Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-31

Raad voor de Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken

Nr. 566

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 juni 2020
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 30 maart 2020 over het
verslag van de informele ministeriële videoconferentie van de Raad
WSBVC, onderdeel Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, van 19 maart 2020
(Kamerstukken 21 501-31 en 25 295, nr. 552), over de brief van 30 april
2020 over de geannoteerde agenda voor de informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van 5 mei 2020 (Kamerstuk 21 501-31, nr. 556),
over de brief van 11 mei 2020 over de antwoorden op vragen commissie
over de geannoteerde agenda voor de informele Raad Werkgelegenheid
en Sociaal Beleid van 5 mei 2020 (Kamerstuk 21 501-31, nr. 559), over de
brief van 11 mei 2020 over het verslag van de Informele ministeriële
videoconferentie werkgelegenheid en sociaal beleid van 5 mei 2020
(Kamerstukken 21 501-31 en 25 295, nr. 560) en over de brief van 2 juni
2020 over de geannoteerde agenda Informele Raad WSBVC 9 juni 2020
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 561).
De vragen en opmerkingen zijn op 3 juni 2020 aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 10 juni 2020 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Rog
Adjunct-griffier van de commissie,
Witzke

kst-21501-31-566
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVDfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdAfractie

2

Antwoord/ Reactie van de Minister

8

2
3
4
7
7
8

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda. Deze leden blijven de Minister steunen in het standpunt dat het
van groot belang is de interne Europese markt te herstellen. Ook
benadrukken zij opnieuw dat een beleidsreactie op het niveau van de
Europese Unie (EU) de nationale bevoegdheden voor het sociale
zekerheidssysteem moet respecteren. Deze leden hebben daarnaast nog
enkele opmerkingen en vragen.
Voortgangsrapportage herziening Coördinatie Sociale Zekerheid
De leden van de VVD-fractie steunen de inzet van de Minister voor een
beter resultaat.
Herstelpakket
De leden van de VVD-fractie zijn kritisch op het steeds terugkerende
voorstel van de Europese Commissie voor een Europees minimumloon en
de verbinding daarvan aan een Europees herstelpakket. Deelt de Minister
de analyse dat de Europese Commissie al pre-corona beleidswensen had
ten aanzien van het minimumloon en dat een heldere link met corona
ontbreekt? Zo niet, wat is in zijn ogen dan de directe link? Wat is eigenlijk
de juridische basis voor Europese regelgeving ten aanzien van minimumloon? Deelt de Minister de analyse dat op basis van art. 153, vijfde lid,
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) regelgeving ten aanzien van beloning exclusief toebehoort aan de lidstaten? Zo
nee, wat is in zijn ogen de competentieverdeling ten aanzien van
minimumloonwetgeving op basis van het EU-recht? Deelt de Minister –
los van de vraag of dergelijke wetgeving op EU-niveau thuishoort – de
opvatting dat Europese afspraken over minimumbeloning er niet toe
mogen leiden dat lidstaten met een (in absolute zin) hoog minimumloon
dit niveau verder verhogen, terwijl landen met een (in absolute zin) laag
minimumloon geen enkele wijziging doorvoeren? Is de Minister bereid
om een loskoppeling te bepleiten van de voorstellen voor een Europees
minimumloon en het herstelpakket? Is de Minister daarbij ook voornemens om te benadrukken dat voorstellen moeten voldoen aan de
bepalingen in het VWEU, zoals bijvoorbeeld neergelegd in art. 153, en in
te zetten op het voorkomen van verdere divergentie op loonkosten tussen
lidstaten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

2

Demografische uitdagingen in de EU
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wat de concrete vervolgstappen zijn met betrekking tot de demografische uitdagingen in de EU.
Deze leden zien dat de Minister bij de voorgaande informele Raad de
noodzaak van een toekomstbestendig pensioenstelsel heeft benadrukt en
dat hij hierin is bijgevallen door zijn collega’s. Deze leden constateren dat
hiervoor het primaat bij de lidstaten ligt en tegelijkertijd de aandacht voor
toekomstbestendige pensioenstelsels terecht is. Daarnaast vragen deze
leden de Minister om duidelijk te maken dat de vergrijzing niet
opgevangen kan, noch zou moeten worden met «meer migratie». Dit is
wat deze leden betreft geen acceptabele oplossingsrichting.
Kwartaalrapportage ESF+
De leden van de VVD-fractie vernemen dat de Tweede Kamer op een later
moment geïnformeerd zal worden over de sectorale voorstellen, inclusief
het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). Wat deze leden betreft is het
expliciete en belangrijkste doel van ESF+ het in stand houden en bevorderen van werkgelegenheid en deze leden vragen de Minister om dit te
bevestigen. Daarnaast zijn deze leden benieuwd wat de Minister benoemt
als Nederlandse prioriteiten op dit gebied.
Kwartaalrapportage Gendergelijkheid in RvB/RvC
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de lijn van de Minister tégen
de Europese richtlijn met betrekking tot vrouwenquota. Het staat alle
lidstaten die wel voorstander zijn van deze richtlijn vrij om quota en
andere maatregelen zelf in te voeren. Deze leden vinden dan ook dat
lidstaten die daar behoefte aan hebben, daar zelf mee aan de slag kunnen
gaan. Het verbaast deze leden dat in de kwartaalrapportage niet wordt
gerept over nationale ontwikkelingen die een indicatie geven dat de
noodzaak voor een Europese richtlijn niet bestaat.
Belang omscholing en bijscholing
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de agendering van dit thema.
Deze leden zijn benieuwd naar de strekking van het «meer investeren» in
beleid gericht op Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Wat is de verwachting en
wat is het beoogde resultaat? Kan de Minister inzetten op slimmer
investeren in LLO-beleid? Wat vindt de Minister van de huidige internationale uitwisseling als het gaat om bijvoorbeeld volwassenenonderwijs
en leerwerkplekken? Wat ziet de Minister als mogelijkheden voor
verruiming van dit soort mogelijkheden? Welke rol kan het Erasmusprogramma spelen in post-initieel onderwijs?
Gezond en veilig werken
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister tot slot om ook gezond en
veilig werken tijdens corona aan de orde te stellen. Op welke manier kan
de European Labour Authority (ELA) ondersteuning bieden aan het
bevorderen van duidelijkheid en naleving als het gaat om arbeidsomstandigheden, met name van Europese arbeidsmigranten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Informele Raad WSBVC op 9 juni 2020. Deze leden vragen
waarom de Minister bij het onderwerp herziening Coördinatieverordening
Sociale Zekerheid niet als inzet heeft om helemaal geen export van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

3

uitkeringen uit de Nederlandse Werkloosheidswet (WW) toe te staan door
onder andere Poolse arbeidsmigranten? Waarom slechts de inzet van een
«zo kort mogelijke exportduur»?
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de Minister zich bemoeit met
de sociale zekerheidsstelsels van andere lidstaten door te stellen dat deze
activerender moeten worden. Is de Minister het met deze leden eens dat
lidstaten daar volledig zelf over zouden moeten gaan? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister het eens is dat de
huidige coronacrisis eens te meer laat zien dat we Nederlandse miljarden
keihard nodig hebben voor ons eigen land. Zo ja, wanneer stopt de
Minister dan met de valse EU-solidariteit die ons land alleen maar meer
geld kost? Is de Minister bereid om niet in te stemmen met meer geld of
garanties vanuit Nederland voor andere EU-lidstaten, of dit nu leningen of
schenkingen zijn? Is de Minister tevens bereid om het herstelfonds van
750 miljard euro naar de prullenbak te verwijzen en niet in te stemmen
met de introductie van Europese belastingen in welke vorm dan ook, dan
wel verhoging van de EU-begroting?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Deze leden hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
Geannoteerde agenda Informele Raad WSBVC 9 juni 2020
Voortgangsrapportage herziening Coördinatieverordening Sociale
Zekerheid
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister schrijft dat tijdens de
coronacrisis gebleken is dat «de huidige Verordening zijn functie goed
vervult en voldoende bescherming biedt, en dat voor zover nodig
lidstaten binnen het kader van de huidige Verordening onderling
praktische oplossingen hebben uitgewerkt». Kan de Minister hiervan
enkele voorbeelden geven? Verwacht de Minister dat de blokkerende
minderheid waar Nederland deel van uitmaakt in stand blijft?
Agendapunt: Het herstelpakket: bijdragen op nationaal en EU-niveau om
nationaal werkgelegenheids- en sociaal beleid robuuster en arbeidsmarkten veerkrachtiger te maken om de gevolgen van de huidige crisis te
overwinnen
De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland zal inbrengen dat «voor
het structurele groeipotentieel van belang is dat lidstaten structurele
hervormingen doorvoeren». Waar ziet de Minister dat het knelt?
Horizontale Opinie van het Werkgelegenheids Comité en het Sociaal
beschermingscomité over de 2020 cyclus van het Europees Semester
De leden van de CDA-fractie lezen dat de opinie een analyse bevat van de
implementatie van de landenspecifieke aanbeveling 2019. Gesteld wordt
dat lidstaten progressie hebben geboekt maar dat structurele uitdagingen
blijven bestaan. Wat stelt deze opinie over Nederland, de implementatie
van landenspecifieke aanbevelingen en eventuele structurele uitdagingen? Wat is de reactie van de Minister daarop? Verder lezen deze leden
«Nederland kan naar verwachting instemmen met de opinie.» Waar is
instemming van afhankelijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

