Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

617
Vragen van het lid Servaes (PvdA) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het opschorten van sancties tegen Wit-Rusland (ingezonden 4 november
2015).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
18 november 2015).
Vraag 1
Bent u bekend met berichtgeving over het opschorten van sancties tegen
Wit-Rusland? Zo ja, hoe beoordeelt u dit? Vindt u dat de EU en de VS
voldoende samen optrekken in dit verband? Zo ja, hoe verklaart u het verschil
in de gehanteerde termijnen (vier versus zes maanden)?1
Antwoord 1
Nederland heeft als lid van de Europese Unie ingestemd met de gelijktijdige
verlenging en gedeeltelijke opschorting van de sancties tegen Wit-Rusland
voor een periode van vier maanden. Met deze gedeeltelijke opschorting
reageert de EU op de vrijlating van de politieke gevangenen van afgelopen
zomer en de constructieve opstelling van Wit-Rusland in het conflict in
Oekraïne, en wil de EU het land stimuleren om verder te gaan op het pad
naar een democratische rechtsstaat. Door het gebruik van een gedeeltelijke
opschorting blijft het sanctieregime bestaan en heeft de EU de mogelijkheid
sancties opnieuw van kracht te laten worden mocht de situatie daar
aanleiding toe geven. Daarnaast blijft het wapenembargo wel van kracht.
Sancties zijn over het algemeen het meest effectief als ze in breed internationaal verband worden opgelegd. De praktische invulling van de sanctiemaatregelen kan uiteenlopen als gevolg van verschillende juridische kaders en
afstemmingsprocessen. Het Kabinet vindt het daarbij bovenal belangrijk dat
zowel de EU als de VS een eenduidige politieke boodschap afgeeft aan de
Wit-Russische autoriteiten, namelijk dat er met de vrijlating van de gevangenen in augustus jl. een stap in de juiste richting is gezet op de weg naar
rechtsstatelijkheid, maar dat we de mensenrechtensituatie kritisch zullen
blijven volgen.

1

ah-tk-20152016-617
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.bbc.com/news/world-europe-34674183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 2 en 3
Deelt u de zorgen dat de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland, ondanks de
vrijlating van zes politieke gevangenen, nog altijd zeer precair is, bijvoorbeeld
kijkend naar de beperkte politieke en journalistieke vrijheden? Klopt het dat
nieuwe wetgeving de vrijgelaten politieke gevangenen verhindert om zich
kandidaat te stellen voor een politieke functie, terwijl hun deelname aan
ongeautoriseerde bijeenkomsten zelfs kan leiden tot hernieuwde gevangenneming?
Deelt u de bevindingen van de waarnemingsmissie van het Office for
Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) van de Organisatie voor
Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) naar aanleiding van de
presidentsverkiezingen van 11 oktober jl., waarin o.a. gewezen wordt op
«significant problems, particularly during the counting and tabulation, (that)
undermined the integrity of the election»? Deelt u tevens de zorg die de
OVSE/ODIHR-missie uit over «legal shortcomings [that] limit the free
expression of the will of the voters», «existing provisions and laws (that) limit
fundamental freedoms of association, assembly and expression» en «the
restrictive media environment»?2
Antwoord 2 en 3
Nederland is onverminderd kritisch op de mensenrechtensituatie in WitRusland, door de beperkingen op de vrijheid van verzameling, de vrijheid van
organisatie, en de vrijheid van meningsuiting. In het bijzonder maakt
Nederland zich zorgen over de substantiële beperkingen op de persvrijheid,
de repressie van vrijwel het gehele maatschappelijk middenveld, en het feit
dat de vrijlating van de politieke gevangenen gepaard gaat met ernstige
belemmeringen op hun burgerlijke en politieke vrijheden. Als gevolg van al
langer bestaande Wit-Russische wetgeving kan eenieder die deelneemt aan
ongeautoriseerde bijeenkomsten strafrechtelijk vervolgd worden.
Naast juridische middelen, gebruiken de Wit-Russische autoriteiten ook
administratieve maatregelen om oppositiekandidaten uit te sluiten van het
politiek proces, onder meer door arbitraire administratieve sancties en door
de controle over de kiescommissie. Het Kabinet onderschrijft de zorgen zoals
geuit in de voorlopige conclusies van de OVSE verkiezingswaarnemingsmissie over de beperkingen op de fundamentele politieke rechten in Wit-Rusland
dan ook volledig. Naar oordeel van het Kabinet waren de verkiezingen van
vorige maand in het geheel niet vrij en eerlijk.
Vraag 4
Vindt u het in het licht van bovengenoemde zorgen en bevindingen verstandig en gepast om – binnen enkele weken na de verkiezingen die Lukashenko
aan een vijfde termijn als president hebben geholpen – over te gaan tot het
opschorten van sancties? Welk signaal wordt hiermee afgegeven, in het
bijzonder in de richting van de politieke oppositie en mensenrechtenverdedigers?
Antwoord 4
Zoals gesteld bij vraag 1 zijn de sancties opgeschort in reactie op de vrijlating
van de politieke gevangenen en de constructieve opstelling in het Oekraïneconflict. Samen met onze EU-partners wil Nederland Wit-Rusland geleidelijk
engageren om de mensenrechtensituatie te verbeteren. De verlichting van het
sanctieregime moet in deze context worden bezien. Het Kabinet is van
mening dat er meer kan worden bereikt met kritisch engagement dan door
een verdere isolatie van Wit-Rusland. Nederland blijft zich hierbij onverminderd uitspreken over de zorgen over de mensenrechtensituatie in WitRusland. Daarnaast staat Nederland voortdurend in contact met mensenrechtenverdedigers en de oppositie in Wit-Rusland, om hun oordeel te horen over
de ontwikkelingen van de mensenrechtensituatie ter plaatse en om te
beoordelen in hoeverre de Wit-Russische regering ook daadwerkelijk de
mensenrechten beter respecteert.

