Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

26 695

Voortijdig school verlaten

Nr. 103

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 juni 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
29 april 2015 overleg gevoerd met Minister Bussemaker en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 9 februari 2015 met Informatie over de voorlopige
schooluitvalcijfers over schooljaar 2013/2014 op landelijk
niveau, per mbo-instelling en per RMC-regio (Kamerstuk
26 695, nr. 98);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 3 maart 2015 over Gekwalificeerd voor de toekomst (Kamerstuk 26 695, nr. 99);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 19 maart 2015 over Leerplichtbrief 2015
(Kamerstuk 26 695, nr. 100);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 24 april 2015 met Antwoorden op de feitelijke ragen inzake de Leerplichtbrief 2015 (Kamerstuk 26 695,
nr. 102);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 24 april 2015 met het Verslag van een
schriftelijke overleg over de beleidsreactie op de evaluatie van
de wijziging in het toezicht op de naleving door scholen van
de Leerplichtwet (Kamerstuk 26 695, nr. 101);
– de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 18 december 2014 met een Beleidsreactie op
de evaluatie van de wijziging in het toezicht op de naleving
door scholen van de Leerplichtwet (Kamerstuk 26 695, nr. 97).

kst-26695-103
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

2

Voorzitter: Jadnanansing
Griffier: Arends
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Jadnanansing, Kuzu,
Lucas, Van Meenen, Rog, Siderius en Wolbert,
en Minister Bussemaker en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun
ministerie.
Aanvang 10:03 uur.
Voorzitter: Jadnansing
De voorzitter: Ik heet eenieder welkom. We hebben afgesproken dat
iedere fractie drieënhalve minuut spreektijd krijgt, met twee interrupties
per persoon.
Mevrouw Siderius (SP): Voorzitter. 25.000 jongeren halen in het mbo
geen diploma, maar vallen voortijdig uit. Het gaat jaarlijks om het
inwonersaantal van Wassenaar, Duiven of Vught. Terecht concludeert het
kabinet dat voortijdige schooluitval leidt tot meer criminaliteit, meer
tienerzwangerschappen en meer jongeren die het slachtoffer worden van
uitbuiting. Met name leerproblemen, psychische stoornissen en emotionele problemen over een slechte thuissituatie zijn een voorbode van het
verlaten van school. Opvallend is dat dit kabinet vooral blijft kijken vanuit
het perspectief van de school. In de ogen van de SP zou juist een
sluitende aanpak tussen jeugdzorg, onderwijs, leerplicht en gemeenten de
succesfactor moeten zijn. Waarom is nog steeds geen uitvoering gegeven
aan de motie-Smits uit februari 2013, waarin het kabinet werd gevraagd
met voorstellen te komen voor voorzieningen waar kwetsbare jongeren
kunnen leren, werken of stagelopen? Want juist voor jongeren uit de
jeugdzorg, die op alle levensgebieden de zeilen bij moeten zetten, is
begeleiding geen overbodige luxe. Hoe kan het dat op begeleiding in de
klas, op het werk of thuis door dit kabinet alleen maar wordt beknibbeld?
Waarom kiest dit kabinet voor gesprekken met bestuurders, in plaats van
voor gesprekken met jongeren? Waarom kiest dit kabinet voor financiële
prikkels voor scholen, in plaats van voor investeringen in deze jongeren?
Zouden we niet meer moeten investeren in directe een-op-eenbegeleiding
van deze jongeren?
Opvallend is dat het aantal leerlingen dat voortijdig de school verlaat in de
entreeopleiding, voorheen mbo-1, is gestegen. Een op de drie leerlingen
verlaat voortijdig het onderwijs, zonder een baan, zonder onderwijs en
zonder perspectief. De SP is blij dat de Minister in de entreeopleiding
heeft gekozen voor twee profielen: een uitstroomprofiel richting arbeid en
een uitstroomprofiel voor onderwijs, dus mbo-niveau-2. Het enige wat in
onze ogen ontbreekt, is de mogelijkheid van een licentie voor het
praktijkonderwijs om examens voor dat uitstroomprofiel richting arbeid af
te nemen. Door deze ontbrekende schakel blijft het praktijkonderwijs
afhankelijk van de grote roc’s. Dat is in onze ogen onwenselijk. De
uitstroommogelijkheden uit het praktijkonderwijs zijn door de bezuinigingen al beknot. Het is moeilijker voor praktijkscholen om leerlingen
succesvol af te leveren op de arbeidsmarkt, de dagbesteding, de sociale
werkplaats en noem maar op. Door het praktijkonderwijs te verlengen met
een jaar entreeopleiding kunnen de kleinschalige leeromgeving en een
goede begeleiding een jaar langer worden ingezet en kan de schooluitval
tegen worden gegaan.
De Minister gaf deze mogelijkheid van samenwerking al aan in haar brief,
maar helaas blijken roc’s nogal eens misschien wel uit financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

3

overwegingen dwars te liggen. Ziet de Minister mogelijkheden om het
praktijkonderwijs deze licentie te geven?
Vorig jaar kondigden CDA en PvdA een wetsvoorstel aan voor verlenging
van de leerplicht tot 21 jaar. Mijn partij wacht daar nog steeds vol
spanning op. Wat is de stand van zaken? Mijn partij pleit voor een
leerplicht tot 18 jaar voor leerlingen in het praktijkonderwijs. Voor hen is
er geen kwalificatieplicht meer. Technisch gezien kan een leerling van het
praktijkonderwijs met 16 jaar afzwaaien. Er is dan niemand verplicht om
begeleiding te bieden of iets te organiseren voor deze jongeren. Is de
Staatssecretaris bereid, de leerplicht voor deze groep te verhogen naar 18
jaar?
Het zou goed zijn om leerlingen van het praktijkonderwijs langer dan twee
jaar te volgen. Hetzelfde geldt voor leerlingen die de entreeopleiding
verlaten. Is er een mogelijkheid om deze leerlingen niet twee, maar
bijvoorbeeld vijf jaar in beeld te houden en te zien waar ze terechtkomen?
De heer Van Meenen (D66): Als ik het goed heb begrepen, pleit de SP
voor meer investeringen in deze groep. Nou roep ik hier altijd: u gaat een
miljard bezuinigen. Waarna de SP altijd roept: ja, maar we gaan 450
miljoen investeren. Maar als ik even in die veel aangehaalde tegenbegroting kijk, zie ik kleine klassen, aanvullende beurs, intensivering
onderzoek wo en onderhoud gebouwen. Waar gaan we dat van betalen?
Mevrouw Siderius (SP): D66 heeft gelijk dat de SP 450 miljoen investeert
in het onderwijs, bovenop het herfstakkoord. Wij halen dat weg op allerlei
andere terreinen, zoals de JSF, marktwerking in de zorg, bureaucratie in
de zorg, de inkomensafhankelijke kinderbijslag, de
miljonairstaks. Er zijn dus genoeg mogelijkheden om dat geld bij elkaar te
halen. Wij zouden ook graag zien dat die 600 miljoen waarop u altijd zo
trots bent, daadwerkelijk terechtkomt in de klassen. Want daar ontbreekt
het nogal aan. De docenten die ik spreek, zeggen: ik zie die 600 miljoen
niet terug. Dat bedrag blijft ergens hangen in de een of andere
bestuurslaag. Zij zouden dat geld goed kunnen gebruiken om de extra
begeleiding te kunnen organiseren. Zorg nou eens dat dat geld in die klas
terechtkomt voor ondersteuning en klassenassistentie. Van die conciërges
die u ook in het herfstakkoord zou hebben geregeld, kan de Staatssecretaris niet eens aangeven hoeveel er sindsdien bij zijn gekomen. Volgens
mij is het geld niet het probleem, maar wel de verdeling en de vraag hoe
we ervoor zorgen dat dat op de juiste plek komt.
De heer Van Meenen (D66): Het is natuurlijk altijd makkelijk om de
tegenaanval te kiezen als er iets aan je wordt gevraagd. Maar ik ga daar
toch op in. Misschien leest men ook bij de SP de onderzoeken van de
Rekenkamer over het basisonderwijs en het vo. Daarin is te lezen dat veel
van het geld dat er nu gelukkig extra is, maar ook het geld dat er al was,
terechtkomt in de stijging van de lasten. Vorige week zagen we het
voorbeeld van de steeds meer leegstaande schoolgebouwen, die nog
steeds moeten worden onderhouden. Dat kost gewoon geld en dat gaat
dus ten koste van wat wij beiden nastreven. Verschil tussen D66 en SP is
dat de SP kritiek kan hebben op de 600 miljoen die D66 geregeld heeft,
maar andersom kan ik dat helaas niet doen, want er komt geen euro bij.
Maar ik krijg toch graag nog antwoord op mijn vraag of er nu weer een
nieuwe tegenbegroting is. Want in de tegenbegroting zoals ik haar zie,
staat het gewoon niet. Het is een beetje makkelijk om te zeggen: investeer
maar hierin, hebt u een probleem, wij openen een meldpunt, wij lossen
het probleem op en het is klaar. Is er niets creatievers te bedenken door de
SP dan dit?
Mevrouw Siderius (SP): Ik heb het al gezegd: het geld in het onderwijs
moet beter worden verdeeld. De afgelopen maanden ben ik op veel
scholen in het basisonderwijs en het vo geweest. Ik hoor op elke school

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

4

hetzelfde verhaal: waar blijft die 600 miljoen? Als ik daarover vragen stel,
merk ik dat zelfs de Staatssecretaris dat niet weet. Terwijl dat geld was
bedoeld voor meer begeleiding en meer ondersteuning. Het geld is er wel,
maar het moet beter worden verdeeld. De SP investeerde vorig jaar in de
tegenbegroting 450 miljoen extra, bovenop de 600 miljoen in het
herfstakkoord. Wij zullen dit jaar inderdaad opnieuw met een tegenbegroting komen; daar kunt u van op aan.
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Ik sluit mij aan bij de woorden die
mevrouw Siderius over het praktijkonderwijs heeft gesproken. Ik zie te
veel dat leerlingen uit het praktijkonderwijs de weg naar het mbo niet
kunnen vinden. Wat haar laatste opmerkingen betreft, hoop ik dat ze ook
werkelijk waar wil maken dat we gaan investeren in het onderwijs en dat
we elkaar – er is geen partij die er meer belang bij heeft dat het extra geld
op de juiste plek terechtkomt en dat besturen en de overheid daar
volstrekt transparant over zijn – daarin kunnen vinden.
De voorlopige schooluitvalcijfers over 2013 en 2014 zijn bemoedigend.
Dankzij de inzet van scholen en andere betrokkenen zijn er wederom dit
jaar minder leerlingen uitgevallen. Het ziet ernaar uit dat de doelstelling
van maximaal 25.000 schoolverlaters per jaar in 2016 zal worden gehaald.
Dat is goed nieuws, maar het is natuurlijk ook nog steeds slecht nieuws:
er zijn immers nog steeds 25.000 schoolverlaters. Wat D66 betreft is het
tijd voor meer ambitie en voor nieuwe doelstellingen. Deelt de Minister
dat? Zo ja, wat zijn haar nieuwe beleidsvoorstellen dan op dit punt?
We hebben allemaal Zembla van vorige week gezien over thuiszittende
kinderen die geen passend onderwijs kunnen vinden. Dit baart mijn fractie
zeer grote zorgen. Elk kind dat naar school wil, moet naar school kunnen.
Wat gaat de Staatssecretaris doen om voor deze kinderen een oplossing
te vinden? Is hij daarbij bereid om te kijken naar een andere manier om de
verevening tussen samenwerkingsverbanden die de komende jaren gaat
plaatsvinden, in te richten? Een voorstel van mijn fractie zou zijn om eens
te onderzoeken of je dat ook kunt doen op basis van het percentage
thuiszitters, in plaats van op basis van historische gegevens over de
verdeling tussen speciaal en regulier onderwijs. Uiteraard stel ik dit voor
om een prikkel in het systeem te brengen om het aantal thuiszitters
werkelijk terug te brengen. Zoals het vaak werkt, zijn financiële prikkels in
ieder geval prikkels die af en toe werken.
Mevrouw Siderius (SP): Dit is een interessant voorstel. Worden samenwerkingsverbanden met relatief meer thuiszitters gekort op het onderwijs
aan kinderen met een beperking of een handicap?
De heer Van Meenen (D66): Samenwerkingsverbanden die het goed
doen, worden daarvoor beloond. Dat is het systeem. Passend onderwijs is
geen bezuiniging meer, maar er vindt wel een verevening plaats. Er gaan
in de komende jaren verschillen ontstaan. Voor sommige samenwerkingsverbanden zal het inkomen stijgen, voor andere zullen ze dalen. Dat is
gebaseerd op verdelingen uit het verleden. Dus inderdaad, u hebt
volkomen gelijk: ik vind dat er een sterkere prikkel moet komen om het
aantal thuiszitters terug te dringen. Dat lijkt me daarbij een mogelijk
element. Er wordt veel geklaagd over het vereveningssysteem dat er nu
aankomt. Vandaar deze suggestie.
Mevrouw Siderius (SP): Er is inderdaad veel onvrede. Maar dat komt
doordat er niet meer wordt gekeken naar de historische groei van het
aantal leerlingen met een beperking. Daardoor worden regio’s met relatief
meer van dat soort leerlingen fors gekort, terwijl regio’s met minder
leerlingen met een handicap of een beperking meer geld krijgen. Dat is
dus een positieve prikkel, terwijl de laatste regio’s veel minder goed uit
hoeven te geven aan deze leerlingen. Dat is heel raar. Maar in uw voorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

