Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 509

Wijziging van de Wet gebruik
burgerservicenummer in de zorg, de Wet
marktordening gezondheidszorg en de
Zorgverzekeringswet (cliëntenrechten bij
elektronische verwerking van gegevens)

Nr. 32

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2014
Zoals toegezegd tijdens de behandeling van het wetsvoorstel cliëntenrechten bij elektronische verwerking van gegevens van 11 juni 2014
(Handelingen II 2013/14, nr. 92) stuur ik uw Kamer hierbij een toelichting
op een aantal onderwerpen. Het betreft generieke versus specifieke
toestemming en een reactie op amendementen 19 en 28 van het lid Bruins
Slot en amendement 29 van het lid Voortman.
Toelichting generieke toestemming versus specifieke toestemming
Als het gaat om toestemming van cliënt voor gegevensuitwisseling via
een elektronisch uitwisselingssysteem moeten twee momenten van elkaar
worden onderscheiden:
1. Toestemming om gegevens beschikbaar te mogen stellen.
2. Toestemming om gegevens die beschikbaar zijn gesteld te mogen
raadplegen.
Ad 1. Toestemming om gegevens beschikbaar te stellen via een elektronisch uitwisselingssysteem
Cliënten moeten uitdrukkelijke toestemming geven aan een zorgaanbieder, voordat die zorgaanbieder gegevens beschikbaar mag stellen via
een elektronisch uitwisselingssysteem. Deze zogenaamde opt-in vraag is
geregeld in artikel 15a van het wetsvoorstel. De cliënt dient daarvoor
duidelijke informatie te krijgen over het elektronische uitwisselingssysteem en zijn rechten bij het gebruik ervan. Die informatieplicht is
geregeld in artikel 15c van het wetsvoorstel. De cliënt heeft dan verschillende keuzes.
Hij kan ervoor kiezen géén toestemming te geven voor het beschikbaar
stellen van gegevens: de gegevens die de zorgaanbieder bijhoudt in het

