Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 515

Aanpak regeldruk en administratieve lasten

Nr. 370

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2015
Actal, het Adviescollege toetsing regeldruk, heeft in september 2014 haar
rapport «Onderzoek naar regeldruk als gevolg van koppeling van
regelingen aan inkomen van de burger» aangeboden aan het kabinet en
parlement, vergezeld van een advies. De vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid heeft het kabinet verzocht om een reactie op
het advies. Daarbij heeft de Commissie het kabinet verzocht om het advies
in relatie te bezien tot de herziening van het belastingstelsel en de
uitvoering van de motie Van Nieuwenhuizen-Wijbenga (Kamerstuk
33 750 XV, nr. 24).
Hierbij bied ik u namens het kabinet de kabinetsreactie op dit advies aan.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

kst-29515-370
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

1

Kabinetsreactie op de Actal rapportage «Regeldruk door
Inkomenskoppelingen en Inkomensdrempels»
Inleiding
Halverwege 2014 heeft Actal het kabinet en het parlement haar eindrapportage aangeboden van het onderzoek naar regeldruk bij burgers door
koppeling van regelingen aan het inkomen1. Het rapport gaat in op alle
financiële regelingen die afhankelijk zijn van het inkomen of vermogen
van de burger. Actal stelt dat het systeem van financiële ondersteuningsregelingen momenteel gekenmerkt wordt door veel complexiteit,
grotendeels veroorzaakt door de gekozen systematiek van inkomensafhankelijkheid, en doet een aantal aanbevelingen om deze complexiteit
tegen te gaan. Op verzoek van de vaste commissie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid van uw Kamer ga ik hier middels deze brief op in2.
Hiermee beantwoord ik ook de motie Van Nieuwenhuizen-Wijbenga
(Kamerstuk 33 750 XV, nr. 24).
Het is de taak van de overheid om aan specifieke groepen burgers
inkomensondersteuning te bieden. Hierbij staat voorop dat de overheid
zulke ondersteuning biedt aan huishoudens die deze het hardst nodig
hebben. Bij het instellen van regelingen ter financiële ondersteuning van
burgers is afhankelijkheid van inkomen dus ten principale onvermijdelijk.
Daarbij komt dat het kabinet, waar mogelijk, participatie bevordert. Ook
vanuit dat oogpunt kan het wenselijk zijn om financiële regelingen te laten
afhangen van (bepaalde bronnen van) inkomen. Tegelijkertijd deelt het
kabinet de conclusie dat het Nederlandse systeem van inkomensafhankelijke regelingen momenteel gekenmerkt wordt door veel complexiteit:
deels doordat het gaat om een uitgebreid stelsel waarin veel mogelijkheden bestaan voor het leveren van maatwerk, maar deels ook doordat
het systeem door de jaren heen steeds complexer is geworden. Daarom
wil het kabinet twee inventarisaties uit gaan voeren naar mogelijkheden
tot vereenvoudiging: één op het gebied van inkomensbegrippen en één
op het gebied van betaaldata. In de rest van deze brief ga ik hier nader op
in, en benoem ik ook de reeds ingezette trajecten die bijdragen aan een
eenvoudiger, begrijpelijker stelsel van inkomensafhankelijke regelingen.
Regeldruk bij Inkomensafhankelijke Regelingen
Doelstelling van het kabinet
Bij het opstellen en bijstellen van het stelsel van financiële regelingen is
regeldruk één van de aandachtspunten van het kabinet. Mede daarom
wordt bij iedere nieuw in te stellen regeling, en bij iedere wijziging van
een bestaande regeling, een uitvoeringstoets uitgevoerd en beoordeeld.
Indien het om een wetswijziging gaat wordt ook een analyse uitgevoerd
van de ontwikkeling wat betreft administratieve lasten naar aanleiding van
de wijziging. Regeldruk is echter niet het enige aandachtspunt.
Doelstelling van het kabinet is in de eerste plaats om burgers
1

Advies «Regeldruk door Inkomenskoppelingen en Inkomensdrempels», Actal, september 2014,
n.a.v. het rapport «Onderzoek naar regeldruk als gevolg van koppeling van regelingen aan
inkomen van de burger», Deloitte in opdracht van Actal, juni 2014.
2
In de procedurevergadering van de vaste commissie voor SZW van 23 september 2014 is
gesproken over het Actal advies «Regeldruk door Inkomenskoppelingen en Inkomensdrempels». Hierin heeft de commissie besloten het kabinet te verzoeken om een reactie te
geven op het advies. Met deze brief geef ik gehoor aan dit verzoek. De commissie verzoekt ook
de reactie op het advies in relatie te bezien met de herziening van het belastingstelsel en de
stand van zaken omtrent de uitvoering van de motie Van Nieuwenhuizen-Wijbenga, die een
verzoek aan het kabinet bevat om te bezien of er een mogelijkheid is tot verdere vereenvoudiging van het systeem van inkomensafhankelijke regelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

2

bescherming te bieden waar nodig, en aan te zetten tot participatie waar
mogelijk. Daar hoort vaak een maatwerkaanpak bij, die op zijn beurt weer
regeldruk met zich mee kan brengen. Minder maatwerk, en dus meer
relatief eenvoudige regelingen, kan die regeldruk inperken, maar kan ook
ongewenste effecten hebben. Zo zou het omvormen van een sterk
gerichte regeling naar een meer generieke regeling minder maatwerk
bevatten, maar ook de kosten doen stijgen, omdat een grotere groep
aanspraak kan maken op de nieuwe, generieke variant. Daarnaast hebben
niet alle burgers dezelfde behoeften waar het gaat om inkomensondersteuning. Vereenvoudiging, bijvoorbeeld door vermindering van het
aantal regelingen, kan daardoor leiden tot schrijnende gevallen voor
kleine groepen burgers, waarvoor het huidige stelsel wel een uitkomst
biedt. Het kindgebonden budget en de kinderbijslag zijn hier een
voorbeeld van. In eerste instantie wil het kabinet vanuit een brede visie
gezinnen met kinderen tegemoetkomen in de kosten die gemoeid zijn met
het opvoeden van kinderen. Daarnaast wil het kabinet gezinnen met een
lager inkomen extra ondersteunen middels het kindgebonden budget. Een
ander voorbeeld is de individuele bijzondere bijstand: naast het bieden
van een generieke uitkering voor mensen die niet genoeg inkomen of
vermogen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien, wil het
kabinet ook een extra tegemoetkoming bieden indien burgers zich
geconfronteerd zien met noodzakelijke extra kosten, zoals bij een
verhuizing, schooluitgaven of een echtscheiding.
Regeldruk in het huidige stelsel
Om in kaart te brengen of verdere vereenvoudiging van het stelsel, met
inachtneming van de hierboven geformuleerde doelstelling, opportuun
zou zijn heeft het kabinet een inventarisatie uitgevoerd. In totaal zijn
hierbij 63 inkomensafhankelijke regelingen meegenomen. Daarvan zijn er
per 1 januari 2016 nog 49 in werking, inclusief enkele tijdelijke of
uitfaserende regelingen die in 2016 nog doorlopen (zie Bijlage 2). De
meeste Nederlandse burgers hebben maar met een klein deel van deze
regelingen te maken: sommigen zijn gericht op ouderen, anderen op
gezinnen met kinderen, weer anderen op compensatie van gemaakte
kosten door ziekte. Figuur 1 geeft een overzicht van de regelingen per
doelgroep.
Figuur 1: Aantal regelingen per doelgroep (per 1 januari 2016)

Categorie «overig» bevat regelingen voor de volgende doelgroepen: Zelfstandigen (3), Afgestudeerden (2), Generiek (2), Migranten (1) en Woningeigenaren (1). Bijlage 2 bevat een overzicht
van de regelingen die in deze figuur zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

3

In het huidige systeem komt voor sommige burgers «stapeling» voor: zij
hebben met meerdere regelingen tegelijkertijd van doen. In het Actal
rapport wordt aan de hand van een drietal casus geïllustreerd hoe
regeldruk bij burgers kan ontstaan naar aanleiding van stapeling. Actal
maakt gebruik van drie fictieve huishoudens in de gemeente Den Haag. In
totaal hebben deze drie huishoudens recht op respectievelijk 13, 14 en 15
verschillende regelingen tegelijk. Gemiddeld genomen zijn 4 van deze
regelingen specifiek aangeboden door de gemeente en dus mogelijk niet
beschikbaar in andere gemeenten. Hierbij is niet onderzocht in hoeveel
gevallen een dergelijke stapeling van regelingen daadwerkelijk voorkomt.
Uit de inventarisatie die het kabinet de afgelopen tijd heeft uitgevoerd
blijkt dat het vóórkomen van een dergelijke stapelingsproblematiek in
werkelijkheid zeer onwaarschijnlijk is (Tabel 1): gegevens uit 2012 laten
zien dat 0,1% van de Nederlandse huishoudens in dat jaar gebruik maakte
van meer dan 8 regelingen tegelijk. In absolute aantallen gaat het om 9000
huishoudens. Dat doet niets af aan de constateringen en bevindingen van
Actal, maar toont wel aan dat de omvang van de geschetste stapelingsproblematiek relatief beperkt is.
Tabel 1: Aantal regelingen per huishouden (2012)
Percentage Nederlandse huishoudens
Aantal regelingen per huishouden

