6
Situatie in de melkveehouderij
Aan de orde is het debat over de situatie in de melkveehouderij.
De voorzitter:
Ik stel het debat over dé situatie in dé melkveehouderij aan
de orde. Dat kan natuurlijk tot wijdlopige beschouwingen
leiden en dat is levensgevaarlijk want we lopen al flink
achter. Ik vraag de leden om enige wijze zelfbeperking te
hanteren, niet in het aantal interrupties, want dan hebben
we geen debat, maar wel in de lengte daarvan. Hou ze kort
en puntig alstublieft.
Ik mag als eerste het woord geven aan de heer Smaling
namens de fractie van de SP. Natuurlijk heet ik de staatssecretaris van Economische Zaken wederom welkom. De
spreektijd is bepaald op vier minuten. Het mag niet langer,
maar wel korter.

De heer Smaling (SP):
Voorzitter. De melkveehouders was in het vooruitzicht
gesteld dat er ergens in april vorig jaar een bevrijdingsdag
zou zijn omdat er een einde zou komen aan de melkquotering. We zien dat er in 2015 110.000 koeien bij zijn gekomen
in dit land, dat de prijs in elkaar is gezakt en dat wij met zijn
allen nou niet bepaald een wetgevingskader hebben opgesteld waarmee de melkveehouders uit de voeten kunnen.
Waar komt dat door? Door de VVD. Mevrouw Lodders heeft
in al haar bijdragen op dit terrein op hoge toon gepleit voor
een uitbreiding van een sector die zich niet kan uitbreiden
omdat er een Nitraatrichtlijn van kracht is en er een fosfaatplafond is ingesteld. Heel veel dingen hebben we kunnen
zien aankomen. Boeren zijn enthousiast gemaakt door de
VVD, om uit te breiden en om te lenen bij de Rabobank. Nu
zijn die mensen in de knel gekomen en mag de belastingbetaler bijdragen in compensaties voor de mensen die toen,
dankzij de Rabobank, aan het uitbreiden zijn geslagen. Het
is dieptreurig en ik kan mij niet voorstellen dat wat voor
melkveehouder dan ook in dit land nog op de VVD zal
stemmen. De ellende waarin wij terecht zijn gekomen, is
puur en alleen te wijten aan het vasthouden aan het punt
dat iedereen maar moet kunnen uitbreiden. De situatie die
is ontstaan in een sector waar we met zijn allen zo ontzettend trots op kunnen zijn, is echt ongekend. Nu staan wij
hier; er is niets geregeld, er is een en al onzekerheid, het is
een groot drama voor een sector waar Nederland gewoon
trots op moet zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Lodders, u wilt interrumperen. U kunt het
natuurlijk ook gewoon als compliment opvatten en het
verder laten zitten.
Mevrouw Lodders (VVD):
De laatste uitspraak van de heer Smaling ondersteun ik van
harte. Ik zal mijn betoog er ook mee beginnen. Het is een
sector om trots op te zijn. Dat zou ik ook van de SP verwachten.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De heer Smaling (SP):
Ja. Ik kom daar later wel op terug, als mevrouw Lodders
haar bijdrage levert.
Friesland Campina betaalt boeren om geen melk af te zetten.
Dat is de situatie. Het is wat onze fractie betreft een heel
droevig dossier. Ik vind het ook jammer omdat ik de voorganger van deze staatssecretaris bewonderde om haar
daadkracht en duidelijkheid. Op dit dossier zijn we echter
met zijn allen verschrikkelijk de mist ingegaan. We hebben
de melkveehouders geen dienst bewezen, laat dat duidelijk
zijn.
Ik stel een paar vragen aan de staatssecretaris naar aanleiding van de brief van 3 maart. Die is het ankerpunt dat wij
hebben. De eerste helft van die brief is eigenlijk niet zo
relevant. Die gaat er voornamelijk over dat we een heleboel
kaas exporteren. Het tweede deel van de brief schept al
meer duidelijkheid maar er zit wel weer onduidelijkheid in
die duidelijkheid. Daar gaan eigenlijk mijn vragen over. Er
staan wel veel strofes als "enige mate" en "nader vast te
stellen", maar ik zou graag willen weten wat het lot is van
het meer grondgebonden deel van de sector waaraan
enerzijds ruimte wordt geboden in de brief, maar waarover
anderzijds te lezen is, op bladzijde 7, dat er een generiek
afromingspercentage komt voor alle bedrijven. Als ik de
brief samenvat, dan komt die erop neer dat de boeren die
niet bijdragen aan het bereiken van het fosfaatplafond en
daar overheen gaan, wel gaan lappen voor de situatie
waarin wij mensen hebben gebracht. Is dat zo? Ik zou graag
oplossingen horen van de staatssecretaris om hieraan het
hoofd te bieden, bijvoorbeeld door een bodem te leggen
in het fosfaatrechtenstelsel. Bedrijven met minder dan 2,5
koe per hectare, zouden er bijvoorbeeld buiten kunnen
vallen. Is dat een werkbare gang van zaken? In antwoord
op een feitelijke vragenronde heeft de staatssecretaris
gezegd dat hij wel oor heeft naar verbinding van de varkenssector met het fosfaatrechtensysteem dat de melkveesector
nodig heeft. Hoe ziet hij dat voor zich? Ik hoop dat dit debat
er ook toe kan leiden dat we daaraan op creatieve wijze
vorm kunnen geven.
De voorzitter:
De heer Geurts over het vorige punt.
De heer Geurts (CDA):
Ik hoor de SP-fractie een heel aantal knelgevallen benoemen. Hoe gaat u om met de boeren die de afgelopen tien
jaar niet uitgebreid hebben en niet grondgebonden zijn
volgens de titels die we juridisch hebben afgesproken? Zij
hebben immers binnen de wet gehandeld.
De heer Smaling (SP):
Dat klopt als het gaat om de Meststoffenwet. Maar bij het
in zicht komen van het fosfaatreductieplafond heeft het CDA
niet echt vooraan gelopen om te waarschuwen. Een aantal
fracties in deze Kamer heeft steeds gezegd: pas nou op, pas
nou op, houd die uitbreiding tegen. Een meerderheid heeft
dat niet opgepikt, waardoor we nu in deze situatie zitten.
Boeren die grondgebonden zijn, maar wel een overschot
hebben, moeten wel gaan bijdragen aan dit systeem.

14 april 2016
TK 77

77-6-1

De heer Geurts (CDA):
Ik vraag concreet, waarom de SP de keuze maakt om een
aantal delen van de sector als knelgevallen te zien en een
ander deel van de sector niet. Waar baseert u het maken
van dat onderscheid op? Ze hebben immers allemaal binnen
de wet geopereerd.
De heer Smaling (SP):
Strikt genomen hebt u daar gelijk in, laat ik dat toegeven.
We hebben nu met een nieuwe situatie te maken. Als ik dan
zie hoe de hele sector verdeeld is, met als voorbeeld de
drie noordelijke provincies, dan zie ik dat daar nog heel veel
ongebruikte productieruimte aanwezig is, omdat het aantal
dieren lager is dan wat de grond aan mest aankan. Daar
moet je wel naar kijken.
Dat is een mooi bruggetje naar mijn laatste punt. Ik vraag
de staatssecretaris om ook regionaal te kijken. De noordelijke provincies hebben een impuls nodig. Daar is vrij veel
goede weidegrond. Zorg dat ze aan de gang kunnen met
hun ambitie om daar een robuust en duurzaam veehouderijsysteem van de grond te krijgen. Wat Noord- en ZuidHolland betreft: daar is vrij veel bodemdaling. Veengronden
zijn eigenlijk gebaat bij vernatting om veel CO2-uitstoot te
voorkomen. Een paar weken geleden is er een platform
voor slappe bodems opgericht, inclusief een agenda voor
bodemdaling van veengronden. Kan de staatssecretaris
enige regionale differentiatie aanbrengen om de fosfaatrechtenkwestie tot een oplossing te brengen?

Mevrouw Thieme (PvdD):
Voorzitter. Ik vervang mijn collega Frank Wassenberg en ik
heb tegelijkertijd een rondetafelgesprek over het houdverbod van dieren, als strafmaatregel. Ik pendel dus wat heen
en weer. Excuses daarvoor. Mijn medewerker luistert straks
mee naar de beantwoording van de staatssecretaris.
De helft van alle Nederlandse melkveehouders heeft te
kampen met financiële problemen. Er is een overschot aan
kalfjes, waardoor er wekelijks 200 net geboren kalfjes worden doodgespoten. De mesthoop is zo groot dat mede
daardoor in 2027 nog geen 15% van de gestelde doelen
voor schoner grond- en oppervlaktewater zal worden
gehaald. Het mestoverschot neemt toe. Elk weldenkend
mens zag het aankomen, maar het kabinet sloot er de ogen
voor bij het beëindigen van de melkquota. Nu is het zover.
Er is een explosieve toename te zien van het aantal koeien.
Bedrijven houden inmiddels meer koeien dat ze ligplaatsen
in de stallen hebben, puur om straks meer fosfaatrechten
te krijgen. De overproductie door de massale uitbreiding
leidt op dit moment tot dumpprijzen, niet veroorzaakt door
een natuurramp, geen toeval, maar veroorzaakt door kortzichtig beleid, ondersteund door partijen als de VVD en het
CDA, maar ook door land- en tuinbouworganisaties, die
zeggen op te komen voor de belangen van boeren. Dit is
het debat dat we niet hadden hoeven voeren als er een
deugdelijk wettelijk kader zou liggen om de groei in te perken. In de week voordat we het besluit inzake grondgebondenheid behandelden kregen we nog een waarschuwing
van CLM dat de wet geen kansen bood om de markt te
beteugelen.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De melkvee-industrie is een bedrijfstak die afhankelijk is
van het subsidie-infuus. Per bedrijf betaalt de belastingbetaler meer dan €24.000 per jaar aan inkomenssteun en
subsidies. De toegevoegde waarde van de melkveehouderij
in 2015 was zo'n 3 miljard euro. Volgens onderzoek van
Quivertree uit 2016 liggen de externe kosten van milieuschade door de melkveehouderij op minimaal 2,3 miljard
per jaar. Dat is hun meest conservatieve inschatting. Een
meer realistische inschatting brengt de kosten volgens deze
onderzoekers zelfs tot minstens 7,5 miljard euro per jaar.
Minstens, en dat afgezet tegen 3 miljard euro toegevoegde
waarde. Die wordt dus ver overtroffen door de kosten,
waarvoor de samenleving jaarlijks moet opdraaien.
Dan is natuurlijk de vraag: wat levert het nou op? Melkveehouders die wanhopig naar de paus afreizen om over hun
misère te vertellen en dierenleed omdat er nog meer koeien
nog meer melk moeten produceren. De gangbare melkveehouder heeft zijn hoop gevestigd op de groeiende en herstellende economie en meer vrijhandel. Maar als de economie zich herstelt, stijgen ook de grondprijzen, de grondstofprijzen voor veevoer, de prijs van brandstof en niet te vergeten de rente voor leningen van banken. De marges blijven
dus klein. Ondanks dat gangbare melk heel goedkoop is en
het prijsverschil met biologische melk groter is geworden,
blijft de consumentenvraag naar biologische melk groeien.
Dat is een belangrijk signaal voor de gangbare veehouderij,
die desondanks steeds verder intensiveert.
De Hollandse koe gaat helaas dezelfde toekomst tegemoet
als de legkip en het vleesvarken. ZEMBLA toonde vorig jaar
uitgemergelde topsporters, koeien, die met krachtvoer op
basis van geïmporteerde soja letterlijk worden uitgemolken
en afgedankt, zonder dat ze ooit een wei hebben gezien.
De staatssecretaris wil een duurzame melkveehouderij,
maar hoe is dat door te vertalen in het stelsel van fosfaatrechten? Gaat hij alsnog een integraal systeem invoeren,
waarin zowel stikstof en ammoniak, alsook weidegang en
dierenwelzijn integraal meegenomen zijn? Het fosfaatrechtensysteem benadeelt nu boeren die geen mestoverschot
hebben, zoals biologische, ten opzichte van de grote
groeiers. Ik krijg hierop graag een reactie.
Met minder dieren, minder mest, minder problemen. Alleen
de introductie van een systematiek waarbij aantallen dieren
gekoppeld worden aan grond, met weidegang en gesloten
kringlopen, biedt kansen voor de toekomst voor boeren.
De staatssecretaris moet ingrijpen, omdat alle geloftes van
de sector om zelf de groei tegen te gaan op een drama voor
boeren en koeien zijn uitgelopen. Ik krijg ook hierop graag
een reactie.
De heer Graus (PVV):
Mevrouw Thieme heeft haar betoog gehouden en het begint
een beetje op de Tegenpartij van Van Kooten en De Bie te
lijken. De dieren zijn er en we hebben de mest. Op een
gegeven moment wordt dan gevraagd om fosfaten te
extraheren, omdat dat primaire levensbehoeften zijn voor
mensen en voor dieren. Maar als ik zo'n voorstel doe, stemt
de Partij voor de Dieren daar tegen. Er moeten toch ook
wel second best-zaken zijn. Dus ook al bent u overal tegen,
steun dan voortaan wel de second best-verhalen, die niets
met dierenleed te maken hebben.

14 april 2016
TK 77

77-6-2

De voorzitter:
Wat voor verhalen? We zitten in het Nederlandse parlement,
mijnheer Graus.
De heer Graus (PVV):
Dat ben ik helemaal met u eens, maar je mag het officieel
zo zeggen, ook in het Nederlands. Ik ben, net als u, een van
de strijders tegen Engelse woorden, maar dit wordt nu
eenmaal zo gezegd.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Misschien kan ik het wat verhelderen. Wat de heer Graus
wil — en dat is op zich nobel — is proberen om fosfaten te
behouden, aangezien dat heel waardevolle stoffen zijn. Hoe
doe je dat? Dat doe je door mest van dieren te verzamelen.
Maar als mest in de weide wordt gedeponeerd door het
dier kun je er niets mee. Met dat streven veroorzaak je dan
ook dat dieren altijd in een stal moeten worden gehouden
om werkelijk rendement te halen uit die mest en om zoveel
mogelijk mest te kunnen hebben, die dan vervolgens
bewerkt kan worden, zodat er fosfaten overblijven. Dus wat
de heer Graus met alle goede bedoelingen in feite bewerkstelligt is dat dieren het jaar rond op stal moeten komen te
staan omdat we die mest anders niet op een rendabele
manier kunnen gebruiken voor fosfaatwinning.
De heer Graus (PVV):
Ik ben het daar niet mee eens. Als ik zelf boer zou zijn en
koeien zou hebben, zou ik die koeien 's nachts vanwege die
zieke idioten die er rondlopen allemaal op stal zetten. Geen
enkel dier staat bij mij 's nachts in de wei omdat er zieke
idioten rondlopen die de dieren besnijden, bekrassen, seksueel mishandelen en weet ik wat allemaal. Dat is de reden
dat ik er voorstander van ben dat dieren 's nachts de stal
in gaan. Daar kun je de mest dan extraheren. Bovendien
kun je een knecht de mest zelfs nog laten ophalen uit de
wei. Dat is het echt wel waard.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De mestvergisters waar heel veel subsidie naartoe gaat,
kosten de belastingbetaler heel veel geld, terwijl het bruine
stroom is en geen groene stroom, want koeien stoten heel
veel methaangassen uit waardoor de klimaatwinst die je
misschien met mestvergisting zou kunnen bewerkstelligen,
verdwijnt. Koeien zijn ontzettend milieuonvriendelijk, helaas.
Omdat we zo veel koeien willen houden in Nederland is het
een klimaatonvriendelijke vorm van veehouderij geworden.
Daar zouden we iets aan moeten doen.
De heer Graus (PVV):
Mag ik nog iets vragen?
De voorzitter:
Ga uw gang. Als u het maar kort en scherp formuleert.
De heer Graus (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Ik was al twee keer geweest, daarom
bleef ik netjes zitten. De heer Geurts begon al te lachen over
het ophalen van die koeienvlaaien uit de wei door een

