Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 956

Wijziging van de Kieswet in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam
binnen Nederland

Nr. 2

VOORSTEL VAN WET
Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.
Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:
Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat met de eilandgebieden
Bonaire, Sint Eustatius en Saba is overeengekomen dat zij een staatsrechtelijke positie krijgen binnen het Nederlands staatsbestel en het in
verband hiermee wenselijk is de bepalingen in de Kieswet betreffende het
kiesrecht voor de leden van de Eerste en Tweede Kamer der StatenGeneraal en van het Europees Parlement aan te passen en het kiesrecht
voor de leden van de eilandsraad daarin op te nemen;
Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg
der Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij
goedvinden en verstaan bij deze:

ARTIKEL I
De Kieswet wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel B 1, eerste lid en tweede lid, onderdeel b, wordt «de Nederlandse Antillen of Aruba» vervangen door: Aruba, Curaçao of Sint
Maarten.
B
In artikel B 3, tweede lid, onderdeel b, wordt na «de Vreemdelingenwet
2000» ingevoegd: dan wel op grond van artikel 3 of artikel 6 van de Wet
toelating en uitzetting BES.
C
In de artikelen D 3, vierde lid, M 14, M 15, M 16, eerste lid, N 17, tweede
lid, N 18 en N 20, eerste lid, wordt «in de Nederlandse Antillen of in
Aruba» telkens vervangen door: in Aruba, in Curaçao of in Sint Maarten.

KST131546
0809tkkst31956-2
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

1

D
In artikel E 1, tweede lid, wordt na «de Tweede Kamer» ingevoegd:, voor
zover gelegen in het Europese deel van Nederland,.
E
In artikel G 1, tweede lid, wordt na «€ 450» ingevoegd: dan wel, indien
het een groepering betreft die blijkens de statuten haar zetel heeft in
Bonaire, Sint Eustatius of Saba, een waarborgsom van USD 450.
F
In artikel G 1, derde lid, onderdeel b, G 2, derde lid, onderdeel b, en G 3,
derde lid, onderdeel b, wordt na «de Handelsregisterwet 2007» telkens
ingevoegd: dan wel artikel 1a van de Handelsregisterwet BES.
G
In artikel G 2, tweede lid, wordt na «€ 225» ingevoegd: dan wel, indien
het een groepering betreft die blijkens de statuten haar zetel heeft in
Bonaire, Sint Eustatius of Saba, een waarborgsom van USD 225.
H
In de artikelen H 10, eerste lid, H 10a, eerste lid, I 2, eerste lid, onderdeel
e, I 6, eerste lid, onderdeel c, R 9, eerste lid, R 9a, eerste lid, S 1, derde lid,
onderdeel d, S 4, eerste lid, onderdeel c, Y 3, onderdeel b, sub 1°, Y 4,
onderdeel b, sub 1°, Y 31 en Y 32, vijfde lid, wordt «Nederland» telkens
vervangen door: het Europese deel van Nederland.
I
Aan artikel H 10, eerste lid, wordt een volzin toegevoegd, luidende:
Indien de kandidaat woonachtig is in één van de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, is de gemachtigde met uitsluiting van de
kandidaat bevoegd tot de handelingen, bedoeld in de artikelen V 2, eerste,
vierde en vijfde lid, V 3, eerste en tweede lid, en W 2, eerste lid, onder f.
J
In artikel H 12, eerste lid, wordt na «€ 11 250» ingevoegd: dan wel,
indien boven de kandidatenlijst de aanduiding is geplaatst van een
groepering die blijkens de statuten haar zetel heeft in Bonaire, Sint
Eustatius of Saba of, indien het een kandidatenlijst betreft waarboven
geen aanduiding is geplaatst, indien de eerstgenoemde kandidaat
ingezetene is van Bonaire, Sint Eustatius of Saba, een waarborgsom van
USD 11 250.
K
In artikel H 13, eerste lid, wordt na «€ 1 125» ingevoegd: dan wel, indien
boven de kandidatenlijst de aanduiding is geplaatst van een groepering
die blijkens de statuten haar zetel heeft in Bonaire, Sint Eustatius of Saba
of, indien het een kandidatenlijst betreft waarboven geen aanduiding is
geplaatst, indien de eerstgenoemde kandidaat ingezetene is van Bonaire,
Sint Eustatius of Saba, een waarborgsom van USD 1 125.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

2

L
In artikel I 2, eerste lid, onderdeel e, vervalt de zinsnede:, indien het een
verkiezing van de leden van de Tweede Kamer betreft,.
M
In artikel M 13, derde lid, wordt «in de Nederlandse Antillen en in
Aruba» vervangen door: in Aruba, in Curaçao en in Sint Maarten.
N
In artikel N 12, derde lid, wordt «of op grond van de artikelen 125 tot en
met 129 van het Wetboek van Strafrecht» vervangen door:, op grond van
de artikelen 125 tot en met 129 van het Wetboek van Strafrecht of op
grond van de artikelen 131 tot en met 135 van het Wetboek van Strafrecht
BES.
O
In artikel Y 5a wordt «de Nederlandse Antillen of Aruba» en «de
Nederlandse Antillen onderscheidenlijk Aruba» vervangen door: Aruba,
Curaçao of Sint Maarten.
P
Na Afdeling V wordt een nieuwe afdeling ingevoegd, luidende:
AFDELING VA
De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal, van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der
Staten-Generaal en van het Europees Parlement in Bonaire, Sint
Eustatius en Saba

HOOFDSTUK YA
De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
van de eilandsraden, van de Eerste Kamer der Staten-Generaal en van het
Europees Parlement in Bonaire, Sint Eustatius en Saba