4

Conclusies over belang omscholing en bijscholing
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van om- en
bijscholing en van digitale vaardigheden in de herstelfase na de uitbraak
van de coronacrisis. In de conclusies lezen deze leden over de oproep aan
lidstaten om «te streven naar een strategische aanpak voor omscholing en
bijscholing in de herstelfase en meer te investeren in beleid gericht op
leven lang ontwikkelen». Waarop wordt gebaseerd dat er «meer moet
worden geïnvesteerd»? en «meer» ten opzichte van wat precies? Deze
leden ondersteunen het pleidooi voor om- en bijscholing en zijn benieuwd
hoe de Minister ervoor gaat zorgen dat het scholingspakket NL leert door
niet beperkt blijft tot de zoveelste, op zichzelf staande scholingsmaatregel,
maar als multiplier voor LLO? En hoe geven andere lidstaten invulling aan
de om- en bijscholingsopgave die voortkomt uit de coronacrisis? Wat is
mogelijk interessant voor Nederland om kennis van te nemen?
Conclusies over welzijn op het werk
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze Nederland wordt
versterkt, conform de oproep aan de lidstaten, in zijn kennispositie
rondom thema’s als stress en burn-outs. Is de coronacrisis hier nog een
factor?
Conclusies over demografische uitdagingen in de EU
De leden van de CDA-fractie vragen of binnen de EU ook discussie
plaatsvindt over de effecten van het vrij verkeer voor demografie in
uitzendende en ontvangende lidstaten. Rond maart 2020 werd een rapport
van de Europese Commissie verwacht over demografie, die is nog niet
verschenen. Wanneer is de verwachting dat deze alsnog gepresenteerd
wordt? Worden deze conclusies ook betrokken bij de lopende Verkenning
Bevolking 2050?
Kwartaalrapportage: EGF 2021–2027
De leden van de CDA-fractie lezen dat de besprekingen als gevolg van de
coronacrisis tot nader order tot stilstand zijn gekomen door de quarantaine naar aanleiding van COVID-19. Wat betekent dit voor het tijdspad
van de onderhandelingen?
Kwartaalrapportage: ESF +
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister schrijft dat de Tweede
Kamer later separaat via een Kamerbrief over de sectorale voorstellen,
inclusief het ESF+, van het nieuwe meerjarig financieel kader (MFK) en
herstelfonds zal worden geïnformeerd. Kan de Minister een indicatie
geven van wanneer de Kamer deze brief kan verwachten?
Kwartaalrapportage: Richtlijn Gendergelijkheid in Raden van Bestuur/
Commissarissen
De leden van de CDA-fractie lezen dat de nieuwe Commissie «haar
intentie [heeft] uitgesproken om het dossier weer op te starten». Is bekend
hoe en op welk moment de Commissie dit wil gaan doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

5

Verslag van de informele ministeriële videoconferentie van de Raad
WSBVC, onderdeel Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, van 19 maart 2020
De leden van de CDA-fractie waarderen het dat Nederland aandacht heeft
gevraagd voor de situatie van grensarbeiders, bijvoorbeeld in relatie tot
thuiswerken. Deze leden lezen dat de Commissie aankondigde met
praktische richtsnoeren te komen voor grenswerkers, detachering en
seizoenarbeiders. Zijn deze richtsnoeren reeds gepubliceerd en hoe
werken deze? Resteren er nog obstakels? Wordt het beeld gedeeld dat
door de verschillende coronamaatregelen grenswerkers alsnog tussen wal
en schip kunnen vallen?
Antwoorden op vragen commissie over geannoteerde agenda voor de
informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van 5 mei 2020
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 556)
De leden van de CDA-fractie lezen in antwoord op eerdere vragen dat er
een «trilaterale Cross Border Taskforce Corona» is ingericht waarin
grensoverschrijdende issues worden besproken. Hierin participeren
ambtenaren van relevante ministeries van België, Nederland en van de
Duitse deelstaten Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen. Vindt daarnaast
ook overleg op bewindspersonenniveau plaats, zouden deze leden graag
willen weten? Bijvoorbeeld om harmonisatie van wet- en regelgeving aan
de orde te stellen, daar waar mensen tussen wal en schip van regelingen
dreigen te vallen? Uit de antwoorden op de eerdere vragen maken deze
leden op dat er doorlopend contact met andere landen is over (de afbouw
van) beperkende coronamaatregelen. Tegelijkertijd merken zij op dat
landen nogal eens verrast lijken te zijn over elkaars beleid, bijvoorbeeld
als het gaat om het versoepelen van maatregelen, zoals opening van
horeca en familiebezoek over de grens, en ongewenste effecten die dat
teweeg brengt. Hoezeer is hier aandacht voor?
Verslag van de Informele ministeriële videoconferentie werkgelegenheid
en sociaal beleid van 5 mei 2020
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre nationale protocollen
voor gezond en veilig werken in tijden van corona door lidstaten worden
afgestemd, zodat bijvoorbeeld werknemers aan de ene kant van de grens
eenzelfde bescherming genieten als aan de andere kant van de grens?
Deze leden lezen dat Nederland in samenwerking met krimpregio’s werkt
aan Regio Deals. Wanneer wordt meer bekend over de inhoud hiervan?
Overige
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Commissie een Noodpakket
heeft gepresenteerd. Kan de Minister aangeven hoe hij tegen het deel
voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit het Noodpakket aankijkt? Een
van de concept-landenspecifieke aanbevelingen aan Nederland betreft:
«De effecten op de werkgelegenheid en de sociale effecten van de crisis
beperken en adequate sociale bescherming van zelfstandigen stimuleren.» Kan de Minister hierop reageren? In 2019 was een van aanbevelingen aan Nederland: «De prikkels voor zelfstandigen zonder personeel
verminderen en adequate sociale bescherming voor zelfstandigen
bevorderen, en schijnzelfstandigheid aanpakken. Levenslang leren
versterken en vaardigheden verbeteren, met name voor mensen aan de
rand van de arbeidsmarkt en inactieven.» Kan de Minister kort ingaan op
hoe Nederland met deze punten aan de slag is gegaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van
9 juni. Deze leden hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister mogelijk al een eerste
appreciatie kan geven van de elementen op het gebied van werkgelegenheid uit het Noodpakket. Deze leden vragen of al duidelijk is op welke
manier en onder welke voorwaarden aanspraak gemaakt kan worden op
de extra fondsen binnen het ESF+ voor baanbehoud, kortdurende
werkregelingen en ondersteuning voor zelfstandigen. Deze leden vragen
wanneer deze fondsen tot uitkering zouden moeten komen en of
Nederland daar ook mogelijk aanspraak op zou kunnen maken.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een eerste appreciatie
kan geven van de concept-landenspecifieke aanbevelingen waarbij vooral
wordt gewezen op mogelijkheden om het economisch herstel te bevorderen, zoals het vervroegen van investeringsprojecten, aanjagen van
particuliere investeringen en investeringen in opleidings- en ontwikkelingsfondsen (O&O fondsen) en menselijk kapitaal om de groei van de
productiviteit op lange termijn te kunnen ondersteunen.
De leden van de D66-fractie vragen tot slot of de conclusies over
langdurige zorg en de werk-privé balans ook worden besproken in het
kader van de huidige coronacrisis. Deze leden vragen of de Minister
herkent dat er juist de afgelopen maanden nog meer informele zorg bij
vrouwen terecht is gekomen, en wat het beeld daarvan is in andere
lidstaten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de stukken met
betrekking tot het schriftelijk overleg over de Informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van 9 juni aanstaande. Deze leden hebben
hierover nog een aantal vragen en opmerkingen.
Geannoteerde agenda Informele Raad WSBVC 9 juni 2020
De leden van de SP-fractie baart het zorgen dat zowel de Europese
Commissie als rapporteur Bischoff aandringen aan op een snelle
afronding van de herziening Coördinatieverordening Sociale Zekerheid.
Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de coronacrisis niet misbruikt
wordt om dit zwaar omstreden onderwerp er alsnog doorheen te
drukken? Is de Minister in het geval dit dreigt te gebeuren alsnog bereid
aan de noodrem te trekken middels de daarvoor beschikbare procedure?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister om een reactie op de
Sociale Zaken en Werkgelegenheid-gerelateerde elementen uit het
Noodpakket. Wat is bijvoorbeeld de mening van de Minister over het
oprekken van bestaande instrumenten zoals het ESF+, het EU Minstbedeeldenfonds (FEAD) en het EU Globaliseringsfonds (EGF)? Klopt het dat
dit geld vooral gericht zal zijn op lidstaten die de grootste economische
problemen door de coronacrisis ondervinden?
Verslag van de Informele ministeriële videoconferentie werkgelegenheid
en sociaal beleid van 5 mei 2020
De leden van de SP-fractie lezen dat verschillende lidstaten benadrukken
dat reeds aangekondigde voorstellen van de Commissie geen vertraging
zouden mogen oplopen vanwege de pandemie. Deze leden vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