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

knecht. Ik weet ook wel dat dat veel geld kost. Het gaat er
echter om dat als de dieren binnen zijn, je de mest in ieder
geval kunt verzamelen. Dat moet ergens op een centraal
punt gebeuren om die fosfaten eruit te kunnen halen; daar
heb ik het al met de vorige staatssecretaris over gehad.
Daar stemt de Partij voor de Dieren ook weer tegen. Het is
dus eigenlijk nooit goed bij u. U bent echt een tegenpartij,
voor jou en voor mij.
De voorzitter:
Ik ben geen tegenpartij. U moet via de voorzitter spreken.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Onze link met de Tegenpartij van Kees van Kooten is dat
Van Kooten lijstduwer is van onze partij. In die zin heeft hij
dat wel goed in de gaten. De hele tendens om de melkveehouderij te vergroenen door er zogenaamd mestvergisters
aan te koppelen waardoor we groene stroom zouden kunnen produceren, is in feite greenwashing. Het is onhoudbaar, geeft heel veel milieuproblemen en heeft veel nadelen
voor het dierenwelzijn. Dat probeer je nog een beetje goed
te doen door daar een mestvergister aan te koppelen. Maar
mestvergisters, zo zeg ik tegen de heer Graus, vormen ook
nog een gevaar voor de omgeving en veroorzaken een
enorme hoeveelheid stankoverlast. Laten we dat dus niet
doen. Laten wij ervoor zorgen dat we de menselijke maat
vooropstellen: niet meer koeien dan dat we grond hebben.
Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat er een toekomst is voor die boer.
De heer Graus (PVV):
Voorzitter, …
De voorzitter:
Nee, daar kunt u in uw eigen termijn ook nog iets over
zeggen, mijnheer Graus. We blijven niet aan de gang, echt
niet. Het is nu klaar.
Dank u wel mevrouw Thieme, succes met het pendelen
tussen de vergaderingen. Het woord is aan de heer Geurts.
De heer Graus (PVV):
Ik heb een punt van orde.
De voorzitter:
Een punt van orde? U krijgt alleen de gelegenheid voor een
punt van orde als het een punt van orde is.
De heer Graus (PVV):
Het is zeker een punt van orde, want ik wil niet dat het in
de Handelingen komt. Ik heb gesproken over het extraheren
van fosfaten en niet over mestvergisters.
De voorzitter:
Sorry, dit is geen punt van orde.

14 april 2016
TK 77

77-6-3

De heer Graus (PVV):
Dat is wel een punt van orde.
De voorzitter:
Nee, dit is geen punt van orde.
De heer Graus (PVV):
Dit is wel een punt van orde, want het komt op deze manier
verkeerd in de Handelingen.
De voorzitter:
Mijnheer Graus, wat is uw punt van orde?
De heer Graus (PVV):
Mijn punt van orde is dat ik het niet heb gezegd zoals
mevrouw Thieme het heeft samengevat. Ik had het over
het extraheren van fosfaten en niet over mestvergisters.
De voorzitter:
Dit is geen punt van orde.
De heer Graus (PVV):
Voor mij is dat wel een punt van orde. Voor u misschien
niet, voor mij wel.
De voorzitter:
Zo kan iedereen hier van alles aan de interruptiemicrofoon
gaan beweren. Als u het daarmee oneens bent, en u krijgt
van mij alle ruimte, kunt u dat in uw eigen bijdrage zeggen.
Het feit dat iemand onmiddellijk het woord krijgt als hij zegt
dat iets van de orde is, gaan we niet misbruiken voor
inhoudelijke mededelingen.
Het woord is aan de heer Geurts van het CDA.

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. Het CDA is trots op de Nederlandse boeren. We
zien dat vele familie- en gezinsbedrijven in de melkveehouderij door willen met hun prachtige vak en een mooi bedrijf
willen overdragen aan hun kinderen. Daarom hebben velen
geïnvesteerd in grond, gebouwen, melk, koeien en/of
mestververwerking. Echter, de inkt van de Algemene
Maatregel van Bestuur over grondgebonden groei is nog
niet droog of het stelsel van de fosfaatrechten komt erbovenop. Het baart het CDA erg veel zorgen dat het beleid zo
versplinterd tot stand komt. Regelgeving wekt verwachtingen en genereert investeringen die ook terugverdiend
moeten worden. Door de opeenstapeling van regelgeving
worden deze gezinnen hard geraakt.
Ik constateer dat problemen worden vooruitgeschoven
doordat er geen visie van het kabinet op de melkveehouderij
is. Realiseert de staatssecretaris zich voldoende dat hoe
langer de onduidelijkheid duurt, hoe pijnlijker de ingreep
wordt voor de familie- en gezinsbedrijven?

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De laatste fosfatenrechtenbrief was onlogisch van opzet.
Enerzijds wordt er hard ingezet om de verwerkte mest buiten het fosfaatplafond te houden en wordt er ingezet op
behoud van derogatie. Anderzijds worden er wel concrete
voorstellen gedaan om 4 tot 8 koeien per 100 weg te nemen
bij alle melkveebedrijven en wordt er ingezet op een fosfaatbank, die rechten dreigt uit te gaan geven aan mogelijke
linkse hobby's. Daarmee wordt niet gekozen voor de jonge
boeren.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Ik wil de heer Geurts vragen of hij toch ook een klein beetje
zelfreflectie wil toepassen op de positionering van het CDA
op dit dossier; misschien zelfs iets meer dan een klein
beetje. Toen in 2010 en 2011 de vraag actueel was of we
het melkquotum gingen afschaffen, lagen er rapporten van
het PBL waarin werd gesteld dat dit niet goed zou gaan en
dat dit zou leiden tot een toename van de productie, die
niet binnen de milieuregels zou passen. Het CDA zat toen
in de regering. De heer Bleker zat op de post Landbouw,
met de heer Koopmans als deskundige pur sang hier in de
Kamer, maar er kon niet over gesproken worden. Is de heer
Geurts het met mij eens dat het CDA zelf in zijn bestuurlijke
rol in belangrijke mate de oorzaak is geweest van de huidige
ellende bij de boeren en dat de heer Geurts en zijn CDA het
belang van de boeren niet dienen?
De heer Geurts (CDA):
Allereerst zal ik de complimenten voor de heer Bleker en
de heer Koopmans in ontvangst nemen. Ik zal de complimenten ook overbrengen.
Ten tweede wordt het CDA vaak — wij hebben het land vele
jaren bestuurd — het verwijt gemaakt dat al het onheil dat
op dit moment op de sector afkomt, komt door wat het CDA
in het verleden heeft gedaan. Dat is echt klinkklare onzin!
Twintig jaar geleden is al besloten om het melkquotum af
te schaffen. In de jaren waarop de heer Grashoff doelt, was
China een grote trekker. Onze boeren ontwikkelden zich
omdat er vrijheid zou komen, maar iedereen wist — dat
heeft het CDA toen ook gezegd — dat er op enig moment
toch wel een plafond zou komen. Dat is veel sneller gekomen dan iedereen dacht.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Het rapport van het PBL uit 2011 waarschuwt gewoon eenop-een voor de situatie bij het afschaffen van het melkquotum. Dat was toen actueel, al werd er tien of twintig jaar
over gesproken. Er was toen een regering waarin het CDA
op de verantwoordelijke positie zat. Op dat moment hadden
er dus al, onder het motto "voorkomen is beter dan genezen", maatregelen genomen kunnen worden om te voorkomen dat de groei boven het fosfaatplafond zou komen. Dat
is verzuimd. Wil de heer Geurts het tenminste met mij eens
zijn dat dit toen is verzuimd, in weerwil van de gegevens
die er lagen?
De voorzitter:
"PBL" staat voor Planbureau voor de Leefomgeving.
Gebruikt u liever geen afkortingen.

14 april 2016
TK 77

77-6-4

De heer Geurts (CDA):
Ik ga absoluut niet mee in dit frame van GroenLinks, want
er waren ook allerlei plannen voor de mestverwerking. Die
staan ook allemaal op stapel, maar met name de achterban,
de raadsleden en de Statenleden van GroenLinks maken
het in diverse provincies voor boeren moeilijk om daarin
te investeren. Ik zie de heer Grashoff hier een beetje grinniken, maar ook hij is een onderdeel van dit probleem. Ik hoor
in zijn termijn ook graag welke oplossingen hij heeft, en
niet alleen verwijzingen naar wat er in het verleden allemaal
is gebeurd. Daar hebben die boerengezinnen op dit moment
helemaal niks aan.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Ik stel vast dat in de provincies waarbij de heer Geurts naar
GroenLinks wijst, het CDA in de regel in Gedeputeerde
Staten zit en niet GroenLinks. Ik zou wensen dat we in de
positie waren om dit tegen te houden. Dat zou ik namelijk
graag doen, want dan zouden we naar echte en andere
oplossingen toe kunnen. Daar kom ik straks in mijn termijn
ook op.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb geen vraag meer gehoord. Ik wacht dat voorzichtig
af.
Een fosfaatrechtenstelsel lijkt nodig te zijn om een goed
verhaal richting Brussel te hebben. Het CDA is in principe
tegen een productiestelsel, omdat dit kostenverhogend is
en luchthandel in de hand werkt. Het invoeren van fosfaatrechten betekent ook dat andere investeringen moeilijker
worden. Het CDA wil harde garanties hebben dat de derogatie ook daadwerkelijk blijft bestaan. Daarom wil het CDA
niet dat de generieke korting al wordt vastgesteld voordat
de onderhandelingen met Brussel over het zesde actieprogramma zijn afgerond. Is de staatssecretaris hiertoe bereid?
Het CDA kan zeker niet akkoord gaan met de inzet van het
kabinet dat een op de tien koeien door de overheid wordt
afgepakt bij overdracht in familieverband. Op die manier
jonge boeren op achterstand zetten, is schandalig. Het CDA
zal hierover in de tweede termijn een motie indienen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Dit was een mooie tekst. De heer Geurts zei dat er een
garantie moet komen dat de derogatie wordt geregeld. Ik
denk dat de heer Geurts ook voor saldering van het fosfaatplafond is, maar moeten we dat niet eerst regelen voordat
we weer zo'n ingrijpend stelsel invoeren? Straks regelen
we het één, namelijk de fosfaatrechten, en dan lukt het
ander niet.
De heer Geurts (CDA):
Ik denk dat we de beantwoording door de staatssecretaris
op dit punt even moeten afwachten. Ik heb al aangegeven
dat het beleid versplinterd tot stand komt. De inkt van het
ene beleidsdocument is nog niet droog en we gaan alweer
over naar het volgende. Dat debat hebben we ook op het
punt van de grondgebonden groei van de melkveehouderij
gehad. Ik denk dat het heel belangrijk is dat de staatssecretaris duidelijk maakt hoe zijn schema voor de onderhandelingen met de Europese Commissie eruitziet en dat hij

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

aangeeft hoe hij dit punt interpreteert en hoe hij daarmee
omgaat. Zo interpreteer ik uw vraag. Ik denk dat er zeker
duidelijkheid moet zijn voordat we een volgende stap kunnen zetten. Zomaar generiek korten, daar is het CDA niet
van.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Op zich is het mooi als die korting wordt uitgesteld totdat
er duidelijkheid is. Ik neem aan dat het CDA dan ook zegt:
als die derogatie niet doorgaat, komt er ook geen korting.
Daar zit echter nog een stap voor, want dan heb je al fosfaatrechten, dan moet je al betalen en dan heb je die kostenverhoging al. Moet je daarvoor dus toch niet eerst de
derogatie regelen en salderen in het fosfaatplafond? Moet
je niet pas daarna de fosfaatrechten invoeren?
De heer Geurts (CDA):
Het eerste deel van de interruptie van de heer Dijkgraaf
komt neer op: geen derogatie. Dan hebben we hier een
totaal ander verhaal, want dan gaan fosfaatrechten ons ook
niet meer redden, tenzij er zeer veel gekort gaat worden op
de gezins- en familiebedrijven. Daar had ik het in het interruptiedebat met de SP ook al over. De SP maakt daarbij
onderscheid: die delen van de familiebedrijven wel en die
delen niet. Dat kan niet. Wat de rest van de interruptie van
de heer Dijkgraaf betreft: ik denk dat wij van het kabinet
gewoon duidelijkheid moeten krijgen over hoe het hiermee
omgaat, want wij moeten duidelijkheid hebben voordat we
verdere stappen kunnen zetten. Dat ben ik met de heer
Dijkgraaf eens.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb twee vragen aan de heer Geurts. Hij gaf zojuist in
het interruptiedebatje aan dat hij duidelijkheid van de
staatssecretaris wil krijgen. Ik denk dat dit debat en zeker
ook de wetsbehandeling daartoe kunnen leiden, maar hoe
staat het CDA hier nu zelf in? Was het immers niet de heer
Geurts die namens het CDA vroeg om duidelijkheid over
de fosfaatrechten? Daarop krijg ik graag een reactie. Als ik
de heer Geurts goed heb gehoord, heeft hij moeite met de
verhandelbaarheid van de fosfaatrechten. Of heb ik dat
verkeerd begrepen? Als hij daar moeite mee heeft, wat is
dan zijn alternatief of wat zou volgens het CDA een alternatief kunnen zijn?
De heer Geurts (CDA):
Deze interruptie bevat twee vragen. In het eerste deel vraagt
de VVD-woordvoerder mij: wij zijn ook niet blij met de fosfaatrechten — ik zeg: dat probeert ze op mij te projecteren
— dus wilt u ons helpen om iets beters te verzinnen? Dat
had mevrouw Lodders moeten doen toen ze eraan begon.
Het is mevrouw Lodders die elke keer heeft gezegd dat ze
geen fosfaatrechten wil. Het is de VVD die in het kabinet
zit, dus maak het CDA geen verwijt dat het geen mening
heeft. Nee, het kabinet regeert en de Kamer controleert. Ik
ga niet de problemen die mevrouw Lodders veroorzaakt,
hier even oplossen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik sta nu werkelijk perplex. Ik hoor de heer Geurts zeggen:
het CDA heeft geen mening over de melkveehouderij.

14 april 2016
TK 77

77-6-5

Overigens verwijt hij de staatssecretaris dat hij geen visie
heeft op de melkveehouderij. Ik zal straks in mijn betoog
aangeven hoe de VVD hiertegen aankijkt. Het is en het blijft
voor ons een heel moeilijke keuze, maar dat zal ik in mijn
eigen inbreng naar voren brengen. Ik vind het een beetje
gek dat het CDA duikt over wel of geen fosfaatrechten. Laat
de heer Geurts alstublieft komen met een oplossing, laat
hij aangeven hoe hij het ziet, want anders staat hij echt met
lege handen. De heer Geurts heeft het over de familie- en
gezinsbedrijven. Nou, die stuurt hij nu echt onverrichterzake
terug. En verder: mijn eerste vraag staat nog open.

