Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2788

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2023
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van
15 november 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-21501-02-2788
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

1

VERSLAG VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN
15 NOVEMBER 2023
Op woensdag 15 november jl. vond in Brussel de Raad Algemene Zaken
(RAZ) plaats. Op de agenda stond de voorbereiding van het Commissiewerkprogramma 2024, een eerste bespreking van de concept geannoteerde agenda van de Europese Raad (ER) van 14 en 15 december, de
artikel 7 hoorzitting van Polen en van Hongarije, een informele lunch over
de Toekomst van Europa, de Kiesakte, EU-VK relaties en onder overige
zaken de strategie voor ultraperifere gebieden. De Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan deze RAZ.
In dit verslag wordt tevens ingegaan op de laatste stand van zaken van de
EU-informatiecampagne.
Commissie wetgevend werkprogramma 2024
De bespreking van dit agendapunt bleef beperkt tot een korte presentatie
door de Commissie van haar werkprogramma voor 2024. De Commissie
legde nadruk op het tijdsgewricht waarin dit programma uitkomt: een tijd
van geopolitieke uitdagingen en aankomende EP-verkiezingen. Het
programma is dit jaar beleidsarm vanwege het aantreden van een nieuwe
Commissie in 2024. De Commissie benadrukte dat ruim negentig procent
van de plannen van de huidige Commissie is gerealiseerd en riep de Raad
en het Europees Parlement op om constructief de laatste wetgevingsinitiatieven af te ronden. Uw Kamer ontvangt de appreciatie van het werkprogramma gezamenlijk met de Kamerbrief over de Staat van de Unie begin
december.
Voorbereiding Europese Raad van 14 en 15 december
Russische agressie tegen Oekraïne
De Raad sprak over de Russische agressie tegen Oekraïne. Verschillende
werkstromen kwamen aan bod, waaronder veiligheidsarrangementen en
het gebruik van bevroren tegoeden. De Raad onderstreepte het belang
van snelle aanname van het 12e EU sanctiepakket. Zie verder het verslag
van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 13 november jl.1
Situatie in het Midden-Oosten
De Raad blikte vooruit naar de bespreking van de situatie in het MiddenOosten die zal plaatsvinden tijdens de Europese Raad (ER) en constateerde dat het op dit moment nog te vroeg is om prioriteiten van deze
discussie vast te stellen. Nederland benadrukte, net als tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken, het belang van EU-eenheid en verwelkomt nadere
uitwerking van de EU-positie vooruitlopend op de ER. Zie verder het
verslag van de RBZ van 13 november jl.2
MFK
De Raad bevestigde dat de ER in december de discussie over het voorstel
voor een tussentijdse herziening van het Meerjarig Financieel Kader (MFK)
zal hervatten. Het krachtenveld in de Raad is nog sterk verdeeld. Het
voorzitterschap zal in de aanloop naar de ER nieuwe onderhandelingsvoorstellen uitwerken die als basis moeten dienen voor besluitvorming
door de ER. De bespreking in de ER zal worden voorbereid door de RAZ

1
2

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2786
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2786

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

2

van 12 december a.s. Mochten er voordien substantiële ontwikkelingen
zijn, dan zal het kabinet uw Kamer daarover tijdig informeren.
EU-uitbreiding
De Raad blikte vooruit op de bespreking tijdens de ER van het op
8 november jl. gepubliceerde uitbreidingspakket. De bespreking zal
worden voorbereid door de RAZ van 12 december. Nederland verwees
ook naar de discussie die parallel loopt over de absorptiecapaciteit en de
toekomst van de EU. Uw Kamer ontvangt zoals gebruikelijk de kabinetsappreciatie van het uitbreidingspakket voorafgaand aan de RAZ van
12 december.
Migratie
De Raad, waaronder Nederland, sprak de wens uit om tijdens de ER
wederom stil te staan bij migratie. Dit werd toegezegd, waarbij werd
verwezen naar de inmiddels gebruikelijke brief van Commissievoorzitter
Von der Leyen voorafgaand aan de ER. Hierin zal een toelichting worden
opgenomen van de implementatie van Raadsconclusies die tijdens
eerdere Europese Raden dit jaar zijn overeengekomen.3 Het kabinet
verwelkomt deze brief, aangezien het sterk hecht aan implementatie en
monitoring van de eerdere conclusies van de ER.
Artikel 7 procedures Polen en Hongarije (stand van zaken)
De Raad sprak over de rechtsstaat in Polen en Hongarije in het kader van
de Artikel 7 procedure. De Commissie gaf een update van de ontwikkelingen sinds de laatste hoorzittingen van 30 mei 2023. Tijdens de
bespreking van Polen namen acht lidstaten actief deel aan de discussie,
voor Hongarije waren dit er negen. Nederland intervenieerde namens de
Benelux. Na afloop van de bespreking concludeerde het voorzitterschap
dat de Raad zich over de artikel 7 procedures jegens Polen en Hongarije
zal blijven buigen.
Polen
De Commissie wees in haar introductie op de problemen met de Poolse
Raad voor de Rechtspraak en de urgente noodzaak de samenstelling van
deze Raad te wijzigen. Zolang de Poolse Raad voor de Rechtspraak niet is
hervormd, kan de benoeming van onafhankelijke rechters immers niet
volledig worden gewaarborgd. Daarnaast wees de Commissie onder meer
op het gebrek aan onafhankelijkheid van het Poolse Constitutioneel Hof en
op de uitspraak van het Europees Hof van Justitie van 5 juni jl. waarmee
werd bevestigd dat de zogenaamde «muilkorfwet» in strijd is met het
Europees recht. De Commissie onderstreepte in haar interventie haar
bereidheid om de nieuwe Poolse regering te ondersteunen bij het
doorvoeren van de noodzakelijke rechtsstatelijke hervormingen. Lidstaten,
waaronder de Benelux-landen, uitten daarop hun zorgen over de
rechtsstaat in Polen en riepen de Poolse regering onder meer op de
arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens volledig te respecteren. De Beneluxlanden wezen daarnaast, in lijn met de motie van het lid Nispen c.s.,4 op
de onwenselijke inmenging van de Poolse autoriteiten met internationale
kinderontvoeringszaken. Ten slotte werd de hoop uitgesproken dat er in
de nabije toekomst geloofwaardige stappen worden genomen om de
3

