan, en migratie- en veiligheidsrisico’s
te kunnen mitigeren. De Commissie stelt dat Kosovo op al deze terreinen
voortgang heeft geboekt sinds 2018. Dit blijkt onder meer uit de
voortgang inzake onderzoeken en definitieve rechterlijke uitspraken op het
gebied van corruptie en georganiseerde misdaad. De Commissie
benadrukt dat de bestaande instrumenten om de onafhankelijkheid,
integriteit en efficiëntie van het gerechtelijk apparaat te waarborgen,
essentieel blijven voor de duurzame hervorming van de rechterlijke
macht.
Het juridische kader van Kosovo ter bestrijding van de georganiseerde
misdaad, mensenhandel, irreguliere migratie, drugshandel en terrorismebestrijding is volgens de Commissie verder in lijn gebracht met het
EU-acquis. Vanuit de voorwaarden voor visumliberalisering stelt de
Commissie dat de grenspolitie van Kosovo en andere autoriteiten op het
gebied van geïntegreerd grensbeheer voldoen aan de gestelde normen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

4

Verder zijn er gezamenlijke patrouilleovereenkomsten met Albanië,
Noord-Macedonië en Montenegro; politiesamenwerkingscentra met
Albanië en Noord-Macedonië en neemt Kosovo deel aan een trilaterale
politiesamenwerking met Albanië en Montenegro. De Commissie doet de
aanbeveling om, gezien de regionale uitdagingen ten aanzien van
migratie, het externe grensbeheer van Kosovo verder te verstevigen door
effectieve identificatie, registratie van biometrie en verwijzingsprocedures.
Wat betreft migratie heeft Kosovo vooruitgang geboekt op het gebied van
migratiemanagement. De Commissie geeft als voorbeeld de snelle reactie
op een mogelijke toestroom van Oekraïners door de Russische agressie
middels de opschorting van een visumregeling met Oekraïne. Daarnaast
heeft Kosovo opvang geboden aan Oekraïense vluchtelingen en faciliteert
het in de tijdelijke opvang van Afghaanse vluchtelingen die zullen afreizen
naar de Verenigde Staten. Onder de nieuwe Kosovaarse regering is er een
migratiestrategie en actieplan 2021–2025 vastgesteld, rekening houdend
met de verplichtingen die voortvloeien uit de Stabilisatie en Associatie
Overeenkomst en recente Europese en mondiale initiatieven.
De Commissie stelt dat een dalende trend is geconstateerd in het aantal
visumweigeringen en het aantal malen dat toegang tot het Schengengebied aan de grens is geweigerd. Ook daalt het aantal Kosovaren met
een illegaal verblijf in Schengengebied en is er een daling waarneembaar
van de afgewezen overnameverzoeken die door EU-lidstaten bij Kosovo
zijn ingediend. De Commissie ziet dit als belangrijke indicatoren voor een
te verwachten migratie- en veiligheidseffect van visumliberalisatie voor
Kosovo. Daarnaast wordt er door de Kosovaarse politie meer onderzoek
gedaan naar preventie en opsporing van smokkelnetwerken als het gaat
om migranten. De Commissie stelt tot slot dat Kosovo, net als andere
partners in de Westelijke Balkan, zijn wetgeving verder dient af te
stemmen op het visumbeleid van de EU.
Op basis van de bevindingen in het voortgangsrapport, doet de
Commissie de aanbeveling aan de Raad en het Europees Parlement om
het voorstel voor visumvrijstelling voor Kosovaren te aanvaarden en stelt
dat «de aanbeveling uit 2018 om Kosovo visumliberalisatie te verlenen
voor kort verblijf volledig gegrond blijft». De Commissie benadrukt dat,
indien aan Kosovo visumvrijstelling wordt verleend, er instrumenten zijn
om te monitoren of Kosovo blijft voldoen aan de voorwaarden van de
Roadmap: het jaarlijkse noodremmechanismerapport, de afspraken onder
het Stabilisatie- en Associatieproces, de Europese hervormingsagenda en
de jaarlijkse uitbreidingsrapporten van de Commissie.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet ondersteunt de conclusies van de Europese Commissie in de
technische update van 6 oktober jl. en het reguliere voortgangsrapport
over Kosovo. Voor Nederland was het van groot belang dat de bevindingen in de technische update zorgvuldig zouden worden onderbouwd
door de Commissie en dit is het geval. Besluitvorming over visumliberalisatie vindt plaats op basis van gekwalificeerde meerderheid. Het kabinet
hecht evenwel aan een eenduidige EU-reactie op de aanbeveling van de
Commissie om Kosovo visumliberalisatie te geven.
Kosovo heeft sinds 2018 duurzame vooruitgang geboekt op verschillende
vlakken die voor Nederland van belang zijn en heeft haar juridische kaders
verder op het EU-acquis afgestemd. Het kabinet is het met de Commissie
eens dat Kosovo inmiddels beschikt over een passend juridisch- en
operationeel raamwerk om corruptie aan te pakken, georganiseerde
misdaad tegen te gaan, en migratie- en veiligheidsrisico’s te mitigeren. Uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

