Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 338

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juli 2022
Op woensdag 20 juli jl. heeft de Europese Commissie het zogenaamde
winterpakket gepresenteerd («Save gas for a safe winter») om het
gasverbruik in Europa tegen volgend voorjaar met 15% te verminderen.
Naast een overkoepelende mededeling bevat het pakket een nieuwe
verordening en het European Gas Demand Reduction Plan.
Omdat dit pakket besproken zal worden op de ingelaste Energieraad van
26 juli a.s. en er mogelijk besluitvorming plaatsvindt over de voorgestelde
verordening, informeer ik u Kamer middels deze brief over de kabinetsappreciatie van deze voorstellen. Deze brief komt in de plaats van het
gebruikelijke BNC-fiche.
Eerder heb ik uw Kamer op 15 juli jl. met een geannoteerde agenda
geïnformeerd over deze Raad (Kamerstuk 21 501-33, nr. 946).
Uw Kamer heeft op 22 juli jl. nog een aantal vragen voorgelegd naar
aanleiding van het pakket «Save Gas for a Safe Winter» van de
Commissie. Middels deze brief met appreciatie van het winterpakket
beantwoord ik een deel van uw vragen. Daarnaast is een deel van de
vragen al beantwoord in het verslag van het SO Energieraad dat ik uw
Kamer 22 juli jl. heb toegezonden (Kamerstuk 21 501-33, nr. 947). Een deel
van de vragen zal meer tijd kosten om te beantwoorden. Deze beantwoording zal ik u voor het einde van het zomerreces doen toekomen.
Hieronder zet ik kort uiteen welke vragen middels deze brief worden
beantwoord, welke vragen al aan bod zijn gekomen in het SO Energieraad
en op welke vragen uw Kamer nog een antwoord zal krijgen.
De volgende vragen worden beantwoord in deze appreciatie:
VVD-fractie: vraag 4 t/m 10, D66-fractie: vraag 14 en 15, PVV-fractie:
vraag 28, SP-fractie: vraag 44, 47, 48 en 55, PvdA-fractie en GroenLinksfractie: vraag 56, 64 t/m 67, PvdD-fractie: vraag 70 t/m 72, SGP-fractie en

kst-29023-338
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

1

Groep Van Haga: vraag 86 t/m 92. In het verslag van de Energieraad zal ik
verder in kunnen gaan op deze vragen.
De volgende vragen zijn al beantwoord door middel van het SO
Energieraad:
D66-fractie: vraag 20, PvdA-fractie en GroenLinks-fractie: vraag 61 t/m 63.
De overige vragen die door uw Kamer zijn gesteld zal ik voor het einde
van het zomerreces beantwoorden.
Inhoud voorstel:
De Europese Commissie heeft een pakket gepresenteerd dat de Europese
Unie moet voorbereiden op een mogelijk verdere, dan wel totale
verstoring in de levering van Russisch gas. Voornaamste onderdelen van
het pakket zijn een 1) een verordening voor een gecoördineerde besparing
van gas en 2) het zogenaamde European Gas Demand Reduction Plan. De
appreciatie in deze brief ziet primair op de voorgestelde verordening
omdat deze nieuw beleid bevat.
Doel van het pakket is om EU-breed gasverbruik tussen 1 augustus 2022
en 31 maart 2023 met 15% te verminderen. Lidstaten krijgen in principe
vrijheid bij het nemen van maatregelen, het is wel noodzaak dat de hele
samenleving hier aan bijdraagt: van overheid tot huishoudens, van
energieleveranciers tot industrie.
De verordening bepaalt dat lidstaten hun best doen om in de periode
1 augustus 2022 tot 31 maart 2023 15% gasreductie te realiseren ten
opzichte van hun gemiddeld verbruik tussen 1 augustus en 31 maart in de
afgelopen vijf jaar. Deze doelstelling is in eerste instantie een vrijwillige
doelstelling. Maar de nieuwe verordening stelt voor de Commissie de
bevoegdheid te geven om, na consultatie van lidstaten, een zogenaamd
«Unie-Alert» af te kondigen. De Commissie kan een «Unie-Alert» ook
afkondigen op verzoek van de bevoegde autoriteiten van tenminste drie
lidstaten. De consequentie van de Unie-Alert, is dat de doelstelling van
15% verplicht wordt voor alle lidstaten. Dit «Unie-Alert» kan afgekondigd
worden indien er sprake is van een wezenlijk risico dat een verstoring in
vraag of aanbod van gas zal optreden, wat door de vrijwillige reductie niet
voldoende kan worden opgevangen en waardoor er aanzienlijke
verstoring van het aanbod in de Unie ontstaat of bij een extreem hoge
gasvraag, maar waarbij de markt nog in staat is om dit op te vangen.
In het voorstel is een mogelijkheid voor uitzondering opgenomen voor
landen die door beperkte interconnectiecapaciteit niet wezenlijk bij
kunnen dragen aan het verhogen van de levering van gas aan andere
lidstaten.
Verder noopt de verordening tot een update van de nationale
noodplannen in uiterlijk september om te laten zien hoe het besparingsdoel behaald gaat worden. Daarnaast wordt ook een rapportageplicht met betrekking tot de voortgang van de besparing opgenomen.
Lidstaten zijn vrij om geschikte maatregelen te kiezen die tot vermindering
van de vraag leiden. Die maatregelen moeten duidelijk gedefinieerd,
transparant, geschikt, non-discriminatoir en verifieerbaar zijn. Daarbij
wordt rekening gehouden met de principes die in Verordening
2017/1938/EU zijn opgenomen.
De Commissie geeft voor dit besparingsdoel ook richtsnoeren mee in het
European Gas Demand Reduction Plan. Het plan focust op vervanging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

