Toezichtverslag
2012

SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD

Toezichtverslag
2012

Voorwoord
Al enkele jaren wordt in ‘politiek Den Haag’
discussie gevoerd over de toekomst van het stelsel
van product- en bedrijfschappen, ook wel als de
Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie (PBO) aangeduid. Deze discussie is ook voor het toezicht op de
schappen door de Toezichtkamer bijzonder relevant
en richtinggevend, en is eind 2012 in een doorslaggevende fase beland. In tegenstelling tot het kabinet-Rutte I, dat samen met sociale partners geen
voorstander was van het opheffen van de schappen, heeft het kabinet Rutte-II in het op 29 oktober
2012 gepresenteerde regeerakkoord bepaald dat de
schappen worden opgeheven. Het nieuwe kabinet
sluit daarbij overigens aan op een eind 2011 door de
Tweede Kamer aangenomen motie om de schappen
op te heffen.
Het allereerste schap (het Landbouwschap) werd in
1954 opgericht op basis van de in 1950 in werking
getreden Wet op de bedrijfsorganisatie. Met de
standpuntbepaling van het nieuwe kabinet ten aanzien van de schappen komt er nu na zestig jaar dus
een einde aan deze bijzondere vorm van publiek-

2

rechtelijke ‘zelforganisatie’ van (belangrijke delen
van) het Nederlandse bedrijfsleven. Hoe de opheffing van het stelsel van schappen exact zal plaatsvinden, is nog ongewis. Vele verschillende aspecten
die samenhangen met de opheffing zullen door het
kabinet, uiteraard voor zover relevant in afstemming met het parlement en de SER als toezichthouder, in de komende periode nog nader bezien en
uitgewerkt worden.
De Toezichtkamer heeft in het verslagjaar wederom
gepoogd om, ondanks de turbulente politieke
omgeving en binnen de gegeven toezichtcapaciteit,
aan de wettelijke toezichtopdracht zo goed mogelijk invulling te geven. Daarbij is zo veel mogelijk
uitvoering gegeven aan de toezichtactiviteiten die in
het Toezichtplan 2012 waren opgenomen, met een
bijzondere focus op de reguliere toezichtactiviteiten. Als gevolg van de politieke ontwikkelingen ten
aanzien van de schappen zag de Toezichtkamer zich
evenwel ook in 2012 soms genoodzaakt om voorziene of geplande werkzaamheden aan te houden of
te staken. En er was in relatie tot de politieke discussie ook regelmatig behoefte aan nadere, of andere,
(toezicht)informatie die specifiek gegenereerd of
opgesteld moest worden.
Zo heeft de Toezichtkamer bijvoorbeeld naar aanleiding van de eind 2011 aangenomen Kamermotie tot
opheffing van de schappen, en voor schappen die
daar destijds al op wilden anticiperen, een specifieke leidraad opgesteld. Deze SER-leidraad afbouw of

opheffing product- en bedrijfschappen is in juli 2012 aan
de schappen beschikbaar gesteld, met als doel om
aan alle betrokkenen richting te geven en inzicht
te bieden in de toepassing van de geldende wet- en
regelgeving in de situatie van afbouw of opheffing. In de tweede helft van 2012 is een aanzienlijk
deel van de toezichtcapaciteit dan ook ingezet om
met diverse schappen, veelal nog informeel, van
gedachten te wisselen over specifieke afbouw-/opheffingsplannen en daarmee verband houdende aangelegenheden. Hoe het ook zij, helder is dat zo lang
de Wet op de bedrijfsorganisatie en daarmee de toezichtopdracht van de SER van kracht is, er van alle
betrokken partijen ook de komende periode weer
een bijzondere inspanning gevraagd zal worden;
meer dan ooit zelfs. Want het publieke karakter van
het stelsel van product- en bedrijfschappen maakt
dat bij opheffing, naast naleving van de geldende
wet- en regelgeving, juist behoefte is aan een goede
invulling door de schappen van de beginselen van
zorgvuldigheid, transparantie en integriteit én
scherp toezicht daarop.
Het verslag van de Toezichtkamer over het in 2012
uitgeoefende toezicht, treft u hierbij aan. Uiteraard
onder bijzondere dankzegging aan Tini Hooymans,
die in 2012 als lid van de Toezichtkamer is opgevolgd door Leo Stevens. Samen met de leden van de
Toezichtkamer reken ik de komende periode ook
weer op de gewenste flexibiliteit en medewerking
van alle betrokken partijen, hoe lastig dat – gegeven
het voorliggende politieke besluit – soms ook zal
zijn.
Drs. J.A. Kamps
Voorzitter

3

4

Inhoud
Inleiding

6

Reguliere werkzaamheden
Goedkeuring verordeningen
Financieel overzicht
Onderzoeken representativiteit
Monitor Schilthuiskorting
Scan jaarverslagen 2011

10
10
11
14
14
16

Risicogeoriënteerd toezicht en SER-leidraad afbouw of ophefﬁng
Risicogeoriënteerd toezicht
SER-leidraad afbouw of ophefﬁng product- en bedrijfschappen

17
17
19

Herziening regelgeving
Besluit beleidsregels toezicht
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke
en semipublieke sector

25
25

Bijlagen
Bevindingen goedkeuring verordeningen
Overzicht voorzittersvergoedingen
product- en bedrijfschappen 2010 en 2011
Overzicht product- en bedrijfschappen
Afkortingen

26

27
29
30
32

5

Inleiding
De Sociaal-Economische Raad (SER) houdt toezicht op de product- en bedrijfschappen.
Dit geschiedt op basis van de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo), waarin de taken en
verantwoordelijkheden van de SER als toezichthouder zijn vastgelegd. Het doel van dit
toezicht is het bevorderen van het rechtmatig en doelmatig functioneren van de schappen. Het uitgangspunt daarbij is dat het uitoefenen van toezicht bijdraagt aan het goed
functioneren van schappen afzonderlijk en van het stelsel als geheel. Dit stelsel wordt
ook wel de Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie (PBO) genoemd.

De Wbo legt de verantwoordelijkheid voor het functioneren van schappen
primair in handen van hun besturen en daarmee van de representatieve organisaties van ondernemers en werknemers die daarin vertegenwoordigd zijn.
Daarnaast kent de wet verantwoordelijkheden en bevoegdheden toe aan de
Kroon, aan de betrokken ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW),
Economische Zaken (EZ) en aan de SER. De raad van de SER heeft zijn toezichttaken gedelegeerd aan de Toezichtkamer, die de toezichttaken op eigen gezag en
dus onafhankelijk uitoefent. De Toezichtkamer bestaat uit drie kroonleden. In
2012 waren dit: voorzitter Hans Kamps en de leden Ferdinand Grapperhaus en
Leo Stevens (vanaf 1 april 2012 als opvolger van Tini Hooymans). Met het oog op
de afstemming van werkzaamheden kent de Toezichtkamer overigens ook waarnemers van de ministeries van SZW en EZ, die de vergaderingen mogen bijwonen
en daarin een raadgevende stem hebben.

Product- en bedrijfschappen
Product- en bedrijfschappen, ook wel als schappen of bedrijfslichamen aangeduid, zijn publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden van representatieve ondernemers- en werknemersorganisaties
die activiteiten ontplooien ten behoeve van een branche of sector van het bedrijfsleven. Een schap
verricht taken die individuele ondernemingen of verenigingen van ondernemers en werknemers
ieder voor zich niet kunnen verrichten, maar die met het oog op het algemeen belang of het belang
van de branche of sector noodzakelijk worden geacht.
Schappen zijn er in uiteenlopende branches en sectoren zoals de akkerbouw, de zuivel, de tuinbouw, de detailhandel en de horeca. Momenteel bestaan er zeventien schappen: elf productschappen en zes bedrijfschappen. Schappen worden ingesteld op verzoek van de desbetreffende branche
of sector. Daarom bestaat er in sommige delen van het bedrijfsleven wel een schap en in andere
delen niet. Kenmerkend voor een schap is het bindende karakter voor de ondernemers (bedrijfsgenoten) in de desbetreffende branche of sector: alle betrokken ondernemingen vallen eronder en ze
moeten zich aan de regels van het schap houden.
Meer informatie over de schappen is opgenomen op de website van de SER onder:
www.ser.nl/nl/taken/bestuurlijke/pbo/kennismaking.aspx.

6

In dit vierde Toezichtverslag wordt verslag gedaan van de bevindingen en
verantwoording afgelegd over de werkzaamheden van de Toezichtkamer in het
verslagjaar 2012. Leidend daarbij is, gezien het wettelijk mandaat van de SER
als toezichthouder, de mate waarin de schappen voldoen aan hun wettelijke
verplichtingen. En voor zover dat binnen datzelfde mandaat van de SER valt, is
ook de doelmatigheid van het handelen van de schappen in meer procesmatige
zin in de toezichtactiviteiten betrokken. Tevens treedt dit verslag – waar mogelijk – ook in detail met betrekking tot de toezichtbevindingen om zodoende het
effect van de inspanningen van de Toezichtkamer meer inzichtelijk te maken.
Waar relevant is specifieke detailinformatie opgenomen in een bijlage. Een feit
daarbij is wel, zoals in het voorwoord al is aangegeven, dat de werkzaamheden
van de Toezichtkamer in het verslagjaar grotendeels in het teken stonden van de
actuele politieke discussie over het voortbestaan van het stelsel van de producten bedrijfschappen.
De Toezichtkamer vergadert gebruikelijkerwijs vier tot vijf keer per jaar. In 2012
hebben vijf vergaderingen van de Toezichtkamer plaatsgevonden, en wel op 27
januari, 12 april, 28 juni, 20 september en 14 december. Van de onderwerpen die
tijdens deze vergaderingen geagendeerd en besproken zijn, wordt hierna verslag
gedaan. Ten aanzien van sommige onderwerpen is overigens spoedige besluitvorming gewenst of noodzakelijk. De Toezichtkamer heeft hiertoe de mogelijkheid
om besluiten ook tussentijds en schriftelijk te nemen. Van deze mogelijkheid is
ook in het verslagjaar gebruikgemaakt, voornamelijk ten aanzien van de goedkeuring van verordeningen en besluiten van schappen.
De Toezichtkamer is van mening dat het de transparantie in de verantwoording
van werkzaamheden ten goede komt indien zowel in voorkomende onderliggende rapportages als in dit Toezichtverslag, waar mogelijk, gebruikgemaakt
wordt van zogenoemde naming and shaming (schappen bij naam noemen). Vóór
het opstellen van definitieve rapportages en het Toezichtverslag wordt schappen
door middel van hoor en wederhoor de gelegenheid geboden om aan te geven in
hoeverre de voorgelegde bescheiden feitelijke onjuistheden bevatten. Zodra rapportages en het Toezichtverslag door de Toezichtkamer zijn vastgesteld, worden
deze onverwijld aan de schappen en aan het ministerie van SZW ter beschikking
gesteld. Daar waar relevant, worden schappen bij rapportages tevens gewezen op
mogelijk geconstateerde omissies en doet de Toezichtkamer dienaangaande ook
aanbevelingen. Vanwege de gewenste transparantie zijn deze aanbevelingen in
voorkomende gevallen ook in een bijlage bij dit verslag opgenomen.
Het afgelopen jaar heeft de Toezichtkamer ook weer een Toezichtplan opgesteld.
In het Toezichtplan 2013 staat waarop het toezicht op de schappen zich in het
jaar 2013 richt. Conform de relevante wetsbepaling (artikel 137a, lid 1, Wbo) is

