de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

De Minister van Veiligheid en Justitie
I.W. Opstelten
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

Afdeling Ontwikkeling

bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag

datum
contactpersoon
doorkiesnummer
e-maii
ons kenmerk
uw kenmerk
onderwerp

l april 2011

(

correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
t 070 - 361 9723
t 070 361 9715
www.rechtspraak.ni

Advies conceptwetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek

van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enkele andere
wetten
Geachte heer Opsteken,
Bij brief van 17januari 2011, kenmerk 56790365/10/6, verzocht u de Raad voor de rechtspraak
(de “Raad”) advies uit te brengen inzake het conceptwetsvoorstel partiële wijziging van het Wetboek
van Strafrecht (“Sr”), het Wetboek van Strafvordering (“Sv”) en enkele andere wetten
(het “Wetsvoorstel”).
Het Wetsvoorstel
Naast een aantal technische en redactionele aanpassingen van bestaande wetgeving op het terrein van
het strafrecht, het jeugdrecht en het civiele recht, bevat het Wetsvoorstel onder meer twee nieuwe
stratbaarstellingen in verband met recente ontwikkelingen in de maatschappij en de rechtspraktijk. In de
eerste plaats wordt voorgesteld om het oproepen tot een bank ruil strafbaar Le stellen (artikel 344a Sr).
Dit voorstel vloeit voort uit de aanbevelingen van de Commissie DSB Bank. In de tweede plaats beoogt
dit Wetsvoorstel de invoering van een expliciete strafbaarstelling van de gevaarzetting en het hinderen
van het luchtverkeer. Dc aanleiding is een toenemend aantal incidenten waarbij laserpointers gericht
worden gebruikt om bij luchthavens vliegtuigen te beschijnen, waardoor gevaar voor de bemanning en
passagiers van het luchtvaartuig kan ontstaan. Verder wordt ter wille van de beveiliging van de
burgerluchtvaart de geheimhoudingsplicht in artikel 37ha van de Luehtvaartwct verruimd en wordt het
strafmaximum voor het misdrijf van artikel l97c Sr (beroep of gewoonte maken van het tewerkstellen
van illegale vreemdelingen) verhoogd tot vier jaren.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

Voorts worden ten aanzien van illegale vreemdelingen wijzigingen voorgesteld terzake van dc
toepassing en de tussentijdse beëindiging van de maatregel van plaatsing in een inrichting van
stelselmatige daders (“ISD-maatregel”). In navolging van de tussentijdse beëindiging van de maatregel
tot terbeschikkingstelling (artikel 381a Sr), wordt nu ook voor de ISD-maatregel voorgesteld om deze
tussentijds te kunnen beëindigen onder de voorwaarde dat de vreemdeling niet naar Nederland zal
terugkeren (artikel 38u Sr). Bij terugkeer in Nederland herleeft de ISD-maatregel. Op vordering van het
Openbaar Ministerie (het “OM”) kan de rechter de verdere tenuitvoerlegging van de ISD-maatregel
bekrachtigen. De termijn van de maatregel begint te lopen op het tijdstip waarop de vreemdeling na
terugkeer is aangehouden (artikel 38u, lid 6 Sr). De bij deze procedure behorende strafvorderlijke
bepalingen worden eveneens aangepast (artikelen 509z, 509ee en 509ff Sv).
Verder wordt voorgesteld de mogelijkheid tot tussentijdse beoordeling door de rechter van de noodzaak
tot voortzetting van de ISD-maatregel voor illegale vreemdelingen te laten vervallen (artikel 38s Sr).
Ten slotte wordt voorgesteld om de mogelijkheid om de LSD-maatregel voorwaardelijk aan illegale
vreemdelingen op te leggen, te laten vervallen (artikel 38p Sr). De reden voor deze wijziging is dat deze
sanctiemodaliteit veronderstelt dat de vreemdeling zich in de Nederlandse samenleving kan begeven,
terwijl een illegale vreemdeling geen rechtmatig verblijf heeft in Nederland.
Gehoord de gerechten, adviseert de Raad als volgt.’
Advies
ARTIKEL 1, onderdeel C van het Wetsvoorstel De toepassing en de tussentijdse beëindiging ISD ten
aanzien van illegale vreemdelingen (artikel 38u Sr)
Ten aanzien van de tussentijdse beëindiging van de ISD-maatregel merkt de Raad op dat door het
ontbreken van informatie over de praktijk in de Memorie van Toelichting (de “MvT”) de suggestie ligt
besloten dat het thans vaker voorkomt dat de ISD-maatregel wordt gevorderd en opgelegd aan
vreemdelingen die reeds ongewenst zijn verklaard. Ervan uitgaande dat door de Immigratie en
Naturaijsatje Dienst (IND) voldoende informatie aan het OM wordt verschaft over de status van
vreemdelingen, lijkt dit echter hoogst onwaarschijnlijk. Het zal wel vaker voorkomen dat een
veroordeelde tot ongewenst vreemdeling wordt verklaard n~ en mede op grond van de veroordeling
tot de ISD. Het verdient aanbeveling dat in de Memorie van Toelichting alsnog meer helderheid wordt
gegeven over de feitelijke situatie.
-