7

Minister om er ook in Europa voor te waken dat voorstellen de juiste
procedures worden gevolgd. Is de Minister bereid om bij de informele
raad een lans te breken voor democratische en transparante besluitvorming, juist ten tijde van deze coronacrisis?
Overige
De leden van de SP-fractie constateren dat van de landenspecifieke
aanbevelingen voor Nederland er één direct op het terrein van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid gericht is. Deze aanbeveling roept onder
andere op tot adequate sociale bescherming van zelfstandigen. Is de
Minister van mening dat het met de verlengde Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) waarbij in vergelijking tot de
aanvankelijke regeling uitgerekend veel zelfstandigen de inkomenssteun
verliezen, voldoet aan die aanbeveling? Deze leden vragen een uitgebreide toelichting op dit antwoord.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Informele Raad WSB en hebben hierover enkele
vragen en opmerkingen.
Voortgangsrapportage herziening Coördinatieverordening Sociale
Zekerheid
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen dat veel zelfstandigen die
in Nederland werken, maar aan de andere kant van de grens wonen nu
geen ondersteuning via de Tozo krijgen en bovendien krijgen zij ook geen
ondersteuning van het woonland. Deelt de Minister de zorgen van deze
leden? Deze leden willen van de Minister weten hoeveel zelfstandigen nu
tussen wal en schip vallen omdat er niet wordt gecoördineerd tussen
Nederland, België en Duitsland. Is de Minister het verder eens met deze
leden dat de Tozo onder de Coördinatieverordening Sociale Zekerheid
valt? Is de Minister om die reden bereid voor deze groep zelfstandigen
een oplossing te zoek door hen onder de Tozo te laten vallen of eventueel
samen met Duitsland en België? Verder willen de leden van PvdA-fractie
weten welke stappen, via de Coördinatieverordening Sociale Zekerheid,
de Minister gaat zetten om premieshoppen in Europa aan te pakken?
Kwartaalrapportage: EGF 2021–2027
De leden van de PvdA-fractie willen weten hoe de Minister, met een
wereldwijde economische crisis voor de deur en een klimaatcrisis, van
plan is om werkloosheid door digitalisering, globalisering en klimaatverandering op te vangen als de Minister tegelijkertijd wil snijden in het
budget van het Europees Globaliseringsfonds.
II Antwoord/ Reactie van de Minister
Herstelpakket
1. VVD: De leden van de VVD-fractie zijn kritisch op het steeds
terugkerende voorstel van de Europese Commissie voor een
Europees minimumloon en de verbinding daarvan aan een
Europees herstelpakket. Deelt de Minister de analyse dat de
Europese Commissie al pre-corona beleidswensen had ten
aanzien van het minimumloon en dat een heldere link met corona
ontbreekt? Zo niet, wat is in zijn ogen dan de directe link?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

8

In juli 2019 kondigde de voorzitter van de Europese Commissie aan met
een voorstel te komen voor een raamwerk van minimumlonen. Op
14 januari jl. is de Commissie gestart met een consultatie onder sociale
partners, gevolgd door de start van een tweede consultatie op 3 juni jl. De
voornemens van de Europese Commissie op dit terrein dateren dus
inderdaad al van voor de COVID-19 uitbraak. In de overkoepelende
mededeling over het Europese herstelpakket1 wordt onder meer gerefereerd aan dit initiatief. De Europese Commissie stelt dat het voor het
herstel van belang is om te waarborgen dat alle werknemers in de EU een
fatsoenlijk inkomen hebben. In zijn algemeenheid onderschrijf ik dat een
fatsoenlijk inkomen kan bijdragen aan het herstel. Tegelijkertijd is een snel
herstel afhankelijk van vele factoren, ik zie daarom ook geen directe
aanleiding om het proces rondom dit initiatief te versnellen. Ik heb ook
niet de indruk dat het proces versneld wordt, de tweede consultatie was
reeds voor de COVID-19 uitbraak aangekondigd.
2. VVD: Wat is eigenlijk de juridische basis voor Europese
regelgeving ten aanzien van minimumloon? Deelt de Minister de
analyse dat op basis van art. 153, vijfde lid, Verdrag betreffende
de werking van de Europese Unie (VWEU) regelgeving ten aanzien
van beloning exclusief toebehoort aan de lidstaten? Zo nee, wat
is in zijn ogen de competentieverdeling ten aanzien van
minimumloonwetgeving op basis van het EU-recht?
Artikel 153, lid 5, stelt inderdaad dat beloning een nationale competentie
is. De Commissie refereert in de tweede consultatie aan artikel 153, lid 1b
(arbeidsvoorwaarden), als mogelijke juridische basis, maar stelt daarbij
ook dat ieder voorstel binnen de grenzen dient te blijven van lid 5. De
Europese Commissie stelt daarbij de nationale bevoegdheden ten aanzien
van het minimumloon volledig te zullen respecteren. Ik zal elk voorstel
van de Europese Commissie beoordelen aan de hand van het toetsingskader dat ik in mijn brief van 24 mei 2019 aan uw Kamer heb gepresenteerd2. Zoals beschreven in deze brief vormt het respecteren van de
bestaande bevoegdheidsverdeling daarbij een belangrijk uitgangspunt
voor het kabinet.
3. VVD: Deelt de Minister – los van de vraag of dergelijke
wetgeving op EU-niveau thuishoort – de opvatting dat Europese
afspraken over minimumbeloning er niet toe mogen leiden dat
lidstaten met een (in absolute zin) hoog minimumloon dit niveau
verder verhogen, terwijl landen met een (in absolute zin) laag
minimumloon geen enkele wijziging doorvoeren?
Ja, opwaartse sociaaleconomische convergentie is één van de belangrijkste doelstellingen van de EU en, zoals beschreven in de eerdergenoemde brief, dan ook een prioritair thema voor het kabinet van de
sociale dimensie van de EU. Voorstellen op sociaaleconomisch terrein
zullen daar in de ogen van het kabinet dan ook aan moeten bijdragen. Het
is positief dat de Europese Commissie opwaartse convergentie als één
van de uitgangspunten van een toekomstig voorstel benoemt en stelt dat
een initiatief zou moeten bijdragen aan een gelijk speelveld binnen de EU.
4. VVD: Is de Minister bereid om een loskoppeling te bepleiten
van de voorstellen voor een Europees minimumloon en het
herstelpakket? Is de Minister daarbij ook voornemens om te
benadrukken dat voorstellen moeten voldoen aan de bepalingen
1

Europese Commissie, 27 mei 2020: Het moment van Europa: herstel en voorbereiding voor de
volgende generatie
2
Zie Kamerstuk 21 501-31, nr. 527

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

9

in het VWEU, zoals bijv. neergelegd in art. 153, en in te zetten op
het voorkomen van verdere divergentie op loonkosten tussen
lidstaten?
Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 2 zijn er thans geen signalen
dat de planning van de Europese Commissie ten aanzien van dit voorstel
zullen wijzigingen als gevolg van de presentatie van het herstelpakket. In
lijn met de brief over de toekomst van de sociale dimensie van de EU zal
het kabinet in contacten in aanloop naar publicatie van een voorstel
benadrukken dat voorstellen de bestaande bevoegdheidsverdeling zoals
vastgelegd in het VWEU moeten respecteren en dat het van belang is dat
een voorstel bijdraagt aan de convergentie van loonkosten.
Demografische uitdagingen in de EU
5. VVD: De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wat de
concrete vervolgstappen zijn met betrekking tot de demografische uitdagingen in de EU. Deze leden zien dat de Minister bij
de voorgaande informele raad de noodzaak van een toekomstbestendig pensioenstelsel heeft benadrukt en dat hij hierin is
bijgevallen door zijn collega’s. Deze leden constateren dat
hiervoor het primaat bij de lidstaten ligt en tegelijkertijd de
aandacht voor toekomstbestendige pensioenstelsels terecht is.
Daarnaast vragen deze leden de Minister om duidelijk te maken
dat de vergrijzing niet opgevangen kan noch zou moeten worden
met «meer migratie». Dit is wat de leden betreft geen acceptabele oplossingsrichting.
De Europese Commissie heeft aangekondigd voor de zomer te zullen
komen met een rapportage over de impact van demografische veranderingen. In de discussie hierover in de informele Raad WSBVC van 5 mei
waren lidstaten het er over eens dat de demografische uitdagingen per
lidstaat sterk verschillen. Zo kent een aantal lidstaten een aanzienlijke
bevolkingskrimp terwijl dat in Nederland niet aan de orde is. Deze situatie
impliceert dat ook voor de maatregelen om de negatieve effecten van
vergrijzing te beperken lidstaatspecifieke oplossingen nodig zijn. De
demografische uitdagingen waar lidstaten in Europa voor staan vragen
gerichte oplossingen. Welke oplossingen dat voor Nederland moeten zijn
zal verder bekeken worden wanneer ook de Nederlandse rapporten zoals
de Verkenning bevolking 2050 gepubliceerd zijn. Deze rapporten vormen
de start van de nationale discussie over demografie en haar oplossingen.
Kwartaalrapportage ESF+
6. VVD: De leden van de VVD-fractie vernemen dat de Tweede
Kamer op een later moment geïnformeerd zal worden over de
sectorale voorstellen, inclusief het Europees Sociaal Fonds Plus
(ESF+). Wat deze leden van de VVD-fractie betreft is het expliciete
en belangrijkste doel van ESF+ het instandhouden en bevorderen
van werkgelegenheid en deze leden vragen de Minister om dit te
bevestigen. Daarnaast zijn deze leden benieuwd wat de Minister
benoemt als Nederlandse prioriteiten op dit gebied.
Op 27 mei jl. presenteerde de Europese Commissie een aangepast
voorstel voor de Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021–2027
(het Meerjarig Financieel Kader, MFK) en herstelfonds. De analyse en
beoordeling van de 22 deelvoorstellen is nog in volle gang. Uw Kamer zal
via een Kamerbrief worden geïnformeerd over de kabinetsappreciatie van
de sectorale voorstellen, waaronder de aangepaste ESF+ verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