7

het Toezichtplan vóór 1 oktober 2012 door de Toezichtkamer vastgesteld en voor
instemming aan de betrokken ministers van SZW en (toen nog) EL&I aangeboden.
Daarbij zij opgemerkt dat het Toezichtplan 2013 als gevolg van actuele politieke
ontwikkelingen ten aanzien van het stelsel van product- en bedrijfschappen, net
als het Toezichtplan 2012, zich vooralsnog beperkt tot reguliere toezichtactiviteiten en er geen specifieke themaonderzoeken benoemd en aangekondigd zijn.
Het uitgangspunt in het Toezichtplan 2013 is dat de actuele politieke situatie
en ontwikkelingen bij schappen maken dat er snel en gericht hierop ingespeeld
dient te (kunnen) worden. Daarom is in het plan de mogelijkheid opengehouden
dat in 2013 door de Toezichtkamer enkele themaonderzoeken uitgevoerd worden
in het kader van de SER-leidraad afbouw of opheffing product- en bedrijfschappen, die in 2012 primair ten behoeve van de schappen is opgesteld (zie hiervoor
het hoofdstuk Risicogeoriënteerd toezicht en SER-leidraad afbouw of opheffing).
Ook het Toezichtplan 2013 wijkt dus als gevolg van de actuele politieke situatie
af van de gebruikelijke werkwijze.
Politieke ontwikkelingen

De toekomst van het stelsel van product- en bedrijfschappen is de afgelopen jaren
regelmatig onderwerp van bespreking in de Tweede Kamer geweest. De Kamer,
in het bijzonder de vaste Kamercommissie SZW, heeft diverse overleggen met de
minister van SZW gevoerd, maar bijvoorbeeld ook betrokken partijen gehoord
via een Rondetafelgesprek. Er is ook plenair over de schappen gedebatteerd en
er zijn moties ingediend. Een van die aangenomen moties leidde in 2011 tot
nader onderzoek van het kabinet naar de onmisbare taken van de schappen en
de mogelijkheid om deze op een andere wijze uit te voeren. Dit onderzoek heeft
geresulteerd in het Kabinetsstandpunt PBO van 5 oktober 2011. Hierin pleitte het
kabinet voor behoud van het stelsel van schappen, zij het in de toekomst alleen
nog maar gericht op zogenoemde taken van publiek belang (medebewind, planten diergezondheid en dierenwelzijn en voedselveiligheid en gezondheid). De
Kamer kon zich hier uiteindelijk niet in vinden, gezien de op 20 december 2011
breed aangenomen motie om het stelsel van schappen toch op te heffen. Het
kabinet Rutte-I was hier, overigens samen met sociale partners, geen voorstander
van en heeft, mede gezien de toentertijd demissionaire status van het kabinet,
de Kamer in de zomer van 2012 gevraagd om te kiezen uit twee (op het eerdere
kabinetsstandpunt gebaseerde) uitvoeringsmodellen. De Kamer is evenwel niet
meer tot een dergelijke keuze gekomen, voornamelijk omdat de politieke discussie over de toekomst van de schappen in het najaar van 2012 in een nieuwe en
doorslaggevende fase beland is.
Het kabinet-Rutte II heeft in het op 29 oktober 2012 gepresenteerde regeerakkoord bepaald dat de product- en bedrijfschappen worden opgeheven. Taken
van publiek belang die nu door de schappen worden uitgevoerd, zullen in 2014
worden ondergebracht bij het ministerie van EZ. Ten aanzien van de overige

8

schaptaken (zoals voorlichting, promotie of belangenbehartiging) kunnen
ondernemers volgens het regeerakkoord besluiten deze voor eigen rekening uit
te voeren, of bijvoorbeeld via een brancheorganisatie.
Hoe de opheffing van het stelsel van schappen exact zal plaatsvinden, is nog
ongewis. Vele verschillende aspecten die samenhangen met de opheffing zullen
door het kabinet, uiteraard voor zover relevant, in afstemming met het parlement en de SER als toezichthouder, in de komende periode nog nader worden
bezien en uitgewerkt. Inmiddels is overigens wel al bekend dat met de installatie
van het kabinet Rutte-II de stelselverantwoordelijkheid voor de schappen in het
kabinet na zestig jaar overgaat van de minister van SZW naar de minister van
EZ. Deze zal de komende periode dan ook primair verantwoordelijk zijn voor het
proces van opheffing en afwikkeling.
Leeswijzer

In hoofdstuk 1 wordt verslag gedaan van de reguliere werkzaamheden, waaronder het beoordelen en goedkeuren van verordeningen en het beoordelen van de
financiële gegevens. Ook de Scan jaarverslagen, jaarlijks uitgevoerd op verzoek van
de minister van SZW, en de periodieke Monitor Schilthuiskorting komen daarbij aan
bod.
Hoofdstuk 2 staat vervolgens in het teken van het risicogeoriënteerde toezicht en de in het verslagjaar door de Toezichtkamer opgestelde SER-leidraad
afbouw of opheffing product- en bedrijfschappen en daarmee verband houdende
werkzaamheden.
Ten slotte wordt in hoofdstuk 3 aandacht besteed aan de herziening in het verslagjaar van specifieke en algemene regelgeving die op de schappen van toepassing is.

9

Reguliere werkzaamheden
Goedkeuring verordeningen
De SER ziet erop toe dat schappen hun publiekrechtelijke bevoegdheden naar behoren en controleerbaar
uitoefenen. De SER controleert of verordeningen en
besluiten van de schappen niet in strijd zijn met de wet
of de belangen van het bedrijfsleven als geheel niet
schaden. Uitgangspunt bij het uitoefenen van toezicht
is dat de schappen primair zelf verantwoordelijk zijn
voor hun bestuurlijke handelen en voor de opgestelde
verordeningen.

De Toezichtkamer van de SER hanteert een proactieve werkwijze bij de goedkeuring van verordeningen en besluiten. Dit betekent dat zij, waar
nodig, de regelgeving van schappen zo veel mogelijk vroegtijdig probeert bij te sturen. Daarnaast
worden ontwerpverordeningen soms op verzoek
vooraf getoetst, waarna de schappen suggesties voor

verbeteringen krijgen aangereikt. Bij het toezicht
wordt gebruikgemaakt van checklists en modellen.
Deze bevatten de formele, procedurele en inhoudelijke vereisten waaraan regelgeving moet voldoen.
Op deze wijze wordt een objectieve en consistente
beoordeling gewaarborgd. De checklists zijn naast
andere handleidingen en geleidebrieven te vinden
op de SER-website www.ser.nl. Via het waarnemerschap in de besturen van de schappen vindt een
enkele keer ook bijsturing plaats. Na de beoordeling
van verordeningen wijst de Toezichtkamer de schappen schriftelijk op de verbeterpunten. Opmerkingen
van de SER over verordeningen worden veelal door
de schappen overgenomen en verwerkt. In de praktijk behoeft de SER zodoende zelden goedkeuring
aan verordeningen te onthouden en dat is in het
verslagjaar ook niet geschied.

Ter goedkeuring voorgelegde en behandelde verordeningen
Soort verordening/
besluit

Voorraad per
1-1-12

Ontvangen

Goedgekeurd

Ingetrokken of
retour

Voorraad per
1-1-13

2

26

24

1

3

25

23

89

78

Begrotingen

19

18

1

Herziene begrotingen

16

16

0

20

22

0

1

1

0

Autonoom
Algemene hefﬁng
Bestemmingshefﬁng

Jaarrekeningen

20

2

Gemeenschappelijke voorzieningen

2
16

15

Vergoedingen

3

6

7

1

1

Totaal

27

202

189

18

22

In 2012 zijn in totaal 202 verordeningen en besluiten aan de SER ter goedkeuring of instemming voorgelegd. In 2011 waren dat er in totaal 221.

10

Bevindingen

Het overgrote deel van de verordeningen en
besluiten voldeed aan de vereisten en kon zonder
opmerkingen worden goedgekeurd. De schappen
zijn schriftelijk of via e-mail gewezen op punten in
verordeningen die weliswaar goedkeuring niet in
de weg staan, maar desalniettemin in een volgende
verordening aanpassing behoeven. In een aantal
situaties is met de schappen overleg gevoerd over
hun regelgeving. Twee verordeningen werden na
overleg met het betrokken schap gedeeltelijk goedgekeurd. Een aantal verordeningen uit voorgaande
jaren is in 2012 ingetrokken. De bevindingen zijn
per type verordening of besluit opgenomen in de
bijlage Bevindingen goedkeuring verordeningen.

