Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 959

Aanpassing van wetten in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam
binnen Nederland (Aanpassingswet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 13 oktober 2009

I. ALGEMEEN
Inleiding
Met veel belangstelling heeft de regering kennisgenomen van het verslag
van de Tweede Kamer bij het onderhavige wetsvoorstel. De regering is de
verschillende fracties erkentelijk voor hun uitgebreide reactie op het
omvangrijke wetsvoorstel en voor de voortvarendheid waarmee dit
verslag tot stand is gekomen. De leden van de CDA-fractie, van de PvdAfractie en van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de
VVD-fractie hebben met gemengde gevoelens van onderhavig wetsvoorstel kennisgenomen. De leden van de CDA-fractie menen dat gezien het
totale pakket aan wetsvoorstellen in verband met de staatkundige veranderingen rondom de Nederlandse Antillen en de vele overleggen die in dit
verband tussen Kamer en kabinet zijn gevoerd, een uitgebreide inleidende
beschouwing achterwege kan blijven. De leden van de PvdA-fractie zijn
doordrongen van het feit dat het creëren van de openbare lichamen en de
daarmee gepaard gaande wetgeving de regering voor complexe keuzes
en oplossingen stelt. De leden van de fractie van GroenLinks geven aan de
voortgang van vernieuwing van de staatkundige verhoudingen binnen het
Koninkrijk te steunen. Deze leden hebben grote bewondering voor de
betrokken ministeries, bewindspersonen en hun ambtenaren, zowel in
Nederland als op Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: de
BES-eilanden), want het moet vast een monnikenwerk geweest zijn om
alle van toepassing zijnde wetten door te lopen op de consequenties voor
de toekomstige staatkundige verhoudingen.
Onderstaand worden de vragen zoveel mogelijk beantwoord in de volgorde zoals deze in het verslag zijn gesteld, zij het dat in bepaalde gevallen
vragen zijn samengevoegd. Gelijktijdig met deze nota naar aanleiding van
het verslag wordt een nota van wijziging op voorliggend wetsvoorstel
aangeboden.

KST136420
0910tkkst31959-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

1

Sint Maarten
De leden van de CDA-fractie hebben bedenkingen bij de overgang naar
een zelfstandig land van Sint Maarten. Daar lijkt dat eiland naar hun
oordeel op dit moment vooralsnog nog niet klaar voor.
In reactie daarop merkt de regering op dat op 30 september 2009 in de
politieke Stuurgroep Staatkundige Veranderingen tussen de vertegenwoordigers van de Nederlandse Antillen, Curaçao, Sint Maarten en Nederland onder meer nadere afspraken zijn gemaakt over de datum waarop de
eilandgebieden Curaçao en Sint Maarten de status van autonoom land
binnen het Koninkrijk kunnen verkrijgen en de voorwaarden waaronder.
De Kamer is inmiddels door middel van een brief van 5 oktober 2009 over
de uitkomsten van deze politieke Stuurgroep geïnformeerd.
Overbodige artikelen en handhaven bestaande verschillen in
landsverordeningen
De leden van de CDA-fractie vragen of het niet verstandig is om overbodige artikelen bij wetswijziging gewoon te verwijderen, omdat het niet
schrappen van dergelijke artikelen tot misverstanden kan leiden.
In reactie op deze vraag merkt de regering het volgende op. Bij de aanpassing van de tot Nederlandse regelgeving omgevormde NederlandsAntilliaanse regelingen is als uitgangspunt genomen, dat deze toch al
bijzonder omvangrijke wetgevingsoperatie op een zo eenvoudig mogelijke
wijze moet worden aangepakt. De gedachte daarbij was dat overbodig
geworden bepalingen niet noodzakelijkerwijs geschrapt zouden moeten
worden. Wanneer het handhaven van een dergelijke bepaling tot onduidelijkheid of misverstanden zou (kunnen) leiden, is dit echter steeds als
reden beschouwd om hem wel te schrappen. Overigens zijn gaandeweg
overbodige bepalingen in de meeste gevallen toch geschrapt, zodat de
regering in dit opzicht weinig problemen verwacht.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom er voor gekozen is de
grotere en kleinere verschillen in de bestaande landsverordeningen in het
algemeen te laten voortbestaan en slechts op enkele terreinen een
beperkte harmonisatie door te voeren. Zij vroegen in hoeverre er in de
praktijk sprake zal zijn van eenzelfde dan wel een ongelijk niveau van
vergunningeisen voor de eilanden.
Het is de regering helaas niet aanstonds duidelijk waarop de aan het
woord zijnde leden met deze vraag doelen. Uitgangspunt is dat bij
aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke positie de bestaande
Nederlands-Antilliaanse regelgeving van kracht blijft. Daarbij zal de
bestaande tekst zoveel mogelijk gehandhaafd blijven. Alleen indien het
noodzakelijk of gewenst is, wordt via onderhavig wetsvoorstel de
bestaande landsverordening aangepast.
Algemene wet op het binnentreden
De leden van de CDA-fractie vragen waarom er niet voor gekozen is de
Algemene wet op het binnentreden in de openbare lichamen van toepassing te verklaren en of niet dit kan leiden tot rechtsongelijkheid. Het
antwoord op deze vragen luidt dat er geen dringende reden bestaat voor
het van toepassing verklaren van deze wet. Het uitgangspunt is dat bij
aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke positie van de BES-eilanden
binnen Nederland de Nederlands-Antilliaanse regelgeving zoveel mogelijk
gehandhaafd blijft. De artikelen 155 tot en met 164 van het Antilliaanse
Wetboek van Strafvordering bevatten voorschriften met betrekking tot het
binnentreden in woningen die vrijwel gelijkluidend zijn aan de regels die
zijn opgenomen in de Algemene wet op het binnentreden. Deze voorschriften vormen daarmee voor de wetshandhavers in de openbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

2

lichamen een algemeen en met voldoende waarborgen omgeven kader
voor het binnentreden van woningen. Niet onbelangrijk is voorts dat
politie en andere handhavingsinstanties in de openbare lichamen met de
toepassing van bedoelde wetsartikelen bekend zijn. Voor zover de inzet
van de bevoegdheid tot het binnentreden in woningen ter handhaving van
andere wetten dan de strafwet noodzakelijk is, kunnen de daarvoor in de
artikelen 155 tot en met 163 van het Wetboek van Strafvordering BES
opgenomen voorschriften van overeenkomstige toepassing worden
verklaard. In dit verband kan bijvoorbeeld worden gewezen op artikel 7,
vierde lid, van de Wet toezicht op krankzinnigen BES en artikel 7, eerste
lid, van de Wet op de parlementaire enquête 2008, aangepast zoals voorgesteld door artikel 2.7, onderdeel A, van dit wetsvoorstel.
Overzicht van verdragen
De leden van de CDA-fractie verzoeken de regering voorts om een overzicht van bestaande verdragen die niet voor de openbare lichamen BES
zullen gelden.
Het verzochte overzicht zal digitaal aan de Tweede Kamer worden toegezonden (Kamerstuk 31 959, nr. 8). Dit overzicht, met ruim 3 000 titels,
bevat diverse verdragen die alleen op het Europese deel van het Koninkrijk van toepassing kunnen zijn. Daarnaast worden in het overzicht
verdragen genoemd waarvan besloten is om deze niet toe te passen op de
openbare lichamen BES. Dit besluit vindt zijn grondslag in de strekking
van die verdragen en het feit dat deze verdragen niet toegepast kunnen
worden vanwege de eilandelijke omstandigheden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Ten aanzien van enkele van deze verdragen blijft het overigens mogelijk dat het besluit wordt genomen om deze alsnog toe te
passen op de BES-eilanden. Het overzicht dat nu naar de Kamer wordt
gestuurd, betreft dan ook een voorlopige lijst. Volledigheidshalve wordt
nog verwezen naar het onlangs ingediende wetsvoorstel ter goedkeuring
van verdragen met het oog op het voornemen deze toe te passen op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba, en van het voornemen tot opzegging van
verdragen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Kamerstukken II, 2008/09,
32 047, nrs. 2–3). In de desbetreffende goedkeuringsstukken worden
diverse verdragen genoemd waarvan de regering het voornemen heeft de
toepassing ervan uit te breiden tot de openbare lichamen BES.
Wijziging Statuut
De leden van de PvdA-fractie en de VVD-fractie vragen wanneer het
rijkswetsvoorstel tot wijziging van het Statuut bij de Kamer wordt ingediend. Het streven is erop gericht om dit voorstel eind oktober bij de
Kamer in te dienen.
In het verlengde hiervan vragen de leden van de PvdA-fractie of het
rijkswetsvoorstel tot wijziging van het Statuut niet eerder bij de Kamer
ingediend had moeten worden dan het onderhavige wetsvoorstel. De
volgorde van indiening van deze beide voorstellen bij de Kamer is niet
doorslaggevend voor hun onderlinge relatie, zo merkt de regering in
reactie hierop op. De wijziging van het Statuut doorloopt een andere
procedure dan het onderhavige wetsvoorstel, omdat de wijzigingen in het
Statuut bij rijkswet en op basis van consensus tussen de betrokken landen
worden vastgesteld en niet alleen voor Nederland en de BES-eilanden van
belang zijn, maar ook voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Daardoor
vraagt niet alleen de voorbereiding, maar ook de verdere procedure meer
tijd. De voorgenomen wijziging van het Statuut leidt overigens niet tot
wijzigingen in het onderhavige wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

3

Termijn voor aanpassing/invoering van regelgeving
De leden van de PvdA-fractie wijzen er op dat een groot deel van de afwijkingen in regelgeving ten aanzien van de BES-eilanden tijdelijk van aard
is. Deze leden vragen op welke termijn deze afwijkingen worden opgeheven en wat het tempo daarin bepaalt. In het verlengde hiervan vragen
de leden van de fractie van GroenLinks of er een planning bestaat voor de
geleidelijke vervanging van de op de BES-eilanden geldende NederlandsAntilliaanse regelgeving. Het komt deze leden voor dat het wenselijk kan
zijn dat de openbare lichamen, als bijzondere openbare lichamen binnen
Nederland, binnen afzienbare termijn van reguliere Nederlandse wetgeving wordt voorzien. Ook de leden van SP-fractie hebben vragen op dit
punt. Zij vragen in dit kader of er een moment komt dat het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht zal gaan gelden in de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
Op dit moment is nog niet voorzien op welke termijn de afwijkingen in de
regelgeving worden opgeheven. Evenmin bestaat er een planning voor de
geleidelijke vervanging door Nederlandse regelgeving. Deze termijn zal
ook per beleidsterrein kunnen verschillen. Uitgangspunt is in ieder geval
dat de eerste vijf jaar na de transitie een periode van legislatieve terughoudendheid zal worden ingenomen. Voor verdere details en nadere
overwegingen op dit punt, zij verwezen naar paragraaf 4 van de nota naar
aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel Invoeringswet BES
(Kamerstukken II, 2009–2010, 31 959, nr. 6). De mogelijkheid dat het Nederlandse Wetboek van Strafrecht wordt ingevoerd wordt niet uitgesloten,
maar tegelijkertijd blijft het ook belangrijk dat het materiële strafrecht in
de Caribische delen van het Koninkrijk zoveel mogelijk met elkaar overeenstemt. De ontwerplandsverordeningen, houdende de invoering van
een nieuw Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse Antillen respectievelijk van Aruba, strekken daartoe en kunnen, indien zij na goedkeuring
worden vastgesteld, op termijn in dat opzicht eveneens tot voorbeeld
dienen voor de herziening van de strafwet van de openbare lichamen.
Consequenties voor naar de BES-eilanden emigrerende Nederlanders
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of de toekomstige status en
wetgeving van de BES-eilanden consequenties hebben voor het recht op
zorg en sociale voorzieningen voor Nederlanders die zich, bijvoorbeeld na
hun pensioen, op een van de BES-eilanden hebben gevestigd.
Alvorens de vraag te beantwoorden, is van belang op te merken dat vanaf
het moment van de transitie Nederland (het grondgebied in Europa) en de
BES-eilanden ieder hun eigen sociaalzekerheidsstelsel zullen hebben. Het
sociaalzekerheidsstelsel voor de BES-eilanden is een omzetting van de
huidige socialeverzekeringswetgeving op de Nederlandse Antillen. Er zal
dus na transitie sprake blijven van twee gescheiden socialezekerheidsstelsels.
Bij beantwoording van deze vraag maakt de regering onderscheid tussen
een drietal groepen: 1) personen die nu al op één van de BES-eilanden
wonen of werken, 2) personen die na de transitiedatum naar één van de
BES-eilanden verhuizen en 3) personen die een Nederlandse socialeverzekeringsuitkering ontvangen en op één van de BES-eilanden gaan
wonen.
1) De personen die nu al op één van de BES-eilanden wonen of werken,
vallen op dit moment al onder de socialeverzekeringswetgeving van de
Nederlandse Antillen en na de transitiedatum onder het socialeverzekeringsstelsel van de BES-eilanden. Dat wil zeggen dat zij na de
transitiedatum volgens de regels van de BES-wetgeving verzekerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

4

zullen zijn. Zo bouwen de personen die dan op één van de
BES-eilanden wonen ouderdomsrechten op conform de Wet ouderdomsverzekering BES en zijn ze verzekerd voor de Wet Algemene
Weduwen en Wezenverzekering BES en de Zorgverzekering BES. De
personen die op één van de BES-eilanden werken zijn dan verzekerd
voor de Wet ziekteverzekering BES, de Wet Ongevallenverzekering
BES, de Cessantiaregeling en de Zorgverzekering BES.
2) De personen die na de transitie op één van de BES-eilanden gaan
wonen of werken vallen vanaf dat moment onder de socialeverzekeringswetgeving BES. Op hen is het Nederlandse socialeverzekeringsstelsel dan niet meer van toepassing.
3) Personen die in Nederland een socialeverzekeringsuitkering ontvangen
en naar één van de BES-eilanden (maar ook of naar Sint Maarten,
Curaçao of Aruba) verhuizen, kunnen de socialeverzekeringsuitkering
meenemen afhankelijk van de aard van de uitkering. Deze export van
uitkeringen is vergelijkbaar met de export van uitkeringen zoals geregeld in bilaterale verdragen. Concreet betekent dit dat uitkeringen
krachtens de AOW, ANW, AKW en WIA naar de BES-eilanden kunnen
worden geëxporteerd maar uitkeringen krachtens de WW niet.
WW-uitkeringen zijn gekoppeld aan de beschikbaarheid voor de Nederlandse arbeidsmarkt. De komst van de BES-eilanden bij het Nederlandse staatsbestel verandert hieraan niets.
Dit is anders voor de ziektekostenverzekeringssituatie, waar het gaat om
medische zorg. Deze leent zich niet voor export. Als men zich na het
pensioen metterwoon gaat vestigen op de BES-eilanden wordt de verzekering op grond van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten van
rechtswege beëindigd. Daarmee komt ook een einde aan de verzekeringsplicht op grond van de Zorgverzekeringswet voor betrokkenen. Op hen is
dus het hierboven onder punt 2 gestelde van toepassing: zij worden verzekerd op grond van de Zorgverzekering BES.
Dualisme
Voor de leden van de SP-fractie is vooralsnog niet duidelijk of op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba wel of niet een dualistisch bestuursmodel wordt
ingevoerd.
Met de drie eilanden is afgesproken dat het bestuursmodel van de openbare lichamen dualistisch wordt. In het voorstel voor de Wet openbare
lichamen BES (WolBES) is dan ook – conform de Gemeentewet – een
dualistisch bestuursmodel neergelegd. Basaal zijn het hoofdschap van de
eilandsraad en zijn kaderstellende, vertegenwoordigende en controlerende functie en het feit dat het dagelijks bestuur bij het bestuurscollege
ligt. Het belangrijkste thema voor de BES-eilanden is het gegeven dat de
gedeputeerde niet tegelijk eilandsraadslid kan zijn. Deze onverenigbaarheid zal, net als de hiervoor aangegeven hoofdelementen van het dualistisch bestuursmodel op lokaal niveau, terstond bij de transitie in werking
treden. Andere thema’s, zoals het inrichten van een griffie en het inrichten
van de rekenkamerfunctie, vragen wat meer tijd. Het voorstel voor de
WolBES voorziet in overgangsrecht op dit punt.
De Tweede Kamer constateerde onlangs dat invoering van het dualisme in
Nederland vooral voor kleinere gemeenten bepaald niet alleen goeds
heeft gebracht. De regering zegt de dualistische bevoegdheidsverdeling
wel te willen volgen bij medebewind. De SP-fractie vraagt of toegelicht
kan worden wat zij hiermee bedoelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

5

Voor de Nederlands-Antilliaanse wetgeving die (vooralsnog) van kracht
zal blijven zal de taakverdeling tussen eilandsraad en het bestuurscollege
blijven zoals thans is geregeld. Voor de Nederlandse wetgeving, die in de
loop van de tijd gaat gelden op de eilanden en waarin medebewind wordt
gevorderd, zal de dualistische bestuursstructuur zoals deze voor
gemeenten geldt gaan gelden. De bevoegdheidsverdeling tussen de
eilandsraad en het bestuurscollege verandert als het ware mee. In Nederland werd de dualisering van de bestuurlijke inrichting gevolgd door de
dualisering van de gemeentelijke medebewindsbevoegdheden (deze
bevoegdheden verschoven grotendeels van de gemeenteraad naar het
college van B&W).
De conclusie is derhalve dat door de Nederlandse wetgeving die gaat
gelden op de eilanden waarin medebewind wordt gevorderd, de (dualistische) bevoegdheidsverdeling zoals in die betreffende wet omschreven, zal
worden gevolgd. Voor Nederlands-Antilliaanse wetgeving die (vooralsnog) van kracht zal blijven zullen medebewindbevoegdheden in principe blijven bij het bestuursorgaan dat de desbetreffende regeling thans
noemt.
De SP-fractie wil weten hoe het «dualistische element» zich verhoudt tot
de huidige bestuursstructuur.
De huidige bestuursstructuur van de BES-eilanden bevat reeds dualistische elementen. Zo is het nu al mogelijk om gedeputeerden aan te zoeken
die geen lid van de eilandsraad zijn. In de Eilandenregeling van de Nederlandse Antillen (ERNA) is namelijk bepaald dat ten minste de helft van het
aantal gedeputeerden door de eilandsraad uit zijn midden wordt gekozen.
De praktijk bij BES-eilanden is echter dat de gedeputeerden vrijwel altijd
ook in de eilandsraad zitten. Op grond van de ERNA is voorts het
uitgangspunt dat als in geval van medebewind bestuurstaken aan het
eilandsbestuur worden toegekend, deze door het bestuurscollege worden
verricht, tenzij de bevoegdheid expliciet bij de eilandsraad of de gezaghebber wordt gelegd. Dit is in overeenstemming met het sinds de dualisering in de Gemeentewet neergelegde beginsel dat bestuurstaken in medebewind in principe door het college van burgemeester en wethouders
worden verricht. Daarnaast is het vanzelfsprekend de eilandsraad die op
grond van de ERNA de eilandsverordeningen en de begroting vaststelt.
Deze kaderstellende taken liggen derhalve ook nu al bij de eilandsraad.
De leden van de SP-fractie wijzen er voorts op dat de BES-eilanden de
komende jaren te maken zullen hebben met een overgangsfase, waarin de
Nederlandse wetten deels en geleidelijk worden ingevoerd. De SP-fractie
vraagt of dit betekent dat in de toekomst alsnog zal worden overgeschakeld naar een dualistisch bestuursmodel en of de regering kan toelichten
waarom dit noodzakelijk is en wat de meerwaarde is voor deze kleine
eilanden. Tevens vragen deze leden aan welke wetgeving zij moeten
denken bij de voorgenomen toepassing van het dualisme.
Zoals hiervoor is aangegeven zal reeds bij aanvang van de nieuwe
verhoudingen sprake zijn van een dualistisch bestuursmodel. Vooralsnog
zal voorts de bevoegdheidsverdeling tussen bestuurscollege en eilandsraad in de Nederlands-Antilliaanse regelgeving die van toepassing blijft,
ongewijzigd blijven. Dit volgt uit het uitgangspunt om de NederlandsAntilliaanse regelgeving zoveel mogelijk zonder ingrijpende beleidswijzigingen om te zetten. Indien Europees-Nederlandse medebewindsregelgeving wordt ingevoerd, zal alsdan de daarin neergelegde
bevoegdheidsverdeling tussen gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders, ook gelden voor de verhouding tussen eilandsraad en bestuurscollege.
De invoering van het dualisme in de Nederlandse gemeenten is in 2004
geëvalueerd. Uit deze evaluatie komt naar voren dat gemeenten erg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

