OV-NL branchevereniging Openbaar Vervoerbedrijven

9-9-2019

Position paper t.b.v. Rondetafel Tweede Kamer 10-9-2019

Data in het OV
De beschikbaarheid en het delen van ov-data is een belangrijk thema, dat al langer leeft en waarin de
sector belangrijke concrete stappen heeft gezet. Er is de afgelopen periode al veel gerealiseerd. Zo
hebben de openbaarvervoerbedrijven en TLS een Open Informatiehuishouding opgezet en is er een
NDOV-loket. Hierdoor heeft iedereen toegang tot de real time OV-data en deze via allerlei eigen
platforms en apps ter beschikking stellen aan de reiziger. Beide zijn uniek in Europa, en worden continu
doorontwikkeld.
Het gesprek over OV-data vindt plaats in een breder kader: de digitalisering en ontwikkeling van de
platformeconomie op de mobiliteitsmarkt, en de ontwikkeling van Mobility as a Service (MaaS). Door
deze ontwikkeling ontstaan nieuwe mobiliteitsdiensten, die worden aanboden door zowel bestaande als
nieuwe spelers op de mobiliteitsmarkt. De openbaarvervoerbedrijven ontwikkelen zichzelf op die
terreinen, en ondersteunen de komst van nieuwe serviceproviders die het OV aantrekkelijker kunnen
maken.
Nieuwe spelers op de markt geven aan behoefte te hebben aan OV-data. OV-data is een alomvattend en
abstract begrip. Bij het maken van afspraken over het delen van informatie is het van belang om
duidelijk te maken over welke data we het hebben. Vooral omdat de openbaarvervoerbedrijven
zorgvuldig willen en moeten omgaan met reizigers- en transactiedata, aangezien met name hier
gevoeligheden kunnen liggen met de privacy / AVG, mededingingsregels en de
bedrijfsvertrouwelijkheid. In het vervolg van dit memo lichten we toe welke soorten data er zijn, wat er
al aan data wordt gedeeld en hoe de openbaarvervoerbedrijven tegen de huidige ontwikkelingen
aankijken.
Soorten data
Een nuttig onderscheid is dat tussen 1) generieke / maatschappelijk relevante informatie, 2)
commerciële informatie / klantinformatie, en 3) informatie over prestaties. Een voorbeeld van de eerste
categorie is de dienstregelingsinformatie en de real time informatie, kort gezegd de NDOV-informatie
(zie hieronder). Voor wat betreft commerciële /klantinformatie is binnen TLS de Open
Informatiehuishouding opgezet, wat er op gericht is om binnen de genoemde kaders informatie te
kunnen delen, maar wel op een zorgvuldige manier – de brondata, maar op een hoger geaggregeerd
niveau - die in overeenstemming is wet- en regelgeving. Momenteel vindt een evaluatie plaats van dat
proces, en de lessen die daaruit naar voren komen, worden gebruikt om het proces verder te
optimaliseren

Definitief concetp OV-NL Memo Delen van ov-data def toevoeging rol overheid_

Blz. 1 van 5

Er kunnen drie soorten data worden onderscheiden:
Data gerelateerd aan:
1.Reisinformatie

Beschermd of vrij
Open data

EU-regelgeving
MMITS

Informatie over de
beschikbaarheid van
mobiliteitsdiensten

2.Klantinformatie
(persoonskenmerken)

Hoog niveau van
bescherming

GDPR (AVG)

Publieke data vs.
bedrijfsvertrouwelijke
gegevens

PSI/
Mededinging

Informatie over
reizigers/
reizigersstromen

3.Uitvoering van
mobiliteitsdiensten
Operationele en
commerciële
informatie (asset
performance etc.)

Hoe data beschikbaar stellen:
Maak gebruik van verrijkte en
nieuwe data onder de volgende
voorwaarden:
 Gelijke toegang
 Adequate licencies
Deel zoveel mogelijk data voor
een drempelloos vervoer.
Vervoerders zijn zelf ook
belangrijke gebruikers van deze
informatie.
Ontwikkel gepersonaliseerde
diensten, op basis van opt-in
(overeenkomst met de reiziger)
Zorg ervoor dat beheer en
verwerking op een
onafhankelijke, betrouwbare
en zorgvuldige wijze
plaatsvindt.
Sluit zinvolle en gebalanceerde
contracten tussen publieke en
private partijen, voor:
 Nieuwe diensten
 Nieuwe verdienmodellen
Creëer strategische
partnerschappen, deel data
zorgvuldig.