Financieel overzicht
Jaarlijks stelt de SER op basis van de jaarrekeningen
en begrotingen van de schappen een overzicht van
de belangrijkste financiële ontwikkelingen op.
In een speciale uitgave van het PBO-blad, PBO-special,
wordt dit overzicht weergegeven. In de in 2012
uitgegeven PBO-special, nummer 58 (26 oktober
2012), zijn op basis van realisatiecijfers in de
jaarrekeningen 2010 en 2011 en de prognosecijfers
in de begrotingen 2012 van de schappen de meest
relevante financiële ontwikkelingen weergegeven.
Aan de jaarrekeningen en begrotingen van de
schappen heeft de SER bij verordening regels
gesteld. Voor de jaarrekeningen 2010 en 2011 gold
in dit kader de Verordening financiën bedrijfslichamen
1999 (Vfb 1999). Deze is in 2011 vervangen door de
Verordening financiën bedrijfslichamen 2011 (Vfb 2011).
De Vfb 2011 geldt met ingang van het begrotingsjaar 2012. De belangrijke verschillen tussen de Vfb
2011 ten opzichte van de Vfb 1999 betreffen:
het vervallen van de verplichting om begroting
en jaarrekening in te delen naar de voorgeschreven hoofdfuncties;
een inrichting van baten en lasten die beter aansluit bij de werkzaamheden van de schappen;
het versterken van de financiële planning &
control-cyclus van de schappen en de daarop
gestoelde verantwoording (hiervoor is in de Vfb

2011 meer samenhang gebracht tussen de meerjarenraming, de begroting en de jaarrekening);
en
het opnemen van meer waarborgen voor een
transparante verantwoording, in het bijzonder
ten aanzien van onderwerpen als het vermogensbeleid en de voorzittersvergoedingen.
Om, gezien de verschillen tussen de Vfb 2011 ten
opzichte van de Vfb 1999, een vergelijking tussen
het jaar 2012 en de jaren 2010 en 2011 mogelijk
te maken, zijn de financiële ontwikkelingen bij de
schappen op een hoger aggregatieniveau weergegeven dan in de Toezichtverslagen van de voorgaande
jaren.
Alle schappen hebben hun jaarrekeningen 2010 en
2011 en begrotingen 2012 going concern opgesteld.
De hier weergegeven financiële ontwikkelingen bij
de schappen zijn dan ook in het licht van going
concern te beschouwen. Op het moment echter dat
het voornemen in het regeerakkoord om alle schappen op te heffen verder gestalte krijgt, in de vorm
van nadere uitwerking en politieke besluitvorming,
zullen de schappen uiteraard hun begrotingen
en bijbehorende jaarrekeningen in het kader van
opheffing dienen op te stellen. Dit geldt vanzelfsprekend ook in situaties waarin schappen, of hun
dragende organisaties, zelf besluiten tot (het voorbereiden van) opheffing.
In de navolgende tabel is een overzicht opgenomen
van de financiële gegevens van de gezamenlijke
schappen betreffende de jaarrekeningen 2010
en 2011 en de begroting 2012. Uiteraard zijn de
financiële gegevens uit de jaarrekeningen en de
begrotingen niet geheel met elkaar te vergelijken.
In het geval van jaarrekeningen gaat het immers
om realisatiecijfers, terwijl het bij begrotingen gaat
om prognoses. Afhankelijk van bijvoorbeeld economische ontwikkelingen kan de grondslag voor de
heffingen fluctueren, waardoor de gerealiseerde
heffingsopbrengst afwijkt van de eerdere prognose.

11

Realisatie 2010-2011 (jaarrekeningen) en prognose 2012 (begrotingen) schappen
KERNCIJFERS (in duizenden euro›s)

Realisatie
2010

mutatie

Realisatie
2011

mutatie

Prognose
2012

mutatie

Baten
1

Hefﬁngen en retributies

179.780

-4%

178.927

0%

161.163

-10%

2

Vergoedingen van derden

34.348

-2%

32.336

-6%

36.759

14%

3

Overige

29.241

-23%

31.092

6%

13.540

-56%

Totaal baten

243.369

-6%

242.354

0%

211.462

-13%

Lasten
1

Personeel en organisatie

93.163

0%

92.120

-1%

89.185

-3%

2

Diensten door derden

154.778

-4%

152.231

-2%

152.195

0%

3

Overige

10.216

-9%

11.167

9%

6.047

-46%

Totaal lasten

258.156

-3%

255.518

-1%

247.427

-3%

Exploitatiesaldo

-14.787

130%

-13.164

-11%

-35.966

173%

Algemene en bestemmingsreserves

202.623

-6%

189.459

-6%

144.483

-24%

Bestemmingsfondsen

84.145

4%

83.635

-1%

71.558

-14%

Personele voorzieningen

9.830

-26%

11.429

16%

Overige voorzieningen

5.401

-17%

3.623

-33%

Vermogen ultimo boekjaar

Overige fondsen
Totaal Vermogen 31/12

4.205
301.998

-5%

292.352

-3%

216.041

-26%

Personen 31/12

867

-3%

803

-7%

789

-2%

Fte’s 31/12

782

-2%

722

-8%

712

-1%

Personeelsbestand

12

Baten

In 2010 en 2011 hebben de schappen tezamen een
ongeveer gelijk bedrag van ruim 240 miljoen euro
aan baten gerealiseerd. De baten van de schappen
bestaan voornamelijk uit heffingen en retributies.
De schappen hebben voor het jaar 2012 ruim
30 miljoen euro minder begroot aan baten dan de
ruim 240 miljoen euro die in 2011 is gerealiseerd.
Dit hangt met name samen met de in 2012 gestarte
reorganisatie bij het Productschap Tuinbouw (PT)1
waarbij, naast de reductie in taken en personeel,
het de bedoeling is in 2012 minder heffingen op te
leggen (57 miljoen euro in 2011 en 37 miljoen euro
in 2012).
Een ander deel van de totale baten, de ontvangen
vergoedingen van derden, nam af van bijna 34 miljoen euro in 2010 naar 32 miljoen euro in 2011.
De rubriek Vergoedingen van derden bestaat uit vergoedingen voor (overheids)taken die in het kader van
medebewind alleen aan de productschappen zijn
opgedragen (2011: 67 procent) en vergoedingen voor
verrichte werkzaamheden voor derden (2011: 33
procent). De afname van 6 procent in deze rubriek
valt toe te schrijven aan de lagere vergoedingen die
productschappen in het kader van de medebewindstaken hebben ontvangen. Een verdere afname van
twee miljoen euro voor deze taak van de productschappen wordt ook in 2012 verwacht. Daarentegen
is een toename van vier miljoen euro aan vergoedingen voor de te verrichten werkzaamheden voor
derden geprognosticeerd. Per saldo stijgt daarmee
het begrote bedrag voor deze rubriek met twee
miljoen euro.
Lasten

De totale lasten van de schappen zijn in 2011, net
als in 2010, licht gedaald; van 258 miljoen euro
naar 255,5 miljoen euro. Het merendeel van de
lasten, 60 procent, besteedden de schappen in 2010
en 2011 onder de noemer Diensten door derden aan
de financiering van activiteiten ten behoeve van de
ondernemers in hun respectievelijke sectoren (bijvoorbeeld subsidiëring van onderzoek naar diergezondheid). De gerealiseerde lasten voor Diensten door

derden in de periode 2010-2011 laat ook een lichte
daling zien. Het bedrag dat de schappen tezamen
hebben begroot voor de financiering van activiteiten onder de noemer Diensten door derden, is overeenkomstig de realisatie in 2011 252 miljoen euro.
De besteding door schappen aan kosten in verband
met Personeel en organisatie blijft in 2011 ongeveer
gelijk aan die in 2010 (ruim 90 miljoen euro). Dit
is overigens in overeenstemming met voorgaande
verslagjaren.
Reserves

De omvang van de reserves (algemene reserves en
bestemmingsreserves) van de schappen laat sinds
vier jaar een daling zien. De reserves zijn in 2011
ten opzichte van 2010 met een bedrag van 13 miljoen euro gedaald naar ruim 189 miljoen euro. Een
verdere daling naar 144 miljoen euro is voorzien in
de begrotingen 2012 van de schappen tezamen.
In de Vfb 2011 is ten aanzien van de reserves van
schappen de eis gesteld dat de som van de algemene reserve en bestemmingsreserves maximaal
gelijk is aan de lasten over het verslagjaar. Het
centrale uitgangspunt hierbij is dat de schappen, als vorm van openbaar bestuur, een beperkte
behoefte behoren te hebben aan reserves om zich
in te dekken voor tegenvallende inkomsten of
onverwachte uitgaven. Bij het overschrijden van
deze norm kan de Toezichtkamer op gemotiveerd
verzoek van een schap ontheffing verlenen. Aan een
dergelijke ontheffing kan de Toezichtkamer voorwaarden verbinden. Over het jaar 2010 voldeden
drie schappen niet aan de reservenorm, te weten
Productschap Akkerbouw (PA), Productschap Vis
(VIS) en Productschap Wijn (PW). In 2011 voldeden
VIS en PW niet aan de norm voor de omvang van de
reserves. De Toezichtkamer heeft hiervoor aan VIS
onder strikte voorwaarden ontheffing verleend. Aan
PW is eerder al ontheffing verleend (zie ook de bijlage Bevindingen goedkeuring verordeningen). Aangezien
deze informatie gebaseerd is op de jaarrekeningen
van de schappen, kan inzicht in de reservepositie
van de schappen in 2012 overigens pas in 2013 verkregen worden.

1 Zie voor de afkortingen van alle schapnamen de bijlage Afkortingen

13

Voorzittersvergoedingen

Net als in voorgaande jaren hebben de voorzittersvergoedingen in 2012 specifieke aandacht gekregen.
In de bijlage Overzicht voorzittersvergoedingen schappen
2010-2011 zijn, op basis van de jaarrekeningen 2011,
de aantallen dagdelen die voorzitters werkzaam zijn
voor het schap en de bijbehorende bedragen voor de
voorzittersvergoedingen opgenomen. Uit het overzicht blijkt dat voor bijna alle voorzitters het aantal
werkzame dagdelen voor het schap in 2011 in vergelijking met 2010 gelijk is gebleven.
Een stijging in het aantal werkzame dagdelen
betreft de voorzitters van het Bosschap (BOS) en
het Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA); van 1,2
naar 1,5 dagdelen, respectievelijk van 4 naar 5
dagdelen. De voorzitter van het Hoofdbedrijfschap
Detailhandel (HBD) was in 2011 deels minder dagdelen voor het schap werkzaam (van 5 naar 4 dagdelen). De voorzittersvergoedingen zijn in 2011 in
vergelijking met 2010 in geringe mate gewijzigd.
Gezien de stijging respectievelijk afname in het
aantal werkzame dagdelen, is de vergoeding voor
de voorzitter van BOS en HBA toegenomen en is de
voorzittersvergoeding HBD afgenomen. De vergoeding voor de voorzitter van PT is in vergelijking met
2010 fors lager. Dit heeft te maken met het ontbreken van een voorzitter in de eerste vijf maanden van
2011.
Het beeld dat de aantallen voor de schappen
werkzame dagdelen van de voorzitters en de bijbehorende voorzittersvergoedingen in hun algemeenheid geringe afwijkingen laten zien, is ook het beeld
van voorgaande jaren. Op basis van de begrotingen
2012 van de schappen en de daarin uitgetrokken
bedragen voor de voorzittersvergoedingen is de verwachting dat dit beeld in 2012 wordt bestendigd.
De voorzittersvergoedingen vallen onder werkingssfeer van de Wet openbaarmaking uit publieke
middelen gefinancierde topinkomens (Wopt). Op
grond van de Wopt zijn ook de schappen verplicht
om topinkomens te publiceren in de jaarrekening
en deze zo nodig te melden aan het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (zie ook
het hoofdstuk Herziening regelgeving). De norm hier-

14

voor, zoals opgenomen in de Wopt (het gemiddelde
belastbare loon van ministers; de balkenendenorm),
is ten aanzien van de voorzittersvergoedingen in
2010 en 2011 door alle schappen nageleefd. Ook
hier geldt op basis van de begrotingen 2012 van de
schappen dat er geen aanleiding is om te veronderstellen dat dit voor het verslagjaar niet het geval
zou zijn.

