-1-

ER
Vuurwerk tijdens de jaarwisseling van 2009/2010
Samenvatting
De luchtverontreiniging door vuurwerk is op 1 januari 2010 beperkt gebleven. Alleen in het eerste uur na
de jaarwisseling zijn hoge concentraties fijn stof (PM10) gemeten. De hoogste uurgemiddelde
concentraties van 706 µg/m3 (microgram per kubieke meter) is gemeten in Heerlen waar de wind zwak
was. In de rest van het land was de wind matig tot krachtig aan de kust. Dit had een gunstig effect op de
verspreiding van het stof. Op een enkele locatie lag het daggemiddelde fijn stof boven de 50 µg/m3 (= de
daggemiddelde concentratie die maximaal 35 maal per jaar overschreden mag worden). Boven 50 µg/m3
wordt er in Nederland gesproken van matige smog.
Inleiding
Bij het afsteken van vuurwerk is fijn stof (PM10) de belangrijkste luchtverontreiniging die uit de
verbrandingsprocessen vrijkomt. Voornamelijk in de eerste uren na de jaarwisseling treden sterk
verhoogde concentraties van fijn stof op. De hoogte van de concentraties is afhankelijk van de
meetlocatie (binnen of buiten stedelijk gebied, hoogte van de bebouwing). Daarnaast spelen de
weersomstandigheden een rol bij de verspreiding van fijn stof. De belangrijkste zijn de windsnelheid
en de menglaaghoogte (de hoogte tot waar de verontreiniging mengt met schone lucht).
Tijdens de jaarwisseling van 2009/2010 zijn op zevenenvijftig plaatsen in Nederland metingen naar
fijn stof verricht. Achtentwintig stations bevonden zich in een stedelijke en negenentwintig stations
in een landelijke omgeving.
De concentraties fijn stof rond en tijdens de jaarwisseling
In figuur 1 en tabel 1 zijn de uurwaarden fijn stof (PM10) rond de jaarwisseling op stedelijke stations
weergegeven. Zoals elk jaar, laat het eerste uur na middernacht een piek in de concentraties zien. In
vergelijking met andere jaren is de maximum piekconcentratie lager en was de piek ook weer snel
verdwenen. De meeste stations hadden om drie uur weer het concentratieniveau dat enkele uren
voor de jaarwisseling op de stations gemeten werd. In het grootste gedeelte van het land stond een
matige en langs de kust soms krachtige noordoosten wind. Dit had een zeer gunstig effect op de
verspreiding van het fijn stof. De piekconcentraties op stedelijke stations lagen tussen de 76 en 706
µg/m3 (microgram per kubieke meter). Het maximum is gemeten in Heerlen op station 136. In ZuidLimburg stond dan ook de minste wind. Naast het verschil in windsnelheid wordt de grote spreiding
in piekconcentraties ook veroorzaakt door de ligging van de stations. Stations in een woonwijk of
uitgaansgebied hebben over het algemeen hogere concentraties dan stations in buitenwijken en/of
langs uitvalswegen van steden, omdat er in die gebieden meer vuurwerk in de directe omgeving
van de stations wordt afgestoken. In Laren is helemaal geen piekconcentratie waargenomen.
Op 31 december is het vanaf 10:00u toegestaan om vuurwerk af te steken. In stedelijke gebieden is
het vroegtijdig afsteken van vuurwerk vaak terug te zien in de concentraties van fijn stof. Gedurende
de dag en vooral in de avonduren nemen concentraties geleidelijk toe. Dit jaar was dat nauwelijks
waarneembaar. Op sommige stations was af een toe een verhoogde uurconcentraties te zien als in
de directe omgeving van het station vuurwerk werd afgestoken. Opnieuw zorgde de noordoosten
wind voor een snelle afvoer, zodat het uur daarna de concentraties op een normaal niveau waren
teruggekeerd.

-2Uurgemiddelde concentraties fijn stof van stedelijke stations rond de jaarwisseling
136 Heerlen
137 Heerlen
236 Eindhoven
237 Eindhoven
240 Breda
241 Breda
247 Veldhoven
404 Den Haag
418 Rotterdam
433 Vlaardingen
441 Dordrecht
445 Den Haag
446 Den Haag
447 Leiden
448 Rotterdam
520 Amsterdam
537 Haarlem
543 Amsterdam
544 Amsterdam
547 Hilversum
548 Bussum
549 Laren
636 Utrecht
639 Utrecht
728 Apeldoorn
741 Nijmegen
742 Nijmegen
937 Groningen

800

700

Concentratie (µg/m3)

600

500

400

300

200

100

0
18:00

19:00

20:00

21:00

22:00

23:00

0:00

1:00

2:00

3:00

4:00

5:00

6:00

Uur

Figuur 1:

Uurgemiddelde concentratie fijn stof in stedelijk gebied tijdens de jaarwisseling van
2009/2010.