10

Het onderhandelingsproces over het nieuwe voorstel van de Europese
Commissie over de Europese meerjarenbegroting 2021–2027 (het MFK)
moet nog van start gaan en er is nog geen duidelijkheid over de hoogte
van het ESF+-budget voor Nederland. Er is daarom nog niet bekend wat
de weerslag op het toekomstige ESF+-programma zal zijn. Ik ben
voornemens om het ESF+ voor de toekomstige programmaperiode te
focussen op één hoofddoel, namelijk het ondersteunen van mensen met
een kwetsbare arbeidsmarktpositie – zowel werkzoekenden als werkenden
– in de 35 arbeidsmarktregio’s in Nederland. Dit is ook in lijn met de twee
investeringsbehoeften die de Europese Commissie voor Nederland heeft
geïdentificeerd: het verbeteren van de toegang tot de arbeidsmarkt en het
stimuleren van een leven lang leren.
Kwartaalrapportage Gendergelijkheid in RvB/RvC
7. VVD: De leden van de VVD-fractie ondersteunen de lijn van de
Minister tégen de Europese richtlijn met betrekking tot het
vrouwenquota. Het staat alle lidstaten die wel voorstander zijn
van deze richtlijn vrij om quota en andere maatregelen zelf in te
voeren. De leden vinden dan ook dat lidstaten die daar behoefte
aan hebben, daar zelf mee aan de slag kunnen gaan. Het verbaast
de leden dat in de kwartaalrapportage niet wordt gerept over
nationale ontwikkelingen die een indicatie geven dat de
noodzaak voor een Europese richtlijn niet bestaat.
De kwartaalrapportage richt zich op de stand van zaken van de onderhandelingen in Brussel. Mocht er beweging op dit dossier komen dan wordt
uw Kamer hierover geïnformeerd. De nationale ontwikkelingen worden in
dat geval meegenomen bij de argumentatie en inzet van het kabinet.
Belang omscholing en bijscholing
8. VVD: De leden van de VVD-fractie ondersteunen de agendering
van dit thema. Deze leden zijn benieuwd naar de strekking van
het «meer investeren» in beleid gericht op Leven Lang Ontwikkelen (LLO) Wat is de verwachting en wat is het beoogde resultaat? Kan de Minister inzetten op slimmer investeren in
LLO-beleid? Wat vindt de Minister van de huidige internationale
uitwisseling als het gaat om bijvoorbeeld volwassenenonderwijs
en leerwerkplekken? Wat ziet de Minister als mogelijkheden voor
verruiming van dit soort mogelijkheden? Welke rol kan het
Erasmus-programma spelen in post-initieel onderwijs?
De Raadsconclusies betreffen een oproep aan alle lidstaten om meer te
investeren in leven lang ontwikkelen (LLO). Nederland doet het in
Europese context goed op het terrein van LLO. Het Nederlands kabinet
onderschrijft het belang van investeringen in LLO en is voornemens,
mede naar aanleiding van de toezegging in de Kamerbrief over de
Groeistrategie voor Nederland3 van het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat uit december 2019, om uw Kamer over de lange termijn
ambities m.b.t. LLO na de zomer te informeren. In deze Kamerbrief zal een
routekaart worden opgenomen voor LLO. Hierbij zullen ook de bevindingen van de commissie Borstlap4 en de rapporten van de Brede
Maatschappelijke Heroverwegingen5 werkgroepen worden betrokken,
waarin ook vragen m.b.t. de investeringen in LLO beleid aan bod komen.
3

Zie Kamerstuk 29 696, nr. 7
Zie link: https://www.reguleringvanwerk.nl/documenten/publicaties/2020/01/23/eindrapportcommissie-regulering-van-werk
5
Zie Kamerstuk 32 359, nr. 4
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

11

Het kabinet is bewust van het toegenomen belang van LLO in het licht van
de structurele veranderingen op de arbeidsmarkt n.a.v. de recente
coronacrisis. Het kabinet presenteert daarom, in aanvulling op het
bestaande noodpakket6, op korte termijn het flankerend crisispakket
genaamd «NL leert door». Het kabinet beoogt met dit pakket een eerste
impuls te geven aan het mitigeren van de gevolgen voor de mensen die
hun werk als gevolg van de crisis dreigen te verliezen of al verloren
hebben en de transitie naar ander kansrijk werk zullen moeten maken.
Het kabinet is positief over de internationale uitwisseling op het gebied
van LLO en basisvaardigheden. Dit verloopt via verschillende gremia zoals
het netwerk van nationale coördinatoren voor de implementatie van de
Europese agenda voor volwassenenonderwijs en de ET2020 werkgroep
voor volwassenenonderwijs. Daarnaast heeft de Europese Commissie in
haar werkprogramma voor 2020 aangegeven na de zomer een voorstel
doen voor een vervolg van het strategische samenwerkingskader voor
onderwijs en opleiding na 2020. Het kabinet vindt voortzetting van deze
uitwisseling over nationaal beleid van groot belang en zet in op een
integrale benadering, gezien de wenselijkheid van doorlopende leerlijnen
tussen onderwijsvormen en het toenemend belang van «continu leren»
gedurende het hele leven. Het EU-programma Erasmus+ biedt tenslotte
verschillende subsidiemogelijkheden voor grensoverschrijdende
leermobiliteit en samenwerkingsprojecten in het volwassenenonderwijs.
Ook in het toekomstige Erasmusprogramma (2021–2027) zullen hier
mogelijkheden voor zijn.
Gezond en veilig werken
9. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister tot slot om
ook gezond en veilig werken tijdens corona aan de orde te
stellen. Op welke manier kan de European Labour Authority (ELA)
ondersteuning bieden aan het bevorderen van duidelijkheid en
naleving als het gaat om arbeidsomstandigheden met name van
Europese arbeidsmigranten?
Er zijn twee agentschappen betrokken bij dit vraagstuk. Het EU agentschap voor veilig en gezond werken (EU OSHA) heeft richtsnoeren
(«guidance») opgesteld voor de EU lidstaten over hoe om te gaan met
terugkeer naar de werkplek (on «COVID-19: BACK TO THE WORKPLACE»).
De ELA is ondersteunend aan lidstaten als het gaat om arbeidsmobiliteit,
bijvoorbeeld ook rondom informatievoorziening over arbeidsomstandigheden van Europese arbeidsmigranten. De ELA bekijkt op dit moment hoe
zij lidstaten kan ondersteunen in goede informatievoorziening en bij het
opzetten van gezamenlijke inspecties.
Voortgangsrapportage herziening Coördinatieverordening Sociale
Zekerheid
10. PVV: De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda van de Informele Raad WSBVC op 9 juni
2020. Deze leden vragen waarom de Minister bij het onderwerp
herziening Coördinatieverordening Sociale Zekerheid niet als
inzet heeft om helemaal geen export van uitkeringen uit de
Nederlandse Werkloosheidswet (WW) toe te staan door onder
andere Poolse arbeidsmigranten? Waarom slechts de inzet van
een «zo kort mogelijke exportduur»?

6

Zie Kamerstuk 35 420, nr. 38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

12

Het volledig schrappen van export van de werkloosheidsuitkeringen
vormde geen onderdeel van het herzieningsvoorstel van de Europese
Commissie. De Europese Commissie heeft juist een verlenging voorgesteld van de periode om met behoud van de werkloosheidsuitkering in
een andere lidstaat naar werk te zoeken. De discussie in Europa gaat over
deze verlenging van de exporttermijn en de duur van de verlenging en
niet over afschaffing daarvan. Voor het afschaffen van de exportperiode
bestaat overigens ook geen draagvlak binnen de EU.
11. PVV: De leden van de PVV-fractie vragen waarom de Minister
zich bemoeit met de sociale zekerheidsstelsels van andere
lidstaten door te stellen dat deze activerender moeten worden. Is
de Minister het met deze leden eens dat lidstaten daar volledig
zelf over zouden moeten gaan? Zo nee, waarom niet?
In reactie hierop zij opgemerkt dat het EU-recht lidstaten vrij laat wat
betreft de inrichting van hun socialezekerheidsstelsels. Het EU-recht
beperkt zich tot de coördinatie van socialezekerheidsstelsels, zodat het
vrije verkeer van werknemers hierdoor niet wordt belemmerd. Zo wordt
voorkomen dat werknemers dubbel of niet verzekerd zijn of hun
opgebouwde rechten verliezen als zij in een andere lidstaat gaan werken.
Mijn bemoeienis richt zich op de Europese coördinatieregels. Ik ben er
voorstander van dat deze Europese regels het activerende karakter van de
sociale zekerheidsstelsels ondersteunen, bijvoorbeeld door bij export van
uitkeringen te voorzien in samenwerkingsmechanismen die werkhervatting bevorderen. Verder voer ik het gesprek met mijn collega’s van
andere lidstaten over het belang van het activerend karakter van deze
stelsels, uiteraard zonder te treden in hun bevoegdheid tot inrichting van
hun stelsel.
Herstelpakket
12. PVV: De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister het
eens is dat de huidige coronacrisis eens te meer laat zien dat we
Nederlandse miljarden keihard nodig hebben voor ons eigen land.
Zo ja, wanneer stopt de Minister dan met de valse EU-solidariteit
die ons land alleen maar meer geld kost? Is de Minister bereid om
niet in te stemmen met meer geld of garanties vanuit Nederland
voor andere EU-lidstaten of dit nu leningen of schenkingen zijn.
Is de Minister tevens bereid om het herstelfonds van 750 miljard
euro naar de prullenbak te verwijzen en niet in te stemmen met
de introductie van Europese belastingen in welke vorm dan ook
dan wel verhoging van de EU-begroting?
Uw Kamer zal separaat via een Kamerbrief worden geïnformeerd over de
kabinetsappreciatie van het nieuwe voorstel van de Europese Commissie
voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) en herstelfonds.
Voortgangsrapportage herziening Coördinatieverordening Sociale
Zekerheid
13. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister
schrijft dat tijdens de coronacrisis gebleken is dat «de huidige
Verordening zijn functie goed vervult en voldoende bescherming
biedt, en dat voor zover nodig lidstaten binnen het kader van de
huidige Verordening onderling praktische oplossingen hebben
uitgewerkt». Kan de Minister hiervan enkele voorbeelden geven?
Verwacht de Minister dat de blokkerende minderheid waar
Nederland deel van uitmaakt in stand blijft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

