2011

Centrum voor
Energievraagstukken
en
TNO
Dr Annelies Huygen
Dr Saskia Lavrijssen
Ir Coen de Vos
Ir Jan de Wit

DE BESCHERMING VAN DE CONSUMENT OP GROND VAN DE WARMTEWET
Een onderzoek naar de juridische en economische gevolgen van de gewijzigde Warmtewet voor
de positie van de consument

Inhoudsopgave
Voorwoord
CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

4

Conclusies juridisch deel en reguleringsdeel

4

Aanbevelingen algemeen juridisch deel en reguleringsdeel

5

Conclusies berekeningen warmtetarieven in drie scenario’s

6

Aanbevelingen berekening warmtetarieven

9

1. INLEIDING

11

2. ALGEMEEN DEEL

11

3. JURIDISCH DEEL

14

3.1. Wat zijn de doelstellingen van de Warmtewet?

14

3.2. Uitgangspunten van de regulering van de warmtetarieven?

15

3.3. Beginsel van redelijke tarieven in het mededingingsrecht
3.3.1. Algemene opmerkingen
3.3.2. Europese jurisprudentie en beschikkingspraktijk van de Commissie en de NMa
3.3.3. Mededingingsrecht weinig aanknopingspunten voor optreden tegen excessieve tarieven

17
17
18
20

3.4. Wat is de juridische betekenis van het NMDA-beginsel?

21

3.5. Hoe verhoudt het NMDA-beginsel zich tot het mededingingsrecht?

22

3.6. Bescherming van de consument?

23

3.7. Conclusies en aanbevelingen

24

4. REGULERING VAN HET (NATUURLIJK) MONOPOLIE: TOEREKENING VAN KOSTEN

26

4.1. Algemeen

26

4.2. Prijzen

26

4.3. Variatie in kosten

28

4.4. Kwaliteit van de dienstverlening

29

4.5. Conclusies en aanbevelingen

29

5. CASES STUDIE VASTE EN VARIABELE WARMTETARIEVEN IN WARMTEDISTRIBUTIESYSTEMEN 31

1

5.1. Inleiding

32

5.2. Huidige tarieven, warmtewet tarieven AMVB en tarieven met een gewijzigde AMVB

34

5.3. Cases voor verschillende gebruikers

49

5.4. Conclusies en aanbevelingen

52

Aanbevelingen

54

5.5 Literatuur

55

2

De bescherming van de consument op grond van de Warmtewet

Voorwoord

Dit onderzoek bekijkt op onafhankelijke wijze de vraag welke juridische en economische
gevolgen de gewijzigde Warmtewet met zich brengt voor de positie van de consument in de
markt voor de levering van warmte. Het onderzoek is verricht door het Centrum voor
Energievraagstukken van de Universiteit van Amsterdam in samenwerking met TNO in opdracht
van de Woonbond en Vereniging Eigen Huis. Het onderzoek bestaat uit een algemeen
deelonderzoek, een juridisch deelonderzoek, een economisch theoretisch deel en een
deelonderzoek naar de berekening van de warmtetarieven in verschillende scenario’s.
In het juridisch deel en economisch theoretisch deel wordt aangetoond dat
fundamentele juridische en economische bezwaren bestaan tegen de vaststelling van de
warmtetarieven op basis van het “Niet Meer Dan Anders”-beginsel. Voor het geval de wetgever
toch mocht vasthouden aan dit beginsel, werkt dit onderzoek alternatieve invullingen van het
“Niet Meer Dan Anders”-beginsel uit.

Het onderzoek is afgerond op 31 oktober 2011.

3

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies juridisch deel en reguleringsdeel



Warmteleveranciers beschikken over een monopoliepositie ten opzichte van
warmteverbruikers. Zij hebben daarmee een machtspositie in de zin van artikel 24 Mw.



Volgens het verbod van misbruik van een economische machtspositie (artikel 24 Mw)
mag een onderneming met een machtspositie geen onredelijke tarieven hanteren.
Volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie, kan bij een te grote disproportie
tussen de werkelijk gemaakte kosten en de werkelijk gevraagde prijs er zowel absoluut
gezien als in vergelijking met concurrerende producten sprake zijn van een onbillijke
prijs.



Het “Niet Meer Dan Anders” (NMDA)-beginsel koppelt de warmtetarieven voor de
eindgebruikers aan de eindgebruikerstarieven voor de levering van gas. De kosten voor
de levering van warmte kunnen aanmerkelijk variëren per installatie. Aangezien de
warmtetarieven worden gekoppeld aan de tarieven voor de levering voor gas en niet aan
de kosten die daadwerkelijk worden gemaakt voor de levering van warmte in het
specifieke geval, staat het NMDA-beginsel op gespannen voet met het mededingingsrecht.



De positie van de consument op grond van de gewijzigde Warmtewet is verslechterd, nu
de redelijkheidstoets van de warmtetarieven is verlaten. De vaststelling van de
maximum-tarieven op basis van het NMDA-beginsel sluit niet het risico uit dat groepen
consumenten onredelijk hoge tarieven betalen, in die zin dat een grote disproportie
bestaat tussen de voor hen werkelijk gemaakt kosten en de gevraagde prijs.



De in het voorstel opgenomen rendementstoets biedt onvoldoende bescherming aan de
consument. Het is niet duidelijk hoe de rendementen worden gemonitord door de NMa
en onder welke omstandigheden sprake is van een onredelijk rendement bij het
transport en de levering van warmte. De ex post correctie van te hoge rendementen kan
pas worden ingezet als consumenten al economische schade hebben geleden als gevolg
van te hoge warmtetarieven.

4



Er is geen inzicht in de vraag of het NMDA-beginsel consumenten beschermt, zoals de
bedoeling is van de wet. Dit inzicht ontbreekt omdat inzicht ontbreekt in de kosten van
de warmtevoorziening. Er is immers geen robuust kostentoerekeningsmodel, op grond
waarvan de kosten van de voorziening objectief vastgesteld kunnen worden.



Nu een robuust kostentoerekeningsmodel ontbreekt, is het niet mogelijk om een
uitspraak te doen over de vraag of en in hoeverre er door sommige exploitanten
excessieve prijzen gevraagd (kunnen) worden, en of sommige exploitanten mogelijk
verliezen lijden op de warmtevoorziening.



Om consumenten te beschermen, is het vaststellen van een kostentoerekeningsmodel
noodzakelijk. Aan de hand van dit model ontstaat inzicht in de werkelijke kosten van
alle warmteprojecten. Omdat het hier gaat om ondernemingen met een (wettelijk)
monopolie is het ook gerechtvaardigd dat de kosten openbaar zijn. Transparantie van de
(geobjectiveerde) kosten is een noodzakelijke voorwaarde om te beoordelen of en in
hoeverre het NMDA-beginsel afnemers beschermt tegen de monopoliemacht van de
leveranciers, of dat andere vormen van regulering daarvoor noodzakelijk zijn.



Warmte wordt op verschillende wijzen geproduceerd. Overheden zijn voorstander van
de warmtevoorziening, omdat aannemelijk is dat het de energie-efficiëntie bevordert en
de uitstoot van CO2 vermindert. Om die reden worden warmtenetten uitgerold en
worden afnemers min of meer verplicht om de warmte af te nemen. Consumenten zijn
gebaat bij transparantie inzake de milieu-effecten van warmte, zodat zij inzicht hebben
in de energie-efficiëntie en de CO2-uitstoot, de reden waarom zij verbonden zijn met een
warmtenet.



Er moet meer transparantie komen over de maatschappelijke kosten en baten (zowel vanuit
economisch als milieu oogpunt) van warmteproductie en warmtelevering. Aangezien deze
transparantie ontbreekt kan geen zinvolle discussie over de maatschappelijke kosten en
baten van warmteproductie en warmtelevering worden gevoerd. Het overheidsbeleid kan
daarom niet op objectieve informatie en weloverwogen keuzes worden gestoeld.

Aanbevelingen algemeen juridisch deel en reguleringsdeel



De voorgestelde reguleringssystematiek ten aanzien van de warmtetarieven is niet
eenvoudig en transparant en kan de belangen van de consument schaden. Het voorstel is

5

om de warmtetarieven en de kwaliteit van de warmtelevering te onderwerpen aan een
lichte vorm van regulering conform onderstaande aanbevelingen:
Transparantie van de kosten van de voorziening
-

Het voorschrijven van een kostentoerekeningsmodel voor de leveranciers van
warmte en de eigenaren/exploitanten van het netwerk, waarbij wordt
aangegeven welke kosten worden toegerekend aan de warmtevoorziening, en
hoe deze kosten worden berekend. Het verplichten van de leveranciers om
jaarlijks een overzicht te verschaffen van de kosten van de voorziening, conform
het toerekeningsmodel.

Transparantie van de milieu-effecten
-

Het voorschrijven van een rapportage van de milieu-effecten (CO2-uitstoot) van
ieder warmteproject.

Transparantie van de tarieven van klanten
-

Het maken van een standaardmodel voor het doorberekenen van de kosten aan
afnemers, zodat afnemers en derden precies kunnen zien hoe de tarieven zijn
opgebouwd.

Regulering van de overige voorwaarden van dienstverlening, zoals de kwaliteit
-

Het opstellen van een standaardcontract voor de levering van warmte aan
consumenten, met daarin bepalingen over de kwaliteit van de dienstverlening,
rechtswaarborgen voor het geval die kwaliteit niet wordt gehaald en een regeling
voor conflicten.

-

Het opstellen van (minimale) standaardvoorwaarden voor de levering van
warmte.

-

De Warmtewet moet regels bevatten die de leverancier verplichten om aan te
tonen, dat hij de betrouwbaarheid van de warmtenetten waarborgt.

Conclusies berekeningen warmtetarieven in drie scenario’s

6



De definitieve kostenvergelijking huidige situatie/nieuwe situatie na het van kracht
worden van de Warmtewet kan pas gemaakt worden als de tarieven van de
warmteleveranciers volledig en transparant worden gepubliceerd. Dit omvat ook een
vermelding van huur/eigendom van installatieonderdelen zoals de afleverset,
aansluitwaarden voor ruimteverwarming en tapwater, etc.



Het NMDA-beginsel wordt niet strikt toegepast in de wet, omdat niet alle componenten
van de levering van warmte zijn meegenomen. . De kosten voor de levering van warmte
(en ook gas) bestaan uit drie componenten: een aansluitvergoeding, een vaste jaarprijs
en een variabel verbruikstarief. Op de laatste twee wordt het NMDA-beginsel toegepast
zoals dit door het voorstel voor de Warmtewet wordt gezien, op het eerste niet. Hierdoor
zijn de totale kosten voor de consument dus ook niet noodzakelijk NMDA: voor de
netbeheerder bestaat de mogelijkheid om voor de aansluiting op het warmtenet een
(veel) hoger bedrag te vragen dan voor de aansluiting op het gasnet gerekend zou
worden1.



De variabele jaarlijkse kosten zoals deze nu worden berekend door de warmtebedrijven
zijn iets hoger (€ 13,68/jaar) dan de jaarlijkse kosten zoals berekend conform de AMVB
van de voorgenomen Warmtewet voor een gemiddelde verbruiker. Dit onderzoek toont
aan dat de gebruiker bijna 100 Euro (€99,17) per jaar kan verdienen indien het NMDAbeginsel op een andere wijze wordt ingevuld dan voorgesteld in de AMVB, namelijk als
wordt uitgegaan van.:
o een aannemelijker gemiddeld rendement van HR ketels, waarbij naast het
rendement van de oudere ketels ook rekening wordt gehouden met het
rendement van State of the Art HR Cv-ketels, en
o leidingverlies

dat

voor

beide

systemen

-

stadsverwarming

en

aardgasverwarming - onderling gelijk is.
Deze punten worden verderop inhoudelijk toegelicht.


De vaste kosten zoals die in rekening worden gebracht door de warmtebedrijven zijn
soms lager dan door de AMVB worden berekend, soms hoger, zie tabel 3.2. Echter, een
goede vergelijking voor de vaste kosten is op dit moment niet mogelijk door het
ontbreken van essentiële informatie met betrekking tot:

1

Dit geldt niet voor de aansluiting van nieuwe woningen op een bestaand warmtenet .

7

o Wie de eigenaar is van de warmtewisselaar en de afleverset, en of hiervoor
afzonderlijk huur in rekening wordt gebracht.
o Wat de aansluitwaarde van de woning is en welke CW waarde voor warm
tapwater wordt geleverd.
o Welke BAK- kosten destijds in rekening zijn gebracht.
o Of de bewoner een circulatiepomp in zijn afleverset heeft (waarvan de
elektriciteitskosten voor eigen rekening zijn).
Bovendien blijken bij huurders van woningen in een aantal gevallen andere vaste kosten
in rekening te worden gebracht dan bij bewoners/eigenaren, zonder dat aantoonbaar is dat de
totale vaste kosten van warmtevoorziening voor iedere – vergelijkbare – aansluiting gelijk zijn
zoals dit bij aardgasdistributie het geval is.


De tarieven die op dit moment gepubliceerd worden door de vier grote aanbieders zijn
niet volledig, niet transparant en niet eenduidig. Een van de vier aanbieders – Essent publiceert geen tarieven. Bovendien is niet voor iedere situatie aangegeven of de
tarieven gelden voor huur of eigendom van de afleverset/warmtewisselaar. Er is
dringend behoefte aan een uniform, volledig en eenduidig tarievenoverzicht waarin de
toepassing van het NMDA-beginsel helder en met volledige getalvoorbeelden wordt
toegelicht, zonder dat er onderdelen van het tarief worden overgeslagen.



Het is van belang dat huurders en bewoners/eigenaren volledig inzicht krijgen in de
eigendomsverhoudingen van de installaties en de huurkosten die bij huur van
installatiecomponenten betaald moeten worden. Voor huurders zou het gewenst zijn dat
inzicht wordt verkregen in het deel van de woninghuur dat wordt ingezet voor de kosten
van installaties.



Bij woningen die aangesloten zijn op aardgas wordt verondersteld dat er leidingverlies
optreedt, wat het systeemrendement ongunstig beïnvloedt. De AMVB veronderstelt, dat
de woningen die op warmtedistributie zijn aangesloten geen leidingverliezen vertonen.
Dit is merkwaardig en niet conform de werkelijkheid. Deze veronderstelling heeft een
verhogende invloed op de warmteprijs



De opwekrendementen die in de AMVB worden aangenomen hebben niet betrekking op
state of the art CV ketels. Wanneer aangenomen wordt dat de huidige opgestelde CV
ketels gemiddeld 7,5 jaar oud zijn (conform de AMVB) moet ook worden uitgegaan van
8

het gemiddelde van de rendementen van State of the Art (SOTA) HR CV ketels door de
tijd heen. De rendementen aangenomen in de AMVB hebben echter betrekking op HR CV
ketels van 15-20 jaar geleden. Dit heeft een verhogende invloed op de warmteprijs.
Daarom wordt voorgesteld dat bij de vaststelling van opwekrendementen in de AMVB
wordt uitgegaan van het gemiddelde van het ketelrendement dat in de huidige AMVB
wordt gehanteerd en de SOTA ketel als representant van de gemiddelde ketel.


Door de onzekerheid over de vaste tarieven, met name of deze gelden voor huur of
eigendom, is het moeilijk te bepalen of woningen die op warmtedistributie zijn
aangesloten en woningen die van blokverwarming gebruik maken bij gelijkblijvende
warmteconsumptie en gelijkblijvende installaties meer of minder gaan betalen na
introductie van de Warmtewet.



De door de AMVB gehanteerde jaarlijkse kosten van CV ketels zijn hoger dan de jaarlijkse
kosten waarvoor de markt deze aanbiedt, op basis van huur met full service onderhoud,
zie tabel 3.2.



De in de AMVB aangenomen onderhoudskosten zijn op basis van full service. De grote
onderhoudsbedrijven zijn echter vaak eigendom van de energiebedrijven die een
warmtedistributieafdeling bezitten. De vraag zou dus gesteld kunnen worden of hier
sprake is van goede marktwerking. Uitgebreider onderzoek is nodig om dit na te gaan.

