3
Vragenuur: Vragen Kops
Vragen van het lid Kops aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, bij afwezigheid van de minister
voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, over het
bericht "Warmtepomp blijkt enorme vervuiler, noodmaatregel in de bouw".
De voorzitter:
We zijn nog even in afwachting van de minister van Binnenlandse Zaken. Die komt nu ook binnen. Wat een timing.
Welkom, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dan nodig ik de heer Kops uit om zijn mondelinge
vraag te stellen. De heer Kops heeft een vraag aan de
minister van Binnenlandse Zaken, bij afwezigheid van de
minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
over het bericht "Warmtepomp blijkt enorme vervuiler,
noodmaatregel in de bouw". Het woord is aan de heer Kops
van de PVV.

De heer Kops (PVV):
Voorzitter. Het kabinet wil dat alle woningen van het gas af
gaan en noemt dwang daarbij onvermijdelijk. Het kabinet
wil dat iedereen aan de warmtepomp gaat en komt per 2026
met een verplichting. Want als huishoudens niet vrijwillig
voor vele tienduizenden euro's gaan verduurzamen, dan
moeten ze maar gedwongen worden, zo is de gedachte.
Maar wat blijkt nu, alle hysterie ten spijt? Die warmtepomp
is helemaal niet zo duurzaam als het kabinet ons wil doen
geloven. Hij is juist een enorme vervuiler. Hij is tot tien keer
slechter voor het milieu dan eerder gedacht. Het gevolg is
nu dat een woning met warmtepomp nauwelijks tot niet
kan worden gebouwd binnen de huidige milieuregels.
Jawel, het is de verduurzaming die de woningbouw blokkeert. Het is echt te gek voor woorden. Is het niet stikstof
waardoor er niet gebouwd kan worden, dan zijn het wel de
warmtepompen.
Maar er is een geitenpaadje bedacht, een tijdelijke verrekenfactor. Daarmee kunnen de huidige milieuregels worden
omzeild en kunnen er toch woningen met warmtepomp
worden bijgebouwd. Jawel, regels omzeilen. Als het gaat
om die duurzaamheidsgekte, dan kan dus opeens alles.
Maar als het gaat om stikstof, nee, dan kan er niets. Dan
kunnen er geen woningen worden bijgebouwd en moeten
de boeren worden weggepest.

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Bruins Slot:
Voorzitter. De hoogte van het spreekgestoelte was denk ik
op de hoogte van de heer Hoekstra neergezet.
Ik dank de heer Kops voor zijn vragen. Het gaat hier om de
nieuwbouw van woningen. Voor de nieuwbouw van
woningen gelden milieuprestatie-eisen. Die staan in het
Bouwbesluit. Deze eis is nu 0,8. Ik begin even technisch,
want het is een heel vraagstuk. Deze milieuprestatie betreft
de milieueffecten van alle toegepaste materialen in het
gebruik. De Stichting Nationale Milieudatabase berekent
de milieueffecten van het materiaalgebruik steeds door.
Dat doet die dus ook voor warmtepompen. Over de doorberekening bij de nieuwe generatie warmtepompen heeft
die extra cijfers gekregen. Daaruit blijkt dat de werkelijke
milieudruk van de huidige warmtepompen inderdaad groter
is dan men de afgelopen jaren dacht. Men is dat nu niet
alleen aan het onderzoeken voor deze warmtepompen,
maar men gaat dat ook onderzoeken voor de warmtepompen die al bestaan.
Wat heeft men in deze tussentijdse situatie — ik begrijp dat
die tot ongeveer 1 mei duurt — gedaan? Men is bezig om
te zorgen dat er voor de bestaande warmtepompen en de
warmtepompen die nieuw aangeleverd zijn een gelijke
berekening uitkomt die bouwers kunnen gebruiken, omdat
er een gelijk speelveld is.
De heer Kops vraagt: betekent dit dat er andere eisen
gesteld gaan worden? Nee. Men is nu bezig om alles te
onderzoeken. Dat moet er uiteindelijk toe leiden dat op 1
april helder is wat de milieudruk van het gebruikte materiaal
overal is. We moeten er rond 1 mei voor zorgen dat daar
een nieuwe waarde uitkomt die toegepast gaat worden.
Dan geldt dat voor alles.
De heer Kops (PVV):
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag. Het
kabinet zegt altijd: iedereen moet aan de warmtepomp. Er
komt een verplichting per 2026. Dat zou goed zijn voor het
milieu en voor het klimaat. Maar nu blijkt dus dat het
tegendeel waar is. Het is helemaal niet zo duurzaam als het
kabinet ons wil doen geloven. Mensen die te goeder trouw
al zo'n warmtepomp hebben genomen en die voor heel
veel geld hebben gekocht omdat ze naar het kabinet hebben
geluisterd, zijn eigenlijk gewoon in de maling genomen.

