Voorwoord
Door alle overheden is in de afgelopen jaren hard gewerkt om voorzieningen van de Generieke Digitale
Infrastructuur (GDI) van de Nederlandse overheid robuuster te maken en verder te ontwikkelen. Voorliggend
Digiprogramma 2018, het laatste dat onder mijn regie tot stand is gekomen, mag daarvan getuigen. De GDI
in Nederland mag (ook internationaal) gezien worden.
Natuurlijk reiken de ambities verder, daarvan getuigt ook het regeerakkoord van het Kabinet-Rutte III. Daarin
heeft de digitalisering van het openbaar bestuur, nadrukkelijker dan voorheen een eigen plaats gekregen. En
de politieke verantwoordelijkheid voor de digitale overheid, voor zowel inwoners en bedrijven, is eenduidig
belegd bij de staatssecretaris van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Digitalisering is immers
‘Chefsache’. Deze ontwikkeling markeert niet alleen de beëindiging van mijn opdracht als Nationaal
Commissaris Digitale Overheid, die het vorige kabinet mij had gegeven. Ook betekent het dat in 2018 een
nieuwe agenda via een nieuwe interbestuurlijke governancestructuur vorm zal krijgen.
De ambitie van het Kabinet-Rutte III nopens de digitale overheid is burgers, bedrijven en maatschappij te
voorzien van een samenhangend geheel aan gebruiksvriendelijke digitale voorzieningen en ondersteuning
en alternatieven te bieden aan mensen die daar behoefte aan hebben. We blijven mensen centraal stellen! In
het regeerakkoord zijn daartoe enkele concrete afspraken gemaakt.
Tegelijkertijd hebben alle bewindslieden, maar ook de verantwoordelijke bestuurders van de andere overheden en bedrijven, een eigen opgave om de digitalisering op hun (sectorale) beleidsterreinen ambitieus
voort te zetten. Het gebruik van gemeenschappelijke voorzieningen en afspraken over standaarden maakt
daar integraal deel vanuit.
Ook internationaal staat digitalisering stevig op de agenda. Beleidsbepalende ontwikkelingen vanuit de
Europese commissie (o.a. digital single market) zullen in toenemende mate de nationale digitale infrastructuur beïnvloeden.
Ik heb er alle vertrouwen in dat met het Digiprogramma 2018 en de interbestuurlijke overleg- en besturingsstructuur, die in 2018 onder verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van BZK in werking zal treden, een
goede basis is gecreëerd om de ambities uit het regeerakkoord stapsgewijs verder te brengen en met
eigentijdse oplossingen te realiseren.
Bas Eenhoorn
Digicommissaris
Januari 2018

2

Inhoudsopgave
Voorwoord		

2

1. Inleiding		

4

1.1 Terugblik
1.2 Digitaliseren met vertrouwen
1.3 Leeswijzer

4
5
5

2. Plannen en activiteiten
2.1
2.2
2.3
2.4

6

Clusterplan Dienstverlening
Clusterplan Identificatie & Authenticatie
Clusterplan Gegevens
Clusterplan Interconnectiviteit

6
10
13
14

3. Financiën		
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

18

Terugblik 2017
Financieel overzicht 2018
Aanvullende Post GDI 2018
Meerjarenreeks Aanvullende Post GDI
Implementatie duurzame financieringsafspraken

4. Naar een nieuwe governance

19
20
21
22
23

24

Bijlage 1

Financieel Overzicht Bestedingsplannen 2018

25

Bijlage 2

Meerjarige Kostenraming Bestedingsplannen

27

3

1. Inleiding
Het Digiprogramma is een nationaal, meerjarig programma dat jaarlijks wordt herijkt. Het beschrijft de
voortgang van de lopende en voorziene plannen en activiteiten van de Nederlandse overheid om de generieke digitale infrastructuur (GDI) verder te ontwikkelen, waar nodig en mogelijk in onderlinge samenhang.
De GDI omvat een veelheid aan voorzieningen, basisregistraties en standaarden, die gezamenlijk gebruikt
worden door de Rijksoverheid, medeoverheden, zelfstandige bestuursorganen en in een aantal gevallen
private organisaties. Die organisaties richten met de GDI hun ondersteunende en primaire processen in. De
GDI draagt eraan bij dat in de publieke dienstverlening inwoners, bedrijven en instellingen daadwerkelijk
centraal gesteld kunnen worden.

1.1

Terugblik

In 2017 is, in aanloop naar het nieuwe kabinet, een aantal rapporten en adviezen uitgebracht over de digitalisering van de samenleving en de noodzaak dat de overheid zich daarbij aanpast. De impact van digitalisering blijft onverminderd groot; het tempo van innovatie blijft hoog. Digitalisering wordt op steeds meer
plekken, dwars door de samenleving heen, zichtbaar. Digitalisering is vanzelfsprekend ook een Europees en
mondiaal vraagstuk. Het meest in het oog springend is de onstuitbare opkomst van digitale platformen als
Apple, Google, Facebook, Amazon, die het tempo en de richting bepalen waarin burgers en bedrijven zich
digitaal bewegen. Deze platformen vormen zich rond de wensen van het individu en maken technologie
persoonlijk en nabij. Anders dan de overheid, zetten deze bedrijven digitale technologie in om hun aanbod te
personaliseren en zo steeds dichter bij hun klanten te komen. Zo ontstaat digitale interactie tussen burgers
onderling en tussen burgers en bedrijven die (de facto) de standaard wordt en waar de overheid een voorbeeld aan kan nemen. Dat zal de burger ook van de overheid verwachten: een overheid die meedenkt,
aansluit op behoeften en mensen (in al hun rollen) centraal stelt.
Het wordt steeds duidelijker dat er kansen liggen in de toenemende digitalisering van de samenleving, maar
dat er ook risico’s aan verbonden zijn. Online winkelen heeft een grote impact op de klassieke winkelverkoop, met gevolgen voor hen die zich geen plaats weten te maken in de nieuwe realiteit. Gijzelsoftware
haalde tweemaal het nieuws, ‘WannaCry’ en ‘NotPetya’ zorgden ervoor dat mensen bij Q-Park niet meer
konden betalen en de containerterminals van Maersk in de haven van Rotterdam tijdelijk buiten werking
waren. Dat laatste incident kostte volgens een schatting tussen de 178 en 256 miljoen euro. Ook was er veel
internationale aandacht voor het fenomeen ’nepnieuws’. Facebook en Google maakten bekend dat zij
advertenties hebben verkocht aan Russische partijen, die daarmee invloed op de Amerikaans verkiezingen
kunnen hebben gekregen. Dit werkt ondermijnend voor de democratie en de rechtsstaat. Digitalisering is
ook een nieuwe bron van conflict en criminaliteit.
Als de overheid hierop geen antwoord formuleert, ondermijnt dat haar eigen positie in de samenleving. Daar
staat tegenover dat het vertrouwen van inwoners in de overheid en de betrokkenheid bij de democratie
versterkt kan worden door digitale dienstverlening gemakkelijk en betrouwbaar in te regelen. Hoe die digitalisering gefaciliteerd kan worden, was in 2017 volop onderwerp van gesprek. De Digicommissaris heeft in
het voorjaar van 2017 in een evaluatiebrief1 de progressie van de afgelopen jaren beschreven. De Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid heeft in datzelfde jaar het rapport Maak Waar!2 opgeleverd. Zij
geven daarin advies hoe de digitale dienstverlening aan burgers en bedrijven beter kan. Beide documenten
bevatten adviezen voor een ambitieuze agenda en voorstellen voor een governance waarin het interbestuurlijke karakter van de digitale overheid centraal staat.

1

https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/evaluatie-commissaris-digitale-overheid/

2

https://www.digitaleoverheid.nl/document/rapport-maak-studiegroep-informatiesamenleving-en-overheid/

4

Verschillende aspecten van deze digitalisering, zoals cybersecurity, de ondersteuning van minder-digivaardigen, diverse voorzieningen en de innovatiekansen krijgen aandacht in het regeerakkoord van het kabinet.
Digitalisering is definitief een onderwerp voor de bestuurderstafel geworden. Belangrijk daarbij is dat de
overheid zonder sturing op samenhang en samenwerking de kansen van digitalisering niet kan benutten en
de risico’s niet kan bestrijden. Voor de digitale overheid wordt die sturing op samenhang en samenwerking
ingevuld binnen de interbestuurlijke governance op de GDI, die is ingericht onder regie van de Digicommissaris.
Naast een toenemende aandacht voor de inhoud is ook in het afgelopen jaar vaak gesproken over de financiering van de digitale infrastructuur. In 2015 is met de vorming van de Aanvullende Post GDI een aantal
structurele en urgente financieringsproblemen opgelost. In 2016 en 2017 is de continuïteit van de voorzieningen verzekerd doordat duurzame financieringsafspraken zijn gemaakt, uitgewerkt en bekrachtigd in de
Ministerraad.

1.2 Digitaliseren met vertrouwen
Het thema van dit Digiprogramma is ‘Digitaliseren met vertrouwen’. Dit thema sluit aan bij de titel van het
regeerakkoord (‘Vertrouwen in de toekomst’), en bij de titel van de evaluatiebrief die de Digicommissaris
voorjaar 2017 heeft verzonden aan de Tweede Kamer (‘Vertrouwen komt te voet…’). Bovendien verwijst het
naar een robuuste en betrouwbare GDI, die door overheidsdienstverleners in vol vertrouwen kan worden
gebruikt in hun dienstverlening aan burgers en bedrijven. Daarmee is dit hét thema voor 2018 voor de GDI.
Groeiend vertrouwen is essentieel voor het boeken van resultaten voor inwoners en bedrijven. De GDI, als
gemeenschappelijke infrastructuur, verbindt de overheid aan burgers en bedrijven, maar evenzogoed de
diverse overheidsorganisaties met elkaar. Daarmee ontstaat ook onderlinge afhankelijkheid. Dat vraagt om
vertrouwen: door transparantie in het besluitvormingsproces en het betrekken van betrokken partijen bij
nieuwe ontwikkelingen en besluitvorming over beleid en uitvoering. Dat blijft ook in de toekomst van belang;
juist omdat zich diverse potentieel disruptieve ontwikkelingen aandienen. Blockchain, big data en kunstmatige intelligentie zullen de overheid in ieder geval ingrijpend veranderen. Diverse organisaties denken al na
over implementatie in hun sector. Ook voor de GDI zullen deze ontwikkelingen ingrijpend zijn. Dit vraagt om
flexibiliteit, organiserend vermogen, samenwerking en samen organiseren op tal van terreinen en onderwerpen. Een goede afweging van kosten, efficiëntie, kwaliteit van overheidsbrede dienstverlening en gebruikersgemak dient interbestuurlijk gemaakt te worden. Daar blijft een open gesprek – ook met bedrijfsleven
en wetenschap – en een transparant besluitvormingsproces voor nodig, maar ook visie op hoe het geheel
er in het belang van burgers en bedrijven uit zou moeten zien.