De heer Geurts (CDA):
Ik was verbaasd over de bewering dat ik met lege handen
sta. Ik had namelijk het katheder in mijn handen. Ik ga nog
even in op de verhandelbaarheid. Dat is de derde component. We zullen in tweede termijn nog wel met een motie
komen om het zo transparant mogelijk te maken. Maar
goed, we wachten het debat nog even af. We hebben nog
een tweede termijn. We hebben nu een spreektijd van vier
minuten. Het lukt niet om binnen die vier minuten alles te
behandelen. Dat zal me niet euvel worden geduid. We krijgen ook nog een wetsbehandeling, waarbij de spreektijd
onbeperkt is. Nou, tegen die tijd — als het zover komt; we
wachten het af — zal ik mevrouw Lodders bedienen.

De voorzitter:
Ja, ja, ik let wel op. Maar we doen eerst dit even.
De heer Geurts (CDA):
Ik begin met dat eerste deel, over de verhandelbaarheid. Ik
heb net al aangegeven dat het heel belangrijk is dat er wordt
gedacht aan jonge boeren. Die verhandelbaarheid heeft nu
consequenties voor de jonge boeren. Ik ben het er niet mee
eens dat er bij overdracht binnen een familie wordt afgeroomd en dat dan 10% verdwijnt. Verder zit er in de verhandelbaarheid an sich ook een afromingscomponent. Die
afromingscomponent gaat in een pot. Als dat naar linkse
hobby's gaat, dan ben ik het daar niet mee eens. Als we
hiermee verdergaan — het zal vandaag echt van het verhaal
én van de wet afhangen of het CDA het fosfaatrechtenstelsel
gaat steunen — dan moet er een keuze worden gemaakt,
dan moet er zeker naar worden gekeken hoe je jonge boeren
kunt helpen. Dat wilde ik zeggen over de verhandelbaarheid.
Ik ga nu in op wat mevrouw Lodders zei over het ontbreken
van visie. Ja, ik verwijt het kabinet dat het geen visie heeft.
Wat staat er in het regeerakkoord over de land- en tuinbouw? Relatief weinig. We zien dat de VVD deze discussie
samen met de PvdA een paar jaar heeft opgehouden. Daar
zijn de melkveehouders de dupe van. Maak mij dan niet het
verwijt dat het CDA geen mening heeft! Nee, ik heb te
maken met het fosfaatrechtenstelsel. Als de VVD de productschappen niet had afgeschaft, dan had het Productschap
Zuivel een methode, een verordening gehad om wat betreft
de melkaanvoer tegen te drukken. Dat was mogelijk
geweest. Mevrouw Lodders kan nu nee schudden en daarmee aangeven dat ze het daar niet mee eens is, maar haar
partij is een van de grote voorstanders geweest van het
afschaffen van de productschappen. Daarmee heeft ze de
melkveehouderij gereedschap uit handen geslagen.
De voorzitter:
Mevrouw Lodders, u staat bij de interruptiemicrofoon en
zegt "kort afrondend", maar ik zit een beetje met het probleem dat u wel antwoord hebt gekregen maar dat dat
antwoord u niet bevalt. Maar u wordt aangesproken. Laten
we het daarop houden.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik wil constateren dat de heer Geurts in zijn antwoord over
de verhandelbaarheid er twee elementen heeft uitgelicht.
Mijn conclusie is dat hij zich voor het overige wel kan vinden
in de brief. Op de visie op de melkveehouderij komen we
vast in een later debat nog terug, maar de heer Geurts staat
hier met lege handen.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De heer Smaling (SP):
Dat was een gloedvol betoog van de heer Geurts. Ik heb er
met genoegen naar geluisterd. Hij wil de derogatie niet op
het spel zetten. Dat wil ik ook niet. Dat geldt voor deze
periode, maar er zijn alweer onderhandelingen over later.
Wil het CDA tot in lengte van dagen de uitzonderingspositie
die is verbonden aan de derogatie, in stand houden? Blijft
het CDA zich tot in lengte van dagen verzetten tegen de
Nitraatrichtlijn? Of kunnen wij, het CDA en de SP samen,
snel naar die 170 kilo stikstof per hectare van de Nitraatrichtlijn?
De heer Geurts (CDA):
Ik weet dat de heer Smaling een redelijk goede bodemdeskundige is. Er zijn wel eens onderwerpen waar je je misschien wat minder aan moet wagen, maar ik wil toch iets
proberen. De bodem in Nederland raakt uitgeput doordat
er meer mineralen worden uitgehaald dan er op dit moment
worden ingebracht. Als de heer Smaling dan zegt dat wij
moeten overgaan tot 170 kilo, gaat de uitputting nog sneller.
Wij hebben goede bodems in Nederland en goede boeren
die daarmee kunnen omgaan. Dat wil niet zeggen dat ik de
derogatie meteen aan de kant wil zetten, want die hebben
wij nu nodig om in een groot aantal gebieden tot die 250
te komen. Wij hebben de afgelopen week een petitie over
de waterkwaliteit in ontvangst genomen; ik kom daar verder
in mijn bijdrage nog op terug. Ik vind het heel belangrijk
dat wij daar ook nog eens goed naar kijken. Nu blijkt dat
de druk in het westen van Nederland heel hoog is — daar
is weinig veehouderij — en dat had niemand verwacht.
De heer Smaling (SP):
Het is interessant. Het leent zich niet voor debat hier, maar
ik zou graag met de heer Geurts bekijken hoe wij de
bodemkwaliteit op peil kunnen brengen zonder dat wij
steeds zo'n eind boven de afgesproken waarden van de
Europese richtlijn uitkomen. Dat is mogelijk, want het zit
ook in de stikstof-fosfor-kaliumverhouding, de micronutriënten, het bodemleven en zo. Ik wil daar graag over praten
…
De voorzitter:
Dat komt allemaal later.
De heer Smaling (SP):
Ik zie ook bij de collega van de heer Geurts die voor het
CDA woordvoerder is voor milieu en energie, een omslag

14 april 2016
TK 77

77-6-6

naar een duurzame samenleving. Ik zou graag zien dat de
heer Geurts op het landbouwdossier dezelfde vaart maakt
als mevrouw Agnes Mulder. Gaat hij dat doen?
De heer Geurts (CDA):
Ik zal het compliment overbrengen aan mevrouw Agnes
Mulder. Dit is gewoon CDA-beleid, dus alle fractieleden
staan daarvoor. Of dit nu een hele kentering is ten opzichte
van het verleden? Volgens mij laten wij hetzelfde geluid
horen, maar misschien op een iets andere toonhoogte.
De komende onderhandelingen over de derogatie worden
cruciaal voor de melkveehouderij. Welke voorbereidingen
treft de staatssecretaris voor de onderhandelingen over het
volgende actieprogramma? Heeft hij al contact gehad met
de Commissie? Kan hij al een tipje van de sluier oplichten?
Wat zijn de speerpunten van het kabinet in de onderhandelingen? In het interruptiedebat met mevrouw Lodders heb
ik daar ook al over gesproken. Welke onderzoeken heeft
het kabinet laten uitvoeren? Inventariseert de staatssecretaris maatregelen om de derogatie te behouden? Kijkt hij ook
naar maatregelen buiten de landbouw om de waterkwaliteit
verder te verbeteren?
Eigenlijk moeten wij terug naar de basis, de waterkwaliteit.
Wij moeten weg van deze opeenstapeling van wetgeving
en kijken naar een eenvoudiger systeem ten behoeve van
de verlaging van de hoeveelheid nitraat in het water. Het
CDA wil dat in het volgende actieprogramma een haakje
komt om een eenvoudig systeem mogelijk te maken in
plaats van referenties, verplichtingen voor verwerking,
grondgebondenheid en fosfaatrechten. Hoe kijkt de staatssecretaris hiertegen aan? Is hij bereid zich hiervoor in te
spannen?
Wij hebben maar weinig tijd — ik heb nog 35 seconden —
voor dit belangrijke debat. Het CDA heeft nog veel vragen.
Is de staatssecretaris bereid om met voorstellen voor flankerend beleid voor de melkveehouderij te komen? Hoe
wordt het eigendom fosfaatrechten geregeld tussen pachters en verpachters? Wordt het mogelijk om onder bepaalde
voorwaarden rechten te verhuren of te leasen, niet af te
romen, et cetera? Is de staatssecretaris bereid om keuzemogelijkheden en referentieperioden mogelijk te maken, bijvoorbeeld het gemiddelde van 2014, januari-juli 2015 of 2
juli? Zijn er meerdere mogelijkheden? De duivel zit in de
details. Wanneer komt de wet naar de Kamer?
Voorts ben ik van mening dat de melkveehouders en hun
gezinnen toekomst hebben in Nederland. Het CDA leeft met
hen mee in deze zeer onzekere tijd.
De heer Graus (PVV):
Ik ben het met veel zaken eens, maar ik begrijp niet dat de
heer Geurts mij aanvalt via de social media; dat neem ik
hem hoogst kwalijk. De PVV was de enige partij die al sinds
2006 tegen Natura 2000 en tegen die verschrikkelijke PAS,
de Programmatische Aanpak Stikstof, heeft gestemd. De
PVV heeft ook tegen de fosfaatrechten gestemd en heeft
daarvoor zelfs andere oplossingen aangedragen. De heer
Geurts heeft dit echter allemaal mede mogelijk gemaakt.
Het CDA heeft de boeren dat EU-struikelblok aan het been
gebonden. Het laat de boeren letterlijk op hun bek gaan en
dan — als het veel te laat is — biedt de heer Geurts hen na

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

tien jaar de helpende hand namens het CDA. Ik kan dat niet
begrijpen. Ik krijg hierop graag een reactie.
De heer Geurts (CDA):
Allereerst wil ik ingaan op de opmerking: de heer Geurts
gaat het debat aan met de heer Graus via de sociale media.
Nou, als de heer Graus de twitters even naleest, zal hij
concluderen dat die een feitelijke weergave zijn van wat er
is gezegd. Wat de heer Graus nu weer doet — dat heb ik in
de twitters ook gezegd — is net doen alsof er geen Europese
Commissie is, is net doen alsof er helemaal niets aan de
hand is en we in Nederland onafhankelijk zijn om een en
ander te doen. Nou, mijnheer Graus, de werkelijkheid is dat
wij wél met een Europese Commissie te maken hebben.
Misschien dat we mekaar erin kunnen vinden om dat belang
van de Europese Commissie een stukje kleiner te maken,
maar doe nu niet alsof er geen regelgeving is waar wij ons
aan te houden hebben en roep niet op tot burgerlijke
ongehoorzaamheid.
De heer Graus (PVV):
Dat deel ik. Daarom heb ik vaak samen met de mannenbroeders van de SGP en het CDA second best-zaken gesteund
en hebben we zelfs samengewerkt ten behoeve van boeren,
tuinders en vissers.
De voorzitter:
Ik verzoek degenen achterin de zaal om buiten verder te
overleggen en niet hier de discussie te verstoren.
De heer Graus (PVV):
Of dat ze even een gevulde koek gaan halen achterin de
ledenrefter.
De voorzitter:
Laten we de discussie serieus voeren, mijnheer Graus.
De heer Graus (PVV):
Ik gaf enkel een goede tip wat ze ook kunnen gaan doen.
Ik had deze interruptie richting de heer Geurts niet gedaan
als het er niet zo ordinair aan toe was gegaan op Twitter.
Ik vond dat namelijk echt ordinair. Ik moet reageren, want
ik vind dat we hier onderling als Kamer de discussie moeten
voeren en niet op Twitter.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb er net al op gereageerd. Ik ben zeker bereid om die
twitters na te lezen, maar ik heb nou niet het gevoel dat ik
ordinair heb gereageerd. Verre van dat. Dus dat werp ik
dan ook verre van me. Het klopt dat we in het verleden met
de PVV op een aantal zaken hebben samengewerkt, maar
ja, dat lukt nu eenmaal niet op alle fronten.
De voorzitter:
Ten laatste, mijnheer Graus.

14 april 2016
TK 77

77-6-7

De heer Graus (PVV):
Ja, voorzitter, ten laatste. We zijn leden van de StatenGeneraal. De heer Geurts weet dat wij als enige partij
geprobeerd hebben dit te voorkomen. We hebben er alles
aan gedaan. We hebben moties ingediend en die zijn alle
niet gesteund door het CDA. Ik vind het heel flauw als een
CDA'er dan vlak voor het weekend, even onderuitgezakt
met mogelijk een blikje bier in de hand, zo'n tweetje verstuurt alsof wij niet voor de boeren zouden opkomen, terwijl
wij als enigen vanaf 2006 altijd voor de boeren zijn opgekomen.
De heer Geurts (CDA):
Dit is toch wel een heel leuke interruptie. De heer Graus
kent mij iets beter dan vandaag. Hij had het over "met een
blikje bier onderuitgezakt"; nou de mensen die mij kennen,
weten dat ik helemaal geen alcohol lust — helaas soms —
zodat ik dat beeld bij dezen moet ontkrachten in het openbaar. In de Handelingen van de Kamer heb ik deze onthulling nu gedaan.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Het is een jaar geleden dat het melkquotum is
afgeschaft. Dat dit zou leiden tot een nog groter mestoverschot in Nederland was zonneklaar. De drie wettelijke
beperkingen van de afgelopen jaren hebben niet kunnen
voorkomen dat we in 2015 door het fosfaatplafond heen
zijn geschoten. Nu komt er opnieuw een slot op de deur.
Dit is noodzakelijk om de kostbare derogatie te behouden,
maar het is een zure boodschap voor de melkveehouders
die wel verantwoord en grondgebonden zijn gegroeid. Hard
gezegd: een toonbeeld van politieke kortzichtigheid, maar
ook wel een gebrek aan solidariteit binnen de sector. Dit
hadden we met elkaar kunnen zien aankomen.
De voorganger van deze staatssecretaris schermde een jaar
geleden nog met dierrechten. Dankzij een motie van ChristenUnie, CDA en SGP zijn er toen verschillende opties uitgewerkt en de keuze is gevallen op fosfaatrechten. Een
begrijpelijke keuze, want hiermee stuur je gericht op de
productie van fosfaat, maar de krimp van de melkveehouderij met 4% tot 8% die nu nodig is om weer onder het
plafond te komen, is een hard gelag voor de melkveehouders, zeker met de huidige lage melkprijs en de verplichtingen die ze al hebben, bijvoorbeeld om extra grond te kopen.
Ook mijn fractie wil benadrukken dat de melkveehouderij
een prachtige sector is en dat ze de situatie waar ze nu in
zit, beslist niet heeft verdiend.
Vorig jaar heeft de fractie van de ChristenUnie ervoor
gepleit een deel van de ruimte onder het fosfaatproductieplafond te reserveren voor de grondgebonden bedrijven.
Helaas is deze ruimte er nu niet meer. Kan de staatssecretaris toezeggen dat deze bedrijven op zijn minst niet deels
maar volledig worden gecompenseerd voor de korting?
Welke boodschap heeft hij voor grondgebonden bedrijven
die de afgelopen jaren grond hebben gekocht om te kunnen
groeien? Moeten zij nu dure fosfaatrechten kopen terwijl
ze alle mest op eigen grond kwijtkunnen? Wat de ChristenUnie betreft staan deze bedrijven straks vooraan bij het
uitdelen van rechten uit de fosfaatbank; graag een reactie.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

Natuurlijk zou het mooi zijn als we via de afroming bij
overdracht flinke stappen terug in de richting van het plafond kunnen zetten. De vraag is of we in een jaar veel kunnen bereiken, als de staatssecretaris al in 2018 wil overgaan
tot een generieke korting. De ChristenUnie-fractie wil in
ieder geval niet dat er sprake is van afroming bij familieoverdracht, dus bedrijfsoverdracht binnen de familie, waardoor
jonge boeren direct op achterstand moeten beginnen. Is
de staatssecretaris bereid om familiebedrijven op dit punt
te ontzien? Waarom heeft hij er niet voor gekozen om het
afromingspercentage stapsgewijs te verhogen om speculatie te voorkomen en zo sneller weer onder het plafond te
komen?
Een ander belangrijk punt voor de ChristenUnie-fractie
betreft de wijze waarop rechten verhandelbaar worden
gemaakt. Dit heeft alles te maken met het toekomstbeeld
van de sector. Nu groeiruimte binnen de melkveesector
een schaars goed wordt, moeten we goed nadenken over
de wijze waarop we deze groeiruimte verdelen. Verhandelen
via de vrije markt leidt tot speculatie, waarbij vooral kapitaalintensieve bedrijven rechten kunnen kopen. Dit vindt
mijn fractie ongewenst. Is de staatssecretaris bereid om de
overdracht beter te reguleren, bijvoorbeeld met een privaat
beurssysteem?
Bij het toekennen van rechten geldt nu alleen de datum 2
juli 2015. Is de staatssecretaris bereid om melkveehouders
ook de mogelijkheid te geven om te kiezen voor het
gemiddelde aantal koeien tussen 1 januari en 2 juli 2015,
als zij op 2 juli net wat minder koeien hadden? Welke
mogelijkheden ziet hij voor een beperkte overdracht van
rechten tussen sectoren?
Er ligt nu een voorstel dat nog nader moet worden uitgewerkt. Pas als de details duidelijk zijn, weten boeren echt
waar ze aan toe zijn. Maar pas als we de derogatie hebben
voor de nieuwe periode, weten we of dit voorstel voldoende
is voor de Europese Commissie. Het lijkt mij goed dat de
staatssecretaris niet gaat wachten op de definitieve fosfaatcijfers, maar nu al in gesprek gaat met de Europese Commissie over het voorstel voor fosfaatrechten. De ChristenUnie-fractie krijgt heel graag de garantie dat dit ook echt
gaat werken. Ik krijg graag een toezegging op dit punt.

