Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

23 987

Uitbreiding van de Europese Unie

Nr. 99

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 augustus 2009
Op 22 juli jl. presenteerde de Commissie de voortgangsrapporten in het
kader van het Coöperatie en Verificatiemechanisme (CVM) voor Bulgarije
en Roemenië. Op 24 juli zijn deze rapporten (Kamerstuk 23 987, nr. 98) uw
Kamer toegegaan. In de begeleidende brief is uw Kamer toegezegd dat de
Kabinetsappreciatie u zo spoedig mogelijk zal toegaan. Hierbij heb ik de
eer u, mede namens de minister van Buitenlandse Zaken en de minister
van Justitie, deze appreciatie te doen toekomen.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
F. C. G. M. Timmermans

KST134170
0809tkkst23987-99
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 23 987, nr. 99

1

Kabinetsappreciatie CVM-rapporten Bulgarije/Roemenië
Inleiding
Het kabinet deelt in grote lijnen de analyse van de Commissie over de
hervormingen in Bulgarije en Roemenië. Ook op basis van eigen waarneming concludeert het kabinet dat beide landen vooruitgang hebben
geboekt, maar dat concrete verbeteringen thans nog onvoldoende zijn.
Het kabinet onderschrijft de concrete aanbevelingen van de Commissie –
21 voor Bulgarije en 16 voor Roemenië – die beide landen de komende
periode dienen te implementeren.
Rapportage van de Commissie aangaande Bulgarije
De afgelopen jaren is de basis gelegd voor een professionele, transparante en onafhankelijk opererende rechterlijke macht. Er is een goed
werkend justitie opleidingsinstituut opgericht. De Supreme Judicial
Council en diens Inspectoraat zijn verstevigd en hun functioneren
gestroomlijnd. Het Openbaar Ministerie is duidelijker neergezet als de
coördinerende instantie in het opsporingsproces. De genomen maatregelen in het afgelopen jaar leiden echter nog niet tot de gewenste effectiviteit. Ten behoeve van de strijd tegen corruptie en de strijd tegen de
georganiseerde misdaad is een aantal wetswijzigingen doorgevoerd waardoor betere controle op publieke bestedingen en belangenverstrengeling
mogelijk wordt gemaakt. Het werk van de «ontnemingscommissie» begint
vruchten af te werpen en de anticorruptiecommissie zet haar werk voort.
De opsporingsdiensten werden aan een grondige hervorming onderworpen. Tevens is er een centraal team opgezet dat specifiek misdrijven,
zoals fraude en corruptie, tegen het Europese financiële systeem gaat
bestrijden. Het afgelopen jaar resulteerden de genomen maatregelen in
een stijging van tenlasteleggingen in zaken betreffende fraude met
EU-fondsen. Ook waren er opzienbarende arrestaties en veroordelingen in
drugs- en mensenhandel gerelateerde zaken.
De Commissie stelt echter meerdere malen vast dat hoewel op technisch
niveau stappen in de goede richting zijn gemaakt, het nog steeds
ontbreekt aan een brede politieke inzet en een overtuigende strategie om
de georganiseerde misdaad en corruptie aan te pakken.
Bulgarije heeft de afgelopen jaren vooruitgang geboekt maar de hervormingen op papier zijn niet vertaald naar de praktijk. Er zijn dan ook te
weinig concrete resultaten. Er was bij de regering-Stanishev geen sprake
van een duidelijke politieke wil ten aanzien van een ondubbelzinnige
hervormingsagenda. De Commissie geeft aan dat continue druk en hulp
van andere lidstaten onontbeerlijk is om vooruitgang in het proces te
waarborgen.
Rapportage van de Commissie aangaande Roemenië
Het wetboek van strafrecht en het burgerlijk wetboek zijn aangenomen. De
doorwerking van deze nieuwe wetboeken zal pas merkbaar zijn wanneer
ook de nieuwe wetboeken van strafprocesrecht en burgerlijk procesrecht –
relatief ongeschonden – zijn aangenomen en van kracht geworden. Op dat
moment zal meer geld beschikbaar komen om de structurele onderfinanciering van de juridische sector aan te pakken. De gewenste verbetering ten behoeve van een transparante en efficiënte rechtsgang is vooralsnog niet aan te tonen.
Het Nationaal Integriteitagentschap (ANI) is operationeel en onderzoekt
momenteel onder meer de vermogensverklaringen van acht actieve
Roemeense ministers. Omdat nog onvoldoende zaken voor de rechter zijn
gebracht, is het de vraag of het wettelijk kader waarbinnen het agentschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 23 987, nr. 99

