Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 485

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID

Ontvangen ter Griffie op 11 juni 2019.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

De voordracht voor de vast te stellen
algemene maatregel van bestuur is aan de
Kamer overgelegd tot en met 9 juli 2019.

Den Haag, 11 juni 2019
Inleiding

De voordracht voor de vast te stellen
algemene maatregel van bestuur kan niet
eerder worden gedaan dan op 10 juli 2019.

Pensioenfondsen mogen bij het vaststellen van de gedempte kostendekkende premie en bij herstelplannen rekening houden met nog te boeken
rendement in de toekomst, het zogenaamde verwachte rendement. Ook
moeten zij een inschatting maken van de inflatieontwikkeling. De
verwachtingen voor de diverse beleggingscategorieën in de portefeuille
zijn wettelijk gemaximeerd, voor de loon- en prijsinflatie geldt een
wettelijk minimum.1 Deze wettelijke begrenzing voorkomt dat er met
onrealistisch parameters gerekend kan worden. De Pensioenwet schrijft
voor dat de parameters uiterlijk iedere vijf jaren worden getoetst, rekening
houdend met financieel-economische ontwikkelingen in het verleden en
realistische inzichten ten aanzien van toekomstige financieel-economische
verwachtingen. Voor deze ontwikkelingen en inzichten wordt advies
gevraagd van de onafhankelijke Commissie Parameters.2 In dit kader heb
ik op 18 januari jl. de leden van de Commissie Parameters benoemd.3
De commissie heeft tevens als taak om te adviseren over de uniforme
scenarioset en over de technische uitwerking van de grondslagen voor de
waardering van pensioenverplichtingen met een lange termijn (de
zogenoemde ultimate forward rate-methode). De UFR-methode wordt
toegepast om risicovrije rentes met lange looptijden te benaderen, omdat
de marktrente voor zeer lange looptijden gevoelig is voor schokken in
marktvraag en -aanbod.
Op 6 juni 2019 heeft de Commissie Parameters haar advies aan mij en aan
De Nederlandsche Bank verzonden4. De onderdelen van het advies over
de parameters en de uniforme scenarioset zijn aan mij gericht, het advies
1

Artikel 23a, van het Besluit ftk.
Artikel 144 van de Pensioenwet en artikel 139 van de Wet verplichte beroepspensioenregeling.
Stcrt. 2019, nr. 3810.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2
3

kst-32043-485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 043, nr. 485

1

over de UFR-methode is aan DNB gericht. DNB publiceert maandelijks de
risicovrije rentetermijnstructuur, inclusief de UFR-methode, die pensioenfondsen moeten gebruiken bij onder andere het berekenen van hun
verplichtingen. DNB reageert separaat op het advies over de
UFR-methode.
In deze brief reageer ik op het advies van de commissie. Ik geef eerst
feitelijk de door de Commissie Parameters geadviseerde nieuwe
parameters weer, gevolgd door het advies over de UFR-methode en de
uniforme scenarioset. Vervolgens worden indicatieve effecten van het
volledige advies weergegeven, zoals blijkt uit de impactanalyse van de
commissie. Ik sluit af met de reactie van het kabinet. Het complete
adviesrapport vindt u als bijlage bij deze brief.
Advies parameters
De commissie adviseert in lijn met de vorige Commissie Parameters
(2014) om meetkundige maximale verwachte rendementen en minimale
(prijs- en loon) inflatiepercentages te hanteren. Tabel 1 geeft het advies
over de parameters weer. De huidige parameters zijn opgenomen in
artikel 23a van het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen
(hierna Besluit FTK).
Tabel 1: Advies parameters
Minimum verwachtingswaarden
Prijsinflatie

1,9%

Looninflatie

2,3%

Maximum verwachtingswaarden
Meetkundig netto

Kosten

Meetkundig bruto

AAA- staatsobligaties

Aftrek 0,2% na
toepassing
voorgeschreven
methodiek

0,2%

Volgens
rentetermijnstructuur1

Credits

Aftrek 0,2% na
toepassing
voorgeschreven
methodiek

0,2%

Volgens mapping

Beursgenoteerde aandelen

5,6%

0,2%

5,8%

Overige zakelijke waarden

5,6%

1,9%

7,5%

Niet beursgenoteerd
vastgoed

4,1%

0,7%

4,8%

Grondstoffen

3,3%

0,2%

3,5%

1

De commissie doet de aanbeveling om op korte termijn nader te laten onderzoeken of een
wetenschappelijk te verantwoorden alternatief, met stabiele uitkomsten, mogelijk is voor herstelplannen.

In haar taakopdracht (zie het benoemingsbesluit) is de commissie op
voorhand niet beperkt om in haar advies over de maximaal te hanteren
risicopremies op zakelijke waarden rekening te houden met een vaste
verwachtingswaarde onafhankelijk van de rentestand, of een vaste
risicopremie bovenop de risicovrije rentetermijnstructuur. De commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 043, nr. 485

2

adviseert vast te houden aan de huidige methode van een vaste verwachtingswaarde voor zakelijke waarden, onafhankelijk van de rentestand.5
Advies UFR-methode
Op basis van wetenschappelijke literatuur, bevraging van nationale en
internationale deskundigen en een enquête onder marktpartijen, heeft de
commissie besloten te adviseren om de huidige UFR-methode op een
aantal punten aan te passen. De commissie adviseert om het first
smoothing point (FSP) op te schuiven van 20 jaar naar 30 jaar, omdat de
liquiditeit in de markt tot looptijden van 30 jaar voldoende groot is om
volledig op marktinformatie te vertrouwen. Daarnaast adviseert de
commissie om de ingroeifactor, die bepaalt hoe snel de rentetermijncurve
convergeert naar de UFR, te verlagen van 0,10 naar 0,02. Deze waarde
stemt overeen met eigen analyses en is in lijn met de wetenschappelijke
literatuur. Ten slotte adviseert de commissie om, in lijn met bovenstaande
verschuiving van het FSP, het niveau van de UFR te bepalen als het
10-jaars ongewogen voortschrijdend gemiddelde van de 30-jaars forward
rente in plaats van de 20-jaars forward rente. Een gevolg van bovenstaande aanpassingen is dat de rentecurve minder afhangt van de hoogte
van de UFR.
De commissie heeft in haar besluitvorming de mogelijkheid beoordeeld
om over te stappen op de EIOPA-UFR-methode voor het bepalen van de
rentetermijncurve. De wetenschappelijke literatuur is volgens de
commissie echter zeer kritisch over deze methode: de onderliggende
extrapolatiemethode is niet in lijn met economische inzichten en de
methode voor het bepalen van het niveau van de UFR voldoet niet aan het
uitgangspunt zo nauw mogelijk aan te sluiten bij marktinformatie.
Advies scenarioset
De commissie adviseert de uniforme scenarioset te blijven baseren op het
Koijen-Nijman-Werker-model (KNW-model). Het model is geherkalibreerd,
waardoor het percentage negatieve rentes is afgenomen. Tevens heeft de
commissie de methode zodanig transparant beschreven, dat deze volledig
repliceerbaar is.
Indicatie effecten advies
De parameters en de UFR-methode hebben geen invloed op de actuele
vermogens van pensioenfondsen. Wanneer de adviezen van de
commissie worden opgevolgd, heeft dit wel een aantal gevolgen voor
dekkingsgraden, feitelijke premies, kritische dekkingsgraden bij herstelplannen, en de mate van toegestane indexatie binnen de huidige
FTK-systematiek:
• Dekkingsgraden, die de actuele financiële positie van pensioenfondsen
weergeven in verhouding tot hun actuele pensioenverplichtingen,
dalen met gemiddeld 2,5%-punt als gevolg van de aanpassingen in de
UFR-methode.
• In een beperkt aantal gevallen is de feitelijke premie niet meer
kostendekkend. Bij de meeste fondsen is de impact afhankelijk van de
mate waarin het fonds een prudentiemarge tussen de feitelijke en
kostendekkende premie wil blijven hanteren.
• Kritische dekkingsgraden – de grens van de dekkingsgraad waaronder
kortingen in een herstelplan noodzakelijk worden – stijgen met
gemiddeld 6,5%-punt;

5

Zie paragraaf 3.4 van het advies van de Commissie Parameters voor een nadere toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 043, nr. 485

3

•

De hoogte van de dekkingsgraad waarbij volledige prijsindexatie is
toegestaan, neemt toe met gemiddeld 2,7%-punt.

De bovengenoemde percentages zijn een gemiddelde impact voor de
pensioenfondsensector. De impact voor een individueel fonds kan hiervan
afwijken, zie hoofdstuk 6 van het advies van de commissie voor een
nadere analyse.
Reactie van het kabinet op het advies aan de Minister
De adviezen van de commissie zijn gebaseerd op financieel-economische
ontwikkelingen in het verleden en realistische inzichten ten aanzien van
toekomstige financieel-economische verwachtingen, in lijn met de
taakopdracht die de wetgever aan deze onafhankelijke commissie heeft
gegeven.6 Met de geadviseerde aanpassingen sluiten berekeningen die
pensioenfondsen op grond van het ftk moeten maken weer beter aan bij
de huidige economische situatie. Het kabinet neemt daarom het advies
van de Commissie Parameters over.
De nieuwe parameters gelden vanaf 1 januari 2020. Het is hiervoor
noodzakelijk dat artikel 23a van het Besluit FTK wordt gewijzigd. U
ontvangt als bijlage bij deze brief het gewijzigde ontwerpbesluit. In de
toelichting van het besluit is opgenomen dat pensioenfondsbesturen bij
de vaststelling van de premies voor 2020 (in 2019) nog rekening mogen
houden met de parameters die gelden in 2019. De voorlegging van het
ontwerpbesluit geschiedt in het kader van de wettelijk voorgeschreven
voorhangprocedure7, en biedt uw Kamer de mogelijkheid zich uit te
spreken over het ontwerpbesluit voordat het aan de Afdeling advisering
van de Raad van State zal worden voorgelegd en vervolgens zal worden
vastgesteld. Op grond van de aangehaalde bepalingen geschiedt de
voordracht aan de Koning ter verkrijging van het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State over het ontwerpbesluit niet eerder dan
vier weken nadat het ontwerpbesluit aan beide Kamers der StatenGeneraal is overgelegd. De einddatum van de voorhangprocedure is 9 juli
2019, conform aanwijzing 2.38 Voorhang tijdens recesperiode van de
Aanwijzingen voor de regelgeving valt tenminste driekwart van de
voorhangtermijn buiten een reces.
Principeakkoord vernieuwing pensioenstelsel
Afgelopen week heeft het kabinet, samen met werkgevers- en
werknemersorganisaties een principeakkoord gepresenteerd over de
vernieuwing van het pensioenstelsel (Kamerstuk 32 043, nr. 457). Tevens
heeft de SER haar ontwerpadvies uitgebracht. De SER adviseert om
pensioenaanspraken in alle pensioencontracten te blijven waarderen op
basis van de risicovrije marktrente. Het kabinet hecht veel waarde aan
deze objectieve en generatieneutrale waarderingsmaatstaf.
In het principeakkoord is afgesproken om in een stuurgroep, bestaande uit
vertegenwoordigers van sociale partners en het kabinet, de komende
maanden de door de SER beoogde en met sociale partners overeengekomen oplossingsrichtingen voor het pensioenstelsel nader uit te werken.
De stuurgroep kan daarbij gebruik maken van nader op te leveren
informatie, waaronder het voorliggende advies van de Commissie
Parameters en de op de uitkomsten van de commissie gebaseerde
besluiten van kabinet en DNB.

6
7

Artikel 144, tweede lid, van de Pensioenwet.
Artikel 144, vijfde lid, van de Pensioenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 043, nr. 485

4

Kabinet en sociale partners hebben afgesproken dat het nieuwe stelsel
moet voldoen aan de doelen die de SER en het regeerakkoord benoemen;
onder andere een stelsel dat persoonlijker en transparanter is, beter
aansluit bij de arbeidsmarkt en eerder perspectief biedt op een
geïndexeerd pensioen voor werknemers en pensioengerechtigden. Het
kabinet zal samen met de Stichting van de Arbeid een goede afweging
maken of de doelen en de te bereiken resultaten kunnen worden behaald
dan wel op een andere wijze dienen te worden gerealiseerd om de
overstap naar een nieuw stelsel mogelijk te maken waarbij zowel het
nieuwe contract als de bestaande verbeterde premieregeling wordt
vormgegeven. Dit voordat de wetgeving bij de Tweede Kamer wordt
ingediend.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 043, nr. 485

5