5

de voortgang inzake onderzoeken en definitieve rechterlijke uitspraken op
het gebied van corruptie en georganiseerde misdaad blijkt een stijgende
trend. Zo is er een significante toename van politieonderzoeken,
aanklachten en is er een begin gemaakt met vervolgingen. Daarnaast is
het aantal visumweigeringen gedaald. In Nederland werd in 2019 16,13%
van 125 aanvragen geweigerd, in 2022 is het weigeringspercentage 6.56%
van 126 aanvragen tot op heden. Deze ontwikkelingen wekken
vertrouwen. Tegelijkertijd is het te vroeg is om te beoordelen hoe
succesvol de strijd tegen corruptie, georganiseerde misdaad, counterterrorisme en irreguliere migratie is. Verdere monitoring van de ontwikkelingen blijft nodig. De eerste voorzichtige resultaten zijn inmiddels
geboekt met 23 finale uitspraken en 13 veroordelingen.
Het kabinet heeft er vertrouwen in dat de Kurti-regering zal voortbouwen
op deze resultaten en het versterken van de publieke sector en de
rechtsstaat verder kracht bij zal zetten. Inmiddels is er anti-corruptie
wetgeving aangenomen, zoals de wet op het financieren van politieke
partijen en zijn er hooggeplaatste ambtenaren gearresteerd voor
machtsmisbruik en corruptie. Ook zijn de eerste positieve stappen op het
terrein van de implementatie van de Rule of Law Strategie gezet. Deze
strategie zou moeten leiden tot verdere hervormingen, zoals het implementeren van het case managementinformatiesysteem bij alle rechtbanken en kantoren van het openbaar ministerie.
Het kabinet deelt de visie van de Commissie dat harmonisatie van het
visumbeleid met de EU en een duurzame aanpak van corruptie en
georganiseerde misdaad noodzakelijk blijven. Structurele problemen op
het terrein van corruptie blijven bestaan. Daarnaast blijft het noodzakelijk
om het aantal proactieve onderzoeken naar corruptie en georganiseerde
criminaliteit te verhogen, zodat de initiële stappen op dit terrein kunnen
beklijven. Ook is het van belang dat Kosovo blijft voldoen aan de
voorwaarden van de Roadmap. Indien visumvrijstelling plaats vindt, dan
voorziet de EU-wetgeving in een noodremmechanisme. Dit is een
belangrijke waarborg waarmee visumliberalisatie (tijdelijk) kan worden
opgeschort.
De technische update en het reguliere voortgangsrapport van de
Commissie laten een positieve trend zien vanaf 2018 ten aanzien van de
vooruitgang van Kosovo op de onderwerpen die Nederland belangrijk
acht zoals corruptie, georganiseerde misdaad, migratie- en grensmanagement, waaronder terugkeersamenwerking, en terrorismebestrijding.
Het kabinet steunt derhalve de aanbeveling van de Commissie voor het
verlenen van visumliberalisatie aan Kosovo. Het kabinet heeft daarbij wel
een aantal aandachtspunten en zal benadrukken dat het van belang is dat
Kosovo duurzame voortgang blijft boeken op het trackrecord en zichtbare
initiatieven zal moeten blijven nemen in de strijd tegen georganiseerde
misdaad en corruptie, terrorismebestrijding en irreguliere migratie.
Daarnaast zal het kabinet benadrukken dat Kosovo zijn visumbeleid verder
zal moeten harmoniseren met het visumbeleid van de EU, om onder meer
de situatie te voorkomen dat visumliberalisering leidt tot irreguliere
migratie naar de EU. Ook acht het kabinet het van belang dat de Europese
Commissie onderzoekt of er mogelijkheden zijn om visumliberalisatie
voor Kosovo te verbinden aan de implementatie van ETIAS (Europese
ESTA). Om deze reden steunt Nederland het voorstel van andere lidstaten
om de mogelijkheden hieromtrent te onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

6

Bosnië en Herzegovina
Beoordeling Commissie
De Europese Commissie verwijst naar de politieke verklaring van 12 juni
2022, ondertekend door Bosnische leiders, die ondanks de aanhoudende
politieke onrust in het land wordt beschouwd als teken van toewijding van
de politieke leiders van het land om de stabiliteit en functionaliteit van
Bosnië en Herzegovina te verbeteren. Daarnaast wordt het ordelijke
verloop van de verkiezingen van 2 oktober jl. aangestipt en benoemt de
Commissie een aantal kleine stappen op het gebied van wetgeving. De
Commissie verwelkomt dat de dialoog tussen de EU en Bosnië en
Herzegovina na de maandenlange blokkade door de entiteit Republika
Srpska weer is hervat. Tevens heeft Bosnië en Herzegovina de aansluiting
bij het GBVB verbeterd (81%) en heeft het volgens de Europese
Commissie stappen gezet op migratiemanagement en de samenwerking
met Europol en Eurojust.
De Commissie concludeert dat er geen oplossingen zijn gevonden
waardoor constitutionele en electorale hervormingen met urgentie
afgerond zouden kunnen worden om zo de Bosnische grond- en kieswet
in lijn met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) te
brengen. Daarnaast stelt de Commissie dat doelbewuste blokkade van het
politieke proces door partijen in de entiteit Republika Srpska tot in het
voorjaar aanhielden en dat op entiteitsniveau leiders van Republika
Srpska stappen hebben ondernomen om zich te onttrekken uit Bosnische
staatsinstellingen en parallelle structuren op te bouwen. Dit heeft het
hervormingsproces ernstig belemmerd.
De Commissie stelt voorts dat op het gebied van de rechterlijke macht en
de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad geen voortgang is
geboekt door Bosnië en Herzegovina. Progressie bleef volgens de
Commissie ook uit op het gebied van vrijheid van media en vrijheid van
meningsuiting. Wel werden er actieplannen voor de inclusie van Roma en
lhbtiq+ aangenomen.
De Commissie herhaalt de conclusies van de Europese Raad van juni jl.
waarmee de Commissie de opdracht kreeg om zonder vertraging te
rapporteren over de implementatie van de 14 kernprioriteiten van de
opinie over Bosnië en Herzegovina, met speciale aandacht voor de
prioriteiten die substantiële hervormingen bevatten om zo te kunnen
besluiten over het al dan niet verlenen van het kandidaat-lidmaatschap.
De Commissie doet, op basis van de bevindingen in het voortgangsrapport, de aanbeveling aan de Raad om kandidaat-lidstaat-status aan
Bosnië en Herzegovina toe te kennen.
De Commissie geeft aan dat het de voortgang op onderstaande punten
actief zal blijven monitoren:
• Aanname, met hoge prioriteit, van integriteitsamendementen op de
bestaande Wet voor de Raad voor de Rechtspraak;
• Aanname van een nieuwe Wet voor de Raad voor de Rechtspraak en
de aanname van de Wet voor Rechtbanken in Bosnië en Herzegovina;
• Aanname van de Wet voor de Preventie van Belangverstrengeling;
• Het maken van doorslaggevende vordering in de aanpak van corruptie
en het tegengaan van georganiseerde misdaad;
• Beslissende voortgang die effectieve coördinatie op alle niveaus van
grens- en migratiemanagement bewerkstelligt en voor effectieve
uitvoering in het asielsysteem zorgt;
• Het zekerstellen van het verbod op marteling en mishandeling en een
nationale preventieaanpak opstellen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

