Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1899

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2022
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag aan van
de Europese Raad van 15 december 2022 en de EU-ASEAN Top van
14 december 2022.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-20-1899
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

1

VERSLAG VAN DE EUROPESE RAAD VAN 15 DECEMBER 2022 EN
DE EU-ASEAN TOP VAN 14 DECEMBER 2022
Op donderdag 15 december jl. vond een Europese Raad (ER) plaats in
Brussel. Op de agenda stond de Russische agressie tegen Oekraïne,
opvolging van de discussie over energie en economie, veiligheid en
defensie en het Zuidelijk Nabuurschap. Onder overige buitenlandpolitieke
onderwerpen kwamen de Trans-Atlantische relatie, de Westelijke Balkan
en Iran aan de orde. De ER nam over deze onderwerpen conclusies aan.1
Zoals gebruikelijk sprak de voorzitter van het Europees Parlement,
Roberta Metsola, aan het begin van de ER.2 Ook hield de Oekraïense
president, Volodymyr Zelensky, via een videoverbinding, een toespraak.
Voorafgaand aan de ER vond op woensdag 14 december jl. de eerste
gezamenlijke Top van staatshoofden en regeringsleiders van de EU en de
Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (ASEAN) plaats in Brussel. De
Minister-President nam deel aan beide bijeenkomsten.
Europese Raad
Russische agressie tegen Oekraïne
De ER herhaalde zijn resolute veroordeling van de Russische agressie
tegen Oekraïne en herbevestigde volledige steun voor onafhankelijkheid,
soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne binnen de internationaal erkende grenzen en het recht op zelfverdediging van Oekraïne
tegen de Russische agressie.
De EU blijft Oekraïne politiek en militair steunen, waaronder via de
Europese Vredesfaciliteit en de EU Military Assistance Mission, evenals
via bilaterale steun van EU lidstaten, waaronder op het gebied van
luchtverdediging en ontmijning. De voortdurende aanvallen van Rusland
tegen de Oekraïense bevolking, infrastructuur en nutsvoorzieningen is een
misdaad die onmiddellijk moet stoppen en niet onbestraft mag blijven. De
EU riep al haar internationale partners op om hun invloed daartoe aan te
wenden. Ook moet Rusland alle activiteiten staken die de veiligheid van
nucleaire installaties bedreigen en werd steun uitgesproken voor het werk
van de International Atomic Energy Agency (IAEA).
De EU zal de humanitaire hulpverlening en civiele bescherming intensiveren en bijdragen aan het herstel van de kritische infrastructuur om
Oekraïne door de winter te helpen. De Europese Investeringsbank en
andere internationale financiële instellingen werden verzocht de steun
voor infrastructurele noden te verhogen en de Commissie werd gevraagd
om coördinatie met Europese industrie en de internationale partners over
de Oekraïense noden, zoals mobiele verwarmingsstations, generatoren,
transformatoren, elektriciteitsinstallaties, etc. De ER benadrukte het
belang van steun voor het versterken van wereldwijde voedselzekerheid
middels de EU Solidarity Lanes, het UN Black Sea Grain Initiative en Grain
from Ukraine programme.
De ER verwelkomde alle inspanningen om de accountability voor de
oorlogsmisdaden van de Russische agressie tegen Oekraïne te versterken
en sprak steun uit voor het werk van de aanklager van het Internationaal
Strafhof. De ER benadrukte het belang voor de hele internationale
gemeenschap van het mogelijk maken van vervolging van het misdrijf van
agressie. Diverse landen, waaronder ook Nederland, pleitten voor de
1
2

Conclusies van de Europese Raad, 15 december 2022.
President Metsola at European Council: rebuilding trust, leading the Union forward | The
President | European Parliament (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

