2020D22071

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 4 juni 2020 enkele vragen en
opmerkingen aan de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst voorgelegd over zijn brief van 26 mei 2020 brief
«Voortgang in het onderzoek naar Fraude Signalering Voorziening (FSV)»
(Kamerstuk 31 066, nr. 650).
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Freriks

nds-tk-2020D22071

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief en de
offerteaanvraag over de Fraude Signalering Voorziening (FSV). Deze leden
vinden het een zeer kwalijke zaak dat de Belastingdienst jarenlang gebruik
heeft gemaakt van de FSV terwijl niet duidelijk lijkt te zijn dat FSV voldoet
aan de AVG. Deze leden hebben hierover verschillende vragen en
opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie vragen een uitgebreide toelichting op de
manier waarop FSV heeft gewerkt. Wanneer kwam iemand op de
FSV-lijsten en waarom? Hoeveel mensen en hoeveel unieke BSN’s staan
op de FSV-lijsten? Kan het kabinet uitzoeken of de mensen in de
CAF-zaken ook allemaal op de FSV-lijsten staan? Hoeveel mensen hebben
bij de Belastingdienst navraag gedaan of zij op de FSV-lijst staan? Hoe
gaat de Belastingdienst hiermee om? Welke gegevens over individuen
worden opgenomen in de FSV-lijst(en)? Hoeveel medewerkers hebben
door de jaren heen toegang gehad tot FSV?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief over de voortgang over de
aandacht voor de behandeling van persoonsgegevens binnen de
Belastingdienst. Het is goed dat de Belastingdienst sessies organiseert
over de AVG en het werken met persoonsgegevens. Wel is de vraag hoe
het kan dat de Belastingdienst veel aandacht besteedt aan de behandeling
van persoonsgegevens door de dienst, maar dat de FSV-applicatie nog tot
vrij recent heeft kunnen bestaan. Kan de Staatssecretaris dit verklaren?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom pas op 27 februari 2020 is
besloten FSV te stoppen. Hoe kan het dat de Functionaris Gegevensbescherming (FG) binnen een dag advies kon geven? Waarom is de FG zo
laat geïnformeerd over het bestaan van FSV?
De leden van de VVD-fractie lezen in de bij de Belastingdienst interne
werkinstructie «bepalen Opzet of Grove Schuld» (Bijlage bij Kamerstuk
31 066, nr. 544, kenmerk 2019D47778) dat het team Fraude bij opzet of
grove schuld het BSN moet toevoegen aan FSV mocht blijken dat dit
nummer er nog niet in staat. Op basis waarvan toetst het team Fraude of
er sprake is van opzet? Komt ook het BSN van mensen die team Fraude
wel behandelen, maar waarbij geen bewijs wordt gevonden voor opzet,
terecht in FSV? Wat gebeurt er wanneer blijkt bij het onderzoek van team
Fraude dat de persoon in kwestie al in FSV staat? Verliest deze dan
automatisch het recht op een persoonlijke betalingsregeling? Zo nee, zo
ja, graag een toelichting.
De leden van de VVD-fractie lezen (bijlage bij Kamerstuk 31 066, nr. 604,
kenmerk 2020D08493) dat FSV behoort aan de directie MKB, maar lezen in
de eerdere toegestuurde tijdlijn dat de directeur Grote Ondernemingen
eigenaar is van de applicatie. Kan de Staatssecretaris toelichten onder
welke directie de FSV-applicatie valt en waarom er door de directeur Grote
Ondernemingen moest worden besloten tot een nader onderzoek naar de
applicatie FSV, gezien het feit dat er in FSV vooral individuele persoonsgegevens staan?
De leden van de VVD-fractie lezen in de notitie Fraude meldpunten
Belastingdienst dat binnengekomen meldingen niet eenduidig worden
geregistreerd, maar worden deze meldingen, ook al zijn deze niet terecht,
niet alsnog geregistreerd in FSV? De leden vragen wat de relatie is tussen
FSV en de verschillende fraudemeldpunten en het verschil tussen FSV en

