Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2211
Vragen van de leden Palland en Amhaouch (beiden CDA) aan de Minister
van Financiën en de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over
het bericht «Banken melken het mkb leeg en komen ermee weg» (ingezonden
21 februari 2020).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën), mede namens de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 25 maart
2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Banken melken het mkb leeg en komen
ermee weg»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u het beeld dat banken eenzijdig renteopslagen verhogen/
verhoogden tijdens de contractperiode jegens o.a. de zorgsector en ook
andere mkb-bedrijven?
Antwoord 2
Banken kunnen in bepaalde gevallen renteopslagen wijzigen gedurende de
contractperiode. Ik heb geen cijfers over in hoeverre banken dat doen. De
mogelijkheid om renteopslagen te wijzigen vindt zijn oorsprong in de
financieringsvoorwaarden zoals van toepassing op de relatie tussen bank en
(mkb-)klant. De op 1 juli 2018 in werking getreden Gedragscode Kleinzakelijke
Financiering van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) verduidelijkt
wanneer rentetarieven kunnen wijzigen. Rentetarieven kunnen niet worden
gewijzigd gedurende de rentevaste periode, tenzij de klant niet voldoet aan
de uit de financieringsdocumentatie voortvloeiende verplichtingen. Indien
echter een variabel rentetarief is overeengekomen, of indien de rentevaste
periode is verstreken, kunnen dit tarief en eventuele renteopslagen wijzigen.2

1

Follow the Money, https://www.ftm.nl/artikelen/renteopslag-mkb-melkkoe-banken, 8 februari
2020.
2
Zie artikel 5.3 onder d en e van de Gedragscode Kleinzakelijke Financiering

ah-tk-20192020-2211
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Herkent u het beeld dat diverse banken na de (krediet)crisis de renteopslag
verhoogden, terwijl de marktrente daalde en een renteopslag derhalve niet
voor de hand zou liggen?
Antwoord 3
Een rentevergoeding bij kredietverlening met variabele rente is in het
algemeen opgebouwd uit meerdere delen. Zo kan de bank bovenop de
marktrente opslagen rekenen voor klantafhankelijke risicopremies en een
premie voor de financierings- en liquiditeitskosten. Het is mogelijk dat de
marktrente daalt terwijl de opslag voor kosten en risico’s of de liquiditeitsopslag niet daalt of zelfs stijgt. Voor goed risicomanagement is het van belang
dat kosten en risico’s adequaat kunnen worden beprijsd. In het geval dat
kosten en/of risico’s toenemen kan dit er dus toe leiden dat renteopslagen
worden verhoogd.
Vraag 4
Is het volgens u geoorloofd om renteopslagen eenzijdig te verhogen jegens
een instelling of bedrijf vanwege (vermeende) verhoogde risico’s in een
sector en/of bij andere bedrijven dan specifiek het betreffende bedrijf
waarmee een afspraak is gemaakt?
Antwoord 4
Ja, in de Gedragscode Kleinzakelijke Financiering zijn enkele voorbeelden
gegeven van aanleidingen tot wijzigingen in de renteopslag. Zo kunnen deze
het gevolg zijn van generieke omstandigheden of individuele omstandigheden van de klant. Onder de eerste categorie vallen bijvoorbeeld ontwikkelingen in de geld- en kapitaalmarkt. Hierbij valt te denken aan een algemene
rentestijging, of wanneer een bank zelf moeilijker aan financiering kan komen.
Klantspecifieke omstandigheden zijn bijvoorbeeld veranderingen in het
risicoprofiel van de klant of waardering van de zekerheden.
De NVB heeft desgevraagd aangegeven dat ook sectorspecifieke omstandigheden kunnen leiden tot een wijziging van de renteopslag bij een individuele
klant, of bij een groep klanten uit dezelfde sector. Het risicoprofiel van een
klant wordt volgens de NVB onder meer vastgesteld op basis van de markt of
sector waarin het bedrijf actief is. Voor zover wijzigingen van de renteopslag
ten gevolge van sectorspecifieke omstandigheden worden doorgevoerd, ligt
de grondslag hiervoor in de kredietdocumentatie, aldus de NVB.
Ik verwacht dat banken goed aan hun mkb-klanten uitleggen waarom zij een
renteopslag in rekening brengen en onder welke omstandigheden zij deze
verhogen. Met de inwerkingtreding van de Gedragscode Kleinzakelijke
Financiering is de informatievoorziening over wijzigingen in de rentetarieven
en renteopslagen geborgd. Zowel in de aanvraagfase als de beheerfase dient
de bank de klant te informeren over de soorten kosten en eventuele
wijzigingen daarin. De bank dient daarnaast op verzoek van de klant
toelichting te geven.3
Vraag 5
Ligt een veroorloving van deze eenzijdige renteopslagverhoging enkel in een
bepaling in de algemene voorwaarden van een bank dat zij daartoe gerechtigd zijn onder «bijzondere omstandigheden»?
Antwoord 5
De mogelijkheid om renteopslagen door te voeren vindt een juridische
grondslag in de privaatrechtelijke overeenkomst tussen bank en (mkb-)klant
en moet voldoen aan de eisen van het civiele recht.
Vraag 6
Deelt u de mening dat mkb-bedrijven weinig positie hebben tegenover een
bank en zij derhalve niet zulk maatwerk in de praktijk krijgen als grotere
bedrijven? Deelt u de mening dat dit niet eerlijk is?