5

gaan we regio’s waar toevallig meer leerlingen met beperkingen wonen,
maar korten. Dat is toch niet realistisch? Moet het geld de leerling juist
niet volgen? Moet niet worden bekeken welk onderwijs in een bepaalde
regio nodig is, waarop het budget dan moet worden afgestemd? Moeten
we niet gaan voor een eerlijke verdeling?
De heer Van Meenen (D66): Ik begrijp die redenering helemaal niet, want
ik wil helemaal geen samenwerkingsverbanden extra belonen of korten
voor het niet toelaten van leerlingen of voor het niet goed zorgen voor
leerlingen. Ik wil juist dat er een prikkel komt om te voorkomen dat
kinderen thuis zitten. Ik had gedacht u aan mijn kant te vinden bij het
tegengaan van thuis zitten. Er zal wel iets moeten gebeuren, want op dit
moment zijn er blijkbaar geen of te weinig prikkels die ervoor zorgen dat
het percentage thuiszitters actief wordt bestreden en afneemt.
De heer Rog (CDA): De zorg voor thuiszitters delen we hier allemaal. De
rapportage die we hebben gekregen, ging overigens over de periode
voorafgaand aan de invoering van passend onderwijs. Die mogelijke
effecten zijn dus nog niet meegerekend. Maar ik wil even weten of ik D66
goed heb begrepen. Ik ken D66 als een partij die zich altijd keert tegen
perverse prikkels, rendementsdenken en financiële prikkels. Ik denk dat ik
nu goed verstaan heb dat D66 voorstelt dat samenwerkingsverbanden
afgerekend worden als zij minder goed in staat zijn om thuiszitters op
school toegelaten te krijgen. Is dat juist? Denkt de heer Van Meenen niet
dat we er juist voor moeten zorgen dat er geld komt om die kinderen
ergens op een school waar ze passend onderwijs krijgen te plaatsen?
De heer Van Meenen (D66): Dat geld is er. Passend onderwijs is geen
bezuiniging, dankzij allerlei akkoorden die mijn partij gesloten heeft. Maar
er gaat een verevening plaatsvinden.
De heer Rog (CDA): Zeker, maar misschien is het wel goed als u aangeeft
dat in het lenteakkoord, waarin een flink aantal partijen heeft samengewerkt, die bezuiniging is hersteld.
De heer Van Meenen (D66): Ja, en het laatste deel is hersteld in het
herfstakkoord, om maar even volledig te zijn. Maar goed, dat er andere
partijen bij betrokken zijn, zal het geval zijn zolang D66 geen meerderheid
heeft in deze Kamer. Dat is dus alleen maar goed. Maar als u wilt dat ik ze
voortaan allemaal even ga opnoemen, kan dat ook.
Terug naar de inhoud. Wij weten allemaal dat er een verevening gaat
plaatsvinden. Die verevening is nu gebaseerd op iets waarover veel
onrust is en waarop veel kritiek is. Het is gebaseerd op historische
gegevens, terwijl helemaal niet vaststaat of dat werkelijk verwijtbaar is. Ik
wil afscheid nemen van die vorm van verevening. Dat kun je, als je dat per
se wilt, ook een soort afrekening noemen. Het is gebaseerd op bepaald
gedrag vanuit het verleden. Ik wil eigenlijk liever toe naar een andere
vorm van verevening, gebaseerd op de hoeveelheid thuiszitters. Dat vind
ik namelijk dé maatstaf voor de vraag of passend onderwijs geslaagd is of
niet. We hebben dat gisteren in het gesprek met de inspectie kunnen
horen: dat is de thermometer die je in de samenwerkingsverbanden moet
stoppen om te bekijken of daar goed passend onderwijs wordt gegeven.
Vandaar mijn voorstel om te onderzoeken of dat een optie is die beter
werkt dan de andere verevening. Ik neem afstand van alles wat te maken
heeft met afrekeningen of wat dan ook, er gaat verevend worden, maar de
vraag is hoe.
De heer Rog (CDA): Ik heb dus inderdaad goed begrepen dat in de regio’s
waar helaas relatief veel problematiek is die ervoor zorgt dat leerlingen
niet naar school komen, wat een gedeelde zorg van ons allemaal is, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

6

beloning is dat D66 die regio’s verder wil korten. Daar ben ik tamelijk
verbaasd over.
De heer Van Meenen (D66): Dat is dan maar net hoe de heer Rog het ziet.
Zoals hij het vertelt, is dat gewoon een fact of life: er zijn heel veel
thuiszitters in ons samenwerkingsverband en daar kunnen we helemaal
niets aan doen, het is altijd zo geweest. Terwijl de essentie van passend
onderwijs juist is dat alle kinderen naar school kunnen. Als dat niet
gebeurt, doet iemand dus iets niet goed. Wat ik wil – blijkbaar wil de heer
Rog dat niet – is dat wij meer gaan doen aan het probleem van thuiszitters
dan tot nu toe. Ik doe de suggestie om daar eens naar te kijken. De heer
Rog heeft er blijkbaar belang bij om dat onder een ander kader te
brengen. Daar begrijp ik echt helemaal niets van, want als hij maar een
greintje hart zou hebben voor de thuiszitters, dan zou hij alles willen laten
onderzoeken om dat te bereiken. Blijkbaar wil hij dat niet; dan weten we
dat alvast. Gelukkig zijn er nog meer partijen in de Kamer. Ik val zowat van
mijn stoel. Maar het is goed dat het voorstel in ieder geval opvalt.
Voor passend onderwijs in het mbo legt de Minister de verantwoordelijkheid volledig bij de scholen en ook de activiteiten van instellingen
worden niet gemonitord. Hoe kan de Minister er dan zeker van zijn dat het
zeer noodzakelijke aanbod van passend onderwijs in het mbo ook goed is
gewaarborgd? Deze kwetsbare jongeren moeten met passende ondersteuning kunnen doorstromen van het vmbo naar het mbo. Mijn fractie
wil dat de Minister een actievere rol neemt. Kan zij de Kamer informeren
over hoe ze dat zal doen?
Ik deel de zorgen van de Minister als het gaat om de uitval in de entreeopleiding. Is hier een verband met de invoering van het bindend studieadvies? Zouden deze jongeren niet meer gebaat zijn bij een opleiding die
hen binnenboord houdt, ook als de resultaten tegenvallen?
Sinds het schooljaar 2012/2013 worden jongeren die een diploma halen
bij een entreeopleiding en vervolgens gaan werken, niet langer aangemerkt als voortijdig schoolverlater. Dat is in de ogen van mijn fractie
gewoon een statistische truc, want als deze jongeren bijvoorbeeld later
ontslagen worden, zijn ze zeer kwetsbaar. Kan de Minister uiteenzetten
welke maatregelen zij neemt om deze leerlingen te stimuleren om later
alsnog aan hun startkwalificatie te voldoen en een diploma te halen?
Er vallen steeds minder jongeren uit zonder een kwalificatie. Dat is goed
nieuws, maar uiteindelijk gaat het niet om deze papieren werkelijkheid,
maar om de toekomst van alle jongeren. De mogelijkheden van de
individuele leerlingen om hun kansen maximaal te kunnen benutten,
moeten hierbij voorop staan.
Mevrouw Lucas (VVD): Voorzitter. Natuurlijk is ook de VVD blij dat er
opnieuw een daling is van het aantal voortijdig schoolverlaters. Want
zonder startkwalificatie is de kans op werkloosheid later in de loopbaan
aanzienlijk groter. Gezien de veranderingen op de arbeidsmarkt en de
noodzaak om straks een leven lang te gaan leren, is het belangrijk om in
ieder geval met die startkwalificatie te beginnen. De Minister geeft aan dat
ze het streefpercentage opnieuw wil verlagen. Dat klinkt natuurlijk goed
en het liefst zou de VVD ook willen dat het aantal daalt naar nul, maar we
moeten er wel voor waken dat we niet doorschieten in de zin dat de
aandacht voor vsv ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs voor
de rest. Daar zijn wel signalen van. Ik had laatst een aantal docenten op
bezoek die aangaven dat de financiële prikkels voor vsv misschien wel iets
te goed werken. De focus vanuit colleges van bestuur op daling van het
aantal vsv’ers is groot. Daardoor gaan veel middelen die anders naar
onderwijs zouden gaan bijvoorbeeld naar busjes die leerlingen thuis
ophalen, schoolboeken voor leerlingen die dat zelf niet kunnen betalen en
extra begeleiding buiten de klas. Dat klinkt allemaal prachtig, maar voor
sommige vakdocenten is het inmiddels ook een reden om het mbo te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

7

verlaten. Dat vindt de VVD wel zorgelijk. We zijn daarom blij dat vsv sinds
vorig jaar onderdeel is geworden van de bredere kwaliteitsafspraken met
het mbo. In plaats van losse prikkels wordt nu gekozen voor een meer
integrale benadering, gericht op waar het uiteindelijk om moet gaan:
jongeren succesvol door laten stromen naar een baan, een vervolgopleiding en de tevredenheid van werkgevers over de beroepspraktijkvorming. Wat de VVD betreft moeten die drie criteria uiteindelijk al die
losse prikkels gaan vervangen. Hoe staat het met de nulmetingen in het
kader van de kwaliteitsafspraken die in het voorjaar van 2015 gereed
zouden zijn? Liggen we op schema?
Vanmiddag is de presentatie van de visie van de MBO Raad op de
toekomst van het mbo. Hoewel we nog niet precies weten wat erin staat,
is het vermoeden dat het punt aan de orde komt van de grote verschillen
tussen de vier niveaus in het mbo en de vraag of je dat allemaal wel onder
hetzelfde regime moet laten vallen. De VVD heeft bij de begrotingsbehandeling in november voorgesteld, de niveaus 1 en 2 voortaan het basisberoepsonderwijs te noemen en de niveaus 3 en 4 het middelbaar beroepsonderwijs, zodat je de opleidingen op niveau 2 een mix kunt laten zijn van
meer brede, op doorstroom gerichte opleidingen en heel specifieke
vakopleidingen, gericht op de arbeidsmarkt.
Een aantal weken geleden was ik in Amersfoort, waar ik een jongen
ontmoette die bezig was met zijn entreeopleiding. Hij wilde industrial
design gaan doen, maar die opleiding is alleen beschikbaar op mbo-4niveau. Hij had dus nog een heel lange weg te gaan voordat hij uitkwam
bij industrial design, namelijk eerst niveau 2 en 3. Hij ging daarvoor een
koksopleiding volgen, want ook die opleiding bevatte volgens hem iets
creatiefs. Ik was trots dat hij dat wilde gaan doen, maar ik dacht wel: dit is
nou zo’n jongere die misschien gaat uitvallen. Dat is namelijk wel een heel
lange weg. Is het mogelijk om wat meer inzicht te krijgen in de kwalitatieve oorzaken van voortijdige uitval? Als je kijkt naar deze hele monitor,
dan zie je heel veel cijfers over heel veel regio’s en heel veel niveaus,
maar er staat niet heel veel informatie in over de kwalitatieve oorzaken
van jongerenuitval. Zijn het altijd jongeren met problemen thuis, of zij het
ook jongeren die een erg lange weg moeten gaan voordat ze uitkomen
waar ze willen? Zit er ook verborgen vsv tussen, namelijk de bbl’ers die
helemaal geen plek kunnen vinden en daarom niet eens aan een opleiding
beginnen?
Bij het AO over kwetsbare jongeren heeft de VVD haar zorgen al uitgesproken over het vakdiploma voor kwetsbare jongeren, een apart
uitstroomprofiel richting de arbeidsmarkt. We maken ons zorgen dat veel
leerlingen en scholen zullen kiezen voor de gemakkelijke route en voor het
vakdiploma zullen gaan. De Minister heeft destijds toegezegd dat dit
gemonitord gaat worden en dat de inspectie daar goed naar zal kijken. Op
termijn wordt dit meegenomen bij de kwaliteitsafspraken en het studiesucces. Hoe staat het daarmee?
Ik kom toe aan de loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB). Volgens mij
is dat heel erg belangrijk voor de motivatie van leerlingen, zodat ze weten
waar ze naar toe willen op de arbeidsmarkt. We zien dat ook bij vmbo on
Stage: leerlingen worden enorm gemotiveerd. Wij horen wel dat de
middelen voor LOB niet op iedere school even goed worden besteed.
Soms worden die bijeenkomsten nauwelijks voorbereid, soms moet
iedereen maar mee naar één bedrijf, wat dan de invulling van LOB is. Kan
bij de outcomecriteria voor het bekostigingssysteem in het vo misschien
ook de effectiviteit van LOB worden meegenomen om er zo voor te zorgen
dat scholen dit serieus gaan oppakken?
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Net als vorig is het weer positief om te
mogen constateren dat de inspanningen om voortijdig schoolverlaten
tegen te gaan succesvol blijken te zijn. En dat al dertien, veertien jaar lang.
Toch zijn er nog steeds 26.000 jongeren die van school afgaan zonder dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

8

zij een mbo-2-niveau of hoger hebben behaald en dat zijn 26.000 jongeren
die minder kans hebben op de arbeidsmarkt en meer kans op grote
problemen.
Verder is het slecht nieuws dat uitgerekend op de entreeopleiding de
uitval niet allen hoog is, maar zelfs is toegenomen in de afgelopen
periode. Kan de Minister deze ontwikkeling verklaren?
Gelukkig is er een verbetering te zien bij de overgang van vmbo naar
mbo, een van de kwetsbare momenten in de schoolloopbaan. Er zijn
helaas ook ongunstige ontwikkelingen die deze goede trend zouden
kunnen doen keren. Ten eerste is dat het feit dat steeds meer vmbo’ers
vroeger in het jaar klaar zijn. Sommige vmbo’ers zitten al vanaf half mei
thuis. De vroege aanmelding werkt, maar als je vanaf half mei niet meer
naar school gaat, levert dat het risico op dat het zomerlek weer toeneemt.
Zien de bewindslieden dit risico ook, en zo ja, wat gaan ze daaraan doen?
Ten tweede kan hier de rekentoets niet onbenoemd blijven. Veel jongeren
zullen niet meer het diploma kunnen halen dat uitzicht biedt op werk of op
een vervolgstudie op het niveau dat ze in veel andere vakken wel
aankunnen. Hebben de bewindspersonen doorgerekend hoe veel extra
voortijdige schoolverlaters er zullen komen als maximaal 5% meer
leerlingen hun vo- of mbo-diploma niet zullen halen? Graag die cijfers,
omdat dit echt een effect kan hebben in de nabije toekomst op de
aantallen vsv’ers.
Ook de vsv-cijfers in de grote steden blijven kwetsbaar. Grosso modo zijn
deze twee keer zo hoog als in de rest van Nederland. In Amsterdam en
Rotterdam zijn deze percentages in de afgelopen periode zelfs weer
gestegen. Een ongunstige situatie, zeker als je bedenkt dat 86% van alle
voortijdig schoolverlaters ouder is dan 18 jaar en 19% van hen uit die
grote vier steden komt. Juist vanuit deze steden is het verzoek gekomen
om een verlengde kwalificatieplicht in te stellen, althans die mogelijkheid
te bieden. Dus ook na 18 jaar naar school om je diploma te halen. Erkent
de Minister dat dit een positieve bijdrage kan leveren aan het terugbrengen van voortijdig schoolverlaten in de grote steden? Erkent de
Staatssecretaris dat bezuinigen op taalachterstanden in de grote steden
onverstandig is als je ziet dat jongeren later relatief vaak voortijdig
uitvallen? Want als je in het begin een goede start biedt, is uitval later
minder waarschijnlijk.
Ten opzichte van het vo komt vsv in het mbo veel vaker voor. Maar tussen
de mbo-instellingen onderling zijn enorme verschillen. Kan de Minister
aangeven of het pedagogisch-didactisch klimaat of de mate van kleinschaligheid een rol spelen in de verklaring van deze verschillen? Wat is haar
analyse van het feit dat bij de ene school het percentage nauwelijks hoger
is dan in het vo en bij de andere school tegen de 8 loopt?
Over de thuiszitters komt nog een apart debat. Dat is goed. Hier moet echt
wat gebeuren. Denken de bewindslieden dat de samenwerkingsverbanden waar het geld veel meer de leerling volgt, een kans bieden om
deze cijfers omlaag te brengen? De cijfers gaan weliswaar over de periode
van voor het passend onderwijs, maar de aantallen blijven ongeveer
gelijk. Welke ambitie hebben de bewindspersonen?
Mevrouw Siderius (SP): De heer Rog heeft natuurlijk wel even gesproken
over de leerplicht na 18 jaar. Hij sprak over de kwalificatieplicht. Vandaag
is hij heel bescheiden door te vragen wat de Minister daarvan vindt. Maar
vorig jaar kondigde hij met veel bombarie een eigen wetsvoorstel aan, dat
al bijna klaar zou zijn. Hij deed dat onder anderen samen met de Rotterdamse wethouder op dit punt. Wanneer kunnen we dat wetsvoorstel
verwachten? Of heeft de heer Rog zich bedacht en ligt het wetsvoorstel al
ergens in de prullenbak?
De heer Rog (CDA): Goede vraag, dank u wel. Mede namens mevrouw
Jadnanansing zeg ik dat we morgen in de procedurevergadering een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