1.3 Leeswijzer
Dit Digiprogramma gaat allereerst, in hoofdstuk twee, in op de activiteiten en plannen voor 2018 binnen de
vier huidige clusters van de GDI, te weten: Dienstverlening, Interconnectiviteit, Gegevens en Identificatie &
Authenticatie. Hoofdstuk drie gaat in op de financiën, beginnend met een terugblik op 2017, gevolgd door
het financieel overzicht van het beheer en de exploitatie van GDI-voorzieningen. Het sluit af met een
beschrijving van de stappen om de duurzame financieringsafspraken verder uit te werken. Hoofdstuk vier
gaat in op de herijking van de interbestuurlijke governance van de Digitale Overheid, nu er met de staats­
secretaris van BZK één politiek verantwoordelijke is voor zowel de digitale dienstverlening aan burgers als
bedrijven, en omdat in het regeerakkoord een ‘ambitieuze, brede agenda voor de verdere digitalisering van
het openbaar bestuur op verschillende niveaus’ is aangekondigd. Ook de beëindiging van de opdracht van
de Digicommissaris en de afspraak dat de rol en positie van afnemers in de besturing van de (ICT-)voorzieningen van de digitale overheid versterking behoeft, vraagt om herziening van de governancestructuur.

5

2. Plannen en activiteiten
De GDI is, naar zijn aard, niet organisatie-, sector- of domeinspecifiek. Doorontwikkeling, vernieuwing en
herijking van de GDI is een cyclisch proces en een gezamenlijke opgave.
De GDI heeft een steeds belangrijker Europese dimensie. In EU-verband wordt het belang onderstreept van
een digitale interne markt, waar het (digitale) vrije verkeer van goederen personen, diensten en kapitaal
gewaarborgd blijft. Een markt waar personen en bedrijven online activiteiten op basis van eerlijke concurrentie kunnen uitoefenen en toegang tot deze activiteiten krijgen. Met de GDI is naast een nationaal – dus
ook een internationaal – economisch belang gemoeid. Dit komt onder meer tot uitdrukking in de ontwikkeling van het eID-stelsel , de implementatie van de eIDAS-verordening3, de AVG4, maar eveneens in de ontwikkeling van de Digital Single Market en eDelivery, waarmee afspraken over standaarden en communicatieprotocollen worden gemaakt om gegevens veilig, betrouwbaar en interoperabel te delen met andere
(buitenlandse) overheidsorganen, burgers en bedrijven.
De GDI is, omwille van overzicht en inhoudelijke samenhang, onderverdeeld in vier clusters. Per cluster
stuurt, binnen de politieke kaders en het mandaat van het Nationaal Beraad, een interbestuurlijk samengestelde Regieraad op visie- en agendavorming. Dit vertaalt zich in voorstellen voor een samenhangende
doorontwikkeling, herziening of vernieuwing van de GDI en monitoring en stimulering van aansluiting en
gebruik. Dit gebeurt steeds meer vanuit het besef dat het primair gaat om het belang van inwoners,
bedrijven en instellingen bij een eigentijdse, efficiënte, betrouwbare en gebruikersvriendelijke digitale dienstverlening. Ook worden bij nieuwe ontwikkelingen voorstellen geagendeerd voor benodigde financiering, op
basis van de duurzame financieringsafspraken die door het (vorige) kabinet zijn vastgesteld. Vanzelfsprekend is er ook tussen de GDI-clusters onderling samenhang. Deze wordt bewaakt en geagendeerd door het
bureau Digitale Overheid dat het voorzitterschap en inhoudelijk secretariaat van de interbestuurlijke regieraden voert.
In dit hoofdstuk staan per GDI-cluster de voortgang in 2017 en de plannen en activiteiten voor 2018
centraal. Deze clusterplannen worden interbestuurlijk gedragen en sluiten aan bij de afspraken en ambities,
zoals opgetekend in het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ van het Kabinet-Rutte III. De clusterplannen zijn daarmee een goede basis voor de ambitieuze, brede agenda die het kabinet ontwikkelt voor de
verdere digitalisering van het openbaar bestuur. Tegelijkertijd geeft dit ook de begrenzing van dit Digiprogramma aan: 2018 is een overgangsjaar met een herijking van de (beleids)agenda, het voorzieningenportfolio en een interbestuurlijke governance die daar dienstbaar aan is.

2.1 Clusterplan Dienstverlening
Voortgang
In het Digiprogramma 2017 is de mens centraal gezet vanuit de verschillende rollen en situaties waarin de
mens acteert: burger, ondernemer, medewerker, werkgever, patiënt, student, ouder, etc. Dat maakt dat
overheidsdienstverlening moet uitgaan van de vraag en maatwerk moet kunnen bieden. Ook is het van
belang dat informatie en transacties op de voor mensen belangrijke thema’s (zoals life-events) over organisaties heen eenduidig, toegankelijk, vindbaar en zichtbaar zijn. In een samenleving die verandert door o.a.
snelle technologische ontwikkelingen, krijgen en nemen mensen een centrale rol, pakken zij steeds meer

3

eIDAS: ‘Electronic Identities and Trust Services’.

4

AVG: Algemene Verordening Gegevensbescherming

6

zelf de regie, organiseren zij zich in netwerken en hebben zij meer invloed via bijvoorbeeld sociale media. Er
komen voortdurend nieuwe technologieën beschikbaar die burgers en bedrijven steeds sneller adopteren en
gebruiken, bijvoorbeeld om onderling informatie uit te wisselen, te communiceren, zaken te doen en de
bedrijfsprocessen te optimaliseren. Een overheid die vraaggestuurd handelt, in samenwerking met burgers
en bedrijven, komt tegemoet aan deze veranderende verhoudingen en biedt ondersteuning op het gebied
van informatieveiligheid, privacybescherming en fraudebestrijding. De overheid heeft de taak om alle
groepen in de samenleving – de zelfredzamen, de meer afhankelijke groepen en alles wat er tussenin zit –
goed te bedienen. Zo zal er altijd aandacht zijn voor persoonlijk contact bij complexe vragen en wordt
ondersteuning geboden aan minder-digivaardigen.

De mens centraal
De partijen die samen de regieraad Dienstverlening vormen, hebben in 2017 langs een aantal lijnen en
programma’s gewerkt aan ‘de mens centraal in de overheidsdienstverlening’. Deze zijn regelmatig teruggekomen en besproken en de bijeenkomsten van de regieraad, die daarmee heeft gestuurd op de voortgang
en richting van deze onderwerpen:
Digitaal 2017: Er is frequent gemeten op de voortgang en de volwassenheid van de digitalisering van de
overheidsdienstverlening, gebaseerd op de doelstelling in het regeerakkoord dat in 2017 burgers en
bedrijven hun zaken met de overheid digitaal kunnen afhandelen. De laatste meting in 2017 heeft een
percentage van 90% laten zien. Dat is zeer zeker een resultaat om trots op te zijn. De volgende stap is om
naast verdere digitalisering in kwantitatieve zin ook steviger in te zetten op de kwaliteit van de digitalisering:
volwassenheid van de digitale oplossing en aansluiting bij klantreizen.
Regie op Gegevens: Het programma ‘Burgers en Bedrijven in Regie op hun Gegevens’, kort ‘Regie op
Gegevens’ (RoG), richt zich op het verkennen van de mogelijkheden en meerwaarde van afsprakenstelsels
om burgers en bedrijven meer zeggenschap en inzage te geven over gegevens die over hen gaan, waarbij ze
deze ook kunnen hergebruiken voor andere doeleinden. Het persoonlijk kunnen ‘managen’ van data,
persoonlijk datamanagement (PDM), zorgt voor verbetering en versterking voor de positie van mensen als
burger, werknemer, ondernemer of als consument. Voor organisaties zorgt het voor lastenverlichting en het
optimaliseren/personaliseren van processen. Persoonlijk datamanagement draagt bij aan transparantie,
inzage en correctie, digitale zelfbeschikking, privacy, dataminimalisatie, de kwaliteitsverbetering van
gegevens en zelfredzaamheid van de inwoners. In 2017 is verder geconcretiseerd wat PDM in de Nederlandse context kan betekenen. Door het opleveren van de Greenpaper ‘Regie op Gegevens; Durf te Doen!’, en
het verbinden van de verschillende PDM-initiatieven in Nederland, is er inzicht en overzicht gecreëerd,
alsook de verbinding gelegd met de uitgangspunten van Maak Waar!. De Greenpaper vormt een stevige
basis om over te gaan tot verdere beproeving en implementatie van PDM in de praktijk. Daarnaast zijn door
uitvoeringsorganisaties in 2017 verschillende verkenningen (klantreizen) uitgewerkt en is het concept van
PDM verder verkend. Het in de uitvoering daadwerkelijk beproeven hiervan in pilots is deels gelukt: alleen de
pilot in Boxtel is – met succesvol eindresultaat – van de grond gekomen. Om PDM te verankeren in het
Europese gedachtegoed, is vanuit Nederland voorgesteld om het thema op te nemen in de nieuw vast te
stellen Ministerial Declaration on eGovernment. Deze werd op 6 oktober 2017 ondertekend door alle
lidstaten van de EU.
Portalenstrategie: In de regieraad van 11 april is een voorstel ‘Netwerk van Portalen’ besproken, voorbereid
in de kerngroep Samenwerking Portalen van EZ, BZK en AZ. In het voorstel maken de 3 betrokken departementen BZK, EZ en AZ een routekaart voor verdergaande samenwerking tussen de overheidsportalen
Overheid.nl, Ondernemersplein.nl en Informatie Rijksoverheid (met Rijksoverheid.nl en Vraagbeantwoording). Met meer dan 50 miljoen bezoeken per jaar spelen deze portalen een belangrijke rol in de (digitale)
informatievoorziening en dienstverlening.
De inrichting van het netwerk van portalen leidt tot een verbetering van de informatievoorziening en dienstverlening aan burgers en ondernemers.

7

Overheidsbrede interactiestrategie: Dit traject is opgehangen onder de stuurgroep berichtenvoorziening en
een aantal keer besproken in de regieraad. Er is brede behoefte aan een gezamenlijk en overkoepelend
beeld van de overheidsinteractie in de toekomst, waarbij de mens/eindgebruiker centraal staat. Een dergelijke concrete en heldere toekomstvisie op informatie, interactie en communicatie – met inzet van generieke
voorzieningen – is nog niet voorhanden.