2

het «zaakvolgsysteem». Deze leden lezen in de notitie dat het fraudesysteem binnen de Belastingdienst verschillende hiaten vertoont. Wat is
er met deze conclusies gedaan? Op welke manier wordt het gehele
systeem van de verschillende fraudemeldpunten verbeterd en waarom op
deze manier? Hoe wordt voorkomen dat hieruit een volgende
FSV-gerelateerde lijst ontstaat?
De leden van de VVD-fractie vragen of de ADR en de Adviescommissie
uitvoering toeslagen (AUT) zijn geïnformeerd over het bestaan en het uit
de lucht halen van FSV. Zo ja, wat waren hun reacties? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de VVD-fractie vragen of bij de Staatssecretaris bekend is of
FSV door de Autoriteit Persoonsgegevens wordt meegenomen in het
onderzoek naar het gebruik van tweede nationaliteit door de Belastingdienst.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Met interesse hebben de leden van de PVV-fractie kennisgenomen van de
brief van de Staatssecretaris van financiën d.d. 26 mei 2020 inzake de
Voortgang in het onderzoek naar Fraude Signalering Voorziening (FSV).
Naar aanleiding van deze brief hebben de leden van de PVV-fractie nog
enkele vragen.
Hebben de andere marktpartijen, genoemd in de offerteaanvraag FSV,
eveneens gereageerd?
Op welke gronden is de opdracht aan KPMG Advisory N.V. gegund en niet
aan een andere marktpartij?
Bood KPMG Advisory N.V. iets significants aanvullend ten opzichte van
andere marktpartijen?
Op welke manier zal het onderzoek verricht worden; betreft het een
papieren onderzoek of zal er eveneens onderzoek plaatsvinden op de
werkvloer?
In het begin van de zomer zal de staatsecretaris de Tweede Kamer
informeren over de eerste uitkomsten van het onderzoek uit fase I
alsmede overgaan tot beantwoording van Kamervragen. Kan de Staatssecretaris aangeven wat wordt verstaan onder: «begin van de zomer»? Is dat
22 juni of is medio juli in de ogen van de staatsecretaris eveneens nog het
begin van de zomer?
In fase II zal een externe partij onderzoek verrichten naar de mogelijke
effecten op de beoordeling van burgers en bedrijven, zo lezen de leden
van de PVV-fractie. Hierbij worden eveneens partijen buiten de gebruikelijke raamovereenkomst betrokken. Kan de staatsecretaris aangeven
waarom een dergelijk inkooptraject minimaal vier maanden gaat duren?
Kan het inkooptraject niet versneld worden?
Is er al een offerteaanvraag opgesteld voor fase II? Zo ja, waar kunnen de
leden van de PVV-fractie die vinden c.q. inzien?
Wordt of is de offerteaanvraag publiekelijk gepubliceerd? Zo ja, waar?
Van welke marktpartijen heeft de staatsecretaris reeds offertes
ontvangen?
Kan de staatsecretaris aangeven of het onderzoek naar FSV van invloed is
op de compensatieregeling c.q. de Wet hardheidsaanpassing Awir in het
kader van de kinderopvangtoeslag? Zo ja, op welke wijze is het van
invloed?