Zie de bijlage bij de geannoteerde agenda van de Europese Raad van 26 en 27 oktober
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 2786).
4
Kamerstukken II, 2021–2022, 35 925 VI, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

3

rechtsstaat te herstellen. In reactie op de interventies plaatste Polen
vraagtekens bij het nut en de noodzaak van de voortzetting van de Artikel
7 procedure, die volgens Polen enkel zou leiden tot verdeeldheid.
Hongarije
De Commissie ging in op de stappen die Hongarije momenteel onderneemt om tegemoet te komen aan de zorgen over corruptie en rechterlijke
onafhankelijkheid binnen de context van de toepassing van het financiële
rechtsstaatinstrumentarium, en die eveneens raken aan de grondslag van
de Artikel 7 procedure tegen Hongarije. De maatregelen werden door
Hongarije uitgebreid toegelicht. Het gaat onder meer om de oprichting
van een anti-corruptie taskforce, en de aangenomen wetgeving waarmee
beoogd wordt de tekortkomingen op het terrein van rechterlijke onafhankelijkheid het hoofd te bieden. De Commissie wees op de nog benodigde
implementatiestappen en gaf in het kader van de Common Provision
Regulation (CPR) aan voor een tweede keer aanvullende vragen te hebben
gesteld aan Hongarije, waardoor de boordelingstermijn van drie maanden
van de Commissie opnieuw tijdelijk is opgeschort.5 De Commissie wees
voorts onder meer op het gebrek aan maatregelen om de grote zorgen
omtrent persvrijheid te mitigeren en de problematische continuering van
de geldende noodtoestand. Ten slotte wees zij op de lopende Hofzaak
over de Hongaarse anti-lhbtiq+ wetgeving. Verschillende lidstaten
erkenden dat Hongarije stappen heeft gezet en onderstreepten daarnaast
de door de Commissie genoemde zorgen. De Benelux-landen spraken
steun uit voor de Commissie om in haar rol als hoedster van de Verdragen
te verzekeren dat de Hongaarse hervormingen effectief en duurzaam zijn.
Daarnaast riepen de Benelux-landen Hongarije opnieuw op de anti-lhbtiq+
wetgeving zo snel mogelijk in te trekken en spraken zij hun zorgen uit over
de aanhoudende druk op de academische vrijheid en het maatschappelijk
middenveld. Ten slotte verzochten de Benelux-landen om de regelmatige
agendering van de Artikel 7 procedure tegen Hongarije tot dat alle zorgen
geadresseerd zijn. Hongarije gaf in reactie op de interventies een
uitgebreide update van de genomen maatregelen om aan de zorgen van
de Commissie tegemoet te komen.
Lunch over de Toekomst van Europa
Tijdens deze informele lunch werd de discussie over de toekomst van
Europa vervolgd.6 Lidstaten wisselden van gedachten over de vraag hoe
de EU zich kan voorbereiden op toekomstige uitbreiding, door in kaart te
brengen wat de gevolgen daarvan zullen zijn op beleidsmatig, budgettair
en institutioneel terrein.
Nederland bracht in dat de EU een sterke en legitieme actor moet blijven,
met goed functionerende instellingen, waarin de rechtsstaat en grondrechten worden gerespecteerd, die effectief kan handelen en zo ambities
waar kan maken.7 Uitbreiding moet de Unie en haar handelingsvermogen
niet verzwakken. Verder moet er tijd worden genomen om een toekomstige uitbreiding voor te bereiden en moet er geen einddatum worden
gesteld aan die voorbereidingen. Vorm moet functie volgen: eerst moet
worden bezien hoe de EU waarden kunnen worden geborgd, het budget
gezond kan blijven en hoe het beleid fit-for-purpose is in een uitgebreide
EU voordat wordt bepaald welke hervormingen nodig zijn. De EU zou
daarvoor een procedurele roadmap kunnen afspreken. De EU zou haar
voorbereidende werk op in ieder geval zes met elkaar samenhangende
5