7

•

•

Het garanderen van de bescherming van de vrijheid van meningsuiting, onafhankelijkheid van media en journalisten door actief onderzoek en vervolging bij bedreigingen en geweld tegen journalisten en
personen in de media;
Het zekerstellen van een meetbaar trackrecord op het gebied van
aanname van het EU-acquis door Bosnische instellingen op alle
staatsniveaus.

Pas wanneer alle 14 prioriteiten uit de opinie die de Commissie in 2019
presenteerde uitgevoerd zijn, zal de Commissie in staat zijn om de
opening van de onderhandelingen met Bosnië en Herzegovina aan te
bevelen.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet deelt de analyse van de Commissie dat Bosnië en Herzegovina
in de gerapporteerde periode geen significante stappen heeft gezet in het
implementeren van de 14 hervormingsprioriteiten uit de opinie van 2019.
De blokkade van staatsinstellingen door partijen in de Republika Sprska,
welke tot en met voorjaar 2022 duurde, vergrootte de instabiliteit in het
land. Op 2 oktober jl. vonden er verkiezingen plaats. Nederlandse
waarnemers waren daarbij aanwezig. Waarnemingsmissie ODIHR meldde
in haar eerste rapportage dat de verkiezingen ordentelijk en competitief
zijn verlopen, maar gemarkeerd werden door wantrouwen in de publieke
instellingen en verdeeldheid zaaiende retoriek.
Het kabinet betreurt het dat Bosnische leiders, ondanks de door de EU en
Verenigde Staten gefaciliteerde onderhandelingen, geen overeenstemming hebben weten te bereiken over implementatie van uitspraken
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Zorgen over de
etnische scheidslijnen in het Bosnische politieke systeem en gelijkheid
van burgers blijven daarmee bestaan.
Het kabinet herkent de observatie van de Commissie dat Bosnië en
Herzegovina achterloopt op het implementeren van aanbevelingen door
internationale mensenrechtenorganen en dat er uitdagingen blijven op
gebied van fundamentele rechten. Het kabinet verwelkomt dat Bosnië en
Herzegovina in de gerapporteerde periode actieplannen voor de inclusie
van Roma en lhbtiq+ heeft aangenomen.
Het kabinet deelt ook de analyse van de Commissie dat Bosnië en
Herzegovina geen vooruitgang heeft geboekt in de strijd tegen corruptie
en georganiseerde misdaad, mede doordat het parlement een wet op het
tegengaan van belangenverstrengeling afwees.
Het kabinet herkent de positieve ontwikkelingen die de Commissie
benoemt in het verbeteren van migratiebeheer door Bosnië en Herzegovina, met name de coördinatie met lokale en internationale partners
door het Ministerie van Veiligheid. Het door de Commissie geschetste
belang voor Bosnië en Herzegovina om vaart te maken met een actieplan
voor migratie wordt door het kabinet onderstreept. Daarnaast is het
kabinet het eens met de Commissie dat Bosnië en Herzegovina de
toegang tot asiel en het grensbeheer moet verbeteren.
Tegelijkertijd erkent het kabinet het belang om de landen in de Westelijke
Balkan aan de EU te binden en te onderstrepen dat Bosnië en Herzegovina
bij de Europese familie hoort. De aanbeveling van de Commissie is
duidelijk gemotiveerd vanuit geopolitieke uitdagingen, met name de
Russische agressie tegen Oekraïne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