-

-

De Raad voor de rechtspraak heeft op grond van artikel 95 Wet op de rechterlijke Organisatie een wettelijke adviestaak met betrekking
tot nieuwe wets~ en bclcidsvooistcllen die gevolgen hebben voor de rechtspraak. De adviezen worden vastgesteld na overleg met de
gerechten. De Raad voor de rechtspraak is een adviescollege in de zin van artikel 79 en 80 van de Grondwet. Bij het opstellen van zijn
adviezen beoordeelt dc Raad de voorgenomen wct~ en regelgeving in het bijzonder op de gevolgen voor dc organisatie en de werklast
van de gerechten en op de (praktische) toepasbaarheid en uitvoerbaarheid. Rechters zijn bij de behandeling van individuele zaken niet
gebonden aan de inhoud van dc wctgcvingsadviezen van de Raad voor de rechtspraak.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

Noch in hei Wetsvoorstel noch in de MvT wordt rekening gehouden met het onderscheid tussen EU
onderdanen en andere vreemdelingen. Daartoe is echter wel reden, mede gelet op het Kaderbesluit over
de wederzijdse erkenning van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen en het wetsvoorstel dat strekt
tot de implementatie daarvan.2 De Raad adviseert alsnog op dit punt in ie gaan. De Raad wijst in dit
verband op zijn advies van 9 juni 2009 met betrekking tot het wetsvoorstel tot wijziging van het
Wetboek van Strafrecht in verband met wijzigingen van de regeling van de voorwaardelijke
veroordeling en de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling. In dat advies wordt ingegaan op
de in dat wetsvoorstel opgenomen bijzondere voorwaarde dat de ongewenst verklaarde veroordeelde
vreemdeling Nederland moet verlaten, en op de vraag of die voorwaarde wat betreft burgers van
lidstaten van de Europese Unie niet op gespannen voet staat met Europese regelgeving en
jurisprudentie.
De formulering van het voorgestelde artikel 38u, tweede lid, Sr roept de vraag op naar de strekking van
de eis dat de vreemdeling daadwerkelijk is uitgezet. Wordt hier de feitelijke uitzetting bedoeld of de
beschikking tot ongewenstverklaring? Betekent het een en ander dat de tussentijdse beëindiging niet kan
plaatsvinden als er nog rechtsmiddelen openstaan tegen de beschikking? Hierop ware in de Mernorie
van Toelichting nader in te gaan.
ARTiKEL 1, onderdelen A, 8 en C van hel Wetsvoorstel
De Raad acht het gewenst dat ten aanzien van de toepassing van de artikelen 38p, negende lid, 38s,
vierde lid, en 38u, tweede lid, Sr in de wet wordt voorzien in een overgangsregeling. Daaraan bestaat in
de uitvoeringspraktijk behoefte.
Artikel!, onderdelen D, F en 0 van het Wetsvoorstel. Artikelen 77ta en 77tb Sr
De wijzigingen voorgesteld in artikel 1, onderdelen D, F en G betreffen aanpassingen van het
jeugdstrafrecht en beogen een aanvulling en verduidelijking van dc wet van 13 december2010, Stb.
2010, 818 tot wijziging van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, het Wetboek van Strafrecht,
het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten, in verband met de aanpassing van de
tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende jeugdsanctics waarbij het stelsel van voorwaardelijke
beëindiging van de maatregel plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen (de “pij-maatregel”, artikelen
77s tot en met 77tb Sr) wordt ingevoerd. 1-let biedt een verplicht kader voor nazorg aan jeugdigen aan
wie een pij-maatregel werd opgelegd. In dit stelsel ontstaat een proeftijd doordat de pij-maatregel in
beginsel voorwaardelijk eindigt. Tijdens de proeftijd, dient de jeugdige zich te gedragen naar de
aanwijzingen van een reclasseringsinstelling.