§ 1 Algemene bepalingen
Artikel Ya 1
Deze wet is mede van toepassing in Bonaire, Sint Eustatius en Saba,
met inachtneming van het in deze afdeling bepaalde.
Artikel Ya 2
In deze afdeling en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan
onder:
a. openbaar lichaam: openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba;
b. het Gemeenschappelijk Hof: het Gemeenschappelijk Hof van Justitie
van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

3

Artikel Ya 3
1. Voor de toepassing van de bij of krachtens deze wet gestelde
bepalingen in Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt, voor zover deze
afdeling niet anders bepaalt, telkens in die bepalingen gelezen in plaats
van:
a. «de gemeente»: het openbaar lichaam;
b. «de burgemeester»: de gezaghebber;
c. «burgemeester en wethouders»: het bestuurscollege;
d. «de gemeenteraad»: de eilandsraad;
e. «de secretarie van de gemeente»: het bestuurskantoor.
2. Indien uitsluitend de gemeente, de burgemeester of burgemeester en
wethouders van ’s-Gravenhage wordt bedoeld, geldt het eerste lid, onder
a tot en met c, niet.

§ 2 De verkiezing van de leden van de Tweede Kamer
Artikel Ya 4
1. Op de dag van de kandidaatstelling kunnen bij de gezaghebbers van
Sint Eustatius en Saba op het bestuurskantoor, van negen tot vijftien uur,
kandidatenlijsten worden ingeleverd voor kieskring 20 (Bonaire). In de in
artikel H 1 bedoelde openbare kennisgeving wordt door de gezaghebbers
van Sint Eustatius en Saba tevens melding gemaakt van deze mogelijkheid.
2. Voor de toepassing van artikel H 3, eerste en vierde lid, treden de
gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba in dat geval in de plaats van de
voorzitter van het hoofdstembureau.
3. De gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba beoordelen van elke
kandidatenlijst die bij hen wordt ingeleverd en de op grond van de artikelen H 3, H 4, H 9 en H 12 bij de kandidatenlijsten overgelegde stukken,
de authenticiteit en leggen hun bevindingen vast in een begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring
een model vastgesteld.
4. De gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba dragen er zorg voor dat
de kandidatenlijsten, de bij de kandidatenlijsten overgelegde stukken en
de begeleidingsverklaringen langs elektronische weg uiterlijk op de dag
van de kandidaatstelling om vijftien uur dertig ter kennis worden gebracht
van het hoofdstembureau. De gezaghebbers maken van deze stukken
gewaarmerkte afschriften en bewaren deze totdat de beslissing van het
hoofdstembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is geworden.
5. Voorts dragen zij er zorg voor dat de kandidatenlijsten met de daarbij
overgelegde stukken in een pak worden gedaan, dat wordt verzegeld. Het
verzegelde pak wordt zo spoedig mogelijk per post naar het hoofdstembureau overgebracht.
Artikel Ya 5
Verklaringen van ondersteuning van een lijst die wordt ingeleverd in
Sint Eustatius of Saba, die worden afgelegd in Bonaire, kunnen tevens
door een persoon die ingevolge artikel H 5 op de lijst is vermeld en die
bevoegd is tot het herstel van verzuimen, op de dag van de kandidaatstelling, van negen tot vijftien uur, worden ingeleverd bij het hoofdstembureau van kieskring 20 (Bonaire).
Artikel Ya 6
1. Indien het hoofdstembureau een of meer verzuimen als bedoeld in
artikel I 2 heeft geconstateerd ten aanzien van een lijst die in Sint
Eustatius of Saba is ingeleverd, geeft het, in afwijking van artikel I 2,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

4

eerste lid, onverwijld langs elektronische weg kennis hiervan aan de
gezaghebber van dat openbaar lichaam.
2. De gezaghebber geeft van de verzuimen onverwijld bij aangetekende
brief of tegen gedagtekend ontvangstbewijs kennis aan degene die de lijst
heeft ingeleverd.
3. Onverminderd artikel I 2, tweede, vijfde en zesde lid, kan degene die
de lijst in Sint Eustatius of Saba heeft ingeleverd het verzuim of de
verzuimen, in de kennisgeving aangeduid, herstellen op het bestuurskantoor aldaar.
4. De gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba beoordelen van de ter
herstel van de geconstateerde verzuimen ingeleverde stukken, de
authenticiteit en leggen hun bevindingen vast in een begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring
een model vastgesteld.
5. De gezaghebbers dragen er zorg voor dat de ter herstel van de
verzuimen ingeleverde stukken en de begeleidingsverklaring terstond
langs elektronische weg ter kennis van het hoofdstembureau worden
gebracht. De gezaghebbers maken van deze stukken gewaarmerkte
afschriften en bewaren deze totdat de beslissing van het hoofdstembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is geworden.
6. Voorts dragen zij er zorg voor dat de stukken in een pak worden
gedaan, dat wordt verzegeld. Het verzegelde pak wordt zo spoedig
mogelijk per post naar het hoofdstembureau overgebracht.
Artikel Ya 7
1. De voorzitter van het hoofdstembureau van kieskring 20 (Bonaire)
draagt er zorg voor dat afschriften van de kandidatenlijsten en, indien
vereist, verklaringen van ondersteuning onmiddellijk na het onderzoek
van de lijsten langs elektronische weg worden verzonden aan de
gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba.
2. De op de voet van artikel I 1, derde lid, toegezonden afschriften van
ingeleverde kandidatenlijsten, worden door de voorzitter van het hoofdstembureau zodra deze zijn ontvangen eveneens langs elektronische weg
verzonden aan de gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba.
3. De gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba leggen de stukken,
bedoeld in het eerste en tweede lid, op het bestuurskantoor voor een
ieder ter inzage, zodra deze zijn ontvangen.
Artikel Ya 8
Artikel I 5, aanhef en onder a, is niet van toepassing indien een lijst op
de dag van de kandidaatstelling tussen negen en vijftien uur bij de
gezaghebbers van Sint Eustatius of Saba op het bestuurskantoor is
ingeleverd.
Artikel Ya 9
1. De gemeenschappelijke verklaring, bedoeld in artikel I 10, eerste lid,
kan tevens worden ingeleverd bij de gezaghebbers van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba op het bestuurskantoor.
2. De gezaghebber beoordeelt de authenticiteit van de gemeenschappelijke verklaring en legt zijn bevindingen vast in een begeleidingsverklaring.
Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring een model
vastgesteld.
3. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de gemeenschappelijke
verklaring en de begeleidingsverklaring langs elektronische weg uiterlijk
op de dag na de kandidaatstelling om zeventien uur ter kennis worden
gebracht van het centraal stembureau. De gezaghebber maakt van deze
stukken gewaarmerkte afschriften en bewaart deze totdat de beslissing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