9

voorstel zullen doen om voorafgaande aan de indiening van het
wetsvoorstel een hoorzitting met betrokkenen te houden. We hebben van
de regering een eerste reactie gekregen, waarna we veel met mensen in
het veld hebben gesproken, waarbij we veel verschillende reacties hebben
gekregen. Na de input uit de hoorzitting en het ongetwijfeld aanbrengen
van een aantal wijzigingen willen we overgaan tot indiening van het
wetsvoorstel. Het komt er dus aan en wij hopen natuurlijk van harte dat
ook de Socialistische Partij de verlengde kwalificatieplicht zal steunen.
Mevrouw Siderius (SP): Vorig jaar heeft mijn collega gematigd enthousiast gereageerd op het wetsvoorstel. Wij zien dat wetsvoorstel graag, dan
weten we immers ook waarover we een hoorzitting gaan organiseren en
welke vragen we moeten stellen. Het is heel lang stil geweest en ik ben
blij dat er eindelijk weer wat Schwung in de zaak zit.
De heer Rog (CDA): Ik kijk mevrouw Jadnanansing even aan: wij zullen
daarvoor zorgdragen.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): Voorzitter. In de afgelopen jaren zijn er
stappen gezet op weg naar verlaging van het aantal vroegtijdig schoolverlaters. Over de gehele linie zien we een daling. Dat is een positieve
ontwikkeling, maar het geeft ons geen enkele reden om achterover te
leunen. Europese rapporten tonen namelijk aan dat er verschillende
landen, met name in Scandinavië, zijn die het beter doen dan Nederland.
Er is, kortom, nog een flinke inhaalslag te maken. Wij willen ons in dat
kader richten op twee thema’s die we relateren aan vroegtijdig schoolverlaten. In de eerste plaats is dat de klassengrootte en in de tweede plaats
stigmatisering in het onderwijs. Ik sluit me in de eerste plaats aan bij de
vragen die de heer Rog heeft gesteld over de verschillen in de regio’s en
tussen de mbo’s. Ik mis in de stukken een gedegen analyse waaruit we
bijvoorbeeld kunnen opmaken waarom er mbo’s zijn die een reductie
laten zien van 55%, terwijl er ook mbo’s zijn die een stijging laten zien van
ruim 20%. Een van de manieren waarop we vroegtijdig schoolverlaten
kunnen verminderen, is het instellen van een wettelijke maximumgrootte
van klassen. De AOB geeft aan dat een meerderheid van de leraren vindt
dat het verkleinen van klassen de eerste prioriteit moet hebben. De
grootte van de klassen leidt tot een hoge werkdruk en onpersoonlijk les
geven. EenVandaag berichtte nog in 2014 dat bijna negen op de tien
leraren voorstander is van maximum klassengrootte. Dit zou ook op steun
kunnen rekenen van acht op de tien leerlingen. In Zweden is reeds een
maximale klassengrootte ingesteld. Zweden geeft aan dat het werken met
kleinere klassen de prestaties van leerlingen verbetert en de kans dat
leerlingen hun opleiding afronden vergroot. Kleinere klassen kunnen er
ook aan bijdragen dat een leraar beter in staat is, problemen bij leerlingen
te signaleren, waardoor op mogelijke voortekenen van vroegtijdig
schoolverlaten kan worden ingespeeld.
In 2011 is in een motie verzocht, onderzoek in te stellen naar de effecten
van de klassengrootte in het onderwijs. Die motie is niet aangenomen. De
rechtse partijen zien meer brood in onpersoonlijke leerfabrieken dan in
persoonlijk en kwalitatief hoogwaardig onderwijs. Dat daarbij kinderen
vroegtijdig stoppen met school doet hen waarschijnlijk niet heel veel. Dit
blijft echter niet beperkt tot de rechterflank van de Kamer. Meer recentelijk, namelijk in 2014, berichtten de landelijke media dat het kabinet geen
heil ziet in een maximumgrootte van klassen. Hoe denken de bewindslieden daar op dit moment over, ook naar aanleiding van het Scandinavische perspectief?
Ook willen wij aandacht vragen voor de invloed van stigmatisering in het
onderwijs. Trouw berichtte nog dit jaar dat twee op de drie docenten
moslimdiscriminatie in de klas ziet. Ook de Monitor Racisme & Extremisme uit 2012 bericht over de hardnekkige invloed van stigmatisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

10

Dat vermindert de eigenwaarde en de motivatie van groepen in het
onderwijs, met als gevolg dat deze kinderen vroegtijdig afhaken. Is de
Minister zich ervan bewust dat stigmatisering van groepen ertoe kan
leiden dat de prestaties en de motivatie van leerlingen afnemen? Is zij
bereid, de wens van docenten ter harte te nemen en in te zetten op betere
voorlichting over stereotypering, vooroordelen, pesten en discriminatie
van minderheden in het onderwijs? Volgens de Minister-President zullen
deze kinderen zich ongetwijfeld keihard moeten invechten. Dat is zijn
aanpak, maar ik ben benieuwd naar de aanpak van deze bewindspersonen.
De heer Van Meenen (D66): Goed dat wij de heer Kuzu aan onze zijde
treffen als het gaat om de verkleining van de klassengrootte. Maar
misschien kan hij mij dan uitleggen, waarom hijzelf als lid van een vorige
partij heeft gestemd tegen de motie die daaraan iets wilde doen.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): Dat is precies een van de redenen
waarom we afscheid moesten nemen van de PvdA. Dat gaat over
fractiediscipline.
De heer Van Meenen (D66): Ik wist niet dat die daar bestond. Dan weten
we dat ook weer. Hartelijk dank.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): Het verbaast me dat dat de heer Van
Meenen is ontgaan.
Wij staan voor het benutten van talent. Elk kind dat uitvalt is een verlies
voor dat kind, maar ook voor onze samenleving. Wij moeten durven
nadenken om ieders talent in het onderwijs te ontplooien. Ik ben
benieuwd naar de reactie van de bewindslieden.
Voorzitter: Kuzu
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Voorzitter. We praten vandaag over
twee belangrijke onderwerpen: schoolverzuim door leer- en kwalificatieplichtige jongeren en voortijdig schoolverlaten. Elke jongere verdient een
startkwalificatie, omdat dit hem of haar veel meer zekerheid biedt op de
arbeidsmarkt en in de samenleving. De regering is goed op weg. Er is
voortgang geboekt bij het terugdringen van het voortijdig schoolverlaten.
Toch bestaat er nog altijd reden voor zorg. Ik hoef maar te wijzen op de
antwoorden op de feitelijke vragen bij de verzuimbrief: 25% van de
instromers in het mbo van 2008 had in 2014 helemaal geen diploma
behaald.
Vorig jaar spraken we over de overgang van het vmbo naar het mbo,
waarbij leerlingen uitvielen. Het is goed dat we dat probleem aanpakken.
Zo waren er de VM2-trajecten, waarmee wisselend succes is geboekt. De
regering heeft dan ook ingezet op een andere werkwijze binnen de
vakmanschapsroute. Die lijkt op papier prima te werken.
Afgelopen week was ik op werkbezoek bij het Calvijn met Junior College
in Amsterdam, waar ze eerst een zeer succesvol VM2-traject hadden. Maar
nu worden ze door de nieuwe vakmanschapsroute geconfronteerd met
teruglopende leerlingenaantallen. Bij de vakmanschapsroute gaat de
bekostiging na het vijfde jaar naar het mbo. Dit maakt het onmogelijk om
het onderwijs op vo-locaties voort te zetten. Dat is jammer, want daar
wordt juist ontzettend veel succes behaald via dezelfde VM2-route. Heel
veel jongeren die zouden uitvallen, vallen nu niet uit. Valt te voorkomen
dat succesvolle VM2-trajecten in het gedrang komen door de komst van
de vakmanschapsroute?
De Minister wil de voortijdige schooluitval bij de overgang van het vmbo
naar het mbo tegengaan door met ingang van het schooljaar 2016/2017
een wettelijk verplichte vroege aanmelding bij het mbo te introduceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

11

Dat is een goed idee, maar op voorwaarde dat dit gebeurt in combinatie
met een versterking van LOB. Het belang daarvan wordt bij elk
werkbezoek onderstreept. Daarom is het goed dat de Minister aankondigt,
met een plan van aanpak voor loopbaanbegeleiding te komen. Hoe gaat
zij te werk om tot dat plan te komen? Gaat dat inderdaad niet alleen over
kwantiteit, maar ook over kwaliteit?
Het tegengaan van uitval staat of valt met een goede samenwerking
tussen alle stakeholders. In de brief van 3 maart geeft de Minister aan dat
dit goed loopt. Tegelijkertijd wordt in de brief van 31 maart over de aanval
op de jeugdwerkloosheid vooral de samenwerking als punt van zorg
genoemd. Daar zit een verschil tussen.
Alle collega’s spraken over de toegenomen uitval bij de entreeopleidingen. Dat vormt een bron van zorg. Terecht wil de Minister jongeren in
een kwetsbare positie een betere begeleiding bieden. Maar het is wel
discutabel dat deelnemers aan de entreeopleiding die een baan vinden,
sinds 2012 niet langer worden aangemerkt als voortijdig schoolverlaters.
Als jongeren geen startkwalificatie kunnen behalen, is dat al vervelend
genoeg. Maar laten we het wel zo benoemen. Het is immers van belang
dat ze ook een baan houden.
Ik kom toe aan de grote steden. Daar zien we dat de uitval significant
hoger is. Ik krijg daarop graag een reactie van de Minister.
De PvdA is tevreden dat er veel resultaten zijn geboekt in onze strijd tegen
voortijdig schoolverlaten. Maar te tevreden mogen we nooit zijn, als er
nog steeds te veel jongeren zijn die zonder startkwalificaties voortijdig van
school gaan. Elke jongere zonder toekomstperspectief is er een te veel.
Dat vraagt om continue scherpte om ze op school te houden en richting
een diploma en eigen waarde te begeleiden. De bewindslieden zetten wel
stappen en dat verdient waardering.
De heer Van Meenen (D66): Ik heb in het verleden diverse keren
aandacht gevraagd, ook naar aanleiding van een bezoek aan het Calvijn
met Junior College, voor de mogelijke teloorgang van de VM2-trajecten.
Keer op keer is mij door de Minister bevestigd dat die wel in stand konden
blijven, maar nu is dat blijkbaar niet zo. Dat lijkt me ook de conclusie van
mevrouw Jadnanansing. Als dat werkelijk zo is, is zij dan ook bereid om
daar iets aan te doen?
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Ik zet dit niet zomaar op de agenda; ik
ben er echt bezorgd over. Ik zie dat het Calvijn met Junior College grote
successen boekt met jongeren die anders zouden uitvallen. Ik wil eerst
van de Staatssecretaris en eventueel de Minister horen hoe zij, als onze
constatering juist is, hiermee omgaan en welke plannen zij hebben. Dan
kom ik graag bij u terug.
De vergadering wordt van 10.50 uur tot 11.03 uur geschorst.
Voorzitter: Wolbert
Minister Bussemaker: Voorzitter. Ik begin met de vragen die zijn gesteld
over voortijdig schoolverlaten. Op 9 februari heb ik op roc MiddenNederland de nieuwe vsv-cijfers gepresenteerd. Dat roc had van alle
mbo’s namelijk de hoogste absolute afname van het aantal vsv’ers,
hetgeen al direct illustreert dat niet in alle grote steden de cijfers oplopen.
Roc Midden-Nederland doet het goed. Utrecht doet het in zijn
algemeenheid goed, omdat daar sprake is van intensieve samenwerking.
Ik mocht daarom een taart uitdelen aan de docenten en de studenten van
roc Midden-Nederland, die er samen voor zorgen dat sprake is van goede
resultaten: een school die de mogelijkheden biedt en studenten die zich
gemotiveerd voelen en van wie ook iets gevraagd mag worden om
inderdaad ook naar school te komen. Daarna heb ik met studenten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

12

docenten zitten praten, waarbij verschillende elementen naar voren
kwamen die werken. Allereerst moet de school heel goed bijhouden wat
er met studenten aan de hand is. Er moet voor worden gezorgd dat ze
gemist worden als ze niet op school komen. Buitengewoon vanzelfsprekend is dat ervoor moet worden gezorgd dat het onderwijs goed in
elkaar zit, zodat je gemotiveerd wordt als student. Maar zij kwamen ook
met een nieuw element, te weten peer coaching. Studenten coachen
andere studenten bij het doorlopen van de opleiding. Zij spreken eigenlijk
dezelfde taal, waardoor ze beter dan elke andere professional of
bestuurder studenten kunnen aanmoedigen om naar school te blijven
gaan.
Wat roc Midden-Nederland verder heel goed doet, is samenwerken met
vo-scholen en uitvoering van de leerplicht voor roc-regio’s. Dat roc heeft
daardoor een heel goed zicht op het verzuim binnen de instelling. Ook
maakt roc Midden-Nederland veel werk van studieloopbaanbegeleiding
en LOB, wat een succesvolle onderwijscarrière bevordert. Dat betekent dat
daar, maar ook bij heel veel andere scholen, het halen van een startkwalificatie loont. Want we weten dat jongeren met een startkwalificatie bijna
twee keer zo veel kans op een baan hebben, ook in economisch mindere
tijden, dat ze bijna zes keer minder vaak verdacht worden van een misdrijf
en dat ze veel minder vaak gebruik maken van sociale regelingen. Dat kan
alleen dankzij gezamenlijke inspanningen van scholen, gemeenten en
andere partijen in de regio. Het is de crux van onze goede resultaten.
Want waren er in 2002 nog 71.000 vsv’ers, in het schooljaar 2013/2014
waren dat er nog 25.970, ofte wel een afname van bijna twee derde. Ik
vind dat heel frappant. Het laat zien dat goed beleid, goede incentives en
goede samenwerking kunnen lonen. Het uitvalpercentage is sinds 2002
dus gedaald van 5,5% naar 1,9%, waarmee de doelstelling van maximaal
25.000 vsv’ers in 2016 binnen handbereik is gekomen. De in het schooljaar
2012/2013 ingezette daling ging voort in 2013/2014: weer 2.000 minder
schoolverlaters dan in het schooljaar daarvoor. Dat is een groot
compliment aan degenen die daar hard aan gewerkt hebben: scholen,
gemeenten en regio’s.
In het vo en het mbo is de uitval gedaald. Het mbo heeft het aantal vsv’ers
met 1.800 zien afnemen, terwijl het studentenaantal nagenoeg gelijk is
gebleven. Ik ben verheugd met de grote afname, ook onder het aantal
schoolverlaters onder 18- tot 23-jarigen. Daar vindt namelijk de meeste
schooluitval plaats. Ten opzichte van het vorige schooljaar is die uitval
met 8% afgenomen. Dat laat zien dat, los van de initiatiefwet van de leden
Rog en Jadnanansing, met inzet van extra aandacht en middelen, zoals
twee jaar geleden toegezegd aan de wethouders van de grote steden,
resultaat is te boeken.
Wat ik wel zorgelijk vind, is de toename van het aantal vsv’ers in de
entreeopleiding. Daar hebben we geen eenduidige verklaring voor. Het
sterkt mij wel in mijn voornemen om deze kwetsbare jongeren extra te
ondersteunen. Ik zal dan ook nauwlettend gaan volgen, waar de stijging
van het aantal vsv’ers bij de entreeopleidingen vandaan komt.
Een aantal roc’s boekt heel goede resultaten. Ik noemde roc MiddenNederland al, maar ik denk ook aan het Hoornbeeckcollege, Landstede en
roc Rivor. Daartegen zien we dat de vsv-aantallen bij roc Mondriaan,
Zadkine en roc TOP het afgelopen schooljaar juist zijn opgelopen.
Inderdaad, ook dat zijn roc’s in grote steden, maar daar kan niet de
conclusie uit worden getrokken dat het ligt aan de grote steden. We willen
van Albeda en Zadkine dat ze hun onderwijs op een heel andere manier
vorm gaan geven en samenwerking gaan zoeken. Hetzelfde geldt voor roc
TOP en roc Amsterdam. Dit geeft aan dat het van het grootste belang is
dat die samenwerking in de regio veel meer wordt gezocht. Dat is mijn
boodschap aan de genoemde roc’s. Daarnaast geldt dat ook voor roc
Tilburg. Dat zijn de zes roc’s waar betere resultaten denkbaar zijn en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