Tabel 1:

Dag- en uurgemiddelde concentraties op stedelijke stations rondom de jaarwisseling van
2009/2010.
Oudjaar

Nieuwjaar

daggemiddelde
Station

Locatie

136 Heerlen
137 Heerlen
236 Eindhoven
237 Eindhoven
240 Breda
241 Breda
2471 Veldhoven
404 Den Haag
418 Rotterdam
433 Vlaardingen
441 Dordrecht
445 Den Haag
446 Den Haag
447 Leiden
448 Rotterdam
520 Amsterdam
537 Haarlem
543 Amsterdam
544 Amsterdam
547 Hilversum
548 Bussum
5491 Laren
636 Utrecht
639 Utrecht
728 Apeldoorn
741 Nijmegen
742 Nijmegen
937 Groningen
stedelijk gemiddelde
1

Daggemidelde

3

uurgemiddelde concentratie (µg/m )

31/12/2009

18

19

20

21

22

23

31
31

48

40

42

47

38

36

45

35

35

31

38

33

34

37

34

39

28

29

35

40

44

43

43

48

43

33

29

27

29

27

38

33

34

32

46

24

1

2

3

4

5

6

01/01/2010

35

706

72

32

15

26

25

50

28

218

70

41

34

34

31

34

30

205

41

35

24

21

15

30

41

41

366

67

48

29

24

18

40

30

23

23

125

47

39

20

21

19

28

44

32

35

392

52

30

21

17

10

39

26

17

12

17

61

18

14

13

38

26

20

28

20

22

16

23

31

325 191

28

24

18

25

19

18

31

29

223

91

46

22

14

15

29

30

25

29

35

29

29

20

21

347

95

38

20

22

17

42

33

23

21

26

20

32

92

17

255

95

45

19

13

13

33

29

15 103

34

22

18

16

31

271 146

55

27

22

15

36

30

22

23

69

51

39

43

50

549 100

58

26

14

-2

55

34

63

42

22

38

13

18

38

246 146

78

24

22

28

48

26

18

25

20

22

12

18

19

598

63

39

11

15

17

47

13

7

6

0

9

3

5

8

76

55

9

11

8

5

22

16

9

9

-1

7

4

5

13

142

63

24

22

21

12

31

16

7

11

10

14

13

13

21

461 101

40

25

17

11

40

17

10

10

12

6

13

12

14

280

45

20

22

13

15

29

29

26

22

25

16

18

29

329

11

12

11

10

43

39

18

13

13

11

8

5

11

8

187

34

15

20

21

16

27

21

18

5

8

16

12

11

41

30

20

25

14

18

10

24

13

13

20

621 149

19

5

15

16

44

15

11

13

2

11

11

7

19

179

41

19

6

11

9

19

40

61

48

62

38

19

18

23

451

62

31

16

14

13

47

38

27

18

22

18

29

28

21

273

44

43

20

13

10

35

39

42

39

11

52

36

35

31

368

81

35

18

16

-5

36

13

19

17

23

9

44

59

39

349

96

86

43

31

17

38

27

26

28

25

25

23

27

25

317

77

37

20

19

16

35

Door technische problemen zijn op dit station geen of niet alle meetwaarden beschikbaar.

-3-

Op de regionale stations worden de uurgemiddelde concentraties bij de jaarwisseling minder hoog
(figuur 2). Opvallend is dat op veel regionale stations het maximum uurgemiddelde in het eerste uur
na de jaarwisseling is gemeten (tabel 2; het maximum is in rood aangegeven). Onder normale
omstandigheden wordt op veel regionale stations het maximum pas enkele uren na de jaarwisseling
gemeten, omdat de stations op enige afstand van bewoond gebied liggen. De aanvoer van fijn stof
op zich laat wachten. Ook dit toont aan dat het fijn stof snel werd verspreid. Het effect van het
afsteken van vuurwerk was op enkele regionale stations niet eens waarneembaar. Het maximum
uurgemiddelde op regionale stations is gemeten op station 545 in Noord-Holland en was 312 µg/m3.
In Nederland is er een beoordeling van de daggemiddelde concentraties van fijn stof. De norm zegt
dat vijfendertig dagen per jaar het daggemiddelde fijn stof boven de 50 µg/m3 mag liggen. Er is dan
sprake van matige smog. Voorafgaande aan de jaarwisseling lagen de daggemiddelde concentraties
fijn stof rond de 25 µg/m3. Dat zijn normale concentraties voor Nederland. Het afsteken van
vuurwerk heeft nauwelijks geleid tot overschrijdingen van de norm. Op 1 januari 2010 lag alleen de
concentratie fijn stof op station 446 in Den Haag boven de norm. De daggemiddelde concentratie
was daar 55 µg/m3.