Aanbevelingen berekening warmtetarieven



De tarieven van de aanbieders van warmte zouden in een standaard formaat moeten
worden opgenomen, dat bindend is voor iedere aanbieder. Hiermee wordt transparantie
en eenduidigheid bereikt.



Een radicale vereenvoudiging van de kostenopbouw, bijvoorbeeld:
o aansluitkosten en vastrechtkosten warmte gelijk of lager aan kosten die gelden
voor een individuele aardgasaansluiting, en
o de maximum variabele warmteprijzen (GJ kosten) volledig gebaseerd op
aardgasequivalent,

zonder

rekening

te

houden

met

rendementen

of

leidingverliezen;

9

zou het NMDA-beginsel beter toepasbaar maken. Hiertoe zouden alle installaties binnen de
woning – althans bij bewoners/ eigenaren – eigendom moeten zijn of worden van de
eigenaar. De tarieven zullen hierdoor dalen ten opzichte van het huidige niveau én het
niveau dat volgt uit de voorgenomen Warmtewet.


Als het verschil van opbrengsten minus kosten (=marge) van warmtedistributie lager is
dan dit zelfde

verschil

voor aardgasdistributie,

met

andere

woorden: dat

warmtedistributie economisch minder attractief is dan aardgasdistributie – dan zouden
eveneens de maatschappelijke kosten van beide systemen met elkaar vergeleken kunnen
worden. Wellicht is er sprake van maatschappelijk verdieneffecten door een lagere CO 2
index per eenheid nuttig geleverde warmte bij warmtedistributie ten opzichte van
aardgasdistributie. In de discussie over dit onderwerp is het interessant om na te gaan of
het juist is dat de eindgebruikers van warmte de (extra) kosten van de niet-gesaldeerde
maatschappelijke baten (CO2 reductie) moeten dragen.


Er is een sterke case om eigenaren van woningen de volledige installatie – dus ook de
afleverset/warmtewisselaar – in eigendom te laten hebben. Dan kan men zelf over
vervanging en onderhoud besluiten. De vaste kosten dalen sterk, maar daar staan
uiteraard eigen kosten (kapitaalslasten, onderhoud) tegenover. Het is aan te bevelen bij
huur de bestaande afleverset/warmtewisselaar aan de bewoner/eigenaar te koop aan te
bieden tegen de resterende marktwaarde.

10

1. Inleiding

De Woonbond en Vereniging Eigen Huis hebben het Centrum voor Energievraagstukken
benaderd naar aanleiding van het voorstel voor een Warmtewet. Volgens een onderzoek van de
NMa (juni 2011) zouden de afnemers van warmte als gevolg van de wet meer moeten gaan
betalen voor warmte dan daarvoor.2 De Woonbond en VEH vragen zich of de juridische en
economische grondslagen van de Warmtewet de positie van de kleinverbruiker van warmte
voldoende beschermen.
Dit rapport onderzoekt op onafhankelijke wijze wat de juridische en economische
uitgangspunten zijn voor de regulering van de warmtetarieven op grond van de Warmtewet en
wat deze uitgangspunten betekenen voor de positie van de consument. Het bestudeert de
gevolgen voor de bescherming van de consument. Voorts wordt bekeken hoe de wetgever het
NMDA-beginsel heeft ingevuld en wat de juridische en economische effecten van de
prijsregulering zijn voor de warmtetarieven voor de kleinverbruikers. Tevens wordt onderzocht
welke andere keuzes hadden kunnen worden gemaakt door de wetgever bij de regulering van de
warmtetarieven en wat de gevolgen zijn van de verschillende keuzes voor de consument.
De structuur van het rapport is als volgt.
Paragraaf 2 bevat een algemeen deel en beschrijft kort de historie van de Warmtewet.
Paragraaf 3 analyseert de juridische gevolgen van het loslaten van het beginsel van de redelijke
prijs en toetst het NMDA beginsel aan het mededingingsrecht. Paragraaf 4 toetst de regulering
van de Warmtewet aan uitgangspunten van de economische theorie over de regulering van
monopolies. In paragraaf 5 worden kostenberekeningen gemaakt, waarbij de hoogte van de
warmtetarieven voor consumenten voor drie scenario’s in kaart worden gebracht, namelijk de
huidige situatie, de situatie na de inwerkingtreding van de Warmtewet en de situatie na een
alternatieve invulling van de prijsregulering op grond van de Warmtewet.

2. Algemeen deel

2

Energiekamer NMa,103585/24.B323, “Effecten van prijsregulering voor kleinverbruikers warmte” (Den Haag,
juni 2011).

11

Op 3 juli 2008 nam de Tweede Kamer het wetvoorstel voor de Warmtewet aan.3 De
Eerste Kamer heeft het voorstel op 10 februari 2009 zonder stemming aangenomen. De fractie
van de VVD is daarbij aantekening verleend. Naar aanleiding van de brief van de minister van
Economische Zaken van 10 juni 2010 (EK 29.048 I met bijlage) en het overleg van 30 juni 2010
met de Tweede Kamer (TK 29.048 nr. 51) en de brief van de minister van EL&I van 20 december
2010 over twee rapporten met betrekking tot de Warmtewet (TK 29.048 nr. 52 met bijlage)
heeft de Kamercommissie op 18 januari 2011 besloten het door de regering aangekondigde
gewijzigde wetsvoorstel af te wachten.
In bovengenoemde kamerstukken wordt onder andere een rapport van de NMa inzake
een onderzoek naar de effecten van het voorgestelde tariefstelsel van de Warmtewet
besproken.4 Hieruit zou blijken dat de aanname dat warmteleveranciers misbruik maken van
hun monopolistische positie niet door het rapport wordt bevestigd. Uit het rapport zou volgen,
dat door de warmteleveranciers zelfs een lager rendement wordt gehaald dan door de NMa
redelijk wordt geacht. Daarnaast blijkt dat de tarieven voor de kleinverbruikers als gevolg van
de voorgestelde Warmtewet zullen stijgen, maar voor de grootverbruikers zullen dalen. De
tarieven voor de kleinverbruikers zullen stijgen, maar enkel tot het niveau van de
maximumprijs. Door de toepassing van de Warmtewet lijkt het rendement van de
warmteleveranciers in de toekomst te verbeteren, maar het rendement blijft lager dan de door
de NMa gehanteerde norm voor een redelijk rendement. Bovendien zou de Warmtewet
terugwerkende kracht hebben. Als gevolg zouden de consumenten de bedragen die zij in het
verleden te veel hadden betaald terug ontvangen. Echter, de NMa adviseerde om de
terugwerkende kracht te laten vervallen. De NMa baseerde dit advies op haar inzicht dat de
tariefverschillen niet te wijten waren aan overwinsten van de warmteleveranciers. De
omvangrijke bedragen en administratieve lasten die met de terugwerkende kracht van de
Warmtewet gepaard zouden gaan, zouden leiden tot een verslechtering van de reeds door de
NMa vastgestelde lage rendementen van de warmteleveranciers.
De Minister van Economische Zaken, Innovatie en Landbouw heeft toegezegd aan de
Tweede Kamer om de Warmtewet aan te passen, waarbij onder meer rekening wordt gehouden
met het rapport van de NMa en de aanbeveling om het tariefstelsel eenvoudiger en
transparanter te maken. Het voorgestelde tariefstelsel was namelijk erg complex omdat de
warmtetarieven werden gereguleerd op basis van een combinatie van een redelijke prijs, het
NMDA beginsel als maximumprijs en pooling.
3

Kamerstukken I 2007/2008, 29048A.
Rapport van de Raad van Bestuur van de NMa, van 6 mei 2010, “Onderzoek effecten Warmtewet op
warmteprijs en warmterendement” (Bijlage bij Kamerstukken II 2009/2010, 29048, nr. 49).
4

12

De voorgestelde wijzigingen zijn opgenomen in een Novelle, die het wetsvoorstel van de
leden Ten Hoopen en Samson tot het stellen van regels omtrent de levering van warmte aan
verbruikers wijzigt.5 De belangrijkste wijzigingen zijn:
1. De Warmtewet wordt niet met terugwerkende kracht toegepast.
2. Aansluitbijdragen van woningen op een nieuw warmtenet vallen buiten NMDA.
3. Aangeslotenen op een Warmtenet zijn aangewezen op elektrisch koken. Hiervoor wordt
een vergoeding van € 50 per jaar gesaldeerd.
4. De Warmtewet heeft betrekking op aangeslotenen met een maximum aansluitcapaciteit
van 100 kW.
5. Het uitgangspunt dat de warmteleverancier zijn warmte voor een redelijke prijs moet
leveren is verlaten. In plaats van te werken met de redelijke prijs zal de NMa gaan
toezien op de rendementen van de leveranciers op portefeuille niveau ter voorkoming
van overwinsten. De feitelijke invulling van het toezicht op de rendementen van
leveranciers moet echter nog helemaal ontwikkeld worden.
De NMa is naar aanleiding van een nieuwe analyse van de effecten van de gewijzigde
Warmtewet tot de conclusie gekomen, dat het gewijzigde wetsvoorstel uitvoerbaar en
handhaafbaar is, met dien verstande dat zij suggesties doet voor een aantal verbeteringen.6
Uit het voorgaande blijkt dat de verschillende NMa-onderzoeken een grote rol hebben
gespeeld bij de wijziging van de regulering van de warmtetarieven. Daarbij dient te worden
opgemerkt dat de NMa-rapporten noodzakelijkerwijze waren gebaseerd op beperkte gegevens
over de kosten van warmtelevering. In het rapport uit 2010 merkt de NMa hier zelf over op:


Bij alle warmteleveranciers de exacte grootte van de aansluiting per kleinverbruiker niet
bekend is;



Meerdere warmteleveranciers de kosten van productie en levering (per warmtenet) niet
konden scheiden;



De boekwaarde van de warmtenetten van de verschillende warmteleveranciers moeilijk
is te vergelijken;

5

Wijziging van de Warmtewet in verband met enkele aanpassingen, Kamerstukken II 2010/2011, 32839, nr. 2.
Brief van de Raad van Bestuur van de NMa, met kenmerk 103621/4.B586 en Energiekamer NMa, “Effecten
van prijsregulering voor kleinverbruikers warmte”, supra nr. 2.
6

13



Gegevens bij de meeste warmteleveranciers niet per warmtenet voorhanden waren of
niet op eenvoudige wijze naar dit niveau te vertalen waren.7
Hieruit volgt dat de NMa onderzoeken zijn gebaseerd op een beperkt inzicht in de kosten

voor de levering van warmte alsmede de wijze waarop kosten worden toegerekend aan de
warmteconsument. Het kan daarom worden betwijfeld of de stelling van de NMa dat de
warmteleveranciers geen overwinsten hebben behaald met voldoende objectieve gegevens kan
worden onderbouwd. Desalniettemin heeft de wetgever belangrijke wijzigingen doorgevoerd
ten aanzien van de prijsregulering van de warmtetarieven als gevolg van de NMa-rapporten.
Dit onderzoek stelt de vraag centraal welke gevolgen de wijzigingen inzake de
tariefregulering hebben voor de juridische en economische positie van de consument in de
Warmtemarkt.

3. Juridisch deel

3.1. Wat zijn de doelstellingen van de Warmtewet?

De centrale doelstelling van de Warmtewet is de waarborging dat kleinverbruikers tegen
redelijke voorwaarden en tarieven beschikking hebben over warmte.8 Warmteverbruikers zijn
in de meeste gevallen gebonden aan hun warmteleverancier. Leveranciers van warmte en
beheerders van warmtenetten hebben een monopoliepositie ten opzichte van de afnemers.
Laatstgenoemden kunnen geen warmte verkrijgen van een andere leverancier, ze kunnen ook
niet kiezen voor een ander netwerk. Zelfs het substituut, verwarming door gas, is vaak
afgesloten voor hen, omdat in wijken met een warmtenet geen gasnetten worden aangelegd. Dit
betekent dat de afnemers, voor een essentiële voorziening, geheel afhankelijk zijn van één
leverancier en één netbeheerder voor de levering van warmte. Warmte is bovendien een
primaire levensbehoefte. Gelet op de gebondenheid van de afnemers van warmte, moeten zij
worden beschermd tegen te hoge prijzen en onvoldoende prestaties van warmteleveranciers.
De bescherming van de Warmtewet is gericht op consumenten (eindafnemers). Het
voorstel tot wijziging van de Warmtewet sluit voor de interpretatie van het begrip verbruikers
aan bij de gasaansluiting voor huishoudens. Hiervoor is gekozen omdat dat zorgt voor de
7

Rapport van de Raad van Bestuur van de NMa van 6 mei 2010, supra nr. 4, p. 16.
Kamerstukken II 29048 nr. 3, Memorie van Toelichting, par. 1 t/m 3.

8

14

bescherming van consumenten en tegelijkertijd voorkomt dat het systeem onnodig complex
wordt. Bovendien past deze keuze bij het NMDA-beginsel. Dit is het beginsel dat de prijs voor
warmtelevering wordt gerelateerd aan de gassituatie van een huishouden. Bij de vaststelling van
de maximumprijs voor de levering van warmte dient de gassituatie van huishoudens als
referentie. Omrekening van de gascapaciteit van een G6 aansluiting (voor huishoudens) naar
warmte aansluitingen levert een capaciteitsgrens van 88 KW2, die naar boven is afgerond en
derhalve op 100 KW is bepaald.

3.2. Uitgangspunten van de regulering van de warmtetarieven?

Aanvankelijk bevatte de reguleringssystematiek van de Warmtewet een combinatie van
twee tarieven;
a. een redelijke prijs;
b. een maximum prijs;
Volgens het gewijzigde wetsvoorstel bevat de Warmtewet enkel nog een maximum prijs
die door de NMa wordt vastgesteld.
Ad a)
Artikel 5 van de oorspronkelijke versie van de Warmtewet bepaalde, dat een
vergunninghouder de plicht heeft op een betrouwbare wijze en tegen redelijke prijzen en
voorwaarden en met inachtneming van een goede kwaliteit van dienstverlening zorg te dragen
voor de levering van warmte aan personen aangesloten op zijn warmtenet.9 De redelijke prijs is
gebaseerd op de aan de levering van warmte redelijkerwijs toe te rekenen kosten. De raad van
bestuur van de mededingingsautoriteit zou beleidsregels vaststellen met betrekking tot de
elementen en wijze van berekening van de in de voorgaande volzin bedoelde redelijke prijs. De
Raad van bestuur kon een warmteleverancier een bindende aanwijzing geven tot naleving van
de plicht tot het hanteren van de redelijke prijs. Ook kon de NMa een last onder dwangsom
opleggen tot de handhaving van de plicht van de redelijke prijs.

9

Kamerstukken I, 29 048, Voorstel van wet van de leden Ten Hoopen en Samsom tot het stellen van regels
omtrent de levering van warmte aan verbruikers (Warmtewet) A, gewijzigd voorstel van wet.

15

De bepaling van de redelijke prijs is verlaten. Het gewijzigde wetsvoorstel bepaalt nu dat
een leverancier zorg draagt voor een betrouwbare levering van warmte tegen redelijke
voorwaarden en met in achtneming van een goede kwaliteit van dienstverlening (artikel 2). De
NMa zal niet langer van te voren beleidsregels vaststellen over de wijze waarop de kosten
moeten worden toegerekend aan de levering van warmte en de berekening van de redelijke prijs.
Ad b)
Een leverancier mag ten hoogste een maximum prijs in rekening brengen (artikel 2 van
het gewijzigde wetsvoorstel). De Raad van Bestuur van de NMa stelt de maximum prijs vast
(artikel 5 van het gewijzigde wetsvoorstel). De maximum prijs is gebaseerd op het NMDAbeginsel.
Momenteel zal de NMa dus enkel een maximum prijs vaststellen gebaseerd op het
NMDA-beginsel.