13

waarmee we de intensieve samenwerking voortzetten, samen met alle
betrokkenen.
De heer Van Meenen (D66): De entreeopleiding is in september gestart.
Ik heb al verschillende keren gevraagd naar het effect van het bindend
studieadvies dat na vier maanden kan worden gegeven. Het antwoord van
de Minister was telkens dat het te vroeg was om daarover iets te zeggen.
Maar wat we blijkbaar wel kunnen constateren, is dat het aantal vsv’ers
daar gestegen is. Is de Minister het met mij eens dat het toch wel erg
waarschijnlijk is dat dat iets te maken heeft met de introductie van een
bindend studieadvies na vier maanden? Anders hadden we dat immers
niet eens kunnen vaststellen. Is de Minister het verder met me eens dat
we daar heel kritisch naar moeten kijken?
Minister Bussemaker: Maar ik zei net al dat ik geen zicht heb op waar de
stijging vandaan komt. Wat mij betreft is het te vroeg om te concluderen
dat het dan aan het bindend studieadvies ligt. Want uit de signalen die ik
daarover tot nu toe heb gekregen, concludeer ik dat mbo-instellingen
spaarzaam omgaan met de mogelijkheid om een negatief studieadvies te
geven. Eigenlijk lijkt het vooral te gaan om leerlingen die gewoon niet op
kwamen dagen. Natuurlijk ligt daar een relatie met het vsv-beleid, want
het betekent ook dat je erop af moet gaan. Maar als leerlingen echt niet
komen opdagen, houdt het een keer op. Het gaat erom dat instellingen er
voldoende vertrouwen in hebben dat er vorderingen worden gemaakt en
leerlingen na een negatief advies worden gestimuleerd een andere
opleiding te volgen of een andere leerroute te kiezen. Dat moeten de roc’s
doen. Ik heb geen signalen dat ze dat niet doen. Ik benadruk overigens dat
de instellingen niet verplicht zijn, een negatief studieadvies te geven.
Verder benadruk ik dat dat negatieve bindend studieadvies nooit mag
betekenen dat jongeren van school worden gestuurd en ongekwalificeerd
in de samenleving terechtkomen. Dat is een aanpak in het kader van
kwetsbare jongeren, die vraagt om een heel intensieve afstemming tussen
scholen, gemeenten, zorginstellingen en werkgevers in de regio.
Misschien weten we hier volgend jaar meer over. Ik ben graag bereid om
te bekijken of ik de Kamer in de volgende rapportage meer over de
entreeopleidingen kan vertellen.
De heer Van Meenen (D66): Dat duurt me te lang, want «as we speak»
vallen die leerlingen uit. Ik vraag de Minister om nog voordat we over
passend onderwijs spreken, een diepgaander beeld te leveren van wat
hier gebeurt. We zijn inmiddels bijna een schooljaar verder, de Minister
heeft blijkbaar wel het beeld dat er spaarzaam wordt omgegaan met
voortijdig schoolverlaten, dan kan ik niet begrijpen waarom dat beeld niet
meteen compleet kan worden gemaakt en waarom we niet proberen heel
diepgaand bij de roc’s waar het misgaat na te gaan, waardoor dat komt.
We kunnen niet nog een jaar verspelen.
Minister Bussemaker: Maar met de roc’s die ik net heb aangegeven,
moet de intensieve samenwerking worden voortgezet, zoals we dat ook
bij andere scholen hebben gedaan, tussen scholen, gemeenten en
RMC-regio’s. Dat kun je niet allemaal koppelen aan een bindend studieadvies. Dat klopt ook niet in de tijd, want de cijfers die we hier bespreken
over schoolverlaten zijn van 2013/2014. Het bindend studieadvies is
ingegaan in 2014/2015. Alleen al in de tijd kan er al geen directe relatie
worden gelegd. Ik vind het ook echt verkeerd om te suggereren dat het
daaraan ligt, want daarmee creëer je een beeld dat niet is gebaseerd op
de werkelijkheid. Bij vsv-beleid heeft juist steeds geholpen dat precies
wordt gekeken waar de problemen liggen, waar het beter kan en waar
maatwerk kan worden geleverd. Ik ben graag bereid om na het eind van
dit schooljaar te kijken wat we weten over het bindend studieadvies. Maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

14

de conclusie dat dat een verklaring zal zijn voor de stijging van het aantal
vsv’ers in de entreeopleidingen een jaar daarvoor kunt u echt niet
volhouden.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Goed dat de Minister bezorgd is over de
uitval in de entreeopleidingen en dat ze komt met extra begeleiding. Hoe
ziet die er dan uit?
Minister Bussemaker: Daar kom ik nog op. We doen er alles aan om
jongeren te stimuleren om vanuit de entreeopleidingen naar een
mbo-2-niveau te gaan.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): We zijn het er unaniem over eens dat
die dalende trend in het aantal vsv’ers in de afgelopen jaren positief is. We
zitten nu op een aantal van rond de 26.000 leerlingen. Ik proef uit het
antwoord van de Minister dat ze oproept tot samenwerking, waarbij ze het
voorbeeld gaf van Amsterdam. Welke rol ziet de Minister voor zichzelf
weggelegd?
Minister Bussemaker: Ik wil mezelf niet op de borst kloppen, maar ik
denk dat de daling een compliment waard is aan scholen en gemeenten,
maar ook aan mijn departement en aan al die medewerkers die keer op
keer heel direct naar scholen toegaan. Dat heeft er mede toe geleid dat
scholen niet meer kunnen weglopen voor hun verantwoordelijkheid. Die
aanpak, waarbij ook de accountmanagers worden ingeschakeld, gaan we
met kracht ter hand nemen op de door mij genoemde zes scholen. We
proberen scholen te stimuleren om van elkaar te leren.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): Dat is positief. Ik wil de mensen op
het departement complimenteren die hiermee in de afgelopen jaren actief
aan de slag zijn gegaan. Maar we hebben het nu over een daling van rond
de 66%. Nu is het moment aangebroken om een tandje bij te zetten. Het is
prima dat accountmanagers actief naar de scholen gaan en hetzelfde geldt
voor het wijzen op de goede voorbeelden, maar ik ben op zoek naar dat
tandje erbij. Is de Minister bereid om dat tandje bij te zetten?
Minister Bussemaker: Dat doe ik al. Dat staat in mijn brief. Ik zal later nog
ingaan op de specifieke vragen die daarop betrekking hebben.
Ik ga door met de vragen die zijn gesteld over de oorzaken van de
verschillen, want daar ligt de oplossing voor dat tandje erbij. De heer Rog
vroeg of de verschillen tussen roc’s te wijten zijn aan het pedagogisch
klimaat. Ja, want het gaat bij de aanpak van vsv heel erg om persoonlijke
aandacht en begeleiding. Die worden niet bepaald door de grootte van de
klassen en ook niet door die van de school, maar wel door de persoonlijke
aandacht die er binnen een school is voor leerlingen en studenten. Kijk
naar roc Twente: groot, maar met een zeer laag uitvalpercentage en dat
geldt ook voor roc Midden-Nederland. De verschillen worden ook
veroorzaakt door de verzuimaanpak. Instellingen met een adequate
verzuimaanpak en een sluitende samenwerking met de leerplicht-RMC’s
zijn succesvoller. Het helpt ook als je actief op alle niveaus stuurt op
cijfers. Instellingen die actief aan de slag gaan met jongeren die niet meer
staan ingeschreven, zijn ook succesvoller.
Mevrouw Siderius vroeg, waarom er gesprekken met bestuurders moeten
worden gevoerd. Omdat dat een van de succesfactoren is. Het gaat zoals
gezegd om docenten, gemeenten en andere partners in de regio. Het
bestuur van een school is de eerstverantwoordelijke voor een actieve
binding met het werkveld.
Mevrouw Jadnanansing verwees in dit verband naar de grote steden. Dat
ligt iets genuanceerder. Ook in de G4 is de uitval gedaald, met uitzondering van Rotterdam, zij het niet overal even veel. In Utrecht, Den Haag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

15

en Amsterdam is de daling groter. We zien een lichte stijging onder
18-plussers in Rijnmond en Haaglanden. Dat zijn allemaal cijfers die
scholen en gemeenten kunnen gebruiken om te sturen. Voor het
schooljaar 2014/2015 krijgen ze daar 2 miljoen voor, ter versterking van de
RMC-functie en voor het bestrijden van uitval onder 18- en 19-jarigen. De
uitval bij mbo’s ontwikkelt zich dus goed. Ook bij het vo gaat het goed,
want die hadden al langer een uitvalpercentage onder de 1. Maar ze
hebben dat percentage nog verder terug weten te dringen tot 0,5. Ook de
verzuimaanpak heeft daaraan bijgedragen, want verzuim is de voorbode
van schoolverlaten.
Ook in Europees verband doen we het goed. Nederland heeft het aantal
vsv’ers volgens de Europese definitie teruggedrongen van 15,4% in 2000
naar 8,6% in 2014. Het huidige Europese gemiddelde is 11,1%. We liggen
dus goed op koers om de Europese doelstelling van 8% te halen.
Overigens kunnen veel landen van Nederland leren. Onlangs kreeg ik een
grote delegatie uit Oost-Europa op bezoek, die kwam kijken wat ze van
onze aanpak kunnen leren. We zijn altijd bereid van andere landen te
leren, maar dat zit hem vooral in de aansluiting van het onderwijs op de
arbeidsmarkt.
Het is belangrijk om jongeren die toch uitvallen, terug te leiden naar het
onderwijs. Ik wil daarom toch even stilstaan bij een van de belangrijkste
tandjes die we bij hebben gezet, namelijk het plan Vsv een jaar later? Met
de hulp van alle regionale partners hebben de RMC-regio’s deze jongeren
een jaar lang gevolgd en geïnventariseerd hoe het met deze jongeren gaat
in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Een derde van deze jongeren zit
een jaar later weer op school of heeft zelfs een startkwalificatie gehaald.
Dat vind ik een heel mooi resultaat. Een kwart van de jongeren die niet op
school zit of een startkwalificatie heeft, heeft een jaar later werk. Ook dat
is een goede zaak, ook al weet ik dat het niet hebben van een startkwalificatie deze jongeren kwetsbaar kan maken. Daarom zijn we in gesprek met
werkgevers, bijvoorbeeld met de uitzendbranche en het Ministerie van
Defensie om hen te stimuleren deze jongeren alsnog een startkwalificatie
te laten halen. Ik wil deze aanpak doorzetten. Ook voor jongeren die nog
geen startkwalificatie hebben, maar wel de stap naar de arbeidsmarkt
zetten, is dat een stap vooruit, want dan doen ze werkervaring op. Maar
het is mijn verantwoordelijkheid, samen met de scholen, er alles aan te
doen om deze jongeren die startkwalificatie te doen halen.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): We moeten er inderdaad alles aan doen
om de jongeren een startkwalificatie te laten halen. Maar in hoeverre
wordt daarbij opgetrokken met de werkgevers, die hierin ook een rol
hebben te spelen?
Minister Bussemaker: Zeker. Ook dat ligt op regionaal niveau. Het gaat
vooral om jongeren in de entreeopleidingen of op niveau 2, met
daarbinnen de groep kwetsbare jongeren die vaak met andere problemen
te maken heeft. Daarom is het van het grootste belang dat ook werkgevers
bereid zijn, deze jongeren een plek te geven om vandaaruit mee te werken
aan het toch weer halen van een startkwalificatie. Maar ook dat vraagt
maatwerk en ook dat is een verantwoordelijkheid op regionaal niveau die
aansluit bij vsv en bij de aanpak van de jeugdwerkloosheid. Onlangs heb
ik samen met collega Asscher de adviezen van ambassadeur Mirjam Sterk
besproken. We gaan door met nieuwe ambities. Ook daar zoeken we
regionale afstemming en ook daar gaan we gebruik maken van de
vsv-aanpak en ook daar gaan we met steden afspraken maken, en dan in
het bijzonder met steden waar men wijken heeft waar jongeren zitten met
een opeenstapeling van problemen. Daar horen ook, zeg ik tegen de heer
Kuzu, het tegengaan van stigmatisering en het bestrijden van discriminatie bij. In de overgang van onderwijs naar arbeidsmarkt is dat een
serieus aandachtspunt. Een dezer uren krijgt de Kamer van ons een brief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

16

over burgerschap in het onderwijs. Ook dat draagt bij aan het tegengaan
van stigmatisering. In de brief over jeugdwerkloosheid staat dat Minister
Asscher en ik van mening zijn dat het tegengaan van discriminatie iets
vraagt van scholen en jongeren. Jongeren zeggen vaak dat een netwerk
ontbreekt om te leren hoe ze moeten omgaan met presentaties tijdens
sollicitatiegesprekken. Dat is een belangrijk thema, ook bij loopbaanbegeleiding.
Mevrouw Siderius (SP): Ik heb nog een vraag over het volgen van
jongeren die voortijdig uitvallen. De Minister noemt «Vsv een jaar later».
Maar wat blijkt? De eerste twee jaar na het praktijkonderwijs hebben
scholen vaak nog een soort zorgplicht, maar daarna stijgt het aantal
jongeren dat uit beeld raakt, dat weer thuis komt te zitten of dat opnieuw
uitvalt. Zou je er niet voor moeten kiezen om de jongeren wat langer dan
één jaar te volgen? Zou dat geen vijf jaar moeten gebeuren, omdat je dan
kunt zien wat de gevolgen op langere termijn zijn?
De Minister mag wat mij betreft gesprekken met bestuurders voeren,
maar de Kamer heeft uitgesproken dat er meer voorzieningen moeten
komen voor jongeren die uitvallen en die op meerdere levensgebieden
problemen ervaren. Maar de voorzieningen daarvoor zijn niet opgezet. Is
de Minister bereid daar nog eens naar te kijken?
Minister Bussemaker: Op de eerste vraag zal de Staatssecretaris ingaan.
In antwoord op de tweede vraag: die valt echt onder het blokje
«kwetsbare jongeren» waar ik nog op in zal gaan.
Mevrouw Siderius (SP): Mijn vraag ging niet alleen over het praktijkonderwijs, maar ook over de entreeopleiding. Dat is volgens mij mbo, waar
de Minister over gaat. Het lijkt me toch dat de Minister daar ideeën over
heeft. Het is heel makkelijk om te zeggen dat daar later op wordt teruggekomen, maar de Minister kan toch gewoon antwoord geven op deze
vraag?
De voorzitter: Ik stel voor dat u het antwoord van de bewindslieden
afwacht. Zo nodig kunt u daarop in tweede termijn reageren.
Minister Bussemaker: Mevrouw Lucas vroeg naar de kwalitatieve
oorzaken van vsv. Ook hiervoor geldt dat die oorzaken zeer divers zijn. Ze
lopen uiteen van persoonlijke omstandigheden tot schoolgebonden
factoren. 40% van de uitval wordt nog steeds veroorzaakt door schoolgebonden factoren. Daarom vind ik het zo belangrijk om in te zetten op
kwaliteitsverbetering via de kwaliteitsafspraken die we met de scholen
gaan maken, waarvan vsv een belangrijk onderdeel is, maar ook professionalisering van docenten.
Mevrouw Lucas constateerde dat vsv-aanpak belangrijker wordt ten
opzichte van andere taken. Roc’s en mbo-instellingen hebben een
opdracht voor alle leerlingen die dat gevarieerde mbo-niveau aankunnen.
Dat is een verantwoordelijkheid die zich uitstrekt van entreeopleiding tot
mbo-4. Dat is inderdaad breed. Maar ik zou er niet voor zijn om één van
de verantwoordelijkheden minder belangrijk te maken. Mbo-scholen
hebben een maatschappelijke opdracht. Ik besef dat het af en toe voor
docenten best lastig kan zijn om veel leerlingen die ook nog eens bij de
les moeten worden gehouden en die lastig naar school zijn te krijgen, in je
klas te hebben. Maar dat is geen reden om die verantwoordelijkheid dan
maar minder belangrijk te maken. Het is wel de verantwoordelijkheid van
de scholen om rekening te houden met wat klassen en docenten
aankunnen en daarin een zekere spreiding aan te brengen. Maar het mbo
is er voor iedereen: voor kwetsbare jongeren, voor jongeren die dreigen
uit te vallen en voor degenen die zich kunnen ontwikkelen tot excellent
vakman. Daarom zitten al die onderdelen in de kwaliteitsafspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