13

Een voorbeeld van een praktische oplossing in het kader van de huidige
Verordening, betreft de toepasselijke wetgeving voor de sociale zekerheid.
Deze wijzigt niet als grensarbeiders ten gevolge van de Coronacrisis
verplicht thuis moeten werken in plaats van in het werkland. Dankzij de
mogelijkheden die de Europese regels bieden konden EU-lidstaten het
voor grensarbeiders mogelijk maken vanuit huis te werken, zonder dat dit
consequenties heeft voor hun sociale zekerheidspositie.
Daarnaast zijn er praktische afspraken op EU-niveau gemaakt over
grensoverschrijdende zorg ingeval van Corona. Het betreft het versneld
verstrekken van de EHIC-kaart, de voorafgaande toestemmingverklaring
en de vergoeding van de zorgkosten.
Of de blokkerende minderheid waarvan Nederland onderdeel uitmaakt in
stand blijft, hangt onder andere af van het Europees Parlement. Als het
Europees Parlement zijn ambities op het gebied van toepasselijke
wetgeving loslaat en dus niet meer kiest voor aanscherping van de regels
voor A1-verklaringen en detachering, dan kan dit ertoe leiden dat
Oost-Europese lidstaten de blokkerende meerderheid verlaten. Tijdens de
bijeenkomst van ambassadeurs op 3 juni jl. bleek dat er weinig is
veranderd in de standpunten van de lidstaten over de herziening.
Agendapunt: Het herstelpakket: bijdragen op nationaal en EU-niveau om
nationaal werkgelegenheids- en sociaal beleid robuuster en arbeidsmarkten veerkrachtiger te maken om de gevolgen van de huidige crisis te
overwinnen
14. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland zal
inbrengen dat «voor het structurele groeipotentieel van belang is
dat lidstaten structurele hervormingen doorvoeren». Waar ziet de
Minister dat het knelt?
De uitdagingen verschillen sterk per lidstaat. In sommige lidstaten zijn er
onevenwichtigheden op arbeidsmarkten, terwijl in andere lidstaten
uitdagingen liggen ten aanzien van bijvoorbeeld bureaucratie, de
inrichting van het belastingstelsel, de houdbaarheid van het pensioen- of
het zorgstelsel, of de vormgeving op de woningmarkt. Deze onevenwichtigheden worden nauw gemonitord in het kader van het Europees
Semester, zo bevatten de landenrapporten van de Europese Commissie
per lidstaat grondige analyses over onevenwichtigheden.
Horizontale Opinie van het Werkgelegenheids Comité en het Sociaal
beschermingscomité over de 2020 cyclus van het Europees Semester
15. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de opinie een
analyse bevat van de implementatie van de landenspecifieke
aanbeveling 2019. Gesteld wordt dat lidstaten progressie hebben
geboekt maar dat structurele uitdagingen blijven bestaan. Wat
stelt deze opinie over Nederland, de implementatie van landenspecifieke aanbevelingen en eventuele structurele uitdagingen?
Wat is de reactie van de Minister daarop?
Verder lezen deze leden «Nederland kan naar verwachting
instemmen met de opinie.» Waar is instemming van afhankelijk?
De horizontale opinie gaat niet in op individuele landen, maar trekt
algemene conclusies. De landenrapportage 2020 over Nederland, welke
door de Europese Commissie is gepubliceerd in februari 2020, gaat wel
specifiek in op Nederland. Dit document bevat het diepteonderzoek naar
mogelijke macro-economische onevenwichtigheden in de Nederlandse
economie, een analyse van overige structurele economische ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

14

lingen en een beoordeling door de Commissie van de voortgang wat
betreft de implementatie van de landspecifieke aanbevelingen uit het
vorige Semester (2019). In het Nationaal Hervormingsprogramma 20207,
dat op 27 maart 2020 naar de Kamer is gestuurd, staat een samenvatting
en een kabinetsappreciatie van de landenrapportage.
Toen de Geannoteerde Agenda werd opgesteld, was er nog geen
definitieve versie van de tekst beschikbaar, vandaar het voorbehoud v.w.b.
instemming. Inmiddels is er wel een definitieve tekst, waar Nederland
mee kan instemmen.
Conclusies over belang omscholing en bijscholing
16. CDA: De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang
van om- en bijscholing en van digitale vaardigheden in de
herstelfase na de uitbraak van de coronacrisis. In de conclusies
lezen deze leden over de oproep aan lidstaten om «te streven
naar een strategische aanpak voor omscholing en bijscholing in
de herstelfase en meer te investeren in beleid gericht op leven
lang ontwikkelen». Waarop wordt gebaseerd dat er «meer moet
worden geïnvesteerd»? en «meer» ten opzichte van wat precies?
Deze leden ondersteunen het pleidooi voor om- en bijscholing en
zijn benieuwd hoe de Minister ervoor gaat zorgen dat het
scholingspakket NL leert door niet beperkt blijft tot de zoveelste,
op zichzelf staande scholingsmaatregel, maar als multiplier voor
LLO? En hoe geven andere lidstaten invulling aan de om- en
bijscholingsopgave die voortkomt uit de coronacrisis? Wat is
mogelijk interessant voor Nederland om kennis van te nemen?
Nederland kan de Raadsconclusies steunen. Het Nederlands kabinet
onderschrijft het belang van investeringen in leven lang ontwikkelen
(LLO). LLO is van belang voor de hele beroepsbevolking om bij te blijven
gelet op de snelle ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Het uitgangspunt
blijf uiteraard dat extra investeringen gericht worden ingezet om barrières
van LLO weg te nemen. Tijdens een crisis neemt het belang van LLO toe,
omdat structurele veranderingen dan sneller plaatsvinden op de arbeidsmarkt.
Het crisispakket «NL leert door» is bedoeld, in aanvulling op de andere
noodmaatregelen8, om tijdelijk te voorzien in de extra behoefte aan
ontwikkeladvies en scholing die voortvloeit uit de coronacrisis. Het geeft
mensen de mogelijkheid om een eerste oriëntatie te doen. Wat op de iets
langere termijn nodig is, is nog onderwerp van bespreking. Naast dit
crisispakket is er uiteraard de reguliere inzet op LLO, waaronder het
SLIM-budget9 voor LLO in het MKB. Daarnaast zal het STAP-budget10, een
publiek leer- en ontwikkelbudget voor werkenden en werkzoekenden voor
de bekostiging van scholing en ontwikkeling als structurele maatregel
beschikbaar komen vanaf 2022. Het kabinet zal uw Kamer, zoals aangegeven in de beantwoording van de vraag van de VVD over omscholing en
bijscholing, na de zomer separaat informeren over de plannen met LLO
gericht op de langere termijn.
Op 31 maart en 1 april jl. heeft een uitwisseling tussen lidstaten plaatsgevonden over de coronacrisis en de impact hiervan op LLO en basisvaardigheden tijdens een virtuele vergadering van de ET2020 werkgroep
volwassenonderwijs. Deze werkgroep is tevens voornemens om op korte
7

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1669
Kamerstuk 35 420, nr. 38
9
Kamerstuk 30 012, nr. 123
10
Kamerstuk 30 012, nr. 123
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

15

termijn een rapport te publiceren over de huidige stand van zaken in de
lidstaten en een oriëntatie op de toekomst. Ik kijk uit naar de uitkomsten
van dit rapport en hopen deze inzichten te kunnen benutten in de
Nederlandse context.
Conclusies over welzijn op het werk
17. CDA: De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze
Nederland wordt versterkt, conform de oproep aan de lidstaten,
in zijn kennispositie rondom thema’s als stress en burn-outs. Is de
coronacrisis hier nog een factor?
De Raadsconclusies moedigen lidstaten onder andere aan om hun
kennispositie rondom thema’s gerelateerd aan psychosociale arbeidsbelasting (stress, burn-out, depressie) te versterken en hier aandacht aan te
besteden in hun nationale beleid. In Nederland doen we dit al. Graag
verwijs ik bijvoorbeeld naar de brief van Staatsecretaris van Ark van
19 december 2019 over de tussenresultaten van het onderzoek naar
burn-outklachten (Kamerstuk 25 883, nr. 370) en naar het Algemeen
Overleg Gezond & Veilig werken van 20 februari 2020. Inmiddels wordt er
een verkenning gedaan naar de in de brief van 19 december jl. genoemde
brede maatschappelijke samenwerking met sociale partners, maatschappelijke organisaties en betrokken departementen. De Raadsconclusies zijn
dan ook een ondersteuning van het beleid van Nederland. De coronacrisis
onderstreept het belang van gezond en veilig werken.
Conclusies over demografische uitdagingen in de EU
19. CDA: De leden van de CDA-fractie vragen of binnen de EU
ook discussie plaatsvindt over de effecten van het vrij verkeer
voor demografie in uitzendende en ontvangende lidstaten. Rond
maart 2020 werd een rapport van de Europese Commissie
verwacht over demografie: die is nog niet verschenen. Wanneer is
de verwachting dat deze alsnog gepresenteerd wordt? Worden
deze conclusies ook betrokken bij de lopende Verkenning
Bevolking 2050?
Het klopt inderdaad dat het rapport over demografie nog niet verschenen
is. Het rapport wordt voor de zomer verwacht. De conclusies van dit
rapport kunnen niet worden meegenomen in de Verkenning Bevolking
2050, want dit rapport, met de demografische projecties die het NIDI en
het CBS hebben opgesteld, is gereed en wordt binnenkort aan de Tweede
Kamer aangeboden.
Kwartaalrapportage: EGF 2021–2027
19. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de besprekingen
als gevolg van de coronacrisis tot nader order tot stilstand zijn
gekomen door de quarantaine naar aanleiding van COVID-19. Wat
betekent dit voor het tijdspad van de onderhandelingen?
Het is nog moeilijk in te schatten wanneer de onderhandelingen voor EGF
weer van start gaan. Het EGF is onderdeel van het MFK; de afronding van
de onderhandelingen zal afhankelijk zijn van het verloop van de bredere
MFK-onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