6

moeten wennen aan de nieuwe manier van werken; tegelijkertijd heeft de
dualisering ook voor bestuurlijke vernieuwing in gemeenten gezorgd en is
het besturen van een gemeente uitdagender geworden. De evaluatie liet
zien dat er extra energie gestoken diende te worden in cultuurverandering. Om de invoering van de dualisering op de BES-eilanden
succesvol te laten verlopen worden ondersteunende activiteiten ontwikkeld en opgezet in samenspraak met de bestuurscolleges en eilandsraden
(vergelijkbaar met de vernieuwingsimpuls).
Een voor de bestuurspraktijk van de BES-eilanden belangrijk verschil zal
zijn dat de gedeputeerden niet langer lid zullen blijven van de eilandsraad
nadat zij tot gedeputeerde zijn benoemd. De mogelijkheid om gedeputeerden aan te zoeken die geen eilandsraad zijn (de zgn. wethouders van
buiten), is zoals hiervoor ter sprake kwam reeds nu al mogelijk op de
BES-eilanden. In Nederland werd de invoering van de wethouder van
buiten vooral beargumenteerd met het motief dat daardoor het
rekruteringsbereik kan worden vergroot. Dit kan een positieve, vernieuwende invloed hebben op de kwaliteit van het bestuur. Bovendien worden
er aan volksvertegenwoordigers andere eisen gesteld dan aan bestuurders. Ook voor de BES-eilanden kan dit aantrekkelijk zijn, de eilandsraad
heeft hiermee een mogelijkheid om de meest geschikte personen te
benoemen als gedeputeerden.
Consolideren van Nederlands-Antilliaanse regelgeving
De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het besluit van de regering om over te gaan tot integrale tekstpublicatie
van regelingen zoals deze na de transitie zullen gelden. De leden van de
SP-fractie wijzen er op dat de regelgeving die blijft gelden in geconsolideerde vorm op wetten.nl wordt geplaatst. Deze leden vragen of hiermee
een totaaloverzicht wordt geboden van alle van toepassing zijnde wetten
en regels en doen de suggestie om ook Nederlandse wetten die aangepast worden hieraan toe te voegen.
Op dit moment is alle geconsolideerde Nederlandse-Antilliaanse regelgeving op nationaal niveau en van het eilandgebied Bonaire reeds opgenomen op www.wetten.nl. Dit betreft zowel regelgeving die in de nieuwe
situatie op de BES-eilanden van toepassing zal blijven, als regelgeving die
voor de BES-eilanden komt te vervallen. De regelgeving is vooralsnog
opgenomen in een specifiek bestand onder «decentrale regelgeving» en
«Koninkrijk». Na de transitie zal de Nederlands-Antilliaanse regelgeving
die op de BES-eilanden blijft gelden op wetten.nl worden geïntegreerd
met de Nederlandse regelgeving. Er is dan immers niet langer sprake van
Nederlands-Antilliaanse regelgeving. Het bestand met NederlandsAntilliaanse regelgeving zal ook overigens na de transitie vooralsnog
gehandhaafd blijven.
Gelijke behandeling
De leden van de fractie van de SP vragen waarom is besloten dat de Algemene wet gelijke behandeling mannen en vrouwen en de Algemene wet
gelijke behandeling thans niet op Bonaire, Sint Eustatius en Saba worden
ingevoerd en wanneer dit wel zal gebeuren.
Op grond van de Slotverklaring van 11 oktober 2006 is steeds het
uitgangspunt geweest dat bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke
positie van de drie eilanden de Nederlands-Antilliaanse regelgeving die
daar tot de datum van transitie van kracht was, zal blijven gelden en dat
Nederlandse regelgeving na de overgang geleidelijk zal worden ingevoerd. Het gelijkheidsbeginsel van artikel 1 van de Grondwet en internationale verdragen zullen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba van toepassing zijn. Er bestaat dus bescherming tegen ongelijke behandeling. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

7

om die reden niet dringend om nu al beide wetten in te voeren. Bezien zal
worden op welke termijn de desbetreffende wetten ingevoerd kunnen
worden.
De leden van de SP-fractie vragen zich voorts af waarom de regering
besluit om ten aanzien van de huwelijkswetgeving niet tot een afwijkende
voorziening te komen. Zij vragen zich af waarom twee soorten wetgeving
in Nederland worden geïntroduceerd. Over de openstelling van het huwelijk voor personen van gelijk geslacht op de BES-eilanden dient naar de
opvatting van de regering op een later moment te worden beslist. Ook in
dit verband wordt verwezen naar de afspraak dat de NederlandsAntilliaanse wetgeving voorlopig van toepassing blijft op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba en dat deze wetgeving geleidelijk zal worden vervangen
door Nederlandse wetgeving. Er zal daarbij zorgvuldig worden geanalyseerd wanneer deze wetgeving wordt vervangen en op welke punten van
de Nederlandse wetgeving afwijkende voorzieningen moeten worden
getroffen. De inzet van Nederland is om ten aanzien van de huwelijkswetgeving niet tot een afwijkende voorziening te komen (Kamerstukken II
2008/09, Aanhangsels nrs. 1316 en 3619).
Tijdschema regelgeving
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de nog ontbrekende wetsvoorstellen bij de Kamer zullen worden ingediend. In reactie daarop
merken wij op dat de Wet bescherming persoonsgegevens BES onlangs
bij de Tweede Kamer is ingediend. Indiening van de Veiligheidswet BES is
voor oktober voorzien. Kort hierop zullen de Belastingwet BES, de
Douane- en Accijnswet BES en de Invoeringswet fiscaal stelsel BES
volgen Het wetsvoorstel geldstelsel BES is onlangs voorgelegd aan de
Raad van State voor advies. Indiening van dat wetsvoorstel is in
november voorzien. In een eerder stadium is het voorstel tot wijziging van
de wet toelating en uitzetting BES ter advisering aan de Raad van State
voorgelegd. Ook voor dit wetsvoorstel wordt gestreefd naar indiening in
november.
Het Ministerie van VROM is thans drukdoende met het opstellen van de
Wet volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer BES, een
gewijzigde citeertitel ten opzichte van de door leden van de VVD-fractie
genoemde wetten (Wet milieubeheer BES en de Kaderwet Bouwen en
Wonen). Het wetsvoorstel zal naar verwachting eind 2009 ter advisering
aan de Raad van State kunnen worden aangeboden, opdat het wetsvoorstel vervolgens in april/mei 2010 naar uw Kamer kan worden verzonden.
Gevolgen voor BES-eilanden op het terrein van medische zorg, onderwijs
en sociale zekerheid
De leden van de fractie van GroenLinks voelen de behoefte aan een duidelijk overzicht, waaruit blijkt welke gevolgen de invoering van voorliggend
wetsvoorstel voor de BES-eilanden zal hebben op het gebied van medische zorg, onderwijs en sociale zekerheid. Deze leden zouden graag met
andere woorden voorgelicht worden over de voordelen die deze wet zal
hebben voor de BES-burgers.
In reactie hierop merkt de regering op dat met betrekking tot de dekking
voor ziektekosten er zal worden voorzien in een nieuwe ziektekostenverzekering die iedereen die woont of werkt op de BES-eilanden van rechtswege verzekert tegen de kosten van curatieve en langdurige zorg. Dit leidt
tot een dekking van de gehele bevolking en vult eventueel bestaande
lacunes in de verzekering. Voor de ziektekostenverzekering geldt verder
hetzelfde voordeel als aangegeven met betrekking tot de overige sociale
zekerheidsregelingen, namelijk een gecentraliseerde inning van de verzekeringspremies door de Belastingdienst. Verder heeft de regering besloten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

8

om reeds in 2009 en 2010 te starten met het verbeteren van de medische
infrastructuur, door zichtbare verbeteringen aan te brengen in de zorgvoorzieningen, waaronder de eerstelijnszorg.
Op grond hiervan mag er vanuit worden gegaan dat de kwaliteit van de
zorg op een hoger plan wordt gebracht dan onder de huidige regelingen
het geval is.
Wat het onderwijs betreft, zal een duidelijke verbetering van het niveau
van het onderwijs en het toezicht daarop één van de meest in het oog
springende voordelen voor de bevolking van de BES-eilanden moeten
zijn.
De Inspectie van het Onderwijs heeft eerder vastgesteld dat de kwaliteit
van het onderwijs op de BES-eilanden uitermate zorgelijk is. Om die reden
is in 2009 reeds een verbeterprogramma gestart dat de BES-eilanden in
staat stelt alvast in kwaliteitsverbetering te investeren. Vanaf het moment
van de transitie zal op het terrein van onderwijs de Nederlandse regelgeving in grote mate model staan voor de op de BES-eilanden geldende
regelgeving.
Op het gebied van sociale zekerheid streeft de regering naar een in Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau, waarbij rekening wordt
gehouden met de omstandigheden ter plaatse en het huidige niveau.
Verder streeft de regering naar verbetering en waar mogelijk vereenvoudiging van de uitvoering van de socialeverzekeringswetten. Zo zal de
premieheffing en -inning door de belastingdienst gaan plaatsvinden
hetgeen tot een vereenvoudiging leidt voor de burgers, de werkgevers en
de uitvoering. De eerste prioriteit van de regering is dat na de transitie een
tijdige en juiste betaling van de uitkeringen aan de rechthebbenden
plaatsvindt.
Voor de Ziekteverzekering zal straks elke werknemer verzekerd zijn en niet
meer – zoals nu – alleen werknemers met een inkomen beneden een
bepaalde drempel. Dit leidt ertoe dat een grotere groep verzekerd zal zijn
ingevolge de Wet ziekteverzekering BES.
Rijksinspecties
De leden van de fractie van de ChristenUnie merken op dat verschillende
rijksinspecties rechtstreeks bevoegd worden voor het toezicht op de naleving van een groot aantal BES-wetten, waarbij een expliciete bepaling
noodzakelijke voorwaarde is (zie bijvoorbeeld artikel 13.2). Deze leden
ontvangen graag een overzicht met vermelding van de desbetreffende
regelgeving van welke rijksinspecties nu actief kunnen zijn op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba en of er inspecties zijn waarbij er voor is gekozen
om deze niet in regelgeving op te nemen.
Voor de Inspectie van het Onderwijs geldt dat de inspectie op de Nederlandse Antillen voor wat betreft de BES-eilanden opgaat in de Nederlandse Inspectie van het Onderwijs, waarbij het Nederlandse toetsingskader voor het primair, voortgezet en beroepsonderwijs ook uitgangspunt
is voor de beoordeling van de kwaliteit van het onderwijs op de
BES-eilanden. Daarom wordt de Wet op het onderwijstoezicht mede van
toepassing op de BES-eilanden. De normen die de inspectie hanteert ten
aanzien van de kwaliteit van het onderwijs worden eveneens van toepassing verklaard op de BES-eilanden. Daarbij dient wel rekening te worden
gehouden met een aanloopperiode. Voorts zal op grond van het door de
leden van de CDA-fractie genoemde artikel 13.2 van het wetsvoorstel het
Staatstoezicht op de Volksgezondheid bevoegd worden ten aanzien van
een aantal nader genoemde wetten. In Hoofdstuk 13 wordt op de Rijksinspecties op VWS-terrein teruggekomen. In het nog in te dienen voorstel
voor de Veiligheidswet BES zal de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
toezichthoudende taken krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

9

Met betrekking tot de Archiefwet BES wordt in de nota van wijziging, die
deze nota naar aanleiding van het verslag vergezelt, voorgesteld dat de
minister de toezichthouder aanwijst. Daarmee wordt de mogelijkheid
geopend dat ambtenaren van de Erfgoedinspectie worden aangewezen
als toezichthouder voor wat betreft de archieven. Deze lijn was reeds
gevolgd wat betreft de Inspectie Verkeer en
Waterstaat, de VROM-inspectie en de LNV-inspectie. De verantwoordelijke
minister kan op grond van de desbetreffende regelgeving uitvoerende en
toezichthoudende taken opdragen aan door de minister aan te wijzen
toezichthoudende ambtenaren. Daarmee is de bevoegdheid van de
ambtenaren van de desbetreffende inspecties geborgd. De desbetreffende
inspecties worden. De Erfgoedinspectie is bijvoorbeeld niet als toezichthouder voor de monumenten en archeologie op de BES-eilanden aangewezen. Het toezicht blijft zoals nu een bevoegdheid van het Bestuurscollege en wordt geregeld in de Monumentenwet BES. De mogelijkheid
bestaat dat de Erfgoedinspectie haar kennis en expertise inzet ten
behoeve van de verdere ontwikkeling van de monumentenzorg en archeologie op de BES-eilanden.

II. HOOFDSTUKSGEWIJS
1. MINISTER VAN ALGEMENE ZAKEN
Artikel 1.1 (wijziging Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2002)
De leden van de CDA-fractie vernemen graag wanneer er uitsluitsel is te
verwachten omtrent de personele en financiële gevolgen voor de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen
en Veiligheidsdienst (MIVD) naar aanleiding van het toepasselijk worden
van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2002 (WIV 2002) op
de BES-eilanden.
Onderscheid moet gemaakt worden tussen de WIV 2002 enerzijds en de
Wet veiligheidsonderzoeken (WVO) anderzijds. Wat de WVO betreft merkt
de regering op dat naar verwachting in de eerste helft van 2010 duidelijk
zal zijn welke personele en financiële gevolgen verbonden zijn aan de van
toepassing verklaring op de BES-eilanden. Een en ander is namelijk onder
meer afhankelijk van bijvoorbeeld het aantal aan te wijzen vertrouwensfuncties, de soort vertrouwensfuncties en de intensiteit van het daaraan
verbonden onderzoek, de verwachtingen ten aanzien van het aantal
weigeringen (en mogelijke rechtsprocedures) enz. Omtrent deze en
andere zaken dient de komende periode meer duidelijkheid te worden
verkregen.
Waar het gaat om de WIV 2002, gaat het in concreto om de oprichting van
een zogeheten artikel 60-organisatie (RID) bij het politiekorps voor de
BES-eilanden. In de memorie van toelichting (blz. 10) is dit reeds uiteengezet. Binnen de AIVD is voor de inrichting van deze artikel 60-organisatie
inmiddels een ontwerp plan van aanpak opgesteld, waarbij de daaraan
verbonden gevolgen van onder meer personele en financiële aard in kaart
zijn gebracht. Het gaat overigens om een organisatie van zeer beperkte
omvang, waarbij bovendien geldt dat veel van de aan de uitvoering van
de WIV 2002 verbonden werkzaamheden voor zover die betrekking
hebben op de BES-eilanden gewoon vanuit het kantoor te Zoetermeer
zullen kunnen worden verricht. Over het plan van aanpak zal op korte
termijn besluitvorming plaatsvinden.
Op de vraag van deze leden op welke termijn naar verwachting zal
worden voldaan aan de eisen van de Nederlandse Grondwet en het EVRM
wordt het volgende opgemerkt. Zoals in de memorie van toelichting is
gesteld, is in de Nederlandse Antillen een traject opgestart om te komen
tot een Landsverordening Veiligheidsdienst Nederlandse Antillen. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

10

ambtelijk concept van deze landsverordening bevindt zich in een vergevorderd stadium. Op welke termijn deze landsverordening daadwerkelijk
tot stand zal worden gebracht kan op dit moment niet worden aangegeven. Een en ander is afhankelijk van diverse factoren, zoals de tijd die
nodig is voor de afronding van het concept, de besluitvorming in het
Nederlands-Antilliaanse kabinet daarover en de parlementaire behandeling daarvan in de Staten van de Nederlandse Antillen.
Waar het gaat om de vragen van de leden van de CDA-fractie inzake de
bestuursrechtelijke rechtsbescherming en het toezicht en de controle,
wordt opgemerkt dat omtrent de gevolgen daarvoor naar aanleiding van
de van toepassing verklaring van de WIV 2002 en de WVO op de drie
eilanden nog geen uitsluitsel kan worden gegeven. Dat is waar het gaat
om de WVO mede afhankelijk van de exercitie die, zoals hiervoor
beschreven in reactie op de vraag naar de personele en financiële
gevolgen van het van toepassing verklaren van de WVO op de
BES-eilanden, thans nog wordt uitgevoerd. Pas als onder meer zicht
bestaat op het aantal aan te wijzen vertrouwensfuncties, kan – gebaseerd
op ervaringsgegevens voor de Nederlandse situatie – een ruwe inschatting worden gemaakt van de gevolgen daarvan voor de rechtsbescherming, in termen van onder meer het aantal te verwachten procedures e.d.
Waar het gaat om de WIV 2002, betreft het de bestuursrechtelijke rechtsbescherming in het kader van inzageverzoeken. Het is lastig om hier een
inschatting van te maken, maar de verwachting is dat – zeker in de eerste
jaren – het aantal inzageverzoeken gerelateerd aan het van toepassing
verklaren van de WIV 2002 op de BES-eilanden gering zal zijn. Met betrekking tot toezicht door de commissie van toezicht betreffende de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten, zal nader overleg met de commissie
worden gevoerd en kan op dit moment nog geen uitsluitsel worden
gegeven.
De leden van de SP-fractie merken op dat met betrekking tot de bijzondere
bevoegdheid van de AIVD en de MIVD tot het openen van brieven en
andere zendingen, bij de rechtbank in Den Haag een last kan worden
afgegeven. Bij andere procedures, zoals een bezwaar tegen een negatief
besluit op een verklaring van geen bezwaar, worden voorzieningen
getroffen die het mogelijk maken dat op de eilanden effectief geprocedeerd kan worden. De leden van de SP-fractie vragen waarom dit niet is
geregeld bij eerstgenoemd bezwaar tegen het openen van brieven en
andere zendingen.
In antwoord op deze vraag wordt opgemerkt dat besluiten omtrent de
inzet van bijzondere bevoegdheden, waaronder begrepen het (heimelijk)
openen van brieven en andere geadresseerde zendingen, nimmer aan
betrokkenen worden bekendgemaakt. Het is immers evident dat voor
zover de activiteiten van de dienst een geheim karakter hebben – zoals bij
de inzet van bijzondere bevoegdheden – de effectiviteit daarvan wordt
geschaad bij openbaarmaking en aldus de goede taakuitvoering van de
diensten ernstig wordt belemmerd. Tegen dergelijke besluiten staat dan
ook geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming op grond van de Algemene wet bestuursrecht open. Artikel 91 van de WIV 2002 voorziet daarin.
2. MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Artikel 2.2 (wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen)
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regering het advies van de
Raad van State om het wetsvoorstel aan te vullen met een regeling om
gemeenschappelijke regelingen mogelijk te maken tussen openbare
lichamen van het Europese en Caribische deel van Nederland niet overneemt. Deze leden vragen of de regering hier wel verstandig aan doet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