Alle regelingen

Inkomensafhankelijke regelingen

0 regelingen
1 regeling
2 regelingen
3–4 regelingen
5–8 regelingen
Meer dan 8 regelingen

21,22%
27,27%
18,74%
21,71%
10,94%
0,12%

23,52%
29,83%
19,15%
20,35%
7,13%
0,03%

Totaal

100,00%

100,00%

Onderzochte regelingen: Gebruik in 2012 van WAO, WIA, WAZ, Wajong, WW, WWB, IOAW, IOAZ,
bijzondere bijstand, Ziektewet, WMO (huishoudelijke verzorging), AWBZ, rugzakje speciaal
onderwijs, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget, zorgtoeslag, WTCG, CER en
aftrek bijzondere ziektekosten. Hiervan zijn tot inkomensafhankelijke regelingen gerekend: alle
behalve rugzakje en CER.
Bron: De resultaten hier gepresenteerd zijn op basis van eigen berekeningen door het Ministerie
van SZW met het door het CBS beschikbaar gestelde microdatabestand voor het project
«SZW Cumulatie van decentralisatie maatregelen». Fiscale regelingen zijn niet in dit bestand
opgenomen. Met enkele uitzonderingen geeft het bestand verder een compleet beeld van
de regelingen die in 2012 van kracht waren. Wel zijn er sinds 2012 een aantal regelingen afgeschaft en nieuwe regelingen ingesteld. Bovenstaande tabel geeft een indruk van stapeling
op basis van de meest volledige en actuele informatie die momenteel beschikbaar is.

Actal neemt in zijn rapport ook regelingen mee die op lokaal niveau zijn
belegd. Met de drie grote decentralisaties die op 1 januari 2015 van kracht
zijn geworden (op het gebied van Jeugdzorg3, de Wet Maatschappelijke
Ondersteuning (WMO) 20154 en de Participatiewet5), zijn er meer taken en
verantwoordelijkheden bij de gemeente belegd. Die decentralisaties,
alsmede wijzigingen in de inkomensondersteuning (Wet maatregelen
WWB en enkele andere wetten/Participatiewet) bieden gemeenten ook
meer mogelijkheden om per individu maatwerk te leveren. Zo wordt er bij
de bijzondere bijstand per individu bekeken waar de burger extra
ondersteuning kan gebruiken. Daarnaast zorgen deze wijzigingen ervoor

3

Regels over de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor preventie, ondersteuning, hulp en
zorg aan jeugdigen en ouders bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en
stoornissen (Jeugdwet) (Kamerstuk 33 684).
4
Regels inzake de gemeentelijke ondersteuning op het gebied van zelfredzaamheid, participatie,
beschermd wonen en opvang (Wet maatschappelijke ondersteuning 2015) (Kamerstuk 33 841).
5
Wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand en enkele andere sociale zekerheidswetten
(Wet maatregelen Wet werk en bijstand en enkele andere wetten) (Kamerstuk 33 801).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

4

dat steeds meer regelingen via één loket, dat van de gemeente, kunnen
worden aangevraagd. Dit schept duidelijkheid voor de burger en zorgt
ervoor dat ondersteuning dichtbij begint. Het kabinet heeft bewust voor
deze aanpak gekozen, met als belangrijkste doelstelling om de zorg en
ondersteuning meer op het individu toe te spitsen. De situatie verschilt
immers van persoon tot persoon. Regelingen kunnen, binnen rijksbreed
vastgestelde kaders, per gemeente verschillen, en gemeenten kunnen per
persoon maatwerk leveren. De controle op de regeldruk is hiermee ook
meer bij de gemeenteraad komen te liggen.
Bij deze en andere wijzigingen ondersteunt het Rijk op afstand. Onder
meer door financiële ondersteuning te bieden aan de Programmaraad
– bestaande uit DIVOSA, VNG, UWV en CEDRIS – die een implementatieprogramma uitvoert gericht op gemeenten. Daarnaast helpen de
genoemde koepelorganisaties, ondersteund door het Rijk, het leerproces
tussen gemeenten onderling vorm te geven.
Aantal inkomensregelingen
Binnen de doelstelling van het kabinet, zoals hierboven geformuleerd,
past een kritische blik op de complexiteit van het stelsel van inkomensregelingen. Het advies van Actal om het aantal regelingen terug te dringen
sluit dan ook aan bij de visie van het kabinet om de complexiteit van het
stelsel zo veel mogelijk te beperken. Op een aantal terreinen heeft het
kabinet hier al belangrijke stappen in gezet.
Het nieuwe kindregelingen stelsel, dat per 1 januari 2015 van kracht is
geworden, brengt het aantal kindregelingen terug van 10 naar 5, maakt de
stap om vanuit een uitkering te gaan werken meer lonend voor alleenstaande ouders en blijft inkomensondersteuning bieden waar dit het
hardst nodig is. Door de veelheid aan regelingen in het oude stelsel was
dit voor ouders soms niet overzichtelijk. Ook werkten regelingen soms
tegen elkaar in. Met de 5 overgebleven regelingen zijn de doelstellingen
verhelderd. Naast het aanbieden van gratis schoolboeken aan kinderen in
het voortgezet onderwijs6 zijn er 2 kindgerelateerde regelingen voor
inkomensondersteuning over: de kinderbijslag is er voor alle ouders, en
het kindgebonden budget voor ouders die een lager inkomen hebben. De
overige 2 regelingen zijn gericht op arbeidsparticipatie: de inkomensafhankelijke combinatiekorting en de kinderopvangtoeslag. Oogmerk bij
deze herziening is geweest om vergelijkbare groepen gelijk te behandelen
en regelingen waarvan de effectiviteit ter discussie stond, af te schaffen.
De overheidsmiddelen die hiermee gemoeid zijn worden zodoende op een
zo effectief mogelijke manier ingezet.
Naast deze vermindering van het aantal regelingen wordt momenteel
gewerkt aan een herziening van de financieringssystematiek van de
kinderopvang. Ook dit betekent een belangrijke vereenvoudiging,
waardoor burgers minder regeldruk zullen ervaren en de kans op fouten
en fraude ingeperkt zal worden. In het nieuwe financieringsstelsel hoeven
de ouders veel minder gegevens aan te leveren of zelf schattingen te
maken van hun inkomen. Ook hebben ouders meer zekerheid over hun
eigen bijdrage omdat deze wordt gebaseerd op hun vastgestelde inkomen
van twee jaar geleden. De verwachting is dat het aantal herberekeningen
en terugvorderingen daarmee zal afnemen. Tenslotte wordt het voor
ouders simpeler doordat de financiering (het betalen van de factuur van
de kinderopvang en het ontvangen van de kinderopvangtoeslag) niet
meer via de eigen bankrekening loopt.
6

Het kabinet was van plan om vanaf het schooljaar 2015–2016 de gratis schoolboeken in het
voortgezet onderwijs af te schaffen. In het Begrotingsakkoord tussen D66, ChristenUnie, SGP
en de coalitiepartijen is echter vastgelegd dat deze maatregel niet doorgaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

5

Bij het vormgeven van de Participatiewet, die per 1 januari 2015 is
ingegaan, is vereenvoudiging eveneens een belangrijke doelstelling
geweest. De Participatiewet heeft onder andere als doel om het aantal
regelingen voor mensen met een beperking te verminderen. Zo is het
voor iedereen met arbeidsvermogen sinds 1 januari duidelijk dat hij of zij
bij de gemeente moet zijn voor ondersteuning. Ook zijn er sinds 1 januari
wijzigingen aangebracht rond de aanvullende inkomensondersteuning. De
langdurigheidstoeslag is vervangen door de individuele inkomenstoeslag,
en de categoriale bijzondere bijstand is – behoudens de mogelijkheden
ten aanzien van de collectieve aanvullende ziektekostenverzekering –
afgeschaft. Ten opzichte van de oude situatie hebben gemeenten meer
financiële ruimte om individueel maatwerk te bieden: toetsingscriteria zijn
algemeen geformuleerd en er is meer keuzevrijheid voor gemeenten.
Daarnaast kent de Participatiewet een aantal financiële prikkels om werk
te stimuleren. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld de algemene inkomstenvrijlating of de vrijlating voor alleenstaande ouders toepassen, waardoor
een gedeelte van de inkomsten uit arbeid niet wordt verrekend met de
uitkering. Op deze manier krijgt een bijstandsgerechtigde een duidelijke
prikkel om op zoek te gaan naar werk. Naast deze vrijlatingen beschikken
gemeenten over een aanvullend financieel instrument dat zij onder meer
kunnen inzetten om deeltijdwerk te stimuleren. Het gaat dan om de
premie voor arbeidsinschakeling voor werkgevers, die één of twee keer
per jaar kan worden vrijgesteld voor ten hoogste € 2.339 per kalenderjaar.
Conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) worden de
artikelen van de begroting periodiek doorgelicht en daarmee onderzocht
op doelmatigheid – dat wil zeggen de mate waarin de regeling de gestelde
doelen realiseert – en doeltreffendheid – de efficiëntie van de regeling.
Regeldruk bij burgers komt in beide dimensies naar voren. Wanneer er op
basis van zulke beleidsdoorlichtingen mogelijkheden tot vereenvoudiging
geïdentificeerd worden, worden deze aan uw Kamer gepresenteerd.
Aantal Inkomens- en vermogensbegrippen
Het kabinet deelt de conclusie van Actal dat er momenteel veel verschillende inkomens- en vermogensdefinities in omloop zijn, en dat dit leidt tot
een aantal knelpunten. Uiteraard hebben de meeste burgers slechts met
een klein deel van de bestaande inkomensdefinities te maken. Toch blijft
het naast elkaar bestaan van verschillende definities belemmeringen
opleveren voor het bereiken van beleidsdoelstellingen, het uitvoeren van
regelingen, en het effectief en efficiënt ondersteunen van burgers.
Met de implementatie van de Algemene Wet Inkomensafhankelijke
Regelingen (Awir) in 2005 heeft het kabinet een algemeen uitgangspunt
gecreëerd voor de begrippen die gehanteerd worden bij inkomensafhankelijke regelingen.7 Doelstelling van de Awir is om meer uniformiteit bij
het ontwerpen van nieuwe inkomensafhankelijke regelingen teweeg te
brengen. Daartoe bevat de Awir een geharmoniseerd begrippenkader.
Toch worden er, zoals Actal benadrukt, ook na invoering van de Awir, die
alleen op sinds 2005 nieuw ingevoerde inkomensafhankelijke regelingen
van toepassing is, nog verschillende definities van bijvoorbeeld
«inkomen» en «vermogen» gehanteerd. Tot nu toe is gebleken dat niet
alle uitvoeringsorganisaties gebruik kunnen maken van de Awir systematiek.
Daarnaast zijn in 2010, uit oogpunt van verduidelijking en harmonisering,
de delegatiegrondslagen in de socialezekerheidswetgeving geünifor-