5

van het hoofdstembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is
geworden.
4. Voorts draagt hij er zorg voor dat de gemeenschappelijke verklaring
zo spoedig mogelijk per post naar het centraal stembureau wordt
overgebracht.
Artikel Ya 10
De voorzitter van het hoofdstembureau van kieskring 20 (Bonaire)
brengt het proces-verbaal, bedoeld in artikel I 18, vijfde lid, langs
elektronische weg terstond na de zitting ter kennis van het centraal
stembureau.
Artikel Ya 11
1. De gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba dragen er zorg voor dat
de in artikel N 12, eerste lid, genoemde processen-verbaal en de opgave
van de door hen vastgestelde aantallen stemmen langs elektronische weg
onverwijld na de vaststelling ter kennis worden gebracht van de voorzitter
van het hoofdstembureau. De gezaghebbers maken van deze stukken
gewaarmerkte afschriften en bewaren deze totdat het centraal stembureau
de uitslag van de verkiezing heeft bekendgemaakt en over de toelating
van de gekozenen is beslist.
2. Voorts dragen zij er zorg voor dat de stukken, bedoeld in het eerste
lid, zo spoedig mogelijk per post naar het hoofdstembureau worden
overgebracht.
Artikel Ya 12
1. De voorzitter van het hoofdstembureau van kieskring 20 (Bonaire)
draagt er zorg voor dat het proces-verbaal, bedoeld in artikel O 3, langs
elektronische weg terstond nadat de leden het proces-verbaal hebben
getekend, ter kennis wordt gebracht van het centraal stembureau.
2. De voorzitter van het hoofdstembureau doet tevens het procesverbaal, bedoeld in artikel O 3, langs elektronische weg aan de gezaghebbers van Sint Eustatius en Saba toekomen.
3. De gezaghebbers leggen het afschrift van het proces-verbaal op het
bestuurskantoor voor een ieder ter inzage, zodra dit is ontvangen.
4. De voorzitter van het hoofdstembureau draagt er ten slotte zorg voor
dat de stukken genoemd in artikel O 4, tweede lid, langs elektronische
weg terstond ter kennis worden gebracht van de Tweede Kamer en zo
spoedig mogelijk tevens per post worden overgebracht.

§ 3 De verkiezing van de leden van de eilandsraad, het begin van en de
veranderingen in het lidmaatschap van de eilandsraad en de beëindiging
van het lidmaatschap en tijdelijke vervanging als lid
Artikel Ya 13
De bij of krachtens deze wet gestelde bepalingen betreffende de
verkiezing van de leden van de gemeenteraden, betreffende het begin van
en de veranderingen in het lidmaatschap van de gemeenteraad en
betreffende de beëindiging van het lidmaatschap en tijdelijke vervanging
als lid, zijn, voor zover deze afdeling niet anders bepaalt, van overeenkomstige toepassing op de eilandsraden.
Artikel Ya 14
1. De leden van de eilandsraden worden gekozen door degenen die op
de dag van de kandidaatstelling ingezetenen zijn van het openbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