Onderzoeken representativiteit
Tot de taak van de Toezichtkamer behoort ook
het verrichten van periodiek onderzoek naar de
representativiteit van de dragende ondernemersen werknemersorganisaties van de product- en
bedrijfschappen. De dragende organisaties van een
schap moeten voldoende representatief zijn. Dat
wil zeggen dat zij in voldoende mate (kwalitatief en
kwantitatief) de bedrijfsgenoten (ondernemers in de
betreffende branche of sector) dienen te vertegenwoordigen. Een dergelijk onderzoek geschiedt in elk
geval voorafgaand aan de instelling van een product- of bedrijfschap, en vervolgens telkens na het
verstrijken van een periode van vier jaar. Als gevolg
van de actuele politieke situatie zijn er door de
Toezichtkamer in het verslagjaar geen representativiteitsonderzoeken uitgevoerd en zal dit, gezien de
besluitvorming van het kabinet-Rutte II, ten aanzien
van de opheffing van het stelsel van schappen ook
niet meer geschieden.

Monitor Schilthuiskorting
De aftrek voor georganiseerde ondernemers, ook
wel Schilthuiskorting genaamd, is de in de Wbo
opgenomen mogelijkheid voor product- en bedrijfschappen om leden van ondernemersverenigingen
een korting te geven op de heffing van het schap.
Deze korting wordt toegestaan tot een deel van het
bedrag dat de leden als contributie aan de ondernemersverenigingen betalen. De korting kon tot voor
kort niet méér bedragen dan de helft van de heffingen. De Toezichtkamer controleert aan de hand van

de begrotingen, de jaarrekeningen en de heffingsverordeningen van de schappen in hoeverre deze de
Schilthuiskorting op juiste wijze toepassen.
In 2009 is de Wbo gewijzigd, hetgeen betekent
dat het – na een afbouwperiode van vier jaar –
met ingang van 2013 niet langer mogelijk is om
Schilthuiskorting te verlenen op bestemmingsheffingen. Vanwege deze wetswijziging is afgesproken
dat de monitor gedurende de afbouwperiode jaarlijks wordt uitgevoerd.
In 2012 mochten de schappen voor de laatste keer
Schilthuiskorting toepassen in de bestemmingsheffingsverordeningen en daarbij gold dan nog maximaal een percentage van 10. In 2011 bedroeg dit nog
30 procent. Overigens blijft de aftrek ten aanzien
van de algemene of huishoudelijke heffing gemaximeerd op 50 procent.

Bevindingen

Bij de toepassing van de Schilthuiskorting wordt
de maximumnorm van 50 procent voor wat de
algemene heffing betreft door alle schappen nageleefd. De maximumnorm van 10 procent voor het
jaar 2012 voor de toepassing van de korting op de
bestemmingsheffing wordt eveneens nageleefd. Op
basis van de begrotingscijfers over 2012 is voorts
niet gebleken dat de verlaging van het maximale
kortingspercentage bij bestemmingsheffingen heeft
geleid tot een verschuiving naar méér of hogere
algemene heffingen.
Aangeboden

De Monitor Schilthuiskorting is op 22 oktober 2012
aangeboden aan het ministerie van SZW.

“... nieuwe tijden bieden ook nieuwe kansen.”

Addy Risseeuw, manager Medebewindorganisatie Productschappen
“Het jaar 2012 zal de geschiedenis ingaan als historisch, gezien het voornemen
van het kabinet-Rutte II om met de product- en bedrijfschappen een complete
bestuurslaag op te heffen. Historisch, temeer omdat dit gebeurt ondanks een
groot draagvlak bij het bedrijfsleven. Zelfregulering via het poldermodel wordt
niet meer op prijs gesteld, lijkt het wel! Aan de andere kant: nieuwe tijden
bieden ook nieuwe kansen. Vanuit de pas gevormde medebewindorganisatie
van de productschappen zullen we 2013 gebruiken om samen met het ministerie
van EZ en het bedrijfsleven creatief te bezien hoe we in de nieuwe omgeving
de agrarische sector en visserij bij de uitvoering van Europese en nationale
regelingen optimaal kunnen ondersteunen met behoud van kwaliteitsniveau en
servicegraad.”

15

Scan jaarverslagen 2011
Sinds 2001 voert de SER ieder jaar een scan uit van
de jaarverslagen van de schappen. In de Rapportage
scan jaarverslagen geeft de Toezichtkamer de mate
van transparantie in de verantwoording van beleid
in de jaarverslagen van de schappen aan. Bij de scan
wordt alleen geïnventariseerd of alle relevante aandachtspunten in het jaarverslag aan bod komen; er
vindt geen inhoudelijke beoordeling plaats over de
wijze waarop de schappen de gevraagde informatie
verantwoorden.
In overleg met het ministerie van SZW is in het
verleden een checklist opgesteld met alle aandachtspunten die van belang zijn voor de verantwoording
van de werkzaamheden, het gevoerde beleid en
de vereisten die volgen uit de principes van goed
schapbestuur. De checklist bevatte in totaal 33
aandachtspunten. Eind 2010 heeft een evaluatie
plaatsgevonden naar aanleiding van de Scan jaarverslagen 2009, die geleid heeft tot een herijking van
de checklist. De checklist is teruggebracht tot drie
hoofdonderwerpen met in totaal veertien aandachtspunten. Hiermee werd beoogd tot een meer
doelgerichte scan te komen en tegelijkertijd de
administratieve lasten voor de schappen te verminderen. De aangepaste systematiek is voor het eerst
toegepast op de jaarverslagen over 2011, die in 2012
beoordeeld zijn.
De drie hoofdonderwerpen zijn de principes van
goed schapbestuur, beleidsverantwoording en
overige onderwerpen. De schappen dienen in de
jaarverslagen in dat kader te rapporteren over onder
meer de volgende onderwerpen:
vergoedingen van de voorzitter en het bestuur;
personele unies;
beleidscyclus (beleidsdoelen, ingezette middelen,
resultaten);
nieuwe activiteiten (dan wel een aanpassing van
bestaande activiteiten);
administratieve lasten die voortvloeien uit
besluiten in het verslagjaar;

16

het gekozen stelsel van intern toezicht;
doelstellingen en effecten van het beleid en de
terugkoppeling daarvan;
bestuur en organisatie en regelgeving.
Anders dan het toezicht op de principes van goed
schapbestuur kent de SER geen wettelijke grondslag
om de jaarverslagen van de schappen te beoordelen.
De Toezichtkamer voert de scan jaarlijks uit op
verzoek van de minister van SZW, die de bevindingen kan benutten om de Tweede Kamer nader te
informeren.
Bevindingen

In vergelijking met 2010 zijn de jaarverslagen over
2011 verder verbeterd. Ten aanzien van de principes
van goed schapbestuur voldoen alle schappen, evenals vorig jaar, aan de vereiste verantwoording. Ten
aanzien van de beleidsverantwoording en de onderwerpen bestuur en organisatie en regelgeving
(autonome en heffingsverordeningen) voldoen
thans alle schappen aan de gestelde criteria.
Dit is een verbetering ten opzichte van vorig jaar.
Geconstateerd kan worden dat daarmee alle schappen voldoen aan de criteria die zijn opgenomen in
de herziene lijst van aandachtspunten.
Aangeboden

De Scan jaarverslagen 2011 is op 22 oktober 2012 aangeboden aan het ministerie van SZW.

Risicogeoriënteerd toezicht en
SER-leidraad afbouw of opheffing
Risicogeoriënteerd toezicht
Voor de SER als toezichthouder is het essentieel om een getrouw en actueel beeld
van de schappen te hebben en te blijven houden. Om zo effectief mogelijk toezicht te kunnen houden, maakt de Toezichtkamer ook gebruik van risicogeorienteerd toezicht. Het kenmerk van het toepassen van risicogeoriënteerd toezicht
door de Toezichtkamer is het inventariseren van toezichtthema’s en het bijbehorend opstellen van profielen van schappen op basis waarvan de prioriteiten
in het toezicht voor elk jaar worden vastgesteld. Deze werkwijze dient ertoe de
beschikbare toezichtcapaciteit zo gericht en efficiënt mogelijk in te zetten. In het
kader van het risicogeoriënteerde toezicht zijn zes doorlopende toezichtthema’s
geïnventariseerd:
financieel beheer;
integriteit;
naleving procedurele voorschriften;
invloed van de bedrijfsgenoten op het besluitvormingsproces;
het omgaan met klachten;
transparante verantwoording.
In principe benoemt de Toezichtkamer elk jaar uit deze zes thema’s in het
Toezichtplan (zie hierna) enkele speerpunten, die tot nadere themaonderzoeken
leiden. Uiteraard ontslaat het benoemen van speerpunten schappen er niet van
dat zij aan alle verplichtingen behoren te voldoen. Niet voor alle taken van de
Toezichtkamer valt overigens een risicogeoriënteerde benadering toe te passen.
Sommige taken hebben immers direct betrekking op vereisten waaraan een
schap onverkort moet voldoen om te kunnen functioneren. In die gevallen is
het voor de Toezichtkamer onwenselijk en onmogelijk om hierin prioriteiten te
stellen. Ten aanzien van het toezicht op de naleving van de principes van goed
schapbestuur is een risicogeoriënteerde benadering wel geschikt. Gezien de
breedte van het terrein waarop toezicht plaatsvindt en de beschikbare capaciteit,
is het immers onmogelijk om jaarlijks van de schappen een volledig beeld van de
naleving op dit vlak te verkrijgen.
Een tweede element van risicogeoriënteerd toezicht, naast toezichtthema’s en
bijbehorende themaonderzoeken, is het opstellen van zogenoemde schapprofielen. Het schapprofiel is een factsheet met relevante informatie in het kader van
de naleving van schappen. Het betreft een handzaam overzicht met algemene
informatie, een risicoanalyse en aandachtspunten per toezichtthema. Door middel van onder andere een risico-inventarisatie per schap kan beargumenteerd
een besluit worden genomen over het al dan niet betrekken van het schap bij een