7

De Awir is o.a. van toepassing op de studiefinanciering, de huurtoeslag, de zorgtoeslag, het
kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

6

meerd.8 Op grond van deze uniforme delegatiegrondslagen is inmiddels
het Algemeen inkomensbesluit socialezekerheidswetgeving tot stand
gekomen, waarmee de omschrijving van wat onder inkomen moet
worden verstaan voor de volksverzekeringen, werknemersverzekeringen
en sociale voorzieningen in belangrijke mate is geharmoniseerd en de
voordien bestaande acht afzonderlijke inkomensbesluiten per wet konden
komen te vervallen.
Naast deze reeds gezette stappen zal het kabinet de komende tijd in
samenwerking met de uitvoeringsorganisaties een verkenning uit gaan
voeren. Deze verkenning richt zich op de vraag hoe inkomensbegrippen
zodanig kunnen worden vereenvoudigd en geharmoniseerd dat burgers
de regelingen beter gaan begrijpen, en dat regelingen beter uitvoerbaar
en gericht worden. De verkenning zal onderbouwd worden met een
nadere analyse van de problematiek, de verwachte kosten, opbrengsten
en inkomenseffecten van eventuele oplossingsrichtingen en de mogelijke
transitiepaden.
Betaalmoment
Actal doet de aanbeveling om één herkenbaar betaalmoment te hanteren.
Actal adviseert om hierbij uit te gaan van de datum waarop ook het salaris
in de regel wordt overgemaakt. Momenteel sluiten veruit de meeste
regelingen al bij deze aanpak aan. Zo betalen de SVB en de
Belastingdienst/Toeslagen in de regel, zij het met enkele uitzonderingen,
uit rond de 20e van de maand, waarbij er een marge van een paar dagen
op kan treden wegens verwerking door de bank. Er zijn nog een paar
regelingen in werking die niet per maand, maar per kwartaal of per jaar
worden uitbetaald. Daarnaast geldt voor enkele regelingen dat de
betaaldatum op een ander moment in de maand valt of kan vallen, en
worden sommige regelingen vooraf, en andere achteraf uitbetaald.
Om te bezien of de systematiek rond betaaldata verder geharmoniseerd
kan worden wil het kabinet, naast de verkenning over harmonisering van
inkomensbegrippen, ook hier een verkenning naar uit laten voeren
– wederom in samenwerking met de uitvoeringsorganisaties9. Hierbij zal
onderzocht worden of een eventuele overstap naar een meer geharmoniseerde aanpak wat betreft betaaldata met extra kosten en risico’s gepaard
gaat, of het op termijn tot besparingen kan leiden, of er hierbij sprake is
van een daadwerkelijke reductie van ervaren regeldruk bij burgers, en of
de benodigde wijzigingen uitvoerbaar zijn. Zo heeft harmonisatie van
betaaldata bijvoorbeeld een effect op de ICT systemen van uitvoerders en
banken, en op de dienstverlening door deze organisaties, doordat er meer
betalingen tegelijkertijd uitgevoerd moeten worden.
Aanpassing en Afbouw
De afgelopen tijd is er, mede door de reeds genoemde reductie in het
aantal regelingen, veel sprake geweest van aanpassings- en afbouw
trajecten. Zo loopt de «oude» Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) nog enkele tientallen jaren door voor burgers die onder het
oude systeem waren ingeschreven. Tegelijkertijd is de nieuwe Wet Werk
en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) in 2005 in werking getreden.
Het naast elkaar bestaan van verschillende versies van regelingen, zoals
8
9

Wet harmonisatie en vereenvoudiging socialezekerheidswetgeving (Kamerstuk 32 421).
De uitbetaaldatum van Toeslagen ligt reeds op de verwachte mediaan. Harmonisering van de
uitbetaaldatum bij de voorlopige belastingteruggaven wordt niet overwogen. Mede door het
grote volume aan betalingen kent zo’n verschuiving te grote effecten en risico’s voor de
uitvoerings- en productieprocessen binnen en buiten de Belastingdienst. Bovendien berust
huidige betaaldatum op afspraken met de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

7

de WAO en de WIA, kan voor burgers verwarrend zijn. Daarnaast verhoogt
het de kosten voor de uitvoeringsorganisaties. Vooral tegen het aflopen
van de afbouwperiode van de te vervallen regeling nemen de uitvoeringskosten per deelnemer exponentieel toe. Tegelijkertijd is er juist bij dit
soort afbouwtrajecten vaak sprake van een roep om maatwerk. Voor
burgers die al gebruik maken van een bepaalde regeling kan dit een
oplossing bieden bij het optreden van inkomenseffecten10. Bovendien is
het vaak overzichtelijker voor personen die reeds aan een regeling
deelnemen, wanneer alles bij het oude blijft. Juist om aan zulke gevallen
tegemoet te komen wordt soms extra «complexiteit» in het stelsel
ingebouwd.
Actal doet de aanbeveling om duidelijkheid en zekerheid te geven over
aanpassing en afbouw van bestaande regelingen. Actal adviseert om
hierbij uit te gaan van een uniforme wijze van afbouw, en om ook de wijze
van aanpassing zo veel mogelijk uniform te maken. In Box 1 wordt
uitgelegd hoe het juridisch kader voor transitiepaden eruit ziet. Door dit
kader te hanteren streeft het kabinet al naar een zo veel mogelijk
eenduidige aanpak bij afbouw- en aanpassingstrajecten. Bij de hierboven
aangekondigde verkenning naar de mogelijkheden wat betreft harmonisering van inkomensbegrippen, zal ook gekeken worden naar de
inkomenseffecten van mogelijke oplossingsrichtingen en de noodzakelijke
en mogelijke transitiepaden.
Box 1
Juridisch kader
Waar mogelijk en wenselijk streeft het kabinet al naar een zoveel
mogelijk eenduidige aanpak bij afbouw- en aanpassingstrajecten in
de sociale zekerheidswetgeving. Aanpassing en afbouw vinden altijd
plaats op de staatsrechtelijk voorgeschreven wijze.11 Daarbij wordt
bezien of er, gezien de maatschappelijke gevolgen, overgangsrecht
noodzakelijk is. Bij maatregelen die tot ongewenste inkomenseffecten leiden wordt ook bezien of deze te mitigeren of te voorkomen
zijn. Op basis van deze afwegingen wordt vervolgens een transitiepad bepaald. Hierbij wordt het Toetsingskader Overgangsrecht
gehanteerd.12 Dit toetsingskader schrijft voor dat het transitiepad op
de volgende punten moet worden beoordeeld:
− De aard van de regeling: gaat het om een inkomensvervangende
uitkering (bijvoorbeeld bijstand) of om een aanvullende uitkering
(bijvoorbeeld toeslag),
− De aard en het doel van de wijziging: bijvoorbeeld de omvang
van de inkomensachteruitgang in relatie tot het totale inkomen,
− De groep die geraakt wordt door de wijziging,
− De uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het transitiepad.

