Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

531
Vragen van het lid Sjoerdsma (D66) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het bericht «Exodus dreigt bij Internationaal Strafhof» (ingezonden
31 oktober 2016).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
17 november 2016).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat verschillende Afrikaanse landen hebben
aangekondigd het Internationaal Strafhof te verlaten?1
Antwoord 1
Het kabinet betreurt het dat een aantal Afrikaanse landen zich wil terugtrekken uit het Strafhof en vindt dit een zorgwekkende ontwikkeling.
Vraag 2, 3 en 12
Bent u voornemens naar aanleiding van dit bericht verdere stappen te
ondernemen, naast «het onderwerp opbrengen in EU-verband» en contact te
hebben met de voorzitter van de Vergadering van Statenpartijen zoals
genoemd in uw persbericht?
Bent u van mening dat Nederland als gastland een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor het Internationaal Strafhof? Zo ja, bent u bereid naar deze
bijzondere verantwoordelijkheid te handelen door zowel bilateraal als via de
Afrikaanse Unie in gesprek te gaan met deze vertrekkende Statenpartijen?
Welke stappen heeft u afgelopen jaar actief gezet om de geloofwaardigheid
en het draagvlak van het Internationaal Strafhof onder Afrikaanse statenpartijen te verhogen conform de motie Servaes/Sjoerdsma?2
Antwoord 2, 3 en 12
Nederland voelt zich, als verdragspartij en gastland, bijzonder verbonden met
het Internationaal Strafhof. De bestrijding van straffeloosheid voor de
ernstigste internationale misdrijvende is een prioriteit voor het kabinet.
Het kabinet voert de motie Servaes/Sjoerdsma onverkort uit. Het behouden
en versterken van draagvlak voor het Strafhof in het algemeen, en onder

1

https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/25/hetstrafhof-is-straks-van-niemand-meer4974272a1528398
2
Kamerstuk 33 865, nr. 13

ah-tk-20162017-531
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Afrikaanse staten in het bijzonder, is daarbij van groot belang. Nederland zet
zich daarvoor in, bijvoorbeeld via de financiering van diverse maatschappelijke organisaties, zoals de African Group for Justice and Accountability, of
van seminars in Afrikaanse landen over het Internationaal Strafhof. Gedurende het voorzitterschap van de EU heeft Nederland aandacht gevraagd voor
de zorgelijke ontwikkelingen binnen de AU, waar door sommige landen werd
aangestuurd op collectieve terugtrekking uit het Strafhof. De EU en
EU-lidstaten hebben voorafgaand aan de AU-top in juli 2016 gedemarcheerd
bij zowel kritische als gematigde Afrikaanse verdragspartijen van het Strafhof
om een massale terugtrekking te voorkomen. Nederland heeft zich daar ook
en marge van de ministeriële week van de 71ste Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties (AVVN) in september voor ingespannen.
Naar aanleiding van de aangekondigde uittreding van Zuid-Afrika, Burundi en
Gambia heeft Nederland intensief contact gehad met de autoriteiten van
betrokken landen, maatschappelijke organisaties en opiniemakers, het
Strafhof en de Voorzitter van de Vergadering van Verdragspartijen. Nederland
heeft er met succes op aangedrongen dat de EU een zeer stevige verklaring
aannam op 21 oktober om het belang van het strafhof te onderstrepen3.
Nederland heeft ook intensief contact gehouden met de Voorzitter van de
Vergadering van Verdragspartijen, de Senegalese Minister Sidiki Kaba. Dat
heeft er mede in geresulteerd dat Sidiki Kaba op 23 oktober jl. een verklaring
heeft doen uitgaan waarin hij het besluit van Zuid-Afrika betreurt.
In de AVVN heeft Nederland onlangs steun uitgesproken voor het Strafhof en
gepleit voor universaliteit. Met de Voorzitter van de Vergadering van
Verdragspartijen en een aantal gelijkgezinde verdragspartijen wordt getracht
steun te mobiliseren van Afrikaanse verdragspartijen, met als doel de
uittredende verdragspartijen te bewegen hun beslissing te heroverwegen en
andere kritische verdragspartijen aan boord te houden.
De actieve betrokkenheid en rol van Nederland hierbij zal ook tijdens de
komende Vergadering van Verdragspartijen worden voortgezet. En marge van
de Vergadering zal ik een ministeriële bijeenkomst organiseren om met
Afrikaanse en andere Ministers de dialoog aan te gaan. Ook zal ik tijdens de
Vergadering van Verdragspartijen bilateraal verder spreken met een aantal
Ministers en daarbij luisteren naar zorgen en kritiek en het belang van het
Strafhof onderstrepen.
Tijdens de Vergadering van Verdragspartijen faciliteert Buitenlandse Zaken
ook de komst van een groep Afrikaanse journalisten naar Den Haag om
kennis te maken met het werk van het Strafhof en de Vergadering van
Verdragspartijen bij te wonen.
Vraag 4
Bent u bereid om de aankomende Vergadering van Statenpartijen volledig in
het teken te zetten van het aangekondigde vertrek en aldaar in gesprek te
treden met deze landen?
Antwoord 4
De genoemde ontwikkelingen zullen ongetwijfeld van grote invloed zijn op de
aankomende Vergadering van Verdragspartijen. De impact van de aangekondigde uittreding van een beperkt aantal landen moet echter niet worden
overschat. Van een massale, gecoördineerde terugtrekking is geen sprake. Het
is belangrijk om als internationale gemeenschap in dialoog te blijven en
tegelijk initiatieven te ontplooien die het draagvlak voor het Strafhof onder
alle verdragspartijen versterken. Nederland zal deze Vergadering hiervoor
zeker gebruiken.
Vraag 5
Wat is volgens u de precieze aanleiding en reden dat na Burundi en
Zuid-Afrika nu ook Gambia het lidmaatschap van het Internationaal Strafhof
wilt opzeggen? In hoeverre speelt de druk op Zuid-Afrika over het ontvangen
van Al-Bashir een rol?