De

warmtetarieven

worden

niet

meer

getoetst

op

redelijkheid

(kostengerelateerdheid). De aanpassingen in het tariefstelsel hebben tot doel de complexiteit
van dit stelsel te verminderen. De combinatie van twee mogelijke tarieven zorgde voor
onduidelijkheid

richting

verbruikers

en

een

complexe

uitvoering

zowel

voor

warmteleveranciers als de toezichthouders. De maximumprijs gebaseerd op het NMDA-beginsel
wordt het uitgangspunt. Hiermee is volgens de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel
altijd duidelijk op welk tarief verbruikers worden afgerekend en hebben zij de zekerheid niet
meer te betalen dan een verbruiker die is aangesloten op gas.
Echter, teneinde te voorkomen dat warmteleveranciers structurele overwinsten gaan
maken, wordt een structureel toezicht op de rendementen van de warmteleveranciers
geïntroduceerd (rendementsmonitor). Dit toezicht kan, mocht daar aanleiding toe bestaan,
worden uitgebreid met een rendementstoets waarmee per leverancier de toekomstige tarieven
naar beneden bijgesteld kunnen worden (artikel 7, lid 2 en lid 3 van het gewijzigde
wetsvoorstel). Artikel 7, lid 4 van het gewijzigde wetsvoorstel bepaalt dat de Raad van Bestuur
van de NMa bij beleidsregel nadere regels stelt over de uitvoering van de rendementstoets en de
verdiscontering van onredelijke rendementen in toekomstige tarieven. De NMa moet in ieder
geval regels stellen over:
a) de elementen en wijze van berekenen van het rendement van een leverancier;
b) de vaststelling van een redelijk rendement;
c) de wijze waarop en de periode waarin wordt verdisconteerd.

16

Volgens de Memorie van Toelichting bij het gewijzigde wetsvoorstel wordt door de
invoering van de rendementsmonitor en de rendementstoets recht gedaan aan de
oorspronkelijke uitgangspunten van de wet, terwijl tegelijkertijd de complexiteit aanzienlijk
vermindert ten opzichte van de oorspronkelijke situatie met zowel een maximumprijs als een
redelijke prijs, inclusief de daarmee gepaard gaande pooling.

3.3. Beginsel van redelijke tarieven in het mededingingsrecht

3.3.1. Algemene opmerkingen

Het feit dat de bevoegdheid voor de NMa tot de vaststelling van beleidsregels voor de
berekening van redelijke warmtetarieven is ingetrokken, wil dat niet zeggen dat de rol van de
NMa is uitgespeeld. Immers, in geval de warmteleveranciers beschikken over een machtspositie
in de zin van artikel 24 Mededingingswet (Mw) moeten zij het verbod tot het misbruik van een
economische

machtspositie

respecteren.

Het

uitgangspunt

van

de

Nederlandse

Mededingingswet is dat de bepalingen uit deze wet zoveel mogelijk in overeenstemming met het
Europese mededingingsrecht moeten worden geïnterpreteerd (artikel 102 WVEU).
In het EU-recht is een machtspositie omschreven als een economische machtspositie die
een onderneming in staat stelt de daadwerkelijke mededinging op de relevante markt te
verhinderen en die het haar mogelijk maakt zich jegens haar concurrenten, haar afnemers en,
uiteindelijk, de gebruikers, in belangrijke mate onafhankelijk te gedragen.10
De

warmteleveranciers

beschikken

over

een

monopoliepositie

jegens

de

warmteverbruikers in een bepaald geografisch (lokaal) gebied. De afnemers van warmte hebben
in veel gevallen geen keuzevrijheid. Zij zijn gebonden aan één warmteleverancier via het
warmtenet dat door deze leverancier wordt beheerd. Vanwege fysieke en economische redenen
zijn warmte-afnemers aangesloten op één warmtenet en is er geen ruimte voor de aanleg van
een ander warmtenet of gasnet in het betreffende geografische gebied. Monopolieposities
(feitelijke en/of wettelijke) kunnen worden aangemerkt als machtsposities in de zin van het
mededingingsrecht. Voor ondernemingen met een machtspositie geldt dat zij geen onredelijke
tarieven en voorwaarden mogen hanteren voor de afnemers van hun producten. Indien zij

10

HvJ EG, zaak 27/76, United Brands, Jur. 1978, p. 207.

17

onredelijke voorwaarden en tarieven hanteren, maken zij misbruik van hun machtspositie. In
dat geval schenden zij het verbod van misbruik van machtspositie (artikel 24 Mw).

3.3.2. Europese jurisprudentie en beschikkingspraktijk van de Commissie en de NMa

Het hanteren van onredelijke tarieven door een onderneming met een machtspositie
jegens consumenten kan worden aangemerkt als een vorm van uitbuitingsmisbruik.
Jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU geeft aanwijzingen over de vaststelling van
onredelijke tarieven in de zin van artikel 102 van het Werkingsverdrag van de Europese Unie
(WVEU).
In het United Brands-arrest heeft het Hof bepaald, dat een onderneming met een
machtspositie misbruik maakt indien haar prijzen niet in een redelijke waarde staan tot de
economische waarde van de geleverde prestatie (“excessieve tarieven”).11 Volgens het Hof kan
het buitensporige karakter van een prijs onder meer objectief worden vastgesteld door de
verkoopprijs van het product te vergelijken met de kostprijs en aldus de grootte van de
winstmarge aan te tonen. Indien een te grote disproportie bestaat tussen de werkelijk gemaakte
kosten en de werkelijk gevraagde prijs, kan er zowel absoluut gezien als in vergelijking met
concurrerende producten sprake zijn van een onbillijke prijs. Het Hof spreekt geen voorkeur uit
voor een methodologie voor de toerekening en de vaststelling van de kosten van een product of
dienst.
Het Hof erkent dat er ook andere door de economische theorie erkende methoden zijn
om de criteria te vinden aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of de prijs van een
product billijk is. Een andere economische methode is de vergelijking van tariefniveaus in
verschillende lidstaten op homogene grondslag.12 Het is zeer controversieel in het Europees
recht hoe de rechtspraak van het Hof inzake excessieve tarieven moet worden geïnterpreteerd
en hoe het bestaan van excessieve tarieven kan worden aangetoond. Een kostenonderzoek
speelt echter in veel zaken bij de mededingingsautoriteiten een belangrijke rol om een
excessieve verhouding tussen de prijzen en kosten van een product aan te tonen. 13

11

Zaak 27/76, United Brands, supra nr. 10, ro. 250.
Ibid, r.o. 251 t/m 253.
13
See D. Geradin, “The necessary limits to the control of “excessive prices” by competition authorities: A view
from Europe” <www. http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1022678>.
12

18

De Europese Commissie volgt in het algemeen een terughoudende benadering bij de
beoordeling van excessieve tarieven onder het Europese mededingingsrecht. De Europese
Commissie kwam enkel tot de vaststelling dat sprake was van excessieve tarieven in geval de
tarieven excessief waren in vergelijking tot de onderliggende kosten of tarieven die worden
gehanteerd op vergelijkbare markten.14
De voorzichtige benadering van de Commissie kan worden verklaard, doordat algemene
mededingingsautoriteiten achteraf (ex post) toetsen of de tarieven van een dominante
onderneming

excessief

zijn.

Het

algemene

mededingingsrecht

biedt

de

mededingingsautoriteiten niet de bevoegdheid van te voren (ex ante) de hoogte van de tarieven
vast te stellen of regels te stellen over de wijze waarop de dominante ondernemingen hun
boekhouding moeten inrichten en kosten en opbrengsten moeten toerekenen aan hun
producten en/of diensten.15 Aangezien er geen duidelijke economische standaarden zijn voor de
wijze

waarop

dominante

ondernemingen

in

multi-service/product

sectoren

hun

gemeenschappelijke kosten dienen toe te rekenen, wordt aangenomen dat algemene
mededingingsautoriteiten enige terughoudendheid moeten betrachten bij de ex post
beoordeling van de tarieven van dominante ondernemingen. Volgens deze opvatting zou een
mededingingsautoriteit enkel kunnen optreden tegen excessieve tarieven, indien de dominante
onderneming niet aannemelijk kan maken, dat de tarieven in een redelijke verhouding staan tot
de incrementele en gemeenschappelijke kosten van de betreffende dienst of het betreffende
product. 16
Ook de Nederlandse Mededingingsautoriteit worstelt in de praktijk met de beoordeling
van excessieve tarieven. Tot op heden heeft zij maar één keer een besluit genomen, waarin zij
heeft vastgesteld dat een dominante onderneming misbruik van machtspositie heeft gemaakt
door de vaststelling van excessieve tarieven, namelijk in de Interpay zaak. In de
bezwaarprocedure tegen dit besluit heeft zij haar oordeel inhoudende misbruik van
machtspositie weer ingetrokken, vanwege kritiek op de door de NMa gevolgde methode voor de
beoordeling van de excessiviteit van de tarieven. 17

14

Zie hierover uitgebreid E.H. Pijnacker Hordijk en Y. De Vries, “Onbillijk hoge prijzen als vorm van misbruik van
een economische machtspositie onder het Europese en Nederlandse mededingingsrecht”, 12 SEW (2002), pp.
433-434.
15
Zie ook S.A.C.M. Lavrijssen, “De rol van de Nederlandse administratieve rechter bij het toezicht op de
mededinging”, 1 SEW (2004), p. 30.
16
Zie ook P. Larouche, Competition Law and Regulation in European Telecommunications (Oxford: Hart 2000), p.
252.
17
Zie.NMa, 21 december 2005, zaaknummer 2910-864, besluit op bezwaar in de Interpay-zaak.
Zie voor zaken waarin de NMa klachten inzake misbruik van machtspositie heeft afgewezen: NMa, zaak 5720
_1/134, Gasterra, besluit op bezwaar, 26 juni 2009, NMa, zaaknr. 273 en 906, Vereniging Vrije Vogel t. KLM en

19

Niettemin volgt de Europese Commissie een aanmerkelijk minder terughoudende
benadering bij de beoordeling van de billijkheid van tarieven van dominante ondernemingen in
geval de geleverde diensten/producten en tarieven binnen het kader van sectorspecifieke
Europese regelgeving vallen.18 In dergelijke gevallen kon zij de toets uit het mededingingsrecht
inkleuren met tariefbeginselen uit de sectorspecifieke regulering. Zo is in sectorspecifieke
regulering, zoals de Europese energierichtlijnen, veelal het uitgangspunt dat duurzame
monopolies op basis van het beginsel van kostenoriëntatie worden gereguleerd. Het beginsel
van kostenoriëntatie houdt in dat een aanbieder zijn tarieven moet baseren op de (efficiënte)
kosten inclusief een redelijk rendement. De oplegging van de plicht tot kostenoriëntatie gaat
gepaard met de oplegging van de plicht tot het voeren van een transparante boekhoudhouding
en het volgen van een door de toezichthouder vastgesteld kostentoerekeningsmodel. De
Commissie (en de NMa) zullen eerder bereid zijn het beginsel van kostenoriëntatie toe passen
bij de handhaving van het algemene mededingingsrecht in geval misbruikelijke tarieven van
ondernemingen met een wettelijk of duurzaam monopolie in een gereguleerde sector aan de
orde zijn.

3.3.3. Mededingingsrecht weinig aanknopingspunten voor optreden tegen excessieve tarieven

Geconcludeerd kan worden dat mededingingsautoriteiten tot op heden nauwelijks zijn
opgetreden tegen excessieve tarieven op grond van het verbod van misbruik van een
economische machtspositie uit het Europese en nationale mededingingsrecht. Een belangrijke
reden is dat het mededingingsrecht te algemeen is en geen specifieke regels bevat over de
toerekening van kosten en opbrengsten aan producten en diensten. Als gevolg stelt de
Commissie zich terughoudend op bij de beoordeling van vermeende excessieve tarieven in
vergelijking

tot

de

onderliggende

kosten.

Kostenonderzoeken

en

internationale

benchmarkmethodes hebben beperkingen bij de beoordeling van de tarieven van dominante
ondernemingen. De uitkomsten van de gekozen toetsen zijn vaak controversieel en voor
meerdere interpretaties vatbaar. Discussie bestaat over vragen als wanneer zijn rendementen

Swart t. KLM, 8 november 2000, met noot E.E.C. van Damme, Markt & Mededinging 2001 nr. 2, p. 66 t/m 70,
NMa, zaaknummer 3588/201, Casema en NMa, zaaknummer 3528/199, UPC, 27 september 2005, met nootJ.
Langer, Markt en Mededinging 2006, nr. 2, p. 59-63.
18
De strengere toets van door dominante ondernemingen gehanteerde tarieven in gereguleerde sectoren is in
overeenstemming met rechtspraak van het HvJ EG, zaak 66/86, Ahmed Saeed Flugreisen, Jur. 1989, p. 803. Zie
bv ook Zaak T-271/03 Deutsche Telecom AG t. Commissie Jur. 2008, p. II-477.

20

niet meer redelijk en hoeveel hoger mogen gehanteerde prijzen zijn dan de benchmarks. Hoe
lang moeten prijzen te hoog zijn voordat zij als excessief kunnen worden aangemerkt?19
De Europese Commissie richt zich bij de handhaving van het mededingingsrecht op
vormen van misbruik waarbij concurrenten van de dominante onderneming van de markt
worden uitgesloten (uitsluitingsmisbruik).20 Door te waarborgen dat voldoende concurrentie
blijft bestaan tussen concurrerende aanbieders van gelijksoortige goederen en/of diensten, kan
worden voorkomen dat een onderneming marktmacht uitoefent ten nadele van de consumenten.
Echter, deze strategie kan de consument enkel beschermen als een dominante onderneming
daadwerkelijk concurrentieprikkels ondervindt van andere ondernemingen. In de warmtemarkt
bestaat geen concurrentie tussen warmteleveranciers. Warmteleveranciers concurreren niet
met andere ondernemingen voor de levering van warmte aan de eindgebruikers. Indien een
warmteleverancier te hoge tarieven hanteert kunnen de afnemers niet overstappen naar een
andere leverancier van warmte. Het is dus niet zo dat het waarborgen van concurrentie tussen
warmteleveranciers zorgt dat de eindgebruiker een daadwerkelijke keuzevrijheid heeft en kan
profiteren van concurrerende tarieven. In geval een warmteleverancier misbruik van
machtspositie maakt, is, bij gebreke van sectorspecifieke wetgeving, het handhavend optreden
tegen deze vorm van uitbuiting op grond van het algemene mededingingsrecht de enige
(gebrekkige) remedie voor de eindgebruikers.

3.4. Wat is de juridische betekenis van het NMDA-beginsel?

Het NMDA-beginsel houdt in, dat de prijs voor warmte wordt gerelateerd aan de
gassituatie. Artikel 5 van het gewijzigde wetsvoorstel verankert het NMDA-beginsel en werkt dit
beginsel uit.
Artikel 5, lid 2, onder a bepaalt, dat de maximumprijs is gebaseerd op de integrale kosten
die een verbruiker zou moeten maken voor het verkrijgen van dezelfde hoeveelheid warmte bij
het gebruik van gas als energiebron. Deze kosten worden bepaald met de rendementsmethode.

19

Zie de noot van M.M. Slotboom en B.J.J. de Haan bij het Gerecht ’s-Gravenhage, “Het havenbedrijf t. de
oliesector”, 4 Markt en Mededinging (2010), p. 161.
20
Mededeling van de Commissie-Richtsnoeren betreffende de handhavingprioriteiten van de Commissie bij de
toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een
machtspositie, Pb. EG 2009 C 45/7.

21

Artikel 5, lid 2, onder b, bepaalt dat de maximumprijs is opgebouwd uit een
gebruiksafhankelijk deel, uitgedrukt in een bedrag in Euro per gigajoule, en een
gebruiksonafhankelijk deel uitgedrukt in een bedrag in Euro.
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels gesteld met
betrekking tot de elementen en wijze van berekening van de maximumprijs (artikel 5, lid 5).
Deze regels worden gesteld in het Warmtebesluit. Artikel 2 van dit besluit geeft de formule
waarmee de maximumprijs voor de levering van warmte wordt vastgesteld. In de
Warmteregeling worden nadere regels gegeven over de uitvoering van het Warmtebesluit.
Het valt op dat de aansluitkosten niet (volledig) voldoen aan het NMDA-beginsel.
Volgens artikel 6 van het wetsontwerp hoeven alleen nieuwe aansluitingen op bestaande netten
aan het NMDA-beginsel te voldoen. De Memorie van Toelichting bij artikel 6 stelt hierover dat in
de situatie waarin woningen worden gebouwd en worden aangesloten op een nieuw warmtewet,
de aansluitbijdrage tot stand komt binnen het overleg tussen projectontwikkelaar, gemeente en
warmteleverancier. Dit overleg speelt zich af in een situatie waarbij de projectontwikkelaar en
gemeente vrije keuze hebben ten aanzien van de energievoorziening. Hoewel de verbruiker geen
partij is in de onderhandelingen over de aansluitbijdrage, zou volgens de toelichting hier een
redelijke prijs tot stand moeten komen omdat geen sprake is van een monopoliesituatie. Deze
stelling wordt echter niet onderbouwd. Het is niet inzichtelijk welke kosten zijn verbonden aan
de realisatie van nieuwe aansluitingen op nieuwe warmtenetten en welk deel van de kosten aan
consumenten worden toegerekend door de projectontwikkelaars en de warmteleveranciers.
Het is dus goed mogelijk dat de warmteleveranciers dan wel projectontwikkelaars hoge
winstmarges halen op de nieuwe aansluitingen op nieuwe netten. Hiermee wordt de koper van
een nieuwbouwhuis in een nieuwe wijk dus benadeeld ten opzichte van warmteafnemers die
een aansluiting op een bestaand warmtenet vragen of om een gasaansluiting verzoeken.
Laatstgenoemden vallen immers onder wettelijke bescherming van respectievelijk de
Warmtewet en de Gaswet.

3.5. Hoe verhoudt het NMDA-beginsel zich tot het mededingingsrecht?

Aangezien een belangrijk uitgangspunt van het mededingingsrecht is, dat de tarieven van
goederen en diensten die worden aangeboden door een onderneming met een duurzaam
monopolie in een redelijke verhouding tot de economische waarde van het product moeten
staan, rijst de vraag hoe het NMDA-beginsel zich verhoudt tot het mededingingsrecht. Immers
kostenonderzoeken vormen een belangrijke methode bij de beoordeling van de economische
22

waarde van producten. Het NMDA-beginsel koppelt de warmtetarieven voor de eindgebruikers
aan de tarieven voor de levering van gas en niet aan de kosten voor de levering van warmte. De
kosten voor de levering van warmte kunnen aanmerkelijk variëren per installatie. De wetgever
rechtvaardigt niet waarom de kosten en tarieven voor de levering van gas een goede benchmark
voor de economische waarde van de levering van warmte zijn. Immers, in Nederland bestaat in
beginsel geen concurrentie tussen de levering van warmte of gas aan kleinverbruikers. Het is
daarom niet duidelijk of deze producten onder concurrerende omstandigheden daadwerkelijk
substituten zijn voor de consument. Het is daarom moeilijk om de economische waarde van deze
producten met elkaar te vergelijken.
Door de invoering van het NMDA-beginsel bestaat het risico dat een eindgebruiker een
warmtetarief moet betalen dat niet in een redelijke verhouding bestaat tot de kosten voor de
levering van warmte. Daarbij is mogelijk dat een disproportionele verhouding tussen de
werkelijk gemaakte kosten en de gevraagde tarieven bestaat. Aangezien de warmteleveranciers
over een monopolie beschikken, bestaat daarom de mogelijkheid dat zij bij het in rekening
brengen van het op het NMDA-beginsel gebaseerde maximum tarief misbruik van hun
machtspositie in de zin van artikel 24 Mw maken. Op grond van het voorgaande kan worden
geconcludeerd dat het NMDA-beginsel op gespannen voet staat met het mededingingsrecht.

3.6. Bescherming van de consument?

Uit het voorgaande volgt, dat het mededingingsrecht consumenten slechts beperkt kan
beschermen tegen excessieve tarieven van monopoloïde warmteleveranciers met een
machtspositie in de zin van het mededingingsrecht. Het blijkt uit de praktijk van de Commissie
en de NMa, dat de mededingingsautoriteiten nauwelijks handhavend zijn opgetreden tegen
excessieve tarieven. Het grote probleem is dat het mededingingsrecht geen specifieke regels
bevat over de toerekening van kosten en opbrengsten en de vaststelling van tarieven. Het
uitgangspunt is daarom dat dominante ondernemingen in beginsel vrij zijn in de toerekening
van de kosten en opbrengsten en het bepalen van prijzen, mits zij onder de grens van
excessiviteit

blijven.

Mededingingsautoriteiten

zullen

de

tarieven

van

dominante

ondernemingen daarom veelal marginaal toetsen. Zij zullen enkel ingrijpen indien de tarieven
buitensporig hoog of excessief zijn in vergelijking tot de onderliggende kosten. Het
mededingingsrecht biedt nauwelijks aanknopingspunten voor de beantwoording van de vraag
wanneer hier sprake van is.

23

Gelet op de marginale toets die mededingingsautoriteiten op grond van het
mededingingsrecht uitvoeren bij de beoordeling van vermeende excessieve tarieven, is het
wenselijk dat consumenten in situaties van gebondenheid aan een monopolist, in die zin dat zij
niet kunnen stemmen met de voeten, extra worden beschermd. Daarom kan worden vastgesteld
dat de positie van de consument op grond van de gewijzigde Warmtewet is verslechterd, nu het
beginsel van de redelijkheid van de warmtetarieven en de redelijkheidstoets door de NMa is
verlaten. De vaststelling van de maximum-tarieven op basis van het NMDA-beginsel sluit niet het
risico uit dat consumenten onredelijk hoge tarieven betalen, aangezien het NMDA-beginsel zelf
op gespannen voet met het mededingingsrecht staat.
Weliswaar bevat het gewijzigde wetsvoorstel de mogelijkheid, dat de rendementen van
de warmteleveranciers worden gecorrigeerd door de opname van een correctiefactor in
toekomstige tarieven. Echter deze ex post maatregel wordt pas ingezet als de consumenten al
nadeel hebben geleden van te hoge tarieven. Bovendien is onduidelijk en niet transparant op
welke wijze de NMa de rendementen van de warmteleveranciers gaat monitoren en onder welke
omstandigheden zij vaststelt wanneer de rendementen niet meer redelijk zijn.
De achterliggende gedachte om het wetvoorstel te vereenvoudigen en uitvoeringskosten
te beperken is begrijpelijk. Gelet op het grote aantal warmtenetten en de variëteit in deze netten,
zou

het

zeer

tijdrovend

en

kostbaar

zijn

indien

alle

warmteleveranciers

hun

eindgebruikerstarieven van te voren zouden moeten laten goedkeuren door de NMa. Echter,
door wijze waarop de regulering van de maximum-tarieven en het NMDA-beginsel zijn
vormgegeven in het gewijzigde wetsvoorstel, kan niet worden gezegd dat sprake is van eenvoud
en transparantie. Het voorstel is om de warmtetarieven aan een alternatieve (lichte) vorm van
regulering te onderwerpen.
Warmteleveranciers zouden moeten worden verplicht hun tarieven te berekenen in
overeenstemming met een gestandaardiseerd berekeningsmodel voor tarieven, waarin alle
kostenposten voor de consument, die samenhangen met de levering van warmte, zijn
opgenomen. De NMa zou dit kosten toerekeningsmodel moeten goedkeuren. De leveranciers
moeten desgevraagd (door de NMa of een consument) aantonen, dat de tarieven in
overeenstemming met het door de NMa opgestelde model zijn vastgesteld (zie ook paragraaf 4).

3.7. Conclusies en aanbevelingen

Conclusies
24



Warmteleveranciers beschikken over een monopoliepositie ten opzichte van
warmteverbruikers. Zij hebben daarmee een machtspositie in de zin van artikel 24 Mw.



Volgens het verbod van misbruik van een economische machtspositie (artikel 24 Mw)
mag een onderneming met een machtspositie geen onredelijke tarieven hanteren.
Volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie, kan bij een te grote disproportie
tussen de werkelijk gemaakte kosten en de werkelijk gevraagde prijs er zowel absoluut
gezien als in vergelijking met concurrerende producten sprake zijn van een onbillijke
prijs.



Het “Niet Meer Dan Anders” (NMDA)-beginsel koppelt de warmtetarieven voor de
eindgebruikers aan de eindgebruikerstarieven voor de levering van gas. De kosten voor
de levering van warmte kunnen aanmerkelijk variëren per installatie. Aangezien de
warmtetarieven worden gekoppeld aan de tarieven voor de levering voor gas en niet aan
de kosten die daadwerkelijk worden gemaakt voor de levering van warmte in het
specifieke geval, staat het NMDA-beginsel op gespannen voet met het mededingingsrecht.



De positie van de consument op grond van de gewijzigde Warmtewet is verslechterd, nu
de redelijkheidstoets van de warmtetarieven is verlaten. De vaststelling van de
maximum-tarieven op basis van het NMDA-beginsel sluit niet het risico uit dat groepen
consumenten onredelijk hoge tarieven betalen, in die zin dat een grote disproportie
bestaat tussen de voor hen werkelijk gemaakt kosten en de gevraagde prijs.



De in het voorstel opgenomen rendementstoets biedt onvoldoende bescherming aan de
consument. Het is niet duidelijk hoe de rendementen worden gemonitord door de NMa
en onder welke omstandigheden sprake is van een onredelijk rendement bij het
transport en de levering van warmte. De ex post correctie van te hoge rendementen kan
pas worden ingezet als consumenten al economische schade hebben geleden als gevolg
van te hoge warmtetarieven.

Aanbevelingen


De voorgestelde reguleringssystematiek ten aanzien van de warmtetarieven is niet
eenvoudig en transparant en kan de belangen van de consument schaden. Het voorstel is
om de warmtetarieven te onderwerpen aan een lichte vorm van regulering, onder
andere door de invoering van een kostentoerekeningsmodel.

25



Warmteleveranciers zouden moeten worden verplicht hun tarieven te berekenen in
overeenstemming met een gestandaardiseerd berekeningsmodel voor tarieven, waarin
alle kostenposten voor de consument, die samenhangen met de levering van warmte,
zijn opgenomen. De leveranciers moeten desgevraagd (door de NMa of een consument)
aantonen, dat de tarieven in overeenstemming met het door de NMa opgestelde model
zijn vastgesteld.

4. Regulering van het (natuurlijk) monopolie: toerekening van kosten

4.1. Algemeen
Zoals hierboven aangegeven, hebben leveranciers van warmte in de meeste gevallen een
monopolie voor de levering van warmte, omdat de afnemers geen keuze hebben voor een
andere warmteleverancier of voor het verkrijgen van warmte via een gasaansluiting. Dit
monopolie wordt in veel gevallen nog eens door de overheid bevestigd. Dit kan gebeuren omdat
er van overheidswege wordt besloten dat er géén gasnet wordt aangelegd in wijken met een
warmtenet. In sommige gevallen zijn afnemers van warmte verplicht om een aansluiting te
nemen op het warmtenet. Afnemers van warmte zijn dus afhankelijk van hun leveranciers
omdat zij geen alternatief hebben. Deze afhankelijkheid is des te groter omdat warmte een
primaire levensbehoefte is.
Sectoren, waar commerciële partijen een monopoliepositie hebben ten opzichte van hun
afnemers, worden in het algemeen strak gereguleerd, teneinde misbruik van de machtspositie te
voorkomen. Bij deze regulering staan prijzen en kwaliteit van dienstverlening centraal. Op deze
wijze zijn het transport van gas en van elektriciteit ook gereguleerd. Het zou in de verwachting
liggen dat de levering van warmte op dezelfde wijze gereguleerd zou zijn. De economische
kenmerken van de levering van warmte zijn immers dezelfde als die van het transport voor gas
en elektriciteit (één aanbieder, een primaire levensbehoefte, inelastische vraag).
De regulering van prijzen en dienstverlening bij monopolies wordt hieronder in grote
lijnen besproken.

4.2. Prijzen
26

Volgens de economische theorie zal een monopolist hogere prijzen in rekening brengen
bij consumenten dan bij mededinging het geval zou zijn. Bij mededinging zijn de prijzen, door de
concurrentie, in het algemeen gelijk aan de (marginale) kosten. Een monopolist kan hogere
prijzen vragen omdat afnemers geen alternatief hebben. Dat is nadelig voor de gebruikers, die te
hoge prijzen moeten betalen. Om die reden reguleren overheden in het algemeen prijzen van
monopolisten. Op basis van een kostenonderzoek stellen zij vast welke de maximale prijzen zijn,
die de monopolist mag vragen. Op deze manier wordt voorkomen dat de monopolist excessieve
prijzen vraagt. In Nederland gebeurt dat op dit moment bij het beheer van netwerken van
elektriciteit en gas.
Het reguleren van prijzen gaat meestal in drie stappen. Dat zijn de volgende:
-

Het vaststellen van de (efficiënte) kosten

-

Het vaststellen van het redelijk rendement, dat bij de kosten wordt opgeteld

-

Het vaststellen van de tarieven op grond van de kosten en het rendement.
Hieronder wordt alleen ingegaan op het vaststellen van de kosten, de eerste

noodzakelijke stap bij prijsregulering. Op de vaststelling van het redelijk rendement en het
vaststellen van de tarieven wordt niet ingegaan. Het vaststellen van de kosten is een ingewikkeld
proces. Dit is des te lastiger wanneer het gaat om ondernemingen die verschillende producten
voortbrengen, zoals bij de productie van warmte altijd het geval is. In dat geval worden vaak
kosten gemaakt voor beide producten samen. Deze kosten moeten worden toegewezen aan de
afzonderlijke producten. Ondernemingen hebben hierbij meestal een grote vrijheid. Het is
rationeel voor een onderneming, die op één markt een monopolie heeft, terwijl hij op een andere
markt werkt met mededinging, om zoveel mogelijk van de gezamenlijke kosten toe te wijzen aan
de producten op de markt waarin hij het monopolie heeft. De kosten van die producten worden
dan hoger en die kosten mag hij meestal doorberekenen in de prijzen. Zo kan een onderneming,
die warmte en elektriciteit tegelijkertijd produceert, er belang bij hebben om zoveel mogelijk
kosten toe te wijzen aan de productie van warmte. De kosten van de warmte worden dan hoger
en die kan hij dan, afhankelijk van het model van regulering, doorberekenen aan de afnemers
van warmte die geen alternatief hebben. Op de elektriciteit maakt hij dan meer winst.
Het is alleen mogelijk om inzicht te krijgen in de kosten van een monopolist als er een
kostentoerekeningsmodel is. In een kostentoerekeningsmodel worden de verschillende soorten
kosten, die een rol spelen bij de voorziening, onderscheiden en benoemd. Daarbij gaat het onder
meer om een nadere detaillering van de kosten van het kapitaal en de operationele kosten.
27

Voorts worden voorschriften gegeven over de wijze waarop deze kosten berekend
moeten worden, bijvoorbeeld over de wijze waarop geïnvesteerd kapitaal wordt opgevoerd
(historische kostprijs, vervangingswaarde of een andere methode), de wijze waarop wordt
afgeschreven en de wijze waarop gezamenlijke kosten voor verschillende productieprocessen
gesplitst worden. Uiteindelijk hebben deze berekeningswijzen gevolgen voor de hoogte van de
totale kosten en daarmee ook voor de tarieven die consumenten betalen. Een voordeel van een
kostentoerekeningsmodel is bovendien dat het voor derden inzichtelijk wordt welke kosten
gemaakt worden en hoe hoog deze zijn. Het bevordert bovendien een zinvolle discussie over
kosten en prijzen. Daarnaast kunnen de kosten van verschillende leveranciers met elkaar
vergeleken worden. Als de kosten op deze wijze vaststaan, is het mogelijk een redelijk
rendement over deze kosten te berekenen.
Vervolgens wordt er een verband gemaakt tussen kosten en tarieven: bij iedere
kostenpost wordt aangegeven op welke wijze deze deel uitmaakt van de tarieven. Bij ex-ante
regulering stelt de toezichthouder meestal het kostentoerekeningsmodel vast en bepaalt hij ook
de wijze waarop een redelijk rendement berekend wordt. Vervolgens stelt de toezichthouder de
(maximale) prijzen vast die berekend mogen worden.
Bij diensten als stadsverwarming wordt in het algemeen gekozen voor een combinatie
van drie verschillende elementen in de tarieven: het vastrecht, ter vergoeding van de vaste
kosten, een variabel deel ter vergoeding van de variabele kosten en een tarief voor de
aansluitkosten. Er zijn verschillende mogelijkheden om de verschillende kostenposten in de
tarieven te verwerken.
Bij het objectief vaststellen van de kosten van de voorziening en de behaalde of mogelijk te
behalen rendementen is een robuust kostentoerekeningsmodel altijd noodzakelijk.