We zien dus dat er verschillende soorten data zijn. Daarnaast is het ook van belang dat er en verschil is
tussen real-time en detailniveau enerzijds en geaggregeerd anderzijds, afhankelijk van het doel
waarvoor deze data gebruikt worden. Real time data is bijvoorbeeld nodig ten behoeve van service en
dienstverlening aan reizigers. Tot informatie geaggregeerde data kunnen worden gebruikt ten behoeve
van beleidsanalyse, netwerkoptimalisering, vervoersontwikkeling, etc.

Definitief concetp OV-NL Memo Delen van ov-data def toevoeging rol overheid_

Blz. 2 van 5

Heel veel ov-data is al beschikbaar
NDOV-standaarden in het openbaar vervoer
1. Dienstregelingen
BISON KV1
Dienstregeling voor Bus, Tram en Metro in Nederland
IFF
Dienstregeling voor het Nederlandse spoor
BLTAC
Dienstregeling formaat van België in gebruik bij TEC
GTFS
Dienstregeling voor internationale verbindingen zoals Flixbus, De Lijn en
MIVB
DINO
Dienstregeling formaat van Mentz voor AVV en VRR
2. Actuele Reisinformatie
BISON KV6
Voertuig locaties (GPS) en punctualiteit voor Bus, Tram en Metro in
Nederland
BISON KV15
Halte berichten voor Bus, Tram en Metro in Nederland
BISON KV17
Afwijkingen op het operationeel proces voor Bus, Tram en Metro in
Nederland
AR-NU Ritinfo 1.3
Documentatie voor doorkomsttijden per rit op het spoor
InfoPlus DVS-PPV
Publicatieregels voor InfoPlus Dynamische Vertrek Staten versie 4 voor
vertrektijden op het spoor
InfoPlus RITinfo
WSDL, XSD, XML en publicatie document voor InfoPlus RITinfo voor
actuele passeertijden op het spoor
InfoPlus VI
Publicatieregels voor InfoPlus Verstorings Informatie
3. Tarieven
BISON PPT
Producten, Prijzen en Tarieven fase 1 voor Bus, Tram en Metro in
Nederland
NS Tarieven
Publicatiedocument NS Tarieven
Business rules LAK
Business rules van Lange Afstand Korting
Deze informatie is beschikbaar via: https://ndovloket.nl/documentatie.html

OV-data wordt al gedeeld
Translink beheert het loket waar informatieverzoeken, die het doel hebben om het OV te optimaliseren
of de dienstverlening aan de reiziger te verbeteren, kunnen worden ingediend. Na een toets wordt
informatie beschikbaar gesteld. Er wordt getoetst op de volgende criteria:
 Doel van het gebruik: verbeteren van de dienstverlening aan de reiziger
 Privacy
 Mededinging en bedrijfsvertrouwelijkheid
 Verkeerd gebruik
Informatie-aanvragen kunnen worden ingediend bij Translink:
https://www.translink.nl/diensten/dataanalyse. Op deze site vinden aanvragers ook een
gebruiksvriendelijk kompas ten behoeve van het indienen van een verzoek.
Zoals aan de Tweede Kamer per brief d.d. 2 juli 2019 is gemeld, hebben Translink en CBS in april 2019
een intentieverklaring gesloten voor samenwerking op het gebied van statistische toepassingen van OVchipkaartdata voor maatschappelijk belang, privacybescherming en dataverwerkingsmethoden.

Definitief concetp OV-NL Memo Delen van ov-data def toevoeging rol overheid_

Blz. 3 van 5

Het ministerie van IenW meldt dat in 2021 data over toegankelijkheid van OV-voorzieningen en het
proces van updaten en kwaliteit van deze data op orde zijn en dat overheden en OV-organisaties
dezelfde taal hierover spreken (tekst Kamerbrief ‘Optimaliseren van het mobiliteitssysteem via MaaS’,
d.d. 11 juli 2019).
Nieuwe ontwikkelingen
In de markt zien we twee belangrijke ontwikkelingen die elkaar versterken. Aan de ene kant zien we
nieuwe vormen van mobiliteit ontstaan die in toenemende mate voorzien in mