Openbaar Ministerie

College van procureurs-generaal
Parket-Generaal

Voortgangsrapportage OM programma
Versterking opsporing en vervolging
Mei 2009
Mr. H.J. Moraal

Mei 2009

Inhoud
1
2
3

4

5

Inleiding……………………………………………………………………
2008: Het jaar van afronding en borging……………………………………….
De pijlers van het versterkingsprogramma (Eerste Spoor)……………… ..
3.1
Algemene kwaliteitseisen…………………………………………
3.2
Tegenspraak ..………………………………………………….
3.3
OM-journaal………………………………………………………
3.4
Review…………………………………………………………….
3.5
Team grootschalig onderzoek…………………………………….
3.6
Forensische opsporing……………………………………………
3.7
Auditieve en audiovisuele registratie…………………………….
3.8
Opleiding…………………………………………………………
3.9
Auditing en borging………………………………………………
3.10
Aanwending toegekende middelen 2007…………………………
Versterking van de professionele ambitie (Tweede Spoor)……………….
4.1
Requisitoir……………………………………………...................
4.2
Rol van secretaris…………………………………………………
4.3
Vrijheid in verbondenheid………………………………………..
4.4
Secundaire traumatisering………………………………………...
4.5
Samenwerking 1e en 2e lijn………………………………………..
4.6
Oefenrechtbank……………………………………………………
4.7
Inspiratiereis VS…………………………………………………..
4.8
Introductieprogramma officieren van justitie……………………..
Tot slot……………………………………………………………………..

3
5
7
7
7
8
8
9
9
10
10
10
11
13
13
13
14
14
15
15
16
16
17

2

1. Inleiding
Voor u ligt de derde en laatste voortgangsrapportage van het Openbaar Ministerie
over het programma ‘Versterking opsporing en vervolging’. Het
evaluatieonderzoek van de commissie Posthumus naar de Schiedammer
Parkmoord vormde in 2005 voor de minister van Justitie aanleiding de politie, het
OM en het NFI opdracht te verstrekken de aanbevelingen uit te werken in dit
programma ‘Versterking opsporing en vervolging’. De politie en het OM hebben
vervolgens samen met het NFI de aanbevelingen vertaald in een groot aantal
maatregelen. Daarbij zijn vanuit een gedeelde visie ambities geformuleerd die zijn
gericht op:
-

vertrouwen in politie en OM;
versterking van de kwaliteit en professionaliteit om de criminaliteit
daadkrachtig en effectief te kunnen bestrijden
een zichtbaar transparante en integere werkwijze.

De maatregelen van het versterkingsprogramma hebben betrekking op vijf
thema’s die deze ambities reflecteren:
1. Algemene eisen aan de opsporing
Door bindende afspraken over kwaliteit, werkwijze, validatie en certificering
worden kwaliteitsgaranties geboden voor prestaties in de keten van opsporing en
vervolging.
2. Duidelijkheid over het gezag in de opsporing
Door verheldering van de invulling van het gezag tussen politie en Openbaar
Ministerie, met name in complexe opsporingsonderzoeken, kunnen de rollen en
verantwoordelijkheden in het proces op de juiste wijze worden ingevuld.
3. Versterking van vakmanschap
Criminaliteit ontwikkelt zich in vele dimensies, o.a. geografisch, technologisch en
in mate van complexiteit. Daarnaast stelt de samenleving duidelijke eisen aan de
resultaten van handhaving en opsporing. Dit betekent voor de medewerkers van
politie en Openbaar Ministerie dat de vraag naar professionaliteit en specialisme
toeneemt. Dit vraagt om versterking van de professie en om normering in
evenwicht met de daadwerkelijke vereisten.
4. Aandacht voor leiderschap en cultuur
Consequente, heldere invulling van leiderschap in beide organisaties verzekeren
eenheid en kwaliteit van opsporing en vervolging. Herijking van de rollen van de
rechercheofficier en parketleiding enerzijds en recherchemanagement en
korpsleiding anderzijds moet leiden tot een meer effectieve sturing. Organisatie
van tegenspraak, waar het strategisch management direct bij betrokken is, leidt tot
een cultuur waarin reflectie en transparantie vanzelfsprekend zijn.
5. Permanente, ketenbrede kwaliteitsontwikkeling
Voortdurende oriëntatie op kwaliteitsverbetering ondersteunt de organisaties bij
het realiseren van concrete verbeteringen van de bedrijfsvoering en processturing.
Systematische toetsing van de algemene eisen maakt hiervan deel uit.

3

De maatregelen zijn per thema ondergebracht in een implementatieagenda die
voor het OM de periode beslaat van 2006 tot en met 2009. Afgesproken is de
ministers van Justitie en BZK en de kamer periodiek te informeren over de
voortgang van de implementatie. Deze rapportage komt tegemoet aan die
afspraak.
De rapportage is ook dit jaar weer gebaseerd op de uitkomsten van een landelijke
audit naar de implementatie van het versterkingsprogramma, die is gehouden van
januari t/m maart 2009. In tegenstelling tot andere jaren is dit jaar een schriftelijke
inventarisatieronde gehouden.Voor die vorm is gekozen omdat de focus lag op de
procesaudit waaraan OM-politie en NFI hebben deelgenomen.
De rapportage is als volgt opgebouwd. In het 2e hoofdstuk ‘2008: Het jaar van de
afronding en borging’ wordt inzicht gegeven in de kwaliteitsverbetering die het
versterkingsprogramma voor het Openbaar Ministerie heeft opgeleverd.
Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 verslag gedaan van de vooruitgang die het OM,
in samenwerking met politie en NFI, heeft geboekt bij de doorontwikkeling van
de afzonderlijke maatregelen in het ‘Eerste Spoor’.
In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de ontwikkeling van de professionele ambitie.
Een omvangrijk cultuurtraject dat volledig door en voor professionals uit de eigen
organisatie is ontwikkeld. De implementatie en de borging van de maatregelen uit
het eerste spoor worden aanzienlijk versterkt door de ontwikkelingen van de
professionele ambitie in het tweede spoor. De rechercheofficieren en de
kwaliteitsofficieren spelen daarin een centrale rol.

4

2. 2008: Het jaar van afronding en borging
Zoals in de vorige rapportage aangegeven was het jaar 2008 een spannend
overgangsjaar in het versterkingsprogramma. Het was het overgangsjaar van
afronding van de implementatie van de maatregelen naar borging daarvan in de
organisatie.
De uitkomsten van de audit laten zien dat de maatregelen inmiddels stevig zijn
verankerd in de bestaande structuren:
- Tegenspraak is als instrument goed uitgekristalliseerd.
- Het journaliseren wordt als een nuttige en niet meer weg te denken activiteit
beschouwd;
- De parketten die ervaring hebben opgedaan met de uitvoering van de review zijn
positief over de collegiale samenwerking en over de uitwisseling van kennis;
- De opleidingen in het kader van het Versterkingsprogramma zijn nagenoeg
afgerond en opgenomen in het vignettensysteem en in het standaardaanbod van
de SSR.
- De specialistische officieren (recherche-, kwaliteits- en forensisch officieren)
blijken voor de parketten een toegevoegde waarde te hebben en worden gezien
als een belangrijke borging van de verworvenheden van het VOV-programma.
Nieuwe werkwijzen zijn bekend en geborgd. Er zijn vaste overlegvormen binnen en
buiten de parketten. Er wordt samengewerkt in regionale overlegstructuren, er wordt
informatie en kennis uitgewisseld over opleidingen, over thema’s als tegenspraak,
opbouw dossier, kwaliteit rapporten, overdracht 1e-2e lijn. Er is sprake van een
toename van verbindingen tussen de 1e en de 2e lijn. Advocaten-Generaal nemen deel
aan de landelijke vergaderingen van kwaliteitsofficieren, rechercheofficieren en aan
de landelijke vergaderingen van FO-officieren.
Er worden best practices uitgewisseld en gezamenlijke beleidsstandpunten
ingenomen op gebied van het VOV. Er worden initiatieven genomen tot het uitgeven
van een digitaal kwaliteitsbulletin (Vakwerk), het organiseren van een ressortelijke
jurisprudentiedag en het publiceren van kwartaalberichten met relevante
jurisprudentie.
De ontwikkelpunten, genoemd in de vorige audit (op gebied van tegenspraak, OMjournaal, samenwerking 2e lijn) zijn door de parketten voortvarend opgepakt en
uitgevoerd. Daarbij hebben de rechercheofficieren steeds het voortouw genomen wat
een positief effect heeft gehad op het implementatieproces.
Het Versterkingsprogramma is en blijft onderdeel van de reguliere gesprekken met de
hoofdofficieren en de hoofdadvocaten-generaal in het kader van de P&C-cyclus.
Uit de audit blijkt dat het Versterkingsprogramma heeft bijgedragen aan een cultuur
waarin reflectie en het delen van verantwoordelijkheden centraal staan. Hieraan
hebben de parketten zelf een grote bijdrage geleverd door nieuwe activiteiten op te
pakken of VOV-maatregelen verder te ontwikkelen.
Duidelijke eisen aan opleiding, ervaring en certificering, betere structurering van het
onderzoek, heldere taakverdeling, meer bewuste en transparante keuzes in het
onderzoek worden als verworvenheden van het Versterkingsprogramma ervaren,

5

evenals de aanstelling van forensisch officieren en het bevorderen van een cultuur
waarin elkaar aanspreken en het bespreken van twijfel mogelijk is.
Een officier van justitie heeft het als volgt verwoord:
“het geheel aan maatregelen heeft gemaakt dat ik gestructureerd, kritisch, betrokken
maar met enige afstand aan een TGO begin; dat ik weet dat er kritisch naar mijn
beslissingen wordt gekeken, dat ik me vrij voel om met de FO, de RO en / of de
tegenspreker pijnpunten te bespreken en dat ik door te journaliseren mezelf dwing om
ook achteraf mijn beslissingen goed te kunnen onderbouwen, Dat totaal geeft ook
(zelf)vertrouwen in je onderzoek”.
Voor de implementatie van het versterkingsprogramma volgt het OM een
tweesporenbeleid. In het tweede spoor is vooral aandacht voor leiderschap en cultuur
en de versterking van het vakmanschap.
Dit programma, dat uitgaat van de ‘lerende organisatie’, slaat een brug tussen de
uitgangspunten van het versterkingsprogramma en het dagelijkse werk van officieren
van justitie. Waar het versterkingsprogramma ophoudt, gaat de versterking van de
professionele ambitie verder om officieren van justitie te stimuleren over hun vak na
te denken en hen te inspireren tot kwaliteitsverhoging van hun werk.

6

3. Pijlers van het Versterkingsprogramma (1e spoor)
3.1 Algemene Kwaliteitseisen
Doelstelling: Door bindende afspraken te maken over kwaliteit, werkwijze,
valideren en certificering, kwaliteitsgaranties te bieden voor prestaties in de
keten van opsporing en vervolging.De kwaliteitseisen gelden voor kritische
processen, producten (bijvoorbeeld TGO-regeling, procesdossier, toepassing
bijzondere opsporingsbevoegdheden) en mensen. Indien niet aan de gestelde
kwaliteitseisen is voldaan, betekent dat een groot afbreukrisico in de
vervolgingsfase. Daarom worden kritische processen en producten door OM en
politie gevalideerd en gelden zij voor beide organisaties als landelijke
standaarden. Daartoe zijn de validatieprocessen van OM en politie op elkaar
afgestemd.

Stand van Zaken
Door een werkgroep van politie en OM is de handreiking review
uitgewerkt. De Handreiking is zowel door politie als door het OM
gevalideerd.
Planning 2009
• OMtranet toegankelijk maken voor Politiekennisnet
Hoewel het toegankelijk maken van OMtranet voor Politiekennisnet
gepland was voor 2008, is dat nog niet gelukt. Bedoeling is dat de in
het programma vastgestelde beleidsregels, voorzien van een
samenvatting en een nieuw voorblad, worden gepubliceerd op
OMtranet/Politiekennisnet. Politiekennisnet kan via OMtranet worden
geraadpleegd, het omgekeerde is nog niet het geval. Hiervoor zal een
implementatieplan worden opgesteld waaruit blijkt waar de knelpunten
zitten en hoe die kunnen worden opgelost.
3.2 Tegenspraak
Doelstelling: Tegenspraak zowel binnen de politie als binnen het OM te
borgen opdat belangrijke beslissingen tijdens de loop van het onderzoek ter
discussie worden gesteld en worden getoetst. De basis van tegenspraak is een
manier van werken, waarbinnen goede verslaglegging, een kritische houding
of reflectie van betrokken medewerkers een normale gang van zaken is.

Stand van zaken
Uit de audit blijkt dat tegenspraak als instrument goed uitgekristalliseerd is en
een duidelijke meerwaarde heeft. Door zaaksofficieren wordt aangegeven dat
een “frisse blik” van de tegenspreker zeer welkom is. Dat draagt bij aan
reflectie in het algemeen en het voorkomen van tunnelvisie in het bijzonder.
Daarnaast vinden de zaaksofficieren het prettig om met een tegenspreker te
kunnen sparren over de zaak. Dat houdt de zaaksofficier scherp.
Ook blijkt dat er grote behoefte is aan een cursus “hoe geef je tegenspraak”.
Inmiddels is in samenwerking met het Studiecentrum van de Rechterlijke
Organisatie en de organisatie “Prisma organisatieontwikkeling Rechterlijke
Organisatie” een cursus tegenspraak ontwikkeld. De cursus wordt inmiddels
aangeboden door de SSR.