11

Bijvoorbeeld op het gebied van milieusamenwerking of verwerking van
afvalstoffen, en mogelijk ook op andere terreinen, is het zeer wel denkbaar
dat vanuit het Caribische deel behoefte bestaat om de kennis en/of
bestaande voorzieningen in het Europese deel anders te gebruiken dan
vrijblijvende vormen van samenwerking zoals technische bijstand.
De taken van de openbare lichamen BES zullen in ieder geval bij de
aanvang van de nieuwe verhoudingen verschillen van die in het Europese
deel van Nederland die door Nederlandse gemeenten worden uitgevoerd.
De regering is daarom van mening dat het niet voor de hand ligt dat deze
taken gemeenschappelijk zullen worden uitgevoerd. De Wet gemeenschappelijke regelingen gaat immers uit van gemeenschappelijke taakuitvoering van dezelfde taken om schaalvoordelen te bereiken. Indien
sprake is van een afwijkend takenpakket, liggen andere vormen van
samenwerking meer in de rede. Ook de afstand is in deze een beletsel die
bij de instelling van een samenwerkingsorgaan mogelijk tot aanzienlijke
kosten en praktische problemen zouden kunnen leiden. Wel is het goed
voorstelbaar dat zich allerlei ondersteunende relaties zullen ontwikkelen,
waarbij een uitwisseling van kennis en ervaringen zal plaatsvinden. Op dit
moment worden de BES-eilanden ook reeds op diverse manieren door
gemeenten ondersteund, met name door middel van technische bijstand.
Hiervoor is het echter niet nodig om de mogelijkheid te openen dat een
gemeenschappelijke regeling wordt aangegaan. Vanwege de geografische
ligging ten opzichte van Nederland, maar ook als eilandgebieden onderling, is het ook niet zinvol om bijvoorbeeld op het gebied van milieusamenwerking of verwerking van afvalstoffen een samenwerkingsorgaan
aan te wijzen als bevoegd gezag. Primair ligt deze bevoegdheid bij de
eilandgebieden zelf als het gaat om bijvoorbeeld de handhaving van de
milieuwetgeving. Vanuit het Rijk worden de BES-eilanden ondersteund bij
het opzetten en uitvoeren van handhavingstaken op gebied van milieu,
bouwen en ruimtelijke ordening. Op het gebied van de scheiding van
afvalstoffen en de verwerking van afvalstoffen zullen de eilandbesturen in
samenspraak met het Ministerie van VROM zoeken naar samenwerkingsverbanden binnen het Caraïbisch gebied. Hieruit voortvloeiende afspraken
op dit punt, komen op basis van vrijwilligheid tot stand.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat er tussen de openbare
lichamen en het Rijk niet een bestuurslaag («provincie») komt en vragen
in hoeverre, omdat de BES-eilanden wel in het kader van de Wet gemeenschappelijke regelingen een nieuw gezamenlijk openbaar lichaam met
eigen rechtspersoonlijkheid mogen vormen, niet toch een bestuurslaag
tussen de BES-eilanden en het Rijk kan ontstaan. In het verlengde hiervan
vragen zij of in dit verband een dergelijk openbaar lichaam verder kan
gaan dan «verlengd lokaal bestuur» waarvoor de Wet gemeenschappelijke
regelingen is bedoeld.
Uitgangspunt van de Wet gemeenschappelijke regelingen is dat de
bestuurlijke constructies binnen een gemeenschappelijke regeling naar
hun wezenskenmerken zoveel mogelijk aansluiten bij de bestuurlijke organisatie van de samenwerkende organen. Dit principe van het verlengd
lokaal bestuur zal ook op de BES-eilanden gelden. Er is momenteel geen
aanleiding om aan te nemen dat eventuele samenwerkingsrelaties op de
BES-eilanden zich zullen ontwikkelen tot een nieuwe bestuurslaag.
Inzake de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen is afgezien
om ten aanzien van een gemeenschappelijk orgaan voorschriften te
verbinden voor een bestuur, «omdat dit orgaan geen rechtspersoonlijkheid bezit». De leden van de VVD-fractie zijn daar in het kader van het
tegengaan van belangenverstrengeling nog niet van overtuigd. Zou daar
een toelichting op gegeven kunnen worden zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

12

Een gemeenschappelijk orgaan op grond van de Wet gemeenschappelijke
regelingen heeft geen rechtspersoonlijkheid, hetgeen betekent dat er in
beperkte mate taken aan kunnen worden overgedragen, met name op het
financiële vlak. Het behelst dus een lichte vorm van samenwerking.
Daarom zijn er geen voorschriften voor de samenstelling van het bestuur
vastgesteld. Aangezien de wijziging van de Wgr volledig het huidige stramien volgt is dit niet anders voor de openbare lichamen op de
BES-eilanden die een gemeenschappelijk orgaan vormen.
De Rijksvertegenwoordiger
De leden van de PvdA-fractie hebben behoefte aan een nadere uitleg van
de regering op het door de Raad van State genoemde punt ten aanzien
van vormgeving van het toezicht op de openbare lichamen door de Rijksvertegenwoordiger (Kamerstukken II 2008/09, 31 959, nr. 4, bladzijde 8,
punt 7b). Deze leden zouden in dit kader graag een nadere uitleg krijgen
ten aanzien van het door de Raad van State aangestipte ontbreken van
ministeriële verantwoordelijkheid voor de Rijksvertegenwoordiger.
In de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II, 2008/09,
31 954, par. 3.1) bij het voorstel van wet openbare lichamen BES wordt in
reactie op vragen van de leden van de fracties van de ChristenUnie en de
SGP over de democratische legitimatie van de Rijksvertegenwoordiger
uitgebreid op dit onderwerp ingegaan. Verwezen wordt op deze plaats
dan ook naar de reactie van de regering op die vragen.
Artikel 2.4 (wijziging Wet Nationale ombudsman)
Voor vragen over de Nationale Ombudsman verwijzen de leden van de
PvdA-fractie naar hun inbreng bij wetsvoorstel TK 31 954, nr. 2
(«WolBES»).
De leden van de SP-fractie hebben nergens kunnen vinden welke
gevolgen een aansluiting van de BES-eilanden bij de openbare lichamen
zou hebben voor het functioneren van de Nationale Ombudsman. Zijn
hiervoor extra investeringen nodig en komt er bijvoorbeeld een afdeling
van de Nationale Ombudsman op de eilanden zo vroegen deze leden.
De eilandsraden hebben extern drie mogelijkheden ter afwikkeling van de
klachten: de gezamenlijke ombudsman, de gezamenlijke ombudscommissie en aansluiten bij de Nationale ombudsman te Den Haag. Indien de
openbare lichamen kiezen voor aansluiting bij de Nationale ombudsman
ligt het niet in de rede om ter plekke een voorziening te realiseren. Er is
immers sprake van een schriftelijke klachtafhandeling. Voor deze optie is
dan ook geen grote investering nodig. De front office zou mogelijk vervuld
kunnen worden door het Regionaal Service Centrum; de back office door
het instituut de Nationale ombudsman in Nederland. Gezien het geringe
aantal inwoners op de BES-eilanden lijkt een extra investering in de back
office evenmin noodzakelijk. Opmerking verdient daarbij dat de
BES-eilanden, net als gemeenten, een vergoeding verschuldigd zullen zijn
voor de kosten in verband met de behandeling van een klacht ten aanzien
van hun bestuursorganen (zie artikel 2.4, onderdeel D, van de
Aanpassingswet BES).
De beslissing over een van de drie opties vraagt enige tijd. Om de eilandsraden voldoende tijd en gelegenheid te geven om zich te bezinnen op de
vraag of overgegaan zal worden tot de instelling van een gezamenlijke
ombudsvoorziening of tot aansluiting bij de Nationale ombudsman, zal de
verplichting tot het beschikken over een instituut voor externe klachtenbehandeling twee jaar na de inwerkingtreding van voorliggend wetsvoorstel worden doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

13

Artikel 2.9 (wijziging Wet Veiligheidsonderzoeken)
De leden van de fractie van het CDA constateren dat de Wet politiegegevens niet op de drie eilanden van toepassing wordt verklaard en
vragen waarom gekozen is voor een – zeer beperkte – regeling voor de
verwerking van persoonsgegevens. Tevens vragen zij waarom nog niet
geheel duidelijk is of dit ook betrekking zal hebben op politiegegevens en
wanneer die duidelijkheid er wel zal zijn.
In antwoord op de gestelde vragen merken wij op dat de Wet politiegegevens is toegesneden op de informatiehuishouding van de Nederlandse politie. Daarnaast is voor een aantal beginselen van deze wet nauw
aangesloten bij de Wet bescherming persoonsgegevens, waarmee uitvoering werd gegeven aan de Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 24 oktober 1995 over de bescherming van personen met
betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens en het vrije verkeer
van zulke gegevens (Pb EG C 316/5). Tot nu toe kennen de BES-eilanden
geen specifieke regels voor gegevensbescherming bij de verwerking van
politiegegevens. Om in deze leemte te kunnen voorzien was er aanvankelijk voor gekozen een aantal hoofdregels voor gegevensbescherming op te
nemen in het conceptwetsvoorstel inzake bepalingen over de politie en
over de brandweerzorg, de rampenbestrijding en de crisisbeheersing op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Nadere uitwerking van die bepalingen
zou dan plaatsvinden door middel van een algemene maatregel van
bestuur.
In zijn advies van 28 augustus 2009 over laatstgenoemd wetsvoorstel
heeft de Raad van State geadviseerd in de wet zelf de kern van de waarborgen voor de verwerking van politiegegevens vast te leggen, waarbij
aangesloten kan worden bij het regelingsniveau in de Wet politiegegevens. Naar aanleiding van dit advies zijn wij voornemens om het bij
of krachtens de Wet politiegegevens bepaalde zo veel mogelijk van
toepassing te verklaren op de BES-eilanden. Wel zal daarbij rekening
worden gehouden met de specifieke omstandigheden op de
BES-eilanden, bijvoorbeeld ten aanzien van de organisatie van de opsporing en de uitoefening van het toezicht. Een voorstel van een dergelijke
strekking zal worden opgenomen in het voorstel voor de Tweede
Aanpassingswet BES dat naar verwachting in januari 2010 bij de Tweede
Kamer zal worden ingediend.
Ook vragen deze leden of er bij de verwerking van persoonsgegevens op
de BES-eilanden voldoende waarborgen zijn voor de bescherming van de
privacy. Voor de algemene bescherming van persoonsgegevens zal de
Wet bescherming persoonsgegevens BES gelden. Het daartoe strekkende
wetsvoorstel is onlangs bij uw Kamer ingediend. Het voorstel stelt een
aantal vereisten aan de verwerking van persoonsgegevens. Deze vereisten
zijn onder meer ontleend aan de Nederlandse Wet bescherming persoonsgegevens. Het betreft de informatieplicht van verantwoordelijken, het
recht op kennisneming en verbetering, de beveiliging van de opgeslagen
persoonsgegevens, een rechtsgang ingeval van schending en toezicht op
de naleving van de wet door een onafhankelijke commissie die ook
klachten in behandeling kan nemen. Hiermee zullen derhalve ook op de
BES-eilanden bij de verwerking van persoonsgegevens voldoende waarborgen zijn voor de bescherming van de privacy.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke termijn na het in werking
treden van de Aanpassingswet er naar verwachting vertrouwensfuncties
zullen worden aangewezen en veiligheidsonderzoeken zullen plaatsvinden.
Na inwerkingtreding van de Aanpassingswet zullen gefaseerd vertrouwensfuncties voor de verschillende sectoren worden aangewezen.
Aanwijzing is immers pas mogelijk vanaf het moment dat de WVO van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

14

toepassing is. Aansluitend op de aanwijzing zullen conform de WVO de
veiligheidsonderzoeken worden uitgevoerd.
Artikel 2.10 (Pensioenwet ambtenaren BES) en Artikel 2.13 (Wet materieel
ambtenarenrecht BES)
De leden van de CDA-fractie, VVD-fractie en SP-fractie hebben vragen
gesteld op het terrein van de arbeidsvoorwaarden van het NederlandsAntilliaanse overheidspersoneel, en in het bijzonder naar de verschillen in
pensioenen en het ambtenarenrecht in het overzeese en Europese
gedeelte van Nederland én waarom de ruimere BES-pensioenregeling
toch wordt overgenomen. Alvorens op deze vragen in te gaan hecht ik
eraan om het volgende algemene kader te geven.
In het Slotakkoord van de Miniconferentie van 10 en 11 oktober 2006 over
de toekomstige staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
is als uitgangpunt opgenomen dat in het kader van de transitie
Nederlands-Antilliaanse wet- en regelgeving voor de BES-eilanden
beleidsarm zou worden overgenomen. Dit uitgangspunt is vervolgens
uitgewerkt in de nota «Juridische keuzes regelgeving Bonaire, Sint Eustatius en Saba» die met opmerkingen van de Raad van State op
23 september 2008 aan het parlement is gestuurd1. Ook in de memorie
van toelichting bij onderhavig wetsvoorstel wordt van dit uitgangspunt
gewag gemaakt2. Geheel in lijn met dit uitgangspunt is het complete
arbeidsvoorwaarden- en rechtspositiepakket van Nederlands-Antilliaanse
ambtenaren, zoals neergelegd in Nederlands- Antilliaanse regelgeving, in
dit wetsvoorstel overgenomen. Benadrukt wordt dat noch de
Ambtenarenwet noch de rechtspositieregels van de sector Rijk of van de
sector gemeente van toepassing worden op het overheidspersoneel van
het overzeese gedeelte van Nederland. Er ontstaat in het Nederlandse
sectorenmodel een nieuwe sector: de sector BES. Deze sector kent zijn
eigen specifieke kenmerken en heeft zijn eigen rechtspositionele stelsel
(zoals elk van de Nederlandse overheidssectoren).
Om thans eenzijdig wijzigingen ten aanzien van pensioenen en rechtspositie van het overzeese overheidspersoneel door te voeren zou in strijd
zijn met bovengenoemde afspraak die met de Nederlands-Antilliaanse
partners is gemaakt. Dit geldt zowel voor het verslechteren van eventuele
«betere» of «ruimere» arbeidsvoorwaarden als voor het opplussen van in
vergelijking «mindere» arbeidsvoorwaarden van Nederlands-Antilliaanse
ambtenaren.
Tot slot wijs ik erop dat, geheel conform de situatie in Nederland, zonder
overleg (en overeenstemming) met de in de Nederlandse Antillen opererende vakorganisaties wijzigingen in arbeidsvoorwaarden niet kunnen
worden doorgevoerd. Aangezien de transitie naar de nieuwe staatkundige
structuur en daarmee de overgang van personeel naar Nederland en de
inrichting van de sector BES ook bij ongewijzigde regelgeving reeds een
buitengewoon complexe aangelegenheid is, is het naar mijn oordeel ook
niet verstandig om die operatie te belasten met dit type inhoudelijke
discussies met sociale partners.

1

Kamerstukken II, 2008/09, 31 568, nr. 3.
Kamerstukken II, 2008/09, 31 957, nr. 3, p. 2
e.v.

2

Eveneens moet bij de beoordeling van de verschillen in arbeidsvoorwaarden van het overheidspersoneel tussen de BES-eilanden en Nederland betrokken worden dat de arbeidsvoorwaarden van BES-ambtenaren
eerder moeten worden bezien in de context van het concurrerend
vermogen van de BES-overheidswerkgever op de Caribische arbeidsmarkt
en de verhoudingen ten opzichte van Aruba en de nieuwe landen Curaçao
en Sint Maarten. Een vergelijking met de Europese Nederlandse situatie is
minder relevant, waarbij tevens geldt dat ook in Nederland na invoering
van het sectorenmodel aan het einde van de vorige eeuw inmiddels niet
meer gesproken kan worden van een uniform regime in arbeidsvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

15

waarden. De invoering van het sectorenmodel betekende de erkenning
van de specifieke kenmerken en problemen van de afzonderlijke sectoren
en de acceptatie van van elkaar verschillende maatwerkoplossingen per
sector. Dit heeft geleid tot verschillen in arbeidsvoorwaarden en rechtspositie tussen de diverse overheidssectoren.
De belangrijkste verschillen met de pensioenregelingen die voor het
Nederlandse overheidspersoneel gebruikelijk zijn betreffen het eindloonkarakter en de pensioenleeftijd van 60 jaar in de APNA-pensioenregeling.
De leeftijd van 60 jaar sluit aan bij de leeftijd voor de algemene
ouderdomsvoorziening op de Nederlandse Antillen. Er is pas sinds 1998
sprake van een verplichte deelneming. Het salarisniveau op de Nederlandse Antillen en daarmee ook het niveau van de pensioengrondslag ligt
op grosso modo 50% van de Nederlandse situatie voor vergelijkbare
functies. De pensioenregeling vormt een integraal onderdeel van de totale
rechtspositie van ambtenaren op de Nederlandse Antillen en is daarmee
onderdeel van het overleg met de sociale partners. In lijn met wat hierover in het voorgaande is gesteld is de regeling beleidsarm overgenomen.
Toekomstige wijzigingen moeten worden bezien en beoordeeld in de
context van het totale arbeidsvoorwaardenpakket, maar ook in het licht
van toezichteisen, financiële houdbaarheid en wellicht ontwikkelingen in
het beleid ten aanzien van de Algemene Ouderdoms Voorziening (AOV).
De leden van de VVD-fractie vragen naar de belangrijkste verschillen in
arbeidsvoorwaarden van het overheidspersoneel in het Europese en overzeese gedeelte van Nederland. De leden van de SP-fractie vragen hoe de
regels van het wachtgeld zijn op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
Zoals hierboven reeds is uiteengezet kan niet worden gesproken van één
arbeidsvoorwaardelijk regime van het overheidspersoneel in het Europese
deel van Nederland. Met invoering van het sectorenmodel is afstand
genomen van een centraal gestuurde arbeidsvoorwaardenontwikkeling
voor het overheidspersoneel. Ook is niet eenduidig te bepalen met welke
sector in Nederland de BES-sector vergeleken zou moeten worden,
immers de sector BES bevat ambtenaren vergelijkbaar met de sector rijk,
met de sector gemeenten, met de sector politie, met de sectoren onderwijs en zelfs met de zorg.
In vergelijking met de sector Rijk is ondermeer te wijzen op de volgende
twee belangrijke verschillen: de bezoldiging van Nederlands-Antilliaanse
ambtenaren voor vergelijkbare functies ligt beduidend (ca 50%) lager. Ook
de aanspraken bij werkloosheid zijn in de Nederlandse Antillen minder: de
duur en de hoogte van de bezoldiging zijn afhankelijk van de dienstijd. Per
1 januari 2000 geldt dat een gewezen Nederlands-Antilliaanse ambtenaar
met een dienstijd van twaalf jaar of meer aanspraak heeft op een wachtgeld gedurende 24 maanden. Ook de hoogte van de uitkering die te onderscheiden is in vier categorieën: 95%, 85%, 75% en 70%, is afhankelijk van
de dienstijd.
In de sector Rijk is de hoogte van (boven)wettelijke uitkering van een
ontslagen rijksambtenaar 70% van zijn laatstgenoten uitkering, terwijl de
duur van deze uitkering afhankelijk is van leeftijd en dienstijd. Per
1 januari 2012 zal de duur van (boven)wettelijke werkloosheidsuitkering
echter afhankelijk zijn van het arbeidsverleden maar gemaximeerd tot drie
maal de maximale uitkeringsduur op grond van de Werkloosheidswet (9
jaar en zes maanden).
De leden van de fractie van het CDA vragen verder naar de logica de
uitvoering van diensten voor het BES ambtenarenpensioenfonds onder te
brengen bij APNA, terwijl het voortbestaan van het Pensioenfonds APNA
niet opportuun wordt geacht. Ook de leden van de VVD-fractie vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

