Voor
Betreft
Wat
Door

:
:
:
:

vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
rondetafelgesprek Nationale Omgevingsvisie d.d. 7 maart 2018
Inbreng Planbureau voor de leefomging
Marc Hanou, Rienk Kuiper, Ries van der Wouden

De NOVI moet een nationale visie zijn, in plaats van een visie van het rijk. De nieuwe
omgevingswet biedt de ruimte om de nationale ambities in het omgevingsbeleid te
verwoorden. In de NOVI moeten daarom de thema’s worden opgezocht die de
verschillende partijen gaan verbinden, tussen de sectoren, maar ook heel nadrukkelijk
alle overheden en, niet in de laatste plaats, de energieke samenleving. Zie de NOVI niet
als het eindbod in het debat over het omgevingsbeleid, maar als de start van de
dialoog, als een levend document.
Zet daarom de inhoud centraal. Met zoveel betrokkenen is vertrekken vanuit de
omgevingsopgaven de enige productieve aanpak. Hierbij komen uiteraard ook de ‘hoe’vraag en met name het governance-vraagstuk aan de orde. Daarom kan en moet
bewust de te kiezen rol van de rijksoverheid verschillen, zowel per thema, per opgave
als per gebiedsgerichte uitwerking, van bijvoobeeld facilitator tot deelnemer of
investeerder.
Wij pleiten voor een NOVI zoals bedoeld in de omgevingswet; één samenhangende
visie voor de fysieke leefomgeving voor de lange(re) termijn, door het opstellen van
diverse scenario’s om zowel mogelijke toekomstbeelden als ook onzekerheden in beeld
te brengen. Een dergelijke visie maakt keuzes waar dat mogelijk en nodig is, en laat
vooralsnog opties open als onzekerheden daartoe aanleiding geven.
Zo onstaat de ruimte voor maatwerk, voor regionale differentiatie van deze nationale
opgave (met specifieke rollen voor het rijk, regio en andere actoren).
WAT HOORT IN DE NOVI?
Op hoofdlijnen is grote overeenstemming over de thema’s waar de Novi over zou
moeten gaan. Over het ”hoe dat moet” is meer keuzevrijheid.
Om te beginnen met de thema’s. Uiteraard moeten de grote transities op het gebied van
energie en klimaat een plek krijgen. Daarnaast de overgang naar een Circulaire
Economie, met aandacht voor tijd en schaal in die overgang. Landbouw en natuur, en
verstedelijking en mobiliteit zijn de andere thema’s waarop grote veranderingen (gaan)
plaatsvinden.
De crux zit in de samenhang van die thema’s. Benader ze niet sectoraal, maar betrek
ze op elkaar, zoals bijvoorbeeld in de Rijnmond of de (voormalige)
energielandschappen. De integratie van die thema’s verschilt per plek – kortom durf te
differentiëren, en geef die transities vorm op de schaal van de regio zoals het
veenweidegebied (zie hieronder). Vanuit de strategische thema’s uit de NOVI zou de
verbinding moeten worden gezocht met de dagelijkse leefomgeving van mensen, dat
komt in de voorbereidende teksten voor de NOVI nog onvoldoende voor het voetlicht.
Dat is nodig om het omgevingsbeleid draagvlak te geven, en om een basis te bieden
voor een publiek debat over verschillende inzichten over de leefomgeving.

WELKE THEMA’S BEHOEVEN EXTRA AANDACHT?
Het is niet zo dat één van de bovenstaande thema’s voorgaat op de anderen. Dat
energie en klimaat ook een bovennationale schaal kennen, en een andere mate van
beïnvloeding dan bijvoorbeeld verstedelijking en mobiliteit is evident. Daarnaast is het
besef essentieel dat in de neerslag van de opgaven niet sprake is van een one-size-fitsall; per regio zal de mate van urgentie tussen de opgaven en daarmee de
ontwerpopgave voor de regio verschillen.
MOETEN HARDE KADERS WORDEN GESTELD?
De omgevingsvisie werkt als deze inspirerend en verbindend is. Dat wil zeker niet
zeggen dat een Omgevingsvisie vrijblijvend is. Als er gedeeld eigenaarschap is, zowel
sectoraal herkenbaar, als regionaal (decentrale overheden) herkenbaar. Dan ontstaat
ook een samenhangende en vanzelfsprekende basis voor de inzet van instrumenten.
Harde kaders kunnen nodig zijn voor de uitvoering van de visie, maar daarvoor biedt de
Omgevingswet het instrument van de AMvB’s.
WAT ZIJN KANSEN VOOR DE NOVI?
De kansen liggen in het benoemen waar en hoe de opgaven gaan samenkomen. Dat
wil zeggen dat de rijksoverheid zich daartoe moet verhouden door haar rol telkens
gedifferentieerd te bepalen en boven het sectorale uit te stijgen. Dat kan bijvoorbeeld
leiden tot zogenaamde gids- of voorbeeldprojecten.
De veenweiden bijvoorbeeld zijn een gebied waar verschillende omgevingsopgaven
samenkomen. Beperken van de bodemdaling, beperken van CO2-uitstoot vanwege
internationale klimaatverplichtingen, een goed verdienmodel voor de landbouw en
behoud van het cultuurlandschap vragen om een aanpak.
Een ander voorbeeld dat Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen net als de
veenweiden ook al hebben genoemd in het Interbestuurlijk Programma, is de landbouwmilieuproblematiek op de zandgronden. De opgave is hier het vinden van een nieuw
verdienmodel in de landbouw, verbeteren van de kwaliteit van lucht, bodem en water,
met per deelgebied een duidelijke keuze voor de gewenste milieu- en waterkwaliteit.
Hier is in de NOVI een overtuigend verhaal nodig, o.a. vanwege Europese
verplichtingen vanuit de Kaderrichtlijn Water.
Als laatste voorbeeld noemen wij de Noordvleugel van de Randstad. De opgave is om
hier een evenwicht te vinden tussen de internationale klimaatafspraken, luchtkwaliteit,
geluidhinder en de capaciteit van Schiphol, tussen betaalbaarheid op de woningmarkt,
leefklimaat en internationaal toerisme. Ook ligt hier een aanzienlijke
woningbouwopgave.
http://www.pbl.nl/publicaties/omgevingsbeleid-op-een-tweesprong
http://www.pbl.nl/publicaties/verkenning-omgevingsopgaven-voor-de-nationaleomgevingsvisie