17

bepaald themaonderzoek. In de loop van 2010 en 2011 zijn de eerste themaonderzoeken uitgevoerd. Voorts zijn de bevindingen die in de themaonderzoeken naar
voren kwamen, op hun beurt gebruikt om de schapprofielen te verbeteren en
waar nodig uit te breiden. Het nader uitwerken van de schapprofielen is in 2011
en 2012 met opzet aangehouden in afwachting van een besluit over de toekomst
van het stelsel van schappen. Als gevolg van dit, inmiddels bekende, besluit zijn
alle werkzaamheden met betrekking tot de schapprofielen gestaakt.
Het toezicht door de Toezichtkamer, zowel risicogeoriënteerd als niet-risicogeoriënteerd, is voorts cyclisch vormgegeven. Door het hanteren van een toezichtcyclus wordt het uitvoeren van toezicht systematisch doorlopen en met
enige regelmaat kritisch tegen het licht gehouden. Dit kan periodiek leiden tot
bijstelling van doelstellingen en prioriteiten. Van belang daarbij is dat met de
wijziging van de Wbo in 2009 de toezichtcyclus ook is voorzien van twee meer
formele ijkmomenten: de jaarlijkse vaststelling van een Toezichtplan én een
Toezichtverslag. Bij het opstellen van het Toezichtplan 2013 is vanwege het cyclische karakter van het toezicht dan ook rekening gehouden met inzichten en
ervaringen die zijn opgedaan bij de uitvoering van toezichtonderzoeken in 2011
en eerder én met de actuele politieke situatie ten aanzien van de schappen.
Gezien de politieke onzekerheid over de toekomst van het stelsel in de afgelopen
jaren, besloot de Toezichtkamer het Toezichtplan 2012 voornamelijk te richten op de reguliere toezichtactiviteiten en een aanvullend Toezichtplan, met
daarin opgenomen specifieke themaonderzoeken, op te stellen zodra er politieke
duidelijkheid verkregen zou zijn. Mede door de val van het kabinet begin 2012
en de daaropvolgende verkiezingen en kabinetsformatie in het najaar, kon de
Toezichtkamer evenwel geen aanvullend Toezichtplan 2012 opstellen en zijn er
dus geen specifieke themaonderzoeken meer benoemd en uitgevoerd. Voor de
Toezichtkamer was de vraag of in 2013 een vergelijkbare handelwijze gevolgd
zou moeten worden, of toch weer tot opname en inplanning van themaonderzoeken in het Toezichtplan 2013 overgegaan zou moeten worden. Er zijn immers
vele ontwikkelingen bij de schappen gaande, zoals onderlinge samenwerking,
reorganisaties en het afstoten van taken in het kader van mogelijke afbouw of
opheffing van een schap. Daarbij is ook van belang dat de periode waarin schappen niet onderhevig zouden zijn aan het risicogeoriënteerde en themagerichte
toezicht van de Toezichtkamer, juist in een periode van veel dynamiek, te lang
zou kunnen voortduren. Het uitgangspunt voor de Toezichtkamer is dat de
actuele politieke situatie en ontwikkelingen bij schappen maken dat er snel en
gericht hierop ingespeeld dient te (kunnen) worden.
Mede na afstemming met de ministeries van EZ en SZW heeft de Toezichtkamer
als gevolg van het politieke besluit over de opheffing van het stelsel van schappen besloten enkele eerder aangekondigde, maar nog niet uitgevoerde themaonderzoeken niet meer uit te voeren. Dit betreffen de themaonderzoeken met
betrekking tot klachtbehandeling en intern toezicht. Wel wordt in het Toezichtplan 2013 de mogelijkheid opengehouden dat in 2013 door de Toezichtkamer

18

enkele themaonderzoeken uitgevoerd worden in het kader van de SER-leidraad
afbouw of opheffing product- en bedrijfschappen, die in 2012 primair ten behoeve van
de schappen is opgesteld (zie de volgende paragraaf). Voor deze eventuele
themaonderzoeken kan bijvoorbeeld en niet-limitatief gedacht worden aan
specifieke onderzoeksonderwerpen als:
integriteit;
subsidieverlening;
voorzieningen/reserves;
heffingen;
sociaal plan en
toepassing van de zogenaamde PBO-toets (SER-regelgeving).
Zodra de Toezichtkamer besluit om in 2013 nadere themaonderzoeken in het
kader van mogelijke afbouw of opheffing van schappen uit te voeren, zullen
de schappen daarvan zo spoedig mogelijk in kennis gesteld worden. Omdat de
mogelijkheid bestaat dat dergelijke themaonderzoeken zich niet alleen op alle,
maar ook op één of enkele schappen richten en daarbij snelheid van handelen
gewenst is, zal dit te zijner tijd niet via een aanvullend Toezichtplan, maar
rechtstreeks met de desbetreffende schappen gecommuniceerd worden. Ook
het Toezichtplan 2013 wijkt dus als gevolg van de politieke discussie en besluitvorming over het stelsel, net als in 2012, af van de inmiddels gebruikelijke
werkwijze.

SER-leidraad afbouw of ophefﬁng
product- en bedrijfschappen
Op 20 december 2011 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin
opgeroepen werd de product- en bedrijfschappen op te heffen. Deze motie was,
naar later is gebleken, het voorlopige sluitstuk van een jarenlange politieke discussie over de toekomst van het stelsel en kon ertoe leiden dat schappen hierop
wensten te anticiperen. Als gevolg van de motie kon bij schappen of hun dragende organisaties de wens ontstaan om taken of middelen2 aan partijen buiten
het schap (publiek of privaat) over te dragen, om de werkingssfeer van het schap
aan te passen (opting-out) of het schap geheel op te heffen. De in 1950 ingevoerde
Wbo is geschreven vanuit de gedachte van continuïteit van het stelsel van schappen en biedt geen direct inzicht voor de vraagstukken van afbouw of opheffing
die zich vanwege de Kamermotie bij een groot aantal of zelfs alle schappen
mogelijk gelijktijdig konden voordoen. Derhalve heeft de Toezichtkamer besloten deze problematiek nader inzichtelijk te maken via een specifiek op te stellen

2 Niet zijnde de in het Kabinetsstandpunt PBO, d.d. 5 oktober 2011, opgenomen schapactiviteiten van publiek belang
op het gebied van medebewind, plant- en diergezondheid en dierenwelzijn, voedselveiligheid en gezondheid.

19

leidraad. Mede op verzoek van de ministers van SZW en (toenmalig) EL&I3 heeft
de Toezichtkamer in het verslagjaar de SER-leidraad afbouw of opheffing product- en
bedrijfschappen opgesteld, met als doel om voor alle betrokken partijen richting te
geven en inzicht te bieden in de toepassing van de geldende wet- en regelgeving
in de situatie van afbouw of opheffing van schappen.
Op 14 juni 2012 is ten behoeve van de op te stellen leidraad een brainstormbijeenkomst voor vertegenwoordigers van de schappen georganiseerd. Hierbij zijn
de eerste contouren van de conceptleidraad gepresenteerd en bestond de gelegenheid voor het stellen van vragen en het leveren van inbreng. De leidraad is
op 28 juni vastgesteld door de Toezichtkamer en op 6 juli 2012 aan alle betrokkenen, schappen en ministeries, ter beschikking gesteld. Aangezien de schappen
publieke organen zijn en de door de desbetreffende ondernemers opgebrachte
middelen dus een publiek karakter hebben, dient er bij afbouw of opheffing
van een schap voldaan te worden aan de geldende wet- en regelgeving en in het
bijzonder aan de beginselen van zorgvuldigheid, transparantie en integriteit.
Bij de leidraad is ter informatie dan ook een separate notitie bijgevoegd, getiteld:
Belangrijke normen in het kader van de beginselen van zorgvuldigheid, transparantie en
integriteit. Zowel de leidraad als de bijbehorende notitie zijn openbaar en op de
SER-website opgenomen.
De leidraad kent drie algemene en volgtijdelijke uitgangspunten die ook nader
uitgewerkt en toegelicht worden. Dit betreft:
Uitgangspunt A: Ook ten tijde van afbouw of opheffing kan het doen van
uitgaven en ontvangen van inkomsten door een schap alleen plaatsvinden
op basis van een vooraf goedgekeurde begroting, dan wel herziene begroting, waaruit de gemaakte beleidskeuzes van het schap voldoende zichtbaar
worden.
Uitgangspunt B: Ten tijde van de afbouw of opheffing dient het schap aan alle
(toekomstige) verplichtingen te kunnen voldoen, zo nodig met aanwending
van alle reserves.
Uitgangspunt C: Het ten tijde van de afbouw of opheffing overdragen van taken
of activiteiten en de daarbij behorende middelen kan pas geschieden nadat
aan alle (toekomstige) verplichtingen kan worden voldaan, waarbij de door de
bedrijfsgenoten opgebrachte middelen zo veel als mogelijk moeten worden
benut voor het doel of de doelgroep waarvoor deze bijeengebracht zijn.
Een van de afgeleide doelen van de leidraad is om de schappen te helpen tijdig
inzicht te verkrijgen in de eventuele financiële en juridische risico’s die zij lopen
bij de afbouw of opheffing van het schap. Het is onder meer een hulpmiddel voor
bestuurders en het schapsecretariaat om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijkheid voor het voldoen aan de wet- en regelgeving in de situatie van afbouw of
opheffing met vertrouwen kan worden gedragen, juist ook omdat bestuurders
3 Zoals opgenomen in de brief van de minister van SZW mede namens de minister van EL&I d.d. 12 april 2012 aan de
Toezichtkamer (over de instemming met het Toezichtplan 2012), die op 17 april 2012 conform verzoek ook aan alle
schapbesturen ter beschikking is gesteld.