8

De Commissie heeft EU-uitbreiding een geostrategische investering
genoemd en als inzet onderstreept dat Bosnië en Herzegovina bij de
Europese familie hoort. Door het toekennen van kandidaat-lidstaat-status
kan de formatie van de nieuwe regering een impuls worden gegeven en
de politieke impasse uit het verleden in de toekomst mogelijk worden
vermeden. Het toekennen van kandidaat-lidstaat-status aan Bosnië en
Herzegovina heeft geen juridische of operationele consequenties en kan
gezien worden als een duidelijk signaal van de Raad over de toekomst van
Bosnië en Herzegovina in de Unie.
Gezien de huidige beperkte voortgang op een substantieel deel van de
door de Commissie gestelde 14 prioriteiten is het kabinet voorzichtig ten
aanzien van de aanbeveling van de Commissie om Bosnië en Herzegovina
de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen. Het kabinet is van mening
dat het toetredingsproces primair gebaseerd dient te blijven op merites. In
essentie is het uitbreidingsbeleid van de EU geen geopolitiek instrument
zoals de Commissie stelt en op basis van de uitbreidingsmethodologie ligt
het toekennen van kandidaat-lidstaat-status niet in de rede. Tegelijkertijd
heeft het kabinet begrip voor de geopolitieke overwegingen tegen de
achtergrond van de Russische inval in Oekraïne en heeft het kabinet de
sterk veranderde geopolitieke context alsmede de unieke geschiedenis en
complexe staatsinrichting van Bosnië en Herzegovina meegenomen in de
appreciatie van de aanbeveling. Het kabinet is het ermee eens dat de
relatie met Bosnië en Herzegovina en de landen in de Westelijke Balkan
verder geïntensiveerd dient te worden, mede omwille van de regionale
stabiliteit.
Het krachtenveld in de Raad is nog volop in beweging. Een overgroot deel
van de lidstaten lijkt voorstander van het toekennen van kandidaatlidstaat-status. Ook in Bosnië en Herzegovina is er, nu de verkiezingen
achter de rug zijn, mogelijk meer ruimte voor nieuw momentum. Het
kabinet zal daarom in aanloop naar de Raad nauw optrekken met
gelijkgezinden, het krachtenveld meewegen en voorkomen dat het
geïsoleerd komt te staan. EU-eenheid en het intensiveren van de relatie
met de landen in de Westelijke Balkan is in tijden van oorlog nog
belangrijker dan voorheen. Het kabinet onderstreept evenwel de conclusie
van de Commissie dat, alleen wanneer er duurzame voortgang is op alle
14 prioriteiten uit de Opinie van 2019, de onderhandelingen met Bosnië en
Herzegovina kunnen starten. Hierop bestaan geen short cuts. Inzet van het
kabinet is om dit, conform de conclusie van de Commissie, te blijven
benadrukken.
Montenegro
Beoordeling Commissie
Montenegro blijft politiek gecommitteerd aan het EU-toetredingsproces,
zoals gereflecteerd in de communicatie en beleidsbesluiten van de
regering, aldus de Commissie. Hieronder valt ook de 100% aansluiting bij
het GBVB. Echter, politieke polarisatie, instabiliteit van de regering en
binnenlands-politieke spanningen hebben het besluit- en hervormingsproces vertraagd, met vertraging in de toetredingsonderhandelingen als
gevolg. De Commissie is wel van mening dat er nog steeds een algemene
balans is tussen voortgang op rechtsstaatsterrein en voortgang in andere
hoofdstukken.
Volgens de Commissie heeft het vervullen van de interim benchmarks op
rechtsstaatsterrein prioriteit voordat kan worden overgegaan tot het onder
voorbehoud sluiten van hoofdstukken. Hierbij is het met name van belang
dat Montenegro vorderingen maakt op het gebied van vrijheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

9

meningsuiting, mediavrijheid, corruptiebestrijding en de strijd tegen
georganiseerde criminaliteit. Daarnaast dient Montenegro het functioneren en de geloofwaardigheid van de rechterlijke macht te garanderen.
Politieke stabiliteit en een constructieve opstelling van alle belanghebbenden is hiervoor noodzakelijk. Deze zou moeten leiden tot een stabiele
regering en consensus in het parlement over de belangrijkste hervormingen om EU-integratie in de praktijk te versnellen, aldus de Commissie.
De Commissie uit zorgen over de paspoortregeling voor investeerders
(«gouden paspoorten») die nog steeds van kracht is, ondanks eerdere
beloften van Montenegro om hiermee te stoppen. Dit brengt risico’s met
zich mee t.a.v. het witwassen van geld, belastingontduiking, financiering
van terrorisme, corruptie en infiltratie van de georganiseerde misdaad.
Kabinetsappreciatie
Montenegro blijft koploper van de regio in termen van «preparedness»
(om de verplichtingen van EU-lidmaatschap aan te gaan); alle
onderhandelings-hoofdstukken met Montenegro zijn geopend. Tegelijkertijd is het kabinet het eens met de Commissie dat politieke polarisatie
in Montenegro de besluitvorming over en implementatie van hervormingen de afgelopen periode heeft belemmerd. Desondanks boekte
Montenegro positieve resultaten in de strijd tegen corruptie op hoger
niveau en de georganiseerde misdaad. Op sommige hoofdstukken, o.a.
economie en publieke aanbestedingen, wordt goede voortgang geboekt.
Op de rechtsstaat scoort Montenegro iets beter dan vorig jaar, al blijft het
ook op dit onderwerp slechts bij beperkte voortgang, onder andere door
de val van twee regeringen het afgelopen jaar. Belangrijke justitiële
hervormingen werden mede hierdoor niet doorgevoerd.
Positief is dat verschillende zeer relevante arrestaties en inbeslagnames in
de strijd tegen corruptie op hoger niveau wel plaatsvonden. De banden
tussen politiek en onderwereld kwamen hierdoor in de schijnwerpers te
staan en de corrupte belangen van sommige invloedrijke personen
werden direct geraakt. Ondanks deze positieve resultaten is meer nodig
om het trackrecord in de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad
verder te versterken. Het is van belang dat de Montenegrijnse autoriteiten
informatie over mogelijke banden tussen georganiseerde misdaad en
politiek, maar ook delen van de strafrechtketen, strafrechtelijk
onderzoeken.
Het kabinet verwelkomt de 100% aansluiting van Montenegro bij het
GBVB, al gaat implementatie van sancties te traag. Het kabinet deelt de
zorgen, ondanks eerdere beloften, over het voortzetten van de paspoortregeling voor investeerders (zgn. «gouden paspoorten»). Dit brengt risico’s
mee m.b.t. witwassen, belastingontduiking, etc. Het kabinet zal Montenegro hierop blijven aanspreken.
Servië
Beoordeling Commissie
De Commissie meldt dat, terwijl Servië bleef volhouden dat EU-integratie
het strategische doel is, het land ook nauwe relaties met Rusland bleef
onderhouden. Sinds de opening van cluster 4, Green Agenda and
Sustainable Connectivity, in december 2021 heeft Servië eerdere
belangrijke constitutionele wijzigingen op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht verder uitgewerkt, en daaruit voortvloeiende wetgeving aan de Venetië-Commissie voorgelegd. De verkiezingen van 3 april hebben geleid tot een meer pluralistische wetgevende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