16

Kwartaalrapportage: ESF +
20. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister
schrijft dat de Tweede Kamer later separaat via een Kamerbrief
over de sectorale voorstellen, inclusief het ESF+, van het nieuwe
meerjarig financieel kader (MFK) en herstelfonds zal worden
geïnformeerd. Kan de Minister een indicatie geven van wanneer
de Kamer deze brief kan verwachten?
Op 27 mei jl. presenteerde de Europese Commissie een aangepast
voorstel voor de Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021–2027
(het Meerjarig Financieel Kader, MFK) en herstelfonds. De analyse en
beoordeling van de 22 deelvoorstellen is nog in volle gang. Zoals
aangegeven bij vraag 6 (VVD) zal uw Kamer op een later moment via een
Kamerbrief worden geïnformeerd over de kabinetsappreciatie van de
sectorale voorstellen, waaronder de aangepaste ESF+ verordening.
Kwartaalrapportage: Richtlijn Gendergelijkheid in Raden van Bestuur/
Commissarissen
21. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de nieuwe
Commissie «haar intentie [heeft] uitgesproken om het dossier
weer op te starten.» Is bekend hoe en op welk moment de
Commissie dit wil gaan doen?
De nieuwe Commissie heeft deze intentie uitgesproken in haar politieke
richtlijnen, aan het begin van haar mandaat. Het is echter niet de
Commissie die aan zet is op dit dossier. Het dossier ligt vast in de
onderhandelingen in de Raad, waar een blokkerende minderheid is. Sinds
2017 is er niet meer onderhandeld over dit dossier.
Verslag van de informele ministeriële videoconferentie van de Raad
WSBVC, onderdeel Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, van 19 maart 2020
22. CDA: De leden van de CDA-fractie waarderen het dat
Nederland aandacht heeft gevraagd voor de situatie van grensarbeiders, bijvoorbeeld in relatie tot thuiswerken. Deze leden lezen
dat de Commissie aankondigde met praktische richtsnoeren te
komen voor grenswerkers, detachering en seizoenarbeiders. Zijn
deze richtsnoeren reeds gepubliceerd en hoe werken deze?
Resteren er nog obstakels? Wordt het beeld gedeeld dat door de
verschillende coronamaatregelen grenswerkers alsnog tussen wal
en schip kunnen vallen?
Ja, de richtsnoeren zijn op 13 mei gepubliceerd op de website over
coronamaatregelen van de Europese Commissie. 11 Deze bieden
aanbevelingen rondom het herstel van het vrije verkeer van personen
binnen de EU. Doordat nog niet alle lidstaten de interne grenzen hebben
opengesteld is er nog sprake van obstakels voor burgers, waaronder
seizoens- en grenswerkers, die in andere lidstaten wensen te werken dan
waar ze gebruikelijk wonen. Verschillende landen passen verschillende
vereisten toe voor aanvragers van coronamaatregelen.

11

https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/health/coronavirus-response/jobs-and-economyduring-coronavirus-pandemic_en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

17

Antwoorden op vragen commissie over geannoteerde agenda voor de
informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid van 5 mei 2020
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 556)
23. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen in antwoord op
eerdere vragen dat er een «trilaterale Cross Border Taskforce
Corona» is ingericht waarin grensoverschrijdende issues worden
besproken. Hierin participeren ambtenaren van relevante ministeries van België, Nederland en van de Duitse deelstaten
Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen. Vindt daarnaast ook overleg
op bewindspersonenniveau plaats, zouden deze leden graag
willen weten? Bijvoorbeeld om harmonisatie van wet- en regelgeving aan de orde te stellen, daar waar mensen tussen wal en
schip van regelingen dreigen te vallen? Uit de antwoorden op de
eerdere vragen maken deze leden op dat er doorlopend contact
met andere landen is over (de afbouw van) beperkende coronamaatregelen. Tegelijkertijd merken zij op dat landen nogal eens
verrast lijken te zijn over elkaars beleid, bijv. als het gaat om het
versoepelen van maatregelen, zoals opening van horeca en
familiebezoek over de grens, en ongewenste effecten die dat
teweeg brengt. Hoezeer is hier aandacht voor?
Nederland, net als haar buurlanden, maakt beleidskeuzes op basis van de
nationale situatie. Het doel van de Cross-Border Taskforce Corona is om
zo goed en snel mogelijk buurlanden te informeren over de stand van
zaken en het bespreken van de actualiteit in de grensregio’s. Ambtenaren
en bewindspersonen overleggen met het oog op een zo optimaal
mogelijke coördinatie van beleid, waarbij beleidskeuzes van andere
landen en/of deelstaten gerespecteerd worden. In overleggen wordt
afstemming nagestreefd, maar harmonisatie van wet- en regelgeving is
niet altijd mogelijk of wenselijk. Ervaren knelpunten en signalen uit de
grensstreken worden gedeeld, opdat deze kunnen worden beoordeeld en
waar nodig aangepakt. De Taskforce probeert met haar inzet verrassingen
zo veel mogelijk te beperken. Ondanks de inzet van de Cross-Border
Taskforce kan het voorkomen dat nationale besluiten niet tijdig de
autoriteiten aan de andere kant van de grens bereiken.
Verslag van de Informele ministeriële videoconferentie werkgelegenheid
en sociaal beleid van 5 mei 2020
24. CDA: De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre
nationale protocollen voor gezond- en veilig werken in tijden van
corona door lidstaten worden afgestemd, zodat bijvoorbeeld
werknemers aan de ene kant van de grens eenzelfde bescherming
genieten als aan de andere kant van de grens? Deze leden lezen
dat Nederland in samenwerking met krimpregio’s werkt aan
Regio Deals. Wanneer wordt meer bekend over de inhoud
hiervan?
De zgn. coronaprotocollen stellen sectoren/branches inderdaad zelf op om
invulling te geven aan de 1,5 meter en andere RIVM richtlijnen. Protocollen komen tot stand in overleg tussen (vertegenwoordigers van)
werkgevers en werknemers. De sectoren/branches kunnen bij het
opstellen van hun protocol worden geadviseerd door de interdepartementale werkgroep die kan meelezen op concept protocollen en feedback
kan geven. In Nederland gaat het dus om sectorale protocollen en niet om
nationale protocollen zoals de vraag van CDA suggereert. En om die
reden is er geen sprake van afstemming met andere lidstaat. Wel heeft het
EU agentschap voor veilig en gezond werken (EU OSHA) richtsnoeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

18

(«guidance») opgesteld voor de EU lidstaten over hoe om te gaan met
terugkeer naar de werkplek (on «COVID-19: BACK TO THE WORKPLACE»).
Verder is hier relevant dat op EU niveau gelijke minimumnormen gelden
t.a.v. de rechten van werknemers op het gebied van arbeidsomstandigheden. Ook hierbij zijn sociale partners betrokken. EU-landen zijn vrij om
strengere normen vast te stellen op nationaal niveau.
Het Rijk is deze kabinetsperiode gestart met samenwerking met regio’s
middels de zogeheten Regio Deals. Het Rijk heeft een aantal Regio Deals
met krimpregio’s gesloten. De inhoud van de verschillende Regio Deals
kunt u vinden op deze website, hier staan de deals van de eerste, tweede
en derde tranche.12
Overige
25. CDA: De leden van de CDA-fractie lezen dat de Commissie
een Noodpakket heeft gepresenteerd. Kan de Minister aangeven
hoe hij tegen het deel voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit
het Noodpakket aankijkt?
Op 27 mei jl. presenteerde de Europese Commissie een aangepast
voorstel voor de Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021–2027
(het Meerjarig Financieel Kader, MFK) en herstelfonds. De analyse en
beoordeling van de 22 deelvoorstellen is nog in volle gang. Uw Kamer zal
ook separaat worden geïnformeerd via een Kamerbrief met de appreciatie
van het kabinet m.b.t. de deelvoorstellen, waaronder over het ESF+ en
FEAD. Ik wil daar nu niet op vooruit lopen.
26. CDA: Een van de concept landenspecifieke aanbevelingen aan
Nederland betreft: «De effecten op de werkgelegenheid en de
sociale effecten van de crisis beperken en adequate sociale
bescherming van zelfstandigen stimuleren.» Kan de Minister
hierop reageren? In 2019 was een van aanbevelingen aan
Nederland: «De prikkels voor zelfstandigen zonder personeel
verminderen en adequate sociale bescherming voor zelfstandigen
bevorderen, en schijnzelfstandigheid aanpakken. Levenslang
leren versterken en vaardigheden verbeteren, met name voor
mensen aan de rand van de arbeidsmarkt en inactieven.» Kan de
Minister kort ingaan op hoe Nederland met deze punten aan de
slag is gegaan?
Op 5 juni 2020 heeft u de kabinetsreactie ontvangen op de landspecifieke
aanbevelingen. Hierin staat ook een appreciatie van de aanbeveling over
de effecten op de werkgelegenheid en de sociale effecten en adequate
sociale bescherming voor zelfstandigen. In het Nationaal Hervormingsprogramma 202013, dat op 27 maart 2020 naar de Kamer is gestuurd, staat
een uitgebreide toelichting over hoe het kabinet aan de slag is gegaan
met de landspecifieke aanbevelingen uit 2019.
Herstelpakket
27. D66: De leden van de D66-fractie vragen of de Minister
mogelijk al een eerste appreciatie kan geven van de elementen op
het gebied van werkgelegenheid uit het Noodpakket. Deze leden
vragen of al duidelijk is op welke manier en onder welke
voorwaarden aanspraak gemaakt kan worden op de extra
12
13

https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/regio-deals
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1669