7

De rechercheofficieren zijn verantwoordelijk voor de verdere inhoudelijke
ontwikkeling van het middel tegenspraak. De kwaliteitsofficieren worden
nadrukkelijk bij dit proces betrokken. De voortgang van de ontwikkeling in de
tegenspraak wordt periodiek geëvalueerd zij het nog niet overal op even
gestructureerde wijze.
Om ook kleinere parketten, die vaak over een gering aantal voor tegenspraak
in aanmerking komende zaken beschikken, te betrekken bij de ontwikkeling
van tegenspraak, wordt tegenspraak nu ook meer tussen parketten
georganiseerd.
Planning 2009
• Aandacht voor structurele en overal op gelijke wijze evalueren van
tegenspraak en het delen, via de vergadering van rechercheofficieren,
van de leerpunten uit de evaluaties.

3.3 OM-journaal
In het OM-journaal worden de overwegingen die ten grondslag hebben gelegen aan
de essentiële beslissingen van het OM in een strafzaak vastgelegd, inclusief het
verslag van tegenspraak indien tegenspraak heeft plaatsgevonden in het betreffende
onderzoek. Bij de uitgewerkte maatregelen is een model voor het OM-journaal
meegegeven met alle items die het journaal dient te bevatten.

Stand van Zaken
Uit de audit blijkt dat het nut van journaliseren niet meer ter discussie staat.
Het draagt bij aan de mogelijkheid om gemaakte keuzes goed te motiveren en
in een later stadium terug te vinden.
In de vorige audit werd de beveiliging en het kunnen printen van het OMjournaal nog aangemerkt als een belangrijk risico. Dat is inmiddels verbeterd.
De gebruikersacceptatietest van de applicatie is in 2008 uitgevoerd. Het
landelijke digitale OM-journaal wordt op dit moment uitgerold.
Planning 2009
• In het najaar van 2009 is de beveiligde landelijke applicatie beschikbaar
voor alle gebruikers.

3.4 Review
Doelstelling: in uitzonderlijke gevallen waarin het onderzoek is vastgelopen of dreigt
vast te lopen, dan wel de bewijspositie in hoge mate problematisch is, vaststellen of
alle mogelijke opsporingsrichtingen in voldoende mate zijn uitgezocht. Een dergelijke
herbeoordeling wordt uitgevoerd door deskundigen van buiten het korps en het
parket die het opsporingsonderzoek in de zaak hebben verricht.

Stand van Zaken
• In 2008 zijn twee reviews gestart. De parketten Den Haag en
Rotterdam zijn belast met de uitvoering van de reviews. Eén review is
in 2008 afgerond en één loopt er nog omdat het een zeer omvangrijke
zaak betreft;

8

•

•

De samenwerking en de uitwisseling van kennis wordt in het algemeen
als zeer goed ervaren. Aan de organisatie van de reviews (tijdplanning,
huisvesting, beschikbaarheid ) dient meer aandacht te worden besteed;
Het stappenplan review is beproefd in de praktijk. Naar aanleiding van
de evaluatie is het aangepast en inmiddels gevalideerd.

Planning 2009
Bij komende reviews zal meer aandacht worden besteed aan de inhoudelijke
evaluatie van het opsporingsonderzoek en aan het communiceren met de
parketten, de rechercheofficieren van justitie van mogelijke verbeterpunten.

3.5 Team grootschalig onderzoek
Doelstelling: In kritische onderzoeken als TGO-waardige delicten zodanig te werk
gaan dat aan alle vastgestelde kwaliteitseisen zoals neergelegd in de “Raamregeling
TGO” is voldaan.

Stand van Zaken
De TGO-opleiding blijkt een belangrijke toegevoegde waarde te hebben. Door
de opleiding bewaren de TGO-officieren meer afstand tot het onderzoeksteam
en volgen zij de TGO-structuur en taakverdeling.
Afgesproken is dat alle TGO-officieren medio 2009 de opleiding uit het
Versterkingsprogramma hebben doorlopen. Daarna is de TGO-opleiding
opgenomen in het vignettensysteem en deel van het standaard aanbod van de
SSR. Nieuwe instroom van TGO-officieren worden opgeleid volgens het
vignettensysteem.

3.6 Forensische opsporing
Doelstelling: betrokkenheid, kennis en expertise op gebied van het technisch
sporenonderzoek versterken en de kwaliteit van de forensische opsporing bewaken.

Stand van zaken
Uit de audit komt naar voren dat de FO-officieren op hun parketten zorgen
voor coördinatie van de FO-zaken en voor de aansturing van de forensische
opsporing. Daarnaast fungeert de FO-officier als vraagbaak op zijn gebied
binnen het parket en onderhoudt hij de contacten met het NFI. Deze
specialistisch officieren hebben hun toegevoegde waarde op de parketten
bewezen. Zij worden gezien als een belangrijke “borging” van de
verworvenheden van het VOV-programma.
Medio 2009 hebben alle FO-officieren het opleidingstraject van het
Versterkingsprogramma doorlopen.

9

3.7 Auditieve en audiovisuele registratie
Doelstelling: met behulp van auditieve/audiovisuele registratie de toetsbaarheid van
de verhoren in een latere fase van het strafproces, mogelijk te maken.Audiovisuele
registratie is met name van belang als er sprake is van omstandigheden die gelegen
zijn in de kwetsbaarheid van de verhoorde persoon of in de aard van het verhoor.

Stand van zaken
In overleg met de rechercheofficieren en met de politie is de Aanwijzing
aangepast en vastgesteld door het College en de Minister van Justitie. De
inrichting van de verhoorkamers is nog steeds een probleem. Zodra de
verhoorkamers door de politie opgeleverd worden kan de nieuwe Aanwijzing
in werking treden. Een verdere evaluatie van de werking en effectiviteit van de
Aanwijzing staat gepland voor 2010.

3.8 Opleidingen
Doelstelling: Het vergroten van de kennis en expertise van de TGO-officieren, van de
FO-officieren en van de desbetreffende parketsecretarissen.

Stand van Zaken
• De TGO-officieren, evenals de FO-officieren hebben medio 2009 het
verplichte curriculum doorlopen;
• Inmiddels zijn opleidingen voor TGO- en FO-secretarissen ontwikkeld
en worden aangeboden door de SSR;
• De cursus Tegenspraak wordt aangeboden aan de parketten;
• Alle uit het Versterkingsprogramma voortvloeiende
opleidingsprogramma’s zijn opgenomen in het vignettensysteem en in
het standaardaanbod van de SSR.
• Hoewel uit de audit blijkt dat men tevreden is over de ter beschikking
staande opleidingen, zijn er ook diverse suggesties gedaan voor
verbetering c.q. uitbreiding van de cursussen. De opleidingen worden in
overleg met de SSR aangepast.

3.9 Auditing en borging
Doelstelling: de uitgewerkte maatregelen moeten in de organisatie worden geborgd.
Alle gestelde eisen zijn minimumeisen waaraan de organisaties van politie en OM
moeten voldoen.

Stand van Zaken
• De 3e implementatieaudit is dit gebaseerd op een schriftelijke
inventarisatie, uitgevoerd in de maanden januari t/m maart 2009;
• Met behulp van deze audit is getoetst in hoeverre de implementatie is
gevorderd, hoe met de geïmplementeerde instrumenten wordt
omgegaan, welke alternatieven zijn doorontwikkeld en wat ervaren
wordt als plus- dan wel als minpunten;
• De auditresultaten worden teruggekoppeld aan de parketten en de
aanbevelingen worden ten uitvoer gebracht. Het voortouw daarvan is

10

belegd bij de rechercheofficieren, waar nodig ondersteund door het
parket generaal;

3.10 Aanwending toegekende middelen 2009
Vorig jaar is bericht over de aanwending van de voor 2007 en 2008
toegekende middelen. Voor de goede orde zijn die financiële overzichten
hieronder opgenomen.
2007:
Aan 19 parketten zijn 26 fte officieren en parketsecretarissen toegewezen
t.b.v. het leidinggeven aan TGO-onderzoeken en de ondersteuning van de
TGO-officieren
Aan 13 parketten zijn 10 fte FO-officieren en parketsecretarissen
toegewezen
Op alle 21 parketten hebben de rechercheofficieren een
beleidsmedewerker ter ondersteuning aangetrokken
Ten behoeve van tegenspraak en review hebben 21 parketten 0,5 fte
officier 1e klasse toegewezen gekregen, zogenaamde kwaliteitsofficieren
5 ressortsparketten hebben een AG toegewezen gekregen i.v.m.
tegenspraak
Ontwikkeling centrale TGO/FO-opleiding
Totaal