Zie Common Provisions Regulation (europa.eu).
Zie ook het verslag van de Raad Algemene Zaken van 24 oktober, Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2775.
7
Zie ook Kamerstukken II 21 501-02, nr. 2665 en nr. 2689, nr. 2775.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

4

aspecten moeten richten om uitbreiding tot een succes te maken:
(1) rechtsstaat, democratie en grondrechten, (2) geopolitiek en veiligheid,
(3) financiën, (4) interne markt, (5) migratie en (6) institutionele
architectuur.
Kiesakte
In de hoop de uiteenlopende posities van de lidstaten over de herziening
van de Europese kiesakte te overbruggen, informeerde het voorzitterschap naar de bereidheid onder lidstaten om de discussie hierover te
continueren. Tevens werden lidstaten bevraagd naar hun standpunten
over transnationale lijsten en een Europees kiesdistrict. De overgrote
meerderheid van de lidstaten bleek nog altijd geen voorstander te zijn van
deze twee voorstellen. Ook deden verschillende lidstaten de oproep om
de Kiesakte uit 2018 eerst in werking te laten treden. Wel is er bereidheid
om door te spreken over niet-contentieuze onderdelen van het voorstel,
zoals het tegengaan van dubbele stemmen en de toegankelijkheid van
stemlocaties voor mindervalide stemgerechtigden. Het voorzitterschap
concludeerde dan ook dat deze onderwerpen op technisch niveau verder
worden besproken. De verwachting is echter dat ook deze voorstellen niet
geïmplementeerd zullen worden voor de Europese verkiezingen van juni
2024 gezien de ratificatietermijn. Nederland reageerde conform het
kabinetsstandpunt en gaf aan geen voorstander te zijn van de invoering
van transnationale lijsten (in lijn met de motie van het lid Strolenberg c.s.)
en een Europees kiesdistrict.8 Omdat het kabinet waarde hecht aan de
vergroting van de democratische legitimiteit van de EU middels dit
initiatiefvoorstel, sprak Nederland steun uit voor de voortzetting van de
discussie.
EU-VK relaties
Vice-President van de Commissie Šefčovič merkte tijdens de RAZ op dat
de EU-VK relatie in veel beter vaarwater is gekomen sinds het overeenkomen van het Windsor Raamwerk begin dit jaar. De heer Šefčovič stelde
dat aan de EU-zijde nu geen wens bestaat om de bestaande akkoorden te
wijzigen en dat de nadruk op implementatie hiervan blijft liggen. Ter
illustratie van de goede voortgang in het benutten van het potentieel van
bestaande akkoorden werd zoals verwacht de associatie van het VK bij
Horizon Europe per januari 2024 en het Memorandum of Understanding
voor Financiële Dienstverlening genoemd. De implementatie van
afspraken onder het Windsor Raamwerk loopt voorspoedig. Wel zijn er
beperkte technische openstaande punten aan de zijde van het VK. Ook
stond de Europese Commissie stil bij het VK voorstel voor jeugdmobiliteit
dat met enkele lidstaten gedeeld is. De Commissie wil op het thema
mobiliteit een coördinerende rol spelen. Het merendeel van de lidstaten
benadrukte het belang van implementatie van bestaande akkoorden, en
specifiek het Windsor Raamwerk. Enkele lidstaten stonden stil bij het
onderwerp mobiliteit naar aanleiding van het VK voorstel dat met enkele
lidstaten gedeeld is. Het kabinet heeft op dit onderwerp specifiek het
belang van EU eenheid benadrukt, en aangegeven open te staan voor het
in kaart brengen van de kansen voor verbeterde mobiliteit voor studenten
en stagiairs. Een aantal lidstaten vroeg aandacht voor de oorsprongsregels voor elektrische voertuigen en batterijen zoals overeengekomen in
de handels- en samenwerkingsovereenkomst. Het VK wenst uitstel van de
strengere oorsprongsregels voor deze producten die per 2024 ingaan. De
Raad zal over deze onderwerpen verder spreken. Ook was er aandacht
voor de start van de gestructureerde dialogen over buitenland- en

8

Kamerstukken II 2021/22, 36 104, nr. 2 en nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