Voorzitter. Wat de warmtepompen betreft, de hele duurzaamheidsgekte die van ellende en hypocrisie aan elkaar
hangt: kap daar toch lekker mee.

Nu blijkt dus dat het bouwen van nieuwe woningen met
zo'n warmtepomp door die warmtepompen helemaal niet
voldoet aan de milieuregels. Dan wordt er een geitenpaadje
bedacht. Dan wordt er een "tijdelijke verrekenfactor" in het
leven geroepen waarmee die woningen toch kunnen worden gebouwd en de milieueisen van de warmtepomp
gewoon buiten beschouwing worden gelaten. Dat kan toch
niet? Want als het gaat om stikstof, dan kan er niets. Dan
wordt er tegen de boeren gezegd: nee, u moet weg, anders
kunnen we geen woningen bouwen. Als het gaat om stikstof, kan er niks. Maar als het gaat om die duurzaamheidsgekte, dan worden de regels gewoon aan de kant geschoven
en kan blijkbaar wel alles.

Tweede Kamer

21 februari 2023
TK 55

Het is toch niet uit te leggen? Als de minister dit warmtepompgesjoemel werkelijk wil doorzetten, dan willen we
voortaan ook niets meer horen over stikstof. Dan willen we
ook niet meer horen dat er geen woningen kunnen worden
bijgebouwd vanwege de boeren. Dan bouwen we die
woningen gewoon — weg met die stikstofregels — en laten
we de boeren lekker met rust. Kan de minister dat toezeggen?

Vragenuur: Vragen Kops

55-3-1

Het is eigenlijk ook tekenend voor het hele klimaat- en
duurzaamheidsbeleid, dat van hypocrisie en tegenstrijdigheden aan elkaar hangt. Neem bijvoorbeeld biomassa. Dat
geldt als "klimaatneutraal", maar in werkelijkheid stoot het
alleen maar meer uit dan kolen en gas. Neem bijvoorbeeld
windturbines die ziekmakend zijn, of elektrische auto's die
in werkelijkheid rijden op stroom uit kolen- en gascentrales.
Het hangt allemaal van hypocrisie aan elkaar. Daarom stel
ik tot slot de vraag of de warmtepompplicht die eraan zit
te komen per 2026 nu onmiddellijk van tafel gaat.
Minister Bruins Slot:
Het is wel goed om een aantal dingen uit elkaar te houden.
Als het gaat om het jaartal 2026, gaat dat over bestaande
bouw. Deze eis is niet van toepassing op bestaande bouw.
Ook tegen de heer Kops zeg ik: ja, er moet nog steeds binnen de 0,8 gebouwd worden. Die eis gaat niet opgerekt
worden; die geldt gewoon. De heer Kops geeft aan dat die
eis verruimd gaat worden of dat we daar soepeler mee
omgaan. Nee, die 0,8 blijft gewoon zo. Dat mag ook niet
anders zijn. Want dat ben ik met de heer Kops eens: als er
regels zijn, is het van belang om je aan die regel van 0,8 te
houden. Het laatste punt is dat "van het gas af"-bouwen
natuurlijk al sinds 2018 een verplichting is. Dat gaat ook
niet alleen om warmtepompen, maar ook om aardwarmte
en bijvoorbeeld ook om stadsverwarming.
De voorzitter:
Er is een aantal vervolgvragen. Graag kort en krachtig.
Allereerst mevrouw Van der Plas, BBB.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Het zijn allemaal weer technocratische antwoorden waar
de burgers thuis gewoon geen bal van begrijpen, niet omdat
ze dom zijn maar omdat hier gewoon allemaal technocratische dingen worden gezegd. Laat de minister nou eens
even klip-en-klaar uitleggen waarom hier wel tijdelijk normen kunnen worden verlaagd en waarom dat bij boeren
niet het geval is. Sterker nog: als wij het hier hebben over
het uit de wet halen van de KDW's of over het niet invoeren
in 2030, zijn hemel en aarde te klein. Laat de minister alstublieft heel duidelijk uitleggen waarom het voor het een wel
kan en voor het ander niet.
Minister Bruins Slot:
Volgens mij is het daarbij van belang dat de kritische
depositiewaarde geldt voor natuurtoepassing en dat het
hier gaat om de norm voor het bouwen van nieuwe
woningen. Die is 0,8; dat is die op dit moment ook gewoon
en daar is geen andere norm voor. Ik vind het echt van
belang om dat tegen mevrouw Van der Plas te zeggen.
Misschien klinkt het wat technocratisch, maar ik probeer
hier als minister van Binnenlandse Zaken zo goed mogelijk
de minister voor Volkshuisvesting te vervangen. Maar die
norm van 0,8 staat en blijft ook gewoon staan. Dat is de
norm die geldt voor het bouwen van nieuwe huizen. Die
staat ook gewoon hard.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dus alles wat wij vandaag hebben gelezen, klopt niet.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kops

Minister Bruins Slot:
Die norm van 0,8 staat. Wat vandaag over die warmtepompen blijkt, is dat men kijkt naar de milieueffecten van het
materiaalgebruik. Dat rekent men nog beter door. Dat doet
men vanuit de sector zelf. Dit is niet iets wat de overheid
doet; de sector kijkt hier scherp naar. Die zegt dat die milieudruk eigenlijk hoger is dan we aanvankelijk dachten.
Eigenlijk is het dus heel goed dat de sector dat zelf onderzoekt, tot die slotsom komt en dus ook met nieuwe normering gaat werken. Maar voor nieuwbouw geldt dat de totale
milieudruk niet meer mag zijn dan 0,8.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
De milieubijdrage van de warmtepomp is nu 0,4 en het
totaal is 0,8. Maar in 2025 wil minister De Jonge dat terugbrengen naar 0,5. De reactie van Doekle Terpstra van
Techniek Nederland daarop was dat de besparingen buiten
beschouwing zijn gelaten, want een warmtepomp is veel
efficiënter. Dat blijkt ook niet zo te zijn, want dat blijkt de
besparing te zijn bij een test in een fabrieksopstelling. In
de praktijk blijkt een warmtepomp helemaal niet zo zuinig
te zijn. Wordt het voornemen om de milieubijdrage te verlagen naar 0,5 dus herzien en wordt ook het werkelijke
rendement van een warmtepomp dan een keer meegenomen?
Minister Bruins Slot:
Dat is inderdaad het onderzoek dat de heer De Jonge heeft
aangegeven ten aanzien van het wel of niet verlagen van
die norm van 0,8. Eigenlijk kan je zeggen dat die norm dan
nog strenger wordt dan die nu al is. Daar doet de heer De
Jonge naar 1 juli toe onderzoek naar. Ik heb begrepen dat
dat onderzoek zo is opgebouwd dat men inderdaad niet
alleen kijkt naar wat haalbaar is voor de markt, dus welke
materialen er worden gebruikt, maar ook naar de effecten
daarvan op bijvoorbeeld de bouwkosten, en dat men ook
bekijkt of men dan nog wel 900.000 woningen kan bouwen.
Ook andere waarden ten aanzien van warmtepompen en
dergelijke en de milieudruk van het materiaalgebruik zullen
dus hun effect krijgen in zo'n onderzoek. De minister heeft
op dat punt nog niet besloten. Minister De Jonge komt voor
1 juli met dat onderzoek en een nadere bepaling: kan die
norm van 0,8 wel of niet omlaag? Dat is nu eigenlijk bezig.
Daar heeft ook dit invloed op. Datgene waar de NMD mee
werkt, wordt ook door de bouwers ondersteund. Dat is hun
normering. Volgens mij wordt die uiteindelijk op 1 mei
vastgesteld door een commissie en dit zal daarbij ook een
uitgangspunt zijn. Er is natuurlijk een verschil tussen het
materiaalgebruik en het energieverbruik.
Mevrouw Leijten (SP):
Tijdens het onderzoek dat de heer De Jonge doet, is er een
tijdelijke regeling. Per wanneer is die tijdelijke regeling
eigenlijk van kracht? Met andere woorden, wanneer is dat
besluit precies gevallen?
Minister Bruins Slot:
Dat heeft de NMD zelf gedaan om daar een verrekening
van te maken en om ervoor te zorgen dat er een gelijk
speelveld voor de bouwers is voor het gebruik van de
warmtepompen. Daar is een tijdelijkheid, omdat per 1 mei
de normering voor alles helder moet zijn.