De Raad heeft op 22december2010 een advies uitgebracht over het wersvoorsiel strekkende tot implementatie van kaderbesluit
2008/909/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse
erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstrarfen of tot vrijheidsbeneming sirekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op
tenuitvoerlegging ervan in dc Europese Unie (PbEU 1327). kaderbesluit 2008/947/JBZ van dc Raad van dc Europese Unie van
27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van (Te wederzijdse erkenning op vonnissen en proeftijdbeslissingen met het
oog op het toezicht op proeftijdvoorwaarden en alternatieve straffen (PbEU L 337> en kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van de
Europese Unie van 26 februari 2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002!584/JBZ. kaderbesluit 200512 I4IJBZ. kaderbesluil
2006!783/iBZ. kaderbesluil 20081909/JL3Z en kadcrbesluit 2008/9471iBZ en tot versterking van de procedurele rechten van personen. lot
bevordering van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen gegeven ten aanzien van personen die niet
verschenen zijn tijdens hei proces (PbEU 1 81> (Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging vrijheidsbenemende en
voorwaardelijke sancties).

de Rechtspraak
Raad voor do
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

1

Bij de uitleg van deze regeling in de praktijk is gebleken dat er onduidelijkheid bestaat over de vraag
wanneer de pij-maatregel, zonder rechterlijke tussenkomst, tot een onvoorwaardelijk einde kan komen.
Met de voorgestelde wijzigingen in artikel 77s, zevende lid, Sr wordt beoogd in een sluitende regeling
hiervoor te voorzien. In het zevende lid vervalt onderdeel c.. In dit onderdeel werd de termijn van de
maatregel geregeld. Naar het oordeel van de Raad geeft de voorgestelde wijziging geen antwoord op de
gerezen onduidelijkheid.
Het Wetsvoorstel beoogt de regeling ten aanzien van de voorwaardelijke pij ook op andere onderdelen
te verhelderen. Zo komt in het voorgestelde artikel 77tb, eerste lid, Sr tot uitdrukking dal wanneer de
rechter een beslissing neemt die strekt tot verlenging van de hiervoor genoemde proeftijd, hij ook de
duur van deze verlenging vaststelt. De zinsnede “telkens met ten hoogste een jaar” vervalt.
Daarnaast wordt voorgesteld artikel 77ta, derde lid, Sr te laten vervallen. In dit artikellid werd onder
meer verwezen naar de situatie waarin gelijktijdig met de pij-maatregel, de maatregel betreffende het
gedrag van de jeugdige (“GBM”; artikel 77w Sr) werd opgelegd. In dat geval zou de nazorg vorm
krijgen in de GBM. Aangezien met het stelsel van voorwaardelijke beëindiging is voorzien in een
specifiek voor het bieden van nazorg bestemd stelsel, is het niet langer noodzakelijk ook deze GBM, na
een pij-maatregel, voor dit doel beschikbaar Le houden. Daarnaast voorzag artikel 77ta, derde lid, Sr in
de Situatie dat met een machtiging op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen, de verplichte nazorg tot een einde kwam. Dit komt thans tot uitdrukking in het
voorgestelde artikel 77tb, zevende lid, Sr. De overige wijzigingen in dit artikel 77tb Sr zijn redactioneel
van aard. Het is jammer dat de GBM op deze manier opzij wordt gezet, omdat in dat kader strenger
toezicht is op naleving van de voorwaarden.
De wijziging in artikel 77ta, eerste lid, Sr brengt tot uitdrukking dat niet alleen dejeugdreclassering,
maar ook een reclasseringsinstelling voor volwassenen kan worden betrokken bij de verplichte nazorg.
Daarmee wordt aansluiting gezocht bij de praktijk en dit valt toe te juichen.
ARTIKEL 1, onderdeel J van het Wetsvoorstel Verhoging strafledreiging mensensmokkel (artikel
197c Sr)
De motivering in de MvT van de verhoging van de stratbedreiging naar 4 jaar is in eerste instantie zo
gericht op het nauwe verband met mensenhandel (artikel 273f Sr), dat al met een aanzienlijk hoger
strafmaximum wordt bedreigd, dat niet duidelijk wordt waarom vanuit het oogpunt van opsporing
behoefte zou zijn aan een verhoging van de strafbedreiging voor mensensmokkel teneinde meer
ingrijpende dwangmiddelen te kunnen toepassen. Pas in de laatste alinea wordt verwoord dat met de
verhoging van de stratbecireiging tevens tot uitdrukking wordt gebracht dat de wetgever het stelselmatig
tewerkstellen van illegalen vreemdelingen een ernstig feit acht, maar ook daar wordt de koppeling met
de bestrijding van mensenhandel gelegd (MvT p. 4 en 5). De Raad acht een meer overtuigende
beargumentering van de verhoging gewenst.
-