Terugblik 2017 voorzieningen
Daarnaast is vanuit de regieraad Dienstverlening gestuurd en geadviseerd op de oplossing van de nummerproblematiek (gebruik verschillende identificerende nummers in relatie tot onder andere gebruik eHerkenning). Ook is meerdere keren gesproken over het traject ’Vernieuwing berichtenvoorziening’. De ministerraad
heeft op 8 juli 2016 op advies van het Nationaal Beraad Digitale Overheid ingestemd met de vernieuwing
van de berichtenvoorziening (meer specifiek: de bouw van een nieuw berichtenmagazijn) en daartoe een
stuurgroep in het leven geroepen. Deze stuurgroep stuurt op de realisatie van de nieuwe berichtenvoorziening binnen de infrastructuur van Logius, op mitigerende maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de
‘oude infrastructuur’ de berichtenstroom aankan totdat de nieuwe berichtenbox deze kan overnemen en op
de migratie naar de nieuwe infrastructuur. Voorts heeft de stuurgroep twee aanvullende opdrachten meegekregen, waaronder het formuleren van een overheidsbrede interactiestrategie (zie hierboven). De stuurgroep
heeft regelmatig – conform opdracht – gerapporteerd aan de regieraad middels het delen van notities en
verslagen.

Vooruitblik
Ook in 2018 zal voor de dienstverlening aan inwoners en ondernemers zowel concreet worden gewerkt aan
het verbeteren van voorzieningen (het hier en nu) als aan het formuleren en implementeren van een overheidsbrede visie op dienstverlening, waarvan tenminste de hoofdlijn ook gedragen wordt door het kabinet.
Er valt een wereld te winnen door bij het (door)ontwikkelen en ontwerpen van voorzieningen de gebruiker
centraal te zetten. In het rapport ‘Maak Waar!” van de Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid, stelt
de studiegroep dat radicaal gekozen dient te worden voor het uitgangspunt om diensten te organiseren
rond de behoeften van burgers, bedrijven en maatschappelijke instellingen in plaats van de eigen processen
en regels. Tijdens het Maak het Bruikbaar! festival, dat op 4 september plaatsvond in de Fokker Terminal in
Den Haag, zijn tal van suggesties en ideeën gekomen om de overheidsdienstverlening meer toe te snijden
op de behoeften van burgers, bedrijven en instellingen. Uit het recente rapport van de Nationale Ombudsman over MijnOverheid valt af te leiden hoe de burger (of breder; de mens) centraal gesteld kan worden:
1. onderzoek wat mensen echt nodig hebben/willen
2. bied keuze
3. bied ondersteuning
4. monitor hoe het werkt bij de burger en onderneem actie
De mens centraal zetten in de overheidsdienstverlening betekent onder andere dat deze richtlijnen consequent worden toegepast in de (door)ontwikkeling van de voorzieningen van de GDI.
Ook in het kader van ‘de mens centraal’ zal in 2018 regie op gegevens als beleidsmatig uitgangspunt
gelden. De mens centraal betekent in dit geval dat de overheid moet borgen dat het individu gelijkwaardig
en veilig deel kan uitmaken van de digitale leefwereld. Dat is nodig, omdat bij ongewijzigd beleid private
platforms als Google en Facebook in toenemende mate de standaard zullen zetten in het omgaan met en
delen van persoonlijke gegevens. Dat dit thema politieke prioriteit heeft, wordt duidelijk nu in het regeerakkoord een passage is opgenomen die uitdrukt dat het kabinet nu werk wil maken van regie op gegevens:
“Ter bevordering van de privacy wordt de eigen regie op persoonsgegevens vergroot. Gebruikers van overheidsdiensten krijgen de mogelijkheid zelf maatschappelijk relevante instanties en organisaties aan te wijzen
waaraan een beperkt aantal persoonsgegevens automatisch kan worden verstrekt”.

8

In 2018 zal in dat kader gewerkt worden aan de volgende stap van het programma Regie op Gegevens, een
en ander in lijn met de afspraken in het regeerakkoord. Een mogelijke vorm is om dit te doen via een meerjarenprogramma, waarin het concept van Persoonlijk Data Management (PDM) wordt geëffectueerd voor een
toenemend aantal burgers en bedrijven. De ambitie is om vanuit synergie en in cocreatie het antwoord te
vinden op een aantal relevante juridische/beleidsmatige kaders en afspraken en organisatievraagstukken
(financiën en inrichting) rondom dit concept. Inzet is om daarnaast via een aantal brede living labs het
concept van PDM verder te beproeven, met als uitgangspunt maatschappelijke opgaven en/of life-events,
waarbij verschillende publieke en private organisaties deelnemen. In dat kader zal de verbinding worden
gezocht met de proeftuinen die onder Maak Waar! verder ontwikkeld worden, maar ook MedMij, rond
schuldhulpverlening en andere initiatieven. Daarbij zal voor de uitwerking dan ook actief verbinding gelegd
moeten worden met aanpalende diensten, trajecten en programma’s, zoals MijnOverheid, MijnOverheid voor
Ondernemers, de Dutch Blockchain Coalition (BC3) en het programma Gegevenslandschap Overheid.
De technische vernieuwing van de berichtenbox, die in 2017 is ingezet, heeft vertraging opgelopen en moet
in 2018 worden afgerond. Daarna is het noodzakelijk dat wordt gewerkt aan het (kunnen en willen)
gebruiken van de berichtenboxen door burgers en bedrijven. De operatie GEB GLOBE was technisch noodzakelijk, maar heeft weinig bijgedragen aan het aantrekkelijker maken van de berichtenbox voor de eindgebruiker. Er zijn door het Nationaal Beraad middelen ter beschikking gesteld om te verkennen op welke
manier de berichtenbox doorontwikkeld kan worden ‘met de mens centraal’, dit moet in 2018 leiden tot
concrete verbeteringen die merkbaar zijn voor eindgebruikers. Het eerdergenoemde onderzoek van de
Nationale Ombudsman, inclusief de daarin gehanteerde richtlijnen voor de doorontwikkeling, is daarbij
richtinggevend.
Ook de implementatie van het netwerk van portalen gaat bijdragen aan een helderdere en eenduidigere
overheidscommunicatie.
Een derde voorziening waar in 2018 veel van wordt verwacht is ‘MijnOverheid voor Ondernemers’, kortweg
MoVo. Hierin worden verschillende bestaande voorzieningen voor ondernemers samengebracht, op een
manier die de vraag en de klantreis van de ondernemer centraal stelt.
Een vraagstuk dat bij MoVo speelt, maar ook breder en dat in 2018 aandacht gaat vragen is de positie van
de Mijnomgevingen in relatie tot het centrale portaal MijnOverheid. Er is zo langzamerhand een ‘mijnenveld’
ontstaan, waarbij het de vraag is of de eindgebruiker (inwoner, student, ouder, patiënt, zzp’er, etc.) geholpen
is met een mijnomgeving per organisatie, sector of thema. Een concept als Persoonlijk Data Management
kan daarbij een oplossing vormen, wanneer gegevens via slimme koppelingen ontsloten worden vanuit de
verschillende bronnen.
Daarnaast zal in 2018 verder worden ingezet op de verbreding van SBR.
Deze verbeteringen moeten uiteraard aansluiten bij de interactiestrategie, zoals die op wat langere termijn
wenselijk wordt geacht. Klantreizen en life-events zijn in de regieraad in 2017 uitgebreid aan de orde
gekomen als de drager voor deze interactiestrategie. Om bruikbaar te zijn bij de doorontwikkeling van
voorzieningen moet de overheidsbrede interactiestrategie zo spoedig mogelijk beschikbaar komen en
verder worden geconcretiseerd. Het wordt belangrijk gevonden dit breed aan te vliegen: afstemming met
wat er in verschillende sectoren aan ‘dienstverleningsdenken’ is en wordt ontwikkeld, zal in 2018 nog
nadrukkelijker op de agenda staan. Te denken valt dan aan de Omgevingswet, eHealth en de digitalisering
van het strafrecht. Er zal meer nadruk worden gelegd op de betrokkenheid van een breed interbestuurlijk
gremium als het Nationaal Beraad bij deze interactiestrategie. Ook wordt gestreefd naar de betrokkenheid
van de wetenschap. Daarvoor zijn ook al in 2017 de eerste contacten gelegd.
Tot slot: voor de realisatie van de genoemde ambities is het beschikbaar zijn van een veilige en robuuste
oplossing voor identificatie en authenticatie cruciaal.

9

2.2 Clusterplan Identificatie & Authenticatie
Het zorgen voor een betrouwbare en veilige manier om de identiteit van mensen online vast te stellen is
essentieel om de digitalisering van de overheid te laten slagen. Naast het borgen van de continuïteit en de
veiligheid van reeds bestaande digitale voorzieningen als DigiD en eHerkenning is ook (door)ontwikkeling
van nieuwe functionaliteiten en voorzieningen nodig om voorbereid te zijn op de toekomst. Hetgeen ook
wordt onderschreven in het rapport “Maak Waar!” van de studiegroep Informatiesamenleving en Overheid:
“…een minder kwetsbare, veel robuustere en innovatievere authenticatie-infrastructuur…”5.

Voortgang
Binnen het identificatie- en authenticatiedomein is er een groot aantal ontwikkelingen gaande. Concreet
gaat het om het ontwikkelen van het eID-stelsel: het versterken van DigiD en het ontwikkelen van DigiD
substantieel en hoog, een nieuwe machtigingsvoorziening, het uitbouwen van eHerkenning voor bedrijven
en het implementeren van de eIDAS verordening, maar ook de wet GDI die een wettelijke grondslag voor de
digitalisering moet bieden. Op een aantal ontwikkelingen kan de overheid de koers en snelheid vormgeven,
op een aantal onderwerpen wordt de agenda en het tempo gedicteerd door externe factoren. Denk dan
vooral aan nieuwe Europese regelgeving en bijbehorende deadlines voor implementatie. Ook op het gebied
van digitale veiligheid zijn er veel ontwikkelingen die dwingen tot het snel formuleren van een antwoord op
nog onbekende dreigingen. Tenslotte wordt het tempo van de ontwikkelingen deels bepaald door wat
marktpartijen aan oplossingen, voorzieningen en standaarden op de markt brengen.
In het Digiprogramma 2017 zijn de volgende prioriteiten voor (de voorzieningen van) het cluster I&A
benoemd:
1. Verhelderen en (waar mogelijk) vereenvoudigen van de overleg- en besluitvormingsstructuur waarmee in
samenhang op het geheel (Idensys, iDIN, RDA en DigiD) wordt gestuurd. Er is voor eID, vanaf juli 2016, een
parallelle besturingsstructuur ingericht. Met uitzondering van de onderwerpen machtigen en eHerkenning
en (deels) eIDAS worden alle hierboven genoemde onderwerpen uit deze regieraad vanuit deze besturingsstructuur aangestuurd. Hoofdelementen in deze besturingsstructuur zijn de eID stuurgroep, onder voorzitterschap van de DGOO, en een Program Board. De verbinding naar de interbestuurlijke governance is gelegd
doordat DGOO lid is van het en linking pin naar het Nationaal Beraad. De directeur Bureau Digicommissaris,
die ook de regieraden voorzit en secretaris is van het Nationaal Beraad, is lid van de Program Board. eID is
in 2017 tweemaal besproken in het Nationaal Beraad, waar DGOO bij de mededelingen de voortgang
rondom eID heeft geschetst. In de voortgangsbrief die in juni 2017 aan de Tweede Kamer is gestuurd, is een
herijking van eID opgenomen; door deze herijking wordt ook de overleg- en besluitvormingsstructuur
vereenvoudigd. Gevolg van de huidige eID besturingsstructuur is dat de invloed van de interbestuurlijke
governance (regieraden en Nationaal Beraad) op de inhoudelijke koers en het gelopen proces rondom eID
beperkt is. Zo is de betekenisvolle voortgangsbrief van juni 2017 niet afgestemd in de regieraden of vooraf
besproken in het Nationaal Beraad.
Dit leidt ertoe dat in de regieraad I&A – met betrekking tot eID – met name kennis wordt gedeeld.
Omdat er in dit domein sprake is van twee ‘besturingsstructuren’, blijft het nodig om transparant te maken
welke beslissingen waar genomen worden en hoe relevante partijen worden betrokken in de besluitvorming.
2. Samenhang van de verschillende initiatieven en de benodigde randvoorwaarden verhelderen en uitdragen.
De stuurgroep eID ziet toe op de ontwikkeling van het grootste deel van de voorzieningen in het eID domein,
inclusief de juridische en financiële randvoorwaarden. Aandacht voor de samenhang vanuit het perspectief
van de eindgebruikers (burgers en bedrijven) blijft nodig, zoals ook blijkt uit het kwalitatief communicatieonderzoek naar de beweegredenen en de informatiebehoefte van burgers over de modernisering van elektro-