17

Mevrouw Lucas (VVD): Het was ook zeker niet de bedoeling om het
minder belangrijk te maken. Wel gaat het mij om de vraag of de Minister
openstaat voor die geluiden van docenten dat het soms wat doorschiet.
De Minister zegt dat het mbo er voor iedereen is: voor kwetsbare
leerlingen, voor leerlingen die dreigen uit te vallen en ook voor leerlingen
die gewoon een vak willen leren. Maar dat moet wel in evenwicht met
elkaar zijn. Nu lijkt het alsof het alleen nog maar gaat om de groep
kwetsbare jongeren en de groep jongeren die dreigt uit te vallen.
Leerlingen die gemotiveerd zijn worden daar soms de dupe van, omdat
hun docenten er niet zijn, die andere leerlingen begeleiden. Ik vraag de
Minister open te staan voor geluiden van docenten. Dat is lastig, want dan
kan het erop lijken dat je het niet belangrijk vindt dat vsv wordt teruggedrongen. Dat is niet zo, maar we moeten wel het evenwicht proberen te
bewaren. De groep kwetsbare jongeren lijkt steeds groter te worden.
Straks noemen we iedereen in de entreeopleiding kwetsbaar, wat niet de
bedoeling kan zijn. We moeten dat onderscheid wel blijven durven maken.
Minister Bussemaker: Het laatste ben ik van harte met u eens. De groep
kwetsbare jongeren bestaat volgens eerdere gegevens uit zo’n 30.000
leerlingen. Daar moet het bij blijven, want lang niet iedereen in een
entreeopleiding of op niveau 2 is kwetsbaar, hoewel daar wel de meeste
kwetsbare jongeren zitten. Ik zei net al dat het mbo er voor iedereen is:
voor jongeren die kwetsbaar zijn en voor jongeren waarvoor iets extra’s
moet worden gedaan om ze bij de les te houden, maar net zo goed voor
excellente vakmannen en -vrouwen die zich daar kunnen ontwikkelen, die
juweeltjes van uitvindingen doen, bijvoorbeeld in de Centra voor
Innovatief Vakmanschap. Ik heb al eens gezegd dat ons mbo-4-niveau kan
worden vergeleken met wat soms in de VS doorgaat voor universitair
niveau. Dat moeten we waarderen. Naar aanleiding van «Ruim baan voor
vakmanschap: een toekomstbestendig mbo» hebben we al eens
gesproken over de vraag of we niet toe moeten naar meer differentiatie. Ik
geloof dat de MBO Raad vanmiddag zijn toekomstvisie op het mbo
presenteert. Ik ben benieuwd wat de raad vindt van deze variatie in
mbo-populaties, hoe je die bedient en hoe je de buitenwereld laat zien
hoe gevarieerd en divers het mbo is.
De heer Van Meenen (D66): De Minister zegt terecht dat het mbo er voor
iedereen is. Dat zou ik ook willen. Maar hoe kan ze dan verklaren dat
leerlingen vanuit het praktijkonderwijs die slechts een ondersteuningsbehoefte hebben om niveau 2 te kunnen volgen, toch door roc’s geweigerd
kunnen worden? Dat gebeurt namelijk gewoon.
Minister Bussemaker: Wat kunnen we meer doen? Er zal een tandje bij
moeten. Een van de belangrijke nieuwe initiatieven gaat over de overgang
van vo naar mbo. Want we weten dat de uitval daarbij nog steeds groot is.
Jaarlijks vallen 8.400 jongeren uit.
De heer Van Meenen (D66): Ik wil graag antwoord op mijn vraag. Vindt
de Minister wat ik noem acceptabel of niet?
Minister Bussemaker: Nee, want we hebben het hierover eerder met
elkaar gehad. Voor de overgang van vo naar mbo geldt dat leerlingen niet
zouden mogen worden geweigerd. Daarom ben ik bezig met een
wetsvoorstel voor een toelatingsrecht tot het mbo, zodat je niet zomaar
mag worden geweigerd. Verder ben ik bezig met een vervroegde
aanmelddatum. Dat is van heel groot belang, omdat de meeste jongeren
zoek raken tussen vo en mbo. Ik wil zoals gezegd een vervroegde
aanmelddatum in wet- en regelgeving gaan vastleggen. Die datum zal
uiterlijk 1 mei worden, afhankelijk van de wensen van het mbo op dit
punt. Vo en mbo zullen daarover veel beter overleg moeten plegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

18

Mevrouw Siderius vroeg of het praktijkonderwijs een licentie kan krijgen
voor het aanbieden van entreeopleidingen om zo de overgang te
verbeteren.
De heer Van Meenen (D66): Ik heb een punt van orde. Ik heb de Minister
een vraag gesteld. Ik zag vervolgens dat ze antwoordde op een andere
vraag, waarop ik reageerde. Ik heb nog een vervolgvraag op mijn eerdere
vraag. Ik ben heel blij dat de Minister een toelatingsrecht tot het mbo wil
regelen. Maar daar zijn deze leerlingen niet bij gebaat. Of geldt dat
toelatingsrecht ook voor niveau 2?
Minister Bussemaker: Natuurlijk kan dat. Als ze voldoen aan de eisen om
te worden toegelaten tot niveau 2, dan geldt dat toelatingsrecht ook voor
hen. Overigens heb ik de signalen die u noemt niet ontvangen en
hetzelfde geldt voor de inspectie. Als u specifieke signalen hebt, hoor ik
die graag, zodat we actie kunnen ondernemen.
De heer Rog (CDA): De Minister geeft nog eens aan dat ze een vervroegde
aanmelddatum in wet- en regelgeving wil vastleggen. Dat voorstel krijgt
de hartelijke steun van het CDA, zoals ik in mijn bijdrage al heb aangegeven. Maar mijn punt zit hem meer in het feit dat op het vmbo steeds
vaker de examens ergens in mei zijn afgerond, waarna je nog een periode
van wel vier maanden hebt waarin geen onderwijs wordt genoten. Is die
ontwikkeling niet risicovol? Kunnen de bewindslieden daar eens op
reflecteren? Kunnen we daar niets mee? Dat levert namelijk dat extra
zomerlek op.
Minister Bussemaker: Natuurlijk kan dat. Dat is ook gewenst. Dat is ook
een van de redenen voor die vervroegde aanmelddatum: de leerlingen
komen op die manier al in aanraking met het mbo. Een mooi voorbeeld
uit het praktijkonderwijs is Het Segment in Gouda. Die school verzorgt een
entreeopleiding, in samenwerking met roc ID College. Leerlingen volgen
dan in het vijfde leerjaar van het praktijkonderwijs een entreeopleiding.
Voor deze leerlingen is de overstap naar het mbo vaak te groot. Nu
kunnen ze onderwijs volgen in hun vertrouwde omgeving. Dat is een
mooi voorbeeld, want die samenwerking is mogelijk. Wij constateren dat
er soms iets bij moet om die samenwerking ook te laten plaatsvinden.
Daarom hebben we onlangs gezamenlijk een overleg gehad met de
voorzitters van de VO-raad en de MBO Raad over het verbeteren van de
overgang.
Tegen mevrouw Siderius: ook hier kan de samenwerking bij examinering
plaatsvinden. Samenwerking mag en kan. Maar de mbo-instelling blijft
wel verantwoordelijk voor de examinering en de diplomering van de
entreeopleiding. Mijn uitdaging ligt er vooral in om alles wat al kan, veel
meer te stimuleren. Ook hiervoor geldt namelijk: het kan, het mag en het
zou eigenlijk meer moeten gebeuren.
Mevrouw Siderius (SP): Over de samenwerking tussen praktijkonderwijs
en mbo-1 of de entreeopleiding wil ik nog het volgende zeggen. De
Minister geeft aan dat dat kan. Dat klopt. Dat heb ik ook in mijn bijdrage in
eerste termijn aangegeven. Het probleem zit «m erin dat het praktijkonderwijs afhankelijk wordt gemaakt van de roc’s. In Nijmegen bijvoorbeeld
had het praktijkonderwijs met de roc’s een heel mooi programma
gemaakt voor leerlingen die van het praktijkonderwijs zouden
doorstromen naar een niveau 1-opleiding. Dat was heel mooi, totdat het
college van bestuur zei: wij trekken de stekker eruit, want wij willen daar
uit financiële overwegingen niet mee doorgaan. Weg toekomst, weg extra
begeleiding, weg kleinschalig onderwijs! Dat kan niet de bedoeling zijn.
Daarom is die licentie zo belangrijk, vooral voor het uitstroomprofiel
arbeid. Als het praktijkonderwijs die licentie krijgt, is het niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

19

afhankelijk van de roc’s. Het gaat mij dus om die licentie. Op die vraag
heeft de Minister geen antwoord op gegeven.
Minister Bussemaker: Nee, want dat zou per saldo betekenen dat je de
entreeopleidingen overbrengt naar het vmbo. Dan krijg je weer een nieuw
probleem. Dat helpt dus niet. De schotten tussen de onderwijssectoren
moeten doorbroken worden. Ik zie er dus meer in om de huidige
werkwijze ten aanzien van vsv ook voor de groep leerlingen uit het
praktijkonderwijs te laten gelden, zodat die overgang beter wordt. Het
moet mogelijk zijn dat leerlingen al tijdens hun opleiding aan het
praktijkonderwijs een deel van het middelbaar beroepsonderwijs kunnen
volgen.
Mevrouw Siderius (SP): De Onderwijsraad heeft dit ook geadviseerd. Dit
is een van de aanbevelingen die de Onderwijsraad in december 2013 voor
kwetsbare leerlingen heeft gedaan. Het praktijkonderwijs wil dit graag. De
enige die hier voor gaan liggen, zijn de roc’s. Dat heeft een financiële
inslag. Ik vraag de Minister om hier nog eens goed naar te kijken en de
Kamer te laten weten of dit echt niet mogelijk is. Daarmee maken we de
vloeiende doorstroming, de soepele overgang, echt veel beter en kunnen
we deze leerlingen van het praktijkonderwijs ook echt een toekomst
bieden.
Minister Bussemaker: De overgang van het vmbo naar het mbo heeft
mijn volle aandacht, juist omdat daar echt een belangrijke crux ligt om
nog meer resultaat te boeken. Ik zal daar ook in mijn volgende brief op
terugkomen. In de volgende voortgangsrapportage zal de overgang van
vmbo naar mbo een belangrijk aandachtspunt worden. Dan zal ik dit punt
daarin meenemen. Dat gebeurt dan samen met de vervroegde aanmelddatum en de deskundigheidsbevordering van docenten en loopbaanbegeleiders op het gebied van het voeren van loopbaangesprekken. Ook dat is
immers een onderdeel dat met die overgang te maken heeft. Voorts noem
ik nog het thema van de vakmanschapsroute. Ook dat heeft te maken met
de overgang van vmbo naar mbo.
Mevrouw Jadnanansing heeft hier vragen over gesteld. Zij is op het
Calvijn met Junior College geweest. Ik ben daar ook geweest en was echt
onder de indruk van wat men daar bereikt. Ik heb geconstateerd dat het
Calvijn met Junior College heel goede resultaten heeft geboekt bij de
VM2-trajecten, maar ik heb ook geconstateerd dat dat niet overal het geval
is. We kunnen onze lessen niet alleen op deze mooie resultaten van één
school baseren. We proberen met de vakmanschapsroute om op basis
van de leerervaringen die we eerder hebben opgedaan bij de
VM2-trajecten, nieuwe trajecten te ontwikkelen. We leerden bijvoorbeeld
bij VM2 dat het roc vaak nauwelijks betrokken was en dat leerlingen
voortijdig de route verlieten om over te stappen naar een andere
opleiding.
Het eerste schooljaar van de vakmanschapsroutes is inmiddels gestart in
het derde jaar van het vmbo. We hopen dat binnen drie jaar de eerste
jongeren hun mbo-diploma op mbo-2-niveau behalen. We zijn nu dus nog
bezig met het eerste schooljaar. Met name voor VM2-scholen die het
vmbo-examen in het geheel niet afnamen en nauwelijks samenwerkten
met mbo-instellingen, betekent de vakmanschapsroute echt een
aanpassing. Het is echter wel een noodzakelijke aanpassing om die
leerlingen een verder traject in het mbo te laten volgen. Ook hier heb je
altijd weer ergens een schot dat we weg moeten werken. We willen die
doorlopende leerlijnen verder vormgeven. Ik zeg toe dat wij daarbij
uitgebreid aandacht zullen besteden aan de signalen die de Kamer en mij
bereiken. Ik zal daarop terugkomen in de volgende rapportage. Zoals al is
toegezegd, wordt daarin ook speciale aandacht gegeven aan de overgang
van vo naar mbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