2

opereert robuust genoeg is. Daarnaast moet beter inzicht worden
verkregen op de politieke onafhankelijkheid van het ANI.
De bestrijding van corruptie verloopt moeizaam. Zaken tegen (oud-)politici
worden door het Roemeense parlement met vertraging en op niet
uniforme wijze behandeld. Ook zijn er te weinig concrete resultaten
geboekt in de strijd tegen corruptie op lokaal niveau. De reorganisatie van
het Roemeense ministerie van Binnenlandse Zaken en personeelswisselingen hebben één en ander verder bemoeilijkt. Het anticorruptie
directoraat van dit ministerie heeft daarentegen wel een aantal zaken
succesvol onderzocht en voor de rechter gebracht.
Ook ten aanzien van Roemenië concludeert de Commissie dat er op technisch niveau een aantal stappen in de goede richting is gezet, maar dat
vanwege het ontbreken van een brede politieke inzet er onvoldoende
vooruitgang is geboekt in de hervormingen.
In Roemenië is naar aanleiding van het interim-rapport dat de Commissie
op 12 februari jl. publiceerde, hernieuwd momentum ontstaan en zijn
belangrijke stappen gezet om vooruitgang te bewerkstelligen. Echter, ook
in Roemenië ontbreekt het aan voldoende, concrete resultaten vanwege
het ontbreken van politieke consensus. Vooral het nationale Parlement
speelt een vertragende en soms zelfs een belemmerende rol. Ook hier
geeft de Commissie aan dat continue druk en hulp van andere lidstaten
onontbeerlijk is om vooruitgang in het proces te waarborgen.
Appreciatie van het kabinet
Zoals gesteld deelt het kabinet in grote lijnen de analyse van de
Commissie over de hervormingen in Bulgarije en Roemenië. Het kabinet
is teleurgesteld over het uitblijven van voldoende systematische, onomkeerbare veranderingen in de praktijk. Het kabinet heeft begrip voor het
feit dat voornoemde structurele hervormingen tijd kosten maar betreurt
het door de Commissie geconstateerde gebrek aan politieke wil om daar
gerichte invulling aan te geven. Van doorslaggevend belang voor beide
landen is dat het hervormingsproces tot op het hoogste niveau politiek
ondersteund wordt. Het CVM heeft in dat opzicht een wezenlijke bijdrage
geleverd door de noodzakelijke hervormingen op de politieke agenda te
houden.
Zoals vermeld in de rapporten stelt het CVM de Commissie in staat op
politiek en technisch niveau met de autoriteiten van Bulgarije en
Roemenië samen te werken, de vooruitgang te controleren en evalueren
en beide landen van technische en financiële assistentie te voorzien. De
staatssecretaris voor Europese Zaken heeft in juni jl. Commissaris Barrot
kenbaar gemaakt dat concrete resultaten van essentieel belang zijn, onder
andere voor de geloofwaardigheid van de Europese Unie, en dat van
stopzetting van het CVM geen sprake kan zijn zolang er onvoldoende
systematische, onomkeerbare veranderingen zijn. Het kabinet is dan ook
verheugd dat de Commissie heeft bevestigd dat het CVM niet zal worden
opgeheven totdat aan alle ijkpunten is voldaan. Het kabinet onderschrijft
de concrete aanbevelingen – 21 voor Bulgarije en 16 voor Roemenië – die
beide landen de komende periode dienen te implementeren. Het kabinet
onderstreept dat uitvoering van deze aanbevelingen niet gelijk staat aan
het voldoen aan de ijkpunten.
Bulgarije en Roemenië moet duidelijk zijn dat aanhoudend tekort aan
vooruitgang in het kader van het CVM de eigen burgers zal hinderen in
het optimaal benutten van alle mogelijkheden die het EU-lidmaatschap
met zich meebrengt. Zo zal het uitblijven van verdere vooruitgang in de
hervormingen van het juridisch apparaat en de strijd tegen corruptie en
georganiseerde misdaad toetreding van Bulgarije en/of Roemenië tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 23 987, nr. 99

