Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 670

Voortgang Natura 2000

Nr. 129

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 december 2017
In de op 26 september 2017 aangenomen motie van de leden Grashoff en
De Groot1 wordt gevraagd te onderzoeken hoe het landdekkende meetnet
voor stikstofdepositie kan worden verfijnd waarbij ook systematisch
onderscheid wordt gemaakt naar depositie van stikstofoxiden (NOx) en
gereduceerd stikstof (NHx). De Minister van Economische Zaken heeft in
zijn reactie op de motie aangegeven niet alleen te kijken naar het hoe
maar ook te kijken naar de vraag of het noodzakelijk is het landdekkende
meetnet te verfijnen. In mijn reactie zal ik mij richten op metingen ten
behoeve van beleid op het terrein van natuur als wel gezondheid.
Algemeen
In Nederland beheert het RIVM de meetnetten waarmee regelmatig en
langjarig verschillende stikstof componenten in de lucht op een aantal
verschillende locaties gemeten wordt. Er vinden concentratie-, natte
depositie- en droge depositiemetingen plaats voor zowel NOx als NHx en
secundair fijnstof (ammonium aerosolen). De concentratie in lucht is de
hoeveelheid van een stof in de lucht. Droge depositie is de hoeveelheid
van de stof die neerkomt op het aardoppervlak doordat de stof naar het
oppervlak (vegetatie, water, bodem) wordt getransporteerd en opgenomen wordt of afgebroken wordt aan het oppervlak. Natte depositie is de
hoeveelheid stof die op het aardoppervlak komt met regen.
Met deze verschillende meetresultaten kunnen op landelijk niveau
uitspraken gedaan worden over concentraties en deposities. De meetresultaten worden gebruikt voor rapportages in het kader van regelgeving,
het in beeld brengen van trends en gebruikt om berekeningen van
concentraties en deposities te valideren en te kalibreren. Dit laatste is in
het bijzonder van belang voor het Programma aanpak Stikstof (PAS). De

1

kst-32670-129
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 32 670, nr. 120

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 670, nr. 129

1

bijlage geeft een overzicht van de metingen in het kader van het Landelijk
Meetnet Luchtkwaliteit en de aanvullende metingen in het kader van de
PAS.
Natuur
Het huidige meetnet is voldoende voor een betrouwbare kalibratie en
validatie van de rekenmodellen voor concentratieberekeningen van
ammoniak, stikstofoxiden in de lucht en de natte depositie. Met het aldus
gekalibreerde model kunnen uitspraken gedaan worden op nationaal,
regionaal en lokaal niveau ten behoeve van natuur. Een verfijning van
dezelfde type metingen zou zeer omvangrijk moeten zijn om de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid significant te verhogen. Voor de werking van
het PAS is dit niet noodzakelijk.
Op regionale of lokale schaal kan het wenselijk zijn meer inzicht te krijgen
in specifieke dosis-effect relaties om hiermee gaten in de kennis of deze
relaties te verkleinen. Een verfijning van het meetnet zou hier aan kunnen
bijdragen. Bijvoorbeeld ten aanzien van metingen van droge depositie van
NHx en NOx in natuurgebieden.
Gezondheid
Metingen naar secundair fijn stof ten behoeve van gezondheid vinden op
dit moment beperkt plaats. Een verfijning van het landelijkmeetnet op dit
terrein ligt in de rede bijvoorbeeld in de intensievere veehouderijgebieden. Ik wil hierbij rekening houden met het advies van de Gezondheidsraad over de gezondheidsrisico’s rond veehouderijen, waaronder de
effecten van secundair fijnstof op de volksgezondheid, ten gevolge van de
emissie van ammoniak. Zoals aangegeven in de brief aan de Kamer van
1 juni 2017 (Kamerstuk 28 973, nr. 191) is dit advies begin 2017 gevraagd
naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek naar de relatie van
veehouderij op de gezondheid van omwonenden2. Ik verwacht dit advies
rond de jaarwisseling.
Conclusie
Uit mijn onderzoek blijkt dat op een aantal onderdelen van het huidige
meetnet een verfijning kan leiden tot meer kennis over dosis-effect
relaties, zowel op het terrein van natuur als volksgezondheid. Dit betreft in
het bijzonder de metingen van droge depositie van NHx en NOx in
natuurgebieden en de metingen van secundair fijnstof ten behoeve van
gezondheid. De wenselijkheid en invulling van de verfijning moet nog
nader geduid worden. Het gaat daarbij over het structurele karakter van
de metingen, het aantal locaties, de meetfrequentie en de financiën. Ook
gaat het over het mogelijk gebruik van nieuwe meettechnieken, zoals
ammoniaksensoren. Ik zal het RIVM vragen om zo snel mogelijk met een
voorstel te komen en zal uw Kamer voor de zomer van 2018 hierover
verder informeren.
Dit biedt mij ook de mogelijkheid om eventueel rekening te houden met
advies van de Gezondheidsraad over de effecten van secundair fijnstof.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