De heer Grashoff (GroenLinks):
Voorzitter. Wat hebben dit kabinet en de voorganger van
dit kabinet er een potje van gemaakt. Ze hebben een potje
gemaakt van de mooie sector die de melkveehouderij is
door niet vooruit te zien, door niet in te grijpen als dat nodig
is, door maatregelen uit te stellen en door mee te bewegen
met ingewikkelde complexe deals met organisaties als LTO,
die uiteindelijk — laat ik het maar eens zeggen — de echte
belangen van de veehouderij niet dienen. Meer koeien,
minder weidegang, door het mestplafond heen geschoten,
een dalende melkprijs, boeren die nog steeds in onwetendheid zijn: tot nu toe is het een spel met alleen verliezers.
Dat het melkquotum zou worden afgeschaft was allang
duidelijk. Wij waren er geen voorstander van. De signalen
wezen allemaal in de richting van: let op, als je dit gaat doen
dan kan het ook helemaal fout gaan. Tot en met de voorganger van deze staatssecretaris was er nog een soort naïef
vertrouwen in marktwerking. Het leek wel een VVD-staatssecretaris. Binnen een paar maanden was het klaar: er was

14 april 2016
TK 77

77-6-8

door het fosfaatplafond heen geschoten en er moesten
maatregelen worden getroffen. Intussen zijn we een hele
tijd verder en ligt er nu een plan op tafel, dat nog een wetgevingsproces moet doormaken eer het überhaupt kan
worden ingevoerd. Het is voor de melkveehouderij eigenlijk
verschrikkelijk wat hier gebeurt. Eén ding is duidelijk: de
overheid heeft hier gefaald, van voor tot achter.
Nu het fosfaatrechtstelsel dat voorligt. GroenLinks zou heel
graag willen dat wij meer fundamenteel en uitvoeriger
zouden studeren op een meer integraal stelsel van wat ik
even betitel als grondgebonden dierrechten. Natuurlijk heb
ik de brief van de staatssecretaris gelezen en die vergelijking
op een rij gezet, maar die gaat mij niet diep genoeg. Als ik
het heb over grondgebonden dierrechten, trek ik het ook
even iets breder dan alleen de melkveehouderij. Als wij in
Nederland een keer zouden willen afrekenen met de lappendeken van regelgeving rondom onze dierhouderij en naar
een eenvoudiger stelsel zouden willen gaan, dan zouden
wij hier eens fundamenteel met elkaar over moeten willen
nadenken: een omvang van de veestapel die in relatie staat
tot de grond, zodat wij geen ingewikkelde PAS meer hoeven
te hebben, geen ingewikkelde regelgeving erbij over weidegang, geen ingewikkelde regelgeving over stallen die wel
en niet toelaatbaar zijn, en geen apart fosfaatrechtenstelsel.
Als wij dat met elkaar zouden kunnen bereiken — ik snap
dat dat niet van de ene op de andere dag kan — dan zouden
wij winst boeken.
Het fosfaatrechtenstelselvoorstel dat nu voorligt, zal in elk
geval niet de steun van de fractie van GroenLinks krijgen.
Dat neemt niet weg dat wij in het komende wetgevingsproces graag willen meedenken over de vraag of er in een next
best-vorm een aantal zaken te doen zijn. Er is een reeks
vragen aan de orde. Waarom is de biologische melkveehouderij niet uitgezonderd in dit stelsel? De biologische melkveehouderij draagt niet bij aan het probleem, maar alleen
aan de oplossing, want men produceert mest onder het
derogatieplafond. Waarom moet men dan toch voor het
probleem opdraaien? Kan de compensatie voor extensieve
melkveehouders nu echt goed gekwantificeerd worden? Ik
zie graag berekeningen van de staatssecretaris. Het moet
niet gaan om "ongeveer compenseren", de extensieve
veehouderij zou echt en gegarandeerd gecompenseerd
moeten worden. Zou de staatssecretaris erover kunnen
denken om bij overdracht van fosfaatrechten een 100%
grondgebondenheidseis te stellen? Dan bewegen wij in elk
geval de goede kant op. Zou de staatssecretaris er ook voor
willen zorgen dat een zodanige regelgeving tot stand komt,
dat boeren die weidegang toepassen en aan weidevogelbeheer doen, voorrang krijgen bij het uitgeven van fosfaatrechten uit de tot stand komende fosfaatbank?
Tot slot. Ook mijn fractie maakt zich zorgen over dit systeem
en over de vraag of jonge boeren nog aan de bak kunnen
komen bij een systeem waarin weer geld wordt rondgepompt. Ik zou in één opzicht mijn voorganger van het CDA,
de heer Koopmans, willen citeren. Hij zei dat een systeem
met verhandelbare dierrechten vooral het rondpompen van
geld voor papier en niet voor de boeren is. Die les zouden
wij met elkaar moeten trekken.

schuldig is aan de situatie waarin wij nu zitten. Het is geen
kwestie van óf natuur óf boer, het is een kwestie van beide.
Wij hebben natuur én boeren nodig.
Dat gezegd hebbend, begin ik met de fosfaatrechten. Na
de mislukte Wet verantwoorde groei melkveehouderij is
het goed dat de staatssecretaris ingrijpt. Maar ik heb wel
de nodige vragen bij zijn plan, bijvoorbeeld over de
gebrekkige compensatie voor extensieve melkveehouders,
de vrije verhandelbaarheid van de rechten en de criteria
van de fosfaatbank.
Ik kom allereerst op de compensatie. De staatssecretaris
wil de effecten van de afroming voor extensieve boeren
beperken, maar het is de vraag of hij dat voldoende doet.
Stel dat alle melkveehouders extensief zouden zijn. Zou het
deelplafond dan overschreden worden? Als dat niet zo is,
waarom zijn de extensieve boeren dan niet van afroming
vrijgesteld? Het klinkt vrij onrechtvaardig. Ik overweeg op
dit punt een motie. Als er echt niet aan algehele afroming
te ontkomen is, vraag ik de staatssecretaris hoeveel zo'n
boer met en zonder toekenning van rechten voor latente
ruimte aan nettojaarinkomen inlevert.
Dan de verhandelbaarheid. Ik vrees dat boeren bij vrije
handel moeten kiezen tussen koeien en grond. Dat gaat
intensivering in de hand werken en dat lijkt mij niet
gewenst. Grond koppelen aan de koop van fosfaatrechten
kan een oplossing zijn. Wie extra koeien wil, heeft meestal
meer fosfaatrechten nodig en moet dus ook voldoende
grond hebben om die extra koeien te kunnen weiden en
om het bijbehorende mestoverschot geheel op eigen land
te kunnen uitrijden of te kunnen verwerken. Hoe kijkt de
staatssecretaris hiernaar? Ziet hij ook de voordelen van de
keuze om in een keer zowel het fosfaatplafond, de grondgebonden groei als de weidegang te regelen en om tegelijkertijd de regeldruk voor de boeren te verminderen?
In de brief van de staatssecretaris las ik dat hij criteria zal
opstellen voor de fosfaatbank. Ik ben heel benieuwd te
horen waaraan hij denkt. Welke rol speelt een op den duur
milieuneutrale landbouw daarbij?
De staatssecretaris gaat over de volgende derogatiebeschikking onderhandelen in Europa. Hij wil af van het fosfaatplafond en zo'n statisch plafond is inderdaad ouderwets. Het
kan echt slimmer en meer dan nu worden gericht op
maatwerk. Hergebruik van mineralen en terugdringing van
het gebruik van fosfaatertsen zijn belangrijk, want ondanks
ons overschot hier gaat het uiteindelijk wel om steeds
schaarser wordende mineralen. Dus moeten we recyclen!
Kan de staatssecretaris de Kamer een uitgewerkt plan voor
zo'n slim plafond toesturen? Dat moet dan een plan zijn
waarin niet alleen de productie maar ook het hergebruik
wordt meegenomen, zonder dat daardoor het risico op te
veel nitraat en methaan en dierziekten toeneemt.

Mevrouw Ko er Kaya (D66):
Voorzitter. De melkveehouderij staat voor heel grote uitdagingen. Het lijkt hier wel een wedstrijdje wie het meest

De heer Graus (PVV):
Voorzitter. Laat heel duidelijk zijn dat de PVV voor Europa
is. Ik zeg dat, omdat ook door bewindspersonen het standpunt van de PVV nog weleens verkeerd wordt uitgelegd.
Wij zijn tegen de Europese Unie, maar voor handel. Ik heb
het al eerder gezegd: Zwitserland had eerder een vrijhandelsverdrag met China dan de Europese Unie en dat is dus
eerder dan alle landen binnen de Europese Unie. Wij strij-

Tweede Kamer

14 april 2016
TK 77

Situatie in de melkveehouderij

77-6-9

den tegen belemmeringen. Wij vechten verder voor onze
soevereiniteit en onze boeren, tuinders en vissers. Wij willen
al die belemmeringen niet. Wij willen geen provincie van
Brussel zijn.
De PVV heeft sinds 2006 ingebracht dat we geen mestoverschotten kennen, ook al denken die Brusselse bureaucraten
van wel. Dat is niet zo, want er zijn juist tekorten. We dienden motie na motie in, waarin wij vroegen mest niet als
afvalstof te beschouwen maar juist als het bruine goud. En
wat werd er jarenlang gelachen, jongens! Echt waar, ik ben
letterlijk uitgelachen. Pas in 2014 werd men in Den Haag
wakker en ook toen pas werd een vaker door mij ingediende
motie aangenomen. Ik vroeg in deze motie, fosfaten te
extraheren uit urine en ontlasting. Laat het heel duidelijk
zijn dat we daarom tegen die fosfaatrechten zijn. Het is het
bruine goud!
Ik heb zelfs de voorganger van de staatssecretaris om een
fosfaatbank en om fosfaatopslag gevraagd. HP/De Tijd
schreef destijds over de meest opmerkelijke motie. En ik
heb het gezegd. Iedereen heeft ons uitgelachen, ook
bewindspersonen, maar nu heeft zelfs minister Kamp van
Economische Zaken zijn mond vol over het extraheren van
fosfaat uit menselijke en dierlijke ontlasting. Wij hebben
dat dus al benoemd in een tijd dat volgens mij nog niemand
ervan op de hoogte leek dat fosfaat een primaire levensbehoefte is omdat het zuurstof bindt.
De Chinezen leveren ons geen fosfaten meer, want die
zeggen wel "eigen volk eerst". Dat zou ik — "eigen volk
eerst" zeggen — eens moeten doen. Er is niks mis met
"eigen volk eerst", maar de Chinezen doen het gewoon en
zeggen: "Bekijk het maar. Het is voor ons volk." De Marokkaanse mijnen raken uitgeput, dan wel zullen de Marokkanen de fosfaatwinning in de toekomst strategisch gaan
inzetten. We moeten onafhankelijk blijven, zelfs als ze nog
kunnen leveren. In het geval van een primaire levensbehoefte als fosfaten gelden er drie eisen: leveringszekerheid,
betaalbaarheid en, waar mogelijk, onafhankelijkheid van
het buitenland. Ik zeg "waar mogelijk", want soms zullen
we noodgedwongen toch zaken uit het buitenland moeten
halen. We zullen nooit geheel zelfvoorzienend zijn; dat
begrijp ik. Waar mogelijk moeten we onafhankelijk zijn en
in het geval van fosfaat kan dat nu.
Voorts zien wij dit als de zoveelste Brusselse bemoeienis,
die het boeren onmogelijk maakt om te blijven voortbestaan. Dat geldt met name voor de melkveehouderij. Ik
verwijs naar de fosfaatrechten, de Programmatische Aanpak
Stikstof — de PAS, zoals wij dat noemen — maar ook Natura
2000, waar wij ooit als enige echt tegen hebben gestemd,
en wel keer op keer, jarenlang. Wij hebben dit voorspeld!
In al mijn betogen vanaf 2006 heb ik deze ellende voorspeld.
Ik werd altijd als een tokkie weggezet, terwijl ze me beter
als Nostradamus hadden kunnen wegzetten, in plaats van
een of andere PVV-tokkie die het fout had.

kant op dat je het hebt en extraheert, onttrekt, en dan weer
gebruikt op een of andere manier. Of je kunt kiezen voor
een gesloten kringloop. Als je die kringloop sluit, zoals bijvoorbeeld in de biologische landbouw gebeurt, dan heb je
die importafhankelijkheid niet, dan heb je geen fosfaatoverschot en heb je dus ook dat heel ingewikkelde en op dit
moment nog heel dure proces van onttrekking niet nodig.
Bovendien heb je dan veel meer mogelijkheden om het
dierenwelzijn van de koe voorop te stellen. Dat is een ding
dat de heer Graus zeer aanspreekt. Is hij het met mij eens
dat een dergelijk concept van een gesloten kringloop de
voorkeur verdient boven het onttrekken van fosfaat uit een
overschot aan mest?
De heer Graus (PVV):
Je kunt daar ook als dierenvriend heel moeilijk tegen zijn.
Het gebeurt ook al, op kleinere schaal. Die mensen zullen
wij ook nooit belemmeren. Ik wil dadelijk van de staatssecretaris horen of dat mogelijk is. Hij heeft namelijk honderden ambtenaren die dat kunnen uitzoeken, terwijl ik zelf
anderhalve medewerker en een paardenhoofd heb. Ik kan
daar niet aan meedoen. Vandaar dat ik vragen stel. Ik leg
de vraag bij de staatssecretaris neer of dat überhaupt
mogelijk is en op welke termijn. Wij hebben nooit grote
belemmeringen opgeworpen voor het sluiten van de
kringloop, zeker niet als het om de natuurlijke kringloop
gaat, tenzij de heer Grashoff bedoelt dat biologische boeren
bevoorrecht moeten worden tegenover normale boeren,
want dat vinden wij niet. Dat willen wij ook niet. Wij willen
wel voor iedereen gelijkheid. Een biologische boer kan vaak
meer krijgen voor zijn producten. Dat weet de heer Grashoff
ook. In de toekomst zul je merken dat de consumenten
steeds meer biologische producten gaan vragen. Zo werkt
dat met vraag en aanbod, wereldwijd. Wij willen alleen niet
dat dat gesubsidieerd wordt met belastinggeld. Als u het
zo bedoelt, mijnheer Grashoff, dan kan ik u niet steunen.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Er gaat heel veel subsidie naar de landbouwsector. Daar
hebben we allemaal zo onze gemengde gevoelens over. Er
gaat ook heel veel EU-subsidie naar de landbouwsector.
Als je die morgen stopt, gaat het denk ik toch fout, zeg ik
met verwijzing naar het EU-standpunt van de PVV. Op
zichzelf is op dit moment duidelijk dat het marktmodel van
de biologische landbouw aanzienlijk beter is dan dat van
de traditionele landbouw. Dus als er al sprake is van
afhankelijkheid van subsidies, dan is die in de biologische
landbouw veel lager dan in de traditionele. Is de heer Graus
het, even los van biologisch of niet, met mij eens dat een
systeem van extensieve landbouw en grondgebondenheid
waarin kringlopen worden gesloten, de voorkeur verdient?