20

In mijn brief staat het een en ander over de vervolgaanpak na 2016. We
willen na 2016 echt onverminderd doorgaan met de grote aandacht voor
vsv en de kwaliteitsafspraken die we in dat verband maken. De heer Rog
heeft gevraagd wat we verder nog kunnen verbeteren. Ik noem in dit
verband het aanpakken van de vmbo- en mbo-scholen met een bovengemiddeld uitvalpercentage en de verzuimaanpak van 18-plussers. Vooral
met de hele campagne «We missen je» is een enorm resultaat geboekt.
De heer Van Meenen en mevrouw Jadnanansing hebben gevraagd
waarom jongeren met een entreediploma sinds 1012/2013 niet meer als
vsv’er worden geregistreerd. Het is al jaren wettelijk bepaald dat deze
jongeren geen vsv’er zijn. Vanaf 2012/2013 werd deze groep voor het eerst
niet meer meegenomen in de vsv-resultaten. Het was nieuw dat vanaf dat
jaar gegevens van de SUWI-keten en de bron aan elkaar gekoppeld
konden worden. Daardoor werd zichtbaar welke entreegediplomeerde een
baan had. Vanaf dat jaar is deze groep dan ook uit de telling gehaald. Dat
heeft dus niets te maken met een wens om de cijfers mooier te laten lijken
dan ze zijn, maar dat heeft te maken met een vervuiling van bestanden.
Door de koppeling van gegevens hebben we die weg kunnen nemen. Het
is wel belangrijk dat deze jongeren goed in beeld blijven. We betitelen ze
niet meer als vsv’er, maar we willen wel stimuleren dat de arbeidsbemiddeling voor deze jongeren snel tot stand komt en dat we, als ze geen
startkwalificatie hebben, hen stimuleren om die later wel te gaan halen.
Zie de hele brief over een leven lang leren.
Ik neem nu meteen de vraag van mevrouw Lucas over de terminologie
mee. Zij vroeg of we van niveau 1 en 2 geen basisberoepsniveau zouden
moeten maken. Ik heb in mijn brief «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» al aangegeven dat het mbo wel erg divers is en
ook niet altijd als zodanig in die diversiteit wordt herkend. Ik wil tegelijkertijd wel voorkomen dat we alleen ergens andere labels op plakken. Ik
wil ook niet dat we de verwarring nog groter maken dan die misschien
toch al is, door elk jaar nieuwe termen voor te stellen. Niveau 1 heet sinds
dit jaar de entreeopleiding. Dat is een besluit van mijn voorganger
geweest. Het duurt dus best lang voordat een dergelijke naamsverandering bij iedereen tussen de oren zit. Ik wil de entreeopleiding gewoon
laten voortbestaan als entreeopleiding. Voor niveau 2 hebben we in de
brief over kansen voor jongeren in kwetsbare posities twee routes
gekozen: een doorstroomdiploma en een arbeidsmarktdiploma, dat we
het vakdiploma noemen. Ik ben altijd bereid om te praten over het
basisberoepsniveau, maar ik wil dat dan wel in de gehele context doen, en
niet alleen met als doel om de terminologie veranderen.
Mevrouw Lucas heeft gevraagd om meer outputfinanciering. Daarover
hebben we ook met elkaar gediscussieerd in het kader van de kwaliteitsafspraken. Het probleem daarvan is dat de positie op de arbeidsmarkt van
mbo’ers en het vervolgonderwijs voor een belangrijk deel buiten de
invloedssfeer van de mbo-instellingen liggen. De arbeidsmarkt heeft te
maken met regionale, conjuncturele situaties. Stel dat er in een regio
opeens een bedrijf failliet gaat waar veel mbo-studenten zouden gaan
werken, dan zou dat enorme effecten hebben op de outputresultaten van
de mbo-instelling. Dat zou ik niet redelijk vinden. Hetzelfde geldt voor het
hbo. Of men daar succesvol is, is inderdaad voor een deel afhankelijk van
de vooropleiding maar het is ook afhankelijk van de hbo-instelling. Ik wil
die informatie wel toegankelijk maken, omdat die belangrijk is. Ik wil ook
de mbo-instellingen aansporen om hier werk van te maken. Ik wil ze daar
echter vooralsnog niet op afrekenen.
We hebben ook aan het CPB gevraagd om te onderzoeken of het zinvol en
mogelijk is om mbo-instellingen financieel te belonen op basis van de
arbeidsmarktaansluiting. De resultaten van dit onderzoek zullen in juni
2015 beschikbaar zijn. Ik denk dat het duidelijk is dat het wel veel vragen
oproept, ook gezien de opmerkingen die ik zojuist al maakte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

21

Mevrouw Lucas heeft gevraagd naar de stand van zaken van de kwaliteitsafspraken en de nulmeting. De instellingen moeten voor 1 mei hun
kwaliteitsafspraken inleveren. Ze hebben dus nog een dag. Als we die
hebben, kunnen we de nulmeting gaan destilleren. Die moeten we
immers maken op basis van de huidige stand van zaken. Daar wordt dus
aan gewerkt.
Ik probeer de resterende vragen over kwetsbare jongeren heel kort te
beantwoorden. Ik heb net al aangegeven dat er een onderscheid moet
worden gemaakt en dat we niet iedereen die een entree- of niveau-2opleiding volgt, kwetsbaar moeten noemen. Die 30.000 zijn jongeren met
problemen met cognitieve capaciteiten, met een bijzondere thuissituatie,
met gedragsproblemen, met specifieke leerbehoeften of met een
combinatie daarvan. Zij vragen vanuit dat perspectief om meer aandacht.
De heer Rog heeft een vraag gesteld over de relatie tussen vsv en de
rekentoets. Ik gaf net al richting mevrouw Lucas aan dat we bij niveau 2
een onderscheid hebben gemaakt tussen een arbeidsmarktdiploma en
een doorstroomdiploma. Jongeren kunnen dat vakdiploma halen met een
lager cijfer voor de rekentoets. Dat vind ik van belang, omdat we daarmee
ook jongeren met cognitieve problemen uitzicht bieden op een goede
deelname aan de samenleving en een plek op de arbeidsmarkt. Dan helpt
het niet om ze keer op keer alleen maar te vertellen wat ze niet kunnen,
maar moeten we er vooral voor zorgen dat we ze begeleiden naar wat ze
wel kunnen. Het is wel van belang om deze jongeren te blijven stimuleren
om, ook als ze op de arbeidsmarkt actief zijn, toch nog een keer een
poging te doen om de rekentoets te halen. We willen immers dat de
talenten die jongeren hebben, benut worden. Het moet dus niet een
gemakkelijke route voor de scholen worden om op die manier iedereen
maar snel aan een diploma te helpen. Ook hierbij wordt om maatwerk
gevraagd, want ik wil ook niet dat scholen de jongeren maar blijven
inpeperen dat ze iets niet kunnen en dat ze het nog een keer moeten
proberen.
Voor deze groep in het mbo-1 en -2 is niet alleen het rekenonderwijs van
belang, maar moet er met name ook aandacht zijn voor het burgerschap,
ook om de jongeren te helpen om die volwaardige plek in het onderwijs
en in de samenleving te vinden. In de brief die nog naar de Kamer komt,
zal ik ingaan op een versterking van het burgerschapsonderwijs en een
aanscherping van het examen- en kwalificatiebesluit op een aantal
punten, zoals kritisch denken en het kunnen voeren van een dialoog over
complexe thema’s als radicalisering, discriminatie en vrijheid van
meningsuiting. Op die manier willen we de leerling echt in totaliteit
meenemen en kansen bieden. We hebben daarbij dus ook oog voor
thema’s zoals discriminatie.
De heer Van Meenen heeft een vraag over passend onderwijs gesteld.
Passend onderwijs is pas per 1 augustus 2014 ingegaan. Ik denk dat het
goed is dat passend onderwijs in het mbo aan de lumpsum is toegevoegd, omdat instellingen zelf kunnen inschatten wat ze daar het beste
mee kunnen doen. Ik zie daar overigens zeer goede voorbeelden van
tijdens de werkbezoeken die ik aan deze instellingen breng. Men zegt dat
de decentralisatie weliswaar nieuwe uitdagingen biedt, maar ook vooral
heel veel nieuwe kansen om het maatwerk te leveren en om samen te
werken met instellingen die ook vaak op scholen aanwezig zijn. Ik
constateer dus dat mbo-instellingen druk bezig zijn met passend
onderwijs. Ik wil met klem tegenspreken dat er geen beleid is geformuleerd voor de invoering van passend onderwijs. Niet elke school doet
precies hetzelfde. Ik wil leren van de goede voorbeelden die ik zie. In de
volgende voortgangsrapportage over passend onderwijs die de Staatssecretaris en ik voor de zomer naar de Kamer sturen, zullen wij uitgebreider
ingaan op de invoering van passend onderwijs in het mbo.
Mevrouw Siderius heeft gevraagd naar een sluitend vangnet voor deze
jongeren en de uitvoering van de motie-Smits. Die motie is naar mijn idee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

22

uitgevoerd met de brief inzake de kansen voor jongeren in kwetsbare
posities. Een van de drie lijnen die daarin wordt genoemd, is het inzetten
op een sluitend vangnet in de regio. Dat betekent onder andere een
verduidelijking van de taken van het RMC, meer aandacht voor preventie,
afstemming met regionale-arbeidsmarktpartijen, een betere samenwerking met het jeugdzorgdomein, duidelijkheid over de financiële
middelen van het RMC en informatie over de doelgroep. Wij doen dat
allemaal om te voorkomen dat jongeren tussen wal en schip vallen en om
een goede overgang van onderwijs naar arbeidsmarkt te stimuleren.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): De Minister zegt dat zij het Calvijn met
Junior College ook prachtig vindt, dat die school het goed doet. Ze zegt
vervolgens dat met de vakmanschapsroute daar een oplossing kan
worden geboden. Maar het directieteam van het Calvijn met Junior
College geeft juist aan dat die vakmanschapsroute hun echt in de weg zit.
Ik constateer dus dat het geen oplossing is. Hoe ziet de Minister dat?
Minister Bussemaker: Ik weet dat dit voor hen beperkingen met zich
meebrengt. Hoe enthousiast ik ook ben over het Calvijn met Junior
College, wij ontwikkelen die vakmanschapsroute niet alleen voor hen. Die
route is er voor het hele land. De samenwerking tussen het Calvijn met
Junior College en mbo-instellingen in de regio Amsterdam kan nog wel
verbeterd worden. Ik wil dus rekening houden met de belemmeringen die
zij ervaren, maar ik heb tegelijkertijd rekening te houden met het hele
land. Het gaat niet om de resultaten van één instelling. Die resultaten
waren daar positief, maar die zijn niet overal positief.
Mevrouw Lucas (VVD): Ik heb nog een aanvullende vraag over de
kwaliteitsafspraken. De Minister geeft aan dat zij inzicht wil geven in de
outcomecriteria. Zo was het inderdaad ook afgesproken. We zouden
echter ook inzicht krijgen in de mate van tevredenheid van de werkgevers
over de beroepspraktijkvorming (BPV). Dat is volgens mij niet iets wat de
scholen voor 1 mei moeten aanleveren, maar wat de Minister gewoon zou
moeten onderzoeken. Zij moet nagaan hoe die tevredenheid van de
werkgevers nu is, zodat het straks ook gemonitord kan worden. Ik heb
gevraagd hoe het daarmee staat.
Minister Bussemaker: De tevredenheid van werkgevers nemen we mee.
De kwaliteit van de beroepspraktijkvorming, waarbij ook de rol van
werkgevers van belang is, blijkt een heel ingewikkelde te zijn. We zijn nog
steeds aan het bestuderen of dat haalbaar is en hoe dat dan zou moeten
gebeuren. Dat zouden we toch op een later moment meenemen. De
Kamer wordt te zijner tijd uitgebreid geïnformeerd over de overwegingen
en onze uiteindelijke conclusie. Die hebben we nu nog niet getrokken.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Ik mocht vorige maand een middagje
meelopen met leerplichtambtenaren in de gemeente Tilburg. Het is enorm
nuttig en leerzaam om ook weer eens even het verhaal achter de cijfers te
zien. We kijken nu naar aantallen, die voor een deel de goede kant op
gaan, maar de problematiek achter die cijfers is toch wel bijzonder. Ik heb
enorm veel waardering voor het werk van de leerplichtambtenaren die
ervoor zorgen dat leerlingen die totaal de motivatie kwijt zijn, weer op de
rit worden geholpen of dat scholen op hun verantwoordelijkheid worden
aangesproken als de hete aardappel te lang wordt rond geschoven. Zij
zorgen er ook voor dat er een hulplijntje wordt geworpen naar leerlingen
die zo’n complexe thuissituatie hebben dat ze meer bezig zijn met het
managen en soms het overleven dan met naar school gaan. Dat is
bijzonder om te zien. En soms moeten leerplichtambtenaren ook een
gesprek met ouders voeren, bijvoorbeeld als er een redelijk aanbod ligt
van scholen en van leerplichtambtenaren, terwijl de ouders heel andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

23

en soms ook onrealistische verwachtingen van het onderwijsaanbod
hebben.
Het heeft mij in ieder geval twee dingen geleerd. Ik heb allereerst geleerd
hoezeer verzuim en schooluitval met elkaar samenhangen. Een aantal
woordvoerders gaf zelf al aan dat relatief verzuim soms met spijbelen
begint. Als dat verergert, kan dat leiden tot voortijdig schoolverlaten. Een
deel van die voortijdig schoolverlaters komt vervolgens ook weer terug op
de bank in de cijfers van het absoluut verzuim. Dat is niet een een-opeenrelatie, maar er is natuurlijk wel sprake van een grote overlap. Ik heb
voorts geleerd dat verzuim net als voortijdig schoolverlaten eigenlijk geen
vast gegeven is. Als je daar serieus werk van maakt, kun je in staat zijn om
die aantallen terug te brengen.
Ik zie dat vooral als ik kijk naar de grote verschillen tussen gemeenten. Er
zijn gemeenten die het op het vlak van relatief en absoluut verzuim
beduidend beter doen dan andere gemeenten met soortgelijke leerlingen
en scholen. Dat zegt toch wel iets. Als scholen en leerplichtambtenaren
goed met elkaar samenwerken, kan er iets gedaan worden om die
aantallen terug te dringen. Ik zie dat bijvoorbeeld ook terug in de
ontwikkeling van het relatief verzuim. We zien dat er in het afgelopen jaar,
na jaren van stijging, een lichte daling heeft plaatsgevonden. Ik hoop dat
dit een trendbreuk is die zich de komende jaren ook doorzet. We zien dat
op een aantal andere vlakken gewoonweg nog niet.
Ik ben het met de heer Van Meenen eens dat als je kijkt naar aantallen
thuiszitters, je moet constateren dat dat er te veel zijn. We moeten er echt
werk van maken om die aantallen thuiszitters in de komende jaren naar
beneden te brengen. In de verzuimbrief staat ook een aantal maatregelen
om daar werk van te maken. Het begint met ervoor zorgen dat de
verzuimcijfers goed op orde zijn. We zagen dat de gemeenten de
afgelopen jaren heel verschillende definities hanteerden. Daar hebben we
nu werk van gemaakt. Het is belangrijk dat die cijfers vervolgens ook
vergelijkbaar zijn. Dat kan worden bereikt door te werken met benchmarks, een beetje geïnspireerd door het voorbeeld van vsv, door gewoon
te laten zien waarom het op school X of in gemeente Y beter gaat dan op
jouw school of in jouw gemeente. Daar kan een enorme prikkel van
uitgaan voor gemeenten om harder te gaan lopen. Een van de dingen die
we nu doen, is met de 30 gemeenten waar de verzuimcijfers het hoogst
liggen, om de tafel zitten om te bekijken hoe we die aantallen kunnen
terugdringen.
Ik wil kort stilstaan bij de verzuimcijfers van zittenblijvers. Daarover zijn
verschillende vragen gesteld. Er vond ook een interessant debat over
plaats. Ik wil voorts antwoord geven op vragen over loopbaanoriëntatie in
het praktijkonderwijs. Daar heeft mevrouw Siderius naar gevraagd. De
heer Rog maakte over de ontwikkeling van thuiszitters het terechte punt
dat dit de cijfers zijn van voor de invoering van passend onderwijs.
Sterker nog, dit zijn de cijfers die ook voor een deel aanleiding waren om
passend onderwijs in te voeren. Wij zien immers dat voorheen, toen er
nog geen passend onderwijs was, ouders en leerlingen soms van het
kastje naar de muur werden gestuurd. Als een leerling wordt aangemeld
op een school, bestaat de plicht dat er ofwel op die school zelf dan wel in
het samenwerkingsverband een passend aanbod wordt gevonden. Ik ben
blij dat we daar op een later moment nog wat langer bij stil komen te
staan. Er zijn vragen gesteld naar aanleiding van de uitzending van
Zembla. Ik zal die uiteraard zorgvuldig en zo snel mogelijk beantwoorden.
Dan zullen we wat langer bij dit punt stilstaan.
Het mooie van passend onderwijs is juist dat er ook een mogelijkheid
ontstaat om maatwerk te bieden, voor een deel op school en misschien
voor een deel tijdelijk buiten school, maar wel onder de verantwoordelijkheid van een school, zodat we er ook echt voor kunnen zorgen dat
iedere leerling het onderwijs krijgt waar hij of zij recht op heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