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
staatssecretarissen over de aanbesteding van het onderzoek naar FSV.
Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie merken allereerst op dat de meeste onderzoeksvragen, namelijk de werking van FSV, het effect van FSV voor
burgers en bedrijven en of er met FSV vergelijkbare applicaties bestaan,
eigenlijk vragen betreffen waarop de Belastingdienst het antwoord zelf
weet of die de dienst kan onderzoeken en een derde niet. Is er al intern
onderzoek gedaan door de Belastingdienst naar deze onderzoeksvragen?
En waarom is er niet voor gekozen om het onderzoek door de Belastingdienst te laten uitvoeren, maar extern te laten verifiëren?
Welke vergelijkbare applicaties heeft de Belastingdienst zelf al in beeld?
Graag een volledige lijst.
Dit spanningsveld zien deze leden ook terug in de nota van inlichtingen bij
de aanbesteding en dit roept de volgende vragen op.
Onder punt 9 staat dat er geen forensisch onderzoek gedaan dient te
worden naar recente aanpassingen van de systemen en het systeemgebruik. Kan de Staatssecretaris toelichten waarom hier geen onderzoek
naar gedaan wordt?
Onder punt 12 staat dat er maar vier directies gebruik maken van FSV:
MKB, Particulieren, Toeslagen en CAP. Klopt het dat er dus geen
onderzoek gedaan wordt naar de vraag of er breder gebruik werd gemaakt
van FSV?
Indien dat klopt, weet de Staatssecretaris dan zeker dat er elders geen
gebruik van gemaakt werd?
Zo nee, wil de Staatssecretaris dan de onderzoeksvraag uitbreiden en
ervoor zorgen dat de hele Belastingdienst (inclusief FIOD, Douane etc.)
meegenomen wordt en ook andere externe partijen waarvan de Staatssecretaris vermoedt dat de applicatie gebruikt is?
Onder punt 14 staat dat de onderzoeker geen toegang krijgt tot FSV zelf,
ook niet onder strikte geheimhouding, alleen maar toegang tot de
handleiding bij de FSV. De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de
bescherming van de data in FSV van groot belang is, maar zij vragen zich
echt af hoe er degelijk onderzoek gedaan kan worden naar FSV, zonder
toegang tot FSV. Waarom is niet gekozen tot toegang onder strikte
geheimhouding? En als dat echt niet mogelijk is, waarom doet de
Belastingdienst dan niet zelf onderzoek naar de werking van FSV in de
praktijk? Verwacht de Staatssecretaris echt dat alle informatie over de
werking en het gebruik van FSV in de handleiding beschreven staat? De
leden van de CDA-fractie dringen erop aan dat er ook echt onderzoek
gedaan wordt naar FSV inclusief het gebruik ervan.
En kan de Staatssecretaris deze handleiding van FSV aan de Kamer doen
toekomen?
Onder punt 25 staat dat er een dossier is van ongeveer 75 documenten
over FSV die, na schoning van conceptversiestukken, aan de onderzoeker
ter beschikking gesteld worden. Ook hierbij vragen de leden van de
CDA-fractie zich af of wel echt sprake is van een onderzoek als de
onderzoekers geen toegang hebben tot FSV, maar alleen tot de door de
Belastingdienst ter beschikking gestelde documenten over FSV. Als je een
huis koopt, vertrouw je ook niet alleen op de verkooptekst, maar ga je het
huis bezichtigen. Kan de Staatssecretaris aangeven waarom sprake zou

4

zijn van een gedegen onderzoek als alleen de handleiding gelezen mag
worden?
Onder punt 28 staat dat de onderzoekers de beschikking hebben over 15
ingevulde vragenlijsten. Deze vragenlijst was uitgezet bij de directeuren
van GO, MKB, Particulieren, Toeslagen, CAP, DF&A en FIOD. Kan de
Staatssecretaris de onder dit punt vermelde, maar niet beantwoorde,
vraag beantwoorden of van elk dienstonderdeel een vragenlijst is
opgenomen? Waarom wordt het onderzoek expliciet beperkt tot operationeel zijnde applicaties in gebruik bij CAP, MKB, Particulieren en
Toeslagen? Zou het ook niet heel relevant zijn om bijvoorbeeld te weten
welke applicaties GO en DF&A gebruiken of gebruikt hebben?
Onder punt 36 staat dit nog explicieter: applicaties die voor 25 februari zijn
gesloten worden niet onderzocht. Kan de Staatssecretaris toelichten
waarom deze voorwaarde geldt? Acht de Staatssecretaris het niet relevant
of er applicaties zijn die in de afgelopen jaren waarbij mogelijk sprake was
van oneigenlijk en/of onrechtmatig gebruik van persoonsgegevens?
In meer algemene zin is het duidelijk dat FSV volstrekt niet aan de AVG
voldoet. Is er juridisch advies (intern of extern) ingewonnen of er een
meldingsplicht is t.o.v. alle mensen die in FSV opgenomen zijn/waren, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Zo ja, hoe luidde dat advies en kan de
Staatssecretaris dat aan de Kamer doen toekomen? Zo nee, waarom denkt
de Staatssecretaris dat dat niet nodig is?
De leden van de CDA-fractie hebben ook kennisgenomen van het
ADR-vervolgrapport over de toepassing van de AVG bij de Belastingdienst. Kan de Staatssecretaris aangeven welke applicaties toen in beeld
gekomen zijn? Was de FSV-applicatie toen in beeld en hoe is die beoordeeld?
Meer in het algemeen. De leden van de CDA-fractie vragen al twee jaar
lang of de Belastingdienst AVG-proof is of niet. Is op enig moment de
FSV-applicatie daar in beeld gekomen? En heeft er een beoordeling
plaatsgevonden of FSV AVG-proof is of niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
voortgang in het onderzoek naar FSV.
De leden van de D66-fractie vragen waarom het (toenmalige) Ministerie
van Infrastructuur en Milieu de rijksbrede raamovereenkomst auditdiensten heeft afgesloten.
De leden van de D66-fractie vragen per welke datum de eerste en tweede
fase van het onderzoek afgerond zijn.
De leden van de D66-fractie vragen naar het doel van het vaststellen van
de inmiddels 17 domeinarchitecturen, zoals onder andere naar voren is
gebracht bij verschillende jaarplannen van de Belastingdienst. Heeft het
vaststellen van deze domeinarchitecturen onder andere als doel om beter
zicht te hebben op de verschillende aanwezige (ICT- en data)systemen?
Zijn bij het vaststellen van de verschillende domeinarchitecturen,
waaronder Toeslagen, signalen naar boven gekomen over het bestaan van
soortgelijke applicaties die niet voldoen aan de privacywetgeving?
Hoeveel vergelijkbare systemen zijn in aanloop naar het uitzetten van het
onderzoek aan het licht gekomen?

