Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3237
Vragen van de leden Kuiken en Nijboer (beiden PvdA) aan de Ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Financiën over gemeenten
die in geldnood dreigen te komen (ingezonden 1 mei 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Knops (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën)
(ontvangen 22 juni 2020).
Vraag 1, 2
Kent u het bericht «Geldnood dreigt in veel gemeenten»?1
Kent ook u de signalen van gemeenten die door de coronacrisis in een (nog)
slechtere financiële positie dreigen te komen?
Antwoord 1, 2
Ja, ik ken het artikel en de signalen. Om te voorkomen dat gemeenten door
de coronacrisis in financiële problemen komen, hebben de Staatssecretaris
van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst en ik, in overleg met de
medeoverheden, maatregelen genomen om medeoverheden te compenseren.
Uw Kamer is hierover op 28 mei jl. geïnformeerd (Kamerstuk 35 420, nr. 43).
Met betrekking tot het OV zijn er inmiddels op 5 juni 2020 afspraken gemaakt
over een beschikbaarheidsvergoeding (Kamerstuk 23 645, nr. 723).
Er lopen nog gesprekken met de medeoverheden op het gebied van onder
andere, de veiligheidsregio’s, de GGD-en, afvalinzameling, de buurthuizen en
het watermanagement. De komende tijd wordt samen met de medeoverheden gewerkt aan afspraken op deze gebieden. Doel is om medio juli een
compleet beeld te hebben van de impact van de corona-aanpak op de
medeoverheden voor de periode tot 1 juni. De hoogte en omvang van de
reële compensatie vraagt een politiek-bestuurlijke afweging, waarbij het
uitgangspunt is dat de medeoverheden er als gevolg van de corona-aanpak
niet slechter voor komen te staan dan daarvoor.
Voor de periode na 1 juni, trekken Rijk en medeoverheden samen op bij de
invulling van de nodige maatregelen en om de sociaaleconomische crisis het
hoofd te bieden.

1

ah-tk-20192020-3237
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/29/geldnood-dreigt-in-veel-gemeenten-a3998304; NRC-H
29 april 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3, 4
Hoeveel gemeenten zullen ten gevolge van weggevallen inkomsten door de
coronacrisis hun begroting naar verwachting niet rond krijgen?
Welke ruimte hebben gemeenten nog om, naast de al bestaande, ook nog de
nieuwe financiële problemen met eigen middelen op te vangen? Aan welke
mogelijkheden denkt u dan?
Antwoord 3, 4
Om te voorkomen dat gemeenten door de coronacrisis in financiële problemen komen, hebben de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst en ik, in overleg met de medeoverheden, maatregelen
genomen om medeoverheden te compenseren. Uw Kamer is hierover op
28 mei jl. geïnformeerd (Kamerstuk 35 420, nr. 43), zie ook mijn antwoord op
de vorige vraag.
Mij zijn geen signalen van liquiditeitsproblemen bekend. Ik zie dat gemeenten
waar dit nodig is, hebben kunnen lenen om verplichtingen na te komen,
vooruitlopend op de uitbetaling van de afgesproken compensatiemaatregelen. Het aantal gemeenten dat in 2020 onder verscherpt toezicht staat
(preventief) is nog beperkt en wijkt niet sterk af van de aantallen van de
afgelopen tien jaar. Tegelijk is duidelijk dat, ook los van de corona-gevolgen,
de financiële positie van gemeenten aandacht vergt. De gevolgen van de
coronacrisis op de financiële positie van gemeenten zal het kabinet nauwlettend blijven volgen en ik voer hierover structureel het gesprek met medeoverheden.
Vraag 5, 6
Deelt u de mening van de gedeputeerden die u een brandbrief schreven dat
er meer geld naar gemeenten moet en dat er anders «schrijnende en
verregaande maatregelen» nodig zijn? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat inwoners van gemeenten die door de coronacrisis in
financiële nood zijn gekomen niet door bezuinigingen op gemeentelijke
dienstverlening, waaronder in het sociale domein, getroffen zouden mogen
worden? Zo ja, hoe gaat u eraan bijdragen dat dit niet gebeurt? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5, 6
Zoals ik al in antwoord op vraag 2 schreef ken ik de signalen van medeoverheden met betrekking tot hun financiële positie. Het is voor een bestendige,
gezamenlijke en slagvaardige overheid noodzakelijk dat medeoverheden hun
reguliere taken waaronder vergunningverlening, en hun taken met betrekking
tot participatie, zorg, jeugd, bewegen, vervoer, lokale culturele voorzieningen
en watermanagement kunnen blijven uitvoeren.
Daarom hebben in het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv)
van 23 april jl. het kabinet en de medeoverheden besloten een regiegroep in
te stellen die de omvang van de problematiek in beeld brengt met nadruk op
de financiële effecten en de daarbij voorgestelde oplossingsrichtingen,
waaronder compensatie. Hierbij gaat het om een reëel beeld van de kosten,
waarbij ook de inkomstenderving wordt meegenomen. Zoals eerder genoemd
heb ik u daarin mijn brief van 28 mei jl. over geïnformeerd.
Vraag 7
Bent u, gezien de toch al precaire financiële situatie van veel gemeenten met
daarboven op ook nog de gevolgen van de coronacrisis, bereid om in overleg
met de Vereniging Nederlandse Gemeenten deze grotere financiële problemen op te lossen? Zo ja, op welke termijn gaat u dit doen en kunt u de
Kamer op de hoogte brengen van de resultaten? Zo nee, waarom niet? En zo
nee, waarom helpt u wel bedrijven die door de coronacrisis in problemen zijn
gekomen maar niet gemeenten en hun inwoners?
Antwoord 7
Het Ministerie van BZK is, nadat de directe gevolgen van de coronamaatregelen voor gemeenten duidelijk werden, met VNG, maar ook met vertegenwoordigers van andere medeoverheden in overleg getreden. Dit overleg heeft
geresulteerd in maatregelen om medeoverheden te compenseren en om te
voorkomen dat gemeenten door de coronacrisis in financiële problemen
komen. Uw Kamer is hierover per brief op 28 mei jl. geïnformeerd en over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

eventuele nadere maatregelen zal het kabinet niet nalaten uw Kamer te
informeren.
Naast de genomen maatregelen ter compensatie vindt het kabinet het ook
belangrijk om in deze bijzondere tijd de schommelingen voor medeoverheden
te dempen; hoe stabieler de inkomsten, hoe minder verstoringen van het
gemeentelijke en provinciale begrotingsproces. In overleg met de VNG en het
IPO is daarom besloten om de stand van het accres (volume en loon- en
prijsontwikkeling) 2 zoals gepresenteerd in de Voorjaarsnota 2020 te bevriezen
voor de jaren 2020 en 2021. Als er zich grote onverwachte wijzigingen
voordoen, zal het kabinet hierover met de VNG en het IPO in gesprek gaan.

2

Dit geldt zowel voor het accres van het gemeentefonds en provinciefonds als het accres van
het Btw-compensatiefonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3