24

De heer Van Meenen vroeg: kun je nu nog meer doen dan cijfers op orde
hebben, scholen en gemeenten met elkaar vergelijken, scholen en
gemeenten die wat achterblijven, aansporen en scholen verplichten om
leerlingen op te nemen? Zou je ze niet ook een financiële prikkel moeten
geven? Ik vind dat op dit moment echt te vroeg, om een tweetal redenen.
Ten eerste: passend onderwijs is eigenlijk nog maar heel recent
ingevoerd. We zijn nu negen maanden op streek. Er kan echt nog niet
worden gezegd wat dat betekent voor de ontwikkeling van het aantal
thuiszitters. Ik denk dat dat positief zou moeten uitwerken, dat er al een
prikkel in dat systeem zit. Ik zou het wat te voorbarig vinden om daar nu al
direct nog wat bovenop te doen.
Ik noem ten tweede de verdeling van het geld over de samenwerkingsverbanden. Dat is een van de dingen die ook aan de verevening ten
grondslag ligt. De vraag is gesteld: hoe zijn de leerlingen die extra zorg
nodig hebben, over Nederland verspreid? Daarnaar zijn verschillende
onderzoeken gedaan. Uit die onderzoeken blijkt dat er geen aantoonbare
of aanwijsbare redenen zijn om te veronderstellen dat er bij wijze van
spreken in Zuid-Limburg, in Noordoost-Groningen of rond Eindhoven
meer leerlingen zijn die zorg nodig hebben dan in andere regio’s. Daarom
hebben we ook gezegd dat we het geld gelijkmatig over Nederland gaan
verdelen. Dat betekent dat het in die zin ook wat rechtgetrokken wordt.
Als je nu zegt dat er moet worden gekeken naar de aantallen thuiszitters,
dan wordt het wel wat ingewikkeld. Wat ga je dan doen? Ga je zeggen dat
de samenwerkingsverbanden met meer thuiszitters meer bekostiging
krijgen? Je kunt ook zeggen: dan ga je slecht gedrag uit het verleden
belonen. Ga je de samenwerkingsverbanden met minder of weinig
thuiszitters meer bekostigen? Dat is in ieder geval een prikkel op goed
gedrag, maar dat betekent ook dat in een aantal andere regio’s leerlingen
misschien nog wel langer verstoken blijven van de goede zorg die ze
nodig hebben. Daar zijn dus allerlei problemen bij aan de orde. Misschien
is het gewoon goed om met z’n allen af te spreken dat we de ontwikkeling
van thuiszitters na de invoering van passend onderwijs goed in de gaten
houden. Volgend jaar gaan we daar de eerste tekenen van zien. Ik hoop en
vermoed dat het aantal thuiszitters naar beneden gaat als gevolg van
passend onderwijs. Als dat niet het geval is, zouden we moeten kijken
naar andere vormen en wellicht andere prikkels die ertoe leiden dat
gemeenten en samenwerkingsverbanden hun stinkende best doen om
ervoor te zorgen dat al die kinderen zo snel mogelijk naar school gaan.
De heer Van Meenen (D66): Verder heel aardige collega’s roepen nu dat
ik op samenwerkingsverbanden wil korten en weet ik wat verder allemaal
niet. Dat is niet het geval. Ik wil nagaan of het nu het moment is om over
te gaan op een andere vorm van verevening. We krijgen ontzettend veel
kritiek op de op historische gegevens gebaseerde verevening, waarin
samenwerkingsverbanden niets meer kunnen betekenen. De verdeling
tussen het aantal leerlingen in het speciaal en het regulier onderwijs is
zoals die was en daarop is de verevening gebaseerd. Ik wil bekijken of dit
echt de optimale mogelijkheid is en of we niet een andere vorm van
verevening zouden kunnen toepassen. Ik wil dus geen korting maar
verevening. Wellicht dat we deze discussie kunnen voortzetten wanneer
we de tussenrapportage passend onderwijs behandelen. Het komt er dus
niet bovenop maar in plaats ervan. Is de Staatssecretaris bereid om daar
nog eens naar te kijken? Ik vraag dat, omdat we allemaal weten dat er ook
tal van onderzoeken zijn die aantonen dat er wel degelijk gronden zijn
voor historische verschillen tussen het aantal leerlingen dat het speciaal
onderwijs en het regulier onderwijs nodig hebben.
Staatssecretaris Dekker: Die onderzoeken zijn er en we hebben daar keer
op keer goed naar laten kijken. Zo is de Evaluatie Commissie Passend
Onderwijs er nog een keer extra ingedoken. Die commissie stelt dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

25

geen reden is om te veronderstellen dat het aantal zorgleerlingen
onevenredig over Nederland is verspreid. Het is dus niet zo dat er in
sommige samenwerkingsverbanden veel meer zorgleerlingen zitten op
het totale aantal leerlingen dan in andere samenwerkingsverbanden. In
die zin wordt het nu eerlijker over Nederland verdeeld. Dat daar kritiek op
is, is heel goed verklaarbaar. Het betekent namelijk dat samenwerkingsverbanden die in het verleden onevenredig veel kinderen richting het
speciaal onderwijs stuurden of onevenredig veel kinderen een rugzakje
gaven, daar nu wat scherper op moeten sturen. En dat is inderdaad in het
voordeel van de samenwerkingsverbanden die het in het verleden juist
heel erg goed hebben gedaan door ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk
leerlingen gewoon werden opgevoerd in het regulier onderwijs.
De heer Van Meenen (D66): Doel van het passend onderwijs was niet per
se om de verhouding tussen speciaal en regulier onderwijs te veranderen,
maar om elk kind een goede plek op school te geven, en dat is de meest
passende plek. Dat is waar het bij de thuiszitters misgaat. Het zou mijn
voorstel zijn om gewoon nog eens te kijken of daar niet het aangrijpingspunt zou moeten liggen voor eventuele verevening. Ik zeg dus
helemaal niet dat we het moeten doen, maar wel dat de Staatssecretaris
na moet gaan of het niet een veel betere mogelijkheid is in het licht van de
bestrijding van thuiszitten.
Staatssecretaris Dekker: Ik sta altijd open voor goede ideeën. Ik kijk ook
altijd naar dingen die ons onderwijssysteem en onze manier van werken
beter kunnen maken. Ik vind het tegelijkertijd ook heel erg belangrijk om
naar de rest van het land en de samenwerkingsverbanden uit te stralen
dat wij niet om de zoveel tijd weer een andere vereveningssystematiek
gaan toepassen. Hiernaar is goed, grondig en zorgvuldig gekeken en
daarna hebben we de knoop doorgehakt met als resultaat dat de
samenwerkingsverbanden meerjarig precies weten waar ze aan toe zijn.
Als we dat allemaal weer op de schop nemen, is één ding zeker: heel veel
samenwerkingsverbanden gaan dan op hun handen zitten en afwachten
wat dat voor hen betekent, in plaats van werk maken van de problemen in
hun regio.
Als wij straks zien dat het passend onderwijs te weinig doet om het aantal
thuiszitters naar beneden te brengen, moeten we inderdaad misschien
wel gaan nadenken over aanpassingen van het systeem. Dan doet het
passend onderwijs immers niet wat we wilden dat het zou gaan doen. Dat
kunnen we volgens mij echt pas doen als we weten hoe het passend
onderwijs uitwerkt. We zijn nog maar negen maanden op streek en we
hebben daardoor nog geen cijfers over wat het betekent voor het aantal
thuiszitters. Ik vind het met andere woorden op dit moment hiervoor nog
te vroeg.
De voorzitter: Ik onderbreek de Staatssecretaris om tegen de leden te
zeggen dat we op deze manier echt in tijdnood komen. Ik stel voor, de
Staatssecretaris zijn beantwoording af te laten maken en de resterende
vragen in tweede termijn te stellen. Ik stel de leden natuurlijk wel in de
gelegenheid om te wijzen op vragen die niet zijn beantwoord. Als de
Staatssecretaris kort en bondig antwoordt, moet het binnen de tijd lukken.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. De heer Rog vroeg of we nagaan wat
de samenwerkingsverbanden van elkaar kunnen leren. Hij vroeg dat,
omdat hij verschillende aanpakken ziet. Dat lijkt mij heel erg nuttig. Als er
samenwerkingsverbanden zijn die beter en sneller voortgang boeken bij
het terugdringen van het aantal thuiszitters, is het natuurlijk de truc dat
die andere daarvan leren en eventueel die manier van werken overnemen.
Mevrouw Siderius stelde de vraag of we de leerplicht in het praktijkonderwijs moeten verlengen naar 18 jaar. Ik ben daar niet voor, omdat we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

26

zien dat het voor heel veel kinderen, die in principe tot hun 18de mogen
blijven, goed is om op hun 16de of 17de de overstap naar de arbeidsmarkt
te maken. En dat is natuurlijk precies waarvoor het praktijkonderwijs
bedoeld is. Voor sommige leerlingen is het helemaal niet wenselijk dat ze
tot hun 18de op school blijven zitten, bijvoorbeeld omdat het halen van
een diploma voor hen helemaal geen reëel doel is. Je zult dan moeten
bekijken wat het juiste moment is voor een overstap en een goede landing
op de arbeidsmarkt.
Het mooie van het praktijkonderwijs is dat het praktijkonderwijs daar voor
een deel ook op wordt afgerekend. Er wordt gekeken of leerlingen die
uitstromen naar de arbeidsmarkt, na verloop van tijd nog steeds actief zijn
op de arbeidsmarkt. Scholen hebben namelijk nog twee jaar nadat de
leerling de school heeft verlaten, zorgplicht voor die leerling. Laat ik maar
een compliment maken aan het praktijkonderwijs: dat doen ze verdomde
goed! Dat is echt een succesvolle vorm van onderwijs.
Ik vind het te ver gaan om de zorgplicht te verlengen naar vijf jaar. Kun je
een school er wel verantwoordelijk voor maken dat een leerling dan nog
steeds op zijn werkplek zit? Naarmate leerlingen langer van school zijn,
verschuift die verantwoordelijkheid mijns inziens steeds meer naar de
gemeente. De gemeente heeft immers ook een verantwoordelijkheid voor
kwetsbare leerlingen en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In
de brief over kwetsbare jongeren hebben we voorstellen gedaan om
ervoor te zorgen dat in ieder geval deze jongeren niet tussen wal en schip
vallen door de gemeente dat gat te laten vullen.
Mevrouw Jadnanansing vroeg hoe de loopbaanoriëntatie in het vmbo er
precies uit gaat zien. Het wordt vanaf 1 augustus 2016 een onderdeel van
de eindexamenprogramma’s en dat betekent dat het in het curriculum zit
voordat de vervroegde aanmelding bij het mbo in werking treedt. Op die
manier past het netjes in de volgtijdelijkheid. Het vergt nog enige
wetgeving, maar we zien nu al scholen die dit op een heel mooie manier
vormgeven, zie de M-Tech’s.
Mevrouw Lucas vroeg of je scholen op de LoopbaanOriëntatie en
-Begeleiding kunt afrekenen. Ik zeg het maar even in mijn eigen woorden.
Zij refereerde aan de LOB in relatie tot de bekostigingssystematiek.
Vmbo-scholen worden niet bekostigd op outcomecriteria. Dat gebeurt aan
de voorkant met een lumpsumbekostiging per leerling. Het mooie is wel
dat de inspectie een haakje heeft om beter en meer toe te zien op de LOB
wanneer loopbaanoriëntatie straks onderdeel is van het curriculum en de
examenprogramma’s. Dat is de manier waarop wij de kwaliteit in het
onderwijs willen kunnen borgen en dat zal dus wel degelijk ook gebeuren.
De heer Rog sprak over het zomerlek. Ik deel niet zijn indruk dat het aantal
leerlingen in het vmbo dat vroeger klaar is, enorm stijgt. Het is al langer
zo dat de examens in het vmbo in de tweede helft van mei plaatsvinden
en de herexamens in juni. De maatregelen voor de vervroegde
inschrijving zorgen er ieder geval voor dat we jongeren niet uit zicht
verliezen. De vakmanschapsroutes zijn ook een mooi voorbeeld van hoe
die langere zomervakantie op een heel nuttige manier kan worden
ingevuld. In de vakmanschapsroute is het bijvoorbeeld mogelijk om in de
maanden juni en juli al een vak te doen dat je straks helpt om in het mbo
verder te gaan. Ik zou dan ook willen voorstellen dat er aan dat soort
goede voorbeelden aandacht besteed blijft worden.
De heer Rog stelde een vraag over de taalachterstanden in de grote
steden. Ik vermoed dat hij daarmee refereert aan de voor- en vroegschoolse educatie. Ik heb in antwoord op mondelinge vragen van de heer
Van Meenen gezegd dat er helemaal geen sprake is van een bezuiniging.
Ook hier gaat het weer om de vraag hoe je het geld eerlijk over de
achterstandsleerlingen verdeelt. Grote steden krijgen niet alleen maar
meer geld omdat er daar meer achterstandsleerlingen zijn, want ze krijgen
ook beduidend meer geld per leerling dan de gemeenten om hen heen,
ook al hebben die eigenlijk met een gelijksoortige problematiek te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

27

Dat vertaalt zich vervolgens door in de kwaliteit van de voorschoolse
educatie. Die is in de grote steden inmiddels goed op orde, maar voor
heel veel andere gemeenten geldt dat niet. In de Kamer zullen we dan ook
een keer met elkaar moeten discussiëren over de vraag wat we kunnen
doen om ervoor te zorgen dat iedere leerling die het risico loopt op een
achterstand, in aanmerking komt voor voorschoolse educatie. Daar zal
nog wel het een en ander voor moeten gebeuren en ik kijk dan ook uit
naar dit debat.
De voorzitter: Staatssecretaris, ik bedank u voor de snelle en bondige
beantwoording. Dat maakt het namelijk mogelijk om nog een heel korte
tweede termijn te houden. Voordat we daarmee doorgaan, inventariseer ik
even de resterende vragen.
De heer Rog (CDA): Als leerlingen hun vmbo-opleiding of een andere
vo-opleiding niet afmaken en hun diploma niet halen, kan dat een
indicator zijn voor voortijdige uitval. Ik vroeg daarom wat er zou kunnen
gebeuren als 5% van de leerlingen door de rekentoets hun diploma niet
halen. Hoeveel extra vsv’ers zou dat opleveren? Het lijkt mij verstandig dat
dit inzichtelijk wordt gemaakt.
De voorzitter: Aan wie hebt u die vraag gesteld?
De heer Rog (CDA): Ik heb die vraag aan de bewindspersonen gesteld,
maar wellicht heeft de Staatssecretaris die rekensom inmiddels gemaakt.
Staatssecretaris Dekker: Het valt mij op dat de heer Rog in deze discussie
altijd uitgaat van het meest gitzwarte scenario. Volgens mij wordt er op
heel veel scholen juist heel erg hard gewerkt om het rekenonderwijs op
orde te brengen, opdat leerlingen ook gewoon in staat zijn om de
rekentoets te halen. Ik zou het eigenlijk wel durven omdraaien: als
leerlingen straks beter kunnen rekenen, kan de uitval, ook in het vervolgonderwijs, wel eens heel erg afnemen.
De voorzitter: Dan gaan we nu door met de inbreng van de leden in
tweede termijn. De spreektijd bedraagt maximaal twee minuten.
Mevrouw Siderius (SP): Voorzitter. Naar aanleiding van de beantwoording van het kabinet vraag ik mij af of het kabinet het verschil tussen
het praktijkonderwijs en het vmbo wel kent. Op mijn vraag naar de
uitstroom bij het praktijkonderwijs, wordt er namelijk gerefereerd aan een
diploma op vmbo-niveau, maar dat is echt wat anders. In het praktijkonderwijs krijg je geen diploma maar een getuigschrift. Er wordt een beetje
voorbijgegaan aan de uitstroomscenario’s van het praktijkonderwijs en
het succes daarvan. Als je met directeuren van praktijkscholen praat, hoor
je dat dit op dit moment hun grootste zorg is. Ik vind het jammer dat het
kabinet dat maar een beetje laat gaan door te zeggen «we moeten maar
zien». Ik vind het daarom ook heel jammer dat het kabinet het niet langer
wil volgen dan de twee jaar die er nu voor staat.
Voorzitter. Ik vraag bij dezen een VAO aan om de Kamer om een uitspraak
te kunnen vragen. Verder denk ik ook nog na over de motie van mijn
vroegere collega Smits over de voorzieningen. De Minister gaat nu wel in
gesprek met scholen, maar hij is niet bereid om voorzieningen op te
bouwen op het snijvlak van zorg, onderwijs en leerplicht. Dat is echter wel
wat de Kamer de regering met die motie gevraagd heeft te doen. Ik
overweeg al met al om een soortgelijke motie in te dienen, want die
voorzieningen zijn echt enorm belangrijk om te voorkomen dat leerlingen
op de entreeopleidingen voortijdig uitvallen. Blijkbaar wil iedereen elkaar
vooral op de schouders kloppen omdat we het zo fantastisch zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