6

lichaam en op de dag van de stemming de leeftijd van achttien jaar
hebben bereikt.
2. Zij die geen Nederlander zijn, dienen om kiesgerechtigd te zijn op de
dag van de kandidaatstelling tevens te voldoen aan de vereisten dat:
a. zij rechtmatig in Nederland verblijven op grond van artikel 3 of artikel
6 van de Wet toelating en uitzetting BES of op grond van een overeenkomst tussen een internationale organisatie en de Staat der Nederlanden
inzake de zetel van deze organisatie in Nederland, en
b. zij onmiddellijk voorafgaand aan de dag van de kandidaatstelling
gedurende een onafgebroken periode van tenminste vijf jaren ingezetene
van Nederland waren en beschikten over een verblijfsrecht als bedoeld
onder a, dan wel rechtmatig in Nederland verbleven op grond van artikel
8, onder a, b, c, d, e of l, van de Vreemdelingenwet 2000.
Artikel Ya 15
De politieke groepering die een verzoek tot registratie van de aanduiding als bedoeld in artikel G 3 indient bij het centraal stembureau voor de
verkiezing van de leden van de eilandsraad betaalt aan het openbaar
lichaam een waarborgsom van USD 112,50.
Artikel Ya 16
In de artikelen H 10, eerste lid, I 2, eerste lid, onderdeel e, en I 6, eerste
lid, onderdeel c, wordt in plaats van «het Europese deel van Nederland»
telkens gelezen: het openbaar lichaam waar hij zich kandidaat stelt.
Artikel Ya 17
Voor elke kandidatenlijst die wordt ingeleverd in een van de openbare
lichamen, wordt aan dat openbaar lichaam een waarborgsom betaald van
USD 225.
Artikel Ya 18
1. In afwijking van artikel L 2, eerste lid, kan voor de verkiezing van de
leden van de eilandsraad een volmacht uitsluitend worden verleend op
een schriftelijke aanvraag daartoe aan de aanvrager die op de dag der
stemming niet in staat zal zijn in persoon zijn stem uit te brengen, hetgeen
blijkt uit door de aanvrager overgelegde reisbescheiden of een verklaring
van een arts.
2. De artikelen L 14 tot en met L 16 zijn niet van toepassing.
Artikel Ya 19
De benoemde die woonachtig is in het openbaar lichaam waar hij zich
kandidaat stelt of de gemachtigde van de benoemde die buiten het
openbaar lichaam waar hij zich kandidaat stelt maar binnen Nederland
woonplaats heeft, legt het afschrift van gegevens uit de basisadministratie
persoonsgegevens, bedoeld in artikel V 3, tweede lid, over, waaruit tevens
het Nederlanderschap van de benoemde blijkt.
Artikel Ya 20
Voor de toepassing van artikel W 2, eerste lid, onderdeel h, wordt in
plaats van «artikel 11 van de Gemeentewet» gelezen: artikel 12 van de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

7

Artikel Ya 21
Voor de toepassing van artikel X 8, eerste en derde lid, wordt in plaats
van «artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet» gelezen: artikel 16, eerste
lid, van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

§ 4 De verkiezing van de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
Artikel Ya 22
1. De leden van de Eerste Kamer worden in de openbare lichamen
gekozen door de leden van de eilandsraden. Bonaire, Sint Eustatius en
Saba worden voor deze verkiezing tezamen beschouwd als een provincie.
2. De leden van de eilandsraden komen per openbaar lichaam in
vergadering bijeen tot het uitbrengen van hun stem.
3. De bij of krachtens deze wet gestelde bepalingen betreffende de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer zijn, voor zover deze afdeling
niet anders bepaalt, van overeenkomstige toepassing op de verkiezing
van deze leden door de leden van de eilandsraden, met dien verstande dat
telkens in die bepalingen mede wordt gelezen in plaats van:
a. «de provincie»: de openbare lichamen tezamen;
b. «provinciale staten» en »staten»: de eilandsraad;
c. «de commissaris van de Koning»: de gezaghebber;
d. «gedeputeerde staten»: het bestuurscollege;
e. «de provinciale griffie»: het bestuurskantoor;
f. «statenlid»: eilandsraadslid;
g. «statenvergadering»: vergadering van de eilandsraad.
Artikel Ya 23
1. De gemeenschappelijke verklaring, bedoeld in artikel S 8, eerste lid,
kan tevens op de dag van de kandidaatstelling, van negen tot zeventien
uur, worden ingeleverd bij de gezaghebbers van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba op het bestuurskantoor.
2. De gezaghebber beoordeelt de authenticiteit van de gemeenschappelijke verklaring en legt zijn bevindingen vast in een begeleidingsverklaring.
Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring een model
vastgesteld.
3. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de gemeenschappelijke
verklaring en de begeleidingsverklaring langs elektronische weg uiterlijk
op de dag na de dag van de kandidaatstelling om zeventien uur ter kennis
worden gebracht van het centraal stembureau. De gezaghebber maakt
van deze stukken gewaarmerkte afschriften en bewaart deze totdat de
beslissing van het centraal stembureau, bedoeld in artikel S 2, onherroepelijk is geworden.
4. Voorts draagt hij er zorg voor dat de gemeenschappelijke verklaring
zo spoedig mogelijk per post naar het centraal stembureau wordt
overgebracht.
Artikel Ya 24
1. De gezaghebber beoordeelt van elke kandidatenlijst die bij hem
wordt ingeleverd en de op grond van de artikelen R 7 en R 8 bij de
kandidatenlijsten overgelegde stukken, de authenticiteit, en legt zijn
bevindingen vast in een begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling
wordt voor de begeleidingsverklaring een model vastgesteld.
2. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de kandidatenlijsten langs
elektronische weg uiterlijk op de dag van de kandidaatstelling om achttien
uur ter kennis worden gebracht van de gezaghebbers van de andere
openbare lichamen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

