> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal
Binnenhof 4
2513 AA ‘s-GRAVENHAGE

Ministerie van Economische
Zaken

Bezoekadres
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag
Postadres
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
Factuuradres
Postbus 16180
2500 BD Den Haag
Overheidsidentificatienr
00000001003214369000

Datum
Betreft

18 december 2014
Aansluiting vergroening GLB en agrarisch natuur- en landschapsbeheer

T 070 379 8911 (algemeen)
www.rijksoverheid.nl/ez

Ons kenmerk
N&B / 14207155

Geachte Voorzitter,
Tijdens het Algemeen Overleg over het natuurbeleid van 2 oktober jongstleden
heb ik op verzoek van het lid Dik-Faber uw Kamer toegezegd in te gaan op de
aansluiting tussen de vergroening van de directe betalingen onder het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het agrarisch natuur- en
landschapsbeheer. Met deze brief kom ik die toezegging na. Daarnaast geef ik in
deze brief invulling aan de motie Jacobi/Dik-Faber naar aanleiding van het
Algemeen Overleg over het GLB op 2 juli jongstleden, waarin uw Kamer mij
verzoekt het jaar 2015 te gebruiken als een overgangsjaar en te benutten voor
het testen van het equivalente pakket, afstemming met provincies over
complementariteit van de eerste en tweede pijler en afstemming over invulling
van de voorwaarden voor collectieven (TK 28 625, nr. 213).
Met deze brief sluit ik aan op de brieven over de invulling van de vergroening van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van 5 juni en 29 juli 2014 (TK 28 625,
nrs. 194 en 216) en de brief over het nieuwe stelsel van het agrarisch natuur- en
landschapsbeheer van 30 juni 2014 (TK 33 576, nr. 17).
Inleiding
In het eerder genoemde Algemeen Overleg over het natuurbeleid heeft uw Kamer
aandacht gevraagd voor de aansluiting tussen de vergroening van het GLB en het
agrarisch natuurbeheer. Het nieuwe agrarisch natuurbeheer is onderdeel van het
duurzaamheidsbeleid dat ik nastreef. De effectiviteit van agrarisch natuurbeheer
en de vergroeningsmaatregelen uit pijler 1 van het GLB kan wederzijds toenemen
als ze complementair aan elkaar zijn. Dan liggen er kansen om een grotere winst
op het gebied van biodiversiteit te behalen dan met beide instrumenten
afzonderlijk behaald kan worden. Ik vind het daarom belangrijk om de
vergroening van de eerste pijler en de mogelijkheden die agrarisch natuurbeheer
biedt goed met elkaar te verbinden.
Uit gesprekken met de landbouwsector en NGO’s blijkt dat het nieuwe GLB en het
nieuwe stelsel voor agrarisch natuurbeheer voldoende mogelijkheden voor
vergroening bieden. Die mogelijkheden zijn echter nog niet alom bekend.