10

macht. Echter, zowel de verkiezingsuitslagen als de formatie lieten lang op
zich wachten. Dit heeft ook geleid tot een vertraagd hervormingsproces,
inclusief gebrek aan vooruitgang op vrijheid van meningsuiting. De
Commissie benadrukt het belang van een nieuwe regering die ferm
gecommitteerd is aan het strategische EU-pad en de hervormingen.
De Commissie gaat in op de ontwikkelingen rondom de Europride-mars
op 18 september jl. en meldt dat de oorspronkelijke route van Europride
verboden werd door de Servische autoriteiten. Gevolg was dat het al dan
niet plaatsvinden van de mars tot het laatste moment onzeker was. De
communicatie van de autoriteiten wordt daarbij tegenstrijdig genoemd.
Uiteindelijk vond de mars plaats via een kortere route.
De aansluiting van Servië bij het GBVB is significant gedaald. Servië heeft
tot op heden geweigerd EU-sancties tegen Rusland over te nemen. Een
aantal verklaringen en acties van Servische regeringsvertegenwoordigers
druiste lijnrecht in tegen EU-buitenlands beleid. De Commissie herhaalt
dat de EU van Servië verwacht dat het opkomt voor gemeenschappelijke
principes, waarden en veiligheid en dat het dringend de aansluiting bij het
EU GBVB verbetert, inclusief verklaringen en restrictieve maatregelen, in
lijn met het onderhandelingsraamwerk.
Voortgang van Servië ten aanzien van de rechtsstaatshervormingen en
normalisatie van de relatie met Kosovo is essentieel en zal het tempo van
het toetredingsproces blijven bepalen. De Commissie verzoekt Servië om
zich in te zetten voor het creëren van een gunstig klimaat voor de
totstandkoming van een juridisch bindende normalisatieovereenkomst
met Kosovo. In aanvulling hierop zal Servië meer nadruk moeten leggen
op proactieve en objectieve communicatie over de EU. De Commissie
herhaalt dat Servië op technische gronden aan de benchmarks heeft
voldaan om Cluster 3, Competitiveness and Inclusive Growth, te openen.
De Commissie benadrukt hierbij dat een ondubbelzinnige committering
van Servië aan zijn strategische doel van EU-integratie, zoals benoemd in
het onderhandelingsraamwerk, essentieel is.
De Commissie stelt dat Servië effectief heeft samengewerkt met
buurlanden en EU-lidstaten op het gebied van migratie, door onder meer
door te gaan met de implementatie van haar strategie voor grensbeheer.
Zoals benoemd in het rapport van 2021 over het visum-opschortingsmechanisme is het van belang dat Servië (en in mindere mate Albanië,
Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Noord-Macedonië) zich beter
aansluit bij het EU-visumbeleid, met name betreffende derde landen die
risico’s voor de EU vormen op het gebied van irreguliere migratie of
veiligheid. Aansluiting bij EU-beleid is cruciaal voor het goed functioneren
van het visumvrije regime van Servië, aldus de Commissie.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet deelt de analyse van de Commissie dat Servië het op het
terrein van de voorbereidingen op het EU-lidmaatschap vrij goed doet op
de meer technische hoofdstukken, maar op de essentiële Fundamentals
(Kopenhagencriteria) moet het land inmiddels Montenegro, Albanië en
Noord-Macedonië voor zich dulden. De conclusie van de Commissie dat
afgelopen periode slechts beperkte voortgang is geboekt op de rechtsstaat is terecht. Servië heeft wat voortgang geboekt op implementatie van
de aanpassingen aan de Constitutie, maar op het gebied van mediavrijheid en openbare aanbestedingen is er geen voortgang geboekt.
Aanbevelingen van de Commissie van vorig jaar zijn niet geïmplementeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

11

Het kabinet vindt dit zorgelijk. De Commissie concludeert terecht dat
Servië steviger dient op te treden in de strijd tegen georganiseerde
misdaad en corruptie, dat het de omgang met fundamentele rechten dient
te verbeteren en het daartoe de benodigde politieke wil moet laten zien.
Het kabinet betreurt de gebrekkige voortgang en hoopt dat de nieuwe
regering een impuls zal geven aan het hervormingsproces.
De Commissie gaat weliswaar in op de ontwikkelingen rondom Europride
maar vermeldt niet dat het tegenwerken van Europride een patroon
reflecteert: de Servische autoriteiten gebruiken regelmatig veiligheidsargumenten om fundamentele rechten in te perken, zoals de vrijheid van
vereniging. Deze «zorgen» zijn het afgelopen jaar ook gebruikt om
milieudemonstraties te verbieden. Ook heeft het verbod op de Pride de
anti-lhbtiq+ retoriek in Servië aangewakkerd. Het kabinet vindt dit een
zorgelijke ontwikkeling.
Doordat Servië, ondanks grote druk van de EU, de sancties tegen Rusland
niet heeft overgenomen is de aansluiting bij het GBVB teruggevallen tot
45%. Belgrado onderhoudt zeer nauwe banden met China en Rusland.
Servië heeft regelmatig contact met Russische officials die op de
EU-sanctielijst staan en heeft een bilateraal protocol getekend met
Rusland. Het kabinet vindt dit zeer zorgelijk en is van mening dat, zeker in
tijden van oorlog, juist van een kandidaat-lidstaat meer verwacht mag
worden. Het kabinet blijft Servië hierop aanspreken, zowel bilateraal als in
EU-verband.
De Commissie is te scheutig met complimenten over migratiebeheer,
zeker nu de EU met problemen wordt geconfronteerd door tekortschietende aansluiting op het EU-visumbeleid en Servië opnieuw een
belangrijk migratie-transitland is geworden. Na diplomatieke druk vanuit
de EU heeft Servië recent enkele maatregelen aangekondigd om de
aansluiting bij het EU-visumbeleid te verbeteren. Het kabinet verwelkomt
de Servische toezegging en zal de implementatie van de cruciale
aansluiting bij het Europese visumbeleid nauwlettend volgen. Het
vraagstuk komt binnenkort terug in de kabinetsappreciatie van het rapport
van 2021 over het visumopschortingsmechanisme.
Het kabinet steunt met betrekking tot de EU-gefaciliteerde dialoog tussen
Servië en Kosovo de oproep van de Commissie om toegewijd te blijven
aan volledige implementatie van alle afspraken die door middel van de
dialoog tot stand zijn gekomen. Gezien de recent opgelopen spanningen
tussen Servië en Kosovo steunt het kabinet de oproep van Hoge Vertegenwoordiger Borrell aan beide partijen om zich te weerhouden van
unilaterale acties die tot verdere spanningen zouden kunnen leiden. Het
kabinet heeft kennisgenomen van de conclusie van de Commissie dat
Servië op technische gronden heeft voldaan aan de benchmarks voor het
openen van Cluster 3. Het openen van dit Cluster zou volgens het kabinet
geen recht doen aan de belangrijke zorgen die er nog steeds zijn op het
terrein van de rechtsstaat en fundamentele vrijheden.
Noord-Macedonië
Beoordeling Commissie
De Commissie stelt dat de lancering van de toetredingsonderhandelingen
met Noord-Macedonië op 19 juli van dit jaar een historische doorbraak
was en het begin vormt van een nieuwe fase in de relatie tussen de EU en
Noord-Macedonië. De Commissie is onmiddellijk na de eerste Intergouvernementele Conferentie (IGC) aan de slag gegaan met de initiële
screeningsfase, de eerste stap in het onderhandelingsproces. Noord-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