2

– VGO-RIVM Rapport 2016-0058, juli 2016
– VGO-RIVM Rapport 2017-0062, juni 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 670, nr. 129

2

Bijlage:

Overzicht stikstofmetingen in Nederland
Het landelijke meetnet luchtkwaliteit (LML) omvat concentratie- en
depositiemetingen. Concentratie betreft de hoeveelheid van een stof in de
lucht; depositie beschrijft de hoeveelheid van die stof die terechtkomt op
een oppervlak. Depositie en concentratie zijn twee verschillende fysische
grootheden.
De volgende stikstof concentratie en depositie metingen vinden plaats.
Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML):
1.

2.

3.

4.

ammoniakconcentratie metingen vinden plaats op 6 locaties voor
verschillend landgebruik. De metingen worden gebruikt voor het
volgen van trends en niveaus, bovendien dient het als referentie voor
het Meetnet Ammoniak Nederland (MAN). De metingen vinden
continu plaats (ieder half uur);
stikstofoxiden (NOx) concentraties worden in het LML op 44 vaste
stations, verdeeld over verschillende soorten locaties gemeten, De
metingen zijn voornamelijk voor EU regelgeving en niet gericht op
natuur. Er vinden geen specifiek metingen plaats in natuurgebieden.
De metingen vinden continu plaats (ieder half uur);
droge depositie van stikstof (ammoniumsulfaat- en ammoniumnitraataerosol) wordt op vier locaties gemeten. Deze metingen zijn
relevant voor gezondheid en vinden om de dag plaats;
Natte depositie van stikstof (nitraat en ammonium) metingen vinden
vier maal per week plaats op 8 locaties. Deze metingen vinden ook in
de natuurgebieden plaats. Dit draagt ook bij aan de European
Monitoring and evaluation programme (EMEP).

Programmatische Aanpak Stikstof:
5.
6.

droge depositie metingen in vier PAS gebieden;
het Meetnet Ammoniak Nederland (MAN) meet de ammoniakconcentratie in 70 voornamelijk stikstofgevoelige N2000 gebieden op totaal
279 punten. Met de MAN-metingen worden gemiddelde ammoniakconcentraties over de periode van een maand bepaald.

Regionaal/ lokaal:
7. op regionaal of lokaal niveau kan het wenselijk zijn om meer inzicht te
hebben in specifieke dosis-effect relaties, bijvoorbeeld op het terrein
van natuur en gezondheid. In aanvulling op het landelijk meetnet
vinden daarvoor incidenteel metingen plaats naar verschillende stoffen
in de lucht zoals primair fijnstof, secundair fijnstof, aerosolen (van
ammoniumzouten) en recent endotoxines. Het initiatief voor deze
tijdelijke meetprogramma’s ligt veelal bij decentrale overheden en
GGD’s. De bijdrage van deze tijdelijke meetprogramma’s aan de
meetnetten van RIVM zijn beperkt en dienen vooral om gaten in de
kennis rond dosis-effect te verkleinen. Een voorbeeld hiervan is het
recent door het RIVM uitgevoerde onderzoek naar de relatie tussen
veehouderij en gezondheid voor omwonenden (VGO-RIVM Rapport
2017-0062).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 670, nr. 129

3