4,3 miljoen

1,7 miljoen
1,5 miljoen
1,8 miljoen
0,6 miljoen
0,5 miljoen
10,4 miljoen

2008:
Aan 3 parketten zijn 3 fte officieren en parketsecretarissen toegewezen
t.b.v. het leidinggeven aan TGO-onderzoeken en de ondersteuning van de
TGO-officieren
Aan 14 parketten zijn in totaal 7 fte FO-officieren en parketsecretarissen
toegewezen (deels ook 0,5 fte om de reeds in 2007 toegekende 0,5 fte op
te kunnen hogen naar 1 fte)
In een eerste tranche hebben 11 parketten secretariële ondersteuning voor
TGO-officieren toegewezen gekregen.
Ten behoeve van tegenspraak en review hebben 9 parketten middelen
voor 0,5 fte officier 1e klasse toegewezen gekregen
5 ressortsparketten hebben een juridisch medewerker toegewezen
gekregen ter ondersteuning van de voor tegenspraak in 2007 toebedeelde
AG’s.
Additionele centrale financiering TGO / FO-opleiding
Kosten VOV Professionele ambitie (2e spoor)
Kosten programmabureau VOV
Totaal

0,5 miljoen

1,2 miljoen

0,4 miljoen
0,6 miljoen
0,3 miljoen

0,1 miljoen
0,2 miljoen
0,2 miljoen
3,5 miljoen

2009:
Aan alle parketten, FP, LP en 2e lijn ten behoeve van administratieve
ondersteuning
Centrale financiering opleidingen
Kosten VOV Professionele ambitie 2e spoor
Totaal

1,6
0,6
0,5
2,7

Het voor het versterkingsprogramma beschikbare geld kent een gefaseerde
toename tot 2009 en is structureel. De voor 2008 extra beschikbare middelen
bedragen 3,5 miljoen euro en voor 2009 bedragen de extra beschikbare middelen
2,7 miljoen euro.

11

Buiten bovengenoemde toegekende middelen heeft het College ten behoeve van de
implementatie van het OM-journaal nog een extra bedrag beschikbaar gesteld van een
0,5 miljoen euro.

12

4

Versterking professionele ambitie (Tweede Spoor)
Voor het versterkingsprogramma is het Openbaar Ministerie verdeeld in drie
regio’s: Noord, Midden en Zuid. Elke regio heeft een of twee thema’s gekozen en
officieren van de parketten uit die regio de opdracht gegeven een product te
ontwikkelen dat door andere parketten kan worden overgenomen. De officieren
hebben met veel enthousiasme producten ontwikkeld die, na afronding een voor
een zijn overgedragen aan de kwaliteitsofficieren zodat alle parketten ermee aan
de slag kunnen.
Onderstaand een overzicht van de ontwikkelde producten.

4.1 Requisitoir
De officieren van justitie uit de regio Zuid kozen het thema ‘Wat is een goed
requisitoir?’. Zij hebben een rollenspel ontwikkeld die de discussie over de
verschillende vormen van requisitoir binnen de parketten op gang moet brengen. Er
is een rechtbankgericht en een publiekgericht requisitoir geschreven. Met de
kwaliteitsofficieren is afgesproken in het najaar te evalueren welke lessen uit de
ervaringen met het rollenspel kunnen worden getrokken die van nut zijn voor het
totale Openbaar Ministerie.

Stand van zaken:
Najaar 2008 zijn de producten geëvalueerd. De evaluatie heeft geleid tot een
aantal structurele vervolgacties op lokaal niveau. Parketten geven blijk hun
eigen verdiepingslag te maken op het gebied van het requisitoir en
zittingsvaardigheden. Voorbeelden hiervan zijn het organiseren van een
zittingsvrije middag, waar de strategie voor en tijdens de zitting wordt
besproken en het in bepaalde zaken standaard voorleggen van het requisitoir
aan de kwaliteitsofficier of rechercheofficier. Daarnaast wordt in het
periodieke strafmaatoverleg ook meer aandacht besteed aan de vorm en
inhoud van het requisitoir en in een aantal gevallen organiseren parketten
mediatrainingen om officieren van justitie meer inzicht te geven in de eigen
presentatiestijl. Een ander markant voorbeeld is om bij gevoelige zaken
standaard vooroverleg te houden met de afdeling Voorlichting.
Ondermeer door deze vervolgacties wordt de aandacht voor het requisitoir
binnen de parketten goed geborgd.

4.2 Rol van secretaris in grote onderzoeken
De secretarissen van de parketten uit de regio Midden hebben het tweede product
ontwikkeld. Zij hebben ‘de rol van de secretaris in grote onderzoeken’ onderzocht.
Onder verantwoordelijkheid van officieren van justitie spelen secretarissen een heel
belangrijke rol bij grote opsporingsonderzoeken en TGO’s. Het doel van dit product
is, om zowel binnen de eigen beroepsgroep, als in discussie met ‘hun’ officieren, de

13

taken en verantwoordelijkheden van de secretaris in grotere onderzoeken verder uit
te diepen.