5

Pagina 29, Rapport “Maak Waar!”, studiegroep informatiesamenleving en overheid

10

nische identificatie6. Ook aandacht voor de samenhang met voorzieningen die niet onder de sturing van de
eID stuurgroep vallen, zoals eIDAS, een machtigingsvoorziening en marktmiddelen als iDIN en eHerkenning,
blijft nodig.
3. Oplossen van financiële vraagstukken die de voortgang belemmeren. In 2017 zijn onder regie van de
Digicommissaris duurzame financieringsafspraken gemaakt die vanaf 2018 moeten gaan zorgen voor
duurzame dekking van de beheer- en exploitatiekosten van DigiD en vanaf 2019 van de overige voorzieningen in het I&A-domein. Voorts is binnen de eID stuurgroep gezorgd voor (gedeeltelijke) dekking van de
jaarlijkse beheer- en exploitatiekosten van de stelselvoorzieningen (16 mln./jaar) door een achttal partijen.
Over de dekking van de kosten van doorontwikkeling van voorzieningen – relevant voor een groot deel van
het eID-domein, waar immers nieuwe voorzieningen als DigiD substantieel en DigiD hoog ontwikkeld
worden – zijn nog geen specifieke afspraken gemaakt. Het gehanteerde uitgangspunt is dat ‘de realisatie
van nieuwe voorzieningen en functionaliteiten wordt gefinancierd uit (gebundelde) gezamenlijke financiering, nadat in gezamenlijkheid daartoe is besloten’.7
Er is duidelijke voortgang geboekt met duurzame financieringsafspraken. De implementatie van de doorbelastingsafspraken, met name voor wat DigiD betreft, is aan de orde geweest in de regieraad I&A. Doorbelasten van de beheer- en exploitatiekosten van de eID-stelselvoorzieningen, alsmede uitwerking van de
duurzame financieringsafspraken op het gebied van doorontwikkeling zijn aandachtspunten voor 2018.
4. Politieke besluitvorming, medio 2017, over vervolg ontwikkeling en implementatie eID-stelsel (uitkomsten
evaluatie pilots). Deze besluitvorming is met verschillende voortgangsbrieven aan de Tweede Kamer, plus de
bespreking daarvan in algemene overleggen, afgerond.
5. Agenderen van mobiele toepassingen en andere innovaties. Er is in 2017 een DigiD app beschikbaar
gekomen. Vanwege het ontbreken van ‘generieke’ middelen voor innovatie en de nadruk die in 2017 is
gelegd op het realiseren van wat eerder is afgesproken, heeft innovatie op dit dossier minder aandacht
gekregen dan wenselijk is.

Terugblik 2017 voorzieningen:
Convenant eHerkenning en de doorwerking ervan: Ondernemers hebben straks nog maar één inlogmiddel
nodig om onlinezaken als belastingen, subsidies, voertuigoverschrijvingen en wijzigingen in het Handelsregister te regelen. Op initiatief van het Ministerie van Economische Zaken hebben de Belastingdienst, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW), Kamer van Koophandel (KvK), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)8, Gemeente Den Haag en Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) hierover in juli 2017 afspraken gemaakt. Bedrijven kunnen eHerkenning vanaf eind 2017
gefaseerd gebruiken voor het wijzigen van zakelijke gegevens zoals de aangifte omzetbelasting. Bestaande
zakelijke inlogmiddelen worden op termijn afgeschaft. Verder is ingezet op uitbreiding van toepassing van
eHerkenning naar alle andere nog niet-aangesloten overheidsdienstverleners met onlinediensten voor
ondernemers.
Machtigingvoorziening: Mensen die niet digitaal kunnen of mogen communiceren met de overheid of zich
door een ander willen laten vertegenwoordigen wordt via een vorm van (digitaal) machtigen toegang
gegeven tot digitale overheidsdiensten. Bestaande oplossingen zijn toe aan vervanging of kunnen breder
worden ingezet. In 2017 is een verkenning uitgevoerd naar algemene en sectorspecifieke behoeften qua
machtigingsvoorziening. Op basis van die verkenning zijn door het Nationaal Beraad financiële middelen uit

6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/05/29/communicatieonderzoek-eid

7

 e (door)ontwikkeling van eID is in 2017 gefinancierd vanuit de Aanvullende Post (3,2 mln.), vanuit de begroting van BZK (6 mln.)
D
en vanuit door de stuurgroeppartijen eenmalig beschikbaar gestelde middelen (17,53 mln.).

8

In het kader van de kinderopvang in opdracht van SZW.

11

de Aanvullende Post GDI ter beschikking gesteld voor de eerste stappen richting een generieke machtigingsvoorziening voor machtigingen afgegeven door burgers. Deze publieke voorziening dient te passen in
het kader dat de wet GDI zal stellen.
eIDAS: In de regieraad I&A is positief gereageerd op een voorstel van Economische Zaken om een generiek
eIDAS koppelpunt te ontwikkelen, dat een centrale verificatie tussen buitenlandse identiteitsgegevens en
een BSN mogelijk maakt. Daar is vervolgens door het Nationaal Beraad vanuit het beschikbare budget op
de Aanvullende Post GDI 2,7 mln. euro voor beschikbaar gesteld.
EZ heeft in juli 2017 een brief verstuurd naar ruim 800 bestuursorganen om hen te wijzen op eIDAS-verplichting en hen te bewegen om tijdig aan te sluiten op een ETD-makelaar (Elektronische Toegangs Diensten-makelaar).
ToegangsVerleningService (TVS): Momenteel wordt verkend of en hoe de TVS als publieke routeringsdienst
voor de GDI kan worden gebruikt.

Vooruitblik 2018
De regieraad heeft de kern van de opgave voor I&A 2018 als volgt geformuleerd:
1. Implementatie eIDAS, belangrijk vanwege de verplichting die hiervoor gaat gelden.
2. Realiseren versterking DigiD: DigiD Sub en Hoog; onderdeel van het regeerakkoord
3. Implementeren van doorbelasting DigiD basis en midden, conform besluitvorming in Ministerraad en
Nationaal Beraad
4. Realisatie beleid privaat alternatief, zoals toegezegd aan de Tweede Kamer
5. Verdere uitbreiding toepassing en gebruik eHerkenning
6. Versterken interactie met afnemersraad DigiD
7. Realiseren machtigingsvoorziening voor machtigingen door burgers
8. Verkenning naar aanvullende identificatievoorziening voor doelgroep die niet onder bestaande
middelen valt9.
9. Bezien of en hoe de TVS als publieke routeringsdienst binnen de GDI kan worden gebruikt om
overheidsdienstaanbieders te ontzorgen bij het aansluiten op meerdere voorzieningen met
verschillende koppelpunten.
10. Het onderzoeken van self sovereign digital identities voor personen, rechtspersonen en objecten10
door de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG), samen met diverse partners, in het kader van de
Nationale Blockchain Coalitie (BC3).
2018 zal net als voorgaande jaren in het teken blijven staan van het duidelijker en eenvoudiger maken van de
besluitvormingsstructuur, inclusief de rol van de regieraad I&A. Samenhang in het hele domein en breed
draagvlak op de te lopen koers blijft nodig om burgers en bedrijven in staat te stellen op een voor hen
gewenste wijze met de overheid te communiceren. Daarnaast moeten alle partijen handelen naar de “sense
of urgency” van harde deadlines vanuit Europa, snelle ontwikkelingen in de markt en de dagelijkse cyberdreigingen, wetende dat er natuurlijk ook oog moet zijn voor continuïteit en uitvoering van reeds bestaande
dienstverlening.

9

 oor middel van onderzoek wordt verkend welke identificatievoorzieningen ervoor welke doelgroep zijn. Waar zit de overlap en
D
welke doelgroep wordt niet gedekt.

10

 uidige/traditionele systemen met betrekking tot digitale identiteit zijn gecentraliseerd, Self Sovereign Identities zijn meer
H
gedecentraliseerd en geven de burger/gebruiker meer regie.

