Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1555

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 november 2015
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
16 november 2015.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1555
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1555

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 16 NOVEMBER
2015
Aanslagen Parijs/Contraterrorisme
Bij de opening van de vergadering werd stilgestaan bij de aanslagen in
Parijs van 13 november en de gevolgen hiervan voor het contraterrorisme
(CT) beleid van de EU. De EU Hoge Vertegenwoordiger (HV) Mogherini
benadrukte dat onze open samenleving onder vuur is komen te liggen en
dat dit meer dan ooit een sterke en gezamenlijke reactie vereist. Over het
interne CT-beleid spreken de Ministers van justitie en binnenlandse zaken
tijdens de ingelaste Raad op vrijdag 20 november 2015. Focus van de
Raad Buitenlandse Zaken is het externe CT-beleid van de EU. Daartoe
dienen de afspraken, zoals onder meer vastgelegd in de raadsconclusies
van 9 februari van dit jaar, tegen het licht te worden gehouden, aldus de
HV. Waarschijnlijk zal de Raad in december op dit onderwerp terugkomen.
De HV benadrukte dat al veel gebeurt op dit terrein zoals CT-samenwerking en dialogen met derde landen en de plaatsing van CT-experts op
EU-delegaties. Ook de EU-inzet ten aanzien van Security Sector Reform
(SSR) en GVDB-missies staat voor een groot deel ten dienste van CT. Er
was overeenstemming dat het probleem daarnaast bij de wortel
aangepakt dient te worden, refererend aan de benodigde politieke
oplossingen van de conflicten in Syrië, Libië en Irak, en de bestrijding van
ISIS. De bespreking van CT werd daarom direct gekoppeld aan de
lunchbespreking over Syrië in aanwezigheid van VN Speciaal Gezant De
Mistura. De HV benadrukte het belang om de door ISIS gepropageerde
narrative tegen te gaan en terrorisme niet te karakteriseren als een
botsing van beschavingen. De EU heeft dit jaar voortgang geboekt ten
aanzien van strategische communicatie richting de Arabische wereld over
Europa en deze inspanning zal moeten worden voortgezet, aldus de HV.
Frankrijk dankte voor de solidariteit. Dit was met name van belang omdat
onze waarden en onze vrijheid het doelwit zijn. Ook benadrukte Frankrijk
het belang van coördinatie vanwege het feit dat er voor de Unie een
agenda ligt op zowel intern als extern terrein en deze nauw met elkaar
verweven zijn. Enkele Ministers waarschuwden tot slot dat terrorisme en
migratie niet op een hoop gegooid moesten worden.
Syrië
De Raad besprak de situatie in Syrië in aanwezigheid van VN Speciaal
Gezant voor Syrië de Mistura. HV Mogherini koppelde terug over de
besprekingen in Wenen van 14 november jl. Daarbij gaf zij aan dat de
cruciale rol die de VN zal spelen in het proces, dat uiteindelijk zou leiden
naar een overgangsregering in Syrië, ondersteund moest worden door de
EU en lidstaten. De Mistura dankte de HV en de lidstaten voor de steun en
gaf aan hoop te zien in de bereidheid van de VS en Rusland om naar een
politieke oplossing toe te werken. Daarbij waren zij erin geslaagd om de
belangrijkste regionale spelers aan tafel te krijgen. Naast het consolideren
van de afspraken uit de eerste bespreking in Wenen van 30 oktober jl., zijn
er twee belangrijke afspraken gemaakt op 14 november jl. met een
duidelijke tijdslijn voor de komende maanden: 1) streven naar een
nationaal staakt-het-vuren en 2) voorbereidingen treffen voor een dialoog
tussen de regering en de oppositie. De Ministers wisselden van gedachten
over de rol van Assad en de identificatie van de legitieme Syrische
oppositie. De Ministers waren het eens dat het in Wenen bereikte resultaat
een betekenisvolle vooruitgang was. Nederland steunt de inspanningen
van De Mistura en de besprekingen in Wenen en benadrukte het belang te
komen tot een proces waarin de Syriërs zelf volledig eigenaarschap
hebben en waarin ook de gematigde oppositie een plek aan tafel heeft. De
Russische militaire interventie zou zich moeten richten op bestrijding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1555