2

http://www.osce.org/odihr/elections/belarus/191586?download=true

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 5
Deelt u de opvatting van de VS dat Wit-Rusland voortgang moet maken «to
improve its record with respect to human rights and democracy»? Zo ja, wat
zijn volgens u de concrete voorwaarden die de EU hanteert bij besluitvorming
over eventuele blijvende verlichting van sancties en op welke wijze zal deze
besluitvorming plaatsvinden?
Antwoord 5
De sancties ten aanzien van Wit-Rusland zijn formeel verlengd t/m 29 februari
2016 en voor dezelfde periode gedeeltelijk opgeschort. Besluitvorming over
sanctieregimes gebeurt volgens het Lissabon-verdrag op basis van unanimiteit in de Raad. De Raad Buitenlandse Zaken zal daarom mogelijk in februari
opnieuw besluiten over een eventuele verlenging of aanpassing van het
sanctieregime ten aanzien van Wit-Rusland. Opschorting van de implementatie van de sancties kan per Raadsbesluit worden teruggedraaid.
Het bestendigen van de mensenrechten is een van de hoofdpijlers van het
Nederlandse buitenlandbeleid. Nederland zal zich blijven inzetten voor een
verbetering van de mensenrechten in Wit-Rusland. In de komende discussies
over het sanctiepakket zal Nederland aandacht blijven vragen voor het belang
van verdergaande verbeteringen van de mensenrechtensituatie in WitRusland. Het Kabinet acht het echter niet nuttig om op voorhand criteria uit te
werken waaraan Wit-Rusland zou moeten voldoen voor verdere verlichting of
opheffing van het sanctieregime. Dit zou de druk op de Wit-Russische
autoriteiten beperken om te blijven werken aan het verbeteren van de
mensenrechtensituatie zodra aan deze criteria voldaan zou zijn.
Vraag 6
Op welke wijze bent u voornemens bilateraal en in internationaal verband
druk te houden op de Wit-Russische autoriteiten om de mensenrechtensituatie te verbeteren? Op welke wijze bent u voornemens om op te komen voor
de positie van oppositiepartijen, maatschappelijke organisaties en mensenrechtenactivisten? Welke rol voorziet u hierbij voor de nieuwe Nederlandse
diplomatieke aanwezigheid in Wit-Rusland in de vorm van een Tijdelijk
Zaakgelastigde?
Antwoord 6
Nederland ondersteunt via de ambassade in Warschau het Wit-Russische
maatschappelijk middenveld met middelen uit het Matra programma en het
Mensenrechtenfonds. Daarnaast blijft Nederland aandacht vragen voor de
precaire mensenrechtensituatie in Wit-Rusland, zowel in multilateraal verband
als in de bilaterale contacten met de Wit-Russische autoriteiten. Nederland
draagt actief bij aan het debat binnen de Europese Unie over de politieke
koers ten aanzien van Wit-Rusland, en benadrukt hierbij het belang van de
versterking van mensenrechten voor de verdere ontwikkeling van de
bilaterale relatie tussen de EU en Wit-Rusland. Ook via andere multilaterale
fora blijft Nederland de Wit-Russische autoriteiten wijzen op de internationaalrechtelijke verplichtingen die zij hebben op het gebied van mensenrechten, waaronder via de Universal Periodic Review van de
VN-Mensenrechtenraad, en de gesprekken in de OVSE over de zogenaamde
«human dimension».
De focus van de werkzaamheden van de Tijdelijk Zaakgelastigde zal onder
andere liggen op binnenlandspolitieke ontwikkelingen in Wit-Rusland en het
bijdragen aan de discussies over het te voeren EU-beleid. Juist door de
aanwezigheid van de Tijdelijk Zaakgelastigde is Nederland nog beter in staat
voortdurend in contact te staan met politieke partijen, mensenrechtenorganisaties en andere ngo’s ter plaatse, ontwikkelingen ter plekke op hun waarde
te beoordelen en bij te dragen aan de discussies in EU-kader ter plaatse. De
ambassade in Warschau zal overigens actief betrokken blijven bij de
ontwikkelingen in Wit-Rusland, onder andere via bezoeken van de Ambassadeur en de uitvoering van het Matra- en Mensenrechtenfonds-programma.
Vraag 7
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden vóór de behandeling van de
begroting Buitenlandse Zaken voor 2016 (voorzien in de week van 16 november)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4