2

gas door andere brandstoffen en het streeft naar veiligstelling van
gaslevering aan huishoudens en andere essentiële gebruikers, zoals
ziekenhuizen en sommige industrieën die essentiële producten produceren. De Commissies doet verschillende suggesties zoals het tenderen
van rechten om minder gas te gebruiken en promoten en activeren van
afschakelbare contracten. Dit zijn niet-bindende richtsnoeren die de
lidstaten kunnen hanteren bij het nemen van gasbesparingsmaatregelen.
Nederlandse positie:
Het kabinet steunt de kern van de voorgestelde verordening, namelijk dat
er binnen de Europese Unie eerst vrijwillig en mogelijk later verplicht gas
bespaard moet worden. Gezien de situatie op de gasmarkt en de
verwachting dat deze situatie nog een tijd aan zal houden, kan het belang
van gasbesparing niet onderschat worden. Het is ook belangrijk dat alle
lidstaten uiteindelijk verplicht worden zich in te spannen, om als Europese
Unie als geheel een vuist te maken en effectief gas te besparen. Het
voorstel dat de lidstaten zelf hun gasbesparingsmaatregelen kunnen
vormgeven op een manier die past bij de situatie in die lidstaat, kan het
kabinet steunen. Nationaal zijn deze maatregelen onder meer onderdeel
van het Bescherm- en Herstelplan Gas waarin ook aspecten met
betrekking tot de nationale veiligheid worden meegewogen.
Het kabinet is kritisch op de bevoegdheid die in het voorstel aan de
Commissie wordt gegeven om zelf het zogenaamde Unie-Alert in te
kunnen roepen. De erkenning of er sprake is van een noodsituatie en de
vraag of het passend is om als economische maatregel bindende
gasbesparingsdoelen te activeren, is vanwege de grote maatschappelijke
impact in lidstaten een besluit dat een politieke afweging vereist en dient
daarmee voorbehouden te blijven aan de Raad. Het kabinet zal zich er dan
ook voor inzetten dat de Raad de bevoegdheid krijgt om het zogenaamde
Unie-Alert in te roepen.
De doelstelling van 15% gasbesparing kan het kabinet steunen. De inzet
blijft om als Nederland en de gehele Europese Unie, omwille van de
weerbaarheid van de Unie, zo snel als mogelijk onafhankelijk te worden
van Russisch gas. Het kabinet had daarom een hoger percentage ook
kunnen steunen. Het kabinet steunt ook de insteek van de verordening dat
de maatregelen zo veel mogelijk markt gebaseerd moeten zijn. Het kabinet
deelt het streven naar veiligstelling van gaslevering aan huishoudens en
andere essentiële gebruikers.
Het kabinet zal de voorgestelde uitzondering voor landen met beperkte
interconnectiecapaciteit scherp bezien. Het kabinet ziet de gasbesparing
als opgave voor alle landen van de Europese Unie, ook om een maximaal
effect te bereiken door als Europa als geheel de vraag naar gas te
verminderen, los van wat de (potentiële) oorsprong is. Er kunnen
inhoudelijke redenen voor een uitzondering zijn, maar deze moeten
duidelijk onderbouwd en ingekaderd zijn. Het kabinet zal bij de uiteindelijke beoordeling meewegen of de bindende besparingsdoelstellingen
voldoende ambitieus zijn en deze het risico van het wegvallen van de
aanvoer van Russisch gas voldoende afdekken.
Ook heeft het kabinet nog een aantal meer technische vragen en
verbeterpunten. Zo wil het kabinet meer tijd voor het aanpassen van het
Bescherm- en Herstelplan – ook in verband met het opnemen van andere
wijzigingen, zoals die volgen uit de verordening gasopslag –, een grotere
rol voor de Gas Coordination Group en dat de besparing wordt berekend
op het gemiddelde verbruik van de afgelopen vijf hele jaren. Verder zal
kritisch gekeken worden naar de aanvullende administratieve lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