kst-33509-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 509, nr. 32

1

dossier worden dan niet beschikbaar gesteld via het elektronisch
uitwisselingssysteem waar deze zorgaanbieder op is aangesloten. Ook
kan de cliënt ervoor kiezen wel (generieke) toestemming te geven: in dat
geval mogen de zorgaanbieders met wie de cliënt een behandelrelatie
heeft gegevens van de cliënt beschikbaar stellen voor inzage via het
elektronisch uitwisselingssysteem waar zij op zijn aangesloten.
Andere zorgaanbieders met wie de cliënt een behandelrelatie heeft,
kunnen die gegevens via dat systeem inzien (zie daarover de toelichting
bij punt 2). De cliënt kan ervoor kiezen zijn toestemming specifieker te
maken door aan te geven welke zorgaanbieders of categorieën van
zorgaanbieders zijn gegevens via het elektronisch uitwisselingssysteem
beschikbaar mogen stellen en of dat alle of bepaalde gegevens betreft.
Van belang is op te merken dat hoe generiek of specifiek de toestemming
daadwerkelijk is, oftewel wat de reikwijdte van de toestemming is, mede
afhangt van het systeem dat wordt gebruikt. Bijvoorbeeld: generieke
toestemming voor een regionaal systeem waarmee alleen medicatiegegevens worden uitgewisseld tussen apothekers in de regio Haaglanden
zal beperkter zijn, dan specifieke toestemming voor de categorie huisarts
en apothekers in een systeem waarbij huisartsgegevens en medicatiegegevens binnen Nederland worden uitgewisseld.
Voor een cliënt moet steeds duidelijk zijn voor welke (groep) zorgaanbieders en voor welke informatie hij specifiek toestemming geeft De
zorgaanbieder moet daarvoor zorgdragen bij het vragen van
toestemming.
Naar aanleiding van vragen hierover tijdens de behandeling van het
wetsvoorstel op 11 juni merk ik op dat óók bij generieke toestemming aan
de geldende wet- en regelgeving zoals het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens (EVRM), de Wet bescherming persoonsgegevens
(Wbp), en de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst
(WGBO) kan en moet worden voldaan. Mits de cliënt de juiste informatie
ontvangt en goed geïnformeerd wordt over de reikwijdte van zijn
toestemming, kan bij zowel generieke als bij specifieke toestemming aan
het EVRM, de Wbp en de WGBO worden voldaan.
Er zijn situaties denkbaar waarbij men zich kan afvragen of de optie
generieke toestemming de meest logische is. Bijvoorbeeld als een
elektronisch uitwisselingssysteem regelmatig wordt uitgebreid. Het is
namelijk zo dat indien aan een elektronisch uitwisselingssysteem
substantiële veranderingen worden aangebracht in de werking of in de
kring van aangesloten zorgaanbieders, dan op grond van artikel 15c van
het wetsvoorstel opnieuw informatie aan cliënten zal moeten worden
verschaft. De opt-in vraag betreft immers uitdrukkelijke toestemming. De
cliënt moet een bewuste keuze kunnen maken en weten waarvoor hij
toestemming geeft. Op basis van nieuwe informatie kan hij zijn keuze dan
desgewenst bijstellen. In plaats van bij elke substantiële verandering
opnieuw informatie verschaffen en toestemming vragen zou de zorgaanbieder er ook voor kunnen kiezen de cliënt om specifieke toestemming te
vragen voor het beschikbaar stellen van specifieke gegevens voor
specifieke (groepen) van zorgaanbieders.
Bij gebruik van een elektronisch uitwisselingssysteem waaraan alleen
huisartsen en apothekers zullen deelnemen die alleen medicatie- en
waarneemgegevens uitwisselen, ligt het vragen om generieke
toestemming meer voor de hand. Uiteraard geldt ook dan: mits de cliënt
goed is geïnformeerd over de deelnemers en het soort gegevens dat
wordt uitgewisseld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 509, nr. 32

2

Informatie over wijzigingen in een elektronisch uitwisselingssysteem kan
ook aan de patiënt worden verstrekt door de beheerder van een elektronische uitwisselingssysteem onder verantwoordelijkheid van de zorgaanbieders die van het systeem gebruik maken.
Dit in plaats van door elke zorgaanbieder afzonderlijk, zodat onnodige
administratieve lasten worden voorkomen. Het resultaat moet zijn dat de
zorgaanbieders ervoor zorgen dat de patiënt goede voorlichting krijgt en
dus weet waarvoor hij toestemming geeft.
De opt-in vraag gaat dus over het beschikbaar stellen van gegevens in een
uitwisselingssysteem zodat andere zorgaanbieders deze gegevens via het
elektronisch uitwisselingssysteem kunnen inzien. Dit wordt pull-verkeer
genoemd. De gegevens worden raadpleegbaar gemaakt voor toekomstige
situaties waarin andere zorgaanbieders die een behandelrelatie hebben
(of krijgen) met de cliënt de gegevens kunnen inzien zonder dat de
zorgaanbieder die de gegevens beschikbaar heeft gesteld daarvoor nog
een actieve handeling moet uitvoeren.
Voor de duidelijkheid, dit wetsvoorstel handelt niet over zogenaamd
push-verkeer tussen twee zorgaanbieders in het kader van de behandeling, overdracht of een verwijzing. Dit gebeurt op grond van de WGBO
op basis van veronderstelde toestemming. In het kader van de behandeling of doorverwijzing is voor de patiënt duidelijk dat de verschillende
betrokken zorgverleners daarover met elkaar rechtstreeks communiceren.
Ad 2. Toestemming om gegevens te mogen raadplegen die beschikbaar
zijn gesteld via een elektronisch uitwisselingssysteem
Als een cliënt bij de opt-in vraag toestemming heeft gegeven om
gegevens beschikbaar te stellen, dan zijn er via het systeem mogelijk
gegevens beschikbaar die voor een andere zorgverlener relevant zijn. Bij
de start van een nieuwe behandelrelatie, bijvoorbeeld als de cliënt door
zijn huisarts is doorverwezen naar een specialist, dient deze zorgverlener
op grond van artikel 15b van het wetsvoorstel toestemming te vragen om
gegevens die beschikbaar zijn via een elektronisch uitwisselingssysteem
te mogen raadplegen. De cliënt heeft op dat moment de gelegenheid om
na te gaan of hij voor deze behandelrelatie inzage wil geven. Als hij
toestemming geeft, geldt die toestemming binnen die behandelrelatie. In
de gegeven definitie van «behandelrelatie» (artikel 1, onderdeel k), ligt
besloten dat op grond van die toestemming niet alleen de zorgverlener
zelf, maar ook degenen die rechtstreeks betrokken zijn bij de uitvoering
van die behandelingsovereenkomst, of die optreden als vervanger van
degene die een behandelingsovereenkomst heeft met de cliënt, gegevens
mogen inzien. Die definitie is gestoeld op artikel 7:457 BW (WGBO) dat
van toepassing is op het verstrekken van gegevens uit een dossier. Met
rechtstreeks bij de behandeling betrokken wordt niet bedoeld de situatie
waarin bijvoorbeeld een huisarts de patiënt doorverwijst naar de
specialist. De specialist start een nieuwe behandelrelatie en zal dan ook
toestemming moeten vragen. Wel wordt met rechtstreeks betrokkenen
bedoeld de collega arts aan wie bijvoorbeeld in een teamoverleg wordt
gevraagd mee te denken.
De gegeven toestemming is altijd begrensd. Dat wordt tot uitdrukking
gebracht in de laatste zinsnede van het voorgestelde artikel 15b, tweede
lid: de gegeven toestemming tot raadpleging strekt zich alleen uit tot
gegevens die noodzakelijk zijn voor de behandeling. Wat noodzakelijk is,
is daarbij ter professionele beoordeling van de zorgaanbieder of andere
personen die bij de behandelrelatie betrokken zijn, waarbij het niet altijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 509, nr. 32