12

Macedonië toont zich zeer gecommitteerd aan het screeningsproces, wat
een soepel verloop van het proces zal versterken, aldus de Commissie.
Voor Noord-Macedonië geldt dat een tweede IGC pas gehouden zal
worden nadat een grondwetswijziging is doorgevoerd. Met deze wijziging
worden de rechten van de Bulgaarse minderheid in de constitutie
vastgelegd.
De Europese Commissie benadrukt dat de nieuwe status van onderhandelend kandidaat-lidstaat ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich
meebrengt. Daarom verzoekt de Commissie het gehele politieke bestel en
alle overheidsinstellingen in Noord-Macedonië om op constructieve wijze
te blijven werken aan de EU-hervormingsprioriteiten, inclusief op de
essentiële onderwerpen van de rechtsstaat, de aanpak van corruptie en
het bestrijden van de georganiseerde misdaad. De Europese Commissie
stelt dat Noord-Macedonië met een 100% score op aansluiting bij het EU
GBVB op duidelijke wijze de strategische oriëntatie op de EU richt en zich
als betrouwbare partner opstelt.
Met betrekking tot migratie stelt de Europese Commissie dat NoordMacedonië een belangrijk transitland is voor irreguliere migranten. De
samenwerking tussen Noord-Macedonië en verschillende naastgelegen
EU-lidstaten als ook met Frontex is zeer constructief, aldus de Europese
Commissie.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet onderschrijft in grote lijnen de bevindingen en aanbevelingen
in het voortgangsrapport over Noord-Macedonië. In de meeste clusters is
Noord-Macedonië «moderately prepared» om de verplichtingen van
EU-lidmaatschap aan te gaan. Daarmee behoort het land tot de koplopers
in de regio. Belangrijkste wapenfeit in 2022 betreft de 100%
GBVB-aansluiting onmiddellijk na de Russische invasie in Oekraïne. Het
kabinet vindt het een belangrijk signaal dat Noord-Macedonië
onomwonden voor deze Euro-Atlantische koers kiest.
Het kabinet is net als de Commissie verheugd dat de eerste IGC met
Noord-Macedonië heeft plaatsgevonden en het screeningsproces is
begonnen. Het kabinet is van mening dat bilaterale kwesties de onderhandelingen niet verder dienen te belemmeren. Op de voor Nederland
belangrijke «Fundamentals» is het afgelopen jaar echter onvoldoende
voortgang geboekt. Met name op het gebied van de rechtsstaat moet
meer gedaan worden om de transparantie en onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht te verbeteren. Andere aandachtsgebieden zijn de
achterblijvende hervorming van het openbaar bestuur en de aanpak van
corruptie. Met name op het punt van de aanpak van corruptie moedigt het
kabinet Noord-Macedonië aan om de aanbevelingen van de
Anti-Corruptie Commissie op te volgen en pro-actiever strafrechtelijk
onderzoek te doen naar misstanden.
Daarnaast zijn de aanbevelingen uit eerdere jaren met betrekking tot
onder meer de kieswet, mediahervormingen en verbetering van het
parlementaire toezicht op de veiligheidsdiensten in 2022 niet verder tot
uitvoering gebracht en kan Noord-Macedonië meer doen op het terrein
van grensbewaking en het tegengaan van mensensmokkel Om deze reden
had wat het kabinet betreft de toon van het rapport op enkele onderdelen
kritischer gekund. Het kabinet deelt de opvatting van de Commissie dat
Noord-Macedonië het screeningsproces moet aangrijpen om het invoeren
als ook de implementatie van hervormingen te versnellen. Dit is niet
alleen een zaak van de politiek maar ook van de samenleving als geheel:
politiek, bedrijfsleven, maatschappelijk middenveld en burgers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