2

oprichting van een speciaal hof ter vervolging van dit misdrijf. Nederland
verklaarde zich bovendien bereid als gastland op te treden, op
voorwaarde van een goede voorbereiding en brede internationale
politieke en financiële steun voor de oprichting van zo’n hof. De ER riep
ook op om verder te werken aan de verschillende opties om bevroren
tegoeden in te kunnen zetten voor de wederopbouw van Oekraïne en
herstelbetalingen.
De ER bereikte politiek akkoord over het 9e sanctiepakket tegen Rusland.3
De besluitvorming daarover werd via een schriftelijke procedure van de
Raad op 16 december jl. afgerond. Het nieuwe pakket omvat een reeks
maatregelen om de economie van Rusland en zijn vermogen om de
agressie voort te zetten te treffen, waaronder nieuwe exportcontroles en
-beperkingen voor goederen en technologie die kunnen bijdragen aan de
technologische ontwikkeling van de Russische defensie- en veiligheidssectoren en voor de lucht- en ruimtevaartindustrie, als ook een verbod op
nieuwe investeringen in de Russische mijnbouw. Ook werd een aanzienlijk
aantal individuen en entiteiten aan de sanctielijst toegevoegd, waaronder
individuen die verantwoordelijk zijn voor de Russische deportatie van
Oekraïense kinderen. Daarnaast is een gerichte ontheffingsmogelijkheid
gecreëerd voor het beschikbaar stellen en vrijgave van (bevroren)
tegoeden en economische middelen in verband met de internationale
handel in landbouw- en voedselproducten om zeker te stellen dat de
sancties ook in de toekomst geen obstakel voor voedselzekerheid zijn.
Trans-Atlantische relatie
De ER benadrukte het belang van de trans-Atlantische relatie voor de
Europese veiligheid. De gezamenlijke EU-VS steun voor Oekraïne was
ongeëvenaard. Er lag een solide basis voor samenwerking in de toekomst
op het gebied van veiligheid, de relaties met de Indo-Pacific, technologische ontwikkeling en het behalen van de klimaatdoelen. In dit licht
kwam ook de Inflation Reduction Act (IRA) aan de orde. Deze discussie
komt hierna onder het kopje «energie en economie» aan de orde.
EU-leiders spraken hoofdzakelijk over de gevolgen ervan voor de EU en
het antwoord dat de EU daarop moet geven.
Energie en economie
De ER sprak over het behoud van Europa’s economische, industriële en
technologische basis en het behoud van het gelijk speelveld. Door de
aanhoudend hoge energieprijzen staat het Europese concurrentievermogen onder druk. Die druk wordt nog verergerd door mondiale
concurrentie, mede ingegeven door elementen in de Amerikaanse
Inflation Reduction Act (IRA), het grote investeringsplan voor groene
technologie dat afgelopen zomer werd aangenomen.
Het kabinet vindt het positief dat de twee grootste en meest geavanceerde
economieën in de wereld zich nu in dezelfde richting naar een klimaatneutrale toekomst bewegen. Een aantal elementen in de IRA zijn echter
zorgelijk omdat ze het gelijk speelveld ondermijnen en Europese bedrijven
op achterstand zetten, bijvoorbeeld door belastingvoordelen en subsidies
op productie binnen de Verenigde Staten. Deze zorgen zijn urgent en
vereisen een Europese reactie. Het kabinet deelt deze zorgen en zoekt naar
handelingsperspectief, zoals uiteengezet in de brief van de Minister van

3

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/12/16/russia-s-war-of-aggressionagainst-ukraine-eu-adopts-9th-package-of-economic-and-individual-sanctions/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