Pagina 1 van 5

Ministerie van Economische
Zaken

Ons kenmerk
N&B / 14207155

De eerste inventarisaties van keuzes die boeren gaan maken, gedaan in OostGroningen, laten dat ook zien: veel boeren kiezen voor een invulling met een
groot aandeel vanggewas, maar hebben ook behoefte aan informatie over andere
mogelijkheden die meer natuurrendement opleveren.
Vergroening is in ontwikkeling
De invulling van de vergroeningseisen vanuit het GLB en de ontwikkeling van het
nieuwe stelsel van agrarisch natuur- en landschapsbeheer spelen zich af binnen de
context van drie grotere ontwikkelingen:
•
In de besteding van middelen kiest het kabinet voor focus en massa: de
middelen daar inzetten waar ze het meest effectief kunnen zijn. Voor de inzet
van de middelen voor agrarisch natuurbeheer betekent dat dat ze op
aangeven van de provincies gericht worden ingezet op plekken waar de
kansen voor biodiversiteitswinst liggen.
•
De eigen verantwoordelijkheid van de ondernemer staat centraal. Niet alleen
de verantwoordelijkheid voor zijn bedrijfsresultaat, maar ook die voor de
effecten van zijn bedrijfsvoering op milieu, natuur en maatschappij.
•
Met de herziening van het GLB en de vergroening van de eerste pijler koppelt
de Europese Unie inkomensondersteuning van agrarisch ondernemers aan het
leveren van maatschappelijke prestaties op het gebied van biodiversiteit en
milieu. Dit is in lijn met de ontwikkelingen ten aanzien van de 1e pijler van het
GLB over de laatste 2 decennia.
Tegen deze achtergrond bestaat het perspectief op een effectieve combinatie van
vergroening en agrarisch natuurbeheer uit twee onderdelen:
1. Slim combineren op de korte termijn: Ik wil – binnen de mogelijkheden van
het huidige instrumentarium – de invulling van de vergroeningseisen en die
van het agrarisch natuurbeheer zo goed mogelijk op elkaar laten aansluiten.
Dat wil ik in nauwe samenwerking met de sector en betrokken organisaties
doen.
2. Verder met vergroening op de langere termijn: Ik verwacht dat de koppeling
van inkomensondersteuning aan maatschappelijke prestaties binnen het GLB
zal doorzetten. Mijn doel is een vergroening van het GLB die effectief is op het
gebied van biodiversiteitsprestaties en tegelijk goed hanteerbaar voor
ondernemers.
Ad 1. Slim combineren, samen met de sector
De kansen voor een geslaagde combinatie van agrarisch natuurbeheer met de
invulling van de vergroening liggen vooral op het terrein van de Ecologische
Aandachtsgebieden (EFA’s) in akkerbouwgebieden.
Met de vergroeningsmaatregelen kan een basisniveau van biodiversiteit in
landbouwgebieden worden geborgd. Door collectief agrarisch natuurbeheer in
kerngebieden toe te passen kan de al jaren neergaande trend van natuurwaarden
op landbouwgrond op termijn positief worden omgebogen.
Willen vergroening en agrarisch natuurbeheer elkaar kunnen versterken, dan is
een eerste voorwaarde dat de EFA-verplichting samenvalt met of aansluit op een

Pagina 2 van 5

Ministerie van Economische
Zaken

Ons kenmerk
N&B / 14207155

kerngebied voor agrarisch natuurbeheer. Vervolgens is een goede lokalisering van
de EFA’s cruciaal. De collectieven die gevormd worden in het kader van het
agrarisch natuurbeheer kunnen daarin een belangrijke regisserende rol spelen.
De mogelijkheden die de combinatie van EFA en agrarisch natuurbeheer biedt,
moeten nog verder worden uitgewerkt. Dat doe ik graag samen met ondernemers,
collectieven en vertegenwoordigers van de sector en natuurorganisaties. Daarin
kunnen die partijen elkaar ook inspireren. Om u een beeld te geven van de
mogelijkheden, geef ik hieronder enkele voorbeelden van slimme combinaties
tussen EFA’s en agrarisch natuurbeheer.
Voorbeelden van slimme combinaties
Binnen de kerngebieden van het agrarisch natuurbeheer kunnen boeren in
onderling overleg en onder regie van het collectief de ligging van de EFA’s
zodanig kiezen dat betere leefgebieden voor soorten ontstaan. Toepassing van
het equivalente pakket kan ook de landschapselementen in het kerngebied
versterken.
De combinatie van een onbeheerde EFA akkerrand met inzaaien van een
bloemrijk zaadmengsel, vergoed uit pijler 2 of door andere overheden
(waterschappen of provinciaal), is goed mogelijk.
Een groep ondernemers (maximaal 10 binnen de regelgeving van pijler 1 van
het GLB) kan onderling afspraken maken over de ligging van hun EFA’s en de
invulling van de EFA’s onderling afstemmen.
In het agrarisch landschap rondom de kerngebieden voor agrarisch
natuurbeheer kunnen de EFA’s van de gezamenlijke ondernemers een
groenblauwe dooradering vormen, die passagemogelijkheden voor fauna en
kleinere, tijdelijke leefgebieden voor soorten kan bieden. Daarmee kunnen de
EFA’s bijdragen aan de natuurwaarden in de kerngebieden. Eenzelfde functie
kunnen EFA’s in agrarisch gebied in de nabijheid van natuurgebieden
vervullen.
In Groningen zijn goede ervaringen opgedaan met vogelakkers. Naast een
ingezaaide bloemrijke akkerrand wordt luzerne geteeld met als doel
schuilplaatsen te creëren voor akkervogels, met name veldleeuweriken.
Ondernemers centraal
De overheid kan inspireren en stimuleren om vergroening en agrarisch
natuurbeheer effectief te combineren, maar het is de ondernemer die uiteindelijk
met zijn keuzes bepaalt of de volle potentie uit de combinatie gehaald kan
worden. Er ligt dus een belangrijke verantwoordelijkheid voor de ondernemers zelf
– individueel, in collectief verband en als sector, maar ook bij ketenpartijen – om
de vergroening van het GLB tot een succes te maken. Daar hebben ze ook belang
bij. Een ondernemer die een maatschappelijke prestatie levert, draagt daarmee bij
aan zijn eigen ‘license to produce’. Wanneer de sector helpt de vergroening van
het GLB tot een succes te maken, helpt hij daarmee de EU-landbouwuitgaven
maatschappelijk verdedigbaar te houden. De collectieven die gevormd worden in
het kader van agrarisch natuurbeheer zijn bij uitstek in de positie om hier op
gebiedsniveau een regierol te vervullen.