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

19

fondsen binnen het ESF+ voor baanbehoud, kortdurende werkregelingen en ondersteuning voor zelfstandigen. De leden vragen
wanneer deze fondsen tot uitkering zouden moeten komen en of
Nederland daar ook mogelijk aanspraak op zou kunnen maken.
Op 27 mei jl. presenteerde de Europese Commissie een aangepast
voorstel voor de Europese meerjarenbegroting voor de periode 2021–2027
(het Meerjarig Financieel Kader, MFK) en herstelfonds. Het kabinet
informeert uw Kamer separaat via een Kamerbrief over het MFK en
herstelfonds. De deelvoorstellen zijn net uitgekomen en worden nu nog
bestudeerd. Uw Kamer zal ook separaat worden geïnformeerd over de
deelvoorstellen van de Europese Commissie, waaronder over ESF+.
Semester
28. D66: De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een
eerste appreciatie kan geven van de concept landenspecifieke
aanbevelingen waarbij vooral wordt gewezen op mogelijkheden
om het economisch herstel te bevorderen, zoals het vervroegen
van investeringsprojecten, aanjagen van particuliere investeringen en investeringen in opleidings- en ontwikkelingsfondsen
(O&O fondsen) en menselijk kapitaal om de groei van de productiviteit op lange termijn te kunnen ondersteunen.
Op 5 juni 2020 heeft u de kabinetsreactie op de landspecifieke aanbevelingen ontvangen. Hierin staat onder andere dat het kabinet de analyse
van de Europese Commissie onderschrijft dat technische en digitale
vaardigheden en gekwalificeerde professionals cruciaal zijn voor het
vermogen van de Nederlandse economie om te innoveren en voor
inclusieve en duurzame productiviteitsgroei. Investeringen in menselijk
kapitaal en een activerend arbeidsmarktbeleid door bijvoorbeeld
omscholing/herscholing en daarmee een betere match van vraag en
aanbod zijn daarom van belang. Werkenden en werkzoekenden kunnen
bijvoorbeeld middels een leer- en ontwikkelbudget (STAP) hun digitale
vaardigheden ontwikkelen. Speciale aandacht voor digitale vaardigheden
en een goede balans tussen meer geavanceerde digitale vaardigheden en
basisvaardigheden is hierbij een aandachtspunt. Daarnaast staat in de
brief dat het kabinet onderschrijft dat aandacht voor missiegedreven
onderzoek en innovatie kan bijdragen aan het vinden van oplossingen
voor maatschappelijke uitdagingen, waaronder verduurzaming en
digitalisering.
29. D66: De leden van de D66-fractie vragen tot slot of de
conclusies over langdurige zorg en de werk privé balans ook
worden besproken in het kader van de huidige coronacrisis. Deze
leden vragen of de Minister herkent dat er juist de afgelopen
maanden nog meer informele zorg bij vrouwen terecht is
gekomen, en wat het beeld daarvan is in andere lidstaten.
Het beeld dat in deze vraag geschetst wordt herken ik. Dit is vergelijkbaar
met de gevolgen in andere lidstaten, blijkt uit onderzoek van het Europees
Instituut voor Gendergelijkheid. In de Raadsconclusies over langdurige
zorg en de werk privé balans wordt ook aandacht besteedt aan de
gevolgen van de COVID-19 crisis voor vrouwen. Het nationale kabinetsbeleid is er op gericht om de arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorderen. Dit is een belangrijke voorwaarde om de onevenredige effecten
van de crisis op vrouwen te bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

20

Geannoteerde agenda Informele Raad WSBVC 9 juni 2020
30. SP: De leden van de SP-fractie baart het zorgen dat zowel de
Europese Commissie als rapporteur Bischoff aandringen aan op
een snelle afronding van de herziening Coördinatieverordening
Sociale Zekerheid. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
Corona-crisis niet misbruikt wordt om dit zwaar omstreden
onderwerp er alsnog doorheen te drukken? Is de Minister in het
geval dit dreigt te gebeuren alsnog bereid aan de noodrem te
trekken middels de daarvoor beschikbare procedure?
Nederland heeft er steeds voor gepleit om voldoende tijd te nemen voor
de onderhandelingen over dit complexe dossier en daarbij aangegeven
dat een verbreding van het bereik van de onderhandelingen noodzakelijk
is om een akkoord te bereiken dat op een breed draagvlak steunt. In het
overleg van ambassadeurs van 3 juni jl. heeft Nederland dit herhaald.
Op verschillende momenten heb ik met uw Kamer van gedachten
gewisseld over het inzetten van de noodprocedure op grond van artikel 48
van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie. Daarbij
heb ik aangegeven dat deze procedure bedoeld is voor de situatie dat een
wetgevingsvoorstel voor de betrokken lidstaat afbreuk zou doen aan
belangrijke aspecten van haar sociale zekerheidsstelsel, met name het
toepassingsgebied, de kosten en de financiële structuur ervan, of
gevolgen zou hebben voor het financiële evenwicht van het stelsel. Het is
evident dat de herziening van de verordening gevolgen heeft voor ons
sociale zekerheidsstelsel, maar daarbij is onvoldoende sprake van afbreuk
zoals bedoeld in artikel 48 VWEU. Ik zal daarom geen gebruik maken van
de noodremprocedure.
31. De leden van de SP-fractie vragen de Minister om een reactie
op de SZW-gerelateerde elementen uit het Noodpakket. Wat is
bijvoorbeeld de mening van het kabinet over het oprekken van
bestaande instrumenten zoals het Europees Sociaal Fonds plus
(ESF+), het EU Minstbedeeldenfonds (FEAD) en het EU Globaliseringsfonds (EGF)? Klopt het dat dit geld vooral gericht zal zijn op
lidstaten die de grootste economische problemen door de
coronacrisis ondervinden?
Uw Kamer zal separaat via een Kamerbrief worden geïnformeerd over de
kabinetsappreciatie van het nieuwe voorstel van de Europese Commissie
voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) en herstelfonds. Uw Kamer zal
ook separaat worden geïnformeerd over de appreciatie van het kabinet
m.b.t. de deelvoorstellen, waaronder over het ESF+ en FEAD.
De Europese Commissie heeft laten weten dat lidstaten mogelijk
aanvragen kunnen indienen voor ondersteuning uit het EU Globaliseringfonds (EGF) indien sprake is van twee kwartalen krimp. Het kabinet
onderschrijft dat het EGF kan worden ingezet bij economische neergang
en steunt het voornemen om het EGF toegankelijk te maken, voor het
thans nog beschikbare bedrag, mocht er sprake zijn van twee kwartalen
van economische krimp14.
Verslag van de Informele ministeriële videoconferentie werkgelegenheid
en sociaal beleid van 5 mei 2020
32. SP: De leden van de SP-fractie lezen dat verschillende
lidstaten benadrukken dat reeds aangekondigde voorstellen van
de Commissie geen vertraging zouden mogen oplopen vanwege
14

Kamerstuk 35 420, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

21

de pandemie. De leden vragen de Minister om er ook in Europa
voor te waken dat voorstellen de juiste procedures worden
gevolgd. Is het kabinet bereid om bij de informele raad een lans
te breken voor democratische en transparante besluitvorming,
juist ten tijde van deze corona-crisis?
Democratische en transparante besluitvorming in EU-verband is een
belangrijk aspect van de Nederlandse inzet in de EU. De procedures om
wetgeving of andere zaken in EU-verband aan te nemen zijn niet
veranderd sinds de Corona-crisis, wel is sommige besluitvorming
schriftelijk geworden. Dit doet niets af aan de bestaande procedures om
uw Kamer zoals altijd via de gebruikelijke kanalen op de hoogte te houden
van voortgang op individuele dossiers.
Overige
33. SP: De leden van de SP-fractie constateren dat van de
landenspecifieke aanbevelingen voor Nederland er één direct op
SZW-terrein gericht is. Deze aanbeveling roept onder andere op
tot adequate sociale bescherming van zelfstandigen. Is de
Minister van mening dat het met de verlengde TOZO-regeling
waarbij in vergelijking tot de aanvankelijke regeling uitgerekend
veel zelfstandigen de inkomenssteun verliezen, voldoet aan die
aanbeveling? De leden vragen een uitgebreide toelichting op dit
antwoord.
De aanbeveling ten aanzien van adequate sociale bescherming van
zelfstandigen is niet direct gerelateerd aan de reactie op de COVID-19
uitbraak en de daaraan gerelateerde maatregelen, zoals de door de
vraagsteller genoemde TOZO-regeling. Nederland kreeg afgelopen jaar
immers een soortgelijk aanbeveling. De COVID-19 crisis maakt de
relevantie van sociale bescherming in het algemeen wel duidelijk en geeft
extra relevantie aan reeds in gang gezet beleid om sociale bescherming
voor zelfstandigen vorm te geven. Eerder dit jaar hebben de sociale
partners, op verzoek van het kabinet, een voorstel gedaan voor de
vormgeving van een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor
zelfstandigen. Voor de zomer van 2020 zal het kabinet een reactie aan de
Tweede Kamer sturen op het voorstel van sociale partners. Daarnaast
heeft het kabinet bezien hoe zelfstandigen zich vrijwillig kunnen
aansluiten bij een pensioenregeling. Momenteel wordt gekeken naar een
fundamentele herziening van de pensioenwetgeving. In dit traject zullen
ook de resultaten meegenomen worden van sectorale experimenten
waarin zelfstandigen kunnen meedoen in tweede pijler pensioenregelingen.
Voortgangsrapportage herziening Coördinatieverordening Sociale
Zekerheid
34. PVDA: De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen dat
veel zelfstandigen die in Nederland werken, maar aan de andere
kant van de grens wonen nu geen ondersteuning via de Tozo
krijgen en bovendien krijgen zij ook geen ondersteuning van het
woonland. Deelt de Minister deze zorgen van deze leden? Deze
leden willen van de Minister weten hoeveel zelfstandigen nu
tussen wal en schip vallen omdat er niet wordt gecoördineerd
tussen Nederland, België en Duitsland. Is de Minister het verder
eens met deze leden dat de Tozo onder de Coördinatieverordening Sociale Zekerheid valt? Is de Minister om die reden bereid
voor deze groep zelfstandigen een oplossing te zoek door hen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