10

Ook is een geleidelijk verloop wenselijk, zodat de burger kan wennen aan de nieuwe situatie
zonder dat dit resulteert in sterke inkomensschokken. Hier wordt nader op ingegaan in de
CPB-publicatie «Volatiliteit en Consumptie: Een Verkenning» http://www.cpb.nl/publicatie/
volatiliteit-van-consumptie-een-verkenning.
11
Bij toetsing aan hoger geschreven recht gaat het om de Grondwet, het Statuut van het
Koninkrijk en internationaal en Europees recht. Daarbij kan bijvoorbeeld worden getoetst aan
het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR), het EG-Verdrag
over het vrij verkeer van goederen en de economische mededinging, het Handvest van de
Grondrechten van de Europese Unie of het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Bij toetsing aan ongeschreven rechtsbeginselen gaat het om algemene rechtsbeginselen, zoals onder meer die van rechtszekerheid
en rechtsbescherming.
12
Zie Kamerstuk 25 900, EK 87, nr. 87b, blz. 5–7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

8

Als overgangsbepalingen noodzakelijk zijn, dan worden deze bij
voorkeur in de te wijzigen regeling opgenomen. Daardoor wordt de
kenbaarheid van het overgangsrecht bevorderd en wordt voorkomen
dat verschillende wijzigingsregelingen tegen elkaar in gaan werken
of naast elkaar blijven bestaan. Verder mag aan belastende
regelingen, behoudens in uitzonderlijke gevallen, geen terugwerkende kracht worden toegekend, omdat daarmee de rechtszekerheid
van de burger zou worden aangetast (Ar. 167).
Bij afbouw- en aanpassingstrajecten waarbij uitkeringsgerechtigden
hun recht op een uitkering geheel of ten dele verliezen vindt altijd
een toets plaats aan de geldende wettelijke voorschriften. Zo kent
Nederland, om gehoor te geven aan Europese voorschriften, een
recht op het ongestoord genot van eigendom.13 Sociale zekerheidsrechten en pensioenen moeten daarbij als eigendom worden gezien.
Het wijzigen of afschaffen van een uitkering mag daarom alleen als
aan bepaalde eisen wordt voldaan. Zo moet de wijziging bij wet
plaatsvinden, een legitiem doel dienen, en proportioneel zijn. Dat wil
zeggen dat er een evenwichtige afweging moet plaatsvinden tussen
de belangen van betrokkenen en de belangen van de overheid.
Indien de vereiste proportionaliteit ontbreekt, kan de wijziging alleen
worden doorgevoerd als aan de getroffen doelgroep compensatie
wordt geboden, bijvoorbeeld door bestaande uitkeringsgerechtigden
van de wijziging te ontzien, door uitgestelde inwerkingtreding, een
overgangstermijn of een fasegewijze afbouw. Binnen het Ministerie
van SZW wordt, gelet op de jurisprudentie van de Centrale Raad van
Beroep (CRvB), bij ontneming van eigendom veelal een minimale
overgangstermijn van ca. 6 maanden aangehouden.14 Dit al dan niet
in combinatie met andere maatregelen.
Ruimte voor maatwerk
Door de Afdeling advisering van de Raad van State is op mijn
verzoek op 9 oktober 2012 een voorlichting uitgebracht aan de
regering over de mogelijke kaders bij wijzigingen in aanspraken in
het sociale zekerheidsrecht en de pensioenen.15 Daarin gaat de
afdeling in op de betekenis en reikwijdte van een aantal geldende
voorschriften. In deze voorlichting is aangegeven dat er geen
concrete oplossingen of grenzen kunnen worden aangedragen of
bepaald, maar dat in ieder afzonderlijk geval een afweging noodzakelijk is van de in het geding zijnde belangen.
Bij ieder aanpassingstraject wordt de afweging gemaakt tussen maatwerk
enerzijds, en een uniforme aanpak anderzijds. Waar besloten wordt tot
een meer maatwerkgerichte aanpak is daar altijd een zorgvuldige
afweging in de beide Kamers aan voorafgegaan, vaak met als doel om
schrijnende situaties voor specifieke groepen burgers te voorkomen.
Richting de toekomst blijft het kabinet deze afweging zorgvuldig maken.
Op dit moment is echter nog niet duidelijk welke afbouw- of aanpassingsvraagstukken zich in de toekomst zullen voordoen. Het kabinet blijft
daarom de bestaande richtlijnen hanteren, maar blijft ook, waar dat nodig
is, ruimte bieden voor maatwerk.

13

Ook artikel 17 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie ziet op het
eigendomsrecht.
14
Uitspraak CRvB van 18-06-2004, LJN AP46890.
15
Advies W 12.12.0147/III, Kamerstuk 33 400 XV, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

9

Communicatie tussen burgers en uitvoerders
Wanneer er veranderingen plaatsvinden in wet- en regelgeving omtrent
inkomensafhankelijke regelingen is het kabinet aan zet om de burger hier
volledig, tijdig en op begrijpelijke wijze over te informeren. Ook bij
wijzigingen in de persoonlijke situatie van de burger die van invloed zijn
op de inkomensafhankelijke regelingen waar de burger recht op heeft
wordt deze hierover geïnformeerd, meestal door de uitvoeringsorganisaties. Zowel het kabinet als de uitvoeringsorganisaties streven er hierbij
naar om zo veel mogelijk aan te sluiten bij de belevingswereld van de
burger. De rijksoverheid informeert burgers middels rijksoverheid.nl,
social media en campagnes. Het gaat daarbij op informatie op hoofdlijnen, zoals algemene informatie over wetswijzigingen en maatregelen.
De Uitvoerders informeren hun klanten via hun eigen kanalen (zie Bijlage
1). Daarnaast sturen zij brieven aan personen die geraakt worden door
beleidswijzigingen.
In de communicatie tussen burgers en uitvoerders spelen verschillende
overwegingen mee. Zo streeft de overheid ernaar om volledig te zijn in
haar informatievoorziening richting burgers, om daarbij juist de burgers
die in aanmerking komen voor inkomensondersteuning te bereiken, om
de informatievoorziening zonder onnodige complexiteit of verwarring
vorm te geven, om burgers niet te belasten met regeldruk die vermeden
kan worden, en om vragen van burgers adequaat te beantwoorden.
Getuige de bevindingen van Actal is dit niet altijd een gemakkelijke
opgave. Actal merkt op dat personen die recht hebben op inkomensondersteuning kwetsbaar zijn: zij hebben vaak een beperkt sociaal netwerk en
dikwijls ook een laag opleidingsniveau. Voor deze groep is het dus een
behoorlijke opgave om te achterhalen hoe de beschikbare ondersteuningsregelingen precies werken, welke informatie er bij welke uitvoeringsorganisatie aangeleverd moet worden, en hoe de verschillende regelingen
met elkaar samenhangen. Naast de groep (zeer) laagopgeleiden weten
ook personen met een beperking vaak moeilijk de weg te vinden naar
overheidsvoorzieningen. Dit zijn tevens de groepen die moeilijk te
bereiken zijn via campagnes, sociale media en websites. Voor deze
mensen is meer individuele voorlichting en begeleiding nodig.
Gemeenten en uitvoeringsinstanties zetten zich daar dan ook voor in.
Actal noemt een top drie van ervaren regeldruk, samengesteld door
burgers die bij het achterliggende onderzoek betrokken zijn geweest: de
vindbaarheid en begrijpelijkheid van de informatie komt op 1, gevolgd
door de complexiteit van de inkomens- en vermogenskoppeling en de
tijdsbesteding die nodig is om de financiële ondersteuning te verkrijgen.
1. Vindbaarheid en begrijpelijkheid van informatie
Om te zorgen dat burgers de voor hen relevante informatie kunnen vinden
organiseert de rijksoverheid onder meer massamediale campagnes bij
ingrijpende wijzigingen in de regelgeving. Voor de site rijksoverheid.nl
loopt een constante online campagne, waardoor burgers gemakkelijk
informatie kunnen vinden op de website. Daarbij wordt ervoor gezorgd
dat zoekopdrachten in Google zo veel mogelijk de voor burgers relevante
informatie oplevert. Daarnaast voeren ook uitvoeringsorganisaties als
UWV en SVB campagnes uit om mensen te wijzen op hun dienstverlening. De mate waarin informatie bij burgers bekend is, wordt door de
rijksoverheid continue onderzocht middels campagne-effect onderzoek.
Hierover wordt door de Dienst Publiek van het Ministerie van Algemene
Zaken jaarlijks verantwoording afgelegd aan de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

