Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

198
Vragen van de leden Aukje de Vries en Van den Hil (beiden VVD) aan de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Druk op de
geboortezorg: met moeite bemannen we de bedden» (ingezonden 1 oktober
2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 6 oktober 2021).
Vraag 1, 2 en 3
Bent u bekend met het bericht «Druk op de geboortezorg: met moeite
bemannen we de bedden»? Hoe is de situatie op het moment met betrekking
tot de geboortezorg in Nederland, en in de verschillende regio’s?1
Kan een overzicht gegeven worden in welke regio’s er op dit moment al
knelpunten zijn en waar zich op korte termijn knelpunten kunnen gaan
voordoen? Kunt u een onderscheid maken tussen «gewone» en Intensive
Care (IC)-capaciteit voor pasgeborenen?
Wat zijn de oorzaken van de knelpunten in de geboortezorg? In hoeverre
heeft dit te maken met een personeelstekort en opleidingsmogelijkheden? In
hoeverre heeft dit te maken met een geboortegolf?
Antwoord 1, 2 en 3
Ik ben bekend met het bericht «Druk op de geboortezorg: met moeite
bemannen we de bedden». Over de drukte in de geboortezorg sta ik sinds de
zomer in contact met de toezichthouders: de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
en de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). De IGJ heeft mij
hier ook schriftelijk van op de hoogte gesteld.2 Er is acute druk aangegeven
vanuit regio Utrecht, Rotterdam en Amsterdam, maar ook andere regio’s
kampen met een grote belasting op de geboortezorgketen. Een actueel
totaaloverzicht is er niet.
Oorzaken voor de knelpunten zijn allereerst een piek in het aantal geboortes.
COVID-19 speelt ook een rol, omdat zwangere vrouwen met (een verdenking
op) COVID-19 een groter beroep doen op de zorgcapaciteit door onder andere
isolatiemaatregelen. Bovendien kampt ook de geboortezorg, net zoals andere
sectoren, met personeelstekorten. Er was al een tekort aan zorgverleners
1

NOS, 29 september 2021, «Druk op de geboortezorg: met moeite bemannen we de bedden»
(https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2399640-druk-op-geboortezorg-met-moeite-bemannen-we-debedden).
2
Kamerstuk 25 295-1422