2

ISIS en niet op gematigde groepen. Nederland steunt de gematigde
oppositie op meerdere manieren. Het kabinet heeft daarom besloten om
10 miljoen euro beschikbaar te stellen voor nieuwe steun aan de
gematigde gewapende oppositiegroepen. Daarnaast is Nederland ook
bereid, voortbouwend op eerdere initiatieven en als daartoe een beroep
op Nederland wordt gedaan, participatie van vrouwen aan de onderhandelingen te ondersteunen. Ook vroeg Nederland aandacht voor de
voortdurende schrijnende humanitaire situatie in en rond Syrië. Volgens
De Mistura zouden de EU en lidstaten druk moeten blijven uitoefenen op
alle regionale partijen om te blijven streven naar een gemeenschappelijke
oplossing. De Ministers stonden uitgebreid stil bij de uitwerking van het
staakt-het-vuren en de vraag hoe opgetreden moest worden tegen
partijen die zich daar niet aan zouden houden. De HV sprak lof uit voor het
werk van de VN en De Mistura en herhaalde de steun van de EU voor de
rol van de VN in het proces. Ze concludeerde dat de EU door zal gaan bij
te dragen aan een politieke oplossing, als ook ten aanzien van bijdragen
op het gebied van humanitaire hulp en steun aan de legitieme oppositie in
Syrië.
MOVP
Een groot aantal Ministers deelde het pessimisme van HV Mogherini dat
er op dit moment feitelijk geen sprake is van een vredesproces en dat,
hoewel beide partijen zeggen zich te committeren aan een twee-staten
oplossing, daar in realiteit weinig van te merken is. Dit betekende echter
niet dat de EU zich moet afwenden, zo benadrukte ook de HV, maar zich
juist moet blijven engageren met als doel het herstel van vertrouwen
tussen de partijen. Een manier waarop de EU dit probeert te bewerkstelligen, is door uitvoering van onderdelen van reeds gesloten akkoorden te
ondersteunen. Dit is een belangrijke inzet van EU Speciale Vertegenwoordiger (EUSV) Gentilini i.s.m. het Kwartet. Begin december bezoekt het
Kwartet de regio. Volgens HV Mogherini biedt dit een belangrijke
gelegenheid om te bezien of voortgang op bovengenoemd vlak mogelijk
was en of het EU-beleid terzake diende te worden bijgesteld. Een aantal
lidstaten riep op tot een actievere betrokkenheid van de EU, zeker nu de
VS heeft aangegeven voorlopig geen grote rol op zich te zullen nemen.
Tijdens de bespreking kwam ook de publicatie van de richtsnoeren inzake
herkomstaanduiding van producten uit de door Israël bezette gebieden
aan de orde. De HV gaf aan dat het nu aan de lidstaten is om de richtlijnen
door te voeren. Zoals toegezegd tijdens het AO RBZ van 10 november
naar aanleiding van de aanstaande publicatie, wordt uw Kamer langs deze
weg geïnformeerd over de uitvoering hiervan in Nederland.
De interpretatieve mededeling van de Europese Commissie van
12 november jl. over de herkomstaanduiding van producten uit de door
Israël bezette gebieden1 komt mede voort uit vragen vanuit het bedrijfsleven en consumenten om duidelijkheid over de toepassing van
bestaande regelgeving (Richtlijn 2005/29 over oneerlijke handelspraktijken) ten aanzien van de door Israël bezette gebieden en daarin
gevestigde nederzettingen. De interpretatieve mededeling geeft die uitleg
en maakt concreet wat een correcte herkomstaanduiding is voor
producten uit Israëlische nederzettingen en voor producten uit de
Palestijnse gebieden die niet uit Israëlische nederzettingen afkomstig zijn.
Het kabinet is er voorstander van dat EU-regelgeving in lidstaten op
dezelfde manier wordt uitgevoerd en verwelkomt daarom deze interpretatieve mededeling.

1

Interpretatieve mededeling inzake de vermelding van de oorsprong van goederen uit de sinds
juni 1967 door Israël bezette gebieden (2015/C 375/05), d.d. 12 november 2015. http://eurlex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:JOC_2015_375_R_0005