10

De rijksoverheid en de uitvoeringsorganisaties hebben de afgelopen jaren
veel gedaan om de informatie begrijpelijker te maken, door onder meer
waar mogelijk op B1-niveau16 te communiceren17. Hieronder ga ik in op
een aantal reeds gestarte initiatieven om de communicatie tussen burgers
en overheid te verbeteren. Daarnaast worden door uitvoeringsorganisaties ook klant of case managers ingezet om op individueel niveau
mensen te ondersteunen. De manier waarop individuele uitvoeringsorganisaties dit inrichten, staat beschreven in Bijlage 1 bij deze brief.
2. Complexiteit van de inkomens- en vermogenskoppeling
Door een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheid om inkomensdefinities te vereenvoudigen of harmoniseren zet het kabinet zich in voor
meer duidelijkheid voor burgers op dit punt. Daarnaast wordt door de
verschillende uitvoeringsorganisaties reeds gepoogd om zo veel mogelijk
informatie te vergaren uit bestaande registratiesystemen, zolang de
geldende privacywetgeving dit toelaat. Hieronder ga ik in op de Wet
Eenmalige Uitvraag, die uitvoerders verplicht om burgers niet meerdere
malen om dezelfde informatie te vragen.
3. Tijdsbesteding die nodig is om de financiële ondersteuning te
verkrijgen
Burgers hebben vaak direct contact met de uitvoeringsorganisaties. Bij het
doen van een aanvraag, wanneer zij een vraag of klacht voor willen
leggen, of om wijzigingen door te geven. In sommige gevallen verloopt
dit contact via tussenpersonen, zoals wijkteams, cliëntondersteuners (met
name in de zorg) of vrijwilligers. Omdat elk van de uitvoeringsorganisaties
een duidelijk eigen aandachtsgebied heeft kunnen burgers met vragen
beter bediend worden. Tegelijkertijd komt het nog steeds voor dat burgers
niet zeker weten waar ze met hun vraag aan moeten kloppen, dat burgers
doorverwezen worden naar een andere uitvoeringsorganisatie, of dat voor
beantwoording van een vraag meerdere uitvoeringsorganisaties
informatie aan moeten leveren. De uitvoeringsorganisaties hebben hier
momenteel ieder een eigen aanpak voor. Daarnaast zetten gemeenten de
laatste jaren steeds vaker multidisciplinaire wijkteams op om juist de
verbinding tussen de verschillende domeinen te verbeteren. Dat kan
leiden tot kortere lijnen tussen schuldhulpverleners, consulenten werk en
inkomen en zorgaanbieders.
Uitvoeringsorganisaties
Momenteel worden de meeste regelingen uitgevoerd door vijf organisaties, plus de gemeenten18: de Belastingdienst/Toeslagen is verantwoordelijk voor de huur-, kinderopvang- en zorgtoeslag, en het kindgebonden
budget; de Sociale Verzekeringsbank (SVB) is verantwoordelijk voor de
volksverzekeringen zoals de AOW; het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) verzorgt ondersteuning bij onder meer werkloosheid
en arbeidsongeschiktheid; de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) verstrekt
het studievoorschot en regelt andere voorzieningen voor studenten; en
het Centraal Administratiekantoor (CAK) is betrokken bij de uitvoering van

16

Taalniveau B1 staat voor eenvoudig Nederlands. Dit niveau kenmerkt zich door het gebruik
van veel voorkomende woorden en korte, eenvoudige en actieve zinnen.
17
Bij beleidswijzigingen wordt daarnaast vooraf onderzoek gedaan naar de begrijpelijkheid van
de communicatie hierover. Ook de formulering van briefteksten, opgesteld door uitvoeringsorganisaties, wordt zorgvuldig gekozen, om ook hierbij zo veel mogelijk aan te kunnen sluiten bij
begrippen die de burger kent.
18
Daarnaast zijn ook (semi-)private organisaties betrokken bij de uitvoering van regelingen,
zoals de woningcorporaties en de waterschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

11

o.a. de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en de Wet
Langdurige Zorg (WLZ).
Met de huidige indeling gaan verschillende overwegingen gepaard, zoals
opbouw van verschillende typen expertise, het werken met verschillende
doelgroepen en het respecteren van privacywetgeving. Tegelijkertijd gaat
het om een stelsel dat in de tijd is uitgegroeid tot haar huidige vorm. De
publieke belangen die in het huidige stelsel centraal staan zouden
mogelijk ook op eenvoudigere wijze geborgd kunnen worden. Het kabinet
wil hiernaar streven, maar ziet een beperking van het aantal uitvoeringsorganisaties alleen als doel wanneer dit een bijdrage levert aan de effectiviteit en efficiëntie van het stelsel. Het bewaken van efficiëntie en
effectiviteit binnen het stelsel is een continu aandachtspunt voor het
kabinet.
Een reorganisatie waarbij uitvoeringsorganisaties worden samengevoegd
kent naast potentiële voordelen ook belangrijke risico’s, en leidt niet per
definitie tot minder complexiteit, meer efficiëntie en/of meer doeltreffendheid. De uitvoeringsorganisaties hebben de afgelopen tijd met
ingrijpende wijzigingen te maken gehad, en hebben nu behoefte aan rust
om deze wijzigingen zorgvuldig te kunnen implementeren. Het kabinet ziet
dan ook geen reden om het aantal uitvoeringsorganisaties op korte
termijn terug te dringen. In de brief van 13 mei 2014 heeft de Minister
voor Wonen en Rijksdienst het kabinetsstandpunt betreffende het aantal
zbo’s meegedeeld. Hierin wordt aangekondigd dat het kabinet inzet op het
opheffen dan wel laten fuseren van een aantal zbo’s. In dat kader past,
zoals aangegeven in de genoemde brief, het voornemen om in 2017/2018
een verkenning te starten om te bezien of het samenvoegen van het UWV
en de SVB haalbaar en wenselijk is.
Reeds gestarte initiatieven voor een persoonlijke benadering en
gestroomlijnd contact tussen burgers en uitvoerders
In de afgelopen jaren zijn reeds verscheidene initiatieven ten uitvoer
gebracht die bijdragen aan het stroomlijnen en verbeteren van de
communicatie tussen burgers en overheid over inkomensafhankelijke
regelingen. Voorbeelden daarvan zijn de introductie van uitgebreidere
online dienstverlening, het uitbreiden van de dienstverlening door
gemeenten, de Wet Eenmalige Uitvraag, en de uitkomsten van het Project
Compacte Rijksdienst. Deze reeds gezette stappen vormen een goede
basis voor een toekomstbestendig stelsel van inkomensafhankelijke
regelingen, waarbij de burger centraal staat.
1. Online Dienstverlening
De komst van online dienstverlening heeft voor veel burgers al geleid tot
een sterke beperking van de ervaren regeldruk. Ook op dit moment
worden er verbeteringen aangebracht in het online dienstverleningssysteem. Zo wordt er door DUO een nieuw ICT-systeem ontwikkeld,
waarbij klanten in de toekomst meteen online de verwerking van een
doorgegeven wijziging kunnen zien. Op dit moment bedraagt de
verwerkingstijd nog 2–3 weken. Ook ontwikkelt DUO een tool voor
burgers die een schatting op moeten geven van hun inkomen. Ook bij de
andere uitvoeringsorganisaties wordt continu gewerkt aan de digitale
infrastructuur, waardoor burgers voor steeds meer zaken online terecht
kunnen. Bij Belastingdienst/Toeslagen kunnen burgers online hun
toeslagensituatie inzien en wijzigingen doorgeven.
Voor specifieke doelgroepen, zoals sommige burgers met een beperking,
is online dienstverlening geen oplossing. De uitvoeringsorganisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

12

bieden ook op dit punt maatwerk. Bij het UWV kunnen klanten bijvoorbeeld via de werkpleinen extra ondersteuning krijgen. DUO biedt
telefonisch of op de DUO kantoren ondersteuning en werkt, waar nodig,
met case management. Klanten die hier behoefte aan hebben kunnen
daardoor bij één individu, de case manager, terecht met al hun vragen. Bij
de Belastingdienst kunnen mensen bij de BelastingdTelefoon telefonische
ondesteuning krijgen, of een persoonlijke afspraak bij een van de balies
maken. Bij het CAK, dat met name oudere burgers met gezondheidsproblemen bedient, verloopt het overgrote deel van het klantcontact via het
callcenter, dat gespecialiseerd is in de relevante wetgeving en snel de
eerste lijn vragen kan beantwoorden. Ingewikkelde vragen worden
beantwoord door Klantadviseurs.
2. Dienstverlening door gemeenten
Zoals hierboven vermeld is de gemeente steeds vaker het loket waar de
burger terecht kan voor verschillende vormen van inkomensondersteuning. Bij de gemeente helpt de inzet van sociaal raadslieden
bovendien om kwetsbare burgers met complexe financiëel-juridische
problemen wegwijs te maken in het systeem, waarbij zo nodig ook hulp
wordt geboden bij het invullen van formulieren. Het kabinet kiest er
daarnaast bewust voor de uitvoeringsorganisaties de ruimte te geven om,
naar eigen inzicht, veranderingen door te voeren die kunnen helpen bij
het ter beschikking stellen van begrijpelijke en goed vindbare informatie
aan burgers. In Bijlage 1 staat beschreven hoe de verschillende uitvoeringsorganisaties van deze ruimte gebruik maken.
3. De Wet Eenmalige Uitvraag19
Deze wet stelt een verbod op dubbele gegevensuitvraag in de keten van
werk- en inkomensregelingen, ook wel de SUWI-keten genoemd. Als
leidend principe voor de dienstverlening aan burgers geldt daarmee dat
elk gegeven dat in de keten van werk en inkomen aan de burger wordt
gevraagd, slechts eenmaal uitgevraagd mag worden. Het is aan de
partijen om hun lokale/regionale samenwerking zo in te richten dat
hieraan voldaan wordt. Ter ondersteuning hiervan is tevens een digitaal
klantdossier ontwikkeld voor iedere burger die met de werk- en inkomens
keten te maken heeft. De Wet Eenmalige Uitvraag is van toepassing op
alle sociale zekerheidsregelingen, en daarmee op de gegevens die worden
opgevraagd door de SVB, het UWV en de gemeente. Waar nodig voor
correcte uitvoering van wet- en regelgeving, kunnen verder ook gegevens
worden opengesteld van de Belastingdienst en DUO.
De burger wordt door de Wet Eenmalige Uitvraag zo veel mogelijk ontzien
waar het gaat om administratieve lasten. Tegelijkertijd maakt deze wet het
mogelijk voor burgers om inzicht te krijgen in de in het klantdossier
opgenomen gegevens, die de basis vormen voor de handelingen en
beslissingen van de organisaties. Burgers hebben ook de gelegenheid om
een verzoek in te dienen onjuiste gegevens te corrigeren. Tot slot wordt
het digitaal klantdossier ook gebruikt om diensten van de ketenpartners
via internet aan te bieden. Omdat de Wet Eenmalige Uitvraag met name
op de professionals van de uitvoeringsorganisaties is gericht, biedt zij ook