3

Het kabinet steunt ook de looptermijn van twee jaar voor deze verordening, met de verplichte evaluatie na één jaar.
Het kabinet verwelkomt het European Gas Demand Reduction Plan en de
daarin opgenomen mogelijke instrumenten tot vermindering van vraag en
gebruik van gas. Bij het nastreven van het besparingsdoel zal het kabinet
zoveel mogelijk kijken naar maatregelen die geen verstorende werking op
de markt hebben en die passen in het nationale beleid. Nader onderzoek
naar welke instrumenten het beste zouden werken, is nog noodzakelijk.
Krachtenveld:
Het eerste beeld is dat het merendeel van de lidstaten bereid is om snel
over deze verordening te onderhandelen en de uitgangspunten kan
steunen mits er voldoende rekening gehouden wordt met hun specifieke
situatie. Daarbij zoekt een aantal lidstaten naar meer uitzonderingen dan
oorspronkelijk opgenomen in het voorstel. Ook lidstaten die twijfelen of
een akkoord haalbaar is, hebben uitgesproken dat zij zich (politiek) willen
inzetten voor een akkoord. Naar verwachting zal dit kunnen leiden tot een
akkoord op de Energieraad van 26 juli. Zeer veel lidstaten maken zich
evenwel net als Nederland zorgen over de wijze waarop het zogenaamde
Unie-Alert kan worden ingeroepen. Het lijkt erop dat de Commissie aan
deze zorgen tegemoet wil komen.
Ook de opgenomen mogelijkheid van een uitzondering voor de vereisten
onder deze verordening roept onder de lidstaten discussie op. Een groep
lidstaten wijst er op dat bij hen gasbesparing beperkte effecten zal hebben
op hun buurlanden vanwege beperkte handelsvolumes en/ of interconnectiecapaciteit. Verder geven zij aan dat een verplicht besparingsdoel
onnodig importvolumes zou kunnen verlagen. Daarbij is het voor een
aantal lidstaten, waaronder Nederland, van belang dat er sprake blijft van
een besparing die het risico van het wegvallen van de aanvoer van
Russisch gas voldoende afdekt.
Bevoegdheid:
Het oordeel van het kabinet over de bevoegdheid is positief. Het voorstel
voor de verordening is gebaseerd op artikel 122, eerste lid, VWEU. Op
grond van artikel 122, eerste lid, VWEU kan de Raad op voorstel van de
Commissie, zonder rol voor het Europees parlement, in een geest van
solidariteit tussen lidstaten de voor de economische situatie passende
maatregelen bij besluit vaststellen, met name indien zich bij de
voorziening van bepaalde producten, in het bijzonder op energiegebied,
ernstige moeilijkheden voordoen. Het gebruik van deze rechtsbasis is
volgens het kabinet gerechtvaardigd gelet op de huidige situatie op de
gasmarkt.
Subsidiariteit:
Het oordeel van het kabinet over de subsidiariteit van de voorgestelde
verordening is positief. Het voorstel heeft tot doel op korte termijn
gasbesparing in de gehele EU te bewerkstelligen om zo de afhankelijkheid
van de Russisch gas te verminderen. Gezien de grensoverschrijdende
aard van de Europese gasmarkt, inclusief de onderlinge afhankelijkheden
tussen lidstaten en gedeelde belangen, kan dit onvoldoende enkel door de
lidstaten worden verwezenlijkt. Om deze reden is optreden op het niveau
van de EU gerechtvaardigd. Door besparingsmaatregelen in alle lidstaten
te nemen, wordt het gelijk speelveld zoveel mogelijk geborgd en kan op
gedegen wijze de grensoverschrijdende problematiek aangepakt worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