5

veiligheidsbeleid waarin de handels- en samenwerkingsovereenkomst
voorziet.
Verordening tot regeling taalgebruik (SPA talen)
Het Spaanse voorzitterschap heeft tijdens de RAZ een update gegeven
over het voorstel om de verordening tot regeling van het taalgebruik aan
te passen. Deze verordening bepaalt welke talen de officiële EU-talen zijn
en bepaalt voorts dat EU-wetgeving wordt opgesteld en gepubliceerd in
deze talen. Het voorstel van Spanje is om het Baskisch, Galicisch en
Catalaans tot officiële EU-talen te maken. Tijdens de RAZ informeerde het
Spaanse voorzitterschap de lidstaten dat het op 13 november jl. een
gewijzigd voorstel heeft gedeeld.9 Daarnaast benoemde het Spaanse
voorzitterschap dat de Commissie een kostenanalyse aan het maken is.
Nadat deze analyse is ontvangen zullen de lidstaten de discussie op
technisch niveau gaan voeren. Zodra zich op dit vlak nieuwe ontwikkelingen voordoen, zal uw Kamer hierover worden geïnformeerd.
Overige zaken: Strategie voor ultra perifere gebieden
Het voorzitterschap gaf tijdens de RAZ een terugkoppeling van de
jaarlijkse conferentie van de leiders van de ultraperifere gebieden,10 die
op 8 en 9 november jl. is georganiseerd in Santa Cruz de Tenerife op de
Canarische Eilanden. De ultraperifere gebieden zijn de meest afgelegen
delen van de EU. Er zijn negen ultraperifere gebieden in de EU: Martinique, Mayotte, Guadeloupe, Frans-Guyana, Réunion en Saint-Martin
(Frankrijk); Madeira en de Azoren (Portugal); en de Canarische Eilanden
(Spanje). De Commissie nam kennis van de uitkomsten van de conferentie. Tevens gaf de Commissie aan de strategie voor ultraperifere
gebieden te willen steunen op het terrein van transport, visserij, groene
en digitale transitie.
Overig: Laatste stand van zaken EU-informatiecampagne
Op 6 februari jl. is uw Kamer geïnformeerd over de uitwerking van de
communicatiestrategie om de Nederlandse burger actief en evenwichtig
te informeren over de Europese Unie, zoals gesteld in motie Koole II.11 Na
een gunningsprocedure heeft communicatiebureau Publiquest de
opdracht gekregen om gedurende twee jaar een EU-informatiecampagne
inclusief zestig burgerdialogen (achtenveertig fysiek en twaalf online) te
organiseren in alle provincies. Deze campagne hanteert een lokale en
regionale aanpak en richt zich op een brede groep Nederlanders waarbij
in het bijzonder aandacht wordt besteed aan het bereiken en betrekken
van moeilijk bereikbare doelgroepen waaronder jongeren. Om de
effectiviteit van de informatiecampagne te bevorderen, wordt deze
uitgevoerd aan de hand van een «native concept» waarbij per doelgroep
de vormgeving en boodschap wordt afgestemd in de taal en het kanaal
van de doelgroep en de inhoud dichtbij de belevingswereld van de
Nederlander wordt samengesteld.
Sinds de gunning is in samenwerking met het communicatiebureau de
eerste fase van de campagne uitgewerkt. Op basis van de eerste testresultaten onder een testpanel blijkt dat er meer tijd en extra inspanning nodig
is om de informatiecampagne uit te werken en tot een optimaal resultaat
te komen. Hierdoor is de start van de informatiecampagne uitgesteld en
thans voorzien in januari 2024. De eerste fase zal zich richten op het
9

In te zien via Delegates Portal: ST14958/23.
Zie Delegates Portal: ST15311/23.
11
Kamerstukken I, 2021–2022. Kamerstuk 35 403, G.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

6

bereiken en informeren van jongeren middels een online contentaanpak.
Naar verwachting starten de dialogen rond april 2024.
Beleidsmedewerkers, bewindspersonen en volksvertegenwoordigers
worden uitgenodigd om waar mogelijk deel te nemen aan de dialogen. Dit
met als doel om de burger te informeren, in gesprek te blijven over, en te
betrekken bij de EU. Uw Kamer wordt nader geïnformeerd met de exacte
data en locaties van de dialogen. De resultaten uit deze dialogenreeks
worden teruggekoppeld aan deelnemers, aangeboden aan betrokken
bewindspersonen en dienen tevens als input voor het Nederlandse
EU-beleid. Uiteraard wordt ook uw Kamer geïnformeerd over de
uitkomsten. Daarbij worden er rondom 9 mei 2024 en 2025 (de Dag van
Europa) twee grote publieksevenementen georganiseerd en is er speciale
aandacht voor de Europese verkiezingen in overleg met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-02, nr. 2788

7