RAMINGSTOELICHTING
Toelichting op de ramingen van de budgettaire effecten van de
maatregelen bij het wetsvoorstel
‘Wet tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel’

Inhoud
Inhoud .............................................................................................................................2
1

Inleiding ......................................................................................................................3

2

Ramingstoelichting........................................................................................................4
2.1

2

Tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel .......................................4

1 Inleiding
In dit document treft u de ramingstoelichting bij de budgettaire effecten van het wetsvoorstel ‘Wet
tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel’. Sinds 2017 worden deze
ramingstoelichtingen gepubliceerd om inzicht te verschaffen hoe tot de ramingen bij de
verschillende fiscale wetsvoorstellen is gekomen.
Het certificeringsdocument van het CPB is bij deze ramingstoelichting gevoegd.

3

2 Ramingstoelichting
2.1 Tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel
Korte beschrijving van de maatregel
Naar aanleiding van voorstel van de Adviescommissie belastingheffing van multinationals[1] heeft
het kabinet op Prinsjesdag 2020 aangekondigd om in 2021 met een afzonderlijk wetsvoorstel te
komen om mismatches die ontstaan door een verschil in toepassing van het zakelijkheidsbeginsel
in de vennootschapsbelasting (ook wel: het arm’s-lengthbeginsel) te bestrijden.[2] Het doel van het
onderhavige wetsvoorstel is om verrekenprijsverschillen weg te nemen die ontstaan als gevolg van
een verschillende toepassing van het zakelijkheidsbeginsel in internationale situaties, die ertoe
leiden dat (een deel van) de winst van een multinationale onderneming niet in een naar de winst
geheven belasting wordt betrokken.
Het voorgestelde artikel 8ba van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 beperkt bij de
belastingplichtige een neerwaartse aanpassing van de in Nederland belastbare winst op grond van
het zakelijkheidsbeginsel voor zover bij het andere lichaam dat bij de transactie betrokken is geen
of een te lage corresponderende opwaartse aanpassing in de belastinggrondslag wordt betrokken.
Dit heeft tot gevolg dat in situaties waarin zich verrekenprijsmismatches voordoen, in Nederland
onzakelijke baten zullen worden belast of zakelijke lasten niet in aanmerking worden genomen bij
het bepalen van de winst. In deze gevallen is er geen sprake van een verkapt dividend of informele
kapitaalstorting.
De budgettaire impact van het wetsvoorstel is in onderstaande tabel weergegeven.
(Bedragen in mln euro, prijzen 2022)

2022

2023

2024

struc

Tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidbeginsel

175

212

231

231

Kern van de raming
De raming is gebaseerd op gegevens uit de aangiften vennootschapsbelasting (vpb) en de lijst met
informeel-kapitaalstortingen die in beeld zijn gebracht door de Belastingdienst en zijn uitgewisseld
in OESO-verband. Er is gekozen om de gegevens van het jaar 2017 als basis voor de raming te
gebruiken omdat dit het meest recente beschikbare jaar is van de uitgewisselde gegevens.
Informeel kapitaal en verkapt dividend kan ook ontstaan in een puur nationale situatie. In dat
geval is aangenomen dat de bijstelling symmetrisch is en daarom worden deze situaties niet in de
totalen meegenomen.
Het totaal informeel kapitaal in 2017 bedroeg € 8,7 miljard, voor verkapt dividend was dit € 245
miljoen. In totaal waren er in 2017 318 informeel-kapitaal-situaties en 102 verkapt-dividendsituaties.

[1]
[2]

4

Kamerstukken II 2019/2020, 31 066, nr. 623.
Kamerstukken II 2020/2021, 35 572, nr. 5 en Kamerstukken II 2020/2021, 31 066, nr. 699