4.3. Variatie in kosten

De kosten van stadsverwarming variëren per installatie. Ze hangen onder meer af van de
techniek van de productie van de warmte. Bij prijzen gebaseerd op kosten zouden consumenten
verschillende prijzen betalen, al naar gelang de bron van de warmte. Sommigen consumenten
zouden relatief veel moeten betalen, andere relatief weinig. In dat geval zouden alle projecten
met stadsverwarming kostendekkend werken. Mogelijk wordt dat ervaren als oneerlijk.
Het NMDA-beginsel is niet gebaseerd op kosten, maar op vergelijking met een
energievoorziening uit gas. Het resultaat daarvan is dat alle consumenten in Nederland min of
28

meer dezelfde tarieven betalen, onafhankelijk van de kosten van de voorziening. In die gevallen
waar de kosten van de warmte relatief laag zijn, zullen de exploitanten – door het NMDAbeginsel relatief veel verdienen. In de gevallen waarin de kosten van warmte relatief hoog zijn,
zullen de exploitanten relatief weinig verdienen of zelfs een verlies maken. Ook dat kan worden
ervaren als oneerlijk.
Nu een robuust kostentoerekeningsmodel ontbreekt, is het niet mogelijk om een
uitspraak te doen over de vraag of en in hoeverre er door sommige exploitanten excessieve
prijzen gevraagd kunnen worden, en of sommige exploitanten mogelijk verliezen lijden op de
warmtevoorziening. Daarom kan evenmin kan een zinvolle maatschappelijke discussie worden
gevoerd over de kosten en baten van warmte en kan de overheid geen goed geïnformeerde
keuzes maken.

4.4. Kwaliteit van de dienstverlening

Bij een monopolie is het belangrijk om –naast de prijzen- de kwaliteit van de
dienstverlening te reguleren. Dat gebeurt ook bij de beheerders van netwerken van gas en
elektriciteit. Het kan gebeuren door normen op te stellen voor de kwaliteit en de service bij de
dienstverlening, waarbij afnemers bijvoorbeeld een vergoeding verkrijgen als de kwaliteit niet
wordt behaald. Het wetvoorstel voor de Warmtewet biedt nauwelijks normen inzake de
kwaliteit van de dienstverlening.

4.5. Conclusies en aanbevelingen

Conclusies


Stadsverwarming is een monopolie. Afnemers zijn afhankelijk van hun leverancier en
hebben geen alternatief. De warmtewet heeft een vorm van prijsregulering (het NMDAbeginsel voor de vaststelling van de maximumprijs) maar deze prijsregulering is niet
gebaseerd op de kosten van de warmtevoorziening in het concrete geval, maar op de
kosten van de gasvoorziening, een ander product dat mogelijk een substituut is



Er is geen inzicht in de vraag of het NMDA-beginsel consumenten beschermt, zoals de
bedoeling is van de wet. Dit inzicht ontbreekt omdat inzicht ontbreekt in de kosten van
29

de warmtevoorziening. Er is immers geen robuust kostentoerekeningsmodel, op grond
waarvan de kosten van de voorziening objectief vastgesteld kunnen worden.


Om consumenten te beschermen, is het vaststellen van een kostentoerekeningsmodel
noodzakelijk. Aan de hand van dit model komt er inzicht in de werkelijke kosten van alle
warmteprojecten. Omdat het hier gaat om ondernemingen met een (wettelijk)
monopolie is het ook gerechtvaardigd dat de kosten openbaar zijn. Transparantie van de
kosten is een noodzakelijke voorwaarde om te beoordelen of en in hoeverre het NMDAbeginsel afnemers beschermt tegen de monopoliemacht van de leveranciers, of dat
andere vormen van regulering daarvoor noodzakelijk zijn.



Het resultaat van het NMDA-beginsel is dat alle consumenten in Nederland min of meer
dezelfde tarieven betalen, onafhankelijk van de kosten van de voorziening. In die
gevallen waar de kosten van de warmte relatief laag zijn, zullen de exploitanten – door
het NMDA-beginsel- relatief veel verdienen. In de gevallen waarin de kosten van warmte
relatief hoog zijn, zullen de exploitanten relatief weinig verdienen of zelfs een verlies
maken.



Nu een robuust kostentoerekeningsmodel ontbreekt, is het niet mogelijk om een
uitspraak te doen over de vraag of en in hoeverre er door sommige exploitanten
excessieve prijzen gevraagd kunnen worden, en of sommige exploitanten mogelijk
verliezen lijden op de warmtevoorziening.



Warmte wordt op verschillende wijzen geproduceerd. Overheden zijn voorstander van
de warmtevoorziening, omdat aannemelijk is dat het de energie-efficiëntie bevordert en
de uitstoot van CO2 vermindert. Om die reden worden warmtenetten uitgerold en
worden afnemers min of meer verplicht om de warmte af te nemen. Consumenten zijn
gebaat bij transparantie inzake de milieu-effecten van warmte, zodat zij inzicht hebben
in de energie-efficiëntie en de CO2-uitstoot, de reden waarom zij verbonden zijn met een
warmtenet.



Er moet meer transparantie komen over de maatschappelijke kosten en baten (zowel
vanuit economisch als milieu oogpunt) van warmte. Aangezien deze transparantie
ontbreekt kan geen zinvolle discussie over de maatschappelijke kosten en baten van
warmteproductie en warmtelevering worden gevoerd. Het overheidsbeleid, inclusief de
voorgestelde Warmtewet, kan daarom niet op objectieve informatie en weloverwogen
keuzes worden gestoeld.

30

Aanbevelingen
Transparantie van de kosten van de voorziening


Het voorschrijven van een kostentoerekeningsmodel voor de leveranciers van warmte
en de eigenaren/exploitanten van het netwerk, waarbij wordt aangegeven welke kosten
worden toegerekend aan de warmtevoorziening, en hoe deze kosten worden berekend.
Het verplichten van de leveranciers om jaarlijks een overzicht te verschaffen van de
kosten van de voorziening, conform het toerekeningsmodel.

Transparantie van de milieu-effecten


Het voorschrijven van een rapportage van de milieu-effecten (CO2-uitstoot) van ieder
warmteproject.

Transparantie van de tarieven van klanten


Het maken van een standaardmodel voor het doorberekenen van de kosten aan
afnemers, zodat afnemers en derden precies kunnen zien hoe de tarieven zijn
opgebouwd.

Regulering van de overige voorwaarden van dienstverlening, zoals de kwaliteit21


Het opstellen van een standaardcontract voor de levering van warmte aan consumenten,
met daarin bepalingen over de kwaliteit van de dienstverlening, rechtswaarborgen voor
het geval die kwaliteit niet wordt gehaald en een regeling voor conflicten.



Het opstellen van (minimale) standaardvoorwaarden voor de levering van warmte.



De Warmtewet moet regels bevatten die de leverancier verplichten om aan te tonen, dat
hij de betrouwbaarheid van de warmtenetten waarborgt.

5. Cases studie vaste en variabele warmtetarieven in warmtedistributiesystemen

21

Zo stelt de NMa voor dat de beheerders van warmtenetten moeten beschikken over een doeltreffend
systeem voor de beheersing van de kwaliteit van de warmtenetten (zie ook Artikel 21 Ewet 1998). De NMa stelt
ook voor om in de prijsreguleringssystematiek een economische prikkel op te nemen die de warmteleverancier
stimuleert om de kwaliteit op pijl te houden.

31

5.1. Inleiding

Reeds lange tijd zijn er verschillen van mening met betrekking tot de tarieven van
warmtelevering tussen leveranciers van warmte en de afnemers van warmte in
stadsverwarmingssystemen. Omdat warmteleveranciers een de facto monopoliepositie hebben
met betrekking tot warmtelevering én warmte veelal wordt gezien als een eerste levensbehoefte
werd het van belang geacht de warmteconsument - ca 9 % van de huishoudens in Nederland - te
beschermen tegen (te) hoge tarieven ten opzichte van warmteconsumenten die warmte
zelfstandig uit aardgas betrekken (ca 90 % van de huishoudens in Nederland). Onderstaande
tabel bevat ook de woningen die op (collectieve) blokverwarming zijn aangesloten, die ook
onder de voorgenomen Warmtewet zullen vallen.

Tabel 1.1 overgenomen uit Warmtenetten in Nederland, CE 2009 22

Zowel door de overheid, warmteleveranciers en warmteconsumenten werd het NMDAbeginsel begin jaren ’80 van de vorige eeuw als leidend beginsel voor warmtetarieven – vast en
variabel – omarmd. De essentie van dit beginsel is, dat een bewoner die aangesloten is op een
warmtedistributienet of op blokverwarming voor dezelfde hoeveelheid warmte (voor

22

CE Delft, Warmtenetten in Nederland, rapport 3.031.1 (oktober 2009).

32

ruimteverwarming, warm tapwater of beide) dezelfde prijs betaalt als een bewoner die
aangesloten is op een gasnet.
In de praktijk werd dit leidend beginsel door de verschillende partijen echter op een
verschillende manier uitgelegd, werden andere uitgangspunten, andere tarieven voor
investeringen en andere boekhoudregels toegepast, etc. Bovendien bleek de toepassing van
NMDA in de facturering naar warmteklanten door de verschillende leveranciers in de praktijk
nogal eens af te wijken van de gepubliceerde tarieven.
Het NMDA-beginsel brengt met zich dat eventuele meerkosten die de leverancier van
warmtedistributie maakt niet doorberekend mogen worden aan de op het warmtedistributienet
aangeslotene, maar dat eventuele minderkosten niet hoeven te worden vergoed. Om de
vergelijking scherp te houden wordt ook wel van Gelijk Als Anders (GAA) gesproken23. Gelijk Als
anders treedt op als de warmtetarieven (vast en variabel) precies gelijk zijn aan de gastarieven
(vast en variabel ) zoals deze optreden bij het gebruik van aardgas als warmtebron. Gelijk Als
Anders is een duidelijker kwantitatief begrip dan Niet Meer Dan Anders: men kan GAA tarieven
exact berekenen.
Bij handhaving van het NMDA-beginsel moet gelden: de NMDA tarieven zijn kleiner dan of gelijk
aan de GAA tarieven. Als men de GAA tarieven kent dan kan men onmiddellijk constateren en
controleren of de gehanteerde tarieven NMDA zijn.
Men zou zich een volgende conversatie tussen warmteklant en warmteleverancier kunnen
voorstellen:
“Warmteklant: zijn de tarieven die u in rekening brengt NMDA ?
Warmteleverancier: Ja, deze tarieven zijn NMDA.
Warmteklant: wat zijn de GAA tarieven volgens u?
Warmteleverancier: die zijn X (variabel) en Y(vast). Mijn tarieven zijn X-a resp X-b, dus NMDA.
Warmteklant: Ik zal narekenen of nagaan of uw GAA tarieven inderdaad GAA zijn.”
Als X en Y inderdaad GAA zijn, dan heeft de warmteleverancier gelijk. Als dat niet zo is, dan heeft
de warmteklant, afhankelijk van de waarden van a en b, mogelijk gelijk.
23

Ontwikkeling van een Gelijk-Als –Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de integrale kosten van
warmte ten behoeve van de warmtewet, TNO rapport 034-aAPD-2009-00415.

33

Het NMDA-beginsel blijft uitgangspunt van de gewijzigde Warmtewet. Echter, doordat in
het verleden wellicht teveel of te weinig is betaald in het licht van NMDA zal de facto voor
bestaande klanten, vanwege het feit dat er geen sprake is van terugwerkende kracht, geen
sprake hoeven te zijn van een consequente toepassing van het NMDA-beginsel.
Bovendien laat de AMVB die bij het nieuwe wetsvoorstel hoort laat verschillende
interpretaties toe, zowel wat betreft toegepaste methodiek als parameters. Dit geldt met name
de forfaitaire prijzen en de te hanteren rendementen. De ontwikkeling van de nieuwe
Warmtewet is nog in volle gang. Deze studie geeft de stand van zaken per 1 oktober 2011 weer.
5.2. Huidige tarieven, warmtewet tarieven AMVB en tarieven met een gewijzigde AMVB

In deze studie worden drie situaties met elkaar vergeleken:
1. De tarieven die thans worden betaald voor de levering van warmte (vaste en variabele
kosten) bij de vier grootste warmteleveranciers, namelijk Eneco, Nuon, Essent en SVP.
Deze tarieven zijn ontleend aan de internet sites van de leveranciers. Overigens zijn de
tarieven onvolledig. Essent publiceert geen tarieven. Daarom ontbreken de tarieven van
Essent in de studie.
2. De maximumtarieven die betaald dienen te worden nadat het huidige voorstel
Warmtewet kracht van wet heeft, op basis van de rekenregels van de bij de wet horende
AMVB.
3. De maximum tarieven die betaald dienen te worden nadat het huidige voorstel
Warmtewet de kracht heeft van wet, waarbij het NMDA-beginsel op verschillende
manieren wordt uitgewerkt en waarbij kritisch is gekeken naar de rekenmethode van de
AMVB en de daarbij gebruikte parameters.