3

Schengenzone kunnen bemoeilijken. Het opheffen van grenscontroles
moet immers gepaard gaan met wederzijds vertrouwen. Ook geldt
vanzelfsprekend dat Bulgarije en Roemenië, net als alle andere lidstaten,
zich moeten houden aan de regels gesteld voor het beheer van
EU-fondsen. De Commissie heeft al betalingen opgeschort in het geval
van Bulgarije. Het kabinet ziet dan ook de Commissierapporten betreffende het financieel beheer van EU-fondsen door Bulgarije en Roemenië,
die de Commissie opstelt op verzoek van het Europees Parlement en die
naar verwachting in september zullen verschijnen, met belangstelling
tegemoet. Indien uit deze rapporten blijkt dat er sprake is van gebrekkig
beheer, bijvoorbeeld door onvoldoende capaciteit, dan moet de
Commissie maatregelen nemen. De staatssecretaris voor Europese Zaken
heeft Commissaris Barrot in juni jl. deze suggestie al gedaan (vide brief
aan Uw Kamer d.d. 1 juli 2009, 23987-97).
De Commissie concludeert in de rapporten dat zij op dit moment geen
aanleiding ziet om vrijwaringsmaatregelen af te kondigen. Deze
vrijwaringsmaatregelen kunnen tot 1 januari 2010 worden genomen op
basis van artikel 38 van de akte betreffende de toetredingsvoorwaarden
voor de Republiek Bulgarije en Roemenië. Artikel 38 bepaalt echter dat
deze maatregelen geen afbreuk mogen doen «aan de verdere nauwe
justitiële samenwerking.» Aan vrijwaringsmaatregelen op JBZ-terrein is
een risico voor de overige EU-lidstaten verbonden. Bij opschorting van
politiële en justitiële samenwerking zal het moeilijker worden samen te
werken met de Roemeense en Bulgaarse autoriteiten bij criminaliteitsbestrijding (bv. mensenhandel, drugshandel, skimming). Daarnaast zou de
nieuw aangetreden regering in Bulgarije – verkozen mede vanwege de
belofte de rechtsstaat hervormingen ter hand te nemen – in staat gesteld
moeten worden te laten zien dat het de hervormingen serieus neemt.
In de discussie in raadskader over de Commissierapporten herkent een
overgrote meerderheid van de EU-lidstaten zich in deze conclusie. Desalniettemin heeft Nederland in deze discussie aangegeven dat er gevolgen
verbonden moeten zijn aan onvoldoende vorderingen en dat vrijwaringsmaatregelen dan ook in beginsel niet uitgesloten mogen worden.
De Commissie legt in haar rapport geen verband met Schengentoetreding van beide landen, die overigens pas op zijn vroegst is voorzien
in 2011. Formeel gesproken wordt de rijpheid om tot de Schengenruimte
toe te treden in een ander kader beoordeeld door de Schengen-lidstaten
aan de hand van specifieke criteria. Het kabinet is niettemin van mening
dat er wel degelijk een verband bestaat tussen beide processen. De snelheid waarmee beide landen toe kunnen treden tot de Schengenzone zal in
belangrijke mate afhangen van het vertrouwen dat de huidige Schengenlanden hebben in hun nieuwe partners. Met hen zullen ze immers een
binnengrens zonder controles krijgen. Hetgeen in de CVM-rapporten
wordt opgemerkt over het nog steeds op grote schaal voorkomen van
corruptie bij onder andere het politieapparaat geeft het kabinet in ieder
geval nog geen vertrouwen in een spoedige gereedheid van beide landen
voor toetreding tot de Schengenzone. Zeker voor het voorkomen van
mensenhandel en illegale immigratie is het essentieel dat beide landen
beschikken over onberispelijke politieapparaten, ook bij het bewaken van
hun beider buitengrenzen. Specifiek voor Bulgarije geldt dat illegale en
kwalijke praktijken rond het afdwingen van fooien bij de Turkse grensovergangen (zgn. «soepgeld») weliswaar zijn verminderd, maar nog zeker niet
zijn verdwenen. Voor Roemenië is de mogelijke grootschalige naturalisatie van personen in Moldavië een factor waarmee rekening moet
worden gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 23 987, nr. 99

4

Naast het feit dat er druk op Bulgarije en Roemenië moet blijven liggen –
onder meer door de dreiging van vrijwaringsmaatregelen – is het eveneens van groot belang dat beide landen in hun inspanningen worden
bijgestaan door de Commissie en de EU-lidstaten. Nederland zal Bulgarije
en Roemenië blijven ondersteunen gedurende het verdere hervormingsproces.
Behandeling in Raadskader
Naar verwachting zal de RAZEB op 14 september conclusies aannemen
betreffende het CVM. De Nederlandse inzet zal erop gericht zijn dat wordt
vastgesteld dat er voortgang is gemaakt en stappen in de juiste richting
zijn gezet. Ook zullen de raadsconclusies een passage moeten bevatten
waaruit blijkt dat beide landen tot dusverre onvoldoende concrete resultaten hebben geboekt, dat extra inspanningen van Bulgarije en Roemenië,
aan de hand van de lijst van aanbevelingen van de Commissie, en blijk
van politieke wil noodzakelijk zijn. Nederland zal zich er voor inzetten dat
de conclusies duidelijk maken dat Bulgarije en Roemenië gehouden zijn
aan de verplichtingen die gepaard gaan met het EU-lidmaatschap en dat
het niet voldoen aan de verplichtingen gevolgen zal hebben waaronder
vrijwaringsmaatregelen en ten aanzien van de toetreding tot de Schengenzone. Ook financiële gevolgen behoren tot de mogelijkheden. De
voortzetting van het CVM totdat aan alle ijkpunten is voldaan, zou opgenomen moeten zijn in de Raadsconclusies evenals het feit dat de
Commissie en de lidstaten beide landen zullen blijven ondersteunen.
De Nederlandse regering zal erop toezien dat er bij het overwegen van
maatregelen jegens Bulgarije en Roemenië geen stappen worden gezet
die de strafrechtelijke samenwerking met die landen frustreren en
daarmee de noodzakelijke hervormingen vertragen in plaats van
versnellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 23 987, nr. 99

5