Grondslag
De grondslag bestaat uit informeel kapitaal en verkapt dividend verkregen uit landen waarvan
bekend is dat de corresponderende bate in het buitenland niet in de belastinggrondslag wordt
betrokken. Bij sommige landen is niet bij voorbaat bekend of de bate in de belastinggrondslag
wordt betrokken. In dat geval is aangenomen dat in helft van de situaties de bate in de
belastinggrondslag wordt genomen. Het voordeel dat wordt behaald door het voor een onzakelijke
prijs verhangen van een deelneming vanuit het buitenland naar een Nederlandse vennootschap,
wordt vrijgesteld met de deelnemingsvrijstelling. Deze situaties zijn daarom niet relevant voor de
raming. Per saldo geeft dit een relevante grondslag van € 3,45 miljard voor informeel kapitaal en €
131 miljoen voor verkapt dividend.
Gedragseffecten
Er zijn meerdere gedragseffecten denkbaar waardoor niet de volledige correctie uit het
wetsvoorstel toegepast zal worden . Ten eerste kan een bedrijf ervoor kiezen om toch de
corresponderende bate in de belastinggrondslag in het andere land te betrekken. Ten tweede
kunnen structuren omgebouwd worden met een ander land dan Nederland en zullen de puur fiscale
stromen verdwijnen. Daarom wordt aangenomen dat 80% van de relevante grondslag in het
andere landen in de heffing wordt betrokken of via andere landen wordt geleid. Per saldo is de
verwachting dat bij 20% van grondslag in Nederland de correctie wordt toegepast of dat de
informeelkapitaal-situatie niet meer wordt toegepast waardoor er geen aftrek meer is. Hierdoor
stijgt de Nederlandse vpb-grondslag met ((€ 3450 + €131) x 20% = ) € 716 miljoen. Uitgaande
van een vpb-tarief van 25% geeft dit een structurele opbrengst van € 179 miljoen.
Flankerende maatregel
De basis van de raming van de flankerende maatregel zijn de mutaties op de balans van
immateriële en materiële activa van bedrijven met een buitenlandse aandeelhouder. Dit is in totaal
€10,6 miljard. Hier worden vervolgens afslagen van genomen vanwege transacties die binnenlands
zijn (50%), situaties waar geen prijsverschil bij aanwezig is (80%) en een algemeen gedragseffect
(80%). Uitgaande van een vpb-tarief van 25% geeft dit een structurele opbrengst van (€ 10,6 mld
x 50% x 20% x 20% x 25% =) € 53 miljoen.
Ingroeipad
Vanaf 2022 vallen alleen de afschrijvingen van aankopen die vanaf 01-07-2019 zijn gedaan onder
dit wetsvoorstel. Uitgaande van een lineaire afschrijvingstermijn van 5 jaar kent het budgettaire
effect een ingroeipad tot en met 2024.

5

Certificering budgettaire raming
Wet tegengaan mismatches bij
toepassing zakelijkheidsbeginsel
Deze notitie certificeert op
verzoek van het ministerie van
Financiën de raming van het
wetsvoorstel Wet tegengaan
mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel.
Het wetsvoorstel houdt in dat in
bepaalde situaties de
Nederlandse fiscale winst alleen
nog naar beneden wordt
bijgesteld als daar een
buitenlandse heffing tegenover
staat.

Het CPB acht de raming van de
budgettaire effecten van de
maatregelen redelijk en
neutraal. De raming kent een
hoge mate van onzekerheid,
onder meer vanwege benodigde
aannamen en de inschatting van
gedragseffecten voor en na de
invoering.

CPB Notitie
Francis Weyzig, Arjan Lejour
september 2021

Samenvatting en conclusies
Deze notitie certificeert de budgettaire ramingen van de Wet tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel. Deze wet bestaat uit een maatregel voor verrekenprijscorrecties bij informeel kapitaal
en verkapt dividend en een flankerende maatregel voor verrekenprijscorrecties bij formele kapitaalstortingen.
Het CPB acht de raming van de budgettaire effecten van de maatregelen redelijk en neutraal. De raming kent
een hoge mate van onzekerheid vanwege beperkingen in de beschikbare data, de benodigde aannamen voor
de grondslagraming en de inschatting van gedragseffecten voor en na invoering.

1

Inleiding

In deze notitie certificeert het Centraal Planbureau (CPB) de budgettaire raming door het ministerie van
Financiën van de fiscale beleidsmaatregelen uit het wetsvoorstel Wet tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel. De maatregelen houden in dat in bepaalde situaties de Nederlandse fiscale winst alleen
nog naar beneden wordt bijgesteld als daar een buitenlandse heffing tegenover staat.
Certificering van de budgettaire ramingen houdt in dat het CPB toetst of de ramingen ‘neutraal en redelijk’
zijn, en aangeeft wat de bijbehorende mate van onzekerheid is. 1 Een raming kwalificeert als ‘redelijk’ wanneer
er bij het CPB geen betere bronnen of ramingsmethoden bekend zijn om de desbetreffende raming te maken.
De term ‘neutraal’ houdt in dat de raming geen systematische afwijking naar boven of naar beneden vertoont.
Het CPB certificeert zowel de budgettaire raming voor de jaren 2022-2024 als het structurele budgettaire effect.
Een gedetailleerde beschrijving van het toetsingskader is te vinden als bijlage bij de certificering van het
Belastingplan 2020. 2
Het CPB onderwerpt de raming aan een uitvoerige toetsing vanwege de omvang en onzekerheid van de
verwachte opbrengst. 3 Hierbij wordt allereerst gekeken naar wat de beleidsmaatregel inhoudt en hoe het
fiscale landschap hierdoor verandert. Voorts wordt dieper ingegaan op de ramingswijze, met nadruk op de
berekening van de grondslag, en de validiteit van de gebruikte aannamen en ingeschatte gedragseffecten. In
het bijzonder wordt gekeken naar onzekerheden in de raming, die kunnen voortkomen uit de gebruikte data,
modellen, aannamen en mogelijk gedrag. Het CPB geeft bij iedere raming een afzonderlijke inschatting van de
onzekerheid van de puntschatting van het budgettaire effect.