12

2.3 Clusterplan Gegevens
Voortgang
De agenda van het cluster Gegevens wordt voor een groot deel bepaald door het programma Stelsel van
overheidsgegevens. Dit programma heeft tot doel het (her)gebruik van overheidsgegevens te verbeteren langs
de lijnen van kwaliteit, transparantie en toegankelijkheid. Daarnaast zijn in de regieraad duurzame toegankelijkheid en doorontwikkeling én gebruik van stelselvoorzieningen aan de orde geweest. Vanzelfsprekend bleven
ook vraagstukken op het gebied van beheer en exploitatie van voorzieningen om aandacht vragen.
Stelsel van overheidsgegevens
De omslag van denken naar doen heeft in 2017 vorm gekregen. Onder het motto “samen doen” zijn begin
van het jaar 13 projecten vastgesteld die van belang zijn om de doelen te realiseren. Zo zijn er dienstverleningsprincipes vastgesteld, is een eerste opzet van de visie en architectuur gemaakt en besproken, een
volgende kwaliteitsmeting tussen een aantal basis en sectorregistraties grotendeels uitgevoerd en (vanuit
een apart programma) een greenpaper ‘Regie op Gegevens’ opgeleverd. Dit naast het uitvoeren van
analyses, kennisdeling en communicatie.
De inwerkingtreding van de AVG op 25 mei 2018 vraagt van veel overheden nog een grote inspanning.
Aan de stelselcatalogus is LiDO (Linked Data Overheid, in dit geval de wettenbank) als functionaliteit toegevoegd. Daarnaast vond uitbreiding plaats met een sectorregistratie die geen deel uitmaakt van het stelsel van
basisregistraties. Hiermee is een concrete stap gezet naar realisatie van een stelsel van overheidsgegevens.
Ook ruimte voor experimenten maakt deel uit van het programma. Daarmee is een start gemaakt door via
SBIR (small business innovation research) nieuwe ideeën uit de markt te halen. Een zogenoemde
WMK-toets (willen, moeten, kunnen) is ontwikkeld om de bewustwording van gegevensgebruik bij organisaties te versterken.
Financiering stelsel van basisregistraties
In februari van 2017 heeft de ministerraad – in het kader van de duurzame financiering GDI – besloten over
doorbelasting van de toerekenbare kosten van de GDI. Deze worden voor 2018 in eerste instantie uitgewerkt
voor MijnOverheid, DigiD en Digipoort. Voor 2019 gebeurt dit ook voor de overige voorzieningen.
Wat betreft de financiering van de basisregistraties wordt in 2018 beoordeeld of de duurzame financieringsafspraken hier ook nuttig en nodig zijn. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met het gegeven dat
financieringsarrangementen per basisregistratie verschillen en de werking ervan geen reden tot aanpassing
geeft. Voor NHR en BRP zijn inmiddels zogenaamde botsproeven afgerond, die een inhoudelijk beeld geven
van de financiering van die basisregistraties.
Doorontwikkeling en gebruik stelselvoorzieningen
De regieraad heeft eind 2016 nieuw beleid ten aanzien van het Overheidsidentificatienummer (OIN) vastgesteld. In 2017 is het beleid geïmplementeerd en zijn de systemen, processen en voorwaarden aangepast.
Partijen kunnen nu OINs onder het nieuwe regime aanvragen. Dit betekent onder andere dat samenwerkingsverbanden en onderdelen van organisaties beter bediend kunnen worden.
De GDI-monitor 2017 laat op de meeste fronten een toename in aansluiting op en gebruik van de stelselvoorzieningen zien. BZK had als beleidsverantwoordelijk departement het voornemen om het gebruik van
de stelselvoorzieningen nog een extra impuls te geven. Deze actie is in 2017 echter niet van de grond
gekomen, maar krijgt in 2018 haar beslag (zie vooruitblik).
Duurzame toegankelijkheid
De regieraad sprak, op instigatie van OCW, over duurzame toegankelijkheid en heeft de raakvlakken tussen
de GDI en digitaal archiveren verkend. Tevens zijn de verschillen in bewaartermijnen van verschillende
sectorregistraties geïnventariseerd.

13

Vooruitblik
In deze vooruitblik ligt de nadruk op nieuwe ontwikkelingen en minder op beheer en exploitatie, de details
daarvan staan in de bestedingsplannen.
Financiering stelsel van basisregistraties
Na afronding van doorbelasting van de eerste drie voorzieningen op basis van duurzame financieringsafspraken, zullen doelstelling en planning met betrekking tot financiering van basisregistraties opnieuw
worden geagendeerd.
Wat betreft de financiering van de basisregistraties wordt in 2018 beoordeeld of de duurzame financieringsafspraken hier ook soelaas bieden. Voor NHR en BRP zijn inmiddels zogenaamde botsproeven afgerond.
Impuls stelselvoorzieningen
BZK had een impuls in het gebruik van de stelselvoorzieningen voorzien voor 2017. Deze actie wordt nu
opgestart in 2018. Eind 2017 zal de architectuur voor het gegevenslandschap voor een groot gedeelte zijn
opgeleverd. Deze architectuur geeft dan mede richting hoe de voorzieningen zich in de toekomst moeten
gaan (door)ontwikkelen. Het belang van een dergelijke architectuur is nog relevanter geworden door aanpalende trajecten als regie op gegevens.
Stelsel van overheidsgegevens
Ondanks de eerste stappen is het stelsel van overheidsgegevens nog lang niet ‘af’. De AVG zal zorgen voor
extra druk op bijvoorbeeld monitoring en logging, en op de invulling van de voorgeschreven functionaris
Gegevensbescherming. Het programma wil in ieder geval innovatie verder de ruimte geven, liefst samen
met de markt. Experimenteren zal moeten worden versterkt, door belemmeringen van diverse aard weg te
nemen. Op basis van de architectuur die in ontwikkeling is, zijn concrete pilots voorzien hoe nieuwe stelselvoorzieningen zouden moeten werken. De huidige stelselcatalogus moet verder worden uitgebreid door er
nieuwe registraties aan te koppelen. Maar bovenal moet een nieuwe catalogus zowel functioneel als technisch vorm krijgen. Hiermee kan inzicht en overzicht worden verschaft in het gegevenslandschap van de
overheid, zowel voor publieke als private actoren.
Daarnaast moet blijvend geïnvesteerd worden in kennis en kunde, het uitvoeren van analyses, kwaliteitsmeting 2018, herdefiniëring doelbinding en het tot uitvoering laten komen van de dienstverleningsprincipes.
Tenslotte zijn er uit het WRR-rapport Big Data en het daaropvolgende kabinetsstandpunt een aantal acties
voortgekomen.

2.4 Clusterplan Interconnectiviteit
Voortgang
Algemeen
De in 2017 vanuit de regieraad Interconnectiviteit gestelde prioriteiten zijn: het bevorderen van veilige en
betrouwbare toegang tot overheidsdienstverlening, het overheidsbreed inzetten van standaarden en het
verhogen van het gebruik van voorzieningen en standaarden. Daarop is de volgende voortgang geboekt.
Standaarden
• Het belang van (veiligheids)standaarden was in 2017 een belangrijk onderwerp van gesprek. De
voortgang is vastgelegd in de Monitor Open Standaarden 2016.
• Op aangeven van de regieraad Interconnectiviteit en het Forum Standaardisatie heeft het Nationaal
Beraad een aantal internetveiligheidsstandaarden toegevoegd aan de pas-toe-of-leg-uit lijst met
verplichte standaarden (HTTPS/HSTS, STIX/TAXII).
• In het wetgevingstraject GDI is in de conceptwetgeving een artikel opgenomen met een grondslag om

14

•

•

– nader te bepalen – standaarden via AMvB te kunnen verplichten. In de wet worden ook handhaving
en toezicht daarop meegenomen. Uit de consultatie van de conceptwet blijkt dat het kunnen
verplichten van standaarden over het algemeen wordt toegejuicht.
In 2016 werd in het Nationaal Beraad een streefbeeld ten aanzien van informatieveiligheid
standaarden afgesproken, om ze eind 2017 overal – waar van toepassing – te hebben
geïmplementeerd. Halfjaarlijks wordt inzichtelijk gemaakt hoe het staat met de adoptie van deze
standaarden. De adoptie blijkt flink gegroeid. Met name gemeenten hebben een enorme inhaalslag
gemaakt. De aanpak (streefbeeld afspreken plus meten) werkt. Er moet nog een flinke inspanning
worden geleverd om het streefbeeld eind 2017 te halen.
In het Nationaal Beraad is aanvullend op het streefbeeld voor eind 2017, een adoptie-impuls
afgesproken om eind 2018 alle overheidswebsites te voorzien van HTTPS en HSTS.

Informatieveiligheid
• De regieraad heeft eind 2016 ingestemd met een claim voor overheidsbrede toepassing van veilige
e-mail via Diginetwerk hetgeen in 2017 heeft geleid tot de realisatie van “Veiliger Digitaal
Communiceren (VDC)” via Diginetwerk.
• Het is een gezamenlijk streven om tot een baseline informatiebeveiliging overheid (BIO) voor de gehele
overheid te komen, die de huidige baselines binnen de overheid vervangt. Dat voornemen wordt
gedragen door alle overheidslagen. Naar verwachting is deze BIO eind 2017 als reviewversie gereed.
• Een speciaal georganiseerde regieraad in het teken van informatieveiligheid was bedoeld om met
elkaar te bezien of de overheid het onderwerp informatieveiligheid voldoende doorleefd heeft en of de
integrale sturing toereikend is. Hierbij waren het ministerie van VenJ en de NCTV bij de voorbereiding
en uitwerking betrokken.
Diginetwerk/eDelivery/Digipoort
• Diginetwerk is een stelsel van afspraken waardoor overheidsnetwerken op elkaar kunnen aansluiten.
Daarnaast draagt Diginetwerk zorg voor het daadwerkelijk fysiek op elkaar aansluiten van
verschillende netwerken zoals SuwiNet, Haagse Ring, RINIS.net en Gemnet.
Deze netwerken moeten voldoen aan het stelsel van afspraken op het vlak van beschikbaarheid en
beveiliging en is er een eigen, van andere netwerken afgeschermde range aan IP-adressen.
Diginetwerk vormt de fysieke transportlaag voor gegevensverkeer binnen de overheid en is daarmee
een vitale voorziening. Diginetwerk heeft geen zeggenschap over de data die over het netwerk gaan.
Over deze zogenaamde logistieke laag moeten uitwisselende organisaties zelf afspraken maken en de
technische en beveiligingsvoorzieningen treffen bijvoorbeeld door gebruik te maken van Digikoppeling
of andere veilige koppelingen.
De door de regieraad ingestelde Stuurgroep Diginetwerk heeft na het op orde brengen van de sturing
van Diginetwerk, zich begin 2017 vooral beziggehouden met het vinden van een nieuw
financieringsarrangement. Alhoewel Diginetwerk financieel reeds werd doorbelast, was herijking in
het kader van de nieuwe duurzame financiële afspraken nodig.
• eDelivery is als potentieel onderdeel van de GDI gespreksonderwerp in de regieraad
Interconnectiviteit. In iedere regieraad staan de ontwikkelingen van eDelivery op de agenda. Concreet
gaat het dan om de het succesvol afronden van een proof of concept, een bestuurlijk projectadvies,
een project start architectuur en het realiseren van werkende pilotprojecten welke moeten resulteren

15

•
•

•

in een Nederlands aansluitpunt voor Europa (Gateway)11. De regieraad is verder nauw aangehaakt bij
de stuurgroep eDelivery Beleid waarin de voortgang van dit project wordt gemonitord en waar door
agendering van voorgenomen besluiten ook de verbinding wordt gelegd met het Nationaal Beraad.
De doorbelasting van beheer en exploitatiekosten voor alle diensten die gebruik maken van de
Digipoort is grotendeels gerealiseerd.
Het ontwikkelen van een visie op een overheidsplatform voor interconnectiviteit / interoperabiliteit is
nog niet verder uitgewerkt. De aanbesteding van de voor onder andere Digipoort gebruikte
infrastructuurlaag (EASI platform) en het binnen Logius in ontwikkeling zijnde GLOBE platform bieden
hier eerste aanzet toe. In 2018 moet dit platform verder vorm krijgen.
Innovatieve ontwikkelingen zoals het toepassen van een Europees satellietsignaal (Galileo) en het
beveiligen van Hoogheemraadschapsdata zijn geagendeerd om kennis van buiten naar binnen te
halen en om eventuele (bilaterale) vervolgafspraken te kunnen maken.