3

Zie artikel 5.3 onder d en e van de Gedragscode Kleinzakelijke Financiering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het overgrote deel van het Nederlandse bedrijfsleven bestaat uit zzp’ers en
kleine ondernemers.4 Deze ondernemers dienen erop te kunnen vertrouwen
dat partijen die hen financiering aanbieden in hun belang handelen. Voor een
deel van hen geldt dat zij door het kennisverschil met financiële dienstverleners een potentieel kwetsbare positie innemen tegenover deze financiële
instellingen. Als sprake is van een kredietrelatie wordt deze kwetsbare positie
versterkt door de afhankelijkheid die de klant vaak heeft ten opzichte van de
kredietverstrekker, mogelijk omdat maatwerk voor kleinzakelijke klanten
minder gebruikelijk is dan voor grotere klanten. Daarom is juist voor deze
groep transparante informatievoorziening van belang.
De eerdergenoemde gedragscode moet transparante informatievoorziening
borgen. De wederzijdse verwachtingen tussen financier en de kleinzakelijke
klant worden hiermee verduidelijkt, waarmee de positie van de afnemer van
financiering ten opzichte van de financier is verbeterd vergeleken met voor
inwerkingtreding van deze code. Ook wijs ik erop dat er steeds meer
alternatieve financieringsvormen voor het mkb beschikbaar zijn, zoals
crowdfunding.5 Verder wordt in het kader van versterking van de Europese
kapitaalmarktunie gekeken hoe het financieringslandschap verder gediversifieerd kan worden zodat ondernemers meer mogelijkheden tot financiering
hebben.6
Vraag 7
Wat is er volgens u in de afgelopen vijf jaar, sinds banken zijn gemaand tot
zelfregulering, aan verbeteringen bereikt?
Antwoord 7
Mijn ambtsvoorganger heeft naar aanleiding van de reacties op een publieke
consultatie over de effectiviteit en gewenste mate van bescherming van
zzp’ers en mkb’ers bij financiële diensten en producten besloten om in eerste
instantie in te zetten op verbetering van de positie van kleinzakelijke klanten
door middel van zelfregulering. Met de inwerkingtreding van de Gedragscode
Kleinzakelijke Financiering op 1 juli 2018 is een eerste stap gezet tot
verbetering van de informatievoorziening tussen kleinzakelijke klanten en
banken. Daarin zijn afspraken gemaakt over onder andere informatievoorziening aan de klant. De gedragscode wordt elk jaar gemonitord en zal in 2021
worden geëvalueerd.
De meest recente monitoringsrapportage van de Gedragscode Kleinzakelijke
Financiering van de NVB laat zien dat ruim 60% van de respondenten van de
enquête onder kleinzakelijke klanten met een financiering met een variabel
rentepercentage ervaring heeft met aanpassing van renteopslagen.7 Van deze
groep vindt meer dan drie op de vier respondenten dat zij hierover voldoende
geïnformeerd zijn. Bij de volgende monitoringsrapportage en de evaluatie
zullen er meer financieringen onder de gedragscode vallen. Dit zal een
completer beeld geven van het effect van de code. Uit deze evaluatie zal
moeten blijken in hoeverre de huidige gedragscode toereikend is. Mocht uit
de evaluatie blijken dat de informatievoorziening onvoldoende is, dan zal ik
de NVB vragen om de code aan te scherpen.
Vraag 8
Staat de Gedragscode Kleinzakelijke Financiering (d.d. 1 juli 2018), die
normen stelt aan de dienstverlening en financiering/kredietverstrekking van
banken aan mkb-bedrijven, het toe om eenzijdig de leningsfaciliteiten aan te
passen? Kunt u inzicht geven in of, en indien ja hoeveel, klachten vanuit
kleinzakelijke klanten zijn ingediend bij het Klachteninstituut Financiële
Dienstverlening (Kifid) terzake het eenzijdig aanpassen van contracten met
renteopslagen?

4

https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/specifiek/hoeveel-bedrijven-zijn-er-in-nederland-.
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/05/financieringsmonitor-2019.
Zie ook de brief over het eindrapport van de werkgroep kapitaalmarktunie, Kamerstuk 22 112,
nr. 2829.
7
http://www.seo.nl/uploads/media/2019101_Monitoring_Gedragscode_Kleinzakelijke_Financiering.pdf.
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Zoals reeds benoemd in de beantwoording van vraag 2 is de mogelijkheid
voor banken om eenzijdig rentetarieven aan te passen gebaseerd op de
afspraken tussen financier en mkb-klant. De gedragscode verduidelijkt in
welke gevallen rentetarieven kunnen wijzigen en stelt voorwaarden met
betrekking tot de informatievoorziening over de wijzigingen van rentetarieven.
Het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) heeft tot op heden
geen klachten over wijzigingen van renteopslagen ontvangen van kleinzakelijke ondernemers die op of na 1 juli 2018 een financieringsaanvraag hebben
gedaan, en daarmee onder de gedragscode vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4