5

Hoeveel signalen van mogelijke fraude zijn sinds de brief van 28 april
opgepakt en gedeeld met onder andere het Openbaar Ministerie en
gemeenten? Voor het delen van signalen met welke andere partijen heeft
de Belastingdienst een wettelijke plicht of samenwerkingsconvenant?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie zijn zeer verbaasd dat het onderzoek weer
wordt gedaan door het comfortabele netwerk van zogenaamd onafhankelijke accountants, die onderzoeken opleveren waarin altijd óf een
volgende opdracht geadviseerd wordt, óf dat de conclusies geen
consequenties hebben voor personen of posities. De leden van de
SP-fractie vinden het heel ongezond dat de overheid werkt met een
«aanbestedingspool» die bestaat uit accountantskantoren die ook
meewerken aan belastingontwijking en zelfs criminele zaken faciliteren.
KPMG heeft zeer recent nog een boete van 517 duizend euro gekregen
van de Britse toezichthouder Financial Reporting Council (FRC) wegens
een gebrek aan professionele scepsis. Hoe denkt de Staatssecretaris te
kunnen verkopen dat zo een organisatie een dure opdracht krijgt? Hoe
denkt de Staatssecretaris dat het onderzoek met vertrouwen kan worden
tegemoet getreden? Erkent hij dat juist in deze kwestie het onwenselijk is
dat accountantskantoren – die zelf geen schoon blazoen hebben en die al
jarenlang bij de Belastingdienst rondlopen voor allerhande advies en
onderzoek – nu uitgesloten moeten worden van verder «extern»
onderzoek? Door de vele activiteiten van KPMG de afgelopen jaren binnen
de Belastingdienst én de overige overheid, is er een totaal ongezonde
relatie ontstaan om echt onafhankelijk te onderzoeken en te oordelen. De
leden van de SP-fractie wijzen de keuze ten diepste af.
Voor de tweede fase van het onderzoek geldt, dat dit gebruikt maakt van
wat KPMG nu onderzoekt. Hoe denkt de Staatssecretaris dat een onafhankelijk onderzoeker zal kijken naar de basis als dat onderzoek rammelt? Is
het mogelijk dat in de tweede fase het eerste onderzoek overgedaan moet
worden, om het simpele feit dat het eerste onderzoek rammelt?
De leden van de SP-fractie wijzen niet alleen de keuze van KPMG af, ze zijn
ook geschrokken van de achterliggende onderzoeksopdracht. Zij vragen
de Staatssecretaris wie die heeft gemaakt. Want waarom wordt er
bijvoorbeeld geen forensisch onderzoek gedaan? Waarom is gekozen om
dit onderzoek niet tot een formele audit te maken, maar dat het als doel
heeft dat het een adviesrapport zonder verklaring oplevert (punt 42, 44)?
Kan de Staatssecretaris de overwegingen toelichten? Tot slot willen de
leden van de SP-fractie graag weten wat de reden is geweest achter de
oplevering rond 8/15 juni? Is hierbij snelheid of kwaliteit leidend geweest?
Is het de bedoeling dat de Kamer het adviesrapport ook krijgt alvorens tot
de tweede fase wordt overgegaan? De leden van de SP-fractie wensen het
adviesrapport te zien voordat wordt overgegaan tot de tweede fase van
onderzoek.
De leden van de SP-fractie zijn ook verbaasd over de indruk dat het
onderzoek toch niet gaat over álle systemen en applicaties in de héle
Belastingdienst. Waar komt onder punt 12 de keuze vandaan om het
onderzoek te beperken tot de vier directies die gebruik maakten van FSV
(CAP, Toeslagen, MKB, Particulieren)? Waarom zijn de vragenlijsten
uitgezet bij primaire procesdirecties (punt 59) waar dus niet DF&A onder
valt. De leden van de SP-fractie wijzen erop dat de voorloper van DF&A,
«de Broedkamer», behoorlijk onder vuur heeft gelegen en de leden vinden
het zeer ongewenst als juist de systemen van DF&A buiten dit onderzoek
vallen. De leden van de SP-fractie wijzen erop dat dit in strijd is met de