Uurgemiddelde concentraties fijn stof rond de jaarwisseling
400

Regionale stations
Stedelijke stations

3

Concentratie (µg/m )

300

200

100

0
18:00

19:00

20:00

21:00

22:00

23:00

0:00

1:00

2:00

3:00

4:00

5:00

6:00

Uur

Figuur 2: Gemiddelde fijn stof concentratie tijdens de jaarwisseling van 2009/2010.

-4-

Tabel 2: Dag- en uurgemiddelde concentraties op regionale stations rondom de jaarwisseling van
2009/2010
Oudjaar

Nieuwjaar

daggemiddelde
31/12/2009

18

19

20

21

22

23

24

1

2

3

4

5

6

daggemiddelde
01/01/2010

131 Limburg
133 Limburg
230 Noord-Brabant
235 Noord-Brabant
243 Noord-Brabant
244 Noord-Brabant
245 Noord-Brabant
2462 Noord-Brabant
312 Zeeland
318 Zeeland
319 Zeeland
432 Zuid-Holland
437 Zuid-Holland
444 Zuid-Holland
538 Noord-Holland
5453 Noord-Holland
5463 Noord-Holland
631 Flevoland
633 Utrecht
6413 Utrecht
722 Gelderland
738 Gelderland
743 Gelderland
744 Gelderland
8071 Overijssel
818 Overijssel
918 Friesland
929 Drenthe
934 Friesland

28

20

20

17

23

21

19

14

24

31

22

40

17

17

18

36

52

46

38

51

37

39

36 307 100

47

49

33

28

43

34

34

32

27

32

35

27

25

64 111

38

35

28

16

29

26

21

20

25

19

18

19

18

38

35

29

30

21

21

16

24

21

15

11

14

23

23

20

29

30

26

30

16

10

19

28

28

21

19

17

26

22

19

46

35

33

36

25

18

24

28

22

20

24

27

27

20

12 306

47

50

19

17

13

31

20

19

21

22

20

20

18 106

57

54

30

8

13

22

24

36

10

32

2

3

5

23

20

32

74

40

43

53

22

24

24

19

25

17

20

15

18

19

23

38

56

28

18

18

25

19

15

18

17

17

14

9

15

22

66

29

22

21

16

25

21

21

21

20

23

21

27 157 169

74

28

17

14

32

29

24

22

22

21

16

18

11

51

40

51

11

12

19

20

21

15

19

15

17

11

13

17

87 125

23

23

16

20

25

19

10

13

15

19

14

17

14

4

20

33

25

9

10

18

18

12

12

5

11

12

24

21 312

93

35

21

20

15

36

11

9

1

4

8

2

3

11 179

65

17

14

10

11

23

18

12

12

9

6

1

9

8

12

27

17

24

17

17

18

20

14

11

6

15

5

9

7

16

66

20

28

28

24

21

22

18

10

13

6

4

12

8

34

78

28

69

49

51

37

29

24

17

16

21

13

17

14

30

46

24

23

19

25

22

30

27

29

25

22

15

19

14

29

28

23

19

20

15

28

30

21

17

18

15

18

17

30

54

47

24

20

10

18

33

27

30

17

19

17

17

10

13

24 110

27

19

26

7

26

19

11

4

11

4

11

10

13

10

5

13

12

14

13

7

1

9

11

7

9

11

17

19

26

23

19

12

17

15

5

16

19

17

16

7

8

19

15

14

17

14

7

17

13

16

9

8

6

14

17

10

32

20

33

33

21

20

21

12

13

19

13

12

13

15

19

38

21

25

19

15

20

18

regionaal gemiddelde

23

20

17

17

17

16

16

16

72

53

34

28

20

19

24

Station

Locatie

3

uurgemiddelde concentratie (µg/m )

1

Door technische problemen zijn op dit station geen of niet alle meetwaarden beschikbaar.
2
Station heeft op 31 december 2009 te weinig geldige uurwaarden om een daggemiddelde te berekenen
3
Station ligt langs een snelweg of waterweg buiten stedelijk gebied. In dit bulletin wordt het station bij de regionale stations
gepresenteerd.
Aanvullende informatie met betrekking tot smog kunt u vinden in de brochure, “Smog en uw gezondheid”
van het ministerie van VROM te verkrijgen bij postbus 51 (tel. 0800 8051) of te downloaden vanaf http://www.vrom.nl.
Actuele smoginformatie is te vinden op teletekst pagina 711. Op de website van het LML: http://www.lml.rivm.nl/ zijn actuele
informatie, gevalideerde meetgegevens en achtergrondinformatie over meetlokaties en gebruikte meetmethoden te vinden.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, e-mail: smogteam@rivm.nl