Pagina 3 van 5

Ministerie van Economische
Zaken

Ons kenmerk
N&B / 14207155

In gesprekken met vertegenwoordigers van de sector, blijkt dat de sector zijn
verantwoordelijkheid wil nemen. De GLB-pilots zijn inmiddels beëindigd, maar de
collectieven die aan die pilots hebben deelgenomen, denken nog steeds actief mee
over de mogelijkheden die de vergroening, het agrarisch natuurbeheer en de
combinatie van die twee bieden. Ik ben blij met hun positief-kritische bijdrage aan
de ideevorming. De brief die zij mij hierover onlangs hebben gestuurd, wil ik dan
ook betrekken bij de verdere uitwerking van de combinatie van vergroening en
agrarisch natuurbeheer. Ik steun ook van harte het streven van de koepels van
agrarische natuurverenigingen, LTO Nederland, LTO Noord en ZLTO naar een
grotere integratie van biodiversiteit in de agrarische bedrijfsvoering.
Acties 2015
Om de mogelijkheden van slimme combinaties van EFA’s en agrarisch
natuurbeheer volledig te kunnen benutten, moeten ze nader verkend en
uitgewerkt worden. Daartoe benut ik het jaar 2015 als overgangsjaar – zoals de
Kamer mij in de motie Jacobi/Dik-Faber (Kamerstuk 28 625, nr. 213) heeft
verzocht – en onderneem ik in samenspraak met sectorpartijen, provincies,
waterschappen en natuurorganisaties de volgende acties.
-

-

-

-

Begin 2015 organiseer ik samen met de provincies een bijeenkomst voor
boeren, vertegenwoordigers van de 38 collectieven, vertegenwoordigers van
koepels van agrarische natuurverenigingen en andere direct betrokkenen
waarin dieper wordt ingegaan op de combinatie van vergroening en agrarisch
natuurbeheer.
Ik wil het hierboven beschreven experiment met vogelakkers ook in andere
akkerbouwgebieden ondersteunen. Daarom lanceer ik in overleg met de
Vogelbescherming en LTO een demoproject vogelakkers en -akkerranden. Ik
nodig andere partijen uit om ook deel te nemen in dit demoproject.
Er blijkt behoefte aan ondersteuning en hulpmiddelen om de maatregelen
eenvoudig in de bedrijfsvoering in te passen. Hiertoe zijn ook al initiatieven
ontwikkeld, zoals het project “biodiverse weide”. Ik ondersteun de verdere
ontwikkeling van dergelijke initiatieven.
Ik zal de ervaringen in het overgangsjaar 2015 monitoren en in gesprekken
met ondernemers de inzet voor de evaluatie van de vergroening en de inzet
voor nader onderzoek bepalen.

Ad 2. Verder met vergroening
De Europese Commissie heeft aangekondigd om in 2016 de vergroening via EFA’s
te evalueren. De ervaringen die we in Nederland in 2015 opdoen met de
effectiviteit van de invulling van EFA’s en met de aansluiting tussen EFA’s en
agrarisch natuurbeheer, wil ik inbrengen in die evaluatie.

Pagina 4 van 5

Ministerie van Economische
Zaken

Ons kenmerk
N&B / 14207155

De evaluatie is voor mij bovendien aanleiding de Rijksadviseur voor Landschap en
Water te vragen om advies uit te brengen over de effecten van de vergroening op
de kwaliteit van het regionale cultuurlandschap.
Voor de zomer van 2015 leg ik u mijn inhoudelijke agenda voor de evaluatie van
de vergroeningsmaatregelen voor.

(w.g.)

Sharon A.M. Dijksma
Staatssecretaris van Economische Zaken

Pagina 5 van 5