21 februari 2023
TK 55

55-3-2

De voorzitter:
"Per wanneer?" was de vraag van mevrouw Leijten.
Minister Bruins Slot:
Dat heeft de NMD zelf gecommuniceerd. Ik ga zelf ook even
kijken in de papieren die ik daarover heb. Vanaf wanneer
is dat? Dat was vanaf dit najaar: september 2022.
Mevrouw Leijten (SP):
Dus in september 2022 weet het ministerie, weet de sector
al dat warmtepompen veel milieubelastender zijn dan wordt
gedacht. Er moet een nieuwe norm komen. Dat wordt
onderzocht. Maar dat is een verrassing voor ons, voor de
samenleving, voor de Kamer. We moeten dat lezen in De
Telegraaf. Erkent de minister dat je via dit soort nieuws,
met het niet eerlijk hierover zijn en het niet weergeven
inderdaad een bom legt onder draagvlak voor milieumaatregelen? Ik ken namelijk een hoop mensen die wel geluisterd hebben naar de overheid en een warmtepomp hebben
aangeschaft. Die gaan nu al hun salderingsmaatregeling
afgeschaft zien; de verrekening van hun energie die is
opgewekt met zon. Die krijgen nu te horen: eigenlijk is het
milieutechnisch allemaal best wel schadelijker dan gedacht.
Dat is niet oké. Het is ook niet oké dat wij over dit soort
sectornormen, die ook met bouwbesluiten samenhangen,
geïnformeerd worden via De Telegraaf. Hoe goed of slecht
mensen ook denken over journalistiek onderzoekswerk, het
is gewoon niet oké.

Minister Bruins Slot:
Volgens mij zitten daar twee kanten aan vast. Wat het
Tweede Kamerlid aangeeft, wat u aangeeft, is dat het aan
de ene kant voor het onderzoek van de heer De Jonge
inderdaad van belang is om te bekijken of er, als men dan
toewerkt naar wel of niet een nieuwe norm, voldoende
materiaal is. Wat doet dat voor de bouwkosten en kunnen
we dan nog voldoende woningen bouwen? Als we namelijk
iets met elkaar concluderen hier, is het dat meer woningen
bouwen ontzettend belangrijk is.
Wat betreft de huidige norm, de normering van 0,8 en de
invulling daarvan, ben ik het ermee eens dat op het moment
dat zo'n warmtepomp meer milieudruk binnen die norm
legt, dat betekent dat je op andere vlakken ander materiaal
zult moeten gebruiken. Wat je wel ziet, is dat degenen die
op dit moment het meest duurzaam bouwen, nu al bouwen
met een milieudruk van 0,3 in plaats van 0,8, zo heb ik
begrepen van de heer De Jonge. Maar het zijn echt de
bouwers in het topsegment of in het meest duurzame segment die dat op dit moment al doen. Maar dat het effect
heeft, is zeker zo. Dat is ook de reden waarom er zo zorgvuldig naar gekeken wordt en waarom men in alle systemen
bekijkt wat het voor effect heeft. Maar men kan ook veronderstellen dat als het een hoger effect heeft, de producenten
van de warmtepompen ook weer daarnaar zullen kijken en
zullen bekijken hoe ze hun warmtepompen zullen bouwen.
De voorzitter:
Ik dank de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor haar antwoorden.

Minister Bruins Slot:
Allereerst is het, denk ik, goed om te zeggen dat het ene
gaat over het milieueffect van het materiaalgebruik. Maar
als het gaat om de uitstoot van zo'n warmtepomp, gaat het
om het energieverbruik en dergelijke. Dat is nog steeds qua
CO2 lager. Wat betreft hoe dat proces gelopen is: in september bleek van één merk het milieueffect van het materiaalgebruik veel hoger uit te vallen dan gedacht. Toen heeft
men gelijk gezegd: dan moeten we de andere ook gaan
onderzoeken, om te kijken hoe het in het geheel is. Daar
heeft men deze tijd dus voor gebruikt. Men wil dat zorgvuldig doen, om te bekijken: betekent dit dat het ook voor de
andere anders uitvalt? Ik denk dat die zorgvuldigheid van
belang is. Overigens was de informatie waarnaar u verwijst
al door de NMD gepubliceerd op hun site voordat het in de
krant terechtkwam, begreep ik.
De heer Peter de Groot (VVD):
De mensen in Nederland maken zich zorgen over de vraag
of een nieuwbouwwoning nog betaalbaar is. In reactie op
de vragen van de heer Van Haga gaf u net aan: voor het
toekomstige voornemen om de milieunorm te verlagen,
wordt ook heel nadrukkelijk gekeken naar eventuele hogere
kosten die met het materiaalgebruik gemoeid zijn. Maar
wordt in het huidige onderzoek ook al gekeken naar eventuele hogere kosten van het materiaalgebruik, om in ieder
geval binnen de 0,8-norm te blijven die er nu al is? Anders
heeft het direct effect op de huidige betaalbaarheid van
nieuwbouwhuizen en dan zijn we nog verder van huis, zou
ik willen zeggen.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kops

21 februari 2023
TK 55

55-3-3