1 De oorsprong van de vastgelegde certificeringsronde is het advies van het vijftiende rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte in

2016: Van saldosturing naar stabilisatie, Vijftiende rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte, Den Haag, juli 2016, p.37 en 4 (link).
Zie CPB Notitie, 17 september 2019, Certificering budgettaire ramingen fiscale maatregelen Belastingplan 2020, (link).
3 Ramingen die door gedragseffecten of door de gebruikte grondslag een hoge mate van onzekerheid kennen, vereisen meer inzicht en
kwalificeren daarom voor een uitgebreide toetsing. Verder inzicht is ook gewenst indien een maatregel in de bijzondere belangstelling
staat van het parlement of naar verwachting een aanzienlijke budgettaire omvang heeft.
2

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel

Pagina 2 van 5

2 Certificering
Tabel 2.1 geeft een overzicht van de raming van de gecertificeerde maatregelen en de beoordeling daarvan. Het
CPB acht de raming van de budgettaire effecten van de maatregelen neutraal en redelijk. De raming kent een
hoge mate van onzekerheid, onder meer vanwege benodigde aannamen en gedragseffecten voor en na de
invoering. Hieronder wordt de certificering van de budgettaire raming toegelicht. Verdere toelichting van de
maatregelen, opgesteld door het ministerie van Financiën, is te vinden in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel.
Tabel 2.1

Overzicht gecertificeerde maatregelen

Tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel
Mln euro (a)

Geraamd budgettair effect
Uitvoerige toetsing

Ja

Onzekerheid

Hoog

2022

2023

2024

Structureel

175

212

231

231

(a) + is saldoverbeterend/lastenverzwarend.

Beschrijving van de maatregelen
Door de maatregelen blijft een neerwaartse bijstelling van de winst in Nederland op grond van het
zakelijkheidsbeginsel achterwege voor zover in een ander land geen of een te lage corresponderende bate in
de belastinggrondslag wordt betrokken.
De eerste maatregel heeft betrekking op informeel kapitaal en verkapt dividend verkregen uit andere landen
waarvan bekend is dat de corresponderende bate niet in de belastinggrondslag wordt betrokken. Daaronder
vallen ook jurisdicties zonder winstbelasting, zoals Bermuda en de Kaaimaneilanden. De neerwaartse
bijstelling van de fiscale winst wordt slechts toegepast in Nederland voor zover ook sprake is van een
corresponderende opwaartse bijstelling in het andere land, dit om belastingontwijking tegen te gaan.
Situaties waarbij een buitenlandse deelneming tegen een onzakelijke prijs wordt verhangen, worden buiten
beschouwing gelaten. Het voordeel dat in zo’n situatie ontstaat, valt namelijk onder de
deelnemingsvrijstelling en heeft geen invloed op de belastbare winst in Nederland.
De flankerende maatregel betreft verrekenprijscorrecties op basis van het zogenoemde totaalwinstbeginsel,
dat het ongeschreven zakelijkheidsbeginsel omvat. Deze maatregel ondervangt de situatie dat een
vermogensbestanddeel wordt overgedragen aan een Nederlandse belastingplichtige door middel van een
formele kapitaalstorting op aandelen. Als de kapitaalstorting door de Nederlandse ontvanger hoger wordt
gewaardeerd dan de waarde waartegen de overdracht bij de buitenlandse overdrager wordt belast, beperkt de
flankerende maatregel de fiscale afschrijvingen in Nederland tot die laatste waarde.
Beide maatregelen gaan in per 1 januari 2022. Vanaf dat moment is de beperking van afschrijvingen ook van
toepassing op overdrachten van vermogensbestanddelen die hebben plaatsgevonden in de periode 1 juli 201931 december 2021.