De heer Grashoff (GroenLinks):
Op heel veel onderwerpen sla ik interrupties richting de
PVV over, omdat die toch volslagen zinloos zijn, maar de
heer Graus is daar absoluut een uitzondering op. Ik ken zijn
bijdragen hier in de regel als buitengewoon inhoudelijk.
Dat zie ik nu ook weer. Daarom heb ik de volgende inhoudelijke vraag aan de heer Graus. Als je het hebt over fosfaat
als schaarse grondstof, kun je twee kanten op. Je kunt de

De heer Graus (PVV):
Sowieso pleiten wij, ook samen met andere partijen, bijvoorbeeld die van de heer Geurts, heel erg voor kleine gezinsen familiebedrijfjes en tegen die verschrikkelijke megastallen, die fabrieken, als u dat bedoelt. Onder de kleine gezinsen familiebedrijven heb je ook biologische boeren. Maar u
stelt mij vragen die eigenlijk de staatssecretaris moet
beantwoorden, want ik weet niet of het klopt wat u zegt.
Dat zal de staatssecretaris eerst moeten bevestigen of ontkennen, voordat ik daarover een goed oordeel kan geven
of stemadvies aan mijn fractie, mocht u hierover moties

Tweede Kamer

14 april 2016
TK 77

Situatie in de melkveehouderij

77-6-10

gaan indienen. Het is voor mij echt nog niet helder of het
wel is zoals u zegt.
Er was ook een vraag over subsidies. Zolang wij per hoofd
van de bevolking en ook per hoofd van de boeren de
grootste nettobetaler aan de Europese Unie zijn, pleiten wij
er ook voor om te proberen, zo veel mogelijk geld bij ónze
boeren, tuinders en vissers te krijgen, laat dat duidelijk zijn.
Van ons mag het morgen afgelopen zijn, want uiteindelijk
kost het per boer meer geld dan het oplevert. Daar zal
iedereen achter komen. Dat weet ik 100% zeker. Dat is mijn
antwoord daarop.
Ik heb nog maar eventjes, zie ik. Ik wilde ook nog het volgende vragen. Als Nederland zijn derogatie verliest, zullen
de kosten van de mestafzet voor rundveemest stijgen met
plusminus 116 miljoen, wat volgens LTO-Nederland neerkomt op €10.000 tot €15.000 per bedrijf. Kloppen die cijfers?
Hoe gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat Nederland
zijn derogatie blijft behouden?
Ik ben klaar, maar heb tot slot nog één opmerking tegenover
de heer Geurts. Hij is inderdaad vrijwel een geheelonthouder, al is hij er een keer met mijn vrouw vandoor gegaan
in Berlijn; maar daar zal ik nu even niet over doorgaan. Ik
heb veel reizen met hem gemaakt, maar ik moet eerlijk
toegeven dat ik de heer Geurts eens wilde laten voelen hoe
het voelt als er oneerlijkheid of onzin over je wordt verkondigd. Dat gebeurt mij meer dan het gemiddelde Kamerlid
en dat doet zo veel pijn en zeer! Nu voelt hij eens hoe het
is. Ik weet ook wel dat hij geen alcohol drinkt, maar ik zou
willen dat hij eens voelt wat hij eigenlijk tegenover mij heeft
gedaan. Ik wilde hem dus eigenlijk een koekje van eigen
deeg geven. Daar gaat het me om.
De voorzitter:
Dat schijnt allemaal te kunnen. Mijnheer Geurts?
De heer Geurts (CDA):
Ik heb foto's van dat evenement, dus als mensen daar
behoefte aan hebben, wil ik die wel laten zien!
De voorzitter:
Laten wij ons tot de serieuze kant van het debat beperken.
De heer Geurts (CDA):
Daar ga ik zeker toe over. Dit was trouwens ook wel serieus,
want ik heb thuis dan ook wat uit te leggen. Dat staat nu in
de Handelingen en dat kunnen ze nalezen. Het gaat erom
dat de heer Graus heel vaak refereert aan zijn voorspellende
gaven, maar als je iets honderd keer zegt, wil dat nog niet
zeggen dat het zo is. Misschien kan de heer Graus ook eens
reflecteren op het feit dat hij vorige week tegen een motie
over equivalente mestmaatregelen heeft gestemd die door
ons was ingediend. Dat heeft tot gevolg dat met name de
akkerbouw in Nederland nu geen goed mineralenbeleid
kan voeren. Kan de heer Graus dat verklaren? Daarover
ging namelijk ook de Twitterdiscussie.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De voorzitter:
Volgens mij staat de melkveehouderij op de agenda en niet
de akkerbouw.
De heer Graus (PVV):
Voor degenen die dit volgen: ik heb verwezen naar onze
Twitteraccounts, waar deze discussie is gevoerd. Ik ga die
nu ook niet meer voeren, want de heer Geurts weet dat ik
de motie niet kon steunen vanwege bepaalde woorden en
dingen die erin stonden. Dat heb ik hem uitgelegd. Hij deed
namelijk ook een verzoek aan de Europese Commissie. Wij
willen dat niet. Wij willen minder Europese Commissie. Wij
willen geen verzoeken doen. Wij moeten soeverein zijn. Wij
beslissen hier wat we willen. Ik heb de heer Geurts voor
het indienen van de motie gezegd dat ik die daarom niet
kon steunen, maar hij heeft de motie toch ingediend zonder
die aan te passen. En dan zegt hij: kijk, de heer Graus steunt
onze motie niet! Dat vind ik flauw, met alle respect. Dat
vind ik kinderachtige spelletjes.
De voorzitter:
Het is nu wel duidelijk.
De heer Graus (PVV):
Ja, mijnheer de voorzitter, maar ik hou daar gewoon niet
van.
De voorzitter:
Ik wil gewoon een serieus debat hier voeren.
De heer Graus (PVV):
Dit is een serieus debat. Dit zijn de feiten. Bovendien zei hij
nog iets over mijn voorspellingen. Alles wat ik vanaf 2006
heb voorspeld, komt nu uit en ligt vast in de Handelingen.
Duik een keer met mij in de Handelingen van de Kamer,
dan laat ik het zien want alles ligt vast dankzij die goeie
mensen die hier altijd zitten. Nergens is te vinden dat ik nu
een onwaarheid zou hebben uitgesproken. Alles wat ik heb
gezegd, is uitgekomen.
De voorzitter:
Mijnheer Geurts, als u er behoefte aan hebt om te reageren,
dan kan dat nog. U kunt natuurlijk ook rond borreltijd samen
een non-alcoholische versnapering gaan drinken.
De heer Geurts (CDA):
Ik wacht af wanneer u gaat schorsen voor de lunchpauze.
Ik heb betoogd en dat heeft wel met elkaar te maken —
alles rond mineralen hangt met de melkveehouderij en de
akkerbouw samen — dat het om wetstechnische redenen
niet anders kon. Ik heb dat uitgelegd aan de heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Hou toch op man.

14 april 2016
TK 77

77-6-11

De heer Geurts (CDA):
Ik heb dat uitgelegd; dan staat dat nu ook in de Handelingen.
Blijf dan niet in uw eigen gelijk hangen want het is niet zo.
De voorzitter:
Discussie gesloten.
De heer Graus (PVV):
Nee mijnheer de voorzitter, ik moet erop reageren.
De voorzitter:
Nee, ik zei: discussie gesloten. Mijnheer Graus, we gaan dit
niet doen. Ik bepaal hier de orde. De discussie is gesloten.
De heer Graus (PVV):
Het was onzin!
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Dijkgraaf.

De heer Dijkgraaf (SGP):
Mijnheer de voorzitter. De SGP is tegen het voorgelegde
fosfaatrechtenplan. Wij missen een totaalpakket. We missen
de garantie dat fosfaatexport naar landen met fosfaatgebrek
afgetrokken wordt van het fosfaatplafond. We missen zicht
op nieuwe derogatie. We missen extra fosfaatruimte om
generieke korting te voorkomen. Dat zijn stuk voor stuk
redenen om niet mee te gaan met de staatssecretaris. Ik
licht die redenen graag toe, mijnheer de voorzitter.
Waar is het totaalpakket? Fosfaatrechten zorgen niet voor
schoner water. De gebruiksnormen, verwerkingsverplichtingen en grondgebondenheidseisen zijn solide sloten op de
deur. Waar houdt de stapeling van regels op? Wij zien voldoende mogelijkheden om actieprogramma en derogatie
zo in te vullen dat de waterkwaliteit daadwerkelijk verbetert.
Veel vervuiling wordt bovendien onterecht in de schoenen
van de landbouw geschoven. De heer Geurts zei het al: kijk
naar de Mesdagfondsanalyse. Ik zou tegen de staatssecretaris willen zeggen: ga eerst eens naar Brussel met een
goed verhaal.
En het fosfaatplafond zelf dan? We werken nu vier keer
meer fosfaat de landbouw uit dan in 2002. Export van 5
miljoen kilo fosfaatkorrels naar landen met fosfaatarmoede
is toch fantastisch? Hier bedrijven de nek omdraaien voor
minder fosfaatproductie en landbouwgronden in Oekraïne
en China laten uitmergelen. Nee, fosfaatexport naar fosfaatarme landen verdient juist een lintje en moet niet meetellen
voor het fosfaatplafond. Hier kan Brussel toch gewoon niet
tegen zijn, zo zeg ik tegen de staatssecretaris. Hebben we
een garantie voor een nieuwe derogatie? Straks hebben
we zowel dure fosfaatrechten als geen derogatie. Waar is
de extra fosfaatruimte om faillissementen en oneerlijke
onteigening te voorkomen? Een bedrijf met een nieuwe
maar lege stal moet opeens €250.000 ophoesten voor 50
extra koeien. Onbetaalbaar. Bedrijven die nauwelijks
gegroeid zijn, worden generiek gekort. Onacceptabel. Op
zijn minst moet hiervoor meer fosfaatruimte komen, door

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

saldering van het fosfaatplafond, door beperkte omzetting
van varkensrechten in fosfaatrechten via een tenderregeling.
Kortom, zonder totaalpakket, zonder saldering, zonder zicht
op derogatie, zonder extra fosfaatruimte wat ons betreft
geen fosfaatrechten.
En er rammelt meer. Waarom één referentiedatum? Als je
die dag toevallig jongvee hebt uitgeschaard bij een ander,
dan kun je fluiten naar die fosfaatrechten en ben je zo
€50.000 armer. Waarom niet de mogelijkheid om te kiezen
voor een referentieperiode, bijvoorbeeld het eerste halfjaar
van 2015? Bij bedrijfsovernames dreigen jonge boeren,
maar anderen ook, afgeroomd te worden; bedrijven die de
afgelopen jaren nauwelijks gegroeid zijn, krijgen toch een
generieke korting opgelegd. Afroming gaat door, zelfs als
de fosfaatproductie allang onder het fosfaatplafond zit. De
SGP vindt al deze vormen van onteigening niet acceptabel.
Hoelang wil het kabinet trouwens doorgaan met het rechtensysteem? Een einddatum zou in ieder geval helpen voor
fiscale afschrijving en het drukken van de prijzen. Is de bril
van fosfaatefficiëntie niet te roze gekleurd? Het ene jaar is
het voordeel 0%, het andere jaar 15%. Hoe krijgen boeren
elk jaar een sluitende mestboekhouding?
De SGP stemt niet in met het voorstel van de staatssecretaris. Afgelopen zaterdag mocht ik koeien in de wei laten, een
prachtig gezicht. Die koeien van boer Bert verdienen geen
nieuwe papierwinkel, maar een pluim. Wij zijn trots op de
melkveehouderij. Laten wij ze dan ook de ruimte geven.
De heer Geurts (CDA):
Gisteren kwam mij een bericht van de SGP-fractie onder
ogen met de kop "fosfaatrechten gaan volstrekt de verkeerde kant op". Daarin staat: bespreek het internationaal
salderen van fosfaat met gebieden waar nog fosfaattekort
is. Ik vond dat een interessante ontwikkeling. We hebben
dat geprobeerd bij Natura 2000, maar dat is niet gelukt.
Waarom zou het hier wel lukken?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Omdat het bizar is dat het niet lukt. We praten onszelf hier
een probleem aan. Op zich is het een probleem als je te
veel fosfaat produceert, maar ons probleem is de oplossing
voor vele landen. Ik had afgelopen vrijdag een presentatie
van hoogleraren die mij een kaartje lieten zien van de hele
wereld. In heel veel landen, juist landen met een sterke
bevolkingsgroei, is er fosfaattekort en daardoor armoede
en honger; er zijn grote problemen. Laten we ons probleem
tot een oplossing maken voor die anderen. Dan is het een
win-winsituatie.
De heer Geurts (CDA):
Ik vond het een zeer interessante ontwikkeling. Misschien
moeten we er onder die alcoholvrije lunch eens over doorpraten.
Wanneer is het voor de SGP voldoende om met eventuele
fosfaatrechten in te stemmen? Welke vinkjes moeten groen
worden, of oranje gelet op de partijkleur van de SGP, om
in te stemmen met de fosfaatrechten?

14 april 2016
TK 77

77-6-12

De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik heb heel wat dingen genoemd en heel wat dingen zijn
belangrijk. Ik heb het over de overnames, de referentieperiode en noem maar op. Voordat wij echter positief gaan
nadenken over dat soort verbeteringen van het huidige
stelsel, zouden op zijn minst de derogatie en de saldering
in het fosfaatplafond geregeld moeten worden. Als dat niet
is geregeld, gaan wij niet mee.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik heb een heel leuk plan voor de SGP-fractie, als zij zich zo
zorgen maakt over het mestoverschot hier en het tekort in
andere regio's. Laten we dan al die dieren niet hier produceren, maar gewoon in de regio's waar ze worden geconsumeerd. Dan hebben we hier geen mestoverschot en geven
we de mensen daar de kans om een eerlijke boterham te
verdienen. Win-win!
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik zou mevrouw Dikkers toch aanraden om eens bij diezelfde
hoogleraren langs te gaan om te horen wat het voedselproductieprobleem in de hele wereld is. Was het maar zo simpel: weet je wat, we verplaatsen even de voedselproductie
van deze zeer productieve regio, die met relatief heel weinig
milieuschade melk, vlees en noem maar op produceert. Zo
simpel is het niet, mevrouw Dikkers. De mensen daar zijn
dolblij dat wij dat voedsel voor hen produceren. Laten we
daar trots op zijn.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik ken onze SGP-collega als een goede kenner van de Bijbel.
Er zal toch nergens in de Bijbel staan dat het echt veel verstandiger is om het Braziliaanse regenwoud te kappen, daar
soja te verbouwen, vervolgens die soja naar Europa te
verschepen, onze varkens daarmee te voeren en de varkens
vervolgens te exporteren. Ik kan het mij niet voorstellen.
De voorzitter:
Nu de Bijbel in het geding is, komt de klok natuurlijk helemaal in gevaar.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ik zou een uurtje willen reserveren voor het antwoord, maar
ik ben bang dat u dat niet toestaat. Dat zijn natuurlijk heel
andere discussies. Wij zijn ook voor zo veel mogelijk regionale productie. Ik zou mevrouw Dikkers toch aanraden om
het boek Job te lezen. Deze herder, die vele schapen,
kamelen en andere dieren had, begon met 11.000 dieren
en eindigde na een heel moeizame periode met 22.000
dieren. Daar hebben heel veel mensen een heel goede
boterham van gegeten.

Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter. Ik begin met het uitspreken van mijn waardering
voor de melkveehouderijsector, een sector waar iedere dag
door veel mensen hard wordt gewerkt. Het is de boer die
voor zijn koeien zorgt, de melkfabriek die van melk hoogwaardige producten maakt en de handel, transport en
logistiek die deze zuivelproducten wereldwijd vermarkten

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

en verschepen. Nederland staat bekend om zijn hoogwaardige zuivelproducten, waar we tros op mogen zijn. De sector
levert een belangrijke bijdrage aan de BV Nederland. Naast
hoogwaardige producten is de sector ook zeer innovatief.
De Nederlandse boer is in staat om vanuit mest een mineralenconcentraat te maken of fosfaat te onttrekken. Fosfaat
is een schaarse grondstof, nodig voor de productie van
voedsel. Maar voor deze innovaties is op dit moment geen
ruimte. De Brusselse regelgeving blokkeert de innovatiekracht van de Nederlandse boer. We moeten mest niet
langer als een probleem zien, maar juist de toegevoegde
waarde ervan benutten.
Dat brengt mij bij het voorstel van de staatssecretaris om
voor de melkveehouderij een systeem van fosfaatrechten
te introduceren. De VVD staat bij dit voorstel niet te juichen.
In een tijd waarin wereldwijd de vraag naar voedsel toeneemt, legt Nederland een beperking op. In een tijd waarin
de marktsituatie onder druk staat, krijgen ondernemers te
maken met nieuwe regelgeving. De staatssecretaris schetst
in zijn brief een aantal stappen, waarvan de introductie van
fosfaatrechten het sluitstuk is.
De voorzitter:
Ik zie een interruptie van de heer Geurts.
De heer Geurts (CDA):
Op 3 augustus 2015 verklaarde mevrouw Lodders zich tegen
invoering van fosfaatrechten. Op 28 augustus 2015 vond
zij dat staatssecretaris Dijksma haar tijd verdeed met fosfaatrecht. Op 28 maart 2016 vindt zij fosfaatrechten een
betere keuze. Kan mevrouw Lodders dit uitleggen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Omdat er in de afgelopen periode nogal wat gebeurd is en
er nu een brief ligt waarin de fosfaatrechten als sluitstuk
worden gezien, na eerst te hebben ingezet op een aantal
andere maatregelen die voor ons noodzakelijk zijn.
De voorzitter:
Zullen we eerst het inhoudelijke verhaal van mevrouw
Lodders op dit punt afwachten? Dan krijgt u daarna van mij
alle ruimte.
De heer Geurts (CDA):
Ik wil graag mijn heel belangrijke vervolgvraag stellen. In
hetzelfde artikel staat: "De staatssecretaris heeft een goed
verhaal". Welk verhaal? Wat is volgens u het goede verhaal?
Mevrouw Lodders (VVD):
Dat is vrij simpel. Er ligt een brief waarin een aantal maatregelen wordt voorgesteld, met een stevige inzet richting
Brussel. Dat is dus wel degelijk een koppeling met de
derogatieonderhandelingen, waarbij helaas niet wordt
gewacht op een derogatiebesluit. We praten hier al acht
jaar over, en nu praten we voor het eerst over het schrappen
van het fosfaatproductieplafond en het salderen van mest.
Dat is grote winst.

14 april 2016
TK 77

77-6-13

De heer Grashoff (GroenLinks):
Het is duidelijk dat er achter de schermen een ongelooflijk
partijtje armpje drukken in de coalitie is geweest, waarbij
een paar van die landbouwlobbyclubs aanwezig waren. Dat
heeft bij elkaar driekwart jaar vertraging opgeleverd. Is
mevrouw Lodders het met mij eens dat de VVD hierbij de
belangen van de boeren totaal over het hoofd heeft gezien?
Mensen zijn driekwart jaar, of zelfs nog langer, in totale
onzekerheid gelaten, met alle financiële problemen die
daarbij horen. Neemt zij daarvoor de verantwoordelijkheid?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik zie daarin geen koppeling. Ik denk dat het goed is dat er
nu een goede brief ligt. We begonnen deze discussie met
de introductie van dierrechten. Volgens mij was de sector
dan nog veel verder van huis geweest. Er ligt dus een goede
brief, met een aanzet tot goede en stevige onderhandelingen in Brussel. Ik zal daar straks nog wat over zeggen, want
er rust een enorme last op de schouders van deze staatssecretaris.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Is mevrouw Lodders het met mij eens dat al vanaf de periode 2010-2011 ook de VVD keer op keer het hele vraagstuk
genegeerd heeft, vervolgens het proces gefrustreerd heeft
en dat dat betekent dat die sector al weet ik hoelang in totale
onzekerheid zit, dat er mensen zijn geweest die enorm
hebben geïnvesteerd in een situatie waarvan u, samen met
het CDA en later samen met de PvdA, kon weten dat het
niet klopte?
De voorzitter:
Mijnheer Grashoff, ik heb niets gedaan. U zei "u", maar ik
heb niets gedaan.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Excuus. Mevrouw Lodders is, eerst samen met het CDA en
later met de Partij van de Arbeid, volledig verantwoordelijk
voor eerst het negeren van de problemen, daarna heeft zij
het proces gefrustreerd en er daardoor voor gezorgd dat
weet ik hoeveel veehouders hebben geïnvesteerd in iets
wat uiteindelijk een doodlopende weg is. Neemt mevrouw
Lodders daar de verantwoordelijkheid voor?
Mevrouw Lodders (VVD):
Het antwoord op de eerste vraag is nee. Ik zal dat toelichten.
Wij staan nog steeds achter de keuze, waar de VVD ook
voor gepleit heeft, om het melkquotum af te schaffen. Ik
sta zeer achter de inzet om het fosfaatproductieplafond te
schrappen. We moeten de mest en de mestproductie niet
langer als probleem zien, maar we moeten de positieve
elementen daarvan benutten, zoals de hoeveelheid mest
die van de Nederlandse markt verdwijnt en het mineralenconcentraat. Daar is in verschillende interruptiedebatjes al
over gesproken. De heer Grashoff zou daar een voorbeeld
aan moeten nemen. GroenLinks pleit in deze zaal, terecht,
voor allerlei milieumaatregelen. Laten we dan in vredesnaam kijken naar de Nederlandse land- en tuinbouw. Die
zijn wereldwijd kampioen in het zorgvuldig, duurzaam en
innovatief produceren. Neem daar een voorbeeld aan.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

De voorzitter:
De laatste maal, mijnheer Grashoff. Kort graag.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Het is leuk om terug te kaatsen, maar het gaat er vooral om
dat er een vraagstuk is dat heel lang is genegeerd en dat
mevrouw Lodders nu inzet op een oplossingsrichting die
weer een doodlopende weg is. Als de Europese Commissie
over een halfjaar zegt: u gaat het bos in met uw verhoging
van het fosfaatplafond, want Nederland heeft zijn zaakjes
niet op orde, dan zijn mevrouw Lodders en de VVD opnieuw
verantwoordelijk voor het opnieuw creëren van een hoop
onduidelijkheid en voor een hoog gehalte dooie mus voor
de veehouders. Ik snap het als er straks geen veehouder
meer is die nog op de VVD gaat stemmen. Dat is heel
terecht.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik doe nogmaals een poging. De heer Grashoff staat hier
met enige regelmaat, en zijn partijgenoten misschien nog
wel vaker, om allerlei milieumaatregelen te bepleiten. De
broeikasuitstoot van de Nederlandse koe is 1,27 kilogram
CO2, terwijl de uitstoot wereldwijd het dubbele is. Wat wil
GroenLinks? Zij wil de veehouderij in Nederland inkrimpen,
de grens verwijderen en daar vervolgens het milieuprobleem mee vergroten. Laten we een voorbeeld nemen aan
de Nederlandse land- en tuinbouw, wereldwijd een koploper.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Een jaar geleden was de VVD zeer negatief over de fosfaatrechten. Nu is de VVD positief. Het verschil is, zegt mevrouw
Lodders, dat de derogatie, de verhoging van het plafond
en de saldering worden besproken. Dat die zaken besproken
worden, vind ik fantastisch, maar er wordt zo veel besproken in Brussel. Waarom niet een keiharde garantie? Als die
derogatie er komt, als die saldering er komt, dan wel de
verhoging van het plafond, dan zal de VVD positief zijn. Wat
we nu gaan zien, is: praten, praten, praten en de fosfaatrechten gaan door. Daar kan de VVD toch nooit voor tekenen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Die afhankelijkheid van de goedkeuring van de derogatie
en de saldering had ik heel graag gewild, maar we moeten
ook realistisch zijn over het tijdsaspect. Wil je met kracht
onderhandelingen richting Brussel inzetten, dan zul je wel
aan de huidige voorwaarden van de derogatieregels moeten
voldoen. Doe je dat niet, dan sta je in ieder geval met 2-0
achter. Dat is de overweging geweest van mijn fractie om
deze route te bewandelen. Ik zal de staatssecretaris zo
meteen een aantal vragen stellen en overweeg een motie
in te dienen over het rapporteren van de voortgang van die
derogatieonderhandelingen. Het is namelijk niet zomaar
met een blanco papiertje richting Brussel afgedaan. Er rust
een stevige opdracht op de schouders van deze staatssecretaris.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Hier gaat het precies mis. Het wisselgeld wordt al weggegeven voordat we gaan praten in Brussel. Dat betekent dat
Brussel voor een nieuwe derogatie en eventuele saldering

14 april 2016
TK 77

77-6-14

weer allerlei andere maatregelen wil hebben. De landbouwsector is het meer dan zat. Als dit al moet, koppel het dan
alstublieft aan die dingen. Vorig jaar zei mevrouw Lodders
zelf dat dit waanzin is. Nu stopt de staatssecretaris er via
de brief een aspirientje in en de patiënt zou genezen zijn.
Zo kunnen we toch geen zaken doen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik vind dat de heer Dijkgraaf er nu iets te gemakkelijk mee
omgaat. Als we de derogatie kunnen koppelen aan de
introductie van fosfaatrechten, dan zou dat de voorkeur
hebben, maar tijdstechnisch is dat lastig. De onderhandelingen worden nu voorbereid en vinden pas later plaats.
We voldoen op dit moment niet aan de regels zoals Brussel
ze stelt. Wil je met kracht kunnen onderhandelen, dan zul
je op dit moment moeten voldoen aan de voorwaarden die
gesteld worden.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Het is een eigen keuze van het kabinet, van de VVD-fractie
en de Partij van de Arbeid-fractie, om zich in die tijdsfuik te
laten zuigen. Waar is de brief vanuit Brussel waarin staat:
voor 1 januari moeten jullie die wet hebben, anders hebben
jullie een probleem? Waar is die brief? Dat is gewoon een
eigen keuze van dit kabinet.
Mevrouw Lodders (VVD):
Die mening deel ik niet. Althans, de heer Dijkgraaf geeft
daar een andere interpretatie aan. We hebben op dit
moment te maken met onze derogatieafspraken met Brussel. Daaraan voldoen we niet. We zijn door het fosfaatplafond heen geschoten. Nogmaals, ik vind het winst dat we
nu die combinatie maken in de onderhandelingen richting
Brussel. Dat is nog niet eerder aan de orde geweest. Dat
weet ook de heer Dijkgraaf, dus laten we ons met kracht
inzetten richting Brussel — ik hoop dat ook de heer Dijkgraaf
daaraan meedoet — om ervoor te zorgen dat onze melkveehouderij zich verder kan ontwikkelen.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Smaling wil interrumperen. Mijnheer
Smaling, ik kijk naar de klok en ik wil u voorstellen om even
te wachten totdat mevrouw Lodders de reeds aangekondigde inhoudelijke argumenten heeft gegeven. Daarna krijgt
u de kans om te interrumperen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Het is een moeilijke keuze om over te gaan tot de fosfaatrechten, maar het is noodzakelijk om te voldoen aan de
huidige regels die Brussel stelt. Zoals ik net aangaf, is mijn
fractie tevreden met de inzet in de richting van Brussel: het
behoud van derogatie, het loslaten van het fosfaatproductieplafond en de ruimte voor innovatieve ontwikkelingen.
Om de onderhandelingen kracht bij te zetten, moet je dus
aan die regels voldoen. Dat betekent dat er werk aan de
winkel is voor deze staatssecretaris. Realiseert hij zich de
druk die op zijn schouders rust om tot een goed resultaat
te komen? Geen derogatie betekent immers een verdere
inkrimping van de veestapel met alle gevolgen van dien
voor de boerenbedrijven en niet in de laatste plaats voor
de werkgelegenheid en de bijdrage van deze sector aan de

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

bv Nederland. Kan de staatssecretaris het tijdpad van de
derogatieonderhandelingen schetsen? Is de staatssecretaris
bereid om na de onderhandelingen de documenten over
de inzet en de onderhandelingen met de Kamer te delen?
Door een aantal sprekers is al aan de orde gesteld dat er
afgelopen dinsdag een rapport is uitgekomen van de
Stichting Mesdag Zuivelfonds, met de titel Waterkwaliteit
en veehouderij. Dat is een verontrustend rapport waarvan
de conclusies een grote impact hebben op de derogatieonderhandelingen. Want, de waterkwaliteit is immers leidend
in de derogatieonderhandelingen. Kan de staatssecretaris
dit rapport duiden in relatie tot de derogatie? Een aantal
inhoudelijke vragen komt vast later in het vervolg van de
bespreking van dit rapport nader aan de orde, maar voor
nu heb ik de volgende vragen. Zijn er voldoende meetpunten om de werkelijke fosfaatbelasting op oppervlaktewater
vanuit de landbouw te meten? Klopt het dat er geen rekening wordt gehouden met andere bronnen zoals riooloverstort of natuurlijk kwel? En klopt het dat 40% van de
waterschappen hun normen hebben aangescherpt?
Omwille van de tijd heb ik nog een aantal andere korte
vragen over het voorstel. Kan de staatssecretaris aangeven
wanneer de wet naar de Kamer wordt gestuurd? Zal dit tijdig zijn om de wet dan ook per 1 januari 2017 in werking
te laten treden, zoals is aangekondigd in de brief? Kan de
staatssecretaris aangeven hoe de toedeling van de latente
ruimte eruit komt te zien? Met andere woorden: worden
bedrijven die nooit de intentie hebben gehad om te groeien,
gewaardeerd met fosfaatrechten?
Bij de overdracht van fosfaatrechten wordt 10% van de
rechten afgeroomd. De vraag is ook door een aantal andere
collega's gesteld: vindt deze afroming ook plaats bij de
bedrijfsovername van vader of moeder op zoon of dochter
of welke verhouding dan ook?
Over de overdracht van rechten tussen sectoren kan ik kort
zijn. Wat de VVD betreft is dit niet aan de orde, tenzij er een
nadrukkelijk verzoek vanuit de sectoren komt. Het is prima
om dit haakje in de wet te creëren, maar dit kan wat mijn
fractie betreft niet eerder ingezet worden dan dat punt.
Over de wet komen we later te spreken. Voor mijn fractie
is het belangrijk dat er stappen worden gezet op het Europese dossier. Ik ga ervan uit dat deze staatssecretaris de
komende periode hierover positief zal berichten.
De heer Smaling (SP):
Mevrouw Lodders begon haar betoog met zeggen dat ze
trots is op de melkveehouders. Ik had verwacht dat ze zou
beginnen met het aanbieden van haar excuses aan de
melkveehouders. We kijken namelijk terug op een periode
waarin de melkveehouderij aan een grote mate van onzekerheid is blootgesteld. De VVD is nu voor iets waar ze eerst
tegen was. Uitbreidende boeren zijn op kosten gejaagd en
betalen nu de prijs. Grondgebonden boeren gaan nu alsnog
de prijs betalen. Waarom geeft mevrouw Lodders niet
gewoon toe dat zij en haar partij gewoon één grote klerezooi
van dit dossier hebben gemaakt? Anders dan dat kan ik het
namelijk niet uitdrukken.