13

Tot slot deelt het kabinet een belangrijk zorg van de Commissie, namelijk
de politieke polarisatie in Noord-Macedonië. Deze polarisatie heeft een
verlammend effect op het werk om EU-hervormingen door te voeren.
Belangrijke wetsvoorstellen lopen steeds vaker vertraging op. Daarnaast
blijft het aantal onvervulde posities bij onder meer het Constitutionele
Hof, de Raad voor de Rechtspraak, de Anti-Discriminatiecommissie en de
Mediaraad een punt van aandacht.
Albanië
Beoordeling Commissie
De Commissie ziet de lancering van de toetredingsonderhandelingen met
Albanië ook als belangrijke doorbraak waarmee de EU-relatie met Albanië
in een nieuwe fase terecht is gekomen. Albanië toont zich in hoge mate
gecommitteerd aan het initiële screeningsproces, de eerste stap in het
onderhandelingsproces, aldus de Commissie. Als huidig niet-permanent
lid van de VN-Veiligheidsraad met een 100% score op aansluiting bij het
EU-GBVB toont Albanië zich een betrouwbare partner met een sterke
strategische oriëntatie op de EU, aldus de Commissie.
De Commissie benadrukt dat de nieuwe status van onderhandelend
kandidaat-lidstaat ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich
meebrengt. Daarom roept de Commissie het gehele politieke bestel en
alle overheidsinstellingen in Albanië om op constructieve wijze te blijven
werken aan de EU-hervormingsprioriteiten, inclusief op de essentiële
onderwerpen van de rechtsstaat, de aanpak van corruptie, het tegengaan
van georganiseerde misdaad, bescherming van de vrijheid van meningsuiting, bescherming van eigendomsrechten en de rechten van minderheden. De Commissie roept Albanië op specifiek op het gebied van
rechtsstaatontwikkeling, stappen vooruit te blijven zetten.
Met betrekking tot migratie stelt de Commissie dat het juridische
raamwerk grotendeels in lijn is met het EU-acquis maar dat er wel
updates nodig zijn met betrekking tot migratiemanagement en
-coördinatie en dat Albanië het visumbeleid dient te stroomlijnen met dat
van de EU.
Kabinetsappreciatie
Het kabinet deelt de bevindingen van de Commissie dat Albanië
voortgang heeft geboekt in het afgelopen jaar. Volgens de Commissie
heeft Albanië in vergelijking met de andere Westelijke Balkan-landen de
meeste vorderingen gemaakt ten opzichte van 2021. In de mate van
globale aansluiting bij het EU-acquis staat het land op de vierde plaats.
Over de hele linie bezien ziet het kabinet het voortgangsrapport als een
realistische weergave van de huidige stand van zaken in Albanië. Het
kabinet acht het relevant dat de Commissie ook belangrijke kritieken zoals
de invoering van de fiscale amnestiewet en introductie van een «gouden
paspoorten-regeling» expliciet heeft opgenomen. Het kabinet is het eens
met de Commissie dat deze regelingen risico’s met zich meedragen op het
gebied van veiligheid en corruptie die vermeden dienen te worden.
Ten aanzien van het gerechtelijk systeem, waar de nadruk vooral ligt op de
capaciteiten van Albanese instituties, herkent het kabinet de geboekte
voortgang, zoals in de doorlichting van de rechterlijke macht. Albanië zal
moeten blijven werken aan een aantal structurele problemen, zoals het
tegengaan van politieke invloed op het gerechtelijk systeem. Dit had wat
het kabinet betreft nadrukkelijker benoemd mogen worden in het rapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

14

De Commissie stelt dat er enige resultaten zijn behaald in de strijd tegen
corruptie. Dit wordt door het kabinet onderschreven, al mag er meer
worden verwacht. Met name het aantal veroordelingen op hoog niveau
zou verder moeten stijgen. Het voortgangsrapport spreekt terecht van een
gebrek aan voortgang op het terrein van mediavrijheid. Het kabinet
onderschrijft dan ook de conclusie van de Commissie t.a.v. de noodzaak
om de vrijheid van meningsuiting en onafhankelijke media te versterken.
Nederland zet ook actief in op deze thema’s binnen de bilaterale samenwerking met Albanië.
Met betrekking tot migratie schetst het rapport over het algemeen een
helder beeld van de huidige tekortkomingen. Zo verwijst het naar de
noodzaak voor Albanië om het visumbeleid verder te harmoniseren met
het EU-visumbeleid. De bilaterale samenwerking op terugkeer verloopt
goed. Voor een versterkt migratiebeleid acht het kabinet het echter van
belang dat Albanië meer verantwoordelijkheid neemt inzake correcte
doorverwijzing naar procedures voor internationale bescherming en
inzake terugkeerakkoorden met derde landen. Daarnaast is het van belang
om de gegevensuitwisseling voor het in kaart brengen van migratieroutes
door de Westelijke Balkan te verbeteren om zo adequate acties te kunnen
ondernemen.
Turkije
Beoordeling Commissie
Turkije is een kandidaat-lidstaat en blijft een belangrijke partner voor de
EU op het terrein van migratie, het bestrijden van terrorisme, economie,
handel, energie en transport concludeert de Commissie. Tegelijkertijd
heeft het de negatieve trend waarbij Turkije zich verder af beweegt van de
EU niet weten te keren, met serieuze terugval op het terrein van
democratie, rechtsstaat, fundamentele rechten en de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht. Een dialoog over deze kwesties blijft een
integraal onderdeel van de EU – Turkije relatie, zo stelt de Commissie. In
juni 2019 herhaalde de Raad dat de toetredingsonderhandelingen met
Turkije effectief tot stilstand gekomen zijn en er geen nieuwe hoofdstukken geopend of gesloten kunnen worden. De Commissie stelt vast dat
de onderliggende feiten waarop deze conclusie is gebaseerd nog immer
van toepassing zijn.
De Europese Raad (ER) riep in juni jl. Turkije op om het internationaal
recht te respecteren en de situatie in de Oostelijke Middellandse Zee te
de-escaleren. Ook wordt er van Turkije verwacht dat het actief de
onderhandelingen over een eerlijke, allesomvattende en levensvatbare
oplossing van de Cyprus-kwestie ondersteunt, in lijn met relevante
VN-resoluties en EU-principes. In dit kader sprak de ER grote zorg uit over
acties en verklaringen van Turkije en concludeerde de ER dat Turkije de
soevereiniteit en territoriale integriteit van alle EU-lidstaten dient te
respecteren.
Turkije is een belangrijk en betrouwbaar doorvoerland op het gebied van
energie en heeft een wezenlijke rol gespeeld in de onderhandelingen
tussen Rusland en Oekraïne en de graandeals in juli, aldus de Commissie.
De EU en Turkije profiteren van de douane-unie maar Turkije heeft de
problemen m.b.t. de implementatie van de huidige douane-unie nog niet
geadresseerd. De Commissie vindt dat Turkije de geïntensiveerde dialoog
over de douane-unie met de Commissie moet voortzetten om de trade
irritants die een effect hebben op het goed functioneren van de unie te
adresseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