16

nader in te gaan op de doelmatigheid van dit voorstel, waarbij verder
expliciet gevraagd wordt naar alternatieven, zoals onderbrenging bij het
ABP.
In zijn algemeenheid wil de regering naar aanleiding van deze vraag
opmerken dat er voor gekozen is om weliswaar de inhoud van de regeling
beleidsarm over te nemen, maar wel de structuren al zoveel mogelijk naar
Nederlands model vorm te geven.
Het voortbestaan van APNA als pensioenfonds voor de BES-eilanden is
niet opportuun omdat de regering van mening is dat elk (nieuw) land zelf
volledig de verantwoordelijkheid voor en de gevolgen van de pensioenvoorziening voor ambtenaren moet kunnen dragen. Hiervoor is het noodzakelijk dat de pensioenregeling ondergebracht wordt in een eigen fonds,
met een eigen paritair bestuur van sociale partners. Bovendien kan Nederland op deze wijze ook volledig het toezicht op dit fonds (en in de
toekomst wellicht ook andere bedrijfstak pensioenfondsen op de
BES-eilanden) vormgeven (Pensioenwet is in voorbereiding) en handhaven (DNB als toezichthouder).
Deze noodzaak bestaat niet voor de uitvoering van de pensioenregeling
Sterker nog door deze constructie wordt aangesloten bij wat in Nederland
gebruikelijk is: Het pensioenfonds voor de BES-eilanden doet niet zelf de
uitvoering (vergelijk de verhouding ABP versus APG). De optie de uitvoering contractueel uit te besteden aan een aparte uitvoeringsinstelling als
het APNA heeft als belangrijke voordelen dat APNA de veelal ingewikkelde uit te voeren regeling tot in detail kent, nu al uitvoert en bovendien
beschikt over infrastructuur en een front-Office op de eilanden. De continuïteit in de uitvoering is dan het best geborgd. Vereiste is wel dat APNA
volledig privaat, autonoom en zonder inmenging van bijvoorbeeld de
Curaçaose overheid dit contract moet kunnen uitvoeren.
Onderbrenging van de pensioenregeling bij het pensioenfonds ABP biedt
door de vele verschillen met de ABP-pensioenregeling nauwelijks voordelen en leidt wel tot veel extra problemen. De Nederlandse sectoren
zullen niet zomaar bereid zijn solidariteit op te brengen voor de BES
pensioenregeling en een volledig afgezonderde regeling zonder enige
vorm van solidariteit is binnen de Nederlandse regelgeving niet mogelijk.
Onderbrenging van de uitvoering van de regeling bij de uitvoeringsinstelling APG is zeker een mogelijkheid, maar heeft als nadeel dat APG de
bovengenoemde voordelen van APNA mist. Vandaar dat eerst gekeken
wordt of er continuïteit in de uitvoering bereikt kan worden door APNA als
uitvoeringsinstantie te contracteren. Mocht dit om welke reden dan ook
niet lukken, dan is APG zeker in beeld.
De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd of de regering voornemens is de pensioenleeftijd voor de BES-ambtenaren te verhogen en
welke gevolgen de aansluiting bij de Ambtenarenwet nog meer heeft.
Eveneens wordt gevraagd hoe de regeling van het wachtgeld op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba is en waarin de verschillen met de huidige regeling
in Nederland zitten. Voor beantwoording van de deze laatste twee vragen
wordt verwezen naar hetgeen hierboven reeds is geantwoord op vragen
van de VVD-fractie. De eerste vragen komen voort uit de toelichting op
artikel 2.13 van onderhavig wetsvoorstel, dat handelt over de aanpassing
van de Wet materieel ambtenarenrecht BES en in het bijzonder de incorporatie van artikel 93 van de Landsverordening Materieel ambtenarenrecht in voornoemde Wet. Dit artikel bepaalt dat aan de ambtenaar
wegens het bereiken van een bepaalde leeftijd eervol ontslag wordt
verleend overeenkomstig de regelen bij landsverordening gesteld. Deze
nadere regels worden gesteld in de Nederlands-Antilliaanse Landsverordening leeftijdsgrens ambtenaren. In de memorie van toelichting van
onderhavig wetsvoorstel wordt uiteengezet waarom laatstgenoemde
Landsverordening niet in een formele wet wordt geïncorporeerd maar op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

17

het niveau van een algemene maartregel van bestuur (amvb) wordt overgenomen1. Ter motivering is daarbij verwezen naar de Ambtenarenwet:
deze wet biedt in artikel 125, eerste lid, de basis om de arbeidsvoorwaarden van rijksambtenaren bij of krachtens amvb te regelen. In de
Memorie van toelichting wordt daarbij de woordkeuze gebruikt om aan te
sluiten bij het niveau van regelgeving van de Ambtenarenwet. Het ware
beter geweest dat in de toelichting tot uitdrukking zou zijn gebracht dat
aangesloten wordt bij het systeem van de Ambtenarenwet. Er is op geen
enkele wijze sprake van een aansluiting van de BES-ambtenaren aan de
Ambtenarenwet: met onderhavig wetsvoorstel wordt immers niet geregeld dat de Ambtenarenwet na de transitie van toepassing op de
BES-eilanden.
De leden van de SP-fractie vragen tevens of de pensioengerechtigde leeftijd van Nederlands-Antilliaanse ambtenaren omhoog gaat. Bij onderhavig
wetsvoorstel wordt de pensioengerechtigde leeftijd niet verhoogd. Voor
de motivering verwijs ik naar hetgeen hierboven is aangegeven omtrent
het uitgangspunt van het beleidsarm overnemen van NederlandsAntilliaanse regelgeving.
Artikelen 2.18
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het wetsvoorstel tweemaal
een artikel 2.18 is opgenomen. Het betreft artikel 2.18 De Crematiewet BES
(bladzijde 44) en artikel 2.18 De Wet ambtelijke bijstand verzoekschriften
BES (bladzijde 45). In reactie hierop wordt opgemerkt dat sprake is van
een foutje dat hersteld zal worden bij de nota van wijziging die gelijktijdig
met dit wetsvoorstel aan de Kamer wordt aangeboden.
Artikel 2.20 (Wet identiteitskaarten BES)

1

Kamerstukken II, 2008/09, 31 959, nr. 3.,
p. 25.

Op basis van het vooralsnog zoveel als mogelijk handhaven van
bestaande regelgeving wordt ook de eigen identiteitskaart, de zogeheten
sédula gehandhaafd. De leden van de CDA-fractie vragen of dit gezien het
lage beveiligingsniveau wel verstandig is. Waarom wordt er gezien dat
beveiligingsprobleem en gezien het feit dat voor Sint Eustatius en Saba
toch feitelijk sprake is van een nieuw systeem niet direct gekozen voor een
goed beveiligd document zo vragen deze leden.
Voor reizen buiten het gebied van de huidige Nederlandse Antillen en
Aruba is een ander reisdocument, een paspoort dus, noodzakelijk. Ligt het
in het voornemen van de regering om inwoners van de openbare
lichamen op basis van de sédula naar Nederland te laten reizen en op
basis waarvan wordt aan inwoners van de openbare lichamen een sédula
verstrekt, zo vragen deze leden. Zij vroegen tevens hoe wordt gewaarborgd dat aan illegalen niet een sédula wordt verstrekt.
Ook de leden van de SP-fractie merken op dat de eilanden hun eigen
identiteitskaart behouden, de sédula. Het is deze leden vooralsnog onduidelijk waarom deze kaart gehandhaafd blijft. Zij vragen wat het doel, nut
en meerwaarde van deze – naar de opvatting van deze leden slecht beveiligde – kaart zijn. In Nederland bestaat immers de identiteitskaart, die deze
kaart prima zou kunnen vervangen.
In antwoord hierop merken wij op dat de sédula een onderdeel vormt van
een breder samenhangende Nederlands-Antilliaanse systematiek. Deze
systematiek dient op termijn in samenhang te worden aangepast aan de
Nederlandse systematiek. Het afschaffen van alleen de sédula is daarom
op dit moment geen optie.
Het risico dat het relatief lage beveiligingsniveau met zich meebrengt
wordt ingeperkt door de relatief beperkte toepassing van de sédula. De
sédula heeft nu geen enkele geldigheid in Nederland of bij de toelating tot
Nederland en dat blijft zo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

18

Wat Sint Eustatius en Saba betreft geldt dat de jongste NederlandsAntilliaanse uitvoeringsregelgeving waarbij een modernere sédula in
creditcardmodel is geïntroduceerd, nooit is geïmplementeerd. Bijgevolg is
op deze eilanden oudere uitvoeringsregelgeving van kracht waar een
oudere sédula bij hoort. Het wetsvoorstel sédula zorgt op deze eilanden
voor de introductie van het beter beveiligde creditcardmodel sédula. Het
wetsvoorstel brengt echter geen nieuw systeem met zich mee. Op Sint
Eustatius en Saba blijft de sédula, als onderdeel van een bredere systematiek.
Bovengenoemd risico is in beginsel tijdelijk. In 2010 zal een inventarisatie
worden uitgevoerd naar de gevolgen van het op termijn overgaan naar de
Nederlandse systematiek. Hierbij wordt beoogd de sédula af te schaffen
en de Nederlandse Identiteitskaart (NIK) in te voeren. Tussen beide
kaarten bestaan echter belangrijke verschillen. Zo wordt de sédula bijvoorbeeld uitgereikt aan alle ingezetenen, personen met de Nederlandse nationaliteit én legale vreemdelingen, terwijl de NIK alleen wordt uitgereikt aan
personen met de Nederlandse nationaliteit.
Tenzij uit de inventarisatie blijkt dat er valide argumenten zijn tegen een
overgang naar de Nederlandse systematiek, zal ik deze maatregel doorvoeren. Hierbij zal ik optrekken met de verantwoordelijken voor de
dossiers die door de gevolgen van de maatregel worden geraakt, zoals
mijn collega van Justitie. Hij is immers in de Nederlandse systematiek
verantwoordelijk voor de vreemdelingendocumenten.
Een sédula wordt verstrekt aan en is verplicht voor elke persoon die in de
bevolkingsadministratie van een eilandgebied (straks openbaar lichaam)
staat ingeschreven en die 12 jaar of ouder is. In de bevolkingsadministraties van de BES eilanden worden personen onder dezelfde
voorwaarden opgenomen als in de GBA in Nederland. Net als in Nederland worden illegalen niet ingeschreven in de bevolkingsadministratie,
zodat zij ook geen toegang hebben tot de sédula.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre er op de BES-eilanden (en
op Curaçao en Sint Maarten) sprake is van regelgeving die vergelijkbaar is
met de Nederlandse Koppelingswet, opdat gewaarborgd is dat aan illegaal verblijvende vreemdelingen geen voorzieningen (waaronder reisdocumenten) worden verstrekt.
Deze leden antwoorden wij dat thans een wetsvoorstel in voorbereiding is
dat strekt tot aanpassing van de Landsverordening toelating en uitzetting
van de Nederlandse Antillen voor de BES-eilanden (de wet tot wijziging
van de Wet toelating en uitzetting BES). Dat wetsvoorstel zal binnenkort
bij uw Kamer worden ingediend. Het voornemen is om in dit wetsvoorstel
niet te voorzien in het koppelingsbeginsel. Dat wil overigens niet zeggen
dat vreemdelingen die niet rechtmatig verblijven dan automatisch wel
recht hebben op uitkeringen, voorzieningen en verstrekkingen. Of daarvan
sprake is wordt door de wetgeving inzake de betreffende voorziening,
uitkering of verstrekking bepaald. Als voorbeeld: het recht op onderstand
wordt alleen toegekend aan personen die rechtmatig woonachtig zijn in
de openbare lichamen (zie artikel 18.3, eerste lid, van de Invoeringswet
BES).
Voorts antwoorden wij deze leden dat hier de inschrijving in de
bevolkingsadministratie van belang is. Alleen legale ingezetenen worden
in de bevolkingsadministratie ingeschreven en niet de illegale. Voor een
overheidsvoorziening die alleen toegankelijk is voor legale ingezetenen,
kan de uitvoerder van de betreffende sectorregelgeving afgaan op de
inschrijving in de bevolkingsadministratie. De rechtmatigheid van verblijf
kan worden aangetoond aan de hand van een uittreksel uit de bevolkingsadministratie, zoals dat nu op de eilanden ook gebeurt, dan wel aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

19

hand van een verstrekking uit de bevolkingsadministratie. Dit laatste is op
de eilanden nu nog niet ontwikkeld, maar zal met ingang van de transitiedatum stapsgewijs worden ingevoerd. Tenslotte kan de betreffende
uitvoerder zich ook baseren op de sédula, aangezien deze alleen wordt
uitgereikt aan personen die in de bevolkingsadministratie staan ingeschreven.
In het geval van een paspoort, dient een aanvrager overigens te
beschikken over de Nederlandse nationaliteit. Een uitgevende instantie is
niet bevoegd een paspoortaanvraag in behandeling te nemen, indien de
Nederlandse nationaliteit niet voldoende is aangetoond.
Artikel 2.21 (Wet recht van vergadering BES)
De leden van de fracties van CDA, PvdA, VVD en ChristenUnie stellen
vragen over de uitoefening van de vrijheid van godsdienst, van vergadering en van betoging in het openbaar. Abusievelijk is er in het nader
rapport en het wetsvoorstel echter vanuit gegaan dat de Wet recht van
vergadering BES van toepassing zal blijven op de BES-eilanden. Naar
aanleiding van het advies van de Raad van State heeft de regering er
echter in een laat stadium alsnog voor gekozen de Wet openbare manifestaties op de BES-eilanden van toepassing te verklaren (zie artikel 2.5) en
de Wet recht van vergadering BES van de IBES-lijst te halen. Dit betekent
derhalve dat de Wet recht van vergadering BES niet van toepassing zal
worden op de BES. Het nader rapport en artikel 2.21 van voorliggend
wetsvoorstel zijn hiermee echter niet in overeenstemming. Bij de toegevoegde nota van wijziging wordt gelet op het voorgaande artikel 2.21
inzake de wijziging van de Wet recht van vergadering BES alsnog
geschrapt.
3. MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Algemeen
De leden van de SP-fractie vragen waarom de artikelen 10, tweede en
derde lid, en 10a tot en met 11 van de Sanctiewet 1977 niet zullen gelden
voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het antwoord op deze vraag houdt
verband met de wijze waarop de uitvoering en handhaving van internationale (deviezen)sancties is geregeld naar Nederlands-Antilliaans recht.
Thans biedt de Landsverordening Deviezenverkeer daarvoor een basis.
Deze landsverordening wordt echter niet overgenomen als BES-wet. De
reden hiervoor is dat de landsverordening in hoofdzaak regels bevat met
betrekking tot de stabiliteit van de Nederlands-Antilliaanse gulden en de
deviezenreserves van de Nederlandse Antillen. Omdat de openbare
lichamen geen eigen munt krijgen, bestaat aan deze regels in de nieuwe
context geen behoefte. Overwogen is om de paar artikelen die betrekking
hebben op internationale sancties zelfstandig overeind te houden als
BES-wet, doch het bleek praktischer om de grondslag voor de uitvoering
van internationale sancties materieel over te hevelen naar de Sanctiewet
1977. Wel is ervoor gekozen om, in lijn met het uitgangspunt van beleidsarme omzetting, in dit stadium geen ingrijpende wijzigingen aan te
brengen in de wijze waarop sancties worden gehandhaafd. Voor de handhaving is zoveel mogelijk aangesloten bij de wijze waarop sancties thans
op grond van de Landsverordening Deviezenverkeer worden gehandhaafd. Bij de evaluatie, vijf jaar na transitie, zal worden bekeken of het
wenselijk en mogelijk is om de artikelen 10, tweede en derde lid, en 10a
tot en met 11 ook voor de openbare lichamen te gaan laten gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

20

4. MINISTER VAN DEFENSIE
Artikel 4.1 (Dienstplichtwet BES)
De leden van de CDA-fractie en de PvdA-fractie vragen waarom op de
BES-eilanden de opkomstplicht gehandhaafd blijft.
Krachtens het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden is de dienstplicht een landszaak. Thans is de dienstplicht geregeld in de Nederlandse
Kaderwet dienstplicht, in de Nederlands-Antilliaanse Dienstplichtverordening 1961 en in de Arubaanse Dienstplichtverordening. In navolging van Nederland heeft ook Aruba de opkomstplicht opgeschort. Door
de regering van de Nederlandse Antillen is hiervan weloverwogen afgezien, met het oog op de sociale functie die de dienstplicht in de praktijk
vervult. Voor de uitvoering van de taken van de krijgsmacht is de inzet van
dienstplichtigen strikt genomen niet noodzakelijk.
Uitgangspunt bij het transitieproces, zoals vastgelegd in de Slotverklaring
van 10 en 11 oktober 2006, is dat de inhoud van de geldende NederlandsAntilliaanse regelgeving bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke
positie van de eilanden zoveel mogelijk overeind blijft. In overeenstemming met dit uitgangspunt wordt de Dienstplichtwet BES (voorheen: de
Dienstplichtverordening 1961) in het onderhavige wetsvoorstel slechts
zuiver technisch aangepast. Voor de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius
en Saba betekent dit dat de huidige opkomstplicht vooralsnog blijft
bestaan.
5. MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Algemeen
De leden van de SP-fractie hebben met grote teleurstelling kennisgenomen van de voorstellen van de regering over de toekomst van de
speciale economische zones op Bonaire en Sint Eustatius. Deze leden
ontvangen graag een overzicht van de fiscale veranderingen die nu naar
het voornemen van de regering in de speciale economische zones zullen
plaatsvinden. Deze leden zijn benieuwd naar de wijze waarop de Nederlandse regering belastingheffing in de openbare lichamen gaat organiseren en vragen tevens wat de verwachte koopkrachteffecten van de
wijzigingen zijn.
In reactie op deze leden wordt gewezen op de thans bestaande
Nederlands-Antilliaanse Landsverordening economische zones 2000. Dit
is een landsverordening die onderdeel uitmaakt van het fiscale stelsel van
de Nederlandse Antillen. Het onderhavige wetsvoorstel bevatte in de
vorm waarin het bij de Tweede Kamer is ingediend, geen wijzigingen in
fiscale regelingen. Dit is terug te voeren op het feit dat in de
Invoeringswet BES geen fiscale landsverordeningen waren opgenomen
om te worden omgezet in Nederlandse wetgeving die na de ontmanteling
van het land Nederlandse Antillen op de BES-eilanden van kracht worden.
Voor de fiscaliteit is een andere weg gekozen omdat het thans geldende
Nederlands-Antilliaanse fiscale stelsel sterk verouderd is, veelal toegeschreven is op de Curaçaose situatie, veel discretionaire bevoegdheden
voor de inspecteur kent, voorziet in invloed van het bestuur van het
eilandgebied op de belastingheffing (anders dan ten aanzien van het
lokale belastinggebied), ingewikkeld is vormgegeven en geen kansen
biedt voor ontwikkeling van de kleine economieën van de drie eilanden.
Het toekomstige fiscale stelsel voor de BES-eilanden zou dan ook volledig
worden vormgegeven door middel van de wetsvoorstellen Belastingwet
BES, Douane- en Accijnswet BES en Invoeringswet fiscaal stelsel BES.
Daarvoor zouden weliswaar elementen van het bestaande NederlandsAntilliaanse fiscale stelsel als bouwsteen worden gebruikt, maar uiteindelijk zou een vrijwel nieuw fiscaal stelsel worden ontwikkeld voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

21

BES-eilanden. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State op
het wetsvoorstel Belastingwet BES wordt het voorgaande uitgangspunt
deels verlaten. Vanwege dat advies worden de inkomstenbelasting en
loonbelasting die op de BES-eilanden moeten gaan gelden, niet opgenomen in één van de drie hiervoor genoemde wetsvoorstellen. De thans
bestaande Landsverordening op de inkomstenbelasting 1943 en de Landsverordening op de loonbelasting 1976 worden alsnog bij nota van wijziging op de Invoeringswet BES overgenomen waarvoor de navolgende
citeertitels gaan gelden: «Wet inkomstenbelasting BES» respectievelijk
«Wet loonbelasting BES». Vervolgens worden in een nota van wijziging op
de Aanpassingswet BES de Wet inkomstenbelasting BES en de Wet loonbelasting BES aangepast zodat beide wetten kunnen worden ingepast in
het toekomstige fiscale stelsel voor de BES-eilanden.
De door deze leden gestelde vragen over de vormgeving van het nieuwe
fiscale stelsel alsmede de effecten van deze voorstellen kunnen dan ook
het beste worden beoordeeld met inachtneming van de hiervoor bedoelde
nota’s van wijziging op de Invoeringswet BES en Aanpassingswet BES èn
de wetsvoorstellen Belastingwet BES, Douane- en Accijnswet BES en
Invoeringswet fiscaal stelsel BES. De indiening van de deze wetsvoorstellen waarnaar eveneens de leden van de fractie van de VVD vragen, is
op korte termijn voorzien. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat het
niet ondenkbaar is dat de nota’s van wijziging op de Invoeringswet BES en
de Aanpassingswet BES waarin de Wet inkomstenbelasting BES en de
Wet loonbelasting BES worden opgenomen, eerder aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal ter behandeling zullen worden aangeboden dan de
wetsvoorstellen Belastingwet BES, Douane- en Accijnswet BES en de
Invoeringswet fiscaal stelsel BES. Gelet op de samenhang bestaat het
streven de indieningsdatum van bedoelde nota’s van wijziging en de
indieningsdatum van de wetsvoorstellen Belastingwet BES, Douane- en
Accijnswet BES en de Invoeringswet fiscaal stelsel BES zo dicht mogelijk
op elkaar te laten aansluiten.
Voorafgaand aan de indiening van de fiscale wetsvoorstellen kan wel
worden ingegaan op de door de leden van de SP fractie gestelde vragen
die betrekking hebben op de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 30 juni 20091 en op vragen over
de huidige – feitelijke – situatie op de BES-eilanden ten aanzien van
economische zones.
Deze leden lijken uit deze brief van 30 juni 2009 te concluderen dat
bedrijven die thans in een Nederlands-Antilliaanse economische zone zijn
gevestigd na de ontmanteling van het land Nederlandse Antillen geen
belasting meer betalen. Dat is een onjuiste conclusie. In de brief is enkel
aangegeven dat de thans bestaande regeling betreffende de economische
zones wordt omgevormd tot een regeling – genaamd handels- en
dienstenentrepot regeling – die enkel nog tegemoetkomingen biedt op het
terrein van de indirecte belastingen en hiermee veel overeenkomsten
vertoont met de in het douanerecht gebruikelijke regeling betreffende
douane-entrepots. Voor het overige vallen bedrijven die zijn gevestigd in
een handels- en dienstenentrepot – zonder verdere uitzondering – onder
het reguliere fiscale stelsel dat op de BES-eilanden gaat gelden.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 568, nr. 48.
2
Aanhangsel Handelingen II 2007/08, nr. 1364,
blz. 2921 tot en met 2923 en Aanhangsel
Handelingen II 2007/08, nr. 2162, blz.
4429–4430 (beantwoording vraag 3).
3
Pb EG C 2/01 (Publicatieblad van
6 januari 1998).