NORA
• Net als in voorgaande jaren is ook het jaarplan NORA besproken. In 2017 is hierin op verzoek van de
regieraad focus aangebracht. Naast de drie voorgestelde focusgebieden heeft de regieraad gevraagd
ook te werken aan het intensiever koppelen van NORA met haar dochters.

Vooruitblik
De belangrijkste punten voor 2018 zijn:
• PKIoverheid is essentieel voor de werking van de GDI en informatieveiligheid. In 2018 wordt een
voorstel gedaan voor de toekomst van het PKIoverheid stelsel en de activiteiten die nodig zijn om
PKIoverheid toekomstbestendig te houden. Nieuwe bedreigingen (o.a. kwantum computing) en
kansen (o.a. Internet of Things) maken een dergelijk voorstel noodzakelijk.
• Blockchain is een technologie die in potentie alle informatie aspecten van de overheid raakt. Er zijn
reeds diverse beproevingen, experimenten en pilots geweest12, verder is er een nationale blockchain
coalitie opgericht met bijbehorende actieagenda13, en heeft de Dutch Blockchain Hackathon een
vervolg gekregen14. Daarnaast kent elke sector/ministerie wel eigen initiatieven op dit vlak. Vanuit het
perspectief van de GDI zal in 2018 worden onderzocht wat er op het gebied van standaardisatie en
nog beter delen van “best practices” kan worden gedaan. De vraag is wat er naast de diverse sectorale
en organisatie specifieke activiteiten nodig is om een goede overheidsbrede ontwikkeling en gebruik
van blockchain te faciliteren. Hierbij kan gedacht worden aan beleidsontwikkeling en/of
overheidsbrede afspraken/standaarden. Tenslotte zal worden bekeken hoe een meer structurele en
veilige experimenteeromgeving voor projecten kan worden vormgegeven.
• Met betrekking tot eDelivery zal in 2018 de doorontwikkeling van de gateway worden afgerond en
zullen tevens een aantal gebruiksscenario’s worden beproefd. Op basis hiervan kan in 2018 ook een
raming voor de beheerkosten worden opgesteld.

11

I n juli 2017 is met steun van de Europese Commissie een Proof Of Concept project eDelivery succesvol afgerond. Hierin is
samengewerkt tussen Logius, RINIS, DUO, PIANO, de KvK en het ministerie van Veiligheid & Justitie. De partijen hebben met deze
Proof Of Concept voortgebouwd op het Europese project e-SENS. In het project Gateway eDelivery zijn in juni 2017 de opgedane
kennis uit genoemde PoC, e-SENS, de ervaringen bij e-CODEX/JustID en EESSI door ICTU, Logius en RINIS uitgewerkt tot een
bestuurlijk projectadvies over eDelivery. In het verlengde daarvan wordt de komende periode de functionele inventarisatie van
requirements en een ontwerp voor Project Start Architectuur op hoofdlijnen voor een eDelivery voorziening afgerond. Deze wordt
vervolgens gerealiseerd voor tenminste twee werkende pilotprojecten in de domeinen onderwijs en aanbesteden. Tegelijk worden
deze geconsolideerd in onder andere de referentiedomeinen Justitie en Sociale Zekerheid en bij een bredere groep potentiële
gebruikers via de NORA-community.

12

w ww.blockchainpilots.nl

13

https://www.dutchdigitaldelta.nl/blockchain

14

https://blockchainhackathon.eu/

16

•

•

•

•

•

Inhoudelijke visie ontwikkelen met betrekking tot een overheidsplatform voor interconnectiviteit/
interoperabiliteit. Dit begint met een vraag of er een overheidsbreedplatform nodig is om bepaalde
aspecten met betrekking tot interconnectiviteit, interoperabiliteit, informatieveiligheid vorm te kunnen
geven. Deze vraag is ook vanuit financieel oogpunt relevant. In het private domein maakt de
platformbenadering de meerkosten van extra gebruikers en extra transacties marginaal. Dat is ook
voor de overheid een aantrekkelijk perspectief.
Er moet een gedragen beeld komen van welke onderdelen en voorzieningen van de digitale overheid
vitaal zijn. Daarover is in de regieraad en in het Nationaal Beraad in 2017 een aantal keer gesproken.
JenV/NCTV heeft hier de eindregie, en voor het domein rijksoverheid is BZK de trekker. Belangrijk
daarbij is dat het voor bestuurders en beheerders van voorzieningen duidelijk is welke
verantwoordelijkheden daaruit voortvloeien.
Op financieel gebied moet de doorbelasting van Digipoort worden doorleefd en moet de doorbelasting
van de overige voorzieningen worden voorbereid. Verder verdient de komende aanbesteding met
betrekking tot Digipoort in 2018 aandacht vanwege de impact op en relaties met verschillende
onderdelen van de GDI.
Informatieveiligheid staat ook in 2018 op de agenda. Voortdurende druk op adoptie van afgesproken
veiligheidsstandaarden blijft nodig. Dat deel van het streefbeeld dat eind 2017 nog niet is behaald, zal
in 2018 alsnog moeten plaatsvinden. Daarnaast is het aanvullend afgesproken streefbeeld in eind
2018 alle overheidswebsites te voorzien van HTTPS en HSTS. Daarop zal halfjaarlijks worden
gemonitord, evenals op de adoptie van de pas-toe-of-leg-uit standaarden in de GDI-voorzieningen.
Daarnaast zal de verdere concretisering en uitwerking van BIO (baseline informatiebeveiliging
overheid) plaatsvinden.
In 2018 gaat de stuurgroep Diginetwerk zich primair op de inhoudelijke aspecten als doorontwikkeling
en potentieel gebruik richten.

17

3. Financiën
In 2017 zijn op financieel gebied belangrijke stappen gezet met de uitwerking van de uitgangspunten voor
duurzame financieringsafspraken GDI. Daar was grote behoefte aan, omdat het interbestuurlijk organiseren
van de benodigde financiering voor beheer- en exploitatiekosten en nieuwe inhoudelijke ambities met
betrekking tot de GDI steeds opnieuw veel tijd en moeite kost.
Aanvullend aan en in lijn met het MR-besluit van 8 juli 2016 zijn er sluitende afspraken gemaakt over hoe en
door wie de kosten die samenhangen met de GDI worden gedragen, waarbij (zoveel mogelijk) onzekerheden
over gevraagde financiële bijdragen en te dragen risico’s worden weggenomen.
De duurzame financieringsafspraken hebben ook effect op de sturing op de voorzieningen. Hierover meer
in hoofdstuk vier. De werking van de doorbelastingsmethodiek zal bovendien worden geëvalueerd, waarbij
de effecten in kaart worden gebracht en bezien wordt op welke aspecten deze systematiek verbeterd kan
worden.

18

3.1 Terugblik 2017
Wat betreft de financiering van de GDI is in 2017 wederom gewerkt langs de lijnen van de financiële spelregels voor de GDI, waarbij inhoud en financiën bij elkaar worden gehouden. Onder regie van de Digicommissaris is de financiële jaarcyclus van bestedingsplannen en de daarbij behorende verantwoording doorlopen.
Daarbij is ook over het aanwenden van de Aanvullende Post GDI in 2017 besloten door het Nationaal
Beraad.
Niet bestede middelen van de Aanvullende Post GDI in 2016 zijn op voordracht van de beleidsverantwoordelijken door het Nationaal Beraad toegekend aan verschillende generieke bestedingsvoorstellen in 2017.
Hierdoor kon er in totaal voor € 111,47 miljoen worden toegekend vanuit de Aanvullende Post GDI ten
behoeve van de verschillende (door)ontwikkel- en beheeractiviteiten op de GDI. Dit is een aanvulling op
bijdragen die uit reguliere begrotingen van de beleidsdepartementen afkomstig zijn en op reeds bestaande
doorbelasting.
De verschillende mutaties die op de Aanvullende Post GDI 2017 hebben plaatsgevonden, zijn weergeven in
onderstaand overzicht.15

Mutatieoverzicht Aanvullende Post GDI 2017

(Bedragen in mln. €)

Te besteden GDI 2017
Aanvullende post GDI 2017

104,01

Onderuitputting departementale begrotingen15

4,41

Onderuitputting AP GDI 2016

0,56

Onderuitputting BDC 2016

0,35

Realisatiecijfers BZK 2016

1,22

Realisatiecijfers EZ 2016

0,92

Totaal te besteden

+
111,47

Julibrief 2016
Bevoorschotting GDI 2017

-103,29

Restant AP GDI 2017

8,18

Julibrief 2017
Bevoorschotting o.b.v. NB mei
Eindsaldo AP GDI 2017

15

Zie ook Digiprogramma 2017

19

-8,18
0,00

3.2 Financieel overzicht 2018
Onder regie van de Digicommissaris hebben de beleidsverantwoordelijke departementen BZK en EZ bestedingsplannen voor de GDI-voorzieningen in 2018 en volgende jaren opgesteld. Deze bestedingsplannen
leggen gezamenlijk (per cluster) en in samenhang (overheidsbreed) de basis voor dit Digiprogramma.
Bureau Digicommissaris heeft alle bestedingsplannen getoetst op:
• consistentie op inhoud en financiering met voorgaande bestedingsplannen;
• consistentie met besluitvorming Ministerraad en Nationaal Beraad;
• juistheid van de aangeleverde cijfermatige tabellen;
• transparantie en onderbouwing van de te realiseren inhoudelijke activiteiten in relatie tot de
opgevoerde kosten;
• samenhang op voorzieningen- en clusteroverstijgend niveau.
Na deze toetsing zijn de bestedingsplannen door de beleidsverantwoordelijken aangescherpt en behandeld
in de Regieraden en het Nationaal Beraad.
Dit resulteert in onderstaand totaaloverzicht van de benodigde en beschikbare financiële middelen voor
beheer en exploitatie in 2018 en eventuele doorontwikkeling van de voorzieningen die nog niet in 2018
worden doorbelast (zie voor een meer gedetailleerd overzicht bijlage 1).