ah-tk-20212022-198
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

zoals gespecialiseerde verpleegkundigen en kraamverzorgenden en daar komt
het hogere ziekteverzuim door onder andere COVID-19 bovenop. Daarnaast is
de zomer altijd al een periode die drukker is in de geboortezorgketen
vanwege de verminderde aanwezigheid van personeel door vakanties. Dit
alles maakt dat de druk op de geboortezorgketen hoog is en hoger dan
gebruikelijk voor de tijd van het jaar.
Met betrekking tot de Neonatale Intensive Care Units (NICU’s) vroeg de
uitbraak van het RS-virus deze zomer de benodigde capaciteit van de
kinderafdelingen in ziekenhuizen. Gegeven de personeelstekorten waar de
NICU’s last van hebben heeft deze uitbraak tot extra druk geleid.
In de regio’s die de drukte voelen, doet de sector wat zij kan. Binnen de
Verloskundig Samenwerkingsverbanden (VSV’s) waarin zowel de eerstelijnsverloskundigen, kraamzorgorganisaties als ziekenhuizen vertegenwoordigd
zijn, wordt intensief samengewerkt. Ook wordt intensief overleg gevoerd
tussen de VSV’s in, maar ook tussen regio’s, via bijvoorbeeld het Regionaal
Overleg Acute Zorg (ROAZ), via regionale crisis overleggen en via aanvullende overlegmomenten tussen ziekenhuizen. Dit alles om de benodigde zorg
in regio’s te coördineren en om de capaciteit die er is zo goed mogelijk in te
zetten.
Vraag 4
Wat zijn de gevolgen van de problematiek in de geboortezorg voor aanstaande ouders? Wat zijn de afstanden die aanstaande ouders nu soms
moeten overbruggen als ze naar een andere locatie worden verwezen en
welke risico’s kunnen hierdoor ontstaan?
Antwoord 4
Als gevolg van de drukte kan het zijn dat aanstaande ouders voor de
bevalling niet bij het ziekenhuis van hun eerste keuze terecht kunnen. In
sommige gevallen kan het zijn dat ouders verder moeten uitwijken dan
voorzien. De afstanden die afgelegd worden kunnen sterk verschillen. Het kan
bijvoorbeeld betekenen dat in Utrecht uitgeweken moet worden naar
Amersfoort.
Dit betekent dat verloskundigen moeten anticiperen op een langere reistijd en
in goed contact moeten staan met de ziekenhuizen waar zij mee samenwerken. Het ontwikkelen van een dashboard waar verloskundigen en gynaecologen bijhouden hoeveel vrouwen bevallen en hoeveel verloskamers of
kraamsuites beschikbaar zijn, is een goed voorbeeld van deze intensieve
samenwerking. Daarnaast houden ziekenhuizen capaciteit beschikbaar voor
die situaties waar acute hulp noodzakelijk is.
Tot dusver hebben de zorgaanbieders gezamenlijk de zorg voor moeder en
kind voldoende kunnen opvangen. De IGJ blijft ook komende tijd de
waarborging van de zorgcontinuïteit in de geboortezorgketen volgen en
houdt daarbij nauw contact met ziekenhuisbestuurders in alle regio’s en de
betrokken veldpartijen. De NZa houdt vinger aan de pols bij de betrokken
zorgverzekeraars.
Vraag 5
Wat zijn de maximale afstanden die u acceptabel vindt naar een alternatieve
locatie als gevolg van tekorten in regio’s? Kunt u wederom een onderscheid
maken tussen «gewone» en IC-capaciteit?
Antwoord 5
In Nederland kennen we op dit moment een krachtens wet vastgelegde norm
voor de spreiding en beschikbaarheid van acute zorg in ziekenhuizen.
Conform die norm mogen ziekenhuizen niet stoppen met een afdeling
spoedeisende hulp (SEH) of met een afdeling acute verloskunde als daardoor
het aantal inwoners in Nederland dat in spoedgevallen niet binnen 45
minuten een SEH of een afdeling acute verloskunde kan bereiken per
ambulance, toeneemt ten opzichte van de bestaande situatie. Dit om de
benodigde zorg te coördineren en om de capaciteit die er is zo goed mogelijk
in te zetten. De Regionale Ambulance Voorzieningen (RAV’s) zijn ook
aangesloten bij het ROAZ en op de hoogte van de geldende afspraken.
Wanneer er sprake is van een bevalling waarbij de zwangere met spoed naar
het ziekenhuis moet, kan de ambulance hiervoor worden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat zijn de afspraken over samenwerking en «herplaatsen» als er in een
regio een tekort is, zowel voor «gewoon» als voor IC? Welke afspraken zijn er
met België en Duitsland als het gaat om de IC-capaciteit voor pasgeborenen,
mocht dat in Nederland onverhoopt een knelpunt zijn/worden?
Antwoord 6
In de regio’s die de drukte voelen, doet de sector wat zij kan. Binnen de VSV’s
waarin zowel de eerstelijnsverloskundigen, kraamzorgorganisaties als
ziekenhuizen vertegenwoordigd zijn, wordt intensief samengewerkt. Ook
wordt intensief overleg gevoerd tussen de VSV’s in, maar ook tussen regio’s,
via bijvoorbeeld het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ), via regionale
crisis overleggen en via aanvullende overlegmomenten tussen ziekenhuizen.
Er zijn geen landelijke afspraken met betrekking tot de capaciteit van
bevalplekken.
Op initiatief van de NICU’s onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging
van Kinderartsen is «Baby zoekt bed» gestart zodat inzichtelijk is waar en
hoeveel NICU bedden beschikbaar zijn, gegeven de personeelstekorten.
Onderling hebben zij afgesproken dat de NICU’s zoveel mogelijk dagelijks de
capaciteit bijwerken. Dit heeft er toe geleid dat kinderartsen continu inzicht
hebben in de beschikbare capaciteit en het lukt om voor elke patiënt een plek
te vinden. Op het moment dat zich de uitzonderlijke situatie voordoet dat er
geen NICU bed beschikbaar is in de buurt van de moeder kan uitgeweken
worden naar België of Duitsland. Het gaat dan om maatwerk.
Vraag 7
Hoe kunnen op korte termijn de problemen en knelpunten in de geboortezorg
nu en de komende tijd (zowel «gewoon» als qua IC) snel opgelost worden?
Welke acties onderneemt u daartoe?
Antwoord 7
In een aantal regio’s ontstaan initiatieven om de benodigde zorg in regio’s te
coördineren en om de capaciteit die er is zo goed mogelijk in te zetten. Zo
wordt er gebruik gemaakt van een app die zowel eerste- als tweedelijns
verloskundigen invullen om zo overzicht te krijgen van de beschikbare
capaciteit in een regio of het opzetten van een centraal regionaal zorgcoördinatiecentrum. Vorig jaar heeft het College Perinatale Zorg (CPZ) een
inventarisatie opgeleverd naar initiatieven waarmee regio’s de toegankelijkheid van de geboortezorg borgen. Deze inventarisatie is gedaan voor de
COVID-19 pandemie. Dit rapport is toegevoegd als bijlage3 bij deze Kamervragen.
Uit de signalen en initiatieven blijkt dat landelijke en bovenregionale
afspraken nodig zijn om de toegankelijkheid van de geboortezorg te kunnen
blijven borgen. De landelijke geboortezorgpartijen werken intensief samen
aan een goede start voor moeder en kind. Naar aanleiding van het RIVM
rapport «Beter weten: een beter begin» zijn we met geboortezorgpartijen in
gesprek over een intensivering van maatregelen om de impact op een goede
start voor moeder en kind te vergroten. De capaciteitsproblematiek en
mogelijke oplossingen, zoals onder andere omschreven in het rapport van het
CPZ, maken hier onderdeel van uit en worden meegenomen in onze reguliere
overleggen.
Met het Actieprogramma Werken in de Zorg zet VWS zich in om voldoende
medewerkers te werven, op te leiden en te behouden. Met de toenemende
zorgvraag en de krappe arbeidsmarkt is voldoende gekwalificeerd personeel
één van de grootste uitdagingen. Daarom moeten we ook de komende jaren
blijven inzetten op méér en flexibel opleiden, het anders organiseren en
inrichten van het werk en op méér waardering voor zorgprofessionals via
goede arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Ik verwijs u graag
naar mijn reactie op het advies van de Sociaal-Economische Raad (SER) die
uw kamer in september 2021 heeft ontvangen4.

3
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 282-443

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 8
Kunnen deze vragen ruim voor het commissiedebat Arbeidsmarkt in de zorg
worden beantwoord?
Antwoord 8
Ja.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Kuiken (PvdA), ingezonden 30 september 2021 (vraagnummer 2021Z16854).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4