Voorts wijst de regering in dit kader net als in de op 15 februari 2008 en
25 april 2008 verzonden beantwoording van vragen en van het lid van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal de heer Van Raak (SP)2 op het feit dat
de Nederlands-Antilliaanse Landsverordening economische zones 2000
aan de Europese gedragscodegroep is voorgelegd ter toetsing aan de
gedragscode voor de belastingheffing van ondernemingen3. De
gedragscodegroep heeft uiteindelijk geoordeeld dat de Nederlands-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

22

Antilliaanse economische zoneregeling niet op Europeesrechtelijke
bezwaren stuit mits wordt bepaald dat bedrijven die zich toeleggen op
financiële dienstverlening geen gebruik mogen maken van de regeling. De
Landsverordening economische zone 2000 is reeds enkele jaren geleden
in die zin aangepast. Nu de economische zoneregeling zoals blijkt uit de
brief van 30 juni 2009 wordt versoberd ten opzichte van het reguliere
fiscale stelsel en vanwege de daarmee samenhangende karakterwijziging
van de regeling wordt hernoemd tot een regeling betreffende handels- en
dienstenentrepots, kan dan ook naar de mening van de regering geen
sprake zijn van de import van belastingparadijzen.
De leden van de SP-fractie vragen ook naar specifieke informatie over het
aantal bedrijven dat is gevestigd in de thans bestaande economische
zones in Bonaire en Sint Eustatius. Voorts willen deze leden inzicht in de
omzetcijfers van deze bedrijven van de afgelopen tien jaar. Nederland
heeft geen formele betrokkenheid bij de uitvoering van de Landsverordening economische zones 2000 en beschikt daardoor niet over
exacte feiten, anders dan de informatie die op het internet te vinden is of
reeds per brief door de minister van Financiën van de Nederlandse
Antillen is verstrekt1. Het land Nederlandse Antillen is immers fiscaal
autonoom. Ten aanzien van de eerste vraag van deze leden over het
aantal economische zones op Bonaire en Sint Eustatius kan worden opgemerkt dat uit de eerder bedoelde brief van de minister van Financiën van
de Nederlandse Antillen blijkt dat op Sint Eustatius één economische zone
bestaat en op Bonaire vier waarvan één economische zone kennelijk niet
operationeel is. Saba kent geen economische zones. In de economische
zone op Sint Eustatius zijn drie bedrijven gevestigd, terwijl uit de door de
minister van Financiën van de Nederlandse Antillen verstrekte gegevens
niet blijkt hoeveel bedrijven in de op Bonaire bestaande – en operationele
– economische zones zijn gevestigd. Wat betreft de laatste twee vragen
van deze leden moet in ogenschouw worden genomen dat de vragen
betrekking hebben op individuele belastingplichtigen. Zoals ook is
verwoord in de op 20 maart 2007 verzonden beantwoording op schriftelijke vragen van het lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal de heer
Van Raak (SP)2 leiden wettelijke regelingen ertoe dat geen informatie over
individuele belastingplichtigen kan worden verstrekt.
Ondanks het voorgaande is het kabinet van mening dat gezien de samenhang van de vragen van deze leden met de wetsvoorstellen Belastingwet
BES, Douane- en Accijnswet BES en Invoeringswet fiscaal stelsel BES het
debat over de positie van de thans bestaande Nederlands-Antilliaanse
economische zoneregeling ten opzichte van het totale voorgestelde fiscale
stelsel voor de BES-eilanden dient plaats te vinden tijdens de behandeling
van deze wetsvoorstellen.
Artikel 5.13 (IJkwet BES)

1

De brief is weergegeven in de beantwoording van de eerste vraag die is
opgenomen in de beantwoording van vragen
van het lid van de Tweede Kamer der StatenGeneraal de heer Van Raak (Aanhangsel
Handelingen II 2007/08, nr. 2162, blz. 4430).
2
Aanhangsel Handelingen II 2006/07, nr. 1013,
blz. 2155–2156.

De leden van de CDA-fractie constateren dat met betrekking tot de
aanpassing van de IJkwet BES wordt aangegeven dat, wat betreft de
meetinstrumenten, de regelgeving op de eilanden modernisatie behoeft.
Deze modernisatie zal later in zelfstandige wetsvoorstellen plaatsvinden.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat de ratio is van deze aanpak
en wanneer deze noodzakelijke modernisatie wel plaats zal vinden.
De regelgeving op de eilanden met betrekking tot meetinstrumenten
behoeft modernisatie omdat de technische eisen die thans in de IJkwet
BES en bijbehorende lagere regelgeving zijn opgenomen, sterk verouderd
zijn. Ook zal in overleg met de eilanden bekeken moeten worden of de
metrologische regelgeving op meer meetinstrumenten betrekking moet
hebben dan de meetinstrumenten die op dit moment geregeld zijn. Die
aanpassing wordt echter niet in dit wetsvoorstel meegenomen, maar zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

23

haar weerslag vinden in zelfstandige regelgeving die in de komende tijd in
samenwerking met de eilanden zal worden opgesteld.
In hoeverre modernisatie noodzakelijk is en op welke manier dit plaats zou
kunnen vinden, moet o.a. blijken uit een inventarisatie van de metrologische infrastructuur op de eilanden. Tijdens de BES-week in november
2008 is met de eilandbesturen gesproken over metrologische (ijk-) werkzaamheden op Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Hierna is besloten dat (1)
bezien zal worden of de werkzaamheden voorvloeiende uit de IJkwet BES
door de Dienst Economische Zaken en Arbeidsaangelegenheden (DEZA),
afdeling Toezicht en controle, op Bonaire uitgevoerd kunnen worden, en
of deze taken nog voor de transitiedatum uitgebreid kunnen worden naar
de eilandgebieden Saba en St. Eustatius. Tevens is besloten dat (2) zal
worden bezien of technische bijstand en/of opleidingen beschikbaar
worden gesteld en dat (3) de mogelijkheid van een nulmeting van de
apparatuur op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt onderzocht. De
afronding van deze nulmeting (inventarisatie) wordt eind 2009/begin 2010
verwacht. In overleg met het bestuur van de eilanden zal vervolgens
worden bekeken op welke manier de IJkwet BES gemoderniseerd dient te
worden. Dit is een proces is dat de nodige tijd en zorgvuldigheid zal
vergen. Daarom is ervoor gekozen om dit apart te laten lopen.
6. MINISTER VAN FINANCIËN
Algemeen
De leden van de CDA-fractie vragen of juist op het terrein van de financiële markten niet sprake moet zijn van uniformiteit. De leden vragen de
regering dit punt nog eens te heroverwegen en wel direct tot een volledige harmonisatie te besluiten.
De regering onderschrijft de wenselijkheid van het streven naar uniformiteit en onderlinge consistentie van de wetgeving voor de financiële
markten. Dat in eerste instantie slechts sprake zal zijn van een beperkte
harmonisatie is in overeenstemming met het algemene uitgangspunt van
het onderhavige wetsvoorstel om bestaande landsverordeningen
beleidsarm om te zetten. Het meteen tot stand brengen van geheel
vernieuwde wetgeving voor de financiële markten was ook niet haalbaar
vanwege de korte termijn die voor de Aanpassingswet beschikbaar was,
en zou bovendien de financiële sector in de Nederlandse Antillen voor
grote problemen hebben gesteld. Anderzijds is het evenmin wenselijk
lang te wachten met het tot stand brengen van meer definitieve wetgeving. In het zogenoemde eindmodel, waarvan de voorbereiding al ter
hand is genomen, zal sprake zijn van verder gaande harmonisatie en
daarnaast van andere aanvullingen en aanscherpingen om de wetgeving
voor de financiële markten meer in overeenstemming te brengen met
actuele inzichten. De periode tot aan de inwerkingtreding van dit eindmodel, volgens de huidige planning met ingang van 2012, zal mede
worden gebruikt om de lokale financiële ondernemingen voor te bereiden
op de nieuwe wetgeving en hen de tijd te geven voor de benodigde
aanpassingen.
De leden aan het woord vragen tevens wanneer meer duidelijkheid is te
verwachten over de vormgeving van de samenwerking tussen de Nederlandse toezichthouders en de Bank van de Nederlandse Antillen (BNA)
betreffende het toezicht op financiële ondernemingen. In antwoord op
deze vraag wordt opgemerkt dat de verwevenheid tussen de financiële
sector in Curaçao en Sint Maarten enerzijds en op de BES-eilanden anderzijds een goede samenwerking tussen de Nederlandse toezichthouders en
de BNA van essentieel belang maakt. De bereidheid daartoe is aan beide
zijden aanwezig. Op dit moment wordt gewerkt aan het uitwerken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

24

wijze van samenwerking, zodat de te maken afspraken kunnen worden
vastgelegd in een memorandum of understanding. Naar verwachting zal
dit volgend voorjaar gereed kunnen zijn.
Inzake het financieel toezicht kunnen de leden van de VVD-fractie
instemmen met het voorstel DNB en AFM aan te wijzen als toezichthouders. Zij vragen welke nadere afspraken zijn gemaakt met de BNA over de
samenwerking. Ook vragen zij wat in de kern het uitgangspunt zal zijn van
de algemene maatregel van bestuur inzake de doorberekening van
toezichtkosten.
Voor het antwoord op de eerste vraag moge worden verwezen naar het
antwoord dat hierboven op de vraag van de leden van de CDA-fractie is
gegeven. Wat de doorberekening van toezichtkosten betreft: zoals in de
memorie van toelichting is aangegeven, zullen de kosten van het toezicht
waarschijnlijk niet integraal kunnen worden doorberekend aan de onder
toezicht staande financiële ondernemingen. De in het kader van de door
deze leden genoemde algemene maatregel van bestuur te beantwoorden
vragen zijn dan, welk deel van de toezichtkosten in redelijkheid wel kan
worden doorberekend, en op basis van welke criteria de doorberekening
zal plaatsvinden. Van belang is onder andere welke tarieven de BNA
hanteert, zodat sprake is van een gelijk speelveld en marktpartijen niet
opeens heel andere bedragen voor het toezicht gaan betalen dan thans.
Ook zal het systeem begrijpelijk en eenvoudig toepasbaar moeten zijn.
7. MINISTER VOOR JEUGD EN GEZIN
Algemeen
In reactie op de vraag van de leden van de fractie van de PvdA waarom
hoofdstuk 7 niet nader is ingevuld, het volgende. Het uitgangspunt bij de
transitie naar de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbaar lichaam binnen Nederland is dat in beginsel de
Nederlands-Antilliaanse regelgeving van kracht blijft. Het voorliggend
wetsvoorstel past Nederlands-Antilliaanse regelgeving zo aan dat zij als
Nederlandse wetten zullen gelden, toegespitst op de staatsrechtelijke
positie van de BES-eilanden binnen Nederland.
De beleidsterreinen die behoren tot de verantwoordelijkheid van de
minister voor Jeugd en Gezin, zijn als onderdelen opgenomen in verschillende regels waarvoor andere ministers primair verantwoordelijk zijn. Uit
overwegingen van duidelijkheid en helderheid zijn deze regels bijeengehouden en niet opgeknipt en per deelverantwoordelijk minister verdeeld.
Zo komt de verantwoordelijkheid van de minister voor Jeugd en Gezin
uitdrukkelijk naar voren in bijvoorbeeld hoofdstuk 8 van de minister van
Justitie, te weten in artikel 8.20 onder GGGa, met betrekking tot de ondertoezichtstelling van kinderen.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de SP met
betrekking tot het ontbreken van een grondslag om in het kader van de
jeugdzorg verplichtingen aan burgers op te leggen, wordt opgemerkt dat
er volgens de minister voor Jeugd en Gezin geen behoefte bestaat aan het
opnemen van een dergelijke delegatiegrondslag. De verplichtingen die in
de jeugdzorg en jeugdbescherming aan burgers kunnen worden opgelegd
vinden hun grondslag in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek BES. Het
betreft ondertoezichtstelling van jeugdigen, opneming van jeugdigen in
observatiehuizen en inrichtingen, en ontheffing en ontzetting van het
ouderlijk gezag. Overigens zijn nieuw op de BES-eilanden in te voeren
regelgeving en delegatiegrondslagen daartoe opgenomen in voorstel
voor de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(Kamerstukken II 2008/09, 31 957, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

25

8. MINISTER VAN JUSTITIE
Artikel 8.3 (wijziging Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen)
De leden van de SP-fractie vragen de regering om toe te lichten wat de
voor Nederland belangrijkste verschillen zijn tussen het Nederlandse en
het Nederlands-Antilliaanse vennootschapsrecht. Ook vragen zij de regering om voorbeelden te geven van de eisen en voorwaarden waaraan
vennootschappen opgericht op een van de eilanden niet hoeven te
voldoen. Verschillen betreffen onder meer het medezeggenschapsrecht en
de doorwerking daarvan in de structuurregeling, de bestuurdersaansprakelijkheid alsmede de publicatie- en jaarrekeningenvoorschriften.
Voorts ontbreekt op de Antillen de bestuurdersaansprakelijkheid voor het
niet (tijdig) deponeren van gegevens en geldt ten aanzien van de
schuldeiserbescherming dat niet mag worden uitgekeerd aan aandeelhouders als het eigen vermogen nul is of negatief. Deels zijn deze verschillen
te herleiden tot Europese regelgeving, waaraan de Antillen, met inbegrip
van de BES-eilanden, niet gebonden zijn. Om die reden is het op de
Antillen, anders dan in Nederland, ook niet mogelijk om een Europese
vennootschap of Europese coöperatieve vennootschap op te richten. De
invoering van het Nederlandse ondernemingsrecht op de BES-eilanden
kan niet los worden gezien van de algemene en bredere vraag naar de
invoering van het hele Nederlandse Burgerlijk Wetboek op de
BES-eilanden. De leden vragen per wanneer het volledige Nederlandse
ondernemingsrecht zal worden ingevoerd. Zoals afgesproken in de slotverklaring van de Miniconferentie zal de Antilliaanse wetgeving die nu op
de BES-eilanden van kracht is, voorlopig blijven gelden. Alleen de Nederlandse wetgeving die strikt noodzakelijk is, zal ingevoerd worden. Daartoe
behoort niet het Nederlandse Burgerlijk Wetboek. Wel zal de vigerende
wetgeving na de transitiedatum geleidelijk worden vervangen door Nederlandse wetgeving. Besluitvorming daarover zal na de staatkundige hervorming plaatsvinden in overleg met de BES-eilanden.
Artikel 8.19 (wijziging Uitleveringswet)
De leden van de CDA-fractie vragen of de toepasselijkheid van de
Uitleveringswet in plaats van de Overleveringswet in de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba niet tot rechtsongelijkheid leidt.
Zij vragen ook naar de ratio van het handhaven van dit verschil. In
antwoord op deze vragen merkt de regering het volgende op. De
Overleveringswet bevat regels met betrekking tot de procedure van overlevering tussen de lidstaten van de Europese Unie. Met deze wet heeft
Nederland het kaderbesluit van de Raad van de Europese Unie betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering
tussen de lidstaten van de Europese Unie van 13 juni 2002 (2002/584JBZ)
geïmplementeerd. Kaderbesluiten die tot stand zijn gekomen binnen de
Europese Unie gelden territoriaal gezien alleen voor het grondgebied van
de lidstaten en niet voor hun landen en gebieden overzee, bedoeld in
artikel 299, derde lid, van het EG-verdrag. Nederland kan dan ook niet
eenzijdig de werkingssfeer van het kaderbesluit betreffende het Europees
aanhoudingsbevel uitbreiden en de daarin voorziene overleveringsprocedure van toepassing verklaren op de openbare lichamen. De
Overleveringswet zal dus niet van kracht zijn in openbare lichamen, omdat
de overleveringsprocedure alleen tussen de EU-lidstaten geldt. In plaats
daarvan zal de behandeling van een uitleveringsverzoek dat afkomstig is
van een andere EU-lidstaat met betrekking tot een persoon die zich
bevindt in de openbare lichamen worden beheerst door de klassieke
uitleveringsvoorschriften. De regering is van mening dat tussen het
uitleveringsregime, dat is gebaseerd op de toepasselijke verdragen en de
Uitleveringswet, en het overleveringsregime weliswaar duidelijke proce-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

26

durele en materiële verschillen zijn aan te wijzen, maar dat deze
verschillen niet van dien aard zijn dat zij zullen resulteren in wezenlijke
rechtsongelijkheid tussen de persoon die vanuit de openbare lichamen op
basis van een uitleveringsverzoek wordt uitgeleverd aan een andere
EU-lidstaat en de persoon die krachtens een Europees aanhoudingsbevel
aan die lidstaat wordt overgeleverd. Tussen beide procedures bestaan als
gezegd verschillen, die ook gevolgen hebben voor de opgeëiste persoon.
De betrokkene bevindt zich bijvoorbeeld bij overlevering in een gunstigere
positie, omdat hij snel uitsluitsel kan verkrijgen over zijn eventuele overlevering aan een ander land. Daar staat tegenover dat de uitleveringsverdragen in beginsel meer mogelijkheden bieden om de uitlevering aan te
vechten.
Artikel 8.20 (wijziging Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek BES)
De leden van de CDA-fractie constateren dat het curateleregister voor de
openbare lichamen wordt overgebracht naar Den Haag. Dit heeft de voorkeur boven een nieuw register in één van de openbare lichamen dan wel
in elk van de openbare lichamen afzonderlijk. Zij vragen of bij de totstandkoming van dit besluit de grote afstand en daarmee samenhangend de
mogelijkheid tot raadplegen van het register zorgvuldig zijn afgewogen
tegen de mogelijkheid van een register in elk van de openbare lichamen.
Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. Het Nederlandse
curateleregister is een openbaar en elektronisch register dat voor eenieder
online raadpleegbaar is (http://curateleregister.rechtspraak.nl/). Onderbrenging van de BES-registers hierin houdt deze makkelijk raadpleegbaar,
ook voor inwoners van en autoriteiten op de BES-eilanden.
De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen zich af waarom
de regering er niet voor kiest het huwelijksrecht geheel in overeenstemming te brengen met de Nederlandse wet- en regelgeving en aldus ook
het homohuwelijk op de BES-eilanden mogelijk te maken. Zoals hiervoor
reeds aangegeven in het antwoord op eenzelfde vraag in het algemene
deel van de leden van de SP-fractie, zal over de openstelling van het
huwelijk voor personen van gelijk geslacht op de BES-eilanden op een
later moment door de Nederlandse wetgever een beslissing worden
genomen. De inzet van Nederland is om niet tot een afwijkende voorziening te komen.
Artikel 8.62 (wijziging Wet identificatieplicht BES)
De leden van de CDA-fractie constateren een verschil tussen de Wet
identificatieplicht BES en de Nederlandse Wet op de identificatieplicht. Zij
vragen naar de verschillen tussen Nederland en de overzeese gebiedsdelen die een afwijkende opzet rechtvaardigen. Aan de keuze voor voortzetting van de toepasselijkheid van de Landsverordening identificatieplicht heeft het uitgangspunt ten grondslag gelegen dat de geldende
Nederlands-Antilliaanse regelgeving in de nieuwe staatkundige situatie
zoveel mogelijk gehandhaafd zou moeten blijven. Dat heeft ertoe geleid
dat ook de reikwijdte van de identificatieplicht onveranderd is ten opzichte
van de huidige regeling. Voorshands is niet gebleken dat de door de Wet
identificatieplicht BES voorziene mogelijkheden tot vaststelling van de
identiteit van personen ontoereikend zullen zijn voor de handhaving van
de rechtsorde in de openbare lichamen. Bij die stand van zaken ligt het
niet in de rede de identificatieplicht op voorhand uit te breiden tot alle
gevallen waarin het in Nederland noodzakelijk wordt geacht om te
beschikken over de bevoegdheid tot het opvragen van identiteitsgegevens. In de memorie van toelichting bij de Landsverordening
identificatieplicht wordt aangegeven dat er behoefte bestaat aan een
identificatieverplichting bij openbare vermakelijkheden zoals horeca-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