Totaal GDI 2018
Cluster

Dienstverlening

I&A

Gegevens

Interconnectiviteit

Bureau Digitale
Overheid

(Bedragen in mln. €)

Benodigd 2018

Beschikbaar 2018

B&E

74,91

Aanvullende Post

2,23

Volumegroei

0,70

Reguliere Begroting

16,19

Doorontwikkeling

6,90

Doorbelasting

64,09

Totaal

82,51

Totaal

82,51

B&E

68,73

Aanvullende Post

5,50

Volumegroei

0,00

Reguliere Begroting

31,21

Doorontwikkeling

0,80

Doorbelasting

32,82

Totaal

69,53

Totaal

69,53

B&E

13,78

Aanvullende Post

7,76

Volumegroei

1,33

Reguliere Begroting

10,40

Doorontwikkeling

3,05

Doorbelasting

0,00

Totaal

18,16

Totaal

18,16

B&E

36,96

Aanvullende Post

0,37

Volumegroei

0,00

Reguliere Begroting

5,31

Doorontwikkeling

0,26

Doorbelasting

31,54

Totaal

37,22

Totaal

37,22

Totaal clusters

207,42

Totaal clusters

207,42

Bureaukosten

3,00

Aanvullende Post

3,00

Totaal GDI

210,42

Totaal GDI

210,42

20

3.3 Aanvullende Post GDI 2018
De Aanvullende Post is initieel gecreëerd om de toenmalige tekorten op de GDI-voorzieningen te kunnen
opvangen. Door structurele budgetoverboekingen en (jaarlijkse) facturatie wordt de Aanvullende Post GDI
gerealiseerd. In de loop van de tijd is een deel van de beschikbare ruimte op de Aanvullende Post eveneens
gebruikt ter dekking van noodzakelijke doorontwikkeling.
De tweede pijler – naast doorbelasting van beheer- en exploitatiekosten – onder de duurzame financieringsafspraken is dat de kosten voor (door)ontwikkeling van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) uit ‘collectieve’ of
‘gezamenlijk bijeengebrachte’ middelen worden betaald (MR besluit 8 juli 2016). Het Nationaal Beraad heeft op 2
februari 2017 besloten om de middelen die vanwege de doorbelastingsafspraken vrijvallen op de Aanvullende
Post GDI aan te houden, totdat een integraal beeld van ambitie, kosten en beschikbare middelen bestaat.
Onderstaand overzicht geeft het beeld van beschikbare middelen op de Aanvullende Post GDI voor 2018.

Aanvullende Post 2018

(Bedragen x 1.000 €)

Beginstand AP GDI 2018

80.109

Bevoorschotting per julibrief 2017
Bestedingsplan eFactureren

-1.500

Bestedingsplan Overheid.nl

-630

Bestedingsplan ETD

-5.500

Bestedingsplan Stelselvoorzieningen

-7.760

Bestedingsplan PKIoverheid

-750

Bestedingsplan/ambities eID

-3.200

Bestedingsplan Bureau Digitale Overheid

-3.000

Totaal bevoorschot

-22.340

Saldo AP GDI 2018

57.769

Correcties bevoorschotting n.a.v. besluitvorming NB 24-11-2017
eFactureren

-100

PKIoverheid

380

Totaal

280

Eenmalige Compensatieregeling Doorbelasting
Compensatie Ministerie van Financiën

-21.510

Compensatie Ministerie SZW

-10.171

Compensatie Ministerie I&M

-1.359

Compensatie GDI voorzieningen (Ministerie BZK)

-2.754
-35.794

Te verrekenen per VJN 2018

€ -35.514

Beschikbaar voor doorontwikkeling

€ 22.255

21

Het saldo van de Aanvullende Post 2018 is inclusief loon- en prijsbijstelling en exclusief onderuitputting
2017. Op dit moment is nog geen goed zicht op het uitputtingsbeeld. Deze cijfers nemen pas na het eerste
kwartaal van 2018 concrete vormen aan. In de zes benoemde bestedingsplannen in bovenstaand overzicht
wordt een beroep gedaan op de Aanvullende Post 2018. Deze bijdragen, ad € 18,86 miljoen, zijn op basis
van eerdere besluitvorming tijdens de julibrief 2017 reeds bevoorschot. Tevens zijn in het overzicht de
geoormerkte bedragen voor eenmalige compensatie doorbelasting (t.b.v. DigiD, MijnOverheid en Digipoort
in 2018), ad € 35,79 miljoen, inzichtelijk gemaakt.
Het resterende bedrag op de Aanvullende Post GDI 2018, kan na interbestuurlijke afstemming worden
aangewend voor investeringen, dan wel voor doorontwikkelingen, waarvan de brede overtuiging is dat deze
noodzakelijk en urgent zijn. Hierover worden nog nadere afspraken gemaakt.

3.4 Meerjarenreeks Aanvullende Post GDI
Onderstaand het meerjarig beeld van de Aanvullende Post GDI.

Meerjarenreeks Aanvullende Post GDI

(Bedragen x 1.000 €)

2019

2020

2021

2022 e.v.

Beginstand AP GDI

70.734

70.751

70.751

70.751

Correctie doorbelastingstaakstelling*

-15.000

-15.000

-15.000

-15.000

AP GDI na aftrek taakstelling

55.734

55.751

55.751

55.751

* I n de MR d.d. 6 maart 2015 is besloten om de doorbelastingstaakstelling vanaf 2017 te laten ingaan. In de jaren 2017
en 2018 is de taakstelling incidenteel ingevuld door BZK.

De hoogte van de Aanvullende Post GDI is in het voorjaar van 2015 vastgesteld op basis van de structurele
tekorten op de GDI. Voor de dekking van deze tekorten is een verdeling afgesproken tussen departementen,
medeoverheden en een stelpost doorbelasting. De stelpost doorbelasting betreft een reeks van structureel
€ 15 miljoen. Deze is vooruitlopend op de doorbelasting door het ministerie van Financiën als taakstellende
ontvangstenreeks op de begroting van BZK geboekt.
In 2017 is door de ministerraad de doorbelastingssystematiek vastgesteld en is besloten DigiD, MijnOverheid en Digipoort volgens deze systematiek vanaf 2018 door te belasten. Onderdeel van de systematiek is
dat de beheerder (in dit geval Logius) rechtstreeks factureert aan afnemers. Dit betekent dat de voorzieningen niet worden betaald vanuit de AP GDI en dat de ontvangsten niet op het ontvangstenartikel van de
begroting van BZK binnenkomen. Om deze redenen wordt de reeks van € 15 miljoen vanaf 2019 gecorrigeerd door het bedrag zowel van de AP GDI als van de ontvangstenreeks bij BZK af te halen.

22

3.5 Implementatie duurzame financieringsafspraken
In 2017 zijn de duurzame financieringsafspraken, waarvan de hoofdlijnen in een ministerraadsbesluit van
juli 2016 zijn vastgelegd, verder uitgewerkt. Op 2 februari 2017 heeft besluitvorming over een aantal onderdelen van de doorbelasting plaatsgevonden in het Nationaal Beraad. Resterende beslispunten zijn vervolgens in de Ministerraad van 24 februari 2017 opgelost.
Daarmee is vastgelegd dat de toerekenbare beheer- en exploitatiekosten voor de voorzieningen DigiD,
Digipoort en MijnOverheid vanaf 1 januari 2018 worden doorbelast aan gebruikers conform het profijtbeginsel. Vanaf 1 januari 2019 worden de toerekenbare beheer- en exploitatiekosten van de overige voorzieningen (niet zijnde de basisregistraties) doorbelast aan gebruikers. Daarmee wordt de continuïteit van de
voorzieningen van de GDI geborgd: de kosten voor instandhouding worden immers structureel gedekt uit de
doorbelasting.
Deze verandering en uitbreiding van de geldstroom ter dekking van de GDI-voorzieningen vraagt ook om
herijking van de sturing op die voorzieningen: afnemers gaan meer betalen en moeten ook in staat worden
gesteld om meer dan voorheen te sturen op de kosten en de kwaliteit van de voorzieningen.
Gedurende het voorjaar en de zomer van 2017 zijn deze (bindende) afspraken onder regie van Bureau
Digicommissaris geconcretiseerd en is de implementatie voorbereid. Daartoe is een stuurgroep in het leven
geroepen onder leiding van BZK; de reeds bestaande financiële werkgroep is verschillende keren als begeleidingscommissie bijeengekomen. Ook is aan een externe partij gevraagd om advies ten aanzien van de
tariefstructuur op grond waarvan de beheer- en exploitatiekosten over de verschillende afnemers kunnen
worden verdeeld.
Begin oktober heeft het Nationaal Beraad ingestemd met de te hanteren tariefstructuur voor DigiD en
MijnOverheid; voor Digipoort is de reeds bestaande tariefstructuur uitgebreid. Dat besluit was nodig om
Logius in staat te stellen om het ministerraadsbesluit tot doorbelasting tijdig te kunnen implementeren.
Vervolgstappen
In 2018 zullen ten aanzien van de duurzame financiering van de GDI de volgende onderwerpen aandacht
behoeven:
• Liefst vóór de voorjaarsbesluitvorming (over de begroting 2019) zal besluitvorming plaats moeten
vinden over de te hanteren tariefstructuur/tariefstructuren vanaf 2019, zodat partijen zich kunnen
voorbereiden op de financiële effecten voor hun eigen begroting.
• Als gevolg van de implementatie van de doorbelastingsafspraken vallen middelen vrij op de
Aanvullende Post GDI. Het gaat hier om een structurele reeks van gezamenlijk bijeengebrachte
middelen. Het Nationaal Beraad heeft het mandaat om te besluiten over de inzet van de middelen op
de Aanvullende Post.
• Ook ligt de vraag voor hoe in de komende jaren moet worden omgegaan met de besluitvorming over
de middelen van de Aanvullende Post GDI.
• Vormgeven aan de verdere invulling van de implementatie van de doorbelastingsafspraken, zoals het
verzenden van facturen, meten van gebruik, voorbereiden implementatie doorbelasting overige
voorzieningen, etc.
• In 2018 zal een evaluatie plaatsvinden om te bezien of verbeteringen kunnen worden doorgevoerd aan
de systematiek en/of het proces van doorbelasting.
• Afspraken over de versterkte sturing door afnemers op de voorzieningen zullen in 2018 hun beslag
krijgen; het is belangrijk dat het op een zodanige manier gebeurt dat het leidt tot voor afnemers
merkbare verbeteringen in tarieven en/of kwaliteit van de voorzieningen.