19

De Wet Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (SUWI) is in 2002 in werking getreden en
beschrijft de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen die werkzaam zijn
op het terrein van werk en inkomen. In mei 2005 heeft de Expertcommissie informatievoorziening en elektronische dienstverlening SUWI aanbevelingen gedaan voor verbetering en
versnelling van de informatievoorziening en elektronische dienstverlening in de uitvoering van
werk- en inkomens regelingen. Op basis van deze aanbevelingen is de Wet Eenmalige
Uitvraag in 2007 tot stand gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

13

een oplossing voor burgers die zelf niet gemakkelijk met online dienstverlening om kunnen gaan. In zulke gevallen kunnen de professionals
namelijk nog steeds een online dossier bijhouden, maar kiezen zij voor de
dienstverlening richting burger voor een andere vorm.
4. Project Compacte Rijksdienst
In 2011 is het project Compacte Rijksdienst van start gegaan. De opgave
was om voorstellen te ontwikkelen en te implementeren waarbij de 4
grote uitvoeringsorganisaties die uitkeringen aan burgers verstrekken,
meer gaan samenwerken en activiteiten gaan clusteren. Het gaat om
Belastingdienst/Toeslagen, UWV, SVB en DUO. De voorstellen die via dit
project zijn uitgewerkt, zijn ontwikkeld vanuit een drietal doelstellingen,
namelijk:
1. Een zo doelmatig mogelijke uitvoering, dus lagere uitvoeringskosten;
2. Verbetering van de dienstverlening aan burgers, rekening houdend
met enerzijds de mogelijkheden die de moderne technologie biedt, en
anderzijds met het gegeven dat soms ook juist maatwerk en menselijke interventie nodig is;
3. Versterking van fraudebestrijding, door fraudesignalen alert in kaart te
brengen en, waar opportuun, gezamenlijk fraude aan te pakken.
Een aantal van de uitkomsten van dit project is relevant voor het beperken
van regeldruk. Deze zijn als volgt samen te vatten:
1. Er zijn expertisecentra opgezet, waarin de uitvoeringsorganisaties
informatie over verschillende thema’s met elkaar uitwisselen. Concrete
uitkomst van één zo’n expertisecentrum is bijvoorbeeld dat DUO
inmiddels gebruik maakt van de ICT-bouwstenen die door de Belastingdienst zijn ontwikkeld.
2. Er is ruimte ontstaan voor de uitvoeringsorganisaties om systematisch
hun visie op een aantal majeure onderwerpen in de uitvoering van
uitkeringsregelingen kenbaar te maken via de begrotingsstukken.
3. Er is een «stelselcatalogus» opgesteld die professionals in staat stelt
om een efficiëntere en kwalitatief betere doorvertaling van regelgeving
naar uitvoeringsprocessen te bewerkstelligen20. In de Stelselcatalogus
worden de in wetten en (basis)registraties opgenomen begrippen in
onderlinge samenhang vastgelegd. De Stelselcatalogus ondersteunt
daarmee verschillende doelgroepen zoals beleidsadviseurs, wetgevingsjuristen, uitvoerders en informatici. De stelselcatalogus biedt ook
mogelijkheden om de veelal complexe analyses bij het harmoniseren
en vereenvoudigen van regelingen en het standaardiseren van
begrippen te ondersteunen.
5. Vooruitblik
De reeds ingezette initiatieven hebben al tot veel verbetering geleid. Ook
hebben zij, daar waar het systeem kwetsbaar was en toekomstbestendigheid miste, bijgedragen aan een oplossing. Daarnaast blijft het kabinet
kritisch kijken naar het functioneren van het stelsel van inkomensafhankelijke regelingen. Zo wordt op dit moment een evaluatie van de wet SUWI
uitgevoerd, in combinatie met een Beleidsdoorlichting van Artikel 11 van
de SZW begroting. Hierin wordt onder meer aandacht besteed aan de
inrichting en aansturing van het SUWI-stelsel, de doelmatigheid van de
uitvoering en de regionale samenwerking. Eind 2015 ontvangt uw Kamer
hierover een separate kabinetsreactie.

20

Zie http://www.digitaleoverheid.nl/onderwerpen/stelselinformatiepunt/stelsel-vanbasisregistraties/stelselvoorzieningen/stelselcatalogus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

14

Privacywetgeving
Bij het beperken van regeldruk en het harmoniseren van gegevensbestanden is privacy een belangrijk aandachtspunt. Zo maakt de Wet
Eenmalige Gegevens Uitvraag het bijvoorbeeld mogelijk om gegevens ter
beschikking te stellen aan verschillende partners in de keten van werk- en
inkomens regelingen. Dit beperkt de regeldruk voor burgers, maar vergt
wel continue aandacht voor privacy en beveiliging. In overeenstemming
met het huidige wettelijke regime wordt informatie over burgers hierbij
alleen verstrekt c.q. uitgewisseld, als de noodzaak daarvoor blijkt uit een
wettelijke grondslag. Ondanks deze inperking van wettelijke autorisatie
voor gegevensuitwisseling heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in haar brief d.d. 4 juni 201521 moeten constateren dat
de beveiliging van SUWInet bij gemeenten nog onvoldoende op orde is.
Juist daarom acht ik het raadzaam om uiterst voorzichtig om te gaan met
een verdere toename van gegevensuitwisseling, en geef ik prioriteit aan
het waarborgen van privacy en beveiliging. De Staatssecretaris heeft
verder in genoemde brief aangekondigd een onderzoek uit te zullen laten
voeren naar de toekomstige wijze van gegevensuitwisseling binnen het
domein van werk en inkomen, gezien de groei van het gegevensverkeer,
de overdracht van taken en bevoegdheden naar gemeenten en signalen
van de Inspectie SZW over tekortkomingen in de informatiebeveiliging bij
gemeenten in het domein van werk en inkomen. Hierbij worden de
organisatorische, juridische en technische inrichting van het systeem
verkend. De Staatssecretaris zal u voor het einde van het jaar informeren
over de voortgang van dit onderzoek. Verder zal DigiD de komende jaren
vervangen worden door «eID», een nieuwe en hoger beveiligde infrastructuur voor identificatie en authenticatie voor burgers en bedrijven.
Deze infrastructuur wordt ook voor de dienstverlening van de overheid
gebruikt.
Conclusie
De hoofdconclusie van Actal is dat er ruimte is voor heroverweging van
de huidige veelheid, diversiteit en complexiteit van regelingen, waarbij de
wenselijkheid van inkomensondersteuning en participatiebevordering niet
ter discussie staat. Actal merkt hierbij op dat vereenvoudiging van het
stelsel een aantal belangrijke voordelen heeft:
− Vereenvoudiging maakt het gemakkelijker voor burgers om een goed
overzicht te verkrijgen van de bestaande regelingen, en specifiek van
regelingen die op henzelf van toepassing zijn;
− Vereenvoudiging vergemakkelijkt de informatie-uitwisseling tussen
uitvoeringsorganisaties en burgers;
− Vereenvoudiging helpt misbruik te voorkomen en bestrijden, en maakt
het opsporen van misbruik minder kostbaar;
− Vereenvoudiging beperkt het risico op fouten in de uitvoering, en
daarmee het risico op onnodige kosten bij uitvoeringsorganisaties en
op financiële problemen bij burgers;
− Vereenvoudiging beperkt de noodzaak tot frequente wijzigingen in het
stelsel;
− Ook wanneer fraude en uitvoeringsfouten niet aan de orde zijn kan
vereenvoudiging de uitvoeringskosten verminderen.
De aanbevelingen van Actal om deze voordelen te realiseren zijn:
1) Verminder het aantal regelingen en kom tot één inkomens- en
vermogensbegrip voor alle regelingen: op dit punt zijn al belangrijke
stappen gezet. In aanvulling hierop voert het kabinet de komende tijd

21

Zie Kamerstuk 32 761, nr. 84.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