20

Elrie Bakker-Derks, voorzitter Hoofdbedrijfschap Ambachten
en Hoofdbedrijfschap Detailhandel
“2012 is een bijzonder jaar geweest voor de product- en bedrijfschappen en dus
ook voor HBA en HBD. Een jaar waarin, als gevolg van de politieke situatie, het
toezicht van de SER anders vorm heeft gekregen dan voorzien. Een jaar waarin
de beide schappen, ieder op een eigen manier, antwoord hebben gegeven op de
politieke druk tot ophefﬁng. Ik weet zeker dat de schappen over enige tijd node
gemist zullen worden. Ik ben dan ook blij dat de SER vanuit een andere rol nog
eens goed kijkt naar de ondersteuning die de ambachtseconomie nodig heeft
voor een gezonde toekomst.”

“Een jaar waarin, als gevolg van de politieke
situatie, het toezicht van de SER anders vorm
heeft gekregen dan voorzien”
of het schap onder andere aansprakelijk gesteld kunnen worden voor handelingen in strijd met wet- en regelgeving. Mede om deze reden is het voor een
schap dat zich richt op afbouw of opheffing, raadzaam om tijdig een afbouw-/
opheffingsplan op te stellen als onderdeel van de toelichting op een nieuwe of
herziene begroting en daarin alle relevante aspecten van afbouw of opheffing te
adresseren.
De uitvoering van het afbouw-/opheffingsplan behoort te passen in een geldende en dus vooraf door de Toezichtkamer goedgekeurde begroting, dan wel
herziene begroting. Voor de goedkeuring van de (herziene) begroting is het voor
de Toezichtkamer van belang voldoende te zijn geïnformeerd over de gemaakte
beleidskeuzes en de financiële positie van het schap dat verkeert in afbouw of
opheffing.
Ten aanzien van in ieder geval de volgende punten is het van belang dat een
schap deze in een afbouw-/opheffingsplan adresseert.
Een beschrijving van de aanleiding en de achtergrond van de afbouw of
opheffing en de daarmee samenhangende beleids- en organisatiewijzigingen.
Een integrale beschrijving van de financiële situatie van het schap, inclusief
de financiële gevolgen van afbouw of opheffing voor het schap.
Een financiële beschrijving met betrekking tot personele aangelegenheden,
zoals ten aanzien van de kosten van reorganisatie, inclusief een sociaal plan,
mogelijke pensioenverplichtingen (afkoop en indexatie) en overige rechten/
claims van het huidige personeel en voormalige medewerkers.

21

Een omschrijving van in het kader van afbouw of opheffing te treffen voorzieningen; onder meer met inbegrip van de financiering van de voorziening,
de eisen die aan de voorziening worden gesteld en de eventuele vrijval van
voorziening en begunstigden.
Een uiteenzetting van en toelichting op het beleid ten aanzien van (langlopende) verplichtingen, activa en (des)investeringen; onder meer ten aanzien
van een eventueel pand in eigen bezit, ingekochte diensten ten behoeve van
het schap, ingekochte diensten ten behoeve van de sector/subsidies, projecten
en verplichtingen.
Een omschrijving van en toelichting op de waarde van alle activa en passiva,
zoals goodwill, intellectueel eigendom, databestanden en niet uit de balans
blijkende activa (zoals een afgeschreven gebouw).
Omdat de leidraad in deze vorm een beperkte juridische kracht heeft, is in
het verslagjaar ook besloten om het Besluit beleidsregels toezicht (Bbt) van de
Toezichtkamer aan te passen en de belangrijkste elementen uit de leidraad hierin
te formaliseren. Het gewijzigde Bbt, met de nieuwe beleidsregel 7 (Begrotingen
bedrijfslichamen in verband met opheffing), is in de Toezichtkamervergadering
van 18 december 2012 vastgesteld (zie ook het hoofdstuk Herziening regelgeving).
In de tweede helft van 2012 is een aanzienlijk deel van de toezichtcapaciteit ingezet om met diverse schappen, veelal nog informeel, van gedachten te wisselen
over specifieke afbouw- of opheffingsplannen en aangelegenheden die daarmee
verband houden. Daarbij valt onder andere te denken aan organisatieaanpassingen in voorbereiding op afbouw en opheffing, zoals het staken van taken
of het niet langer aangaan van langlopende (financiële) verplichtingen. Na de
presentatie van het regeerakkoord eind 2012 zijn deze contacten verder verbreed
naar een groter aantal schappen en ook geïntensiveerd. Dit omdat inmiddels
bekend was geworden dat alle schappen uiteindelijk opgeheven zullen worden.
Er zijn drie schappen die in het verslagjaar al verdergaande stappen hebben
gezet, met daarbij veel aandacht voor de personele gevolgen en de financiering
daarvan. Vanwege de gewenste transparantie van de verantwoording wordt
hierna nader ingegaan op de activiteiten van de Toezichtkamer in het verslagjaar
met betrekking tot deze schappen.
Het Bedrijfschap Afbouw (BA) heeft de Toezichtkamer in een vroegtijdig stadium
betrokken bij plannen voor een reorganisatie, inhoudende uitbesteding van de
werkzaamheden van het schap aan een stichting (Technisch Bureau Afbouw) die
is opgericht door sociale partners. Gezien de reikwijdte van de door BA voorgestelde organisatiewijzigingen en bijbehorende mogelijke overdracht van publieke
middelen naar private partijen, heeft de Toezichtkamer besloten om de conceptplannen in het licht van de leidraad te beschouwen. Na gesprekken met en
brieven van de Toezichtkamer en overleg met de Belastingdienst, heeft het schap
gekozen voor een zogenoemde ‘kosten voor gemene rekening-constructie’ met
deze stichting. Deze constructie houdt in dit geval in dat het voormalige personeel van het schap in dienst is getreden bij de stichting, die werkzaamheden voor

22

het schap uitvoert, met uitzondering van de secretaris die deels in dienst blijft
bij het schap. Alleen de personeelskosten worden gezamenlijk door het schap en
de stichting gedragen. Het schap heeft daarnaast toezeggingen gedaan om (de
schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen, die kan ontstaan als telkens
dezelfde personen bij de besluitvorming betrokken zijn, en over het tijdig betrekken van bedrijfsgenoten bij de verdere besluitvorming. Ook zal de waarde van
het eigen bezit van pand en grond, die het schap wil verkopen aan de stichting,
worden bepaald door een onafhankelijke taxateur. Eerdere zorgen over de besteding van publieke middelen en het objectief blijven verrichten van de publieke
taken van het schap zijn daarmee weggenomen, waarna eind december 2012 de
begroting 2013 door de Toezichtkamer kon worden goedgekeurd en het schap
gemachtigd is tot het aangaan van de beoogde verplichtingen.
Het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) en het Productschap Vis (VIS) hebben beide eind 2012 besloten tot opheffing over te gaan. HBD is voornemens om
zo snel mogelijk alle taken te beëindigen dan wel over te dragen aan partijen
buiten het schap. Na 2013 zal een beperkte organisatie resteren voor de afwikkeling van het schap. De financiering van de geprognosticeerde opheffingskosten
vindt plaats via een hogere huishoudelijke heffing 2013, het aanwenden van
de algemene reserve en door reductie in de financiering van activiteiten voor
de sector. Voor de circa zestig medewerkers geldt het sociaal plan dat door de
bedrijfschappen gezamenlijk afgesloten is. Bij HBD is het tijdige overleg met de
Toezichtkamer uitgemond in een goedgekeurde herziene begroting 2013 die
dekking geeft voor de financiering van de voorgenomen opheffing. Ook de herziene begroting 2012 kon tijdig worden goedgekeurd. HBD heeft een toelichting
toegevoegd aan de herziene begroting voor 2013 over de wijze waarop het schap
tot een waardering komt van alle activa en passiva, ook als ze niet uit de balans
blijken, en van mogelijke voorgenomen overdrachten van taken, medewerkers
en middelen (inclusief onroerend goed, en juridische claims). De Toezichtkamer
zal worden geïnformeerd over de verdere uitwerking, zoals de mogelijke overdracht van taken naar private partijen. Aandachtspunt bij de opheffing is de
gezamenlijke afdeling van HBD en het Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) voor
het opleggen en innen van heffingen. Over de afwikkeling en de bijbehorende
planning zullen deze schappen nog afspraken maken.
VIS heeft eind 2012 besloten om per 1 juli 2013 de meeste activiteiten te beëindigen en alle activiteiten uiterlijk 31 december 2013 af te ronden, dan wel over te
dragen naar private partijen. Mogelijk kan dit gepaard gaan met een overdracht
van middelen en medewerkers. Taken van VIS op het terrein van medebewind,
plant- en diergezondheid en dierenwelzijn en voedselveiligheid en gezondheid,
en eventueel medewerkers, kunnen in aanmerking komen voor een overdracht
naar het ministerie van EZ. Het jaar 2014 wil het schap benutten voor de verdere
afwikkeling van het schap. Om de afbouw op deze termijn te financieren verhoogt het schap de huishoudelijke heffing in 2013 en 2014. Tevens is het schap
voornemens om bestemmingsreserves aan te wenden voor het financieren van de
afbouwkosten, ook wat het sociaal plan van de productschappen betreft dat van

23

toepassing is. Het schap heeft inmiddels een daartoe strekkend ontheffingsverzoek (van het in de Vfb 2011 daartoe bepaalde) bij de Toezichtkamer ingediend.
Net als bij HBD heeft de Toezichtkamer in het traject met VIS gesproken over
de toepassing van de leidraad en vragen van het schap daarover. Daarbij is ook
een eerste versie van het afbouw-/opheffingsplan aan de orde gekomen. In de
begroting 2013 van het schap zijn de financiële consequenties van de afbouw in
2013 opgenomen. Dit is door de Toezichtkamer eind 2012 goedgekeurd. Met VIS
is afgesproken dat het de Toezichtkamer met volgende versies van het afbouw-/
opheffingsplan op de hoogte houdt van de nadere invulling van het afbouwtraject, met name de waardering van activa en passiva en de eventuele overdracht van taken, medewerkers en middelen. Ook is aan de orde geweest dat bij
een eventuele overdracht aan private partijen sprake kan zijn van staatssteun en
van (de schijn van) belangenverstrengeling en dat bedrijfsgenoten tijdig bij de
besluitvorming daarover moeten worden betrokken.
De verwachting is dat in 2013 een verdere intensivering van overleg en afstemming met schappen zal plaatsvinden, ook informeel, over begrotingen, afbouw-/
opheffingsplannen en daarmee verband houdende zaken. Daarbij is wel van
belang dat schappen in een zo vroeg mogelijk stadium in overleg treden met de
Toezichtkamer.