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel

Pagina 3 van 5

Voordeel uit informeel kapitaal en verkapt dividend
De raming van voordelen uit informeel kapitaal en verkapt dividend is gebaseerd op gegevens van de
Belastingdienst. Deze gegevens kunnen als betrouwbaar worden beschouwd. Informele kapitaalstortingen
met een internationaal karakter worden vanaf 1 april 2016 uitgewisseld tussen OESO-landen. Om die reden
worden informele kapitaalstortingen met een internationaal karakter die voor uitwisseling in aanmerking
komen vanaf 2016 door de Belastingdienst (handmatig) in beeld gebracht. Deze data worden gebruikt voor het
ramen van de grondslag voor informeel kapitaal. Daarnaast kent de aangifte vennootschapsbelasting sinds
2016 een rubriek verkapt dividend. Deze data worden gebruikt voor het ramen van verkapt dividend. De
gegevens van het jaar 2017 worden als basis gebruikt, omdat 2017 het meest recente jaar is waarvan nagenoeg
alle aangiftes binnen zijn. Daarnaast is dit het tweede jaar waarvoor deze gegevens verzameld worden. Dit
geeft waarschijnlijk een completer beeld dan het eerste jaar, vaak zijn er dan nog aanloopproblemen met het
verzamelen en registreren van de data. De omvang van informele kapitaalstortingen en verkapt dividend wordt
dus rechtstreeks bepaald uit aangiften. De vrijgestelde winst van onzakelijke verhanging van buitenlandse
deelnemingen is hieruit gefilterd met behulp van kwalitatieve analyse van de beschrijvingen in de aangiften.
De grondslag van de maatregel kent enige onzekerheid, omdat onduidelijk is hoe representatief de aangiften
in 2017 zijn voor latere jaren. Deze aangiften vormen echter wel de best beschikbare bron. Uit de praktijk is
bekend dat een incidentele overdracht van vermogensbestanddelen binnen een multinational een zeer grote
waarde kan vertegenwoordigen, vooral als het gaat om overdracht van immateriële activa vanuit jurisdicties
zonder winstbelasting waarbij per definitie geen corresponderende bijstelling plaatsvindt. Dergelijke
overdrachten kunnen echter ook tegen marktprijzen plaatsvinden. Het is daarom relevant voor de raming of
grote overdrachten aan Nederlandse vennootschappen hebben plaatsgevonden in de periode vanaf 1 juli 2019
en of daarbij sprake was van neerwaartse aanpassing van verrekenprijzen. Voor deze periode zijn echter nog
geen representatieve aangiftegegevens beschikbaar.
Het gaat bij deze maatregel om specifieke situaties die een paar honderd keer per jaar aangetroffen worden. Er
zijn geen modellen om het gedrag van multinationals in deze situaties te simuleren. Voor de maatregel die
betrekking heeft op informeel kapitaal en verkapt dividend kan goed worden onderscheiden op welke landen
de transacties betrekking hebben. Daarmee is de grondslag voor zo’n 90% duidelijk vastgesteld. Voor
jurisdicties waarvan niet bekend is of de bate in de belastinggrondslag wordt betrokken, wordt de helft van de
neerwaartse aanpassing bij de grondslag opgeteld. Deze benadering lijkt redelijk, waardoor de onzekerheid
over de grondslag vrij beperkt is.

Voordeel uit formele kapitaalstortingen
De grondslag voor de flankerende maatregel is gebaseerd op de mutatie in de totale materiële en immateriële
activa op de fiscale balans van ondernemingen met een buitenlandse aandeelhouder. Uit eerdere analyses is
bekend dat deze gegevens op macroniveau goed aansluiten bij de statistieken van het CBS over investeringen
in bedrijfsmiddelen, maar wel met de nodige voorzichtigheid moeten worden geïnterpreteerd. De relevante
grondslag van waarderingsverschillen bij formele kapitaalstortingen kan hier niet rechtstreeks uit worden
afgeleid en vereist diverse aanvullende aannamen. Er zit geen overlap tussen de geraamde grondslag van
formele en informele kapitaalstortingen.
Voor de mutatie in totale materiële en immateriële activa wordt het gemiddelde genomen van 2016 en 2017.
De invloed op de raming van fluctuaties in bedrijfsinvesteringen wordt hierdoor enigszins beperkt.
Voor de flankerende maatregel kan niet uit de beschikbare data worden afgeleid welk deel van de
kapitaalinvesteringen betrekking heeft op formele kapitaalstortingen waarbij een fiscaal waarderingsverschil
optreedt tussen Nederland en een ander land. Hierover worden aannamen gedaan met behulp van
vuistregelpercentages, wat een grote mate van onzekerheid geeft.

