Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nr. 62

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 mei 2012
Op 5 oktober jl. heb ik tijdens een Algemeen Overleg met de Vaste
Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over fusies in de
zorgsector (kamerstuk 32 620, nr. 28), toegezegd nader onderzoek te laten
doen naar drempels voor toetreding tot de zorgverzekeringsmarkt door
nieuwe zorgverzekeraars en naar de rol en positie van de bestaande kleine
zorgverzekeraars1 op de zorgverzekeringsmarkt.
In het najaar 2011 heb ik de NZa gevraagd dit onderzoek uit te voeren. De
NZa heeft het onderzoek inmiddels afgerond en de resultaten opgenomen
in de Monitor Toetredingsdrempels Zorgverzekeringsmarkt. Via deze brief
bied ik u de Monitor aan en geef ik een reactie op de conclusies uit het
onderzoek.2
De algehele conclusie van het onderzoek is dat er volgens de NZa op de
zorgverzekeringsmarkt ruimte is voor toetreding en voor kleine zorgverzekeraars met een duidelijk eigen gezicht. Er zijn wel een aantal drempels
voor nieuwe toetreders en kleinere zorgverzekeraars. De NZa heeft een
aantal aanbevelingen gedaan, die de drempels kleiner kunnen maken,
maar naar verwachting niet direct zullen leiden tot meer toetreding. Ik
licht de toetredingsdrempels en aanbevelingen van de NZa hieronder toe.
Kapitaaleisen

1

De NZa beschouwt op dit moment ONVZ,
Zorg en Zekerheid, DSW, ASR en ENO als
kleine zorgverzekeraars, zij hebben ieder
minder dan 500 000 verzekerden. Er zijn
daarnaast vier grote zorgverzekeraars:
Achmea, VGZ, CZ en Menzis.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-32620-62
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Ten eerste ervaren potentiële toetreders en kleine verzekeraars hoge
drempels op het terrein van de kapitaaleisen. Het benodigde startkapitaal
is hoog, dit vloeit mede voort uit de kapitaaleis die op basis van de
Europese regelgeving als Solvency I en II wordt gesteld. In combinatie
met de lage winstmarges, de investeringen in opbouw van kennis,
expertise en ICT vormt dit een drempel voor toetreding. De drempels zijn
echter niet dusdanig dat toetreding niet mogelijk is. Dit blijkt ook uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 620, nr. 62

1

toetreding op andere verzekeringsmarkten waar dezelfde of zelfs
zwaardere eisen gelden. Bovendien acht de NZa de eisen noodzakelijk
voor een prudente uitvoering van het zorgverzekeringsbedrijf.
Overigens biedt Solvency II de mogelijkheid om voor kleine verzekeraars1
in lagere regelgeving een verlicht toezichtregime, het zogenaamde
Solvency II Basic, in te voeren. Hierdoor wordt toetreding van een kleine
zorgverzekeraar vergemakkelijkt. De minister van Financiën is bezig om
deze lagere regelgeving vorm te geven.
Complexe regelgeving en regeldruk
Ten tweede is de regelgeving complex en de regeldruk hoog. De overheid
zorgt voor borging van de publieke belangen (kwaliteit, toegankelijkheid
en betaalbaarheid) en schrijft verantwoording voor over bijvoorbeeld de
risicovereveningsregeling en de wanbetalersregeling. Hierdoor ontstaan
administratieve of uitvoeringslasten bij zorgverzekeraars die een drempel
kunnen vormen. Dit wordt versterkt doordat de zorgmarkt in transitie is en
transitieprocessen de regeldruk verhogen. Uit de analyse is echter
gebleken dat er geen specifieke regelingen zijn aangetroffen die een
zodanige drempel opwerpen dat toetreding niet mogelijk is. Wel beveelt
de NZa aan dat uitvoeringsregelingen met hoge uitvoeringslasten kritisch
worden bekeken op overbodige of onnodige complexe onderdelen. Hierbij
kan ik opmerken dat de toezichthouders (DNB en NZa) en de uitvoerder
(CVZ) hun informatievraag zoveel mogelijk op elkaar hebben afgestemd
en hierop alert blijven bij nieuwe ontwikkelingen. Naar aanleiding van de
evaluatie van de wanbetalersregeling2 wordt reeds gekeken naar
vereenvoudiging en verbetering van deze regeling. Tevens zal ik deze
aanbeveling van de NZa meenemen in de evaluatie van de Zvw die op het
programma staat voor 2012/2013.
Afschaffing ex post compensaties
Ten derde vormt de afschaffing van de ex post compensaties in de
risicoverevening een mogelijke drempel voor toetreders en kleine
verzekeraars. Vanwege hun kleine schaal zijn kleine zorgverzekeraars
relatief gevoelig voor specifieke populaties die niet volledig ex ante
worden verevend. De NZa is van mening dat het nuttig is goed te kijken
naar de gevolgen van de afschaffing van de ex post compensaties voor
toetreding van kleine zorgverzekeraars en de ex ante verevening verder
door te ontwikkelen.
Ik onderken de druk die de afschaffing van de ex post compensaties in de
risicoverevening legt op de kwaliteit van het ex ante vereveningsmodel.
Met de uitvoering van een jaarlijks onderzoeksprogramma en in overleg
met alle betrokken partijen streef ik er naar het ex ante vereveningsmodel
continu te verbeteren en te laten aansluiten op beleidswijzigingen in het
zorgaanbod. Op uw verzoek geef ik al expliciet aandacht aan de consequenties van de risicoverevening voor kleine zorgverzekeraars. Of er
sprake is van onvoldoende compensatie voor specifieke groepen
verzekerden zodat risicoselectie voor deze groepen lonend zou kunnen
zijn is onder andere punt van onderzoek door de Commissie Don.