Leo Stevens, lid van de Toezichtkamer
“Zoals overal in het leven is vertrouwen cruciaal. Zonder vertrouwen is
samenleven een problematische aangelegenheid. ‘Goede trouw’ zorgt immers
voor stabiliteit in maatschappelijke transitieprocessen en geeft ruimte voor
dynamiek en ontplooiing. Omdat vertrouwen zo belangrijk is, zijn ook toezichthouders van belang. Zij moeten het vertrouwen in maatschappelijk opzicht
borgen. Niet door organisaties bij hun reguliere bedrijfsbeleid hinderlijk voor
de voeten te lopen of door kostbare bureaucratische controleprocedures te
introduceren die niet kunnen meeademen met de bedrijfsprocessen, maar
door de bestuurders te blijven bevragen op zingeving, motivatie, effectiviteit en rechtmatigheid. Het gaat erom de toon in de top zuiver te houden.
Betrouwbaar!”

“Zonder vertrouwen is samenleven een
problematische aangelegenheid.”

24

Herziening regelgeving
In het verslagjaar is regelgeving voor de schappen gewijzigd. Dit betreft enerzijds
twee aanpassingen van speciﬁeke SER-regelgeving, te weten het Besluit beleidsregels
toezicht (Bbt). Anderzijds is overheidsregelgeving ten aanzien van de bezoldiging van
(top)functionarissen, ook van toepassing op de schappen, aangepast. De betreffende
wijzigingen worden hierna toegelicht.

Besluit beleidsregels toezicht
Het Bbt geeft aan hoe de Toezichtkamer van de SER een aantal van haar toezichttaken uitvoert, in het bijzonder de goedkeurings- en instemmingstaken.
Beleidsregel 6, onderdeel 2, betreft het beleid van de Toezichtkamer bij het goedkeuren van een verordening waarin een schap de vergoeding van zijn voorzitter
regelt. Deze beleidsregel is in de verslagperiode aangepast, waarbij de verwijzing
naar de SER-Verordening vergoeding voorzitter 2010 is vervangen door verwijzing naar
de SER-Verordening vergoeding voorzitter SER 2012. Materieel gezien is er nauwelijks
verschil tussen beide verordeningen. Dit betekent dat uitgangspunt blijft dat de
vergoedingsregeling voor de voorzitter van een schap prudent en transparant
dient te zijn, juist omdat de vergoedingen betaald worden uit publiek gefinancierde middelen en dat voorts voor een voorzitter de verordening geen andere
beloningselementen en per beloningselement ook niet een hoger bedrag mag
bevatten dan is bepaald voor de voorzitter van de SER.
De vergoedingsregeling van de voorzitter van de SER is met ingang van de voorzitterswisseling per 1 september 2012 gewijzigd. Hierbij is rekening gehouden
met het feit dat de SER per 1 januari 2011 is aangesloten bij het ABP en zijn er
enkele technische wijzigingen doorgevoerd. Tevens is in de SER-Verordening vergoeding voorzitter SER 2012 rekening gehouden met het op 6 december 2011 door de
Tweede Kamer aanvaarde wetsvoorstel Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT, zie ook hierna).
In december 2012 is door de Toezichtkamer een tweede wijziging van het Bbt
vastgesteld. Met dit wijzigingsbesluit wordt een nieuwe beleidsregel toegevoegd,
die criteria bevat voor de toetsing van (herziene) begrotingen van schappen in
het geval dat in zo’n begroting rekening wordt gehouden met de naderende
opheffing van het schap. De reden voor het opstellen van deze beleidsregel is om
de eisen uit Vfb 2011 die betrekking hebben op het inzicht dat begrotingen van
schappen dienen te verstrekken in de financiële huishouding, op transparante
en eenduidige wijze te expliciteren voor die gevallen dat schappen met hun
(herziene) begrotingen rekening houden met naderende opheffing. Dit vond de
Toezichtkamer van belang omdat het inzichtvereiste en de daarbij te hanteren
toetscriteria in de Vfb 2011 niet nader zijn geëxpliciteerd. Een andere reden voor
het opstellen van deze beleidsregel is om de in de SER-leidraad afbouw of opheffing

25

product- en bedrijfschappen opgenomen uitgangspunten en bijbehorende uitwerkingen te formaliseren. De toetscriteria in deze beleidsregel zijn dan ook overeenkomstig de uitgangspunten en uitwerkingen in de leidraad. Het besluit tot deze
wijziging van het Bbt is op 4 januari 2013 in werking getreden (Publicatie in het
Mededelingenblad en Verordeningenblad Bedrijfsorganisatie, 2013 nr. 2).

Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en
semipublieke sector
Met ingang van 1 januari 2013 geldt de WNT. Deze nieuwe wet is evenals de
Wopt van toepassing op de schappen, maar stelt nieuwe en verdergaande eisen.
De WNT stelt regels voor de hoogte van bepaalde beloningen en beëindigingsvergoedingen. Deze regels kunnen afhankelijk van het geval van toepassing zijn op
afspraken die vóór 1 januari 2013 zijn gemaakt en gelden bovendien voor meer
personen dan onder de Wopt.
De WNT bepaalt dat beloningen en vergoedingen die strijdig zijn met deze wet
moeten worden teruggegeven of teruggevorderd. Ook de openbaarmakingsplicht reikt verder dan onder de Wopt: de jaarrekening 2013 moet aan deze
nieuwe eisen voldoen. De accountant van het schap heeft de nieuwe taak. Onder
bepaalde omstandigheden heeft hij een meldplicht aan de minister van EZ ten
aanzien van door hem geconstateerde overschrijding van de WNT-norm.
De schappen hebben een eigen verantwoordelijkheid om aan deze nieuwe wettelijke plichten te voldoen. Dit kan onder meer aan de orde zijn bij de uitvoering
van sociale plannen in het kader van opheffing van een schap. De SER-Verordening
vergoeding voorzitter SER 2012 is reeds aan de WNT aangepast en dit zal begin 2013
ook geschieden voor de Vfb 2011.

26

Bijlagen
Bevindingen goedkeuring verordeningen
In aanvulling op de informatie die is opgenomen over
de goedkeuring van verordeningen en besluiten van
de schappen (zie Goedkeuring verordeningen onder
Reguliere werkzaamheden), zijn hierbij de bevindingen
van de Toezichtkamer in het verslagjaar per verordening
of besluit opgenomen.
Vergoedingen

PT heeft in 2011 een voorzittersvergoeding vastge­
steld die in 2012 nog voorlag en die qua niveau van
de vergoeding wel, maar qua inhoud niet voldeed
aan het Bbt. PT heeft toegezegd een nieuwe veror­
dening op te stellen. De goedkeuring van de vergoe­
dingsregeling is in afwachting daarvan verdaagd.
VIS heeft in zijn vergoedingsregeling de definitie
van ’voorzitter’ aangepast. De gewijzigde verorde­
ning voorziet erin dat de plaatsvervangend voorzit­
ter gedurende een interimperiode recht heeft op
dezelfde vergoeding als de voorzitter. De Toezicht­
kamer heeft de wijzigingsverordening goedgekeurd.
De verordening Vergoedingsregeling voorzitter, be­stuursen commissieleden van HBD bevatte een vergoeding
voor bestuursleden die op grond van het Bbt niet is
toegestaan. Conform de afspraak die met het schap
gemaakt is, bevat de vergoedingsregeling die in
2012 voor de zittingsperiode 2013-2014 is vastge­
steld geen afwijkende vergoedingen meer.
Autonome verordeningen

PT heeft in een verordening een bepaling opgeno­
men die derdenbinding betreft. Derdenbinding is
op grond van artikel 102, lid 2, Wbo uitsluitend
mogelijk indien daarin is voorzien in het instellings­
besluit. Het instellingsbesluit van PT voorziet daar
evenwel niet in. In overleg met het schap is besloten
de verordening gedeeltelijk goed te keuren.
Daarnaast is het schap erop gewezen dat in de toe­
lichting bij de verordening onvoldoende aandacht
wordt besteed aan de administratieve lasten die de
verordening meebrengt voor ondernemers.

Heffingsverordeningen

PDV heeft in 2012 de bestemmingsheffingsverorde­
ning opnieuw vastgesteld en daarbij de verordening
uit 2009 ingetrokken. In de overgangsbepalingen
is opgenomen dat de verordening uit 2009 nog wel
van kracht blijft voor opgelegde of nog op te leg­
gen heffingen over de jaren 2009 tot en met 2011.
Omdat tijdens het goedkeuringstraject is gebleken
dat een aantal staatssteunmaatregelen waar de
heffing betrekking op heeft in 2009 nog niet waren
aangemeld, is in overleg met het schap en het
toenmalige ministerie van EL&I besloten de veror­
dening gedeeltelijk goed te keuren, zodanig dat de
goedkeuring betrekking heeft op de goedgekeurde
staatssteunmaatregelen. De verordening die eind
2012 is vastgesteld voor het jaar 2013, voldoet wel
aan alle vereisten.
Met HBAG is overleg gevoerd over de verordeningen
bestemmingsheffingen pootgoedfonds en consump­
tieaardappelfonds. Omdat de verordeningen voor
2011 nog voorliggen bij de Europese Commissie, is
de goedkeuring van de verordeningen voor het jaar
2012 verdaagd.
Een aantal schappen stelt de heffingsverordeningen
niet meer jaarlijks vast. Daardoor kan bij door­
lopende heffingsverordeningen de situatie ontstaan
dat in een kalenderjaar verscheidene verordeningen
van toepassing zijn. In overleg met en op voorstel
van de schappen is een oplossing gevonden in een
overgangsbepaling.
Jaarrekeningen

In het verslagjaar zijn niet alleen de reguliere jaar­
rekeningen van de schappen aan de Toezichtkamer
voorgelegd, maar ook het besluit tot instemming
met de rekening van vereffening en het besluit
tot vaststelling van de jaarrekening 2006 tot en
met 2008 van het opgeheven Bedrijfschap voor het
Natuursteenbedrijf. De Toezichtkamer heeft inge­
stemd met beide besluiten.