3

http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/10/21-south-africa-burundi-romestatute/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Nederland kan niet met zekerheid zeggen wat de precieze aanleiding is
geweest voor Gambia om zich uit het Strafhof te willen terugtrekken. Volgens
de president van Gambia, Jammeh, zou het Strafhof in het leven zijn
geroepen om Afrikanen, specifiek Afrikaanse leiders, te vervolgen. Het kabinet
beschikt niet over informatie welke rol de discussie over het ontvangen van
de Soedanese President Al-Bashir door Zuid-Afrika een rol heeft gespeeld in
de besluitvorming in Gambia.
Vraag 6
Welke andere Afrikaanse landen hebben aangekondigd hetzelfde te zullen
doen? Hoe waarschijnlijk acht u dit?
Antwoord 6
Het kabinet heeft geen eenduidige signalen ontvangen die erop wijzen dat
naast Burundi, Zuid-Afrika en Gambia ook andere Afrikaanse landen formele
stappen hebben gezet tot uittreding.
Vraag 7
Wat is het actuele standpunt van de Afrikaanse Unie over de wenselijkheid
van lidmaatschap van het Internationaal Strafhof en de reactie van de
Afrikaanse Unie op het aangekondigde vertrek van Burundi, Zuid- Afrika en
Gambia?
Antwoord 7
De Afrikaanse Unie (AU) heeft zich sinds 2008 steeds kritischer uitgelaten
over het Strafhof. Echter, bij monde van AU Commissievoorzitter mevrouw
Zuma neemt de AU officieel geen standpunt over het Strafhof in. Het staat
landen volgens haar vrij toe te treden tot het Statuut van Rome, of uit te
treden.
Vraag 8
Welke gevolgen heeft het vertrek van Afrikaanse landen voor het Internationaal Strafhof?
Antwoord 8
Terugtrekking van een aantal Afrikaanse landen resulteert in een beperktere
territoriale jurisdictie. Het Strafhof kan – zonder doorverwijzing van de
VN-Veiligheidsraad – geen onderzoek of vervolging starten naar vermeende
misdrijven in deze landen. Het voorbereidend onderzoek in Burundi dat in
april 2015 gestart is kan wel voortgezet worden en resulteren in strafvervolging.
Vraag 9
Wat voor consequenties heeft het aangekondigde vertrek van Gambia voor
de positie van Fatou Bensouda als Aanklager van het Internationaal Strafhof?
Antwoord 9
In beginsel heeft dit geen gevolgen voor de positie van de Aanklager van het
Internationaal Strafhof. Zij is in 2011 bij consensus verkozen voor een periode
van negen jaar. De Aanklager vertegenwoordigt niet haar land, maar is als
Aanklager van het Internationaal Strafhof gebonden aan het Statuut van
Rome en handelt bij de uitvoering van haar taken onafhankelijk en onpartijdig.
Vraag 10
Hoe wordt voorkomen dat landen zich uit het Internationaal Strafhof
terugtrekken en zijn er concessies die aan landen worden geboden om toch
lid te blijven? Zo ja, welke concessies?
Antwoord 10
Door middel van dialoog probeert Nederland samen met gelijkgezinde landen
te voorkomen dat andere verdragspartijen terugtreden. Mogelijkheden voor
concessies zijn beperkt omdat de meest gehoorde kritiek raakt aan fundamentele beginselen van het Statuut van Rome. Het kabinet is niet bereid
concessies te doen die de integriteit van het Strafhof aantasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Vraag 11
In hoeverre speelt de uitbreiding van de rechtsmacht van het Internationaal
Strafhof naar het misdrijf agressie een rol bij het voornemen van Afrikaanse
landen om het lidmaatschap op te zeggen?
Antwoord 11
Het kabinet heeft geen aanwijzingen dat ontwikkelingen richting uitbreiding
van de rechtsmacht van het Strafhof met het misdrijf agressie een rol heeft
gespeeld bij de beslissing van Burundi, Zuid-Afrika en Gambia terug te treden
uit het Statuut van Rome.
Vraag 13
Wat voor mogelijkheden ziet u om via de Nederlandse zetel in de
VN-Veiligheidsraad samenwerking met en draagvlak voor het Internationaal
Strafhof te verbeteren?
Antwoord 13
De Veiligheidsraad heeft een unieke bevoegdheid en verantwoordelijkheid
doordat het situaties waar het Strafhof geen rechtsmacht heeft kan doorverwijzen. Ook na een doorverwijzing is daadkrachtige opvolging vereist door de
VN-Veiligheidsraad in het geval dat het betreffende land (of andere landen)
niet meewerkt met het Strafhof. Zonder steun van de VN-Veiligheidsraad voor
onderzoek en vervolging heeft dat veel minder kans van slagen. Accountability is één van de Nederlandse prioriteiten in de VN-Veiligheidsraad.
Nederland zal zich dan ook tijdens zijn lidmaatschap van de Veiligheidsraad
maximaal inspannen voor effectieve opvolging van doorverwijzingen naar het
Strafhof. Tevens zal het Koninkrijk tijdens het lidmaatschap van de Raad
blijven pleiten voor universeel lidmaatschap van het Strafhof en diverse
Raadsleden hierop aanspreken.
Vraag 14
Bent u bereid deze vragen voorafgaand aan de aankomende Vergadering van
Statenpartijen te beantwoorden?
Antwoord 14
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4