Stand van zaken
Inmiddels hebben alle parketten ervaring opgedaan met het product ‘de rol van
de secretaris in grote onderzoeken’. Dit heeft geleid tot een grotere mate van
bewustwording en aandacht voor de relatie tussen officieren van justitie en
parketsecretarissen, maar eveneens tot meer aandacht voor de houding van de
leidinggevenden en de parketleiding in relatie tot de officieren en de
parketsecretarissen. In een aantal gevallen hebben TGO-officieren op lokaal
niveau initiatieven genomen om in een TGO tot een aangepaste en heldere
taakverdeling te komen met de parketsecretarissen. Voor de
parketsecretarissen vormt dit product tevens een uitstekend instrument om
kritisch te kijken naar de uitoefening van de eigen werkzaamheden en de
samenwerking met de officieren van justitie.

4.3 Vrijheid in verbondenheid
In de regio Midden is een product ontwikkeld onder de titel ‘De rol van de TGOofficier: vrijheid in verbondenheid’. Hierin staat de TGO-officier centraal. De
afgelopen jaren is de betrokkenheid van hoofdofficieren en rechercheofficieren bij de
lopende TGO-onderzoeken verder toegenomen. Maar er zijn ook functies op
parketten bijgekomen die een verbinding hebben met de TGO-officier. Zo kennen we
inmiddels de functie van kwaliteitsofficier die een begeleidende rol heeft bij TGOonderzoeken, de forensisch officier die zijn expertise levert en de tegenspreker die de
TGO-officier scherp houdt op de door hem of haar gemaakte keuzes in het onderzoek.
Los daarvan heeft een TGO-officier regelmatig contact met de persofficier, de
rechercheofficier en niet in de laatste plaats zijn direct
leidinggevende, het afdelingshoofd.
Stand van zaken

In de nazomer van 2008 is het eindproduct gepresenteerd en aan de
kwaliteitsofficieren overgedragen. Tot nu toe heeft slechts een gering deel van
de parketten met dit product ervaring kunnen opdoen. In het najaar van 2009
zal de stand van zaken nogmaals worden geïnventariseerd om te bezien welke
lessen uit de ervaringen met dit product geleerd kunnen worden.

4.4 Secundaire traumatisering
Een vierde product betreft het onderwerp ‘secundaire traumatisering’. Dit door de
officieren van de regio Noord gekozen thema, gaat over de vraag wat impactvolle
strafzaken met je doen als mens. Waar andere beroepsgroepen als politie en de
medici al langer bewust zijn van de gevolgen die dramatische gebeurtenissen in het
werk voor de medewerkers hebben, werd aan dit onderwerp binnen het Openbaar
Ministerie weinig – en in elk geval onvoldoende – aandacht besteed.

14

Stand van zaken
Voorgenomen congressen op dit thema in 2008 zijn niet doorgegaan. In 2009 zullen
alsnog activiteiten worden ontplooid om de workshop secundaire traumatisering in
het land uit te dragen en de bewustwording van deze latente problematiek bij
officieren van justitie te bevorderen.
4.5 Samenwerking 1e en 2e lijn
De 1e en de 2e lijn hebben gezamenlijk een product ontwikkeld om de samenwerking
tussen beide lijnen te intensiveren en optimaliseren. Een DVD toont een aantal
situaties in de werkrelatie tussen 1e en 2e lijn op basis waarvan in gezamenlijke
bijeenkomsten de officieren van justitie en advocaten-generaal met elkaar
discussiëren over een gewenste vorm van samenwerking.
Stand van zaken
Het product is in februari 2009 opgeleverd en aangeboden aan de kwaliteitsofficieren
en de gebiedsadvocaten-generaal.
Planning 2009
Voortbouwend op het succes van de eerste vijf thema’s zijn er concrete plannen voor
een nieuw product dat zich specifiek richt op de aansturing van politieonderzoeken.
Leidend thema hierbij is ‘betrokken distantie’. De uit het versterkingsprogramma
voortgekomen term doelt op de balans tussen een betrokken samenwerking tussen
politie en Openbaar Ministerie, maar ook op een professionele distantie om de
specifieke verantwoordelijkheid van de officier van justitie in de richting van de
politie goed invulling te geven. De beoogde opleverdatum van dit nieuwe product is
eind 2009
4.6 Oefenrechtbank
Nieuwe officieren leren het vak door veel zittingen bij te wonen van ervaren
collega’s. Dit betekent dat ervaring wordt doorgegeven, maar het is geen optimale
trainingssituatie. Om die reden wordt in de Centrale Verwerkingseenheid van het
Openbaar ministerie (CVOM) te Utrecht een multimediale oefenrechtbank ingericht.
Hier kunnen officieren hun zittingsvaardigheden trainen met behulp van camera’s.
De doelgroep omvat zowel beginnende als ervaren officieren. Het Studiecentrum
Rechtspleging is gevraagd het instrument oefenrechtbank standaard op te nemen in
een aantal cursussen voor beide doelgroepen. Verder is het de bedoeling dat de
oefenrechtbank open staat voor officieren die op eigen initiatief van de voorziening
gebruik willen maken. De inrichting van de oefenrechtbank is aanbesteed en de
voorziening zal medio 2008 gereed zijn.
Stand van zaken
In november 2008 is de oefenrechtbank officieel in gebruik genomen. Het
studiecentrum Rechtspleging heeft inmiddels al trainingen voor officieren van justitie
verzorgd in de oefenrechtbank. Het gebruik van dit oefeninstrument wordt verder
gestimuleerd en gefaciliteerd. Het concept van de oefenrechtbank is heel enthousiast