27

Bijlagen
De reserves van VIS en PW liggen boven de geldende
norm. Beide schappen hebben aldus een reserve die
hoger is dan één maal de jaarlasten. Aan VIS is in
2012 ontheffing verleend van deze bepaling onder
de nadrukkelijke voorwaarde dat het schap de maatregelen, die genomen zijn om het niveau van de
reserve terug te brengen, aanscherpt. PW heeft van
de Toezichtkamer een ontheffing van deze bepaling
verkregen, omdat het schap gelden moet reserveren
in verband met een uitspraak van het College van
Beroep voor het bedrijfsleven. De reserve van PA,
waarvan in 2010 geconstateerd is dat deze te hoog
was, voldoet inmiddels aan de norm. Zie ook onder
Reserves onder Financieel overzicht.
De instemming met de jaarrekeningen van BA en
PW is enige tijd aangehouden, omdat de vereiste
herziene begroting ontbrak. De Toezichtkamer
heeft inmiddels in kunnen stemmen met de besluiten. In het algemeen is geconstateerd dat bij een
aantal jaarrekeningen meer aandacht moet worden
geschonken aan de toelichting.
Begrotingen

Bij de beoordeling van de begrotingen voor 2013 is
gebleken dat nog niet alle schappen de begrotingen
conform de Vfb 2011 hebben ingericht. In een aantal gevallen is het vermogensbeleid en de vergoedingen voor de voorzitter niet voldoende toegelicht
of was de toelichting in het algemeen summier. De

28

bevindingen zijn onder de aandacht van de desbetreffende schappen gebracht. De opmerkingen
waren niet van dien aard dat goedkeuring aan de
begrotingen is onthouden.
Voorziening gemeenschappelijke behartiging van
belangen

Op grond van artikel 109 Wbo kunnen twee of meer
schappen tezamen een voorziening ter gemeenschappelijke behartiging van belangen instellen.
Een dergelijke voorziening behoeft de goedkeuring
van de SER. In 2012 hebben zes productschappen in overleg met het toenmalige ministerie
van EL&I bij besluit een Gemeenschappelijke
Medebewindsorganisatie Productschappen
ingesteld. Daarmee wordt beoogd de kwaliteit,
continuïteit en efficiency van de medebewindswerkzaamheden te waarborgen. Samen met het
besluit zijn mandaatverleningsbesluiten aan de
Toezichtkamer voorgelegd. Alhoewel deze besluiten niet onder het goedkeuringsrecht van de
Toezichtkamer vallen, zijn zij wel beoordeeld.
Gebleken is dat niet in alle gevallen de mandaatbesluiten aansluiten op de verordeningen van
de respectievelijke schappen waarin bestuursbevoegdheden zijn geregeld. De schappen zijn hier
per brief op gewezen. De Toezichtkamer heeft het
Besluit Gemeenschappelijke Medebewindsorganisatie
Productschappen 2012 goedgekeurd.

Bijlagen
Overzicht voorzittersvergoedingen product- en
bedrijfschappen 2010 en 2011
Schap

Dagdelen werkzaam
2010

Jaarrekening 2010*

Dagdelen werkzaam
2011

Jaarrekening 2011*

BA

4,0

19.920

4,0

19.920

BOS

1,2

16.493

1,5

18.586

PD1

-

-

-

-

HBA2

4,0

46.200

4,0/5,0

53.300

HBAG

3,0

20.000

3,0

20.000

HBD3

5,0

57.750

4,0/5.0

49.564

HOR

1,8

20.790

1,8

22.140

HPA, PA, PW, PDV4

10,0

155.500

10,0

166.500

MVO

4,0

60.073

4,0

61.052

PPE5

4,0

47.000

4,0

62.000

PVV

8,0

114.000

8,0

116.000

PT6

8,0

149.000

8,0

82.000

VIS

4,0

60.653

4,0

61.852

PZ

5,0

74.625

5,0

76.061

* Bedragen in euro’s

Aangezien deze informatie gebaseerd is op de jaarrekeningen van de schappen, kan een vergelijkbaar inzicht in de
gegevens over 2012 overigens pas (later) in 2013 verkregen worden.

1 PD had in 2010 en 2011 geen vaste voorzitter.
2 De voorzitter van HBA is met ingang van 1 september 2011 5 dagdelen werkzaam.
3 De voorzitter van HBD is met ingang van 1 september 2011 5 dagdelen werkzaam.
4 Het bedrag voor de voorzittersvergoeding 2011 betreft de vergoeding voor de toenmalige voorzitter.
Per 15 oktober 2011 is een nieuwe voorzitter aangetreden. De vergoeding voor deze voorzitter bedroeg in de
periode 15 oktober 2011 tot en met 31 december 2011 29.700 euro.
5 Per 15 mei 2010 heeft PPE een nieuwe voorzitter. De vergoeding 2010, op basis van afgerond 4 dagdelen
per week (0,39 FTE), geldt de periode 15 mei 2010 tot en met 31 december 2010.
6 Het bedrag voor de voorzittersvergoeding 2011 betreft de periode juni tot en met december van 2011.
In de eerste vijf maanden van 2011 had PT geen voorzitter.

29

Bijlagen
Overzicht product- en bedrijfschappen
Productschappen
Hoofdproductschap Akkerbouw

Productschap Tuinbouw

Louis Braillelaan 80
Postbus 908
2700 AX Zoetermeer
tel. 079 3687003
www.hpa.nl

Louis Pasteurlaan 6
Postbus 280
2700 AG Zoetermeer
tel. 079 3470707
www.tuinbouw.nl

Productschap Diervoeder

Productschap Vee en Vlees en

Louis Braillelaan 80
Postbus 908
2700 AX Zoetermeer
tel. 079 3687011
www.pdv.nl

Productschap Pluimvee en Eieren
Louis Braillelaan 80
Postbus 460
2700 AL Zoetermeer
tel. 079 3687100 / 079 3687003
www.pve.nl

Productschap Dranken

Dagelijkse Groenmarkt 3-5
Postbus 242
2501 CE Den Haag
tel. 070 8914900
www.productschapdranken.nl
Productschap Akkerbouw

Louis Braillelaan 80
Postbus 908
2700 AX Zoetermeer
tel. 079 3687007
www.productschapakkerbouw.nl
Productschap Margarine, Vetten en Oliën

Louis Braillelaan 80
Postbus 931
2700 AX Zoetermeer
tel. 079 3634350
www.mvo.nl

30

Productschap Vis

gebouw Visserijcentrum
Treubstraat 17
Postbus 72
2280 AB Rijswijk
tel. 070 3369600
www.pvis.nl
Productschap Wijn

Louis Braillelaan 80
Postbus 908
2700 AX Zoetermeer
tel. 079 3687015
www.wijninfo.nl
Productschap Zuivel

Louis Braillelaan 80
Postbus 755
2700 AT Zoetermeer
tel. 079 3681500
www.prodzuivel.nl

Bijlagen

Bedrijfschappen
Bedrijfschap Afbouw

Bedrijfschap Horeca en Catering

Mauritskade 27
2514 HD Den Haag
tel. 070 3366500
www.bedrijfschapafbouw.nl

Baron de Coubertinlaan 6
Postbus 121
2700 AC Zoetermeer
tel. 079 3680707
www.kenniscentrumhoreca.nl

Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel

Turfstekerstraat 63
Postbus 1012
1430 BA Aalsmeer
tel. 0297 380090
www.hbag.nl
Hoofdbedrijfschap Ambachten

gebouw De Leeuwenhoek
Ierlandlaan 21
Postbus 895
2700 AW Zoetermeer
tel. 079 3161111
www.hba.nl
Hoofdbedrijfschap Detailhandel

Nieuwe Parklaan 72-74
Postbus 90703
2509 LS Den Haag
tel. 070 3385600
www.hbd.nl
Bosschap (Bedrijfschap voor de bosbouw,
het bosbeheer, het natuurbeheer en de houtteelt)

Princenhof Park 9
Postbus 65
3970 AB Driebergen-Rijsenburg
tel. 030 6930130
www.bosschap.nl

31

Bijlagen
Afkortingen
BA
Bbt
BOS
EL&I
EZ
HBA
HBAG
HBD
HOR
HPA
MVO
PA
PBO
PD
PDV
PPE
PT
PVV
PW
PZ
SER
SZW
Vfb 1999
Vfb 2011
VIS
Wbo
Wopt
WNT

32

Bedrijfschap Afbouw
Besluit beleidsregels toezicht
Bosschap
(Voormalig ministerie van) Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
(Ministerie van) Economische Zaken
Hoofdbedrijfschap Ambachten
Hoofdbedrijfschap Agrarische Groothandel
Hoofdbedrijfschap Detailhandel
Bedrijfschap Horeca en Catering
Hoofdproductschap Akkerbouw
Productschap Margarine, Vetten en Oliën
Productschap Akkerbouw
Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie
Productschap Dranken
Productschap Diervoeder
Productschap Pluimvee en Eieren
Productschap Tuinbouw
Productschap Vee en Vlees
Productschap Wijn
Productschap Zuivel
Sociaal-Economische Raad
(Ministerie van) Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Verordening financiën bedrijfslichamen 1999
Verordening financiën bedrijfslichamen 2011
Productschap Vis
Wet op de bedrijfsorganisatie
Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector

UITGAVE Sociaal-Economische Raad, Den Haag
BASISONTWERP 2D3D
ONTWERP en OPMAAK Sheila Kok grafische vormgeving
PORTRETFOTO’S Christiaan Krouwels
DRUK Albani Drukkers, Den Haag
PAPIER Omslag 250 grams Oxford (FSC)
Binnenwerk 140 grams Oxford (FSC)

© 2013, Sociaal-Economische Raad
Alle rechten voorbehouden

ISBN 978-94-6134-050-4

SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD
Afdeling Communicatie
Bezuidenhoutseweg 60
Postbus 90405
2509 LK Den Haag

T 070 3499 525
F 070 3832 535
E communicatie@ser.nl

www.ser.nl