1
Met kleine verzekeraars in dit verband
worden verzekeraars bedoeld die premieinkomsten hebben tussen de 1 en 5 miljoen
euro (< +/- 5 000 verzekerden met een
jaarpremie van +/- 1 000 euro) (de kleine
verzekeraars zoals geduid onder voetnoot 1
behoren niet tot deze categorie).
2
Kamerstukken 2011–2012, Tweede Kamer,
33 077, nr. 1

Daarnaast wordt de lange doorlooptijd van de risicoverevening als
drempel ervaren omdat dit onzekerheid met zich mee brengt voor het
financiële jaarresultaat van de verzekeraar. De doorlooptijd wordt in
belangrijke mate bepaald door de ex post compensaties in de risicoverevening in combinatie met de maximale doorlooptijd van dbc’s. Dbc’s
kunnen een jaar openstaan zodat voor een verzekeraar pas medio t+2 zicht
komt op de werkelijke dbc-schade van jaar t en daarmee op het vereveningsresultaat na ex post compensaties. Alhoewel het een beperkt aantal
dbc’s betreft van intensieve en dure behandeltrajecten wordt er op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 620, nr. 62

2

moment gekeken of de maximale doorlooptijd kan worden bekort. Dit
vraagt echter om wijzigingen in het hele systeem. Dit kost tijd en kan niet
op korte termijn worden gerealiseerd.
Collectivisering van de markt
Een vierde mogelijke drempel voor toetreding is de toegenomen
collectivering van de markt. Het is voor collectiviteiten mogelijk om over
te stappen, maar in de praktijk komt dit zelden voor. Een van de redenen
waarom collectiviteiten nauwelijks overstappen ligt mogelijk in het feit dat
voor een overstap naar een andere zorgverzekeraar alle individuele
deelnemers toestemming moet worden gevraagd om over te stappen.
Een andere reden is dat overstappen door de collectiviteiten als belastend
wordt ervaren ten opzichte van het te bereiken voordeel met overstappen.
Het uitbreiden van marktaandeel door de kleine verzekeraar is hierdoor
niet gemakkelijk. Wel kunnen kleine verzekeraars de collectiviteiten juist
gebruiken bij het consolideren van hun marktpositie. Door de regionale
binding kunnen de voordelen doorgegeven worden aan de individuele
verzekerden waardoor de kleinere verzekeraars beter kunnen concurreren
met grotere verzekeraars. Gezien het grote en toenemende aantal
verzekerden dat collectief verzekerd is, blijft de NZa de ontwikkelingen
volgen via haar marktscan zorgverzekeringsmarkt.
Belang zorginkoop
Een laatste drempel voor toetreding kan worden gevormd door het
toegenomen belang van zorginkoop. Als gevolg van de stapsgewijze
vergroting van risicodragendheid en de toename van het aandeel vrije
prijzen in de curatieve zorg krijgen verzekeraars een steeds groter belang
bij het in de hand houden van de zorguitgaven en het kunnen blijven
neerzetten van een concurrerende premie.
Eén van de meest voor de hand liggende instrumenten om de uitgaven te
beperken is door contracten af te sluiten met zorgaanbieders waarin
scherpe prijzen worden bedongen en het volumerisico zoveel mogelijk
wordt afgedekt. Voor nieuwe toetreders geldt dat zij tegen hogere
inkoopkosten aanlopen en hun inkooporganisatie (expertise, netwerk) nog
moeten opbouwen. Voor de kleine verzekeraars kan het toegenomen
belang van zorginkoop zowel een voordeel als een nadeel zijn afhankelijk
van hun schaal van opereren. Als een kleine verzekeraar meer regionaal
georiënteerd is, heeft hij vaak een sterke positie als zorginkoper in zijn
«thuisregio». Voor kleine verzekeraars die landelijk georiënteerd zijn is
zorg inkopen tegen een concurrerende prijs lastiger vanwege hun
beperkte schaal. Dergelijke drempels kunnen worden weggenomen door
het aansluiten bij een inkooporganisatie (als bijv. Multizorg).
Conclusie
De NZa concludeert dat er op de zorgverzekeringsmarkt ruimte is voor
nieuwe zorgverzekeraars en kleine spelers met een duidelijk eigen gezicht.
Deze conclusie wordt onderschreven door het feit dat de huidige kleinere
zorgverzekeraars hun individuele marktaandelen de afgelopen jaren licht
hebben zien groeien. De kleinere verzekeraars hebben zich staande weten
te houden en zij zien zelfs nog groeimogelijkheden, bijvoorbeeld op het
gebied van specifieke doelgroepen. De drempels voor nieuwe toetreders
zijn volgens de NZa niet dusdanig dat toetreding onmogelijk is. Dit blijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 620, nr. 62

3

ook uit enkele initiatieven voor toetreding op de zorgverzekeringsmarkt, al
hebben we nog geen daadwerkelijke nieuwe toetreder gezien. Ik volg de
nieuwe initiatieven voor toetreding met veel belangstelling.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 620, nr. 62

4