Ad 1: De tarieven die thans worden betaald.
Drie van de vier genoemde warmteleveranciers publiceren hun tarieven op internet. De
tarieven van Essent kunnen helaas alleen door klanten van Essent worden ingezien omdat een
klantnummer en een postcode van het aansluitadres ingevoerd moet worden.
De gepubliceerde tarieven zijn niet transparant, niet traceerbaar en onvolledig. Om een
goede tariefvergelijking te kunnen maken is het van groot belang dat de leveranciers hun
34

tarieven volledig openbaar maken. Dit houdt in dat niet alleen de variabele en vaste kosten
separaat worden gepubliceerd, maar ook of deze betrekking hebben op koop of huur – dus hoe
de eigendomsverhoudingen zijn van de installaties, welke huurprijzen worden betaald, wie het
onderhoud uitvoert, wie het onderhoud betaalt, of er sprake is van de aanwezigheid van een
afleverset/warmtewisselaar en of alleen ruimteverwarming of tapwater + ruimteverwarming
wordt geleverd, welke meetkosten in rekening worden gebracht, etc. Deze zaken zijn voor een
zeer groot deel niet uit de gepubliceerde tarieven op te maken, waardoor deze tarieven niet
transparant en niet volledig zijn.
Het is niet aantoonbaar dat de leveranciers hun tarieven hebben verhoogd met het zicht
op de komst van de Warmtewet. Wat wel aantoonbaar is, is dat de vaste aardgastarieven sterk
zijn gestegen van ca 80 euro in 2004 tot 180 euro in 2011[8] [9] [14]. De vaste warmtetarieven
zijn veel minder gestegen in die periode. Dit betekent dat de warmte zich voor het vaste deel
meer in de markt heeft geprijsd omdat de totale vaste kosten maatgevend zijn voor GAA (zie ook
pagina 32 en verder).
Zoals gezegd bestaan de kosten voor warmte uit een deel vaste kosten en een deel
variabele kosten. De variabele kosten worden opgebouwd uit het verbruik in GJ
vermenigvuldigd met de GJ tarieven (de prijs van de warmte in €/GJ). Dit tarief voor warmte is
gebaseerd op 1) de aardgasprijs voor kleinverbruikers en 2) op het rendement waarmee HR CV
ketels aardgas omzetten in warmte.
De vaste kosten worden bepaald door de kosten die gemaakt moeten worden om op het
aardgasnet aangesloten te worden en te blijven en de kapitaalskosten en onderhoudskosten van
een HR CV ketel. Bij het vorige voorstel voor een Warmtewet werden de aansluitkosten op het
aardgasnet ook onderdeel van de NMDA- methodiek. Dit is echter verlaten: de aansluitkosten
van bestaande aansluitingen vallen buiten de wet omdat de wet niet met terugwerkende kracht
toegepast wordt, terwijl nieuwe aansluitingen op een nieuw warmtenet eveneens buiten NMDA
en dus buiten de wet vallen. Waarschijnlijk zal dit ook gelden voor bestaande woningen op een
nieuw aan te leggen warmtenet. Voor bestaande woningen op een bestaand net én voor nieuwe
woningen op een nieuw net is er dus wellicht geen sprake van NMDA voor de vaste kosten.
Een uitzondering geldt voor nieuwe woningen op een bestaand net: deze woningen
betalen de aansluitkosten als waren zij op het aardgasnet aangesloten (ca € 750 incl. BTW, per
september 2011).
Het bepalen van NMDA- tarieven voor het vaste kostendeel is aanzienlijk complexer dan
het bepalen van het variabele kostendeel. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat:
35



Aangeslotenen wel of niet van warm tapwater worden voorzien, al dan niet met behulp
van een afleverset.



Sommige installatie onderdelen eigendom van de bewoner zijn, en andere onderdelen
van de warmteleverancier. Soms is zelfs niet duidelijk wie eigenaar is van een zekere
installatiecomponent.



Soms niet duidelijk is of er huur verschuldigd is – en hoeveel huur verschuldigd is - en op
welke manier dat wordt betaald en aan wie (via vastrecht, via huur, rechtstreeks of
anderszins).
Onderlinge verschillen in tarieven bij dezelfde leverancier voor dezelfde warmte

installaties komen voor. Soms worden ook de eigen tarieven niet gehanteerd. In dit verband is
het nuttig een rekeningenonderzoek uit te voeren bij aangeslotenen. Dit valt echter buiten het
kader van deze studie.
Onderstaande tabellen 2.1 en 2.2 geven de resultaten van drie van de vier grootste
warmteleveranciers weer. Zoals gesteld ontbreekt Essent omdat Essent geen algemeen
toegankelijke tarieven publiceert.
In deze tabellen is uitgegaan van de aanname dat de afleverset/warmtewisselaar niet het
eigendom is van de gebruiker en dat hier geen huur voor in rekening gebracht wordt anders dan
via het volgens NMDA berekende vastrecht, tenzij nadrukkelijk wordt vermeld dat het om
tarieven op basis van eigendom van de afleverset/warmtewisselaar gaat.
Hoe werkt NMDA voor de vaste kosten?
NMDA houdt in dat de vaste kosten en de variabele kosten beide en separaat lager zijn of
ten hoogste gelijk zijn aan GAA. Het berekenen van de vaste kosten is aanmerkelijk complexer
dan het berekenen van de variabele kosten.
Alle kosten die een woning met warmtedistributie niet maakt ten opzichte van een
gasdistributiewoning worden volgens NMDA (GAA) in de vastrechtkosten van de
warmtedistributiewoning verwerkt. Bijvoorbeeld: stel vastrecht aardgas (totaal) = X euro en
aardgas HR CV ketelkosten (afschrijving, onderhoud) zijn Y euro en de bewoner van de
warmtedistributie heeft een afleverset in bruikleen waarvoor geen huur wordt gevraagd en die
wordt onderhouden door de warmteleverancier: hij heeft dus geen apparaatskosten. In dat geval
mag aan de warmtedistributie woning X+Y – 50 euro (vergoeding voor gedwongen elektrisch
koken) als vastrecht in rekening worden gebracht.
36

Als hij de afleverset in eigendom heeft en die zelf onderhoudt dan mag er slechts X-50
euro in rekening worden gebracht. Voor de eenvoud zijn hier de effecten van de eenmalige
aansluitkosten op een aardgasnet en op het warmtenet buiten beschouwing gelaten. Zoals
gesteld vallen die grotendeels buiten het kader van de voorgenomen Warmtewet. Deze
aansluitkosten waren tot nu toe steeds onderdeel van de NMDA methodiek.24
Aanvullende informatie van de warmtebedrijven – de bedragen X en Y en de informatie
hoe de eigendomsverhoudingen van de installaties binnen de woningen zijn - is dus
onontbeerlijk. De warmtebedrijven zijn echter zeer moeilijk benaderbaar. De helpdesks die
bereikbaar zijn weten weinig van de achtergronden van de tarieven. Meestal blijft het bij de
opmerking dat ‘de tarieven worden gebaseerd op het NMDA-beginsel’.
Hoe werkt NMDA voor de variabele kosten?
Onder Ad 2. wordt uitvoerig uitgelegd hoe de variabele kosten van warmtelevering
worden berekend. De variabele warmteprijs (GJ prijs) is gebaseerd op de aardgasprijs voor
kleinverbruikers (zie tabel 2.4) en het rendement van warmteopwekking uit aardgas, zie tabel
2.3. Dit rendement wordt conform de AMVB geacht te zijn opgebouwd uit een toestelrendement
en optredende leidingverliezen. Volgens de AMVB vertonen warmtesystemen die gebaseerd zijn
op warmtedistributie in het geheel geen verliezen in de woning, en dus ook geen
leidingverliezen in de woning.
Onderstaande tabellen geven de op internet gevonden bedragen voor de situatie dat
warmte voor warm tapwater en ruimteverwarming wordt geleverd en voor de situatie dat
uitsluitend warmte voor ruimteverwarming wordt geleverd.

Tabel 2.1 Warmtetarieven leveranciers zoals op internet gepubliceerd, voor warmtelevering voor
ruimteverwarming en tapwater

24

Vereniging Energie-Nederland, Rapport tariefadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2011,
(16 december 2010); J.B. de Wit, NMDA, een redelijke prijs voor warmte, Verwarming en Ventilatie; TNO
rapport R2004/531, Toetsing van het NMDA principe in de Wijk Oosterheem te Zoetermeer; TNO rapport 034aAPD-2009-00415, Ontwikkeling van een Gelijk-Als –Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de
integrale kosten van warmte ten behoeve van de warmtewet.

37

Tabel 2.2 Warmtetarieven leveranciers zoals op internet gepubliceerd, voor warmtelevering
ruimteverwarming zonder tapwater

In de methodiek van de AMVB behorend bij de het voorstel voor Warmtewet is er geen
verschil tussen de kosten voor HR CV ketels en afleversets met tapwatervoorziening ten
opzichte van HR CV ketels en afleversets zonder tapwatervoorziening. Voor HR CV ketels is dit
aannemelijk door het feit dat HR CV ketels min of meer standaard zijn voorzien van een
tapwatervoorziening en de zogenaamde solo ketels slechts in kleine aantallen worden verkocht.
Dit geldt waarschijnlijk niet voor afleversets.

38

In de eerste regel van deze tabellen 2.1 en 2.2 wordt vermeld wat de GAA tarieven zijn
conform de huidige AMVB, en dus NMDA volgens de wet. Bij sommige warmteleveranciers is het
tarief hoger, bij andere lager. In een groot aantal gevallen is het echter niet duidelijk of de vaste
tarieven gelden voor huur of eigendom.
In deze studie doen we geen uitspraak over of de warmteprijzen sneller zijn gestegen
dan de aardgasprijzen, dan wel of de aardgasprijs bij daling netjes wordt gevolgd. Hier zou een
separate studie voor nodig zijn.
Het gemiddelde gebruik van warmte in Nederland voor op warmtedistributie
aangesloten woningen ligt rond 35 GJ per jaar. 25
Ad 2: De maximum tarieven volgens de Warmtewet.
De warmtetarieven die de Warmtewet (AMVB) bepaald zijn de GAA tarieven (zie ook p.
32 ev.). Zoals gesteld moeten de werkelijk in rekening gebrachte kosten voor het vaste
kostendeel en het variabele kostendeel beide en separaat lager of ten hoogste gelijk zijn aan GAA.
Vaste kosten staan geheel los van warmte afname, variabele kosten worden volledig bepaald
door geregistreerde afname en het berekende warmtetarief (euro per GJ). De AMVB geeft aan
hoe deze variabele en vaste kosten berekend moeten worden, en in de MR worden de waarden
van de parameters vastgesteld.
Variabele kosten
De variabele warmtekosten (€/GJ) worden bepaald door de energie inhoud op
bovenwaarde van aardgas in megajoule per normaal kubieke meter (MJ/Nm3) of omgekeerd het
volume per energie-eenheid in normaal kubieke meter per gigajoule (Nm3/GJ), de kosten per
Nm3 aardgas en de rendementen en leidingverliezen voor tapwater en ruimteverwarming. 'Op
bovenwaarde' wil zeggen: inclusief winning van condensatiewarmte uit de geproduceerde
rookgassen. In tabel 2.3 wordt de warmteprijs berekend conform de AMVB, de
parameterwaarden uit de MR en de kleinverbruikers aardgasprijs (= het gemiddelde van drie
grootste aanbieders bij een 1 jaar vaste prijs contract, zie tabel 2.4).

Tabel 2.3 Tarieven variabele kosten warmtelevering conform de AMVB

25

Vereniging Energie-Nederland, supra nr. 24.

39

Variabele tarieven warmtewet
tapwater aandeel

0,21

ruimteverwarming aandeel

0,79

rendement tapwater

0,65

rendement ruimteverwarming

0,90

leidingverlies tapwater

0,10

leidingverlies ruimteverwarming

0,05

overall rendement ruimteverwarming + tapwater

0,78

overall rendement ruimteverwarming

0,86

omrekenfactor Nm3 per GJ ruimteverwarming +
tapwater

36,31

Nm3/GJ

omrekenfactor Nm3 per GJ ruimteverwarming

33,17

Nm3/GJ

€
Aardgasprijs

0,626

€/Nm3

€
warmteprijs warmtewet ruimteverwarming + tapwater 22,72

€/GJ

€
warmteprijs warmtewet ruimteverwarming

20,75

€/GJ

Op basis van de AMVB en MR, die de parameters bevatten met betrekking tot
rendementen,

verdeling

van

warmte

voor

ruimteverwarming

en

warm

tapwater,

leidingverliezen en de aardgastarieven bij de drie grootste aanbieders (contract 1 jaar vast), kan

40

een tarief worden berekend 1) voor warmte die gebruikt wordt voor ruimteverwarming en
warm tapwater en 2) voor warmte die uitsluitend voor ruimteverwarming wordt gebruikt.
Tabel 2.4 Tarieven vastrecht en levering aardgas. Bron: internet, sites leveranciers en netbeheerders
aardgas

Eneco [€/Nm3]
Nuon [€/Nm3]
Essent [€/Nm3]
gemiddeld

levering
vastrecht gaslevering kosten netbeheerder Totaal vaste kosten
€ 0,627
€ 27,24
€ 158,64
€ 185,88
€ 0,619
€ 33,00
€ 160,94
€ 193,94
€ 0,631
€ 29,85
€ 159,71
€ 189,56
€ 0,626
€ 30,03
€ 159,76
€ 189,79

Bovenstaande tabel geeft de kosten weer zoals deze door de leverancier en de
netbeheerder van aardgas in rekening worden gebracht. Dit zijn de tarieven die gelden voor de
drie grootste aanbieders bij 1 jaar vast contract.
Zoals uit de bovenstaande tabellen blijkt, zijn de huidige tarieven redelijk in lijn met de
tarieven zoals ze door de nieuwe AMVB gevraagd zouden mogen worden. Meestal wordt
vergeten – ook door de NMa – dat leveranciers ook een vastrecht vragen, zoals uit bovenstaande
tabel 2.4 blijkt, zie tweede kolom: vastrecht leveranciers. Deze kosten zijn onafhankelijk van de
omvang van de gaslevering en horen daarom bij de vaste kosten
Vaste kosten
Onderstaande tabel geeft de vaste kosten zoals die door de netbeheerders van aardgas
worden gevraagd en van de overheid gevraagd mogen worden:
Tabel 2.5 Vaste kosten netbeheerder aardgas, gespecificeerd naar onderdeel. Bron: internet.
Netbeheerders Enexis, Liander en Stedin

Vastrecht
Capaciteit G6
periodieke aansl verg
meetkosten
Totaal

Enexis
Liander
€ 21,42
€ 89,54
€ 24,42
€ 23,26
€ 158,64

Stedin
€ 21,42
€ 89,54
€ 24,36
€ 25,62
€ 160,94

€ 21,42
€ 90,36
€ 24,67
€ 23,26
€ 159,71

Opgemerkt wordt dat de meetkosten bij Stedin niet traceerbaar waren. Deze post is
gelijkgesteld aan de laagste kosten bij de overige netbeheerders. Dit bedrag is in rood en cursief
weergegeven.

41

De berekeningen met betrekking tot de vaste kosten die de NMa in haar rapport opvoert
[1] zijn niet gespecificeerd, niet volledig en daardoor lastig te controleren. 26Wanneer de
tarieven van de warmteleveranciers volledig en transparant worden, dan is het mogelijk om
deze berekeningen te verifiëren. Daarom is het zeer gewenst dat er een uniform formaat komt
dat iedere leverancier zou moeten hanteren.
Naast de tarieven als zodanig (€/GJ, €/jaar) zouden deze tarieven nauwkeurige
informatie moeten leveren over huurkosten, eigendomsverhoudingen, onderhoudskosten,
warmtecapaciteiten voor ruimteverwarming en voor tapwaterverwarming (CW-klasse). Deze
gegevens ontbreken in de gepubliceerde tarieven. Daarom hebben wij ervoor gekozen eigen
berekeningen te maken, die transparant zijn uitgevoerd volgens de rekenmethode en
parameterwaarden aangegeven in de AMVB en MR.
De kosten die voor de kapitaalslasten van eigen apparatuur gebruikt mogen worden,
worden berekend in onderstaande tabel.
Tabel 2.6 Berekening kapitaalslasten volgens de AMVB en MR

WW
CV (aardgas) (warmtedistributie)
Prijs 2009

[euro]

Rel. prijsindex 201127/2009

2.474,00

2.243,00

1,036

1,036

Prijs 2011

[euro]

2.563,68

2.324,31

Afschrijvingstermijn

[jaar]

15

15

2,63%

2,63%

Afschrijving

[euro/jaar] 170,91

154,95

Vermogensvergoeding

[euro/jaar] 33,65

30,51

Heffingsrente 28

26

Rapport EnergiekamerNMa, supra nr. 2.
Aanname consumentenprijsindex 2011: 109,2, bron: CBS Statline, consumentenprijsindex voor totaal
bestedingen.
28
Aanname gemiddelde heffingsrente over 2011: (2,50% + 2,50% + 2,75% + 2,75%) / 4 = 2,625%, bron:
Ministerie van Financiën.
27

42

Kapitaalslasten

[euro/jaar] 204,56

185,46

Zoals in de AMVB is aangegeven worden de totale kapitaalslasten bepaald door de CV
ketel of warmtewisselaar lineair af te schrijven, en een vermogensvergoeding te berekenen over
de gemiddeld resterende levensduur van 7,5 jaar.
Tenslotte geeft de onderstaande tabel de totale vaste kosten VKw weer die in rekening
gebracht mogen worden volgens de nieuwe AMVB.
Tabel 2.7 Kostenparameters zoals uitgewerkt vanuit de AMVB

VKw

[euro] 262,28

VKg

[euro] 189,79

GK

[euro] 72,49

GKg

[euro] 374,72

kapitaalslasten

[euro] 204,56

onderhoudskosten29

[euro] 146,11

meetkosten

[euro] 24,05

GKw

[euro] 250,41

kapitaalslasten

[euro] 185,46

onderhoudskosten

[euro] 41,45

meetkosten 30

[euro] 23,50

Ke

[euro] 51,81

Hierbij is de parameternotatie gelijk aan die in de AMVB, met de volgende betekenissen:

29
30

Geïndexeerd naar 2011.
Geïndexeerd naar 2010 (zijnde het jaar t-1 uit de MR).