14 april 2016
TK 77

77-6-15

Mevrouw Lodders (VVD):
Dat is een duiding van de heer Smaling. Mijn fractie is van
mening dat de melkveehouderij een sector is om trots op
te zijn. Deze sector verdient ruimte. We zitten op dit moment
inderdaad in een periode waarin die ruimte er helaas niet
is. Ik heb een aantal elementen aangegeven waardoor die
ruimte er toch kan zijn, ook binnen de huidige milieuvoorwaarden van ons en van Brussel. De regels die Brussel onze
richting opduwt of hoe wij ze met elkaar hebben afgesproken, voldoen niet aan de eisen van deze tijd. Innovatie zit
in de knel. Al die aspecten zouden ook de heer Smaling
moeten aanspreken.
De voorzitter:
Mijnheer Smaling, ik ben een groot voorstander van helder
taalgebruik, maar "'één grote klerezooi" hoeft nou toch ook
weer niet in het parlement.
De heer Smaling (SP):
Normaal ben ik heel netjes; misschien valt het daarom op.
Ik zou het gewoon op prijs stellen als mevrouw Lodders
haar excuses aanbiedt, want als je terugkijkt, moet je
gewoon vaststellen dat dit helemaal verkeerd is gegaan. Ik
kan me echt niet voorstellen welke melkveehouder nog op
de VVD gaat stemmen. Het zou mevrouw Lodders sieren
als ze nu toegeeft dat ze dit verkeerd heeft gezien, zowel
bij de bovenkant van de sector, die is gaan uitbreiden, als
bij de onderkant van de sector, die nog plaatsingsruimte
heeft en nu moet meedoen aan dat rechtenstelsel. Bied uw
excuses aan, mevrouw Lodders, en dan hebt u weer wat
goodwill in de Kamer. Ik word niet vaak boos, maar ik vind
wat hier gebeurd is echt — ik zal de woorden niet herhalen
— heel erg. Dat is in mijn ogen te wijten aan uw partij.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik ben het dus pertinent oneens met de heer Smaling; dat
moge duidelijk zijn. Wereldwijd neemt de vraag naar
voedsel toe, met name naar dierlijke eiwitten. Die vraag zal
in de komende jaren alleen maar toenemen door de groei
van de wereldbevolking en ook doordat mensen in landen
als China en India meer te besteden krijgen. Wij hoeven dat
niet alleen in Nederland te produceren, maar we kunnen
daar wel een belangrijke rol in spelen. De heer Smaling en
ik zullen het daarover niet met elkaar eens zijn. Dat spijt me
zeer voor de heer Smaling, maar de melkveehouderij verdient wat de VVD-fractie betreft ruimte om te ondernemen.
De heer Geurts (CDA):
Ik wil toch even terugkomen op dat "goede verhaal" in mijn
eerste interruptie bij mevrouw Lodders.
De voorzitter:
Houdt u het kort?
De heer Geurts (CDA):
Dat ga ik proberen, voorzitter. Mevrouw Lodders geeft aan
dat we een heel strenge wetgeving hebben en dat we nog
niet aan de regels voldoen. We zitten echter wel boven het
plafond. Mevrouw Lodders geeft aan dat we mineralenconcentraat kunnen gebruiken. Dat is niet erkend en de pilots

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

worden door dit kabinet zo'n beetje om zeep geholpen,
want de verruiming die er zou komen, zit er niet in. Nog
even voor dat "goede verhaal": mevrouw Lodders zegt ook
dat er acht lidstaten zijn die in gebreke zijn gesteld en dat
die lidstaten bondgenoten zijn. Welke harde garanties heeft
mevrouw Lodders gekregen om hierin te stappen en te
geloven dat dit kabinet het voor de melkveehouders gaat
regelen?
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik heb al een aantal keren aangegeven dat deze koppeling
in de afgelopen acht jaar nog niet is aangebracht. De heer
Geurts weet ook heel goed dat de voorgangers van deze
staatssecretaris ons keer op keer hebben aangegeven dat
zij zouden gaan pleiten voor een mineralenconcentraat en
voor een verruiming of een minder strikte Nitraatrichtlijn
van Brussel. In deze brief wordt die koppeling voor het eerst
gelegd. Deze staatssecretaris gaat met een grote opgave
naar Brussel. Wij zullen dat zeer nauwlettend volgen. Ik ga
ervan uit dat het kabinet de melkveehouderijsector serieus
neemt. De sector heeft het op dit moment niet makkelijk.
Geen derogatie betekent een inkrimping van misschien wel
20%, maar dat hoef ik de heer Geurts niet uit te leggen.
De voorzitter:
Mijnheer Geurts, dit is uw laatste interruptie.
De heer Geurts (CDA):
Ik constateer dat er geen harde garanties zijn afgegeven
aan mevrouw Lodders en aan de VVD-fractie. Ik krijg een
déjà-vugevoel. Onder Kok I is in 1997 de Wet herstructurering varkenshouderij in werking getreden, onder het bewind
van de PvdA, de VVD en D66. Dat was afroming. Hoe gaat
mevrouw Lodders met de generieke korting om? Gaat zij
voorkomen dat er een generieke korting komt? Het CDA
heeft toen overigens tegen die wet gestemd.
Mevrouw Lodders (VVD):
We gaan de wet in de tweede helft van dit jaar behandelen.
Dan zal ook de generieke korting aan de orde komen, maar
op basis van de brief en de optelsom ontkomen we volgens
mij niet aan een generieke korting om onder het fosfaatplafond te kunnen gaan produceren. Er zal dus een generieke
korting zijn. Die moet wat mijn fractie betreft zo laag
mogelijk zijn.
De voorzitter:
Mijnheer Dijkgraaf, hebt u een nieuw punt?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Ja. Dit is echt volstrekte … Ik zoek naar een net woord. Dit
klopt gewoon niet. Als die saldering en de mestexport, die
nu al 5 miljoen kilo bedraagt, op een goede manier plaatsvinden, is er helemaal geen generieke korting nodig. Dat is
precies wat er in de brief staat. Aan de ene kant zegt de
staatssecretaris dat hij gaat praten in Brussel; aan de andere
kant zegt hij dat een generieke korting nodig is. Die twee
uitspraken kloppen niet met elkaar. Als je dit in Brussel
regelt, is er helemaal geen generieke korting nodig. Maak

14 april 2016
TK 77

77-6-16

je daar als VVD hard voor en zorg ervoor dat die boeren
niet generiek gekort worden.
Mevrouw Lodders (VVD):
Bij de behandeling van het wetsvoorstel komen we te
spreken over de termijnen die in de wet opgenomen zullen
worden. In de brief lezen we dat de generieke korting in
2018 geëffectueerd zal worden. Zij wordt dus medio 2017
aangekondigd. De staatssecretaris heeft aangegeven dat
hij de Kamer lopende dat traject zal informeren over de
derogatieonderhandelingen. Volgens mij heb ik al aangekondigd dat ik een motie in voorbereiding heb om de
momenten waarop de Kamer geïnformeerd dient te worden,
straks eventueel vast te leggen.
De heer Dijkgraaf (SGP):
Wat de VVD nu doet, is alle knoppen klaarzetten om die
korting te geven. Als de saldering er niet komt, gaat er 8%
af. Als de derogatie niet doorgaat, gaan er nog eens een
keer veel procenten af.
De voorzitter:
Dit hebt u allemaal al eerder gezegd. Wat is uw vraag?
De heer Dijkgraaf (SGP):
Waarom niet gewoon keihard een garantie vragen aan de
staatssecretaris: saldering, derogatie en anders geen fosfaatrechten? Dan is de VVD transparant, anders laten wij
ons in een fuik zuigen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Om met kracht onderhandelingen te kunnen voeren, moet
je aan de gestelde regels voldoen. Zo niet, dan zijn wij de
derogatie sowieso kwijt. Ik heb al tegen de heer Geurts
gezegd dat het kwijtraken van de derogatie tot een krimp
van de sector met 20% zal leiden. Dat is onacceptabel.

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Voorzitter. De Partij van de Arbeid ziet toekomst in duurzame, extensieve melkveehouderij. Ruw voer komt hierbij
uit de regio en mest wordt in de regio uitgereden. Bulk
productie, meer, meer, meer, en productie gericht op verre
exportmarkten zijn wat ons betreft niet de weg. De weg is
wel: grondgebonden, met aandacht voor de omgeving,
respect voor milieu, dier en natuur, koeien in de wei en
boeren die daar een prima boterham aan overhouden.
Daarom zou de Partij van de Arbeid graag zien dat in de
melkveehouderij wordt gewerkt met het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming. Het sterrensysteem voor
dierwelzijn is heel succesvol gebleken in de vleessector en
zou ook heel goed kunnen worden toegepast in de melkveesector. Dan heeft de consument meer te kiezen, kan de boer
meer verdienen en doordat er wordt gedifferentieerd, is er
niet alleen maar sprake van bulk. Zo kunnen wij ook dierwelzijnswinst boeken. Nederland is daarmee innovatief en
sluit aan bij een groeiend besef van dierenwelzijn, ook bij
mensen in andere landen.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

Het sterrensysteem heeft zijn succes bewezen en verdient
wat ons betreft vervolg. Het is een privaat initiatief dat niet
in handen is van de overheid, maar waarbij de overheid
wel steunend kan zijn bij het creëren van randvoorwaarden.
Ik vraag de staatssecretaris om in overleg met de Dierenbescherming en alle relevante sectoren een inventarisatie te
maken van de mogelijkheden en knelpunten. Ik kan me
voorstellen dat die eventueel in het systeem voor stalsubsidie zitten. Ik vraag de staatssecretaris om ons ruim voor de
begrotingsbehandeling hierover een brief te schrijven.
Nu terug naar het fosfaatsysteem. Ik heb daar nog een
aantal vragen over. Het is goed dat het er nu is. Wij hadden,
terugkijkend op het hele proces, dit graag beter willen
regelen bij de behandeling van de Wet verantwoorde groei
melkveehouderij. Ik kijk terug op een proces waar ik niet
erg trots op ben. Het heeft veel onrust veroorzaakt. Wij
hadden dat echter beter moeten organiseren. Het is goed
dat er nu duidelijkheid is. Ik ben blij dat de staatssecretaris
in de vervolgstappen die hij zet, grondgebonden boeren
zal compenseren. Zij die niet hebben bijgedragen aan het
probleem, mogen er ook niet voor worden gestraft. Is er in
dit kader nog ruimte voor een aparte positie voor biologische boeren? Mijn fractie zou dit graag zien.
De criteria voor de uitgifte van rechten moeten nog worden
vastgelegd.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik waardeer de eerlijkheid van de Partij van de Arbeid; die
heb ik niet gehoord van de VVD. Mevrouw Dikkers biedt
min of meer excuses aan voor het rommelige proces
waardoor veel boeren in de knel zijn gekomen. De duidelijkheid heeft veel te lang op zich laten wachten. Nu zien wij
dat grondgebonden boeren die de mest prima op eigen
grond kwijt kunnen, de dupe zijn van het voorliggende
systeem. Wat zegt de Partij van de Arbeid tegen die boeren?
Moeten zij inderdaad betalen voor iets wat zij niet hebben
veroorzaakt?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
De collega van de ChristenUnie heeft geen excuses
gehoord. Ik heb gezegd dat wij met de kennis van nu, het
fosfaatrechtensysteem veel beter hadden kunnen integreren
bij de behandeling van de Wet verantwoorde groei melkveehouderij. Achteraf gezien hadden wij dat moeten integreren en dat wij dat niet hebben gedaan, vind ik spijtig.
Als mevrouw Dik dit als excuus ziet, is dat prima. In het
voorstel van de staatssecretaris is de compensatie van
grondgebonden boeren opgenomen: eerst wordt er wat
meer uitgedeeld en als er gekort moet worden, worden die
boeren niet extra gekort. Dat lijkt mij een eerlijk systeem.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Er staat inderdaad een zin in de brief van de staatssecretaris
waarin hij stelt dat hij de grondgebonden boeren deels zal
compenseren. Mijn fractie zou graag zien dat de korting
niet bij hen terechtkomt en dat deze boeren, die vaak latente
ruimte op het bedrijf hebben, vooraan in de rij staan als er
fosfaatrechten worden uitgedeeld. Krijgen wij daarvoor de
steun van de fractie van de Partij van de Arbeid?

14 april 2016
TK 77

77-6-17

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik hoor heel graag de reactie van de staatssecretaris hierop.
De collega van de ChristenUnie heeft dit ook in haar eigen
betoog gevraagd aan de staatssecretaris. Als er eventueel
een motie over komt, dan kijken we er welwillend naar,
maar wij voelen ons natuurlijk ook wel verbonden met het
standpunt van het kabinet, om het maar zo liefdevol uit te
drukken.
De heer Geurts (CDA):
Ik waardeer de zelfreflectie van de PvdA-fractie.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Dat is inderdaad het goede woordje.
De heer Geurts (CDA):
Ik probeer u te helpen, mevrouw Dikkers. Mijn concrete
vraag is heel kort. Op dit moment wordt er bij bedrijfsoverdracht in de familie afgeroomd. Bent u met het CDA van
mening dat we daar een eind aan moeten maken?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Er wordt nu nog helemaal niets afgeroomd, want er is nog
geen wet. Het is dus nog wat prematuur om daarop vooruit
te lopen. De collega van het CDA heeft ook aan de staatssecretaris gevraagd hoe hij hiertegen aankijkt. Ik ben dan ook
benieuwd naar zijn reactie daarop. Als er moties komen
van de CDA-fractie zullen wij daar ook welwillend naar kijken.
De heer Geurts (CDA):
Ik vraag toch nog wel wat meer woorden hierover. Ik zou
toch graag willen weten hoe de PvdA-fractie hier zelf in zit.
Toen we dit bij de grondgebonden melkveehouderij ook
constateerden, hebben we een amendement ingediend dat
het vervolgens heeft gehaald. Ik hoop niet dat als die wet
er gaat komen, ik dan weer hetzelfde moet gaan doen. Ik
hoor dus graag de mening van de PvdA-fractie op dit punt.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Wij willen heel graag dat de fosfaatbank gevuld wordt. Als
je het heel erg ruim maakt doordat je niet hoeft af te romen
vanwege familie in de eerste, tweede, derde, vierde en
vijfde graad, dan zal je die fosfaatbank nooit gevuld krijgen.
Uiteindelijk zijn zelfs u en ik dat waarschijnlijk wel van
mening. Wij zouden er dus wel paal en perk aan willen
stellen. Ik wil eerst wachten op de reactie van de staatssecretaris omdat ik wil weten om de hoeveelste graad het zal
gaan.
De criteria voor uitgifte van de rechten uit de fosfaatbank
moeten nog worden vastgelegd, zo lezen wij in de brief.
Wij willen graag dat weidegang daar een prominente plaats
in krijgt en overwegen een motie in te dienen hierover,
maar wellicht dat de staatssecretaris onze zorg op dit punt
wel deelt en weidegang als voorwaarde voor de uitgifte wil
opnemen.