8

3. De gezaghebber doet de hem op grond van het vorige lid toegezonden kandidatenlijsten tevens onverwijld voor een ieder ter inzage
leggen op het bestuurskantoor.
4. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de bij hem ingeleverde
kandidatenlijsten, de bij de kandidatenlijsten overgelegde stukken en de
begeleidingsverklaringen langs elektronische weg uiterlijk op de tweede
dag na de kandidaatstelling ter kennis worden gebracht van de voorzitter
van het centraal stembureau. De gezaghebber maakt van deze stukken
gewaarmerkte afschriften en bewaart deze totdat de beslissing van het
centraal stembureau, bedoeld in artikel S 2, onherroepelijk is geworden.
5. Voorts draagt hij er zorg voor dat het verzegelde pak met de lijsten,
bedoeld in artikel R 11, tweede lid, nadat de handelingen bedoeld in dat
artikel zijn verricht, onverwijld per post naar de voorzitter van het centraal
stembureau wordt overgebracht.
Artikel Ya 25
1. Indien het centraal stembureau een of meer verzuimen als bedoeld in
artikel S 1, derde lid, heeft geconstateerd ten aanzien van een lijst die in
een openbaar lichaam is ingeleverd, geeft het, in afwijking van artikel S 1,
derde lid, onverwijld langs elektronische weg kennis hiervan aan de
gezaghebber van dat openbaar lichaam.
2. De gezaghebber geeft van de verzuimen onverwijld bij aangetekende
brief of tegen gedagtekend ontvangstbewijs kennis aan degene die de lijst
heeft ingeleverd.
3. Onverminderd artikel S 1, vierde en vijfde lid, kan degene die de lijst
heeft ingeleverd uiterlijk op de derde dag na de zitting van het centraal
stembureau, het verzuim of de verzuimen, in de kennisgeving aangeduid,
herstellen op het bestuurskantoor van negen tot zeventien uur.
4. De gezaghebber beoordeelt van de ter herstel van de geconstateerde
verzuimen ingeleverde stukken, de authenticiteit en legt zijn bevindingen
vast in een begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling wordt voor de
begeleidingsverklaring een model vastgesteld.
5. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de ter herstel van de
verzuimen ingeleverde stukken en de begeleidingsverklaring terstond
langs elektronische weg ter kennis van het centraal stembureau worden
gebracht. De gezaghebber maakt van deze stukken gewaarmerkte
afschriften en bewaart deze totdat de beslissing van het centraal
stembureau, bedoeld in artikel S 2, onherroepelijk is geworden.
6. Voorts draagt hij er zorg voor dat de stukken in een pak worden
gedaan, dat wordt verzegeld. Het verzegelde pak wordt zo spoedig
mogelijk per post naar het centraal stembureau overgebracht.
Artikel Ya 26
De stemming en de stemopneming vinden per eilandsraad plaats.
Artikel Ya 27
Op de pakken met de stembiljetten met een blanco stem, met de
ongeldig verklaarde stembiljetten en met de geldige stembiljetten, als
bedoeld in artikel T 10, tweede en derde lid, wordt de naam van het
openbaar lichaam vermeld.
Artikel Ya 28
1. De voorzitter van het stembureau in een openbaar lichaam draagt er
zorg voor dat een afschrift van het proces-verbaal van de stemming en
van de stemopneming, bedoeld in artikel T 11, onverwijld na afloop van
de stemming langs elektronische weg ter kennis wordt gebracht van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

9

centraal stembureau. De voorzitter maakt van het proces-verbaal een
gewaarmerkt afschrift en bewaart deze totdat het centraal stembureau de
uitslag van de verkiezing heeft bekendgemaakt en over de toelating van
de gekozenen is beslist.
2. Voorts draagt hij er zorg voor dat het proces-verbaal en de verzegelde pakken zo spoedig mogelijk per post naar de voorzitter van het
centraal stembureau worden overgebracht.
Artikel Ya 29
1. In afwijking van artikel U 2, eerste lid, eerste volzin, geldt een stem
uitgebracht in een openbaar lichaam voor een aantal stemmen gelijk aan
het getal dat wordt verkregen door het inwonertal van dat openbaar
lichaam te delen door het honderdvoud van het aantal leden waaruit de
eilandsraad van dat openbaar lichaam bestaat.
2. Als het inwonertal van een openbaar lichaam geldt het inwonertal
dat door het Centraal Bureau voor de Statistiek overeenkomstig het derde
lid is gepubliceerd.
3. Het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceert op dezelfde wijze
als bepaald in artikel U 2, derde en vierde lid, de inwonertallen van de
openbare lichamen.
4. Het centraal stembureau maakt de stemwaarden die overeenkomstig
dit artikel in samenhang met artikel U 2 zijn vastgesteld, gelijktijdig en op
dezelfde wijze openbaar als bepaald in artikel U 2, vijfde lid.
Artikel Ya 30
In afwijking van artikel U 3 vermenigvuldigt het centraal stembureau ten
aanzien van elk openbaar lichaam de aantallen op iedere kandidaat
uitgebrachte stemmen en de stemcijfers van de lijsten met de voor dat
openbaar lichaam geldende stemwaarde en telt per lijst tezamen de aldus
verkregen aantallen op iedere kandidaat uitgebrachte stemmen onderscheidenlijk de stemcijfers.
Artikel Ya 31
Voor de toepassing van artikel U 17 wordt onder «provincies» mede
verstaan: openbare lichamen.

§ 5 De verkiezing van de leden van het Europees Parlement
Artikel Ya 32
1. Op de werkdag vóór de dag van de kandidaatstelling kunnen bij de
gezaghebber op het bestuurskantoor, van negen tot vijftien uur, kandidatenlijsten worden ingeleverd. In de in artikel H 1 bedoelde openbare
kennisgeving wordt door de gezaghebber tevens melding gemaakt van
deze mogelijkheid.
2. Voor de toepassing van artikel H 3, eerste en vierde lid, in
samenhang met artikel Y 9, tweede lid, treedt de gezaghebber in de plaats
van de voorzitter van het centraal stembureau.
3. In afwijking van artikel H 4, derde lid, ondertekent de kiezer, die als
zodanig is geregistreerd in een openbaar lichaam en die een verklaring
wenst af te leggen dat hij een kandidatenlijst ondersteunt die wordt
ingeleverd in één van de openbare lichamen, deze verklaring binnen een
termijn van zeven dagen voorafgaand aan of op de dag van inlevering,
bedoeld in het eerste lid, eerste volzin.
4. De gezaghebber beoordeelt van elke kandidatenlijst en de op grond
van de artikelen H 3, H 4, H 9, H 12, Y 13 en Y 14 bij de kandidatenlijsten
overgelegde stukken, de authenticiteit en legt zijn bevindingen vast in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