15

een verkenning uit naar mogelijke vereenvoudiging van de
inkomensbegrippen.
2) Harmoniseer de inkomens- en vermogenskoppeling in alle regelingen:
dit hangt sterk samen met de inkomens- en vermogensbegrippen die
gehanteerd worden. Zodoende wordt dit ook in de aangekondigde
verkenning naar inkomensbegrippen meegenomen als aandachtspunt.
3) Gebruik één herkenbaar betaalmoment: ook op dit punt zal het kabinet
de komende tijd een verkenning uitvoeren.
4) Geef duidelijkheid en zekerheid over aanpassing en afbouw van
regelingen: het kabinet streeft naar rechtmatigheid en voldoende
maatwerk. Hierbij is de communicatie richting burgers een voortdurend aandachtspunt.
5) Beperk het aantal uitvoeringsorganisaties: op de lange termijn zal
verkend worden of het wenselijk en haalbaar is het UWV en de SVB
samen te voegen. Op de korte termijn richt het kabinet zich op de
communicatie tussen uitvoerders en burgers, zonder daarbij grote
reorganisaties in gang te zetten.
6) Hanteer een persoonlijke benadering in de informatievoorziening: de
uitkomsten van het Project Compact Rijksdienst bieden hiervoor een
goed startpunt. Op basis van deze uitkomsten streeft het kabinet naar
verdere verbetering van de communicatie tussen overheid en
uitvoerders aan de ene kant, en burgers aan de andere kant. Ook de
communicatie tussen uitvoerders en overheid onderling is voor het
kabinet een belangrijk aandachtspunt.
Het kabinet hecht veel waarde aan een gedegen stelsel van inkomensondersteuning en participatiebevorderende maatregelen. Het huidige stelsel
biedt veel ruimte tot maatwerk, maar is mede daardoor ook complex. Het
is de taak van het kabinet om daarin de juiste balans te vinden: tussen
eenvoud en maatwerk, en tussen zo min mogelijk regeldruk en zo passend
mogelijke informatievoorziening. Het kabinet erkent de genoemde
voordelen van vereenvoudiging, en doet waarmogelijk haar best om het
stelsel te vereenvoudigen zonder de doelstelling van het stelsel uit het
oog te verliezen. Daarnaast plaatst het kabinet enkele kanttekeningen bij
de genoemde voordelen van vereenvoudiging. Zo kan vereenvoudiging
een regeling een meer generiek karakter geven, waardoor zij beschikbaar
wordt voor een bredere doelgroep en de kosten dus stijgen in plaats van
dalen, of de participatiebevorderende werking verloren gaat. Met de
stappen die het kabinet reeds heeft gezet of in de nabije toekomst nog
gaat zetten wordt volgens het kabinet een goede balans gevonden tussen
het behoud van maatwerk / voorkomen van onevenredige inkomenseffecten, en vereenvoudiging / stroomlijning van het stelsel.
Het verbeteren van ons sociaal en fiscaal stelsel is een dynamisch proces,
waarin verbetermogelijkheden die zich voordoen zo veel mogelijk zullen
worden benut. Bij zulke processen speelt altijd een combinatie van
factoren, waaronder (conflicterende) beleidsdoelstellingen, uitvoerbaarheid, politieke haalbaarheid en de impact van wijzigingen voor
burgers. Het kabinet schenkt aandacht aan al deze factoren, en maakt
waar nodig keuzes. Vermindering van regeldruk blijft daarin een zeer
belangrijk aandachtspunt, zoals in deze brief uiteengezet. Door naast de
reeds gestarte initiatieven twee verkenningen uit te voeren, naar
harmonisering van inkomensbegrippen en van betaaldata, blijft het
kabinet altijd streven naar een zo eenvoudig mogelijk stelsel van
inkomensafhankelijke regelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

16

Bijlage 1:

Informatievoorziening door Uitvoeringsorganisaties
Investeren in het begrijpelijk maken van informatie
De Belastingdienst past haar briefteksten, en waar mogelijk ook de
bewoording op de website, aan om in de gekozen bewoording zo veel
mogelijk aan te sluiten bij de belevingswereld van de burger. Waar er
geen eenvoudiger woord bestaat, wordt het begrip uitgelegd. Daarnaast
wordt in een brief altijd vermeld waar burgers online meer informatie
kunnen vinden, en waar zij terecht kunnen voor telefonisch contact. Ook in
het vormgeven van procedures tracht de Belastingdienst vereenvoudiging
te bewerkstelligen.22 Op www.belastingdienst.nl zijn er verder rekenhulpen beschikbaar (zowel voor Toeslagen als voor diverse belastingen)
waarmee het potentiële recht op een fiscale- of toeslagfaciliteit kan
worden berekend. Bij de afdeling Toeslagen, waar de gehanteerde
begrippen erg complex kunnen zijn, worden verbeteringen in de interactie
met burgers zo veel mogelijk gebaseerd op onderzoek onder toeslaggerechtigden.
Tegelijkertijd is het mogelijk om gebruik te maken van hulp bij aangifte via
de Belastingdienst, via een afspraak aan een van de balies of via bijvoorbeeld vak- en ouderenbonden en andere maatschappelijke intermediairs
die hiervoor weer (o.a. technische en inhoudelijke) ondersteuning van de
Belastingdienst krijgen. Via de Belastingtelefoon kunnen (algemene en
persoonsgebonden) vragen over het eigen dossier worden gesteld. Via
terugbelafspraken kunnen vragen over de persoonlijke situatie worden
beantwoord. Als de vragen te complex worden voor de Belastingtelefoon,
dan wordt er een terugbelafspraak gemaakt waarin dieper op de materie
kan worden ingegaan.
Bij het CAK verloopt het overgrote deel van de klantcontacten via het
callcenter. Een kleiner deel verloopt per brief of mail, en daarnaast wordt
er ook via de balie gecommuniceerd. Het callcenter is gespecialiseerd in
de relevante wetgeving en kan snel de eerste lijn vragen beantwoorden.
Ingewikkelde vragen worden beantwoord door Klantadviseurs. Het
telefoonnummer van het CAK is gratis en daardoor laagdrempelig.
Daarnaast worden klanten proactief op mogelijkheden gewezen om hulp
aan te vragen bij betalingen van de eigen bijdrage. Alle uitingen in
brieven, beschikkingen, facturen en folders etc. zijn geschreven in het
taalgebruik A2/B1. Daarnaast werkt het CAK met een Klantenpanel,
waaraan teksten en webpagina’s worden voorgelegd om te toetsen op
begrijpelijkheid.
Ook DUO stemt de gebruikte bewoording en structuur op haar website zo
veel mogelijk af op de belevingswereld van de klant. Hierbij wordt
uitgegaan van onderzoek naar de behoeften van klanten en naar de «user
experience» op de website. Wanneer de informatie op de website toch
niet toereikend is biedt DUO telefonisch ondersteuning, of kan er een
afspraak gemaakt worden bij één van de kantoren van DUO. Voor klanten
die niet in staat zijn om dit traject zelfstandig te coördineren wordt een
klantmanager ingesteld. Zodoende heeft de klant één aanspreekpunt die
bekend is met zijn of haar dossier, en waarbij de klant met al zijn of haar
vragen terecht kan. Voor klanten die een schatting van hun huidige
inkomen moeten opgeven wordt momenteel een online tool ontwikkeld.

22

Een uitgebreidere beschouwing van de wijze waarop dit gerealiseerd wordt staat in de brief
van Staatssecretaris Wiebes aan Uw Kamer d.d. 20 mei j.l.: Kamerstuk 31 066, nr. 236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