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum

-

kenmerk
pagina

ARTIKEL!, onderdeel L van het Wetsvoorstel Strajbaarstelling “bank run” (artikel 344a Sr)
De voorgestelde bepaling is naar de mening van de Raad erg ruim geformuleerd. Weliswaar wordt in de
MvT gesproken van “oproepen’, maar in de wettekst is tot uitdrukking gebracht dat sprake moet zijn
van het ruimere “aanzetten”. Weliswaar ligt hierin een opzet-eis besloten, maar nu een nadere
omschrijving ontbreekt zal voorwaardelijke opzet voldoende moeten worden geacht. Daar komt bij dat
geen oorzakelijk verband met een faillissement wordt vereist noch dat het opzet daarop moet zijn
gericht. Het is daarom de vraag of onder de voorgestelde bepaling niet ook het gedrag valt van iemand
die publiekelijk kritiek heeft op het beleid van een bank. Dit zou bijvoorbeeld de vorm kunnen
aannemen waarin iemand waarschuwt voor de ondergang van een bank die te veel bonussen of te hoge
salarissen aan bestuurders uitkeert. De Raad acht daarom een nadere, concretere omschrijving geboden.
Dit vloeit ook voort uit het legaliteitsbeginsel dat onder meer in artikel 7 van het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens (“EVRM”) is neergelegd, en uit dc vrijheid van meningsuiting die in artikel 10
EVRM tot uitdrukking wordt gebracht. In het beoordelingskader dat door het Europese Hof voor de
Rechten van de Mens (EHRM) wordt gehanteerd, ligt een toetsing van de proportionaliteit besloten.
-

-

-

Werklast
Het Wetsvoorstel heeft naar de inschatting van de Raad geen noemenswaardige werklastgevolgen voor
de Rechtspraak.
Tot slot
Indien na het uitbrengen van dit advies het Wetsvoorstel op belangrijke onderdelen wordt gewijzigd of
indien uit nadere uitvoeringsregelgeving belangrijke werklastgevolgen voortvloeien, dan wordt de Raad
graag in de gelegenheid gesteld daarover aanvullend te adviseren. Met het oog op de voorbereiding van
de gerechten op de invoering van het Wetsvoorstel, stelt de Raad er op prijs op als hij geinformeerd
wordt over de indiening van het Wetsvoorstel hij de Tweede en de Eerste Kamer en de plaatsing van de
definitieve wetstekst in het Swiarsblad. Ook eventuele nadere regelgeving volgend op dit Wetsvoorstel
met gevolgen voor de rechtspleging valt binnen het adviesrecht van de Raad. Voor zover van
toepassing, ~tvang de Raad graag een adviesaanvraag voor deze nadere regelgeving.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

BIJLAGE 1: WETSTECHNISCH EN REDACTIONEEL COMMENTAAR
Ten aanzien van het Wetsvoorstel en de MvT heeft de Raad nog enkele redactionele opmerkingen.
Wetsvoorstel
1. ad artikel XIII sub C
Voor ‘eerste lid’ moet ‘tweede lid’ gelezen worden.
2. ad artikel XIV
De toevoeging loopt niet helemaal: mogelijke andere redactie: ‘2f de voorwaarden overeenkomstig ~
in artikel 230e voorziene wiize heeft verstrekt.
MvT
ad artikel Xli
Voor ‘(Artikel 264 ...)‘ dient gelezen te worden: ‘(Artikel 265 lid 4 ...)‘.
2~ zin: voor ‘kanonzaken’ dient gelezen te worden: ‘kanlonzaken’.
-

-