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel

Pagina 4 van 5

Ingroeipad
Het budgettaire effect van beide maatregelen heeft een ingroeipad, omdat de nieuwe wetgeving niet meteen
geldt voor afschrijvingen op alle activa die in het verleden zijn overgedragen waarbij een neerwaartse
aanpassing van verrekenprijzen heeft plaatsgevonden. De voordelen uit informeel kapitaal of verkapt dividend
kunnen ook op de aangifte naar voren komen als rentebetalingen, deze vallen meteen onder de nieuwe
wetgeving. Dit betreft ongeveer een kwart van het bedrag aan neerwaartse aanpassingen. Er zijn ook andere
situaties denkbaar die meteen onder de nieuwe wetgeving vallen, bijvoorbeeld als de voordelen ontstaan door
het kosteloos ter beschikking stellen van intellectueel eigendom. Uit een handmatige controle bleek dit bij de
aangiften met de hoogste bedragen niet het geval. De voordelen bestaan dus bij de eerste maatregel
grotendeels uit neerwaartse aanpassingen vanwege afschrijvingen. Voor de flankerende maatregel is dit
volledig het geval.
De nieuwe regels zijn van toepassing op de afschrijvingen op activa overgedragen vanaf 1 juli 2019, met andere
woorden bij invoering wordt 2,5 jaar teruggekeken. Er wordt een gemiddelde afschrijvingstermijn voor de
betreffende activa aangenomen van 5 jaar, op basis van een inschatting van fiscale experts van het ministerie
van Financiën. In de raming wordt gerekend met kalenderjaren, zodat alle activa die gedurende 2019 zijn
overgedragen, eind 2023 volledig zijn afgeschreven. Daarmee ontstaat voor 2022 en 2023 een ingroeipad voor
de beperking op afschrijvingen, dat gegeven de onzekerheden goed onderbouwd wordt.

Gedragseffecten
De gedragseffecten van bedrijven en andere landen zijn naar verwachting groot . Door de aanvullende
maatregel wordt fiscale arbitrage tussen informele en formele kapitaalstortingen voorkomen. Interne
overdracht van activa uit jurisdicties zonder winstbelasting kan echter ook een fiscaal voordeel opleveren als
de overdracht tegen marktprijzen plaatsvindt, zonder aanpassing van verrekenprijzen. Daarmee is een
gedragseffect van 80% op basis van vuistregelpercentages redelijk te noemen.
Dit gedragseffect wordt ook toegepast op de ingroeiperiode. De bijbehorende aanname is dat bedrijven al
ruim voor 1 juli 2019 hebben geanticipeerd op dit wetsvoorstel. Deze aanname is redelijk, omdat de
staatssecretaris van Financiën in februari 2018 onderzoek aankondigde naar toepassing van het
zakelijkheidsbeginsel en per 1 juli 2019 de rulingpraktijk is aangepast. Daarbij is relevant dat in de eerste helft
van 2019 zes rulings zijn afgegeven voor een situatie rond informeel kapitaal met een internationaal karakter.
Dit is hoog in vergelijking met de 13 rulings voor dit soort situaties in heel 2017 en 2018 samen. Sinds de
aanpassing van de rulingpraktijk per 1 juli 2019 wordt geen zekerheid vooraf meer gegeven voor dergelijke
situaties. Mogelijk heeft daarom een verschuiving plaatsgevonden in overdrachten van activa waarbij sprake
was van informeel kapitaal, van de periode vanaf 1 juli 2019 naar de periode daarvoor. Deze mogelijke
verschuiving valt ook onder het gedragseffect.

Conclusie
Hoewel de raming naar het oordeel van het CPB neutraal en redelijk is, kennen de beschikbare data
beperkingen en vereist de berekening van de grondslag daarom diverse aannamen die niet op basis van andere
bronnen zijn te verifiëren. Bovendien wordt de opbrengst beïnvloed door gedragseffecten voor en na
invoering van de maatregelen. De geraamde opbrengst is daarmee in hoge mate onzeker.

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming Wet tegengaan mismatches bij toepassing zakelijkheidsbeginsel

Pagina 5 van 5