10

begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring een model vastgesteld.
5. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de kandidatenlijsten, de bij
de kandidatenlijsten overgelegde stukken en de begeleidingsverklaringen
langs elektronische weg uiterlijk op de dag van de kandidaatstelling om
vijftien uur ter kennis worden gebracht van de voorzitter van het centraal
stembureau. De gezaghebber maakt van deze stukken gewaarmerkte
afschriften en bewaart deze totdat de beslissing van het centraal stembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is geworden.
6. Voorts draagt hij er zorg voor dat de kandidatenlijsten met de daarbij
overgelegde stukken in een pak worden gedaan, dat wordt verzegeld. Het
verzegelde pak wordt zo spoedig mogelijk per post naar het centraal
stembureau overgebracht.
Artikel Ya 33
Verklaringen van ondersteuning van een lijst die wordt ingeleverd in
een openbaar lichaam, die worden afgelegd in het Europese deel van
Nederland, kunnen tevens door een persoon die ingevolge artikel H 5 op
de lijst is vermeld en die bevoegd is tot het herstel van verzuimen, op de
dag van de kandidaatstelling, van negen tot vijftien uur, worden
ingeleverd bij de voorzitter van het centraal stembureau of bij het door
deze aan te wijzen lid van dat bureau.
Artikel Ya 34
1. Indien het centraal stembureau een of meer verzuimen als bedoeld in
artikel I 2, eerste lid, in samenhang met artikel Y 15, eerste lid, heeft
geconstateerd ten aanzien van een lijst die in een openbaar lichaam is
ingeleverd, geeft het, in afwijking van artikel I 2, eerste lid, onverwijld
langs elektronische weg kennis hiervan aan de gezaghebber van dat
openbaar lichaam.
2. De gezaghebber geeft van de verzuimen onverwijld bij aangetekende
brief of tegen gedagtekend ontvangstbewijs kennis aan degene die de lijst
heeft ingeleverd.
3. Onverminderd artikel I 2, tweede, vijfde en zesde lid, in samenhang
met artikel Y 15, tweede en derde lid, kan degene die de lijst heeft
ingeleverd uiterlijk op de tweede dag na de dag van de kandidaatstelling,
het verzuim of de verzuimen, in de kennisgeving aangeduid, herstellen op
het bestuurskantoor, op de dag van de kandidaatstelling van tien tot
zeventien uur en op de eerste en de tweede dag van negen tot zeventien
uur.
4. De gezaghebber beoordeelt van de ter herstel van de geconstateerde
verzuimen ingeleverde stukken, de authenticiteit en legt zijn bevindingen
vast in een begeleidingsverklaring. Bij ministeriële regeling wordt voor de
begeleidingsverklaring een model vastgesteld.
5. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de ter herstel van de
verzuimen ingeleverde stukken en de begeleidingsverklaring terstond
langs elektronische weg ter kennis van het centraal stembureau worden
gebracht. De gezaghebber maakt van deze stukken gewaarmerkte
afschriften en bewaart deze totdat de beslissing van het centraal
stembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is geworden.
6. Voorts draagt hij er zorg voor dat de stukken in een pak worden
gedaan, dat wordt verzegeld. Het verzegelde pak wordt zo spoedig
mogelijk per post naar het centraal stembureau overgebracht.
Artikel Ya 35
1. De voorzitter van het centraal stembureau draagt er zorg voor dat de
kandidatenlijsten en, indien vereist, verklaringen van ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

11

onmiddellijk na het onderzoek van de lijsten langs elektronische weg
worden verzonden aan de gezaghebber.
2. De gezaghebber legt de stukken, bedoeld in het eerste lid, op het
bestuurskantoor voor een ieder ter inzage, zodra deze zijn ontvangen.
Artikel Ya 36
Artikel I 5, aanhef en onder a, is niet van toepassing indien een lijst op
de werkdag vóór de dag van de kandidaatstelling tussen negen en vijftien
uur bij de gezaghebber op het bestuurskantoor is ingeleverd.
Artikel Ya 37
1. De gemeenschappelijke verklaring, bedoeld in artikel Y 19, eerste lid,
in samenhang met artikel I 10, eerste lid, kan tevens op de werkdag vóór
de dag van de kandidaatstelling, van negen tot zeventien uur, worden
ingeleverd bij de gezaghebbers van Bonaire, Sint Eustatius en Saba op het
bestuurskantoor.
2. De gezaghebber beoordeelt de authenticiteit van de gemeenschappelijke verklaring en legt zijn bevindingen vast in een begeleidingsverklaring.
Bij ministeriële regeling wordt voor de begeleidingsverklaring een model
vastgesteld.
3. De gezaghebber draagt er zorg voor dat de gemeenschappelijke
verklaring en de begeleidingsverklaring langs elektronische weg uiterlijk
op de dag van de kandidaatstelling om zeventien uur ter kennis worden
gebracht van het centraal stembureau. De gezaghebber maakt van deze
stukken gewaarmerkte afschriften en bewaart deze totdat de beslissing
van het centraal stembureau, bedoeld in artikel I 4, onherroepelijk is
geworden.
4. Voorts draagt hij er zorg voor dat de gemeenschappelijke verklaring
zo spoedig mogelijk per post naar het centraal stembureau wordt
overgebracht.
Artikel Ya 38
1. De artikelen Ya 11 en Ya 12 zijn van overeenkomstige toepassing.
2. Voor de toepassing van artikel Ya 11 en Ya 12 treedt het hoofdstembureau van kieskring 20 (Bonaire) op als hoofdstembureau voor de
verkiezing van het Europees Parlement.
Artikel Ya 39
De artikelen Y 32, Y 33 en Y 33a zijn niet van toepassing.