43

VKw

=

de vaste kosten in het jaar t

VKg

=

de jaarlijkse vaste kosten van het transport, de levering en de aansluiting van
gas

GK

=

het verschil tussen de gebruikskosten bij het gebruik van gas als energiebron
en de gebruikskosten bij het gebruik van warmte als energiebron

GKg

=

de gebruikskosten bij gas

GKw

=

de gebruikskosten bij warmte

Ke

=

de meerkosten van elektrisch koken

Zoals uit bovenstaande tabellen blijkt, zijn de tarieven op basis van de AMVB hoger dan
in het algemeen nu gehanteerd worden door de warmtebedrijven. Het eigendom van
afleverset/warmtewisselaar zal echter goed getoetst moeten worden.
De vastrechtkosten als de bewoner de afleverset/warmtewisselaar niet in eigendom
heeft mogen in dit geval:
€ 189,79 + € 204,56 + € 146,41 - €51,81 = € 488,95
bedragen, uiteraard als geen separate huur wordt gevraagd voor de afleverset/warmtewisselaar.
De posten zijn aan tabel 2.7 ontleend.
Als de op het warmtedistributienet aangeslotene de afleverset/warmtewisselaar wel in
eigendom heeft wordt dit:
€ 189,79 + € 204,56 + € 146,41 - €51,81 – € 41,45 - € 185,46 = € 262,04.
Ook deze posten zijn aan tabel 2.7 ontleend. In dat geval neemt de bewoner namelijk
kapitaalslasten en onderhoudskosten voor eigen rekening.
De invloed van ‘bijkomende kosten’
Aangesloten zijn op een warmtedistributienet brengt – ten opzichte van aangesloten zijn
op een aardgasnet – meer veranderingen met zich mee dan uitsluitend de warmtevoorziening
voor ruimteverwarming en warm tapwater. Zo kan een op warmtedistributie aangeslotene niet
op aardgas koken en geen aardgas gestookte haard of micro WKK aanschaffen. Ook de manier
44

waarop de pompenergie wordt opgewekt en aangewend - nodig voor de circulatie van het water
door de radiatoren, vloerverwarming of convectoren - is verschillend voor aardgas CV
installaties en warmtedistributie CV installaties: meestal wordt de pompenergie bij
warmtedistributie extern geleverd en niet apart in rekening gebracht, hoewel er ook afleversets
zijn met een eigen, door elektriciteit van de bewoner aangedreven, circulatiepomp. Een HR CV
ketel

gebruikt

bovendien

elektriciteit

voor

de

verbrandingsluchtventilator

en

de

regelelectronica. Bij de SOTA HR CV ketels is dit elektriciteitsverbruik overigens behoorlijk
gereduceerd, zie tabel 2.8 hieronder.
De op warmtedistributie aangeslotene is aangewezen op elektrisch koken, als men het
koken op vaste, vloeibare of gasvormige brandstoffen (flessengas) buiten beschouwing laat. De
kosten van elektrisch koken zijn hoger doordat warmte uit elektriciteit aanzienlijk duurder is
dan warmte uit aardgas. Bovendien lijkt de investering in elektrische kookapparatuur en
bijbehorende pannen duurder te zijn dan kookapparatuur op aardgas.31
Tabel 2.8 Bijkomende kosten

De AMVB verrekent het verschil tussen de bijkomende kosten voor warmtedistributie en
aardgas in de post "meerkosten van elektrisch koken" die in de MR een waarde heeft van €50
per jaar. Dit klopt redelijk voor de standaard HR CV ketel volgens de EPN. SOTA HR CV ketels
met kwaliteitsverklaring voor elektriciteitsgebruik zijn echter aanzienlijk zuiniger, zonder dat
de kosten van deze HR CV ketels hoger zijn dan ‘traditionele’ HR CV ketels van de CV ketels. Het

31

Aangeleverde gegevens bewoners, aangesloten op warmtedistributie Almere (Nuon) en angeleverde
gegevens bewoners, aangesloten op warmtedistributie Ypenburg (Eneco).

45

is aannemelijk dat de gemiddelde HR CV ketel over ca 7,5 -10 jaar op het SOTA niveau van 2011
ligt. Dit zou in de toekomst een correctie van € 80 rechtvaardigen.
Ad 3. De maximum tarieven op basis van alternatieven voor de warmtewet en de
uitwerking daarvan in de bijbehorende AMVB.
Variabele kosten.
In de AMVB wordt gesproken over leidingverliezen bij CV ketels, zowel voor
ruimteverwarming als warm tapwater. Deze leidingverliezen treden volgens de AMVB niet op bij
woningen die aangesloten zijn op warmtedistributie. Dit is merkwaardig, aangezien het om
overigens gelijke situaties gaat (woningen, installaties excl. warmtebron): het is niet
aannemelijk dat de leidingverliezen van woningen die op warmtedistributie zijn aangesloten
kleiner zijn dan die op aardgas zijn aangesloten. Bovendien komt warmte die door leidingen
wordt afgegeven – anders dan bij rookgassen – ten goede aan de warmtebalans van de woning.
Voor de opwekrendementen wordt 0,9 (ruimteverwarming) resp. 0,65 (warm tapwater)
aangehouden in de AMVB. Beide rendementen gelden voor de bovenste verbrandingswaarde
(bovenwaarde, 1 Nm3 aardgas= 35,17 MJ). De nieuwste generatie (state of the art, SOTA) CV
ketels haalt echter rendementen van 0,97532 voor ruimteverwarming resp. 0,85 voor warm
tapwater. De rendementen die de AMVB noemt gelden voor CV ketels van 15-20 jaar oud en zijn
dus te laag wanneer uitgegaan wordt van een gemiddelde leeftijd van de CV ketel van 7,5 jaar.33
Wanneer met deze twee effecten rekening wordt gehouden, dan dalen de warmteprijzen
aanzienlijk, zie onderstaande tabel.

Tabel 2.9 Variabele (GJ) kosten

32

Dit geldt voor zogenaamde laag temperatuur verwarmingssystemen (LTV systemen. Voor hoog temperatuur
verwarmingssystemen (HTV systemen)geldt een SOTA rendement van 0,95. Deze waarde is aangehouden in
tabel 2.9 omdat deze systemen ook de basis zijn van verwarmingssystemen die op warmtedistributie zijn
aangesloten.
33
De rendementen voor HR CV ketels waren rond 1995: 0,9 voor ruimteverwarming en 0,6 – 0,65 voor warm
tapwater. Met name het rendement voor de opwekking van warm tapwater heeft de afgelopen 10 jaar een
spectaculaire stijging doorgemaakt naar 0,85 in 2008 (SOTA).

46

Variabele tarieven alternatieven warmtewet

tapwater aandeel
RV aandeel
rendement tap
rendement RV
leidingverlies tap
leidingverlies RV

Overall rendement RV+tap
Omrekenfactor Nm3 per GJ RV+tap
Overall rendement RV
Omrekenfactor Nm3 per GJ RV
aardgasprijs:
warmteprijs warm tapwater en RV
Warmteprijs RV

warmtewet
AMVB
0,21
0,79
0,65
0,90
0,10
0,05
1,28
0,78
36,31 Nm3/GJ
0,86
33,17 Nm3/GJ
€ 0,626 €/Nm3
€ 22,72 €/GJ
€ 20,75 €/GJ

Warmtewet AMVB
zonder leidingverlies
0,21
0,79
0,65
0,90
0,00
0,00
1,20
0,83
34,14 Nm3/GJ
0,90
31,59 Nm3/GJ
€ 0,626 €/Nm3
€ 21,36 €/GJ
€ 19,77 €/GJ

SOTA CV ketel
zonder
leidingverlies
0,21
0,79
0,85
0,95
0
0
1,08
0,93
30,67 Nm3/GJ
0,950
29,93 Nm3/GJ
€ 0,626 €/Nm3
€ 19,19 €/GJ
€ 18,73 €/GJ

Vaste kosten
Bij aansluiting op aardgas moet de bewoner zelf de kapitaalslasten (aanschaf,
afschrijving) en onderhoudskosten van zijn CV ketel betalen. Hij kiest zelf voor de manier
waarop hij dat doet. Strikt gezien is hij niet verplicht om af te schrijven en onderhoud te plegen.
Bij aansluiting op warmte moet de bewoner meestal de afleverset huren en dus huur
betalen. Deze wordt niet als huur in rekening gebracht maar volgens de NMDA methodiek met
het vastrecht verrekend. Op zich lijkt het curieus dat een nagelvaste component als een
afleverset – onderdeel van de opstal – geen eigendom is van de eigenaar van de woning.
Bij huur hoort meestal dat de eigenaar - meestal het warmteleveringsbedrijf – ook het
onderhoud pleegt en de afleverset waar nodig vervangt. De inning van de huur kan rechtstreeks
gebeuren, bij eigenaren/bewoners, of via de woningcorporatie. Echter, meestal wordt die huur
via het vastrecht verrekend, meestal niet als zodanig gespecificeerd.
De huur van de afleverset leidt aldus volgens NMDA tot fors hogere vastrechtkosten dan
bij levering van aardgas worden berekend, zie tabel 2.7. Dat is boekhoudkundig correct, maar
wordt door de bewoner vaak niet begrepen.
Populair gezegd kan men dat vergelijken met twee bewoners die een identieke auto
hebben, waarvan de een geleased is en de ander eigendom is van de bewoner. Met de bewoner
die de lease auto heeft wordt eens per maand volledig afgerekend. De bewoner die de auto in
eigendom heeft lijkt aanmerkelijk lagere kosten te hebben omdat bepaalde kosten (met name
afschrijving) niet zichtbaar wordt of uit andere fondsen wordt betaald.
Als het leasecontract van de bewoner gekoppeld is aan zijn woning en dus min of meer
gedwongen is dit leasecontract te accepteren, dan heeft hij minder vrijheid dan de bewoner met
‘eigen’ auto. Een en ander sluit overigens in het geheel niet uit dat de ‘leaserijder’ toch
goedkoper uit is.
47

Een complicatie voor de op stadsverwarming aangesloten woning is, dat de
kapitaalslasten van de afleverset als huur worden verrekend in het vastrecht en dus niet fiscaal
aftrekbaar zijn. De investeringen in nagelvaste voorzieningen zoals CV ketels bij
aardgasaansluiting (onderdeel van de opstallen) zijn dat wel.
Tot op heden worden bij aansluiting op een warmtenet zogenaamde Basis Aansluit
Kosten (BAK) betaald die meestal worden verrekend in de koopprijs, al dan niet gespecificeerd.
Deze post zit ook in de methodiek die Energie Vereniging Nederland hanteert34 . Volgens die
methodiek - die overigens verouderd zal zijn op het moment dat de voorgestelde Warmtewet
van kracht is - mag het warmtebedrijf een hoger vastrecht vragen naarmate de BAK lager is, en
andersom. Deze complexe hefboomwerking kan in het kader van deze rapportage niet
behandeld worden. 35 De BAK was vaak onderdeel van onderhandeling tussen de
projectontwikkelaar, en dit resulteerde nogal eens in de situatie dat de BAK door de
projectontwikkelaar laag werd gehouden. Vooral wanneer de BAK niet gespecificeerd hoefde te
worden, leidde dit tot een hogere marge op de woning voor de projectontwikkelaar. De bewoner
werd vervolgens geconfronteerd met een hoog vastrecht.36
Dit is in het kort de ‘perceptie’ problematiek van de vaste kosten bij warmtedistributie.
De

in

de

AMVB

gehanteerde

kapitaalskosten

voor

CV

ketels

en

van

afleversets/warmtewisselaars verschillen onderling niet erg veel, zie tabel 2.7 De absolute
waarde van de kapitaalslasten en de onderhoudskosten van de CV ketel heeft grote invloed op
het vastrecht voor warmtelevering in geval van huur van de afleverset/warmtewisselaar.
De betrekkelijk korte levensduur en het feit dat op basis van full service wordt
onderhouden leidt tot betrekkelijk hoge totale jaarlijkse kosten voor een CV ketel in de AMVB,
namelijk € 350,61 ( € 204,56 + € 146,41, zie tabel 2.7 ). Er zijn marktpartijen die CV ketels
verhuren, inclusief montage en volledig onderhoud voor € 23 per maand, dus € 276 per jaar.
[12]. Dit leidt tot een vastrecht bij ruimteverwarming en tapwater bij huur van € 413,88 per jaar,
en bij eigendom van € 187,07. De AMVB tarieven verschillen nogal van de markttarieven, zie
onderstaande tabel.

34

Deze methodiek wordt uitgebreid behandeld in het volgende rapport: Ontwikkeling van een Gelijk-Als –
Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de integrale kosten van warmte ten behoeve van de
warmtewet, TNO rapport 034-aAPD-2009-00415.
35
Deze methodiek is uitvoerig uiteengezet in het in de vorige voetnoot genoemde rapport.
36
Zie voorgaande voetnoot.

48

Tabel 2.10 gedetailleerde samenstelling vaste kosten aardgasaansluiting, de referentie voor de
vastrechtkosten van warmtedistributie

vastrecht gas
kapitaalslasten ketel
Onderhoud ketel
vergoeding elektrisch koken
Onderhoud afleverset/WW
kapitaalslassten afleverset/WW
Totaal

Huur AMVB
Huur markt
Eigendom AMVB
Eigendom markt
€ 189,79
€ 189,79
€ 189,79
€ 189,79
€ 204,56
€ 276,00
€ 204,56
€ 276,00
€ 146,41
€ 0,00
€ 146,41
€ 0,00
-€ 51,81
-€ 51,81
-€ 51,81
-€ 51,81
€ 0,00
€ 0,00
-€ 41,45
-€ 41,45
€ 0,00
€ 0,00
-€ 185,46
-€ 185,46
€ 488,95
€ 413,98
€ 262,04
€ 187,07

Deze tabel illustreert het grote belang van kennis van de eigendomsverhoudingen: de
vaste kosten zijn voor huur aanzienlijk lager dan voor eigendom van de afleverset (+
bijbehorend onderhoud).
Vaste kosten voor huurders van woningen
Huurders van woningen zullen nooit eigenaar zijn van de afleverset/warmtewisselaar in
hun huurwoning. Op basis wat onder ad 1 is gevonden, is het aannemelijk dat huurders minder
dan GAA – dus NMDA – aan vaste kosten betalen, ervan uitgaande dat de partij waaraan het
vastrecht wordt betaald ook daadwerkelijk eigenaar is van de afleverset/warmtewisselaar en
deze ook onderhoudt. Een ‘huur op huur’ situatie lijkt een logische keuze voor huurders.
Vaste kosten voor bewoners/eigenaren
Bij eigenaren kan sprake zijn van huur of eigendom van de afleverset. Bij huur is sprake
van een aanzienlijk hoger vastrecht dan bij aardgasaansluiting. Deze kosten zijn voor de
marktsituatie aanzienlijk lager dan volgens de AMVB.
Voor eigenaren is het gewenst dat men het recht heeft om de afleverset in eigendom te
krijgen. Dan heeft men de vrijheid om zelf naar de goedkoopste aanbieder te zoeken voor
aanschaf, financiering – met mogelijkheid van fiscale aftrek – en onderhoud. Bovenstaande tabel
toont aan dat de markt al goedkoper is dan de AMVB.