28

hebben gedaan. Er zijn 25.000 leerlingen voortijdig uitgevallen en dat is
volgens mij geen cijfer waar we trots op kunnen zijn.
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Ik bedank de bewindspersonen
voor de beantwoording.
Je ziet dat veel punten eigenlijk een relatie hebben met passend
onderwijs, ook in het mbo. Omdat de invoering daarvan nog maar
recentelijk heeft plaatsgevonden, willen de bewindspersonen een aantal
dingen nog niet doen. Hun argument is dat we daarvoor nog niet over
voldoende cijfers beschikken, maar ondertussen wordt de Kamer wel
voortdurend geconfronteerd met allerlei problemen. Om te voorkomen
dat we in de situatie «gaat dit allemaal wel goed?» terechtkomen waarin
de collega van de bewindspersonen, de heer Van Rijn, zit, heb ik een paar
voorstellen gedaan. Zo heb ik voorgesteld om snel te gaan kijken naar de
uitval bij de entreeopleidingen. Ik vind dat daarmee meer vaart gemaakt
moet worden dan de Minister doet en daarom zal ik de Kamer hierover
waarschijnlijk om een uitspraak vragen.
Ik heb gevraagd of we meer kunnen doen voor thuiszitters door de
verevening op een andere manier in te richten. Dat idee wil ik ook
doorzetten. De verevening is nog niet begonnen en we kunnen het nu
daardoor nog anders doen dan voorzien was. Ik vind het echt van groot
belang dat we de thermometer van het passend onderwijs, het aantal
thuiszitters, zo snel mogelijk in het veld steken. Ik zal daar dus een
voorstel voor doen.
Mevrouw Jadnanansing (PvdA): Voorzitter. Ik bedank de twee bewindspersonen voor de beantwoording van de vragen.
Het is duidelijk dat er veel resultaten zijn geboekt op vsv, juist door de
proactieve houding van velen en niet in de laatste plaats door de
inspanningen van de bewindspersonen. Juist daarom wil ik terug naar de
casus van het Calvijn met Junior College. Daar gaat het goed en waarom
wordt dit college dan gestraft voor het feit dat het elders niet goed gaat?
Kan de Minister echt niets betekenen voor deze school? Ik vraag dat ook
met het oog op die activistische houding op vsv.
Mevrouw Lucas (VVD): Voorzitter. Ook ik bedank de bewindspersonen
voor hun beantwoording. Ik ben erg benieuwd naar het CPB-rapport over
het belonen van mbo-instellingen voor hun aansluiting op de arbeidsmarkt en de kabinetsreactie daarop.
Ik hecht eraan om te zeggen dat mijn voorstel om niveau 1 en 2 basisberoepsonderwijs te noemen en 3 en 4 middelbaar beroepsonderwijs juist is
ingegeven door die aansluiting op de arbeidsmarkt. Het behelst dus zeker
niet louter en alleen een naamswijziging. Het gaat erom dat wij de
jongeren die ik tegenkwam in Amersfoort, zo goed mogelijk bedienen. Dat
waren jongeren die nog een lange weg te gaan hebben in het mbo,
namelijk van de entreeopleiding naar niveau 4. Ik denk dat dit kan door
ook in niveau 2 soms juist wat bredere opleidingen te plannen. Dat is de
reden achter mijn pleidooi en ik hoop dan ook dat de Minister daar nader
op in wil gaan in de uitwerking van de motie-Lucas/Jadnanansing.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Ik bedank de bewindspersonen voor de
beantwoording.
Volgens mij kunnen we wel degelijk constateren dat er een goede richting
is ingeslagen bij het terugdringen van voortijdig schooluitval. Dat is
positief. Tegelijkertijd zien we dat de grote bulk aan voortijdige schooluitval enerzijds plaatsvindt in de grote steden en anderzijds dominant is
bij 18-plus. De Minister heeft in haar bijdrage nog eens aangegeven dat er
18% minder vsv’ers in die groep 18-plus zit. Dat is waar, maar tegelijkertijd
is 86% van de voortijdig schoolverlaters 18-plus, zie de nieuwe cijfers.
Daar zit volgens mij dan ook de kern van het probleem en daar kunnen we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

29

in de toekomst dan ook de grootste slagen maken. In dat licht is het goed
dat mevrouw Jadnanansing en ik doorgaan met onze pogingen om in de
grote steden het voortijding schoolverlaten van 18-plussers terug te
dringen.
De Staatssecretaris geeft in verband met het zomerlek aan dat er goede
voorbeelden te vinden zijn bij de vakmanschapsroute. Ik zal bezien of we
daar met elkaar wat meer ambitie kunnen tonen. De periode tussen half
mei en september is echt een risicovolle periode in de overgang van het
vmbo naar het mbo. Mogelijk vraag ik de Kamer een uitspraak te doen
over een concreet voorstel hiervoor van mijn hand.
De heer Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk): Voorzitter. Ik bedank de Minister en de
Staatssecretaris voor hun beantwoording. Ik wil echter ook mijn dank
uitspreken aan al die gemeenten, scholen en leraren die elke dag weer
hun best doen om vroegtijdige schooluitval te bestrijden.
Opvallend aan de beantwoording van mijn vraag over de klassengrootte,
is dat de Minister aangaf dat schooluitval niets te maken zou hebben met
de klassengrootte maar alles met persoonlijke aandacht en schoolverzuim. Ik denk niet dat je hogere wiskunde gestudeerd hoeft te hebben
om het verband te kunnen zien tussen klassengrootte en persoonlijke
aandacht, want als een klas kleiner is, kan een leraar meer persoonlijke
aandacht geven aan de leerlingen. Ik denk dat we het over dit onderwerp
niet heel snel eens zullen worden in een tweede termijn van een
algemeen overleg over vsv.
Mijn volgende punt is stigmatisering en discriminatie in het onderwijs. De
Minister gaf aan dat er een brief onderweg is naar de Kamer over
burgerschapsvorming. Ik heb die brief inmiddels gelezen en ik zag dat
90% van die brief over radicalisering gaat. Slecht in één alinea wordt de
bestrijding van discriminatie en racisme op scholen genoemd. Het enige
concrete wat er in de brief staat – we zullen het daar waarschijnlijk nog
uitgebreid over hebben – is dat in augustus 2016 het examen- en
kwalificatiebesluit beroepsopleidingen aangepast zal worden. Ik vind dat
veel te mager en ik doe daarom een dringend beroep op de Minister en de
Staatssecretaris om serieuzer te kijken naar stigmatisering, discriminatie
en racisme en om de bestrijding daarvan echt handen en voeten te geven.
Twee op de drie docenten in het middelbaar onderwijs geven namelijk aan
dat dit een probleem is.
Minister Bussemaker: Voorzitter. Mevrouw Siderius vroeg naar het
praktijkonderwijs. De problemen met het praktijkonderwijs waren voor mij
een van de redenen om de brief over kwetsbare jongeren te schrijven. Ik
vind namelijk dat we er alles aan moeten doen om deze groep meer
kansen te geven. Een andere reden om die brief te schrijven is dat ik zag
dat er meer nodig was om zorgorganisaties, gemeenten, werkgevers en
scholen goed samen te laten werken. Naar mijn oprechte mening hebben
we daarmee de motie-Smits uitgevoerd. Overigens hadden we dat eerder
ook al voor een deel gedaan, want sinds 2009/2010 hebben we de
plusvoorzieningen, waar 30 miljoen per jaar in omgaat. Deze voorzieningen zijn specifiek bedoeld voor jongeren bij wie er sprake is van een
opeenstapeling van problemen. Mevrouw Siderius moet daarbij denken
aan een afdeling voor jongeren die nog geen startkwalificatie hebben,
waar deze jongeren extra persoonlijke begeleiding krijgen door een coach,
een maatschappelijk werker, een psycholoog en een verslavingsdeskundige. Daarbovenop heb ik over de iets grotere groep van 30.000
jongeren in mijn brief over kwetsbare jongeren aangegeven dat we
werken aan maatwerk tussen onderwijsinstellingen, gemeenten, justitie,
arbeidsmarktpartijen et cetera. We doen hier dus van alles aan.
De heer Van Meenen kwam terug op het punt van de entreeopleidingen.
Misschien gaat het hem niet snel genoeg, maar ik kan niet meer doen dan
aan het einde van dit schooljaar, wanneer we één jaar entreeopleidingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

30

achter de rug hebben, onderzoeken wat de resultaten zijn. Daartoe ben ik
heel graag bereid, maar ik moet dan ook wel in de gelegenheid worden
gesteld om eerst die gegevens te analyseren. Ik moet dus nog bezien
waarin ik dat kan meenemen. Ik ga het echter absoluut doen, want ik wil
ook weten waar die stijging vandaan komt.
Mevrouw Jadnanansing vroeg nog een keer naar de goede ervaringen bij
het Calvijn met Junior College. Ik zeg haar toe dat we er nog een keer naar
gaan kijken. Het blijft een ingewikkeld probleem, hoe we de ervaringen die
we hadden met de VM2, de vakmanschapsroutes, kunnen verbinden. Ik
zeg haar wel dat het niet eenvoudig is en dat het wel zorgvuldig moet. Ik
denk dat de Staatssecretaris en ik op een ander moment nog een keer
gezamenlijk terugkomen op de overgang van het vmbo naar het mbo.
Ik heb goed begrepen wat mevrouw Lucas zei over haar voorstel om
niveau 1 en 2 basisberoeps te noemen. Ik verwijs toch nog een keer naar
wat ik in «Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht mbo» heb
geschreven, namelijk dat we de discussie aan moeten gaan, maar dat we
niet elkaar het label moeten veranderen. Ik zal hierop terugkomen in de
uitwerking van de motie-Lucas/Jadnanansing.
De heer Rog kan ik zeggen dat er gewerkt wordt aan het probleem dat hij
in de grote steden signaleert. Er wordt ook gewerkt aan de problemen met
de 18-plussers, zeker in de campagne We missen je.
Het zomerlek. Ik ben zeer benieuwd, want concrete voorstellen zijn altijd
welkom. Als de heer Rog aanvullingen heeft op alles wat wij al doen,
bijvoorbeeld de vervroegde inschrijving en de overgang, houd ik mij zeer
aanbevolen.
Tegen de heer Kuzu zeg ik tot slot dat het echt te simpel is om klassengrootte en persoonlijke aandacht een-op-een met elkaar te verbinden. Ik
heb dat al uitgebreid aangegeven en daar laat ik het nu maar bij. Voor de
strijd tegen discriminatie is burgerschap van het allergrootste belang.
Burgerschap gaat niet alleen over het bestrijden van radicalisering.
Burgerschap gaat over wat het betekent om deel uit te maken van de
Nederlandse samenleving en de rechtsstaat. Het vraagt wat van de
leerlingen. Het vraagt ook iets van de anderen om iedereen een kans te
geven. Daarom hechten wij daar zeer aan. Ik zeg erbij dat ik daarom in het
mbo – en dat is vrij verstrekkend – het examen- en kwalificatiebesluit zal
aanpassen. Dat betekent dat er meer aandacht voor deze thema’s zal
komen, naast alles wat we ook belangrijk vinden aan vakkennis, taal en
rekenen. Het krijgt dus echt een belangrijke plek.
Als de heer Kuzu de brieven van collega Asscher en mij heeft gelezen over
jeugdwerkloosheid en de brieven van collega Asscher over integratie en
discriminatie, dan heeft hij gezien dat wij daarvoor zeer veel aandacht
hebben en dat we het onacceptabel vinden. Het benoemen betekent
echter helaas niet dat je het ook kunt voorkomen. En ook hier geldt: alle
goede suggesties om hier werk van te maken boven op alles wat we al
doen, hoor ik graag.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. Ik kan heel kort zijn.
Ik bedank mevrouw Siderius voor haar poging om mij nog een keer het
verschil uit te leggen tussen het vmbo en het praktijkonderwijs. Ik zou
haar op het hart willen drukken dat dit nodig is. Toen ik sprak over het
praktijkonderwijs, sprak ik namelijk over leerlingen die niet in staat zijn om
een vmbo-diploma te halen en na het behalen van een getuigschrift
worden doorgeleid naar de arbeidsmarkt. Het beste wat je die leerlingen
kunt geven, is een baan. Soms kan dat al voor hun 18de en daarom vind ik
het een onverstandig idee om de leerplicht voor deze leerlingen naar 18
jaar te verhogen.
In het VAO zullen we misschien ook nog wel kunnen discussiëren over het
idee van die verevening en de motie van de heer Van Meenen. Ik zou de
commissie toch nu al echt mee willen geven dat om grote stelselwijzigingen als passend onderwijs een succes te laten worden het belangrijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

31

om het veld duidelijkheid te geven. Je moet niet voortdurend de
spelregels veranderen en schuivende panelen voorkomen, want dat is
echt een recept om iedereen om zijn handen te laten zitten.
Minister Bussemaker: Ik zou voor andere woorden kiezen: geen
schuivende panelen!
Staatssecretaris Dekker: Geen schuivende panelen? Ik hoop dat ik niet
een al te gevoelige snaar heb geraakt.
Die duidelijkheid is echt van belang en laten we daarom afwachten hoe
het uitwerkt. Als we niet tevreden zijn met de resultaten en vinden dat het
aantal thuiszitters te hoog blijft, lijkt mij dat een goede aanleiding om het
stelsel nog een keer te herzien.
De voorzitter: Daarmee zijn we gekomen aan het einde van dit algemeen
overleg over voortijdig schoolverlaten. Voordat ik de vergadering sluit,
zou ik nog een paar opmerkingen willen maken. Er is een VAO aangevraagd met als eerste spreker mevrouw Siderius. Verder
is er een lijstje van de toezeggingen gemaakt, maar ik stel voor dat we dat
de leden na overleg met de bewindspersonen schriftelijk doen toekomen.
Ik bedank ten slotte de bewindspersonen en de leden voor hun aanwezigheid en de mensen op de publieke tribune voor hun belangstelling.
Sluiting 12:35 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 26 695, nr. 103

32