§ 6 Bestuursrecht, beroeps- en overgangsbepalingen
Artikel Ya 40
1. Het bestuursorgaan zendt geschriften tot behandeling waarvan
kennelijk een ander bestuursorgaan bevoegd is, onverwijld door naar dat
orgaan, onder gelijktijdige mededeling daarvan aan de afzender.
2. Het bestuurorgaan zendt geschriften die niet voor hem bestemd zijn
en die ook niet worden doorgezonden, zo spoedig mogelijk terug aan de
afzender.
Artikel Ya 41
Degene die een verzoek indient als bedoeld in artikel D 5, verschaft de
gegevens en bescheiden die voor de beslissing op de aanvraag nodig zijn
en waarover hij redelijkerwijs de beschikking kan krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

12

Artikel Ya 42
1. In afwijking van artikel 7 van de Wet administratieve rechtspraak BES
wordt het beroep tegen een beschikking van het bestuurscollege als
bedoeld in artikel D 6, een beschikking van de gezaghebber of de door
hem daartoe aangewezen ambtenaar als bedoeld in de artikelen K 8,
eerste lid, L 11, eerste lid, en M 4, eerste lid, en tegen een beschikking van
de eilandsraad als bedoeld in de artikelen X 5, derde lid, en X 8, vierde lid,
ingesteld bij het Gemeenschappelijk Hof.
2. Op het beroep zijn de hoofdstukken 3 en 6, met uitzondering van § 1
en § 3, van de Wet administratieve rechtspraak BES van overeenkomstige
toepassing.
3. De artikelen 54 en 55 van de Wet administratieve rechtspraak BES
zijn niet van toepassing.
4. In afwijking van artikel 17, vijfde lid, van de Wet administratieve
rechtspraak BES bedraagt de termijn binnen welke de bijschrijving of
storting van het verschuldigde bedrag dient plaats te vinden, twee weken.
De president van het Gemeenschappelijk Hof kan een kortere termijn
stellen.
5. Het Gemeenschappelijk Hof behandelt de zaak met overeenkomstige
toepassing van § 2 van hoofdstuk 6 van de Wet administratieve rechtspraak BES. Aan het bestuursorgaan wordt terstond een afschrift van het
beroepschrift toegezonden.
Artikel Ya 43
1. In afwijking van artikel 7 van de Wet administratieve rechtspraak BES
wordt het beroep tegen een beschikking op grond van de artikelen G 1, Q
6 en Y 2, in samenhang met artikel G 1, die is gericht op een politieke
groepering die blijkens de statuten haar zetel heeft in Bonaire, Sint
Eustatius of Saba, ingesteld bij het Gemeenschappelijk Hof.
2. De artikelen G 5, tweede lid, aanhef en onder a, en Ya 42, tweede tot
en met vijfde lid, zijn van overeenkomstige toepassing.
Artikel Ya 44
1. Tegen een beschikking op grond van de artikelen I 4, S 2 en Y 2 in
samenhang met artikel I 4 van deze wet die betreft:
a. een kandidatenlijst waarboven bij de inlevering van de lijst een
aanduiding is geplaatst van een politieke groepering die blijkens de
statuten haar zetel heeft in Bonaire, Sint Eustatius of Saba, of
b. een kandidatenlijst waarboven geen aanduiding is geplaatst maar
waarvan de eerstgenoemde kandidaat ingezetene is van Bonaire, Sint
Eustatius of Saba, kan door een belanghebbende, in afwijking van artikel 7
Wet administratieve rechtspraak BES, en iedere kiezer uitsluitend beroep
worden ingesteld bij het Gemeenschappelijk Hof.
2. De artikelen I 7, derde tot en met vijfde lid, I 8 en Ya 42, tweede tot en
met vijfde lid, zijn van overeenkomstige toepassing.
Artikel Ya 45
Tegen een beschikking op grond van de artikelen G 2, G 4 of I 4 die
wordt genomen in het kader van de verkiezing van de leden van de
provinciale staten, kan uitsluitend beroep worden ingesteld bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Artikel Ya 46
1. In afwijking van artikel 7 van de Wet administratieve rechtspraak BES
wordt het beroep tegen een beschikking op grond van de artikelen G 3 of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