5.3. Cases voor verschillende gebruikers

Volgens [2] is het gemiddeld verbruik van op warmtedistributie aangesloten huishouden:
34,99 GJ per jaar. Er is vervolgens uitgegaan van de volgende – overigens fictieve - cases:

49

1. Een zuinig huis met een zuinige bewoner: warmte voor tapwater en ruimteverwarming:
- 50 % ten opzichte van het gemiddelde. Totaal warmtegebruik: 18,97 GJ/jaar .
2. Een zuinig huis met een onzuinige bewoner: warmte voor tapwater +50% en
ruimteverwarming: - 50 % ten opzichte van het gemiddelde. Totaal warmtegebruik:
24,85 GJ/jaar.
3. Een onzuinig huis met een zuinige bewoner: warmte voor tapwater - 50% en
ruimteverwarming : + 50 % ten opzichte van het gemiddelde. Totaal warmtegebruik:
46,62 GJ/jaar.
4. Een onzuinig huis met een onzuinige bewoner: warmte voor tapwater + 50% en
ruimteverwarming: + 50 % ten opzichte van het gemiddelde. Totaal warmtegebruik:
52,5 GJ/jaar.
Tabel 3.1 de variabele kosten voor warmtelevering voor verschillende gebruikssituaties

Variable kosten ('GJ kosten')
totaal warmtegebruik
warmtegebruik tapwater
warmtegebruik ruimteverwarming

jaarlijkse Kosten huidig
(gemiddeld)
jaarlijkse kosten AMVB
warmtewet
jaarlijkse kosten AMVB
warmtewet zonder leidingverlies
jaarlijkse kosten SOTA HR CV
zonder leidingverlies
Gemiddelde AMVB warmtewet en
SOTA HR CV beiden zonder
leidingverlies

Gemiddeld Nederland 1. zuinig/zuinig 2. zuinig/onzuinig 3. onzuinig/zuinig 4. onzuinig/onzuinig
35
18,97
24,85
46,62
52,5
7,35
5,145
11,025
5,145
11,025
27,65

13,825
13,825
41,475
41,475
warmtekosten warmtekosten
warmtekosten
warmtekosten
warmtekosten variabel variabel
variabel
variabel
variabel
€ 808,82

€ 438,38

€ 574,26

€ 1.077,35

€ 1.213,24

€ 795,15

€ 430,97

€ 564,55

€ 1.059,13

€ 1.192,72

€ 747,70

€ 405,26

€ 530,87

€ 995,94

€ 1.121,55

€ 671,61

€ 364,01

€ 476,84

€ 894,58

€ 1.007,41

€ 709,65

€ 384,63

€ 503,85

€ 945,26

€ 1.064,48

Niet alle ketels zijn SOTA. Daarom zullen de correct berekende bedragen tussen de
jaarlijkse kosten AMVB zonder leidingverlies en de jaarlijkse kosten SOTA HR CV zonder
leidingverlies in liggen (tussen € 747,70 en € 658,33 ten opzichte van € 808,82). Voor de
gemiddelde gebruiker is het verschil ongeveer € 100 per jaar, zie tabel 3.1. De verschillen van de
huidige jaarkosten van de drie aanbieders ten opzichte van de volgens de AMVB berekende
jaarkosten zijn gering. De invloed van het meenemen van leidingverliezen en SOTA HR CV
techniek is echter aanzienlijk. Hoeveel dit op de tarieven doorwerkt wordt door tabel 3.1
weergegeven.
De vaste kosten van de drie aanbieders moeten nader worden uitgezocht, vooral met
betrekking tot de eigendomsverhoudingen. Het ziet er naar uit, zie onderstaande tabel dat de
50

huidige vaste tarieven bij huur lager zijn dan de AMVB – en daarmee de Warmtewet - aangeeft
en hoger bij eigendom dan de AMVB aangeeft.
Tabel 3.2 Vaste kosten volgens AMVB, waarbij zowel de bedragen voor onderhoud en afschrijving
volgens de AMVB als volgens de markt zijn meegenomen
Vastrecht in € per jaar
Eigendom
Huur

AMVB,

AMVB,

markt

vastrecht gas

Huur AMVB

markt HR CV

Eigendom AMVB

HR CV

vastrecht gas

€ 189,79

€ 189,79

€ 189,79

€ 189,79

kapitaalslasten ketel

€ 204,56

€ 276,00 37

€ 204,56

€ 276,0038

Onderhoud ketel

€ 146,41

€ 0,00

€ 146,41

€ 0,00

vergoeding elektrisch koken

-€ 51,81

-€ 51,81

-€ 51,81

-€ 51,81

Onderhoud afleverset/WW

€ 0,00

€ 0,00

-€ 41,45

-€ 41,45

kapitaalslasten afleverset/WW

€ 0,00

€ 0,00

-€ 185,46

-€ 185,46

Totaal berekend vastrecht

€ 488,95

€ 413,98

€ 262,04

€ 187,07

Vastrecht huidige aanbieders
(voor zover traceerbaar, en
onvolledigvanwege ontbrekende
gegevens)
Eneco (gemiddeld)

391,2

246,9

Nuon (gemiddeld)

361,33

[onbekend]

SVP

[onbekend]

302,65

37
38

Huur is inclusief onderhoud.
Huur is inclusief onderhoud.

51

5.4. Conclusies en aanbevelingen
Conclusies


De definitieve kostenvergelijking huidige situatie/nieuwe situatie na het van kracht
worden van de Warmtewet kan pas gemaakt worden als de tarieven van de
warmteleveranciers volledig en transparant worden gepubliceerd. Dit omvat ook een
vermelding van huur/eigendom van installatieonderdelen zoals de afleverset,
aansluitwaarden voor ruimteverwarming en tapwater, etc.



Het NMDA-beginsel wordt niet strikt toegepast in de wet. Er zijn 3 componenten aan de
kosten van levering van warmte (en ook gas) verbonden: een aansluitvergoeding, een
vaste jaarprijs en een variabel verbruikstarief. Op de laatste twee wordt het NMDAbeginsel toegepast zoals dit door het voorstel voor de Warmtewet wordt gezien, op het
eerste niet. Hierdoor zijn de totale kosten dus ook niet noodzakelijk NMDA: voor de
netbeheerder bestaat de mogelijkheid om voor de aansluiting op het warmtenet een
(veel) hoger bedrag vragen dan voor de aansluiting op het gasnet gerekend zou
worden.39



De variabele jaarlijkse kosten zoals deze nu worden berekend worden door de
warmtebedrijven zijn iets hoger (€ 13,68/jaar) dan de jaarlijkse kosten zoals berekend
conform de AMVB van de voorgenomen Warmtewet voor een gemiddelde verbruiker. Dit
onderzoek toont aan dat de gebruiker bijna 100 Euro per jaar kan verdienen indien het
NMDA-beginsel op een andere wijze wordt ingevuld dan voorgesteld in de AMVB. Het
gaat voor de gemiddelde gebruiker om € 99,17 per jaar als uitgegaan wordt van:
o

een aannemelijker gemiddeld rendement van HR ketels, waarbij naast het
rendement van de oudere ketels ook rekening wordt gehouden met het
rendement van State of the Art HR Cv-ketels, en

o

leidingverlies

dat

voor

beide

systemen

-

stadsverwarming

en

aardgasverwarming - onderling gelijk is.
Deze punten worden verderop inhoudelijk toegelicht.


De vaste kosten zoals die in rekening worden gebracht door de warmtebedrijven zijn
soms lager dan door de AMVB worden berekend, soms hoger, zie tabel 3.2. Echter, een

39

Dit geldt niet voor de aansluiting van nieuwe woningen op een bestaand warmtenet .

52

goede vergelijking voor de vaste kosten is op dit moment niet mogelijk door het
ontbreken van deze essentiële informatie met betrekking tot:
o

Wie de eigenaar is van de warmtewisselaar en de afleverset, en of hiervoor
afzonderlijk huur in rekening wordt gebracht;

o Wat de aansluitwaarde van de woning is en welke CW waarde voor warm
tapwater wordt geleverd;
o Welke BAK- kosten destijds in rekening zijn gebracht;
o Of de bewoner een circulatiepomp in zijn afleverset heeft (waarvan de
elektriciteitskosten voor eigen rekening zijn).
Bovendien blijken bij huurders van woningen in een aantal gevallen andere vaste kosten
in rekening te worden gebracht dan bij bewoners/eigenaren, zonder dat aantoonbaar is dat de
totale vaste kosten van warmtevoorziening voor iedere – vergelijkbare – aansluiting gelijk zijn
zoals dit bij aardgasdistributie het geval is.


De tarieven die op dit moment gepubliceerd worden door de vier grote aanbieders zijn
niet volledig, niet transparant en niet eenduidig. Een van de vier aanbieders – Essent publiceert geen tarieven. Bovendien is niet voor iedere situatie aangegeven of de
tarieven gelden voor huur of eigendom van de afleverset/warmtewisselaar. Er is
dringend behoefte aan een uniform, volledig en eenduidig tarievenoverzicht waarin de
toepassing van het NMDA-beginsel helder en met volledige getalvoorbeelden wordt
toegelicht.



Het is van belang dat huurders en bewoners/eigenaren volledig inzicht krijgen in de
eigendomsverhoudingen van de installaties en de huurkosten die bij huur van
installatiecomponenten betaald moeten worden. Voor huurders zou het gewenst zijn dat
inzicht wordt verkregen welk deel van de woninghuur wordt ingezet voor de kosten van
installaties.



Bij woningen die aangesloten zijn op aardgas wordt verondersteld dat er leidingverlies
optreedt, wat het systeemrendement ongunstig beïnvloedt. Woningen die op
warmtedistributie zijn aangesloten worden verondersteld geen leidingverliezen te
vertonen. Dit is merkwaardig en niet conform de werkelijkheid. Deze veronderstelling
heeft een verhogende invloed op de warmteprijs.

53



De opwekrendementen die in de AMVB worden aangenomen hebben niet betrekking op
state of the art CV ketels. Wanneer aangenomen wordt dat de huidige opgestelde CV
ketels gemiddeld 7,5 jaar oud zijn (conform de AMVB) moet ook worden uitgegaan van
het gemiddelde van de rendementen van State of the Art (SOTA) HR CV ketels door de
tijd heen. De rendementen aangenomen in de AMVB hebben echter betrekking op HR CV
ketels van 15-20 jaar geleden. Dit heeft een verhogende invloed op de warmteprijs.
Daarom wordt voorgesteld dat bij de vaststelling van opwekrendementen in de AMVB
wordt uitgegaan van het gemiddelde van het ketelrendement dat in de huidige AMVB
wordt gehanteerd en de SOTA ketel als representant van de gemiddelde ketel.



Door de onzekerheid over de vaste tarieven, met name of deze gelden voor huur of
eigendom, is het moeilijk te bepalen of woningen die op warmtedistributie zijn
aangesloten en woningen die van blokverwarming gebruik maken bij gelijkblijvende
warmteconsumptie en gelijkblijvende installaties meer of minder gaan betalen na
introductie van de Warmtewet.



De door de AMVB gehanteerde jaarlijkse kosten van CV ketels zijn hoger dan de jaarlijkse
kosten waarvoor de markt deze aanbiedt, op basis van huur met full service onderhoud,
zie tabel 3.2.



De in de AMVB aangenomen onderhoudskosten zijn op basis van full service. De grote
onderhoudsbedrijven zijn echter vaak eigendom van de energiebedrijven die een
warmtedistributieafdeling bezitten. De vraag zou dus gesteld kunnen worden of hier
sprake is van goede marktwerking. Uitgebreider onderzoek is nodig om dit na te gaan.

Aanbevelingen



De tarieven van de aanbieders van warmte zouden in een standaard formaat moeten
worden opgenomen, dat bindend is voor iedere aanbieder. Hiermee wordt transparantie
en eenduidigheid bereikt.



Een radicale vereenvoudiging van de kostenopbouw, bijvoorbeeld:
o aansluitkosten en vastrechtkosten warmte gelijk of lager aan kosten die gelden
voor een individuele aardgasaansluiting, en

54

o de maximum variabele warmteprijzen (GJ kosten) volledig gebaseerd op
aardgasequivalent,

zonder

rekening

te

houden

met

rendementen

of

leidingverliezen,
zou het NMDA-beginsel beter toepasbaar maken. Hiertoe zouden alle installaties binnen de
woning – althans bij bewoners/ eigenaren – eigendom moeten zijn of worden van de
eigenaar. De tarieven zullen hierdoor dalen ten opzichte van het huidige niveau én het
niveau dat volgt uit de voorgenomen Warmtewet.


Als het verschil van opbrengsten minus kosten (=marge) van warmtedistributie lager is
dan dit zelfde

verschil

voor aardgasdistributie,

met andere

woorden: dat

warmtedistributie economisch minder attractief is dan aardgasdistributie – dan zouden
eveneens de maatschappelijke kosten van beide systemen met elkaar vergeleken kunnen
worden. Wellicht is er sprake van maatschappelijk verdieneffecten door een lagere CO2
index per eenheid nuttig geleverde warmte bij warmtedistributie ten opzichte van
aardgasdistributie. In de discussie over dit onderwerp is het interessant om na te gaan of
het juist is dat de eindgebruikers van warmte de (extra) kosten van de niet-gesaldeerde
maatschappelijke baten (CO2 reductie) moeten dragen.


Er is een sterke case om eigenaren van woningen de volledige installatie – dus ook de
afleverset/warmtewisselaar – in eigendom te laten hebben. Dan kan men zelf over
vervanging en onderhoud besluiten. De vaste kosten dalen sterk, maar daar staan
uiteraard eigen kosten (kapitaalslasten, onderhoud) tegenover. Het is aan te bevelen bij
huur de bestaande afleverset/warmtewisselaar aan de bewoner/eigenaar te koop aan te
bieden tegen de resterende marktwaarde.



Het verdient aanbeveling de vastrechttarieven en de aansluittarieven van warmte
aansluitingen gelijk te stellen aan de vastrechttarieven en de aansluittarieven van
aardgas. Dit leidt tot een sterke vereenvoudiging van het tariefsysteem.



Om problemen met afnemers van warmte in de nabije toekomst te voorkomen verdient
de aanbeveling de warmteprijzen rechtstreeks te koppelen aan de aardgasprijzen gezien
de zeer hoge rendementen - 100 % wordt thans benaderd - van SOTA CV ketels. Dat leidt
tot een verdere versimpeling.

5.5 Literatuur

55

[1] Effecten van prijsregulering voor kleinverbruikers warmte, rapport NMa, 103585/24.B323,
Den Haag, juni 2011.

[2] Rapport tariefsadvies voor de levering van warmte aan kleinverbruikers 2011, vereniging
Energie-Nederland, 16 december 2010
[3] Warmtenetten in Nederland, CE Delft, rapport 3.031.1 oktober 2009.
[4] Offerte warmtewet Universiteit van Amsterdam, 20 september 2011.
[5] Diverse kamerstukken met betrekking tot tot de nieuwe warmtewet – medio 2011-09-30.
[6] NMDA, een redelijke prijs voor warmte, J.B. de Wit, Verwarming en Ventilatie.
[7] Toetsing van het NMDA principe in de Wijk Oosterheem te Zoetermeer, TNO rapport
R2004/531.
[8 ] Toetsing van het NMDA principe in de wijk Ypenburg te Dan Haag, TNO rapport R20225 .
[9] Ontwikkeling van een Gelijk-Als –Anders (GAA) rekenmodel voor de berekening van de
integrale kosten van warmte ten behoeve van de warmtewet, TNO rapport 034-aAPD-200900415.
[10] Websites Eneco, Nuon, Essent, SVP.
[11] NMa rapport 2010 over kostprijzen warmte.
[12] Site Gasned Nederland.
[13] Aangeleverde gegevens bewoners, aangesloten op warmtedistributie Almere (Nuon).
[14] Aangeleverde gegevens bewoners, aangesloten op warmtedistributie Ypenburg (Eneco).
[15] Aangeleverde gegevens bewoners, aangesloten op warmtedistributie Houten (Eneco).

56