22

onder de Tozo te laten vallen of eventueel samen met Duitsland
en België?
Elke lidstaat is bevoegd om zelf de kenmerken en voorwaarden te bepalen
van de ondersteuning die zij willen bieden tijdens de coronacrisis. Elke
lidstaat heeft dan ook de maatregelen genomen die passen bij het eigen
land en met inachtneming van de uitvoerbaarheid. Het noodpakket in
Nederland is een breed pakket om banen te behouden en de economische
gevolgen voor zelfstandigen te beperken en bestaat uit allerlei steunmaatregelen. Eén van de crisismaatregelen in het Nederlandse noodpakket
betreft een tijdelijk versoepelde bijstandsregeling, de Tozo. Het betreft een
versoepelde de toegang tot de bijstand voor levensonderhoud voor
zelfstandigen. Ook zelfstandigen die in Nederland wonen en een bedrijf in
het buitenland hebben, kunnen een beroep doen op een Tozo-uitkering
voor levensonderhoud. Verder kunnen ondernemers die in het buitenland
wonen maar in Nederland ondernemen een aanvraag doen voor een
lening voor bedrijfskapitaal. Er is dan dus in alle gevallen een territoriale
band met Nederland.
De Staatssecretaris van SZW heeft bij brief aan de Kamer van 24 april
aangegeven waarom de groep zelfstandigen die niet in Nederland woont,
geen toegang heeft tot de Tozo-uitkering voor levensonderhoud.15 Voor de
bijstand hanteren Nederland en de andere EU-lidstaten het territorialiteitsbeginsel. Dit impliceert dat iedere EU-lidstaat verantwoordelijk is voor de
bijstand voor levensonderhoud voor de eigen inwoners. In die zin is er
sprake van een sluitend systeem. De criteria voor de bijstand worden
nationaal bepaald. Hoewel er dus sprake is van een sluitend systeem zijn
er personen die niet aan alle bijstandscriteria in hun woonland voldoen.
In Duitsland is de bijstandsregeling, die ook het woonlandcriterium
hanteert, ook tijdelijk versoepeld («Arbeitslosengeld II»). België heeft er
niet voor gekozen de bijstand (leefloon) te versoepelen, maar gekozen
voor een andersoortige regeling, het «overbruggingsrecht voor zelfstandigen», voor zelfstandigen met een bedrijf in België, ongeacht of zij
woonachtig zijn in België of in een ander EU-land.
Hoeveel zelfstandigen niet in aanmerking komen voor de Tozo-uitkering
voor levensonderhoud maar in het eigen woonland ook niet aan de
criteria voor de bijstandsuitkering voldoen, is niet bekend.
Met betrekking tot Verordening (EG) 883/2004 (hierna: coördinatieverordening), het volgende. Sociale bijstand, zoals de Tozo, valt niet binnen de
werkingssfeer van de coördinatieverordening.16 Daarnaast moet de
uitkering verbonden zijn met één van de sociale zekerheidsrisico’s
genoemd in artikel 3, eerste lid, van de coördinatieverordening (zoals
ziekte, invaliditeit of werkloosheid) om onder de coördinatieverordening
te vallen. Dat is hier niet het geval gezien het doel en de voorwaarden van
de regeling. De doelgroep van de Tozo bestaat uit zelfstandigen, die
worden geconfronteerd met een financieel probleem als gevolg van de
coronacrisis. Deze financiële problemen kunnen door allerlei oorzaken
ontstaan. Het kan bijvoorbeeld gaan om zelfstandigen die door quarantaine, ziekenhuisopname, vermindering van opdrachten, of om andere
redenen van economische, organisatorische of persoonlijke aard, als
gevolg van de coronacrisis, hun activiteit volledig of gedeeltelijk onderbreken. Maar het kan ook gaan om zelfstandigen die de activiteiten niet
(volledig) onderbroken hebben, maar als gevolg van de coronacrisis wel
te maken hebben met een inkomstenderving, die heeft geleid tot een
15
16

Kamerstuk 35 430, nr.1.
Artikel 3, vijfde lid, van de coördinatieverordening bepaalt dat sociale bijstand niet onder de
reikwijdte van Verordening (EG) 883/2004 valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

23

financieel probleem. De uitkering wordt betaald aan zelfstandigen in
Nederland zonder voldoende bestaansmiddelen als een aanvulling tot het
sociaal minimum en heeft daarom een algemeen karakter.
Dat betekent dat er geen verplichting op grond van de coördinatieverordening is om ondernemers die in België of Duitsland wonen maar
waarvan het bedrijf in Nederland is gevestigd, in aanmerking te laten
komen voor de Tozo-uitkering voor levensonderhoud.
Gezien het bovenstaande is er geen aanleiding een andere afweging te
maken ten aanzien van de toegang van niet in Nederland woonachtige
zelfstandigen tot de Tozo-uitkering voor levensonderhoud. De niet in
Nederland woonachtige zelfstandigen die in Nederland een bedrijf
uitoefenen dienen voor bijstand ter voorziening in het levensonderhoud
zich te wenden tot hun woonland. Dit sluit aan bij het uitgangspunt dat
elke lidstaat verantwoordelijk is voor de bijstandsregeling voor zijn eigen
inwoners.
35. PVDA: Verder willen de leden van PvdA-fractie weten welke
stappen, via de Coördinatieverordening Sociale Zekerheid, de
Minister gaat zetten om premieshoppen in Europa aan te pakken?
Bij de herziening van deze coördinatieverordening heeft Nederland zich
ervoor ingezet om het hoofdstuk dat ziet op de bepaling van de toepasselijke wetgeving (met daarin de regels over o.a. detacheringen en
A1-verklaringen) te verbeteren en de fraude en misbruik met
A1-verklaringen en schijnconstructies te bestrijden. Op dit front zijn
belangrijke maatregelen (voorlopig) overeengekomen. Zowel in de Raad
als in het Europees Parlement was voldoende steun voor de volgende
wijzigingen:
• Een aanscherping van de bemiddelingsprocedure bij geschillen over
bijvoorbeeld de A1-verklaring.
• De verplichting voor de uitgevende instelling om een A1-verklaring
met terugwerkende kracht in te trekken bij fraude;
• De mogelijkheid voor het werkland tot weigering van een
A1-verklaring als die niet helemaal is ingevuld;
• De verlenging en codificatie van de termijn van voorafgaande
verzekering (drie maanden) voor detachering en de codificatie van de
onderbrekingsperiode (twee maanden) tussen twee detacheringen.
Dat er – zoals het er nu uitziet – al substantiële stappen worden gezet om
misbruik tegen te gaan wil niet zeggen dat ik verdergaande maatregelen
niet zal ondersteunen. Zoals ik heb aangegeven in de geannoteerde
agenda kennen de onderhandelingen in de trilogen nog steeds een
beperkt bereik. Met betrekking tot het tegengaan van premieshoppen
wordt er nog gesproken over een verplichte voorafgaande melding van
detacheringen. Of ik deze maatregel kan steunen hangt af van de wijze
waarop deze wordt vormgegeven. De regeling moet er daadwerkelijk
beter handhaafbaar door worden, zonder dat de administratieve lasten
voor burgers, ondernemingen en overheidsinstellingen disproportioneel
toenemen.
Daarnaast is het belangrijk om te onderstrepen dat er op dit moment geen
akkoord kan worden bereikt op dit dossier omdat partijen het niet eens
kunnen worden over de aanpassingen in het hoofdstuk werkloosheid en
het hoofdstuk toepasselijke wetgeving. Nederland heeft meermaals naar
voren gebracht dat een mogelijk akkoord over de herziening van de
verordening zowel betrekking zou moeten hebben op het werkloosheidshoofdstuk als op het hoofdstuk toepasselijke wetgeving. Nederland heeft
wensen op beide terreinen. Of Nederland kan instemmen met een
dergelijke package deal hangt af van het bereikte resultaat op beide
hoofdstukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

24

Kwartaalrapportage: EGF 2021–2027
36. PVDA: De leden van de PvdA-fractie willen weten hoe de
Minister, met een wereldwijde economische crisis voor de deur
en een klimaatcrisis, van plan is om werkloosheid door digitalisering, globalisering en klimaatverandering op te vangen als de
Minister tegelijkertijd wil snijden in het budget van het Europees
Globaliseringsfonds.
De Europese Commissie heeft laten weten dat lidstaten mogelijk
aanvragen kunnen indienen voor ondersteuning uit het EU Globaliseringfonds (EGF) indien sprake is van twee kwartalen krimp. Het kabinet staat
positief tegenover inzetten van het EGF bij economische neergang en
heeft eerder het voornemen om het EGF toegankelijk te maken
gesteund.17

17

Zie Kamerstuk 35 420, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-31, nr. 566

25