15

Tegelijkertijd sluit Turkije zich niet aan bij de restrictieve maatregelen van
de EU tegen Rusland. Dit is een probleem, o.a. door het circuleren van
goederen, inclusief dual use goederen, binnen de douane-unie met
Turkije. Daarnaast heeft Turkije een Memorandum of Understanding
getekend met Rusland om de handelsrelatie te bevorderen. De Commissie
meldt dat de EU vastberaden is de effectiviteit van de restrictieve
maatregelen tegen Rusland te beschermen.
De EU-Turkije Verklaring van maart 2016 levert nog steeds resultaten op
en blijft het belangrijkste raamwerk voor de samenwerking op het gebied
van migratie. Maar de terugkeer van Syriërs van de Griekse eilanden is
nog niet hervat en irreguliere migratie naar Cyprus en Italië is sterk
toegenomen, aldus de Commissie. Turkije heeft de zeer prijzenswaardige
inzet om ongeveer vier miljoen vluchtelingen uit Syrië en andere landen
op te vangen voortgezet. De EU heeft opnieuw financieel bijgedragen aan
de opvang van vluchtelingen en steun voor gastgemeenschappen.
Kabinetsappreciatie
De zorgen van de Commissie over de gestage verslechtering in het
functioneren van de rechtsstaat en de mensenrechtensituatie in Turkije
deelt het kabinet. Op basis hiervan is het in de ogen van het kabinet
terecht dat de toetredingsonderhandelingen effectief tot stilstand zijn
gekomen. Tevens zal het kabinet blijven bepleiten dat de
pre-toetredingssteun voor Turkije volledig wordt opgeschort conform de
motie van de leden Roemer en Segers (Kamerstuk 32 824, nr. 158). Verder
zal het kabinet zich, conform de motie van de leden Van Ojik en Van den
Hul (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1207) ervoor inzetten dat de steun aan
mensenrechten-Ngo’s tenminste op peil blijft.
Het kabinet volgt de ontwikkelingen t.a.v. de recente introductie van een
wet op desinformatie, waardoor door de Turkse autoriteiten als desinformatie gekwalificeerde uitingen strafbaar worden. Het kabinet acht het van
belang dat de vrijheid van meningsuiting door deze wet niet verder in
gevaar wordt gebracht.
Tegelijkertijd onderschrijft het kabinet dat Turkije een kandidaat-lidstaat en
een belangrijk buurland van de EU is, alsook een NAVO-bondgenoot. In de
huidige geopolitieke situatie hecht het kabinet aan een goede band met
Turkije, mede omdat er dan ook gesproken kan worden over zaken
waarover Nederland en Turkije van mening verschillen.
De Commissie refereert terecht aan de actieve en unieke rol die Turkije op
zich neemt zowel in de bemiddeling tussen Oekraïne en Rusland als ook
rond het opzetten van de graandeal die bijdraagt aan het voorkomen van
een wereldwijde voedselcrisis. Zonder deze Turkse inspanningen waren
deze deal en ook de uitwisseling van krijgsgevangen waarschijnlijk niet of
veel moeilijker van de grond gekomen. Tegelijkertijd steunt het kabinet de
oproep van de EU aan alle kandidaat-lidstaten, dus ook Turkije, om zich
aan te sluiten bij de EU-sancties tegen Rusland. Alertheid is geboden
omdat er een risico is dat een aantal bedrijven zal trachten te profiteren
van de situatie. Het kabinet vindt het positief dat Turkije in dialoog is met
de Commissie over hoe eventuele sanctieomzeiling tegen te gaan.
Het kabinet is het eens met de Commissie dat na een rustige, meer
constructieve periode in de Oostelijke Middellandse Zee, de retoriek weer
hoger is opgelopen en incidenten zijn toegenomen. Hierbij is het wel van
belang dat Turkije, in vergelijking met eerdere jaren, relatieve terughoudendheid betracht op het vlak van verkennende activiteiten in betwiste
wateren. Dit is betekenisvol i.h.k.v. de de-escalatie waar de EU op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

16

aandringt. Tegelijkertijd verwacht het kabinet dat Turkije het internationaal
recht volledig respecteert.
Het kabinet is voorstander van de continuering van de EU-Turkije
verklaring en daarmee ook van de financiële opvolging van de Facility for
Refugees in Türkiye (FRIT). Het kabinet onderschrijft de grote inspanning
die Turkije nog immer levert met opvang van bijna vier miljoen vluchtelingen en benadrukt dat Turkije hier terecht in wordt ondersteund. Het
kabinet vindt het zorgelijk dat de steeds verder verslechterende economische situatie in Turkije en de aanloop naar de parlementaire en
presidentiële verkiezingen in uiterlijk juni 2023, leiden tot oververhitting
van het maatschappelijk- en politiek debat rondom de opvang van
Syrische vluchtelingen. Het draagvlak voor de opvang en het beleid ten
aanzien van vluchtelingen is meetbaar laag en Turkse politieke partijen
spelen hierop in.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 23 987, nr. 394

17