3

valt uit te sluiten dat hij gegevens inziet die uiteindelijk niet noodzakelijk
blijken te zijn.
Met het tweede lid is vooral beoogd uit te drukken dat degenen die binnen
een behandelrelatie gegevens raadplegen, zich er – net als bij raadpleging
van een dossier als bedoeld in de WGBO – van bewust moeten zijn dat de
toestemming tot raadpleging niet zomaar geldt voor alle via een elektronisch uitwisselingssysteem over de cliënt beschikbare gegevens.
Reactie Amendement 19
Naar aanleiding van amendement nr. 19 van het lid Bruins Slot is mij
gevraagd nogmaals uiteen te zetten waarom punt 3 van de motie van het
lid Kuiken niet in dit wetsvoorstel is verwerkt (Kamerstuk 27 529, nr. 99).
Met amendement 19 wordt voorgesteld dat bij een tweede overtreding
van de zorgverzekeraar binnen vijf jaar, alle verzekeringsnemers van die
zorgverzekeraar het recht hebben de zorgverzekering en de aanvullende
polis op te zeggen.
Dit punt is voor het eerst aan de orde geweest in het amendement
Omtzigt c.s. bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet gebruik
burgerservicenummer in de zorg in verband met de elektronische
informatieuitwisseling in de zorg (Kaderwet elektronische zorginformatieuitwisseling) (Kamerstuk 31 466, nr. 49, oorspronkelijk ingediend onder
nr. 28). De bovengenoemde motie beoogt dezelfde punten te regelen als
opgenomen in dit amendement.
Vanwege de mogelijke strijdigheid met de Europese richtlijnen inzake het
schadeverzekeringsbedrijf, heeft de regering bij de adviesaanvraag aan de
Afdeling advisering van de Raad van State inzake het wetsvoorstel
cliëntenrechten bij elektronische verwerking van gegevens verzocht
expliciet in te gaan op de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de
motie Kuiken. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft in zijn
advies geconcludeerd dat punt 3 van de motie inderdaad op gespannen
voet staat met artikel 54 van de derde richtlijn schadeverzekering en
artikel 206 van de Solvency II richtlijn.
Een inbreuk op genoemde artikelen van de Europese schaderichtlijnen
kan worden gerechtvaardigd met een beroep op het algemeen belang,
mits dit noodzakelijk en proportioneel is. De bescherming van de
verzekerden is in de jurisprudentie van het Hof van Justitie als gerechtvaardigd algemeen belang erkend. Bepalingen daarover moeten wel
noodzakelijk en proportioneel zijn.
De Afdeling advisering van de Raad van State is met de regering van
oordeel dat het recht direct op te zeggen van verzekerden van wie de
gegevens zijn ingezien te rechtvaardigen is met een beroep op de
bescherming van die verzekerden. Echter, een wettelijk voorschrift dat àlle
verzekeringnemers het recht zou geven bij recidive van de zorgverzekeraar per direct op te zeggen, acht de Afdeling advisering van de Raad
van State niet noodzakelijk en niet proportioneel. Niet noodzakelijk omdat
er door middel van een bestuurlijke boete en eventuele strafrechtelijke
vervolging al voldoende wettelijke sancties zijn en niet proportioneel
omdat het massaal opzeggen van verzekeringnemers grote consequenties
heeft voor de verzekerden die wel bij de verzekeraar blijven. Het massale
vertrek van een groot aantal verzekeringnemers kan de financiële soliditeit
van de zorgverzekeraar in gevaar brengen en de verzekeraar kan
«omvallen». Daarbij geldt dat verzekerden jaarlijks kunnen overstappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 509, nr. 32

4

Overigens geldt voor aanvullende ziektekostenverzekeringen onverkort de
hoofdregel dat een lidstaat geen regels mag stellen aan schadeverzekeringen op grond van de Europese richtlijnen inzake het schadeverzekeringsbedrijf.
Het bovenstaande leidt mijns inziens tot de conclusie dat ik amendement
19 in het licht van de Europese richtlijnen inzake het schadeverzekeringsbedrijf, moet ontraden.
Reactie Amendement 28
Tijdens de wetsbehandeling is gesproken over het opnemen van een
voorhangprocedure voor het Besluit. Inmiddels is amendement 28
ingediend waarin dit is vormgegeven. Het oordeel van dit amendement
laat ik aan uw Kamer.
Reactie Amendement 29
Met dit amendement van het lid Voortman moet worden voorkomen dat
medische gegevens buiten Nederland worden opgeslagen, verwerkt of
ingezien. Dit amendement maakt het voor aanbieders in een andere
Europese lidstaat onmogelijk om deze dienst (opslag van medische
gegevens) aan te bieden. Dit is in strijd met het vrije verkeer van diensten.
Een belemmering van het vrije verkeer van diensten is alleen onder strikte
voorwaarden te rechtvaardigen:
– dwingende reden van algemeen belang;
– niet discriminerend;
– noodzakelijk en proportioneel.
Hoewel een dwingende reden van algemeen belang mogelijk gevonden
kan worden in de privacy en consumentenbescherming wordt aan de
overige voorwaarden niet voldaan. De discriminatie van buitenlandse
aanbieders is evident en de regeling is niet noodzakelijk en proportioneel,
omdat alle Europese aanbieders van deze diensten gehouden zijn aan
dezelfde Europese richtlijn over gegevensbescherming. Dit amendement
is om bovengenoemde redenen in strijd met Europees recht en zorgaanbieders kunnen vanuit dat perspectief niet gehouden worden om
dergelijke voorwaarden in hun contracten op te nemen.
Gelet op bovenstaande moet ik dit amendement ontraden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 509, nr. 32

5