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1555

3

Het bedrijfsleven is en blijft verantwoordelijk voor de correcte herkomstaanduiding op producten. De interpretatieve mededeling is gepubliceerd
in het Publicatieblad van de Europese Unie, waarmee zij ook bekend is
gesteld aan het bedrijfsleven. De overheid zal daarnaast het Nederlandse
bedrijfsleven via de gebruikelijke kanalen informeren. Daarbij gaat het om
het Regulier Overleg Warenwet en de website van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) is verantwoordelijk voor de handhaving van correcte
uitvoering van wetgeving met betrekking tot etikettering op producten. De
NVWA handhaaft op basis van staand handhavingsbeleid, inclusief het
gebruikelijke instrumentarium om te interveniëren indien overtredingen
worden geconstateerd.
Migratie
In het kader van de migratiecrisis sprak de Raad over de follow-up van de
Valletta top van 11 en 12 november en de Westelijke Balkan en Oostelijke
Middellandse zee conferentie van 8 oktober jl. Wat betreft Valletta was er
brede overeenstemming dat de focus nu moet liggen op concrete
implementatie van de gemaakte afspraken, zoals versterking van de
capaciteit in Afrikaanse landen die veel vluchtelingen opvangen, het
verlenen van steun bij het ontwikkelen en toepassen van anti-mensensmokkel regelgeving, het vergroten van de weerbaarheid van vluchtelingen en gastgemeenschappen en het delen van veiligheidsinformatie.
Een goede samenwerking tussen EU instellingen en EU lidstaten is daarbij
essentieel. In het kader van het bevorderen van eigenaarschap, is het
bovendien van groot belang dat Afrikaanse landen nauw betrokken zijn bij
de besluitvorming over de opzet van nieuwe programma’s, o.a. die welke
gefinancierd worden uit het EU Noodtrustfonds voor Afrika. Nederland
stelde voor om een follow-up mechanisme op te zetten, bijvoorbeeld in de
vorm van een kleine stuurgroep, om ervoor te zorgen dat de implementatie van de afspraken tijdens de Valletta top voortvarend ter hand wordt
genomen. Nederland benadrukte hierbij het belang van een geïntegreerde
inzet van relevante beleidsinstrumenten, waaronder ook GVDB.
De samenwerking tussen de EU en Westelijke Balkanlanden verloopt goed
maar er is zorg over de fragiele situatie in veel van deze landen, als gevolg
van de omvangrijke vluchtelingenstroom. Vanuit de Commissie wordt
steun verleend aan opvangfaciliteiten (shelters) in deze landen, op basis
van needs assessments. Ministers riepen op om het werk op de Westelijke
Balkanroute voort te zetten.
De Ministers spraken ook over de ontwikkelingen in de relatie met Turkije,
o.a. de stand van zaken met betrekking tot het EU-Turkije Actieplan en een
mogelijke top later dit jaar. Nederland onderstreepte het belang van
vooruitgang in de samenwerking met Turkije, en vroeg aandacht voor
versterkte samenwerking met Jordanië en Libanon, beide landen die veel
vluchtelingen opvangen.
HV Mogherini zegde toe lidstaten te zullen informeren over het verloop en
de voortgang in (migratie-) dialogen met o.a. Niger, Ethiopië, G5 Sahel,
Hoorn van Afrika (Somalië, Kenia), Midden-Oosten, Pakistan, Bangladesh,
Afghanistan.
Tenslotte sprak de Raad kort over het belang van het beter controleren
van de buitengrenzen en een snelle operationalisering van de hotspots,
inclusief een adequate registratie van vluchtelingen op het moment dat zij
de Europese Unie binnenkomen. Meerdere lidstaten waren het erover
eens dat hiertoe de verschillende instrumenten van Europees beleid
(waaronder EU OS, GVDB, FRONTEX e.a.) op geïntegreerde wijze moeten
worden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1555

4

Oostelijke Partners en Libië
Vanwege tijdsgebrek is de bespreking van zowel agendapunt Libië als
Oostelijke Partners komen te vervallen. Naar verwachting worden deze
doorgeschoven naar de RBZ van december.
Voorafgaand aan de Raad werd de Versterkte Partnerschap en Samenwerkingsovereenkomst (Enhanced Partnership and Cooperation Agreement –
EPCA) tussen de EU en Kazachstan getekend.
Eritrea
Zoals toegezegd tijdens het AO RBZ van 10 november, wordt uw Kamer
langs deze weg geïnformeerd over het EU meerjarenprogramma voor
Eritrea. Het EOF (Europees Ontwikkelingsfonds) comité heeft op
17 november unaniem ingestemd met het EU meerjarenprogramma voor
Eritrea met een indicatieve omvang van 200 miljoen Euro. Hiermee is
enkel het bredere kader voor de EU inzet in Eritrea tot 2020 vastgesteld,
dat gericht zal zijn op sociaaleconomische ontwikkeling voornamelijk via
de hernieuwbare energiesector. Daadwerkelijke projecten zullen pas in
een later stadium ter goedkeuring worden voorgelegd aan de lidstaten.
Met het oog op de grote migratiestromen vanuit Eritrea, is voorzichtig
engagement met het land noodzakelijk. Een oplossing vereist een brede
benadering, waarvan een politieke dialoog om mensenrechtenschendingen aan te kaarten een essentieel onderdeel vormt. Het EU-programma
biedt hiervoor een opening. Tegelijkertijd moet voorkomen worden dat
EU-steun het dictatoriale regime in Eritrea versterkt. De Commissie heeft
op Nederlands verzoek daarom nogmaals bevestigd dat directe steun aan
de overheid niet aan de orde is.
Daarnaast heeft Nederland zich ervoor ingezet om de invloed die de EU
heeft met dit programma zo goed mogelijk te benutten om mensenrechtensituatie te bevorderen. Op voorstel van Nederland is een aantal
indicatoren vastgesteld, die met de autoriteiten van Eritrea worden
besproken en die sterk zullen meewegen bij de goedkeuring van projecten
binnen het meerjarenprogramma. Het gaat hierbij onder andere om
vooruitgang in de uitvoering van de hervorming van de dienstplicht
(inclusief de maximale duur van 18 maanden) en verbeterde samenwerking met VN organisaties. Nederland zal de situatie in Eritrea blijven
volgen en de concrete projecten kritisch bekijken wanneer deze worden
voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1555

5