4

Proportionaliteit:
Het oordeel van het kabinet over de proportionaliteit van de voorgestelde
verordening is positief. In deze tijden van energiecrisis is een begin met
vrijwillige besparing, met een mogelijke escalatie naar een verplichting
geschikt om de huidige situatie omtrent gasleveringszekerheid te
adresseren. Deze benadering gaat daarbij niet verder dan noodzakelijk
gelet op het tijdelijke karakter van de voorgestelde verordening en de
gefaseerde aanpak in het voorstel.
Financiële gevolgen:
Het voorstel van de Europese Commissie heeft geen directe gevolgen
voor de begroting van de Europese Unie. Het is een oproep aan en
mogelijk later een verplichting voor de lidstaten. Er zijn mogelijk gevolgen
voor de nationale begroting afhankelijk van de wijze waarop het kabinet
invulling gaat geven aan de gasbesparingsmaatregelen. Als het kabinet
kiest voor maatregelen voor gasbesparing in bijvoorbeeld de sfeer van
stimulering of subsidiering dan zal er ook dekking moeten zijn. Budgettaire gevolgen voor de nationale begroting worden ingepast op de
begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen.
Gedelegeerde en uitvoeringsbevoegdheden
Het kabinet is kritisch op de wijze waarop er kan worden overgegaan tot
het afkondigen van een zogenaamd Unie Alert. Hoewel art. 122, eerste lid,
VWEU volgens het kabinet een correcte rechtsgrondslag is, is het kabinet
kritisch over de bevoegdheden die de Europese Commissie ingevolge het
voorstel zou krijgen. Hierbij zou volgens het kabinet het primaat bij de
Raad moeten liggen.
Regeldruk, geopolitieke gevolgen en concurrentiekracht:
De Commissie heeft vanwege de hoge urgentie geen impactassessment
uitgevoerd. De impact op (de concurrentiekracht van) het Nederlandse en
Europese bedrijfsleven hangt voornamelijk af van de (geopolitieke)
ontwikkelingen op energiegebied en daarmee of het zogenaamd
«Unie-Alert» zal worden afgekondigd. Hoe het bedrijfsleven getroffen zal
worden hangt daarnaast af van de nationale invulling van maatregelen
om 15% gasbesparing te behalen. Het is zaak dat onnodige regeldrukkosten daarbij zoveel mogelijk voorkomen worden. Indien bedrijven
gevraagd of verplicht (afhankelijk van de ernst van de leveringszekerheidssituatie) worden af te schakelen, zal dit een negatief effect hebben op
hun concurrentiepositie en de concurrentiekracht van de EU als geheel.
Wel wordt met dit voorstel zoveel mogelijk voorkomen dat bedrijven
onverwacht moeten afschakelen (in geval zij plotseling geen gasleveringen meer zouden ontvangen) en daarmee wordt de negatieve impact
op de (Europese) concurrentiepositie zoveel mogelijk beperkt. Ook hier
hangt de grootte van de impact af van de ernst van de leveringszekerheidssituatie.
Geopolitiek heeft het voorstel gevolgen voor hoe Europa zich positioneert
op het wereldtoneel en hoe het zich verhoudt ten opzichte van landen
waar het nu afhankelijk van is bij leveringen van energie. Het voorstel is
direct bedoeld de afhankelijkheden van de Russisch gas op korte termijn
af te bouwen in aanvulling op het REPowerEU-plan wat zich ook op
diversificatie van energiebronnen en eigen opwek van energie richt. Dit
verandert de relatie met de Russische Federatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

5

Afsluiting:
Gezien de situatie op de gasmarkt is het goed dat de Europese Unie laat
zien dat zij actief optreedt en gezamenlijk voor een aanpak kiest, die
eenheid en solidariteit laat zien. Het kabinet zal zich inzetten voor de
genoemde verbeterpunten in het voorstel, maar beoordeelt het voorstel in
de basis positief.
In het verslag van deze Energieraad zal ik uw Kamer informeren over de
uitkomsten.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 023, nr. 338

6