13

G 4 die wordt genomen in het kader van de verkiezing van de leden van
de eilandsraad, ingesteld bij het Gemeenschappelijk Hof.
2. Tegen een beschikking op grond van artikel I 4 die wordt genomen in
het kader van de verkiezing van de leden van de eilandsraad, kan door een
belanghebbende, in afwijking van artikel 7 van de Wet administratieve
rechtspraak BES, en iedere kiezer uitsluitend beroep worden ingesteld bij
het Gemeenschappelijk Hof.
3. Artikel G 5, tweede lid, aanhef en onderdelen b en c, is van overeenkomstige toepassing indien het betreft een beschikking op grond van
artikel G 3 of G 4.
4. De artikelen I 7, derde tot en met vijfde lid, en I 8 zijn van overeenkomstige toepassing indien het betreft een beschikking op grond van
artikel I 4.
5. Artikel Ya 42, tweede tot en met vijfde lid, is van overeenkomstige
toepassing.
Artikel Ya 47
Voor zover de periode van vijf jaren, genoemd in artikel Ya 14, tweede
lid, onderdeel b, is gelegen vóór inwerkingtreding van de wet tot wijziging
van de Kieswet in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland,
wordt onder Nederland tevens verstaan de voormalige eilandgebieden
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, met dien verstande dat in bedoeld artikel
voor «Wet toelating en uitzetting BES» wordt gelezen: Landsverordening
toelating en uitzetting.
Artikel Ya 48
1. In het ingevolge artikel G 3, eerste lid, in samenhang met artikel Ya
13 door het centraal stembureau voor de leden van de eilandsraad bij te
houden register van aanduidingen schrijft het centraal stembureau
ambtshalve als aanduiding in, de aanduiding van de politieke groepering
die een vereniging is met volledige rechtsbevoegdheid en wier aanduiding was geplaatst boven een kandidatenlijst waaraan bij de laatstgehouden verkiezing van de leden van de eilandsraad van de voormalige
eilandgebieden Bonaire, Sint Eustatius of Saba een of meer zetels zijn
toegekend.
2. Indien de aanduiding van een politieke groepering als bedoeld in het
eerste lid, geheel of in hoofdzaak overeenstemt met een op de voet van
artikel G 1 geregistreerde aanduiding van een andere politieke groepering
en daardoor verwarring te duchten is, neemt het centraal stembureau
voor de verkiezing van de leden van de eilandsraad een beschikking als
bedoeld in artikel G 4, tweede lid, dat de doorwerking van de op grond
van artikel G 1 geregistreerde aanduiding niet plaatsvindt.
Artikel Ya 49
1. Indien binnen een termijn van twee maanden na inwerkingtreding
van de wet tot wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe
staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland de kandidaatstelling plaatsvindt voor de
verkiezing van de leden van de eilandsraad, geldt voor die verkiezing het
volgende.
2. De kennisgeving die heeft plaatsgevonden op grond van artikel G 1,
achtste lid, voor de verkiezing van de leden van provinciale staten, geldt
tevens voor de verkiezing van de leden van de eilandsraad.
3. In afwijking van de artikelen G 3, G 4 en G 5 gelden voor de
verkiezing van de leden van de eilandsraad de volgende tijdstippen:
a. in afwijking van artikel G 3, eerste en zesde lid, in samenhang met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

14

artikel Ya 13, kunnen verzoeken tot registratie of tot wijziging van de
registratie van aanduidingen van politieke groeperingen worden
ingediend tot uiterlijk de vijftiende dag voor de dag van de kandidaatstelling;
b. de beslissing van het centraal stembureau op een verzoek, bedoeld
in onderdeel a, wordt genomen binnen drie dagen en terstond aan de
gemachtigde bekendgemaakt, alsmede terstond ter openbare kennis
gebracht op de in het openbaar lichaam gebruikelijke wijze;
c. een beschikking als bedoeld in artikel Ya 48, tweede lid, in
samenhang met artikel G 4, tweede lid, wordt genomen uiterlijk op de
twaalfde dag voor de dag van de kandidaatstelling;
d. in afwijking van artikel G 5, tweede lid, onder b en c, in samenhang
met artikel Ya 46, wordt een beroepschrift tegen:
1°. een beschikking als bedoeld in onderdeel b ingediend uiterlijk op de
derde dag na de dagtekening van de openbare kennisgeving, bedoeld in
artikel G 3, vijfde lid, dan wel na de dag waarop de beschikking wordt
geacht te zijn geweigerd;
2°. een beschikking als bedoeld in onderdeel c ingediend uiterlijk op de
derde dag na de dag waarop die beschikking is bekendgemaakt, dan wel
na de dag waarop de beschikking geacht wordt te zijn geweigerd;
e. het Gemeenschappelijk Hof doet uitspraak uiterlijk op de zevende
dag nadat het beroepschrift is ontvangen en indien de uitspraak strekt tot
gegrondverklaring van het beroep, bepaalt hij dat zijn uitspraak in de
plaats treedt van de vernietigde beschikking. De president van het
Gemeenschappelijk Hof stelt partijen en het centraal stembureau onverwijld in kennis van de uitspraak.
Artikel Ya 50
Bij de kandidaatstelling voor de eerste verkiezing van de leden van de
eilandsraad na inwerkingtreding van de wet tot wijziging van de Kieswet
in verband met de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland, wordt voor de
toepassing van de artikelen H 4, achtste lid, H 14, tweede lid, en I 14,
eerste en tweede lid, voor «de laatstgehouden verkiezing van de leden
van de gemeenteraad», gelezen: de laatstgehouden verkiezing van de
leden van de eilandsraad van de voormalige eilandgebieden Bonaire, Sint
Eustatius of Saba.
Q
Artikel Z 5 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt na «Wetboek van Strafrecht» ingevoegd: dan
wel, indien de ontzetting wordt uitgesproken door de strafrechter in
Bonaire, Sint Eustatius of Saba, artikel 32, onder 1°, 2° en 4°, van het
Wetboek van Strafrecht BES.
2. In het tweede lid wordt na «Wetboek van Strafrecht» ingevoegd: dan
wel, indien de ontzetting wordt uitgesproken door de strafrechter in
Bonaire, Sint Eustatius of Saba, artikel 32, onder 3°, van het Wetboek van
Strafrecht BES.
R
De tabel, bedoeld in artikel E 1, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder «Nummer van de kieskring» wordt onder «19.» ingevoegd:
20..

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

15

2. Onder «Gebied waarover de kieskring zich uitstrekt» wordt achter
«20.» ingevoegd: De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
3. Onder «Gemeente waar het hoofdstembureau is gevestigd» wordt
achter «20.» ingevoegd: Bonaire.

ARTIKEL II
Deze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip.

Lasten en bevelen dat deze in het Staatsblad zal worden geplaatst en
dat alle ministeries, autoriteiten, colleges en ambtenaren wie zulks
aangaat, aan de nauwkeurige uitvoering de hand zullen houden.
Gegeven

De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 956, nr. 2

16