3

Economische Zaken en Klimaat over de situatie van de energie-intensieve
industrie.4
De Minister-President benadrukte daarbij het belang van aanhoudende
dialoog met de VS, waarbij de zorgelijke elementen voor de Europese
industrie worden geadresseerd, zonder dat we terecht komen in een
subsidierace. Nederland en andere lidstaten vroegen om een grondige
analyse van de effecten van de IRA op de Europese industrie. Nederland
benadrukte voorts het belang van samen bouwen aan een sterk investeringsklimaat, en daartoe het maximaal benutten van beschikbare
instrumenten, waaronder de Important Projects of Common European
Interest (IPCEI’s). De Minister-President noemde ook het Clean Tech
Platform dat de Commissie op 31 november lanceerde in het bijzijn van de
Minister van Economische Zaken en Klimaat. Het faciliteren van de
industrie om versneld te kunnen verduurzamen staat hierbij centraal.
Nederland sprak terughoudendheid uit over het aanwenden van nieuwe
fondsen. Als steun noodzakelijk is, zou deze gericht en beperkt moeten
zijn. Nederland wil allereerst bestaande fondsen, waaronder de Faciliteit
voor herstel en veerkracht (RRF) en RePower aanwenden en bestaande
middelen uit het MFK herprioriteren en ziet niet op voorhand de toegevoegde waarde van een nieuw Soevereiniteitsfonds, waar op dit moment
nog weinig over bekend is.
De ER concludeerde dat een ambitieus Europees industriebeleid aangewezen is in de huidige mondiale context om de Europese industrie uit te
rusten voor de groene en digitale transitie en afhankelijkheden in de
meest gevoelige sectoren af te bouwen, met behoud van een gelijk
speelveld. De Raad nodigde de Commissie uit tot een gecoördineerde
Europese benadering en vroeg om een analyse en voorstellen om alle
relevante Europese en nationale instrumenten te mobiliseren en het
raamwerk voor investeringen te versnellen, met inbegrip van gestroomlijnde administratieve procedures. Deze analyse en voorstellen worden
voor eind januari 2023 verwacht, zodat dit besproken kan worden tijdens
de extra Europese Raad op 9 en 10 februari 2023. De Kamer zal een
appreciatie van deze voorstellen van de Commissie via de geëigende weg
ontvangen. Op voordracht van het inkomend Zweedse voorzitterschap
van de Raad werd de Commissie ook gevraagd een langetermijnstrategie
te presenteren om het Europese concurrentievermogen en de Europese
productiviteit te bevorderen om de uitdaging van achterblijvende groei en
innovatie in vergelijking met andere mondiale spelers te adresseren. Ook
deze strategie moet begin 2023 worden opgeleverd.
De Europese Raad sprak over de situatie op de energiemarkten in het licht
van zijn eerdere conclusies van oktober 2022 en het werk dat verricht is in
de Energieraad van 12 december jl. De Raad verwelkomde de voortgang
die de Ministers van Energie hebben gemaakt en riep op tot een afronding
op de Energieraad van 19 december van de drie verordeningen die daar
voorliggen, inzake de betere coördinatie van gasinkoop; de versnelling
van de inzet van hernieuwbare energie en de oprichting van een marktcorrectiemechanisme om burgers en bedrijven te beschermen tegen
excessieve prijzen.5
De Raad onderstreepte nog eens het belang van versterkte coördinatie,
ook in relatie tot het aankomende vulseizoen, waarbij het doel van
gasbesparing op initiatief van Nederland in de conclusies is opgenomen,
in aanvulling op het voorbereiden van contingency plannen voor de
4
5

Kamerstuk29 826, nr. 170.
Dit gaat om een tijdelijk prijsplafond, in lijn met de motie van het lid Eppink (Kamerstuk 21
501-20, nr. 1886).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

4

winter van 2023/2024, het efficiënt vullen van de gasopslagen en de
voortvarende operationalisatie van het gezamenlijk inkoopmechanisme
via het EU Energieplatform, als ook het gesprek met betrouwbare partners
om de leveringszekerheid voor komende winter te waarborgen.
De Raad riep voorts op tot spoedige afronding van drie verordeningen die
deel uitmaken van het Fit-for-55 pakket en die zich nu in de triloogfase
bevinden (RED, EED en EPBD). Het opschalen van investeringen in
innovatie, infrastructuur en verbindingen, opslag, hernieuwbare en
energie-efficiëntie projecten is van belang om de afhankelijkheid van de
EU van Russische fossiele energie uit te faseren, verduurzaming te
versnellen en de leveringszekerheid te waarborgen. Tot slot kijkt de Raad
uit naar de impact assessment die de Commissie zal uitvoeren ten aanzien
van de hervorming van de Europese elektriciteitsmarkt, en het voorstel
van de Commissie dat hieruit zal voortvloeien. Beide worden begin 2023
verwacht.
Veiligheid en defensie
De Russische agressie tegen Oekraïne toont de noodzaak aan van het
versterken van het Europese defensie- en veiligheidsbeleid. De ER besprak
dat de EU in lijn met eerdere besluiten meer verantwoordelijkheid neemt
voor de veiligheid van de EU en, op defensiegebied, een strategische
koers vaart en de capaciteit vergroot om autonoom te kunnen optreden.
Het versterken van de technologische en industriële basis zal hieraan
bijdragen. De ER benadrukte het belang van de trans-Atlantische relatie,
zoals is vastgelegd in het EU Strategische Kompas en het NAVO Strategisch Concept. De Minister-President riep in lijn met de motie van het lid
Amhaouch6 op om de geopolitieke rol van de EU te versterken door het
beschermen van technologisch leiderschap en tegengaan van
ongewenste investeringen, evenals het mitigeren van risicovolle
strategische afhankelijkheden en het versterken van de Europese defensie
industrie.
De ER sprak over de voortgang op eerdere conclusies, de richtlijnen
overeengekomen in Versailles op 10 en 11 maart 2022, het Strategisch
Kompas en de aanbevelingen van de gezamenlijke mededeling over de
«Defence Investment Gaps Analysis and Way Forward». De ER riep het
Europees Parlement en de Raad de aanname van de «European Defence
Industry Reinforcement through common Procurement Act» te versnellen
en de Commissie en het Europese Defensie Agentschap werden gevraagd
om gezamenlijke inkoop te intensiveren om voorraden aan te vullen,
onder meer met het oog op de steun die aan Oekraïne is verstrekt.
Daarnaast werd de Commissie gevraagd om snel een voorstel te
presenteren voor een Europees Defensie Investeringsprogramma, de
voorstellen voor militaire mobiliteit te implementeren, evenals de
voorstellen op het gebied van cyber defensie en de EU Hybrid Toolbox.
De ER benadrukte het belang van het ondersteunen van partners op het
gebied van veiligheid en defensie, onder meer via de Europese Vredesfaciliteit en GVDB-missies en operaties. De ER verwelkomde het besluit van
de Raad om het financiële plafond met 2 miljard euro te verhogen, met de
mogelijkheid van een verdere verhoging in een later stadium tot een
maximum van 5,5 miljard euro tot 2027.