27

aangelegenheden en carnavalsoptochten. Voorts kan tot vaststelling van
de identiteit van personen worden overgegaan ter handhaving van de
vreemdelingenwetgeving en de onderwijswetgeving. Volledigheidshalve
wijst de regering nog op artikel 72 van het Wetboek van Strafvordering
BES. Op grond van deze bepaling is iedere opsporingsambtenaar
bevoegd een verdachte om zijn naam en adresgegevens te vragen en hem
daartoe staande te houden. De verdachte is verplicht om aan dit verzoek
gevolg te geven. De opsporingsambtenaar is voorts bevoegd om getuigen
naar hun identiteitsgegevens te vragen.
Artikel 8.64 (wijziging Wetboek van Strafrecht BES)
De leden van de fractie van het CDA merken op dat in de toelichting op de
wijzigingen betreffende het Wetboek van Strafrecht BES is aangegeven
dat een volledige herziening van het Caribische strafrecht feitelijk noodzakelijk is. Die constatering is in zoverre juist dat in de memorie van toelichting ten aanzien van de wijzigingsvoorstellen met betrekking tot het
Wetboek van Strafrecht BES wordt geconcludeerd dat dit wetboek, na
herziening als voorgesteld, wat betreft de uitvoering van de internationale
verplichtingen en enkele andere onderwerpen op orde zal zijn, maar dat
daaraan niet afdoet dat ook in de openbare lichamen op de langere
termijn een volledig vernieuwd wetboek zal moeten worden geïntroduceerd.
In antwoord op de vraag van deze leden naar de stand van zaken met
betrekking tot het nieuwe Antilliaanse Wetboek van Strafrecht kan worden
medegedeeld dat de Raad van Advies van de Nederlandse Antillen op
19 augustus 2009 advies heeft uitgebracht over de ontwerplandsverordening, houdende de invoering van een nieuw Wetboek van Strafrecht. De regering van de Nederlandse Antillen werkt op dit moment aan
de verwerking van dit advies. Het voornemen bestaat om de ontwerplandsverordening na verwerking van het advies van de Raad van Advies
ter goedkeuring aan de Staten van de Nederlandse Antillen aan te bieden.
Het is vervolgens ter beoordeling van de Staten op welke termijn en op
welke wijze met deze ontwerplandsverordening wordt omgegaan. Opgemerkt wordt dat pas tot invoering van het nieuwe wetboek kan worden
overgegaan als alle overige strafrechtelijke bepalingen in andere landsverordeningen en landsbesluiten zijn aangepast en ook de benodigde
uitvoeringsregelingen tot stand zijn gekomen.
De vraag van de leden van de CDA-fractie of het juist is dat de voorgestelde wijzigingen van het bestaande Wetboek van Strafrecht beogen aan
de minimale eisen van (internationaal) materieel strafrecht te voldoen, kan
bevestigend worden beantwoord met dien verstande dat dit wetboek
daarnaast op een aantal andere onderdelen wordt geactualiseerd. Daarbij
hebben zowel het Nederlandse Wetboek van Strafrecht als het ontwerp
voor het nieuwe Caribische Wetboek van Strafrecht tot inspiratie gediend.
Zeker wat betreft de uitvoering van de verdragen op het gebied van onder
meer de bestrijding van terrorisme, corruptie, georganiseerde criminaliteit
en mensensmokkel geldt dat de herziene strafwet op die criminaliteitsterreinen een even hoog beschermingsniveau zal bieden als het niveau
dat door het Nederlandse en het Caribische (ontwerp)wetboek wordt
geboden.
Een exact antwoord op de vraag van deze leden op welke termijn ook in
de openbare lichamen een nieuw Wetboek van Strafrecht wordt geïntroduceerd kan op dit moment niet worden gegeven. Dit hangt van verschillende factoren af. Hiervoor is bijvoorbeeld in belangrijke mate bepalend
hoe en binnen welke termijn de wetgevingsprocessen betreffende het
nieuwe Wetboek van Strafrecht in de Nederlandse Antillen en Aruba
zullen verlopen. Tegelijkertijd geldt het uitgangspunt dat in de openbare
lichamen de Nederlands-Antilliaanse regelgeving geleidelijk zal worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

28

vervangen door Nederlandse regelgeving. Dat uitgangspunt brengt mee
dat bij de keuze voor de vervanging van het huidige wetboek eveneens de
mogelijkheid van (volledige) toepasselijkheid van de Nederlandse strafwet
betrokken moet worden. Voorop blijft staan dat de strafwetten van alle
landen binnen het Koninkrijk zodanig op elkaar zijn afgestemd dat de
mogelijkheid van intensieve samenwerking gewaarborgd blijft en bevorderd wordt. Het Wetboek van Strafrecht BES, gewijzigd zoals thans voorgesteld, biedt daartoe reeds een adequate basis.
De leden van de CDA-fractie vragen ook waarom vanaf de inwerkingtreding van het stelsel van minimumstraffen in de Nederlandse Antillen bij
het openbaar ministerie en de rechterlijke macht aarzelingen bestaan ten
aanzien van het eisen dan wel opleggen van de bij wet vastgestelde
minimumstraffen. In reactie hierop verduidelijkt de regering graag dat zij
van deze aarzelingen heeft kennisgenomen doordat de memorie van
toelichting bij de ontwerplandsverordening, houdende de invoering van
een nieuw Wetboek van Strafrecht voor de Nederlandse Antillen, daarvan
gewag maakt. De precieze achtergrond van de aarzelingen worden,
althans voor wat betreft het openbaar ministerie, niet nader geëxpliciteerd. Wel blijkt dat het Gemeenschappelijk Hof van Justitie bij de invoering van minimumstraffen voor een aantal zeer ernstige misdrijven naar
voren heeft gebracht dat het afschrikwekkende effect van minimumstraffen wellicht minder groot zou zijn dan werd gehoopt. Gesteld werd
dat in de door die wetgeving voorziene gevallen de in de praktijk opgelegde straffen veelal hoger uitvielen dan het minimum zoals in de wet was
vastgelegd.
Een precies antwoord op de vraag van de aan het woord zijnde leden
wanneer de benodigde faciliteiten voor de invoering van de terbeschikkingstelling op orde zijn, kan op dit moment nog niet worden gegeven.
Wel wordt al gedurende enige tijd hard wordt gewerkt aan de verbetering
en uitbreiding van de gedetineerdenvoorzieningen in de openbare
lichamen. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de invoering van de
terbeschikkingstelling, doordat wordt voorzien in capaciteit voor de tenuitvoerlegging van deze maatregel.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts wanneer de speciale voorzieningen zijn gerealiseerd waarin de straf van jeugddetentie kan worden ten
uitvoer gelegd. Het antwoord op deze vraag luidt dat ernaar gestreefd
wordt om vanaf het eerste kwartaal van 2010 op Bonaire jeugddetentie
ten uitvoer te leggen in speciaal daarvoor ingerichte voorzieningen.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom niet gekozen is voor de
invoering van een strafwet die overeenkomt met de ontwerplandsverordening, houdende de invoering van een nieuw Wetboek van Strafrecht.
In reactie op deze vraag zou de regering graag in de eerste plaats willen
verduidelijken dat het van toepassing verklaren van NederlandsAntilliaanse regels op de openbare lichamen door middel van de
Invoerings- en Aanpassingswet Bonaire, Sint Eustatius en Saba slechts
mogelijk is als sprake is van geldende regelgeving. Zoals hiervoor reeds in
antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie is aangegeven, is de
stand van zaken met betrekking tot de ontwerplandsverordening,
houdende de invoering van een nieuw Wetboek van Strafrecht, aldus dat
de Antilliaanse regering op dit moment het advies van de Raad van State
over het ontwerp verwerkt. Daarna kan tot aanbieding van de ontwerplandsverordening aan de Staten worden overgegaan.
Gelet op deze stand van zaken komt het nieuwe Wetboek van Strafrecht
op dit moment niet in aanmerking voor omzetting van de NederlandsAntilliaanse regelgeving via de systematiek van de Invoerings- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

29

Aanpassingswet BES. Dit laat uiteraard onverlet dat de ontwerptekst van
dat wetboek had kunnen worden overgenomen ten behoeve van een
wetsvoorstel, houdende een nieuw Wetboek van Strafrecht BES. Daarvan
is evenwel afgezien omdat, gegeven de huidige stand van zaken van de
wetgevingsprocedure, nog onvoldoende duidelijk is hoe het nieuwe Caribische Wetboek van Strafrecht uiteindelijk zal luiden en wanneer de inwerkingtreding daadwerkelijk een feit zal zijn.
De leden van de PvdA-fractie willen ook graag weten welke gevolgen de
keuze voor het bestaande Antilliaanse Wetboek van Strafrecht heeft voor
de openbare lichamen. Een belangrijk gevolg van het feit dat het
bestaande Antilliaanse Wetboek van Strafrecht – zij het geactualiseerd – in
de openbare lichamen blijft gelden, is dat de huidige strafrechtspraktijk
niet met volledig nieuwe strafwetgeving wordt geconfronteerd. Wel zullen
de bij de strafrechtspleging betrokken instanties zich rekenschap moeten
geven van de vernieuwingen die zullen worden doorgevoerd. Daarbij gaat
het met name om een aantal nieuwe delicten, het verruimde sanctiearsenaal en de invoering van geldboetecategorieën.
Over de wijze waarop abortus en euthanasie in de ontwerplandsverordening, houdende de invoering van een nieuw Wetboek van Strafrecht, zijn geregeld – waarnaar de leden van de PvdA-fractie informeren –
kan het volgende worden opgemerkt. Daarbij stelt de regering voorop dat
de tekst van deze ontwerplandsverordening niet openbaar is zolang deze
niet bij de Staten van de Nederlandse Antillen ter goedkeuring is aangeboden. Om die reden kan slechts op basis van een eerder concept informatie worden gegeven. Uit dat concept blijkt dat beide gedragingen strafbaar blijven. Bij de strafbaarstelling van euthanasie is onder meer van
belang of de concrete medische handeling in strijd met de eisen die
binnen de medische beroepsgroep gelden, is uitgevoerd. Daarnaast kan
de arts in bepaalde gevallen een beroep op noodtoestand doen. Voorts
blijkt dat de strafbaarstelling van abortus als omschreven in het huidige
Antilliaanse Wetboek van Strafrecht ongewijzigd in de ontwerplandsverordening is overgenomen. Nog los van de inhoud van dit ontwerp ziet
de regering geen aanleiding om met betrekking tot deze principiële en
maatschappelijk gevoelige thema’s af te wijken van het algemene
uitgangspunt om de Antilliaanse wetgeving voorlopig in stand te laten. Dit
ligt anders – en daarmee wordt een reactie gegeven op de vraag van deze
leden waarom deze onderwerpen wel worden meegenomen in de
Aanpassingswet – bij het schrappen van de doodstraf of de introductie
van een modern jeugdstrafrecht. De aanpassingen op deze terreinen zijn
niet van levensbeschouwelijke aard en vloeien voort uit verdragsrechtelijke verplichtingen.
De regering hecht eraan erop te wijzen dat de veranderingen ten gevolge
van de staatkundige vernieuwingen voor de openbare lichamen ingrijpend zijn. Zij acht het daarom opportuun de eilanden de komende periode
allereerst de gelegenheid te bieden om zich bestuurlijk en maatschappelijk
te ordenen binnen de nieuwe staatkundige kaders. Het voeren van een
principiële discussie over de door deze leden aangehaalde onderwerpen
waarbij culturele en levensbeschouwelijke factoren een belangrijke rol
spelen, vergt – zo leert ook de Nederlandse parlementaire geschiedenis –
de nodige tijd. De regering wil deze discussie niet uit de weg gaan, maar
wel op een gepast moment in gang zetten. Dit spoort zoals gezegd ook
met het uitgangspunt dat de Nederlands-Antilliaanse regelgeving geleidelijk zal worden vervangen door Nederlandse regelgeving. Op grond van
de Slotverklaring van de Miniconferentie van 10 en 11 oktober 2006 over
de toekomstige staatkundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
zal vijf jaar na het moment waarop de drie eilanden een staatsrechtelijke
positie binnen het Nederlandse staatsbestel verkrijgen, de uitwerking van
de nieuwe staatkundige structuur worden geëvalueerd. Bij die gelegenheid zal onder andere ook bezien kunnen worden welke wetswijzigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

30

op dat moment opportuun zijn. Daartoe zouden eveneens de strafbaarstellingen inzake euthanasie en abortus kunnen behoren.
De regering heeft goede nota genomen van het feit dat de leden van de
PvdA-fractie instemmen met het voorstel tot het intrekken van de strafrechtelijke bepalingen betreffende de minimumstraffen. Zij zien in de
aarzelingen die er bij het openbaar ministerie en de rechters op de Nederlandse Antillen bestaan ten aanzien van de uitvoerbaarheid en wenselijkheid van minimumstraffen een bevestiging van hun overtuiging dat
minimumstraffen in het strafrecht niet passen.
In reactie op de vraag van deze leden over de reclassering op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba verduidelijkt de regering graag dat de instanties op
de eilanden veel te kleinschalig zijn om het uitgebreide takenpakket van
de reclassering in Nederland te kunnen uitvoeren. Dit betekent bijvoorbeeld dat de hier te lande gehanteerde registratiesystematiek en de digitale diagnostiekmethode (nog) niet kunnen worden ingevoerd. Wel zal de
reclassering vanzelfsprekend haar kerntaken blijven uitvoeren. Het gaat
dan om de advisering van het openbaar ministerie, de rechtsprekende
macht en het gevangeniswezen en om uitvoering van toezichthoudende
taken.
De leden van de fractie van de SP stellen terecht vast dat het Nederlandse
Wetboek van Strafrecht niet van toepassing zal zijn in de openbare
lichamen (behoudens de gevallen van extraterritoriale rechtsmacht). Zoals
hiervoor al is aangegeven, wordt op termijn – zonder dat daarvoor op dit
moment een concreet tijdstip kan worden genoemd – de volledige toepasselijkheid van de Nederlandse strafwet in de openbare lichamen niet
uitgesloten. Anderzijds hecht de regering ook belangrijke waarde aan een
zo uniform mogelijk materieel strafrecht in de Caribische delen van het
Koninkrijk. De meergenoemde ontwerplandsverordeningen, houdende de
invoering van een nieuw Wetboek van Strafrecht van de Nederlandse
Antillen respectievelijk van Aruba, willen dit bewerkstelligen en kunnen,
indien zij na goedkeuring door de Staten worden vastgesteld, op termijn
ook tot voorbeeld dienen voor de vervanging van de strafwet van de
openbare lichamen.
Deze leden vragen voorts aandacht voor de regeling die het mogelijk
maakt dat op verzoek van het openbaar ministerie van Bonaire, Sint
Eustatius en Saba door Nederland een strafrechtelijke vervolging wordt
overgenomen. In antwoord op hun vraag wanneer sprake is van een
zodanig capaciteitstekort dat het Nederlandse openbaar ministerie de
strafvervolging overneemt, kan worden verduidelijkt dat deze regeling
bedoeld is voor uitzonderlijke situaties. Het openbaar ministerie van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba moet door onvoorziene omstandigheden
overbelast zijn, bijvoorbeeld door een plotselinge toename van ernstige
vormen van criminaliteit of door een acuut personeelstekort waarvoor niet
snel een oplossing kan worden gevonden. Onder die omstandigheden,
maar ook bijvoorbeeld wanneer zich uiterst complexe strafzaken voordoen, kan het gewenst zijn om de strafvervolging over te dragen aan het
Nederlandse openbaar ministerie. De opvatting dat dergelijke omstandigheden onvoldoende grond zouden kunnen vormen voor de overname van
strafvervolging kan de regering niet onderschrijven. Als de strafrechtspleging in de openbare lichamen onder zodanige druk komt te staan
dat zij aan geloofwaardigheid dreigt in te boeten, is het aangewezen dat
het Nederlandse openbaar ministerie bijstand moet kunnen verlenen. Het
gevolg daarvan is inderdaad dat in dat geval de Nederlandse strafwet
wordt toegepast, maar de regering vermag niet in te zien welk wezenlijk
bezwaar daartegen bestaat. De voorgestelde regeling doorkruist evenmin
de onderlinge zeggenschapsverhoudingen. Het openbaar ministerie van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba beslist over de vraag of een beroep op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

31

regeling van artikel 4a, derde lid, Wetboek van Strafrecht wordt gedaan.
En het openbaar ministerie van Nederland beslist vervolgens of het
gevolg kan geven aan het verzoek tot overname van de strafvervolging.
Het verheugt de regering dat de aan het woord zijnde leden er begrip voor
hebben dat het Wetboek van Strafrecht dat gaat gelden op de openbare
lichamen niet in één keer op alle punten wordt herzien. Verder betuigen
deze leden hun instemming met het feit dat aanpassingen zijn doorgevoerd die noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld in verband met internationale
verplichtingen. Voor het antwoord op de vraag van deze leden naar de
stand van zaken met betrekking tot het nieuwe Antilliaanse Wetboek van
Strafrecht zou de regering deze leden graag willen verwijzen naar haar
reactie op een gelijkluidende vraag van de leden van de CDA-fractie. Over
de wijze waarop zal worden omgegaan met de vraagstukken abortus en
euthanasie zijn wij reeds ingegaan in antwoord op vragen van leden van
de PvdA-fractie. Uit dat antwoord – waarnaar de leden van de SP-fractie
eveneens worden verwezen – kan worden opgemaakt dat aan deze onderwerpen in de aanloop van de evaluatie van de nieuwe staatkundige structuur de nodige aandacht zal worden geschonken.
De leden van de VVD-fractie stellen eveneens vragen over de stand van
zaken met betrekking tot het nieuwe Wetboek van Strafrecht voor de
Nederlandse Antillen en Aruba. In het licht van het feit dat de Raad van
Advies van de Nederlandse Antillen op 19 augustus 2009 advies heeft
uitgebracht over de ontwerplandsverordening, houdende de invoering
van een nieuw Wetboek van Strafrecht, kan worden vastgesteld dat inmiddels belangrijke fasen in het wetgevingsproces zijn doorlopen. De regering van de Nederlandse Antillen is nu aan zet om de ontwerplandsverordening zo spoedig mogelijk ter goedkeuring aan de Staten aan te
bieden. Zoals in de memorie van toelichting is aangeven, onderschrijft de
Nederlandse regering het grote belang van een volledige herziening van
het Caribisch strafrecht.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts om een toelichting op de
door de regering gemaakte keuze om de bestaande strafbaarstellingen die
samenhangen met precaire maatschappelijke vraagstukken vooralsnog
intact te laten. Voor die nadere toelichting verwijst de regering de leden
van de VVD-fractie graag naar haar antwoord op gelijkluidende vragen
van de leden van de fractie van de PvdA. Deze leden willen om die reden
eveneens weten op welke termijn het Wetboek van Strafrecht BES in
overeenstemming wordt gebracht met de Nederlandse wetgeving. Ook op
die vraag is hierboven reeds een antwoord gegeven – wederom in reactie
op een vraag van de leden van de PvdA-fractie – zodat op deze plaats
kortheidshalve wordt volstaan met een verwijzing naar dat antwoord.
Artikel 8.65 (wijziging Wetboek van Strafvordering BES)
De leden van de CDA-fractie vragen verduidelijking over de berechting
van leden van de Staten-Generaal, ministers en staatssecretarissen. Graag
merkt de regering daarover het volgende op.
In overeenstemming met de afspraken in de slotverklaring zal het
Gemeenschappelijk Hof van Justitie (en het Gerecht in eerste aanleg) na
de staatkundige hervormingen bevoegd zijn tot behandeling van alle
strafzaken en burgerlijke zaken die kort gezegd spelen op Bonaire, Sint
Eustatius of Saba. Nederlandse wetgeving kent evenwel aparte procedures voor de vervolging en berechting van leden van de StatenGeneraal, ministers en staatssecretarissen wegens ambtsmisdrijven in die
betrekkingen gepleegd. Artikel 119 van de Grondwet bepaalt dat in dat
geval uitsluitend de Hoge Raad bevoegd is. Een en ander is uitgewerkt in
artikel 76 van de Wet op de rechterlijke organisatie en de artikelen 483 e.v.
van het Wetboek van Strafvordering. Na de staatkundige hervormingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