23

4. Naar een nieuwe governance
Met de vorming van het Kabinet-Rutte III is er voor het eerst één verantwoordelijk bewindspersoon voor de
digitale overheid voor burgers en bedrijven, de staatssecretaris van BZK. De Ministriële Commissie Digitale
Overheid en de Ambtelijke Commissie Digitale Overheid worden onder dit kabinet niet gecontinueerd. Dit
kabinet heeft bovendien inhoudelijk stevige ambities om de digitalisering van het openbaar bestuur verder
te brengen. In combinatie met de afronding van de opdracht van de Digicommissaris, is er daardoor
behoefte aan herijking van de governance op de digitale overheid en de Generieke Digitale Infrastructuur.
De besluitvorming over de herijkte governance is op moment van het vaststellen van dit Digiprogramma
nog niet afgerond. Wel tekent zich een aantal hoofdlijnen af:
• De ministeriële verantwoordelijkheid voor de digitale overheid en voor de generieke digitale
infrastructuur berust bij de staatssecretaris van BZK. Hiermee is de weg vrijgemaakt voor eenduidige
politieke sturing op het geheel van de digitale overheid.
• De ambities van het kabinet met betrekking tot de digitalisering van het openbaar bestuur, maar ook
de sectorale ambities op het gebied van de digitalisering, vragen (nog steeds) om overheidsbrede
samenwerking en afstemming.
• (Sturing op) beleid en (sturing op) uitvoering en infrastructuur moeten van elkaar gescheiden worden,
maar wel verbonden blijven.
• Daarom zal het Nationaal Beraad worden opgevolgd door een nieuw orgaan, met een andere focus en
samenstelling. De focus van dit overleg is overheidsbrede betrokkenheid bij beleid op het gebied van de
digitale overheid, dat alle overheidslagen raakt, en de afstemming daarvan met het sectorale beleid.
• Het gesprek over en de sturing op beheer en exploitatie van de basisinfrastructuur (GDI) wordt – met
daarbij een belangrijke rol voor de afnemers – op een andere tafel georganiseerd. Er wordt daarvoor
een Programmeringsraad Logius ingericht.
• De verantwoordelijkheid van BZK strekt zich uit over beide gremia.
• Inhoud, sturing en financiën moeten bij elkaar worden gehouden. ‘Wie betaalt, bepaalt’, maar ook: wie
verantwoordelijk is voor de (beleids)inhoud, moet ook financiële middelen kunnen inzetten ter
realisatie van dat beleid.
• De sturing op de middelen van de Aanvullende Post GDI zal worden aangepast aan de nieuwe
verantwoordelijkheden.
• Het huidige systeem van de regieraden – gebaseerd op clusters van voorzieningen – onder het
Nationaal Beraad, past minder bij de opdracht van het overheidsbrede beleidsoverleg en zal nader
worden herijkt. De uitwerking van de voorportalen wordt op thematische leest geschoeid. In de
vooroverleggen passen ook vertegenwoordigers van burgers en bedrijven, bijvoorbeeld VNO-NCW en
de wetenschap.
• De voorzitter van de Programmeringsraad is afkomstig uit de groep afnemers. Er komt een jaarlijks
overheidsbreed Programmaplan Basisinfrastructuur. Deze basisinfrastructuur is voor alle overheden
geschikt, dat wil zeggen van de kleinste gemeente tot en met de grootste afnemer, zoals de
Belastingdienst. De voorzitter wordt geacht vanuit het overheidsbrede perspectief op de digitale
overheid op een onafhankelijke wijze invulling te geven aan het voorzitterschap. Deze wordt daarom
door de Staatssecretaris benoemd.
• De Programmeringsraad zorgt voor goede ambtelijke vooroverleggen/stuurgroepen. Het ligt in de lijn
van de verwachting dat daarbij gekeken wordt naar de rollen van de huidige regieraden, maar vooral
naar stuurgroepen en afnemersraden. De Programmeringsraad zorgt voor een uitwerking van deze
vooroverleggen.
• Er blijft een Bureau Digitale Overheid, dat ressorteert onder BZK en een interbestuurlijke samenstelling
zal kennen. Dit Bureau ondersteunt het Bestuurlijkoverleg en het Overheidsbreed Beleidsoverleg
Digitale Overheid.

24

Bijlage 1

Financieel Overzicht Bestedingsplannen 2018

Dienstverlening 2018
voorziening

B&E

Doorontwikkeling

Volumegroei

Benodigd

Reguliere
begroting

Aanvullende
Post

Door­belasting

Beschikbaar

1.1 Digitaal Ondernemersplein

2,50

1,70

0,50

4,70

4,70

0,00

0,00

4,70

1.2b MijnOverheid voor Ondernemers

1,00

2,90

0,00

3,90

3,90

0,00

0,00

3,90

1.3 Berichtenbox voor bedrijven

0,00

1,00

0,00

1,00

1,00

0,00

0,00

1,00

1.4 eFactureren

5,80

1,30

0,00

7,10

1,30

1,60

4,20

7,10

1.5 MijnOverheid
(incl. berichtenvoorziening)

36,35

0,00

0,00

36,35

0,00

0,00

36,35

36,35

1.6a Overheid.nl
(incl. overheidsorganisaties)

1,46

0,00

0,00

1,46

0,83

0,63

0,00

1,46

1.6b Life-events

0,14

0,00

0,00

0,14

0,14

0,00

0,00

0,14

1.7 Samenwerkende Catalogi

0,32

0,00

0,00

0,32

0,32

0,00

0,00

0,32

1.8 Digipoort SBR

23,54

0,00

0,00

23,54

0,00

0,00

23,54

23,54

1.9 Antwoord voor Bedrijven

3,80

0,00

0,20

4,00

4,00

0,00

0,00

4,00

Totaal dienstverlening

74,91

6,90

0,70

82,51

16,19

2,23

64,09

82,51

Identificatie & authenticatie 2018
voorziening

B&E

Doorontwikkeling

Volumegroei

Benodigd

Reguliere
begroting

Aanvullende
Post

Door­belasting

Beschikbaar

2.1a eID

16,00

0,00

0,00

16,00

16,00

0,00

0,00

16,00

2.1b ETD (eHerkenning en Idensys)

6,20

0,80

0,00

7,00

1,50

5,50

0,00

7,00

2.2a DigiD

34,03

0,00

0,00

34,03

1,21

0,00

32,82

34,03

2.2b DigiD Machtigen

12,50

0,00

0,00

12,50

12,50

0,00

0,00

12,50

Totaal identificatie &
authenticatie

68,73

0,80

0,00

69,53

31,21

5,50

32,82

69,53

voorziening

B&E

Doorontwikkeling

Volumegroei

Benodigd

Reguliere
begroting

Aanvullende
Post

Door­belasting

Beschikbaar

3.1 Beheervoorziening BSN

3,10

0,20

0,12

3,42

3,42

0,00

0,00

3,42

3.5 Stelselvoorzieningen

10,68

2,85

1,21

14,74

6,98

7,76

0,00

14,74

Totaal gegevens

13,78

3,05

1,33

18,16

10,40

7,76

0,00

18,16

Gegevens 2018

25

Interconnectiviteit 2018
voorziening

B&E

Doorontwikkeling

Volumegroei

Benodigd

Reguliere
begroting

Aanvullende
Post

Door­belasting

Beschikbaar

4.1 Diginetwerk

1,27

0,00

0,00

1,27

1,27

0,00

0,00

1,27

4.3a Digipoort Handel & Transport

29,82

0,00

0,00

29,82

0,00

0,00

29,82

29,82

4.3b Digipoort Financiële Stromen

1,72

0,00

0,00

1,72

0,00

0,00

1,72

1,72

4.5 PKIoverheid

1,42

0,00

0,00

1,42

1,05

0,37

0,00

1,42

4.6 NORA

0,23

0,19

0,00

0,42

0,42

0,00

0,00

0,42

4.7 Standaarden

2,10

0,00

0,00

2,10

2,10

0,00

0,00

2,10

4.8 Digitoegankelijkheid

0,40

0,07

0,00

0,47

0,47

0,00

0,00

0,47

Totaal interconnectiviteit

36,96

0,26

0,00

37,22

5,31

0,37

31,54

37,22

B&E

Doorontwikkeling

Volumegroei

Benodigd

Reguliere
begroting

Aanvullende
Post

Door­belasting

Beschikbaar

-

-

-

3,00

0,00

3,00

0,00

3,00

Digitale Overheid
voorziening
Bureau Digitale Overheid

26

Bijlage 2

Meerjarige Kostenraming Bestedingsplannen
Identiteit &
Authenticatie

Dienstverlening
2019

2020

2021

1.1 Ondernemersplein

2019

Inter­connectiviteit

Gegevens

2020

2021

2.1a eID

2019

2020

2021

3.1 Bv BSN

2019

2020

2021

4.1 Diginetwerk

B&E

3,00

3,00

3,00

16,00

16,00

16,00

3,22

3,22

3,22

1,52

1,79

2,09

Doorontwikkeling

1,70

1,70

1,70

0,00

0,00

0,00

0,20

0,20

0,20

0,00

0,00

0,00

Benodigd

4,70

4,70

4,70

16,00

16,00

16,00

3,42

3,42

3,42

1,52

1,79

2,09

1.2b MOvO

2.1b ETD

3.5 Stelselvoorzieningen

4.3a Digipoort H&T

B&E

4,00

5,00

6,00

6,20

6,20

6,20

12,69

13,49

14,04

31,03

31,33

31,64

Doorontwikkeling

2,90

2,90

2,90

0,80

0,80

0,80

2,50

2,50

2,50

0,00

0,00

0,00

Benodigd

6,90

7,90

8,90

7,00

7,00

7,00

15,19

15,99

16,54

31,03

31,33

31,64

1.3 BvB

2.2a DigiD

4.3b Digipoort FS

B&E

0,00

0,00

0,00

41,70

43,50

45,10

Doorontwikkeling

0,50

0,50

0,50

0,00

0,00

Benodigd

0,50

0,50

0,50

41,70

43,50

1.4 eFactureren
B&E

5,90

6,00

1,76

1,76

1,77

0,00

0,00

0,00

0,00

45,10

1,76

1,76

1,77

2.2b DigiD Machtigen
6,10

13,75

15,13

18,6

19,4

20

4.5 PKIoverheid

16,64

1,45

1,25

1,25

Doorontwikkeling

0,90

0,50

0,50

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Benodigd

6,80

6,50

6,60

13,75

15,13

16,64

1,45

1,25

1,25

0,25

0,28

0,30

1.5 MijnOverheid

4.6 NORA

B&E

36,05

36,05

36,05

Doorontwikkeling

0,00

0,00

0,00

0,25

0,25

0,25

Benodigd

36,05

36,05

36,05

0,50

0,53

0,55

78,5

81,6

84,7

1.6a Overheid.nl

4.7 Standaarden

B&E

1,59

1,62

1,65

2,10

2,10

2,10

Doorontwikkeling

0,15

0,15

0,15

0,00

0,00

0,00

Benodigd

1,74

1,77

1,80

2,10

2,10

2,10

1.6b Life-events

4.8 Digitoegank.

B&E

0,14

0,14

0,14

0,40

0,40

0,40

Doorontwikkeling

0,00

0,00

0,00

0,07

0,07

0,07

Benodigd

0,14

0,14

0,14

0,47

0,47

0,47

38,8

39,2

39,9

1.7 Samenwerkende Cat.
B&E

0,32

0,32

0,32

Doorontwikkeling

0,00

0,00

0,00

Benodigd

0,32

0,32

0,32

1.8 Digipoort SBR

1.9 Antwoord v Bedrijven

B&E

24,29

24,17

24,38

4,00

4,00

4,00

Doorontwikkeling

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Benodigd

24,29

24,17

24,38

4,00

4,00

4,00

85,1

85,7

87,1

27