15

ontvangen en krijgt overal navolging. Binnen de parketten is een toenemende
aandacht te constateren voor het trainen van zittingsvaardigheden. Zo worden er ook
op lokaal niveau door officieren van justitie oefensessies georganiseerd.

4.7 Inspiratiereis Verenigde Staten
In de Verenigde Staten is de oefenrechtbank al een gevestigd instrument is. Om de
Nederlandse officieren in aanraking te laten komen met andere rechtssystemen en
inspiratie op te doen met andere trainingssituaties is een studieprogramma opgezet.
Jaarlijks wordt, na een selectieprocedure, een vijftal ervaren officieren van justitie
die zich op de vakinhoudelijke kant van het vak willen ontwikkelen, iin de gelegenheid
gesteld een studieprogramma te volgen in de Verenigde Staten.
Stand van zaken
Gelet op de economische ontwikkelingen en de hieruit voortvloeiende bezuinigingen
voor het Openbaar Ministerie zal deze studiereis niet jaarlijks maar elke 2 jaar
worden georganiseerd.

4.8 Nieuwe opzet introductieprogramma officieren
De versterking van de professionele ambitie richt zich op alle officieren van justitie.
Dat gaf aanleiding om de wijze waarop nieuwe officieren van justitie in de
organisatie worden geïntroduceerd onder de loep te nemen. Het is van groot belang
dat nieuwe collega’s van meet af aan weten welke professionele ambitie het
Openbaar Ministerie voor ogen staat. Om die reden is het introductieprogramma
voor officieren van justitie opnieuw ingericht.
Stand van zaken
In het programma wordt veel aandacht besteed aan kwaliteit, ambitie, morele
dilemma’s en drijfveren. Maar ook de omgang met media, participeren in een
driehoek met het lokaal bestuur, en het requisitoir met gebruikmaking van het eerder
genoemde rollenspel, vinden daar hun plaats. Er zijn toonaangevende inleiders, ook
vanuit de zittende magistratuur en de advocatuur, en er is grote betrokkenheid en
medewerking van de hoofdofficieren. De resultaten zijn geëvalueerd en verwerkt in
de verdere programma’s.

16

5. Tot slot
De audit van begin 2009 laat zien dat, waar aanvankelijk nog schoorvoetend
de maatregelen uit het versterkingsprogramma werden geïmplementeerd, in
2007 behoorlijk aan de kwaliteitsambitie is gewerkt en deze in 2008 een plek
heeft verworven binnen de organisatie van het OM. Het tweede spoor heeft het
thema “cultuur” op de agenda gezet en daarmee een flinke bijdrage geleverd
aan het kwaliteitsdenken. Geconcludeerd kan worden dat het
implementatietraject in 2009 kan worden afgerond. Het vasthouden van de
verworvenheden van het programma is voldoende zeker gesteld met name ook
door de blijvende aandacht voor cultuur en de versterking van het
vakmanschap. Die aandacht mag dan ook niet verslappen. Het tweede spoor
biedt een goede basis om de kwaliteitsambitie door te ontwikkelen naar het
brede OM-kwaliteitsbeleid. In 2009 zullen daartoe concrete plannen worden
ontwikkeld.
In nauwe samenwerking met de politie en het NFI is begin 2009 over de volle
breedte van het ketenproces een procesaudit uitgevoerd. Getoetst is of de
maatregelen die het versterkingsprogramma heeft geïntroduceerd ook in de
keten OM-politie-NFI een meer effectieve samenwerking hebben gebracht.
Over de resultaten van de procesaudit wordt separaat gerapporteerd.

17