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

In de brief staat verder dat er een ministeriële regeling zal
komen voor het afroompercentage. Wij zien dat liever
wettelijk verankerd. Wil de staatssecretaris dat toezeggen?
Ziet de staatssecretaris ruimte om de schotten tussen de
sectoren pluimvee, varkens en melkvee weg te halen? Collega Smaling had het daar ook al over. Ik kan mij voorstellen
dat het weghalen van die schotten lucht geeft voor sectoren
die erg graag zouden willen krimpen of zouden moeten
inkrimpen en dat het ook ruimte geeft voor de melkveehouderij.
Wij snappen niet zo goed dat de staatssecretaris in Brussel
wil inzetten op het loslaten van productieplafonds. Het is
niet zo dat Nederland de afgelopen jaren heeft laten zien
dat we het zo goed doen. Van 2008 tot 2010 en opnieuw in
2015 is het fosfaatplafond overschreden. Ook dreigen we
het stikstofplafond te overschrijden. Wat verwacht de
staatssecretaris daar nu eigenlijk van? Dat we naar Brussel
gaan en zeggen: we hebben ons er niet altijd even goed
aan gehouden, maar we willen nu graag geen productieplafond? Dat kan ik mij bijna niet voorstellen.
Voor de Partij van de Arbeid is het helder: een toekomst
voor extensieve melkveehouders waarbij dierwelzijn hand
in hand gaat met een verantwoorde boterham voor de boer.
Wij kijken uit naar de wetsbehandeling.
De heer Smaling (SP):
Het is druk bij de interruptiemicrofoon. Kennelijk wil iedereen mevrouw Dikkers complimenteren met "haar hand in
eigen boezem".
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Het gaat om "eigen hand", collega Smaling.
De heer Smaling (SP):
Deze kabinetsperiode loopt op haar einde. Als je als PvdA
gaat kijken wat de successen op het terrein van landbouw
en natuur zijn geweest de afgelopen jaren, ben je volgens
mij snel klaar. Hoe kijkt mevrouw Dikkers daartegen aan?
We hebben dit een paar jaar zien gebeuren en mevrouw
Dikkers zegt er zelf van dat dit niet had moeten gebeuren.
Haar collega van natuur geeft zomaar een speerpunt over
de plezierjacht weg aan de VVD. Wat is nou eigenlijk de
bedoeling geweest van het PvdA-optreden op het dossier
landbouw en natuur?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik kijk heel even naar de voorzitter of hij mij toestaat om
een grote beschouwing te houden over de zegeningen die
ik zie van het feit dat wij een PvdA-staatssecretaris op dit
punt in het kabinet hebben.
De voorzitter:
Wat ik zeer positief vond aan de inbreng van de heer Smaling, was dat hij vond dat het snel klaar moest zijn, maar
het kan zijn dat ik het verkeerd gehoord ben.

14 april 2016
TK 77

77-6-18

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Laat ik een voorbeeld geven: de AMvB over de verantwoorde groei van de melkveehouderij die de grondgebondenheid verankert, hadden we niet gehad zonder de PvdA
in dit kabinet.
De voorzitter:
Laten we het een beetje bij het onderwerp houden, als u
het niet erg vindt.
De heer Smaling (SP):
Dit was wel het onderwerp. Het bruggetje was bedoeld om
mevrouw Dikkers het volgende te vragen. Kunnen wij
samen, als linkse partijen, moties indienen om de biologische landbouw buiten dit systeem te houden en om het
grondgebonden deel waar nog plaatsingsruimte is buiten
het systeem te houden? Kan ik dan op haar rekenen?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Laten we even afwachten waar de staatssecretaris mee
komt. Mijnheer Smaling zal ook begrijpen dat in het huwelijk
dat wij hebben gesloten met de VVD, waarover wij in het
algemeen op heel veel fronten heel tevreden zijn, wij ook
rekening willen houden met de wensen van de VVD-fractie.
Ik ben niet helemaal vrij om overal in mee te gaan, hoewel
ik dat best zou willen. Dat weet de heer Smaling ook.
De voorzitter:
Dan de heer Grashoff. Of mevrouw Ko er Kaya? Zij waren
tegelijk bij de interruptiemicrofoon. Dan gaat mevrouw
Ko er Kaya natuurlijk voor.
Mevrouw Ko er Kaya (D66):
Mevrouw Dikkers begon met een mea culpa en gaf aan dat
het proces toch niet heel goed is verlopen, met alle resultaten van dien. Dat heeft te maken met een compromis tussen
VVD en PvdA, de coalitiegenoten. Nu ligt er weer een
voorstel dat straks mogelijk een wet wordt. Inzake de
extensieve boeren is er weer een compromis: een beetje
helpen, maar ze mogen toch nog steeds op de blaren zitten.
Idem dito voor de fosfaatrechten. Op het laatste punt, het
loslaten van het fosfaatplafond en het bekijken hoe je het
beter kunt vormgeven, hoor ik van beiden een ander geluid.
Daarover is kennelijk nog geen compromis gesloten. Wat
gaat het worden? Dat is mijn eerste vraag. Mijn tweede
vraag, …
De voorzitter:
… die een stuk korter wordt, …
Mevrouw Ko er Kaya (D66):
Als u niet interrumpeert, voorzitter, wordt de vraag inderdaad heel kort. Mijn tweede vraag heeft te maken met het
mea culpa. Zal het compromis dat nu lijkt te ontstaan, straks
niet weer tot ellenlange problemen leiden?

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Zo goed is dat huwelijk nu ook weer niet, voorzitter!
De voorzitter:
Excuus.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Wij staan anders in het idee dat je het productieplafond
moet loslaten. Dat is niet iets waarover we een compromis
moeten bereiken. De staatssecretaris heeft in zijn brief
aangegeven dat hij het loslaten van het productieplafond
wil voorstellen aan Brussel. Ik heb daar mijn vraagtekens
bij, dus wij hebben hem een vraag daarover gesteld. De
eerste vraag van mevrouw Ko er Kaya kan ik me niet meer
zo goed herinneren.
Mevrouw Ko er Kaya (D66):
De eerste vraag ging over het loslaten van het plafond, over
de kabinetsinzet en over de VVD die dat graag wenst en de
PvdA die dat niet wenst. Is de uitkomst straks dat daarover
ook een compromis komt?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Daarop heb ik net antwoord gegeven. Wat was de andere
vraag?
Mevrouw Ko er Kaya (D66):
Mijn andere vraag was mijn tweede vraag. Mijn tweede
vraag had te maken met het mea culpa van mevrouw Dikkers. Nu ligt er weer een compromisvoorstel voor dat straks
wetgeving wordt. Zal dit niet weer tot allerlei problemen
leiden, omdat er wordt gekozen voor het een noch het
ander? Soms moet je de natuur voor laten gaan en soms
de boer, maar je hebt beide nodig.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Volgens mij ligt er een prima compromis. Er is een compromis bereikt in de sector zelf, waaraan Natuur & Milieu heeft
bijgedragen, alsmede het netwerk GRONDig. Het ministerie
heeft heel hard gewerkt om dit compromis te bereiken. Ik
kan daar prima mee leven.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Dat laatste triggert mij even, want volgens mij zijn de
natuurorganisaties er uitgestapt en dragen zij dit compromis
niet. Dat was juist een van de saillante dingen die mij opviel,
maar misschien kan de staatssecretaris dit straks ophelderen.
De voorzitter:
Was dit uw interruptie, mijnheer Grashoff?

De voorzitter:
Mevrouw Lodders. Pardon, mevrouw Dikkers.

De heer Grashoff (GroenLinks):
Nee, dat was nog even een staartje van de vorige. Ik zal
deze kort houden. Volgens mij wil mevrouw Dikkers dat
extensieve boeren worden gecompenseerd en dat zij hier
niet onder lijden. Dat willen wij ook. Er staat het een en

Tweede Kamer

14 april 2016
TK 77

Situatie in de melkveehouderij

77-6-19

ander in de brief van de staatssecretaris, maar er worden
geen garanties gegeven. We gaan een beetje die kant op,
maar is mevrouw Dikkers het met mij eens dat die garantie
er wel zou moeten zijn en dat we daarop zouden moeten
aansturen?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Volgens mij is de brief van de staatssecretaris helder daarover. Er staat dat er eerst wat meer plaatsingsruimte zal
worden gemaakt voor boeren die extensiever zijn. Als er
generiek moet worden gekort, zullen zij niet extra worden
gekort. Dat vind ik wel een fair systeem. Dat heb ik net ook
al gedeeld in een interruptiedebatje met een andere collega.

gebracht. Mijn fractie zal een motie indienen, waarbij ik
reken op de steun van mevrouw Dikkers.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Dank u wel.
De voorzitter:
Was dat uw antwoord?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Ik hoorde geen vraag.

De heer Grashoff (GroenLinks):
Maar mij viel in de brief nu juist op dat de staatssecretaris
de mechanismen waarmee hij wil compenseren wel een
beetje aangeeft, maar dat hij zegt niet te kunnen garanderen
dat de extensieve boeren geen last hiervan hebben. Dat
staat er gewoon in. Is mevrouw Dikkers het met mij eens
dat we dat goed moeten dichttikken? Boeren die niet bijdragen aan het probleem, moeten nu niet voor de oplossing
gaan opdraaien.

Mevrouw Lodders (VVD):
Ik hoor mevrouw Dikkers pleiten voor het Beter Leven
keurmerk, ook voor zuivel. Ik heb daar twee vragen over.
Ten eerste ben ik een beetje verbaasd dat mevrouw Dikkers
daar vandaag mee komt. Wij hebben niet zo heel lang
geleden een motie gezien over het kalf langer bij de koe,
wij hebben het over verplichte weidegang en nu dit weer.
Mevrouw Dikkers wil dat er randvoorwaarden worden
gesteld, weliswaar met de sector …

Mevrouw Dikkers (PvdA):
Het compromis dat in de brief staat en dat in de sector wordt
gedragen, vind ik prima. Dat kan ik prima dragen.

De voorzitter:
Dit wordt een betoog in plaats van een vraag.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
De staatssecretaris heeft gekozen voor het vrij verhandelbaar maken van fosfaatrechten op de markt. Daarmee krijgen fosfaatrechten een prijskaartje. Bij schaarste zal die
prijs enorm opgedreven worden. Dat is allemaal geld dat
niet gaat zitten in zaken als goede stallen, dierenwelzijn et
cetera et cetera. Vindt de Partij van de Arbeid ook dat wij
bijvoorbeeld moeten kijken naar een privaat beurssysteem
om te voorkomen dat de prijzen sky-high worden en dat
die alleen nog kunnen worden betaald door de grote
intensieve bedrijven?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Daar hebt u in uw bijdrage ook aandacht voor gevraagd. Ik
vind het een goed punt en ben erg benieuwd wat de
staatssecretaris erop zegt. Er ligt een brief waarin staat
waarom het ene systeem wel gekozen is en het andere niet.
Daar is veel over nagedacht en ik neem aan dat de staatssecretaris dat zal toelichten. Ik geleid deze vraag door naar
het kabinet.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Dat kan ik wel een beetje begrijpen vanuit de positie van
mevrouw Dikkers, maar ik ben toch wel erg benieuwd naar
de mening van de Partij van de Arbeid. Ik hoor de Partij van
de Arbeid vaak benadrukken hoe belangrijk dierenwelzijn
is, hoe belangrijk duurzame stallen zijn enzovoort enzovoort,
en wij kunnen ons geld natuurlijk maar één keer uitgeven.
Als het in fosfaatrechten gaat zitten, kun je het niet aan
andere dingen besteden. Daarom heb ik dit punt nogmaals
nadrukkelijk bij de Partij van de Arbeid onder de aandacht

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

Mevrouw Lodders (VVD):
Hoe kijkt mevrouw Dikkers aan tegen de regeldruk en dit
soort zaken die toch weer op de schouders van de boeren
terechtkomen? Ten tweede: zit de sector hierop te wachten?
Heeft mevrouw Dikkers dat gevraagd?
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Mevrouw Lodders is zelf melkveehouder, dus zij weet dat
het goed is om te differentiëren en om meer te produceren
dan alleen maar bulk voor de verwerkingsfabriek. Ik zou
willen dat de consument meer keus heeft en dat de boer
meer keus heeft voor zijn afzet. Zo kan hij beter zijn melk
beprijzen. Daar schieten de boeren echt wat mee op.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dat is geen antwoord op mijn vragen. Wij hebben in de
afgelopen periode een stapeling van regels gehad. Deze
komt er nu bij. Het wordt zomaar weer op het bordje van
de boeren gelegd. Hoe kijkt mevrouw Dikkers daartegen
aan? Zit de sector op dit keurmerk te wachten? Heeft
mevrouw Dikkers dat gecheckt? Voor de Handelingen zeg
ik nog even dat ik geen melkveehouder ben. Mijn echtgenoot heeft een melkveebedrijf, maar ik ben geen onderdeel
van het bedrijf en ik werk er niet aan mee. Dat lijkt mij zeer
zorgvuldig.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Prima. Laat ik vooropstellen dat de sector ermee bezig is.
Dierenbescherming, Stichting Natuur & Milieu en de melkveehouders zijn bezig met het opstellen van een stersysteem voor zuivel. Dat lijkt mij een heel erg goed initiatief.
Het is geen opeenstapeling van regelgeving. Vraag het eens

14 april 2016
TK 77

77-6-20

aan de varkensboeren. Die zijn erg blij met het initiatief,
want het heeft ze de mogelijkheid gegeven om meerwaarde
te creëren. Dat kan ook in de melk. Dat zou mevrouw Lodders, die geen melkveehouderij heeft, maar wel op een
melkveebedrijf woont, op zijn minst moeten waarderen.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de Kamer, tenzij mevrouw Lodders nog een
interruptie heeft.
Mevrouw Lodders (VVD):
Ik constateer dat er geen antwoorden op mijn vragen
komen. Ik heb het bij de sector gecheckt en de sector geeft
aan dat hij op dit moment geen behoefte heeft aan dit
keurmerk. Ik vraag mij dus af waarom mevrouw Dikkers
ervoor pleit. Mijn oproep aan mevrouw Dikkers is: laat dit
alstublieft over aan de sector. Men heeft al genoeg voor
zijn kiezen gekregen.
Mevrouw Dikkers (PvdA):
Wij hebben de sector helemaal niks opgelegd. Wij vragen
de staatssecretaris om te inventariseren wat de mogelijke
belemmeringen zijn, punt.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij met een krachtige vertraging aan het eind
gekomen van de eerste termijn van de Kamer. De staatssecretaris zal na de lunch antwoorden.
De vergadering wordt van 13.45 uur tot 14.25 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Tweede Kamer

Situatie in de melkveehouderij

14 april 2016
TK 77

77-6-21