6

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1887.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

5

Zuidelijk Nabuurschap
De ER sprak over het Zuidelijk Nabuurschap en was eensgezind over het
belang van de samenwerking met deze landen.
De Minister-President onderstreepte het strategische belang van deze
regio voor de EU en de breedte van de onderwerpen die belangrijk zijn in
de samenwerking. Hij benadrukte dat migratie hoog op de agenda staat in
de relatie met de Zuidelijke Nabuurregio.7 Verwijzend naar het grote
maatschappelijke debat over migratie vroeg hij om bespreking van dit
thema tijdens de ER in februari 2023. Dit verzoek werd breed gesteund.
Buitenlandspolitieke onderwerpen
Westelijke Balkan
De ER verwelkomde de conclusies van de Raad Algemene Zaken van
13 december jl. over het Uitbreidings-, Stabilisatie en Associatieproces en
stemde in met de kandidaat-lidstaatstatus van Bosnië.
Iran
De ER veroordeelde in krachtige termen de mensenrechtenschendingen in
Iran, in het bijzonder de opgelegde doodstraffen en recente executies van
demonstranten. De ER riep de Iraanse autoriteiten op onmiddellijk te
stoppen met de executies en de ter dood veroordelingen terug te draaien.
De EU keurt onder alle omstandigheden de doodstraf af. De ER herhaalde
de oproep aan de Iraanse autoriteiten om het ongerechtvaardigde geweld
tegen vreedzame demonstranten, in het bijzonder tegen vrouwen, te
stoppen. Conform de motie van het lid Van der Graaf8 heeft Nederland
zich in de ER hard gemaakt voor een resolute veroordeling van de
executies in Iran. De Minister-President veroordeelde de recente executies
van veelal jonge demonstranten in Iran en riep, met verwijzing naar de
ontbieding van de Iraanse ambassadeur in Nederland op 15 december jl.,
EU-lidstaten op om een krachtig signaal af te geven door in alle
EU-lidstaten de Iraanse ambassadeurs te ontbieden.9 Hij riep daarnaast op
om de druk op Iran op te blijven voeren met aanvullende sancties, en
daarbij ook specifiek te verkennen of het mogelijk is om de Islamitische
Revolutionaire Garde (IRGC) te listen als terroristische organisatie of te
listen onder het EU-Iran mensenrechtenregime.10
VN-waterconferentie
De Minister-President maakte van de gelegenheid gebruik om de
VN-waterconferentie die van 22 tot en met 24 maart 2023 onder voorzitterschap van Nederland en Tadzjikistan in New York zal plaatsvinden onder
de aandacht van de EU-leiders te brengen. Hij riep EU-lidstaten op om
actief bij te dragen aan het succes van de bijeenkomst door delegaties op
hoog niveau af te vaardigen.
Overig
De ER verwelkomde de toetreding van Kroatië tot Schengen per 1 januari
2023.