6

afspraak dat er naar álle systemen in de héle Belastingdienst zou worden
gekeken.
De leden van de SP-fractie hebben juist over DF&A een paar specifieke
vragen naar aanleiding van de punten in de offerte. Is er in de door DF&A
ingevulde vragenlijst sprake van applicaties die mogelijk vergelijkbaar zijn
met FSV en die mogelijk strijdig zijn met AVG en andere wet- en regelgeving? Zo ja, om welke applicaties gaat het en welke maatregelen
worden genomen? Wordt in de DF&A-rapportage melding gemaakt van
applicaties, databestanden, datadumps, BSN-lijsten en query’s die in het
verleden zijn gebruikt, waaronder bij voorlopers van DF&A, waaronder het
Expertisecentrum Handhaving en Intelligence (EHI)? De leden van de
SP-fractie willen graag weten of dergelijke informatie over burgers op
enigerlei wijze thans nog in systemen van de Belastingdienst aanwezig is
en door kan werken in profilering, risicoselectie, uitworp of afwijkende
behandeling tot op heden ten dage. Kan de Staatssecretaris aangeven of
lijsten en applicaties van het «Team Signaal & Fraude-analyse» van EHI
opgeschoond zijn? En deze leden willen weten of er in dit team in de
periode 2013–2018 (tweede) nationaliteit op enigerlei wijze is verwerkt en
of er nog door dit team query’s gedraaid zijn op (tweede) nationaliteit. Tot
slot willen de leden van de SP-fractie weten of het «Team Selectie en
Detectie» van EHI op enigerlei wijze gegevens over (tweede) nationaliteit
heeft verwerkt in de periode 2013–2018. Heeft (tweede) nationaliteit op
enigerlei wijze een rol gespeeld bij het opstellen van (specifieke) selectiedan wel uitval- of uitworpregels? Zo ja, gebeurde dit op eigen initiatief, of
werd daartoe opdracht gegeven? De leden van de SP-fractie staan nog
steeds op het standpunt dat ze willen dat de risicoselectie en de selectieregels transparant worden gemaakt.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er geen toegang plaatsvindt
tot FSV zelf. Hoe is vast te stellen dat een systeem vergelijkbaar is, als de
aanleiding niet kan worden geanalyseerd? Ook vinden deze leden het
vreemd dat het onderzoek alleen gaat naar applicaties die operationeel
zijn en dat in ontwikkeling zijnde applicaties buiten de scope vallen (punt
28). Betekent dit dat er niet naar eerder uitgezette systemen of applicaties
wordt gekeken? En ook niet naar wat nu ontwikkeld wordt? Hoe is dit te
rijmen met de wens «de onderste steen boven te krijgen». De leden van
de SP-fractie vragen waarom deze audit is ingeperkt tot het moment
waarop FSV nog actief was. Het is toch mogelijk dat er in het verleden
systemen of applicaties gebruikt werden die ook problematisch kunnen
zijn voor zaken die tot op heden spelen in de levens van mensen of de
situaties van ondernemers en/of bedrijven?
De leden van de SP-fractie willen tot slot wijzen op het feit dat er nog
series Kamervragen openstaan van verschillende Kamerleden en dat het
uitblijven van alle antwoorden die door dit onderzoek niet opgeschort
hoeven te worden, een zeer onwenselijke zaak is. Kan de Staatssecretaris
de Kamervragen beantwoorden voor zover de antwoorden nu wel
beschikbaar zijn? Dit is van groot belang voor de positie als Kamer, de
verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris om informatie te verschaffen
conform artikel 68 van de Grondwet, maar zeker ook voor de rechtsbescherming voor mensen die willen weten wat hun positie is als ze in FSV
staan. De leden van de SP-fractie doen een dringend beroep om de
Kamervragen te beantwoorden.

7