17

De SVB biedt klanten met vragen telefonisch of op afspraak op kantoor
ondersteuning, waaronder hulp bij het indienen van een aanvraag.
Klanten hoeven wijzigingen van vaste inkomsten uit loon, pensioen of
uitkering uit Nederland niet door te geven. Dit scheelt veel in de administratieve lasten. De SVB heeft verder veel aandacht voor begrijpelijke taal
in communicatie-uitingen. Een team van professionals is hiervoor
verantwoordelijk. Alle brieven, beschikkingen, maar ook de website
worden door hen geschreven. De SVB heeft een aparte website,
http://www.svbabc.nl/, voor mensen die moeite hebben met lezen.
Het UWV heeft jaarlijks vele miljoenen contacten met burgers en
bedrijven via internet, telefonie en brieven. Het beheer van deze communicatiekanalen is binnen UWV integraal belegd. Hiermee zorgt UWV
ervoor dat de communicatie duidelijk, begrijpelijk en consistent is voor
klanten, ongeacht het communicatiekanaal waarlangs zij UWV bereiken.
Over de afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor de
toonzetting van de communicatie van UWV. Over de afgelopen jaren heeft
UWV in samenwerking met zijn cliëntenraad de inhoud van zijn communicatiemiddelen hierop aangepast. Ook is er voor de schriftelijke communicatie een Bedrijfswoordenboek ontwikkeld met (niet) te gebruiken
begrippen en een Schrijfwijzer die communicatiemedewerkers helpt op
het juiste taalniveau te formuleren bij het opstellen van brieven en het
vormgeven van webteksten. UWV onderhoudt het telefonisch contact met
burgers en bedrijven via eigen COPC-gecertificeerde callcentra, waar
zoveel mogelijk ervaringsdeskundigen werken, dus mensen die ooit klant
van UWV zijn geweest. Over de afgelopen jaren is het aantal bezoekers
van de websites UWV.nl en Werk.nl, explosief gestegen. Behalve als
informatiebron worden de websites, en vooral de inlogomgevingen die
hier achter zitten, steeds belangrijker in het onderhouden van contact met
de burger. Ook op social media is UWV actief via een webcareteam. Via
onder andere een Twitter-account en fora beantwoordt UWV individuele
vragen van burgers op een manier die tevens informatief kan zijn voor
andere burgers die op zoek zijn naar informatie.
Investeren in vindbaarheid
De Belastingdienst biedt via de websites www.belastingdienst.nl en
www.toeslagen.nl zo veel mogelijk informatie aan. Daarnaast biedt de
belastingtelefoon uitkomst voor meer persoonsgebonden vragen. Voor
burgers in een eenvoudige situatie wordt de mogelijkheid geboden om de
zorgtoeslag ook via een app aan te vragen. Deze app is van oorsprong
– maar niet meer exclusief – gericht op jongeren, en heeft een look en feel
met bijpassend taalgebruik voor deze doelgroep.
Naast deze eigen dienstverlening bij de Belastingdienst, worden burgers
ook geholpen door anderen, zowel in de privésfeer als door professionele
dienstverleners.
Vanuit de Belastingdienst wordt dit zeer actief ondersteund, met name op
het gebied van toeslagen. De Belastingdienst heeft contact met
honderden gemeenten, maatschappelijke organisaties, kinderopvanginstellingen en verhuurders om hen te helpen de ondersteuning aan
toeslaggerechtigden goed vorm te geven. Vanuit de Belastingtelefoon
worden burgers als nodig daar naar doorverwezen.
Het CAK beantwoordt met de website www.hetcak.nl zo veel mogelijk
klantvragen. Daar waar de website geen uitkomst biedt kan het klant
contactcenter ondersteunen. De persoonlijke klantsituatie vormt het
vertrekpunt van de website. Door het aanbieden van diverse rekenprogramma’s ondersteunt het CAK de klant bij het berekenen van de eigen
bijdrage. Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuwe, eenvoudige en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

18

goed vindbare website met een klantportaal, waarbij klanten gemakkelijk
zaken kunnen regelen en inzicht en overzicht in de persoonlijke situatie
centraal staat. Op de website van het CAK zijn folders beschikbaar voor
klanten en Ketenpartners. Nieuwe klanten ontvangen een kennisgeving
met een informatiefolder en verwijzing naar de website.
DUO maakt gebruik van bestaande registratiesystemen van de Belastingdienst (voor de zogenaamde «achttienjarigenbrief, waarin jongeren die 18
worden informatie krijgen over de mogelijkheid studiefinanciering te
ontvangen), en van de onderwijsinstellingen. Het komt daardoor zelden
voor dat scholieren of studenten tussen wal en schip vallen.
De SVB werkt met bevorderde aanvraag: mensen die mogelijk recht
hebben op een uitkering worden gericht geïnformeerd. Wel dienen zij een
aanvraag in te dienen, maar dit vergt meestal slechts enkele minuten tijd
(wanneer bijvoorbeeld alleen een rekeningnummer en handtekening
nodig zijn). Middels deze aanpak wordt voorkomen dat de doelgroep die
in aanmerking komt zelf op zoek moet om een aanvraag in te dienen. Het
niet-gebruik van de SVB-regelingen is hierdoor laag. Daarnaast wordt
voorkomen dat personen die geen aanspraak hebben, wel een aanvraag
indienen. Verder heeft de SVB voor veel regelingen een online tool
ontwikkeld waarmee burgers door beantwoording van een aantal vragen
kunnen bepalen of zij in aanmerking komen voor een regeling. Personen
die bij de SVB terecht komen, maar bijvoorbeeld voor een uitkering bij
gemeente, Belastingdienst of UWV moeten zijn worden zo goed als
mogelijk doorverwezen door serviceteammedewerkers.
Het UWV biedt aan kwetsbare doelgroepen altijd een mogelijkheid voor
persoonlijk contact. Als een klant «er niet uitkomt», bijvoorbeeld niet in
staat is een uitkering online aan te vragen, biedt UWV hulp op de
Werkpleinen. Het telefonisch klantencontact van UWV, vaak het eerste
contact dat een klant met UWV heeft, probeert te achterhalen of er sprake
is van schuldenproblematiek. Als schulden dreigen te ontstaan wijst de
klantadviseur op verschillende sites waarop inkomens verruimende
mogelijkheden worden genoemd. Als er reeds schulden zijn, worden deze
zware gevallen doorgezet naar een speciaal team Schuldhulpverlening
met klantadviseurs die getraind zijn in het zoeken naar een passende
oplossing voor de klant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

19

Bijlage 2:

Overzicht van Inkomensregelingen volgens de per 1 januari 2016
geldende situatie

Naam Regeling

Categorie

Inkomensafhankelijk?

Huurtoeslag

Lage Inkomens

Ja

Toekenning Sociale Huurwoning

Lage inkomens

Ja

Participatiewet (vervanging van Wet Werk en Bijstand, WWB)

Lage Inkomens

Ja

Bijzondere bijstand

Lage Inkomens

Ja

Individuele Inkomenstoeslag / Individuele Studietoeslag

Lage Inkomens

Ja

Toeslagenwet (TW)

Lage Inkomens

Ja

Zorgtoeslag

Lage Inkomens

Ja

Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO)

Lage Inkomens: Ouderen

Ja

Besluit Bijstandverlening zelfstandigen (Bbz)

Lage Inkomens: Zelfstandigen

Ja

Ziektewet (ZW)

Ziekte FLEX

Ja

Wet arbeid en zorg (WAZO)

Zorg

Ja

Tegemoetkoming Specifieke Zorgkosten

Zorg (intensief)

Ja

Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)

Zorg (intensief)

Ja, hoogte eigen bijdrage is
afhankelijk van inkomen

Aftrek Bijzondere Ziektekosten

Zorg (intensief)

Ja

WLZ (Was AWBZ)

Zorg (intensief)

Ja

Aftrek Specifieke Zorgkosten

Zorg (intensief)

Ja

Overbruggingsregeling AOW (OBR)

Ouderen

Ja

Regeling inkomensondersteuning AOW (RIA)

Ouderen

Nee (wel afhankelijk van AOW
opbouw)

Algemene Ouderdomswet (AOW)

Ouderen

Nee (wel afhankelijk van AOW
opbouw)

Ouderenkorting

Ouderen

Ja

Alleenstaande ouderenkorting

Ouderen alleenstaand

Nee

Inkomensvoorziening Oudere Werklozen (IOW) (Tijdelijke regeling)

Ouderen werkloos

Ja

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW)

Arbeids-ongeschikten

Ja

Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)

Arbeids-ongeschikten

Ja

Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) (Per 2005
vervangen door WIA), inclusief tegemoetkoming arbeidsongeschikten

Arbeids-ongeschikten

Ja

Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering militairen (Wamil)

AO (militairen)

Ja

Kinderopvangtoeslag (KOT)

Gezinnen met kinderen

Ja

Algemene Kinderbijslagwet (AKW)

Gezinnen met kinderen

Nee

Kindgebonden Budget (KGB)

Gezinnen met kinderen

Ja

Inkomensafhankelijke combinatiekorting

Gezinnen met kinderen

Ja

Aanvullende beurs (plus evt. peiljaarverlegging)

Studerenden

Ja, van de ouders

Tegemoetkoming en aanvullende toelage scholieren (plus evt. peiljaarverlegging)

Scholieren boven de 18 jaar

Ja, van de ouders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

20

Naam Regeling

Categorie

Inkomensafhankelijk?

Tegemoetkoming voor het volgen van een leraren opleiding (plus evt.
peiljaarverlegging)

Studerenden

Ja, van de student zelf en
eventuele partner

Tegemoetkoming deeltijders voortgezet onderwijs (plus evt. peiljaarverlegging) PM toelichting

Scholieren boven de 18 jaar

Ja, van de student zelf en
eventuele partner

Wet Werk en Arbeidsondersteuning Jong-gehandicapten (was Wet
arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jonggehandicapten) (Wajong)

AO (Jong)

Ja

Wajongtegemoetkoming

AO (Jong)

Ja

Jonggehandicaptenkorting

AO (jong)

Ja

Algemene nabestaandenwet (Anw)

Nabestaanden

Ja

ANW-tegemoetkoming

Nabestaanden

Ja

Wet werk en zekerheid (WWZ)

Werkloos

Ja

Kwijtschelding aanvullende beurs (KWAB)

Afgestudeerden

Ja, van de debiteur en eventuele
partner

Draagkracht debiteur bij terugbetalen (plus evt. peiljaarverlegging)

Afgestudeerden

Ja, van de debiteur en eventuele
partner

Arbeidskorting

Generiek

Ja

Algemene Heffingskorting

Generiek

Ja

Remigratieregeling

Migranten

Ja

Hypotheekrenteaftrek

Woning eigenaren

Ja

Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering Zelfstandigen (WAZ)

Zelfstandigen

ja

Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen (IOAZ)

Zelfstandigen

Ja

Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid

Zelfstandigen

Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 515, nr. 370

21