7

Conform de motie van het lid Van der Plas, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1892.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1879.
9
Conform de motie van het lid Dassen, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1874.
10
Conform de aangehouden motie van het lid Ceder, Kamerstuk 36 200 V, nr. 43.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

6

In de marge van de ER werd de schriftelijke procedure afgerond ten
aanzien van de besluitvorming over het opschorten van middelen voor
Hongarije uit hoofde van de MFK-rechtsstaatsverordening, het Hongaarse
herstelplan, de financiële steun aan Oekraïne voor 2023 en over de
minimumbelasting voor multinationals (ook bekend als Pijler 2).11 In dit
licht werd op verzoek van een lidstaat een korte verklaring ten aanzien van
Pijler 1 en 2 toegevoegd aan de ER-conclusies.
EU-ASEAN Top
Op 14 december jl. kwam de eerste gezamenlijke EU-ASEAN Top bijeen in
Brussel. Er waren 21 EU-lidstaten en acht ASEAN-landen op niveau
staatshoofden en regeringsleiders vertegenwoordigd. Myanmar was niet
op politiek niveau uitgenodigd. De gezamenlijke verklaring12 die tijdens de
top werd aangenomen door EU- en ASEAN-leiders belicht onder andere
vrede en veiligheid, klimaatverandering, connectiviteit, economische
samenwerking, voedselveiligheid en regionale zaken – waaronder de
oorlog in Oekraïne, de situatie in Myanmar en de Zuid-Chinese Zee en het
belang van internationaal recht. Ook verwelkomden leiders het EU-ASEAN
Plan of Action 2023–2027, dat de basis biedt om op een breed scala
onderwerpen samen te werken tussen beide regio’s. De EU kondigde een
investering van 10 miljard euro in duurzame infrastructuur onder Global
Gateway aan.
De Minister-President benadrukte het partnerschap tussen de EU en
ASEAN in een veranderend geopolitiek krachtenveld en het belang van
het verder versterken van de samenwerking. Hij stond stil bij de samenwerking met ASEAN-landen op het gebied van klimaatadaptatie en de
VN-waterconferentie die Nederland samen met Tadzjikistan organiseert.
Ook vroeg de Minister-President aandacht voor internationale veiligheid
en benoemde in dat kader de Russische oorlog in Oekraïne, het belang
van multilateralisme en van het vreedzaam oplossen van conflicten. De
Minister-President verwees naar de toetreding van Nederland tot het
Southeast Asia Treaty of Amity and Cooperation op 3 augustus jl. en
onderstreepte dat Nederland de samenwerking met ASEAN wil
intensiveren.
Toezegging uit het plenair debat over de Europese top van
13 december jl.
Zoals toegezegd in het debat over de Europese top (Handelingen II
2022/23, nr. 34, debat over de Europese Top van 15-16 december 2022)
van 13 december naar aanleiding van de aangehouden motie van de
leden Bisschop en Van der Graaf13 komt het kabinet in dit verslag terug op
de planning van de Europawet.14 Het kabinet beoogt met de Europawet
besluitvorming in de EU transparanter te maken voor burgers en
nationale parlementen en de resultaten en toegevoegde waarde van
EU-beleid zichtbaarder te maken, door de informatie-afspraken wettelijk te
verankeren. In dit traject worden de huidige informatie-afspraken15
geëvalueerd in samenspraak met de Kamer. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken werkt nu een concept voor de Europawet uit en zal dit
vervolgens in consultatie brengen. Het voornemen is om het wetsvoorstel

11

Zie Kamerstuk 21 501-07, nr. 1914.
EU-ASEAN commemorative summit: Joint Leaders’ Statement, 14 December 2022,
https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/14/eu-aseancommemorative-summit-joint-leaders-statement-14-december-2022/.
13
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1896.
14
Kamerstuk 22 112, nr. 3432.
15
Kamerstuk 22 112, nr. 2898.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

7

voor de zomer van 2023 ter advisering aan de Raad van State voor te
leggen, om het wetsvoorstel vervolgens in het najaar van 2023 aan te
bieden aan de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1899

8