32

moet voor ambtsmisdrijven gepleegd op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
de Grondwet in acht worden genomen. Dit betekent dat de bijzondere
rechtsmachtregeling van artikel 119 van de Grondwet zal voorgaan op de
algemene bevoegdheid van het Gemeenschappelijk Hof. Wanneer
derhalve leden van de Staten-Generaal, ministers of staatssecretarissen
zich op Bonaire, Sint Eustatius of Saba in hun betrekking schuldig hebben
gemaakt aan een ambtsmisdrijf zal uitsluitend de Hoge Raad bevoegd zijn
van deze strafbare feiten kennis te nemen. Het voorgestelde artikel 476
van het Wetboek van Strafvordering BES verduidelijkt dat in dat geval de
vervolging van deze personen niet mogelijk is op grond van dat wetboek.
De vervolging kan dan in Nederland plaatsvinden met toepassing van titel
I van het Eerste Boek van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (de
uitoefening van extraterritoriale rechtsmacht) en de regels van de gewone
strafvordering.
9. MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
Algemeen
De leden van de fractie van de SP vragen hoe de nieuwe wetgeving voor
Bonaire, Sint Eustatius en Saba zich verhoudt tot de EU-regels van Natura
2000, en de Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Vanwege hun LGO-status is het Europese acquis, met uitzondering van
het Vierde deel van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, niet van toepassing op de BES-eilanden. De verplichtingen van
Natura 2000 of de Vogel en Habitatrichtlijnen gelden daarom niet ten
aanzien van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Er zijn verschillende internationale verdragen inzake natuurbescherming van toepassing op het
grondgebied van de eilanden (zoals het SPAW-protocol of het RAMSARverdrag). De nieuwe wetgeving biedt voldoende grondslagen om uitvoering te geven aan de verplichtingen die uit die verdragen voortvloeien.
10. MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Artikel 10.2 (Spellingwet)
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er op de BES-eilanden talen
worden gebezigd, die erkend zouden moeten worden als officiële taal in
het bestuurlijke verkeer.
De bestuurstaal op de BES-eilanden zal bij de Tweede Aanpassingswet
BES in de Invoeringswet BES worden opgenomen. Uitgangspunt zal het
gebruik van de Nederlandse taal zijn, maar het Papiaments (op Bonaire)
en het Engels (op Sint Eustatius en Saba) zal in het bestuurlijke verkeer
worden toegestaan.
Artikel 10.3 (Wet kinderopvang)
De leden van de fractie van de SP vragen of de BES-eilanden zelf de regels
voor kinderopvang moeten opstellen. De kinderopvang op de BES-eilanden blijft vooralsnog, zoals ook nu het geval is, de verantwoordelijkheid
van de eilanden zelf. De openbare lichamen kunnen hieraan zelf invulling
geven. Op dit moment is op Saba de «Island ordinance containing the
establishment of minimum requirements for day care services» geldig. Op
Bonaire en Sint Eustatius is conceptregelgeving aanwezig. De mogelijkheden om vanuit het huidige Nederlandse grondgebied van het koninkrijk
ondersteuning te geven bij de kinderopvang op de BES-eilanden, worden
nog onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

33

Voorts vragen de leden van de fractie van de SP wat de financiële mogelijkheden zijn om aanspraak te maken op verbetering van de kinderopvang. Binnen het totale kader van de structurele financiering van de
BES-eilanden is een bedrag van € 200 000 gereserveerd voor kinderopvang.
Artikel 10.6 (Wet op het onderwijstoezicht)
De leden van de CDA-fractie vragen naar de termijn waarop een naar
Nederlandse maatstaven aanvaardbaar niveau van de onderwijskwaliteit
op de BES-eilanden en het toezicht hierop zullen worden gerealiseerd.
Vanaf het moment van de transitie zal de Nederlandse regelgeving op het
terrein van onderwijs in grote mate model staan voor de op de
BES-eilanden geldende regelgeving. Vanzelfsprekend zal echter niet voor
alle bepalingen gelden dat de naleving daarvan onmiddellijk aan de maatstaven van het Europese deel van Nederland kan worden afgemeten, daar
sommige bepalingen voor de BES-eilanden geheel nieuw zijn. Aan
scholen moet ook de tijd worden gegund om met de nieuwe instrumenten
om te gaan, bijvoorbeeld met verantwoordingsdocumenten. De onderwijsinspectie zal bij de handhaving in de eerste jaren dan ook rekening
houden met het feit dat de uitgangssituatie van de scholen verschilt van
die van scholen in het huidige Nederlandse grondgebied van het koninkrijk. Dit schooljaar wordt via de toetsing van leerlingen de feitelijke kwaliteit van het onderwijs nader bepaald. Met behulp van de resultaten
daarvan kan de termijn worden bepaald waarop mag worden verwacht
dat het onderwijsniveau naar Nederlandse maatstaven aanvaardbaar is.
De Inspectie van het Onderwijs heeft eerder vastgesteld dat de kwaliteit
van het onderwijs op de BES-eilanden uitermate zorgelijk is. Niet alleen
zal het voldoen aan de nieuwe regelgeving na de transitiedatum een
aanloopperiode vergen, ook zal het voldoen aan de kwaliteitsnormen van
de inspectie de nodige tijd vragen. Om die reden is in 2009 reeds een
verbeterprogramma gestart dat de BES-eilanden in staat stelt alvast in
kwaliteitsverbetering te investeren.
Voorts vragen de leden van de fractie hoe de onderwijsinspectie op de
BES-eilanden gestalte zal krijgen. Het uitgangspunt is dat het toezicht
wordt uitgeoefend door de Nederlandse Inspectie van het Onderwijs. De
wijze waarop dit gebeurt, zal nader met de inspectie worden besproken.
Artikel 10.9 (Leerplichtwet BES)
De leden van de SP-fractie vragen onder meer naar de Leerplichtlandsverordening. Deze zal worden omgezet in de Leerplichtwet BES. Het
ontwerp daarvan wordt – als onderdeel van de Tweede Aanpassingswet
BES – één dezer dagen ter advisering aan de Raad van State voorgelegd.
Volgens planning zal het wetsvoorstel begin januari 2010 bij de Tweede
Kamer aanhangig worden gemaakt. Voorts vragen deze leden naar de
bekostiging van de scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Deze zal
worden geregeld in de Wet primair onderwijs BES en de Wet voortgezet
onderwijs BES. De ontwerpen daarvan zijn eveneens opgenomen in het
voorstel voor een Tweede Aanpassingswet BES. Ook op de vragen van
deze fractie inzake de staat van het onderwijs gaat de regering in de
memorie van toelichting bij de Tweede Aanpassingswet BES.
Artikel 10.11 (Monumentenwet BES)
De leden van de SP-fractie hebben er begrip voor dat voor een adequate
invulling van het Verdrag van Valletta in een later stadium met de eilandbesturen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba nadere voorstellen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

34

gedaan. Wat gebeurt er in de tussentijd met de mogelijke bescherming
van archeologische bodemschatten, zo vroegen deze leden.
Bij het opstellen van de Monumentenwet BES is ervoor gekozen de
bestaande Antilliaanse Landsverordening als maatgevend te zien, omdat
deze een waarborg biedt voor de bescherming, het beheer en het onderhoud van de monumenten en het archeologisch erfgoed. Dit betekent dat
de archeologische waarden vallen onder het beschermingsregime van de
Monumentenwet BES. Hierin zijn de aanwijzing van archeologisch
erfgoed als beschermd monument (artikel 3) en het vergunningvereiste
voor opgravingen (artikel 7) geregeld.
Artikel 10.12 (Wet educatie en beroepsonderwijs BES)
Artikel 10.13 (Wet sociale vormingsplicht BES)
Artikel 10.14 (Wet primair onderwijs BES)
Artikel 10.16 (Wet voortgezet onderwijs BES)
De leden van de SP-fractie vragen naar de betekenis van de zinsnede
«uiteraard toegesneden op de situatie ter plaatse» in bovengenoemde
wetten. Met deze zinsnede wordt onder meer gedoeld op de aandacht
voor de regionale context in de schoolvakken en de schaalgrootte, zoals
bij de stichtings- en opheffingsnormen. Daarnaast slaat de zinsnede op
het feit dat er geen aparte wet voor het speciaal onderwijs op de
BES-eilanden wordt gemaakt; er zijn op de BES-eilanden nu eenmaal zo
weinig leerlingen met een handicap of stoornis dat daarvoor geen aparte
scholen in stand gehouden kunnen worden. De leerlingen die speciale
zorg behoeven, kunnen voor onderwijsondersteunende activiteiten terecht
bij het Expertisecentrum Onderwijszorg. Leerlingen met een lichte zorgvraag kunnen daarvoor binnen het reguliere onderwijs terecht.
Artikel 10.17 (Wet studiefinanciering BES)
De leden van de CDA-fractie vragen waarom er voor de Wet studiefinanciering BES geen artikel is gereserveerd. Hier is sprake van een
onjuiste artikelaanduiding in de memorie van toelichting. Waar daarin is
gesproken over artikel 10.17, was bedoeld: artikel 10.15. In dat artikel is –
zie de tekst van het wetsvoorstel – een reservering voor de Wet studiefinanciering BES opgenomen. Overigens zullen de wetten op OCW-terrein
waarvoor plaats was gereserveerd in de Aanpassingswet BES als gevolg
van nader beraad in een apart wetsvoorstel (Tweede Aanpassingswet
BES) worden opgenomen. Volgens planning zal dat wetsvoorstel begin
januari 2010 bij de Tweede Kamer aanhangig worden gemaakt.
11. MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Artikel 11.1 tot en met artikel 11.14 (Wijziging van diverse SZW-wetten)
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de voorgestelde wijzigingen
eigenlijk niet inhoudelijk aangepast zouden moeten worden. In hoeverre
zal worden voldaan aan de wens van vergelijkbaarheid van de sociale
voorzieningen in Nederland en op de BES-eilanden, zo vragen deze leden.
De minister van SZW is voornemens om afspraken te maken met Bonaire,
Sint Eustatius en Saba over minimumloon, AOV en onderstand. Basis
daarbij zijn de afspraken die in november 2008 in bestuurlijk overleg
tussen Nederland en de BES-eilanden zijn vastgelegd. Toen is afgesproken
dat er een in Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau komt, waarbij
rekening wordt gehouden met de omstandigheden ter plaatse en het
huidige niveau.
Regelmatig zal de minister van SZW de balans op maken en de eilandbesturen raadplegen of een verdere aanpassing van sociale voorzieningen
mogelijk en wenselijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

35

Artikelen 11.18 (wijziging van de Cessantiawet BES)
De staatkundige veranderingen waarbij de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba onderdeel gaan uitmaken van het Nederlandse staatsbestel is
een zeer complexe operatie. Met instemming constateert de regering dan
ook dat de leden van de VVD-fractie er begrip voor hebben dat prioriteit
wordt gegeven aan het consolideren van de huidige regelingen op het
terrein van de sociale zekerheid. De eerste zorg van de regering is om bij
de transitie de uitbetaling te waarborgen van de uitkeringen waarop recht
bestaat. Een uitgangspunt voor de regering is verder om de uitvoering
van de socialeverzekeringswetten eenvoudig te houden. Zo zal de premieheffing en -inning in de nieuwe wetgeving geschieden door de belastingdienst hetgeen tot een vereenvoudiging in de uitvoering leidt.
De leden van de VVD-fractie achten het wel zeer wenselijk dat de consequenties op wat langere termijn zichtbaar worden en vragen of op de
verschillende terreinen nader kan worden aangegeven wat onder een
«structureel houdbaar niveau van voorzieningen op basis van maatschappelijke behoeften en economische mogelijkheden» moet worden verstaan.
In reactie daarop merken wij op dat wat betreft het structurele niveau van
de socialeverzekeringen het van belang is om onderscheid te maken
tussen werknemers- en volksverzekeringen op de BES-eilanden.
Bij de werknemersverzekeringen BES (Ziekteverzekering en Ongevallenverzekering) is de hoogte van de uitkering gekoppeld aan de hoogte van
het loon. Zo bedraagt bijvoorbeeld de ziektewetuitkering 80% van het loon
per dag van de werknemer. Deze koppeling leidt er toe dat de uitkeringen
ten aanzien van de werknemersverzekeringen op de BES-eilanden op een
voorzieningenniveau blijft dat aansluit bij de lonen op de BES-eilanden.
De nieuwe wetgeving brengt verder met zich mee dat de groep verzekerden voor de Ziekteverzekering toeneemt. Op dit moment is voor de
Ziekteverzekering Nederlandse Antillen slechts verzekerd de werknemer
die een inkomen heeft beneden een bepaald inkomen. Een werknemer die
een inkomen heeft boven een bepaald niveau is nu in het geheel niet
verzekerd voor de Ziekteverzekering. In de nieuwe wetgeving zullen alle
werknemers op basis van de Wet Ziekteverzekering BES verzekerd zijn
voor loonderving bij ziekte. De vergoeding van zorgkosten die momenteel
nog onderdeel uitmaakt van de Landsverordening Ziekteverzekering, zal
worden vervangen door en algemene ziektekostenverzekering op de
BES-eilanden.
Bij de volksverzekeringen (de ouderdomsverzekering en de nabestaandenverzekering) bestaat de uitkering uit een bepaald vast bedrag.
De minister van SZW is voornemens om dit najaar afspraken te maken
met Bonaire, Sint Eustatius en Saba over de nadere invulling van de
sociale verzekeringen waaronder een verhoging van de AOV-leeftijd naar
65 jaar. Basis daarbij zijn de afspraken die in november 2008 in bestuurlijk
overleg tussen Nederland en de BES-eilanden zijn vastgelegd. Toen is
afgesproken dat er een in Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau
komt, waarbij rekening wordt gehouden met de omstandigheden ter
plaatse en het huidige niveau. Verwezen zij voorts naar de onderstaande
reactie van de regering bij artikel 11.21 van het wetsvoorstel.
In de nota naar aanleiding van het verslag bij het voorstel voor de
Invoeringswet BES (Kamerstukken II, 2008/09, 31 957) gaat de regering in
op de regeling onderstand.
Voor een antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie in
hoeverre verschillen op de BES-eilanden ten opzichte van het Europese
deel van Nederland grondwettelijk acceptabel zijn, verwijst de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

36

naar de op handen zijnde wijziging van het Statuut en de daarbij behorende toelichting.
Nederland en de drie eilanden zijn op 11 oktober 2006 overeengekomen
dat de eilanden in bestuurlijk opzicht ingericht worden als openbare
lichamen in de zin van artikel 134 van de Grondwet. Dit maakt het mogelijk om het bestuur over de eilanden op een effectieve en efficiënte manier
te voeren, met inachtneming van hun bijzondere positie binnen het Nederlandse staatsbestel en het feit dat zij zich door hun ligging en tal van
andere factoren onderscheiden van het Europese deel van Nederland.
Het voornemen is in het Statuut te bepalen dat voor de BES-eilanden
regels kunnen worden gesteld en andere specifieke maatregelen worden
getroffen met het oog op de economische en sociale omstandigheden, de
grote afstand tot het Europese deel van Nederland, hun insulaire karakter,
kleine oppervlakte en bevolkingsomvang, geografische omstandigheden,
het klimaat en andere factoren waardoor deze eilandgebieden zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland.
Het is een onderwerp van aanhoudende zorg van de regering om een
binnen Nederland aanvaardbaar voorzieningenniveau op de eilanden te
bereiken ook op het terrein van sociale zekerheid en daarbij genoemde
factoren in aanmerking te nemen. In overeenstemming met artikel 1 van
de Grondwet wordt rekening gehouden met de specifieke plaatselijke
omstandigheden van de eilanden, hetgeen er toe kan leiden dat voor deze
eilanden regels worden gesteld die passend zijn voor de specifieke
omstandigheden en in meer of mindere mate afwijken van regelgeving
die in het Europese deel van Nederland gelden.
Artikel 11.21 (wijziging Wet algemene ouderdomsverzekering BES)
Op de BES-eilanden geldt dat men bij het bereiken van de 60-jarige leeftijd
recht krijgt op ouderdomspensioen. De leden van de CDA-fractie vragen
of er plannen bestaan om deze leeftijd te verhogen.
De Nederlandse Antillen heeft bij Landsbesluit van 29 januari 2004, nr. 41
een Commissie ingesteld om te rapporteren over de problematiek van de
financiële positie van de pensioenfondsen. Deze Commissie heeft op
5 november 2008 het rapport versterking financiële positie pensioenfondsen uitgebracht waarin zij een aantal voorstellen doet waaronder het
verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd naar 65 jaar. Volgens de
Commissie is deze maatregel nodig voor een goede financiële basis van
de pensioenfondsen in de toekomst. De minister van SZW is voornemens
om met Bonaire, Sint Eustatius en Saba afspraken te maken over verhoging van de AOV-leeftijd naar 65 jaar mede op basis van de voorstellen
van deze Commissie.
Artikel 11.26 (wijziging Wet minimumlonen BES)
De leden van de SP-fractie vragen of het vaststellen van de hoogte van het
minimumloon kan geschieden door onderhandeling tussen werkgevers en
werknemers op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Voorts vragen deze leden
waarom er minimumloonbedragen in de wet zijn opgenomen en welke
berekening ten grondslag liggen aan de drie verschillende minimumloonbedragen.
Het wettelijk verankeren van het minimumloon heeft tot doel te waarborgen dat alle werknemers altijd ten minste een bepaald minimum
verdienen als aanvaardbare tegenprestatie voor het verrichten van arbeid.
In de Antilliaanse wetgeving is de hoogte van het minimumloon voor de
BES-eilanden vastgelegd in de Landsverordening minimumlonen. Deze
wet wordt bij transitie vervangen door de Wet minimumlonen BES zodat
het recht op minimumloon en de hoogte van het minimumloon wederom
wettelijk worden verankerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

37

Net zoals in Nederland is de hoogte van het minimumloon wettelijk vastgelegd en wordt dit niet overgelaten aan onderhandelingen tussen werkgever en werknemers.
De huidige Landsverordening minimumlonen kent per eiland verschillende minimumloonbedragen. Deze verschillende bedragen die voor
Bonaire, Saba en St Eustatius gelden, zijn vooralsnog ongewijzigd in dit
wetsvoorstel overgenomen.
Het voornemen is de minimumlonen voor de eilanden bij transitie op één
uniform startniveau te brengen van waaruit het minimumloon zich verder
kan ontwikkelen mede aan de hand van gegevens over de prijsontwikkeling die door het Centraal Bureau van de Statistiek verzameld gaan
worden.
12. MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
Algemeen
De leden van de PvdA fractie vragen of de luchthavens nu ook op korte
termijn na de transitie zullen voldoen aan de eisen die de International
Civil Aviation Organization daaraan stelt.
In reactie daarop merkt de regering op dat door de ondertekening van het
verdrag van Chicago het Koninkrijk der Nederlanden lid is van de International Civil Aviation Organization (ICAO). Lidstaten hebben conform dit
verdrag een aantal verplichtingen. Belangrijke verplichtingen zijn o.a. het
opnemen van de door ICAO opgestelde voorschriften in de nationale weten regelgeving en het implementeren van die voorschriften in de nationale luchtvaartinfrastructuur. Het beleid van Nederland is er op gericht,
om de verplichtingen voortvloeiend uit het verdrag te volgen.
Door het adviesbureau NACO NV is in een eerder stadium een onderzoek
uitgevoerd naar de huidige stand van zaken van de luchtvaart op de
BES-eilanden. Uit dit rapport komen een aantal problemen naar voren.
Het rapport heeft het Ministerie van VenW in staat gesteld om maatregelen voor te bereiden om na de overdracht van de verantwoordelijkheden naar Nederland of al eerder, tijdens de transitieperiode, de geconstateerde problemen aan te pakken. Zo zal er voor iedere luchthaven op
de BES-eilanden een masterplan worden ontwikkeld. Het masterplan van
Bonaire is inmiddels gereed. Voor de eilanden Saba en Sint Eustatius zal
een vergelijkbaar traject worden ingegaan.
De masterplannen zullen worden getoetst. Een belangrijk instrument
hierbij is het uitvoeren van risicoanalyses. Op basis van de uitkomsten
van risicoanalyses en gegeven de beschikbare financiële middelen zal
duidelijk worden in welke mate de luchthavens kunnen voldoen aan de
ICAO voorschriften. Indien het niet praktisch of onmogelijk is om aan
ICAO te voldoen zullen procedurele of operationele maatregelen genomen
moeten worden die kunnen leiden tot vlucht- of capaciteitsbeperkingen.
De toetsing van het masterplan van Bonaire zal voor het einde van dit jaar
plaatsvinden.
Gelet op de doorlooptijd voor het ontwikkelen en het toetsen van de
masterplannen en de onduidelijkheid over de financiering kan op dit
moment nog geen uitspraak worden gedaan over de termijnen waarop
voldaan kan worden aan de ICAO eisen, voor een veilig gebruik van luchthavens. De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of de luchthavens op
de BES-eilanden op het gebied van «security» wel al aan de eisen, zoals
die voor de Nederlandse luchthavens gelden, voldoen. Ook vragen zij,
indien dit niet het geval is, hoe zal worden bewerkstelligd dat zij wel
daaraan voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

38

De luchthavens op de BES-eilanden moeten als gezegd op dit moment al
voldoen aan de regelgeving van ICAO. In de nieuwe staatkundige structuur zal de verantwoordelijkheid voor de beveiliging («security») van de
burgerluchtvaart bij de Minister van Justitie komen te liggen en zal de –
strengere – Nederlandse regelgeving op dit terrein (afdeling 3A van
Hoofdstuk IV van de Luchtvaartwet) van overeenkomstige toepassing zijn.
De Koninklijke Marechaussee zal toezicht houden op het niveau van de
beveiliging van de burgerluchtvaart. Thans wordt bezien in hoeverre het
huidige beveiligingsniveau voldoet aan de gestelde eisen. Waar nodig
zullen stappen worden ondernomen om de beveiliging op een hoger
niveau te brengen. Voor de luchthavens op de BES-eilanden zal, in tegenstelling tot voor de luchthavens in het Europese deel van Nederland, de
EU-regelgeving op het gebied van «security» niet van toepassing zal zijn.
Dat is een gevolg van het feit dat de BES-eilanden de LGO status bezitten.
Op de vraag van de leden van de PvdA-fractie, of zij het goed begrijpen
dat de BES-eilanden niet tot het Schengen-gebied gaan behoren,
antwoorden wij dat het juist is dat de BES-eilanden geen onderdeel van
het Schengen-gebied gaan uitmaken. In artikel 138 van de Schengenuitvoeringsovereenkomst is bepaald dat de bepalingen van deze overeenkomst voor wat betreft het Koninkrijk der Nederlanden slechts van toepassing zijn op het grondgebied van het Rijk in Europa. Bovendien gaat de
overeenkomst van Schengen er vanuit dat de partijen bij deze overeenkomst deelnemen aan de interne markt als bedoeld in het EG verdrag. Dat
is bij de BES-eilanden niet het geval.
Artikel 12.8, 12.9 en 12.10 (Waterstaatswet 1900 en Waterwet)
De leden van de CDA-fractie geven aan dat expliciet wordt gesproken over
waterschade. In de memorie van toelichting komt het begrip waterschade
echter niet voor, en de regering begrijpt de vraag van de CDA-fractie aldus
dat aandacht wordt gevraagd voor de bestrijding van watersnood.
Orkanen kunnen al snel leiden tot een ramp. Daarom is in de voorgestelde
wijziging van artikel 94, eerste lid, Onteigeningswet BES opgenomen dat
in dat geval ogenblikkelijke inbezitneming kan geschieden op last van de
hoogste burgerlijke of militaire overheid ter plaatse aanwezig, indien dat
volstrekt noodzakelijk wordt geacht. Ingeval van een watersnood (al dan
niet veroorzaakt door een orkaan) kan ook de betrokken vakminister een
last daartoe geven voor zover het zijn eigen beleidsterrein betreft. Voor de
Minister van Verkeer en Waterstaat betreft dit in elk geval zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van water keren en beheren. De wijziging van artikel
94 voorziet in orkanen en er hoeft ten aanzien daarvan niets extra’s geregeld te worden. De Waterstaatswet 1900 en de opvolger, de Waterwet,
hebben enkel betrekking op de verantwoordelijkheid van de Minister van
Verkeer en Waterstaat ten aanzien van water keren en beheren. De voorgestelde wijzigingen van deze wetten geven deze minister de bevoegdheid om maatregelen te treffen bij een dreigende of dringende watersnood, uiteraard enkel voor zover het het water keren en beheren betreft.
Deze bevoegdheid strekt zich ook uit tot benodigde maatregelen bij een
watersnood die veroorzaakt wordt door een orkaan. Er hoeft ook dienaangaande niets extra’s geregeld te worden. De overige bevoegdheden van
het eilandbestuur op het terrein van openbare orde en veiligheid worden
in andere wetgeving geregeld zodat een voldoende instrumentarium
aanwezig is om een adequaat optreden in geval van een ramp, en dus ook
bij een orkaan, mogelijk te maken. Een voorstel voor dergelijke wetgeving
zal spoedig bij u worden ingediend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

39

13. MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Algemeen
Er is voor gekozen rijksinspecties rechtstreeks bevoegd te maken voor het
toezicht op de naleving van een groot aantal BES-wetten en de Nederlandse wet die de taken van een rijksinspectie regelt rechtstreeks van
toepassing te laten zijn op de BES-eilanden. Voor deze inbreuk op de
hoofdregel dat vooralsnog de BES-wetgeving van toepassing blijft op de
BES-eialnden is gekozen, omdat bij de huidige stand van zaken het
toezicht op de BES-eilanden ten dele ontbreekt, en deze ten dele kwantitatief en kwalitatief niet tegen zijn taak opgewassen is. De leden van de
CDA-fractie vragen wat de (nadelige) gevolgen zijn van deze onwenselijke
situatie en wat wordt ondernomen om de kwantiteit en kwaliteit op het
gewenste niveau te brengen.
In reactie hierop merkt de regering op dat juist om het (ten dele) ontbrekende en niet geheel adequate toezicht op peil te brengen er voor gekozen
is in een aantal gevallen de Nederlandse toezichtswetgeving rechtstreeks
van toepassing te laten zijn. Aldus kan geprofiteerd worden van de
bredere expertise en het bredere draagvlak van de betrokken toezichthouders.
De regering wil de rijksinspecties toezicht laten houden. De leden van de
SP-fractie begrijpen dit, omdat anders toezicht op Bonaire, Sint Eustatius
en Saba gedeeltelijk ontbreekt. Deze leden vragen wel hoe dit in de praktijk zal werken. Zullen er bijvoorbeeld inspecteurs van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) gestationeerd worden op de eilanden, of krijgen zij
een eigen IGZ-afdeling, zo vragen deze leden.
Voor wat betreft het toezicht op het terrein van de VWS worden de Rijksinspecties ook verantwoordelijk op de BES-eilanden. Gezien de beperkte
omvang van de eilanden ligt een permanente bezetting van inspecteurs
van alle Rijksinspecties niet in de rede. Er zal per cluster van toezicht (hier
kan worden gedacht aan een cluster Inspectie gezondheidszorg en een
cluster Voedsel en Waren Autoriteit) gewerkt worden met een inspecteur
ter plekke en ondersteuning vanuit Nederland opdat het toezicht effectief
en efficiënt kan worden ingericht.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel instellingen er nu zijn op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba waar iemand op grond van de
krankzinnigenwetgeving kan worden opgenomen. Deze leden vragen
voorts waarom is besloten om de twee bestaande ziekenhuizen te privatiseren, welke voordelen private ziekenhuizen hebben voor dergelijke kleine
eilanden ten opzichte van niet-private ziekenhuizen en hoe de bevolking in
deze beslissing is gekend.
Op dit moment zijn er geen voorzieningen op de BES-eilanden waar
iemand op grond van de krankzinnigenwet kan worden opgenomen. Op
dit moment gaan dergelijke patiënten naar Curaçao (Caprilles kliniek). Op
de BES-eilanden wordt thans gewerkt aan het opzetten van ambulante
GGZ functies en op Bonaire zal in het ziekenhuis Mariadal wel een «PAAZachtige» voorziening komen zodat meer patiënten op het eiland zelf opgevangen kunnen worden.
De twee bestaande ziekenhuizen op Saba en Sint Eustatius zijn in Nederlandse termen geen ziekenhuizen aangezien medische specialistische zorg
ontbreekt anders dan een sporadisch ingevlogen consulterend medisch
specialist. Voor Saba en Sint Eustatius wordt gewerkt aan de oprichting
van een integrale voorziening voor Zorg en Jeugd waarin de huidige
eilandelijke ziekenhuizen en de huidige private voorzieningen zoals de
verpleeghuizen e.d. opgaan. Zo ontstaan 2 integrale voorzieningen
bestaande uit huisartsenpost, spoedeisende hulp, ambulance dienst,
verpleeghuisfunctie, thuiszorg etc. alsmede in een herkenbaar deel een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

40

centrum voor Jeugd en Gezin. Op deze wijze ontstaan twee voorzieningen
van voldoende omvang om in professionele zin zorg te verlenen binnen
deze kleinschalige eilandelijke contexten.
De leden van de SP-fractie wijzen er op dat vanaf 2011 de bevolkingen van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba collectief verzekerd zijn voor de ziektekosten en vragen of dit via hetzelfde model is als de Zorgverzekeringswet.
Tevens vragen deze leden welke maatregelen de regering zal nemen om
de voorzieningen voor de zorg op Bonaire, Sint Eustatius en Saba op peil
te brengen.
In reactie daarop merken wij op dat de ziektekostenverzekeringen op de
Nederlandse Antillen op dit moment in verschillende, op specifieke
groepen personen gerichte regelingen zijn ondergebracht. Daardoor
bestaat er een lappendeken aan verzekeringen voor curatieve zorg,
waarbij een gestroomlijnde financiering ontbreekt. Wel is de gehele bevolking voor de kosten van langdurige zorg gedekt op grond van de Algemene Verzekering Bijzondere Ziektekosten (AVBZ).
De regering acht handhaving van deze situatie gelet op de geringe
omvang van de te verzekeren populatie (circa 20 000 personen) ongewenst. Er bestaan echter ook bezwaren tegen het één op één van toepassing verklaren van de Nederlandse Zorgverzekeringswet (Zvw) en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) op de BES-eilanden. Zo is
het zorgaanbod ter plekke door de beperkte populatie op de eilanden niet
vergelijkbaar met het Nederlandse zorgaanbod. Ook is de inkomenssituatie van de inwoners van de eilanden van dien aard dat invoering van
Nederlandse ziektekostenpremies niet mogelijk is.
Van een vraaggestuurd verzekeringsmodel waarbij de nadruk wordt
gelegd op marktwerking en concurrentie tussen zorgaanbieders kan op de
BES-eilanden geen sprake zijn. Ten slotte ontbreekt er op de BES-eilanden
ook (nog) een goed functionerende markt waarop zorgverzekeraars met
elkaar kunnen concurreren om de gunst van de verzekerde.
Gelet op het voorgaand wordt voor de BES-eilanden voorzien in een
nieuwe ziektekostenverzekering voor alle inwoners, die op de specifieke
situatie van de eilanden is toegespitst: de Zorgverzekering BES. Deze
verzekering zal bij inwerkingtreding alle bestaande regelingen vervangen
en omvat zowel curatieve zorg als langdurige zorg.
14. MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE
ORDENING EN MILIEUBEHEER
Algemeen
De leden van de SP-fractie betreuren vooralsnog het voornemen om de
«concept-Landsverordening grondslagen milieubeheer, die in 2002 is
voorbereid door de Staten van de Nederlandse Antillen maar (op
15 december 2008) nog niet was vastgesteld, over te nemen en vast te
laten stellen als nationale wet.» Deze leden willen weten wanneer zij dit
wetsvoorstel kunnen verwachten.
Zoals reeds op vragen van de leden van de VVD-fractie is geantwoord, is
het Ministerie van VROM thans drukdoende met het opstellen van de Wet
volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer BES. Hierbij is op
onderwerpen ook aansluiting gezocht bij het ontwerp-Landsverordening
milieubeheer. Het wetsvoorstel zal naar verwachting eind 2009 ter advisering aan de Raad van State kunnen worden aangeboden, opdat het wetsvoorstel vervolgens in april/mei 2010 naar uw Kamer kan worden
verzonden.
Verder wensen deze leden een toelichting op het voornemen om met
betrekking tot de twee grote olieterminals op de BES-eilanden de minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

41

te wijzen als bevoegd gezag. Komt op grond hiervan de verantwoordelijkheid voor de bodemvervuiling en het milieu te liggen bij minister van
VROM, zo vragen deze leden.
Met betrekking tot het bevoegd gezag betreffende de twee grote olieterminals (Bopec op Bonaire en Nustar op St. Eustatius) is met de
betrokken eilandbesturen het volgende afgesproken.
In Nederland zijn inrichtingen van dergelijke omvang ondergebracht bij
Gedeputeerde Staten en niet bij gemeenten (onder 5.3 van bijlage 1 van
het Inrichtingen en Vergunningenbesluit milieubeheer). Vanwege het
ontbreken van een provinciale bestuurslaag op de BES-eilanden is ervoor
gekozen het Rijk bevoegd gezag te maken. Alle milieuaspecten op het
bedrijfsterrein van de olieterminals, zoals lucht- of bodemverontreiniging,
vallen daarmee onder verantwoordelijkheid van de Minister van VROM.
Ten aanzien van de verantwoordelijkheden betreffende de bodemvervuiling en de milieuaspecten buiten dat terrein kan worden opgemerkt dat
afhankelijk van het onderwerp/de taken de verantwoordelijkheid bij de
Rijksoverheid dan wel het lokale bestuur ligt. Er wordt naar gestreefd om
daarbij zoveel mogelijk de verantwoordelijkheidsverdeling die thans
binnen Nederland plaatsvindt, te hanteren.
Deze leden willen voorts graag weten hoe het staat met de inventarisatie
van de asbestproblemen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hoe zit het
met het plan van aanpak voor het saneren van bodem, wegen, paden en
asbestcementdaken zo vroegen zij.
Nog voor de transitiedatum wordt in opdracht van het Ministerie van
VROM een asbestinventarisatie uitgevoerd. Er is inmiddels een extern
adviesbureau geselecteerd om deze inventarisatie uit te voeren. Naar
verwachting zal deze inventarisatie in het eerste kwartaal van 2010 gereed
zijn. Op basis van deze inventarisatie kan een inschatting worden gemaakt
of er sanering plaats moet vinden en wat daarvan de kosten zullen zijn.
Ten aanzien van het plan van aanpak asbest kan worden opgemerkt dat dit
nog in voorbereiding is.
Artikel 14.3 (Wet kadaster en registratie onroerende zaken en beperkte
rechten BES)
De leden van de SP-fractie vragen of met de voorgestelde regelgeving
Bonaire, Sint Eustatius en Saba kunnen verworden tot vlaggenstaten waar
commerciële zeescheepvaart zich kan inschrijven.
In de Slotverklaring van 2006 is met de BES-eilanden afgesproken dat de
Nederlands-Antilliaanse regelgeving van toepassing blijft in de openbare
lichamen. Dit heeft tot gevolg dat in de Aanpassingswet BES zoveel
mogelijk wordt uitgegaan van de teksten van Nederlands-Antilliaanse
landsverordeningen en lagere regelgeving. Op onderdelen kan een afwijkend of een nieuw regime worden ingevoerd. In de memorie van toelichting bij de Aanpassingswet BES is aangegeven dat het in dit stadium
onwenselijk wordt geacht het kadaster (scheepsregister) in de openbare
lichamen open te stellen voor commerciële zeevaart. Vooralsnog komt er
dus geen BES-register of BES-vlag voor de commerciële zeevaart. De
reden daarvoor is tweeledig. Ten eerste wenst de regering slechts één
scheepsregister per land van het Koninkrijk te houden; het openstellen
van een register op de BES-eilanden zou betekenen dat er twee «vlagregisters» in één land (Nederland) bestaan. Ten tweede is niet goed te
overzien wat de effecten (in de vorm van internationaal aanzien maar ook
in economische zin) zouden zijn indien in de openbare lichamen een
afzonderlijk (Nederlands) scheepsregister opengesteld zou worden waarin
schepen zouden kunnen worden ingeschreven die moeten voldoen aan
normen die afwijken van die in Nederland gelden. Wat de commerciële
zeescheepvaart betreft is inschrijving in het kadaster in de openbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

42

lichamen niet mogelijk. De inschrijving van schepen in niet-commerciële
vaart (waaronder pleziervaartuigen) blijft overigens wel mogelijk. Voor
zover nodig zal voor schepen in commerciële vaart die een band hebben
met de nieuwe openbare lichamen een overgangssituatie worden
gecreëerd.
De leden van de SP-fractie vragen tevens waarom met betrekking tot de
kadastrale registratie niet wordt gestreefd naar uniformiteit en waarom
niet direct begonnen wordt met de actuele digitalisering en de methodiek
van de Nederlandse Basisregistratie in plaats van het systeem van rooibrieven en meetbrieven.
Wat de uniformiteit van kadastrale registratie betreft wordt in dit stadium
vastgehouden aan het uitgangspunt dat de Nederlands-Antilliaanse
situatie zoveel mogelijk in stand blijft. Dit neemt niet weg dat in een later
stadium wordt bezien of en in hoeverre de kadastrale registraties op
uniforme wijze kunnen plaatsvinden of mogelijk zelfs geïntegreerd.
Uitgangspunt van de regelgeving voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba is
dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de Antilliaanse wetgeving en
dat niet de Nederlandse regelgeving één op één wordt uitgerold. Dat
uitgangspunt is ook als uitgangspunt genomen voor de digitalisering van
de openbare registers. Het gaat er in de eerste plaats om dat er een
systeem is dat vertrouwd is voor de ingezetenen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en dat aansluit bij de rechtspraktijk aldaar. Openbare registers zijn pas betrouwbaar indien historische gegevens nauwgezet te
reconstrueren zijn. Meetbrieven en rooibrieven spelen nu en hebben in
het verleden een rol gespeeld bij eigendomsovergang van grond en bij
het vestigen van beperkte rechten. Die begrippen kunnen niet gemist
worden bij het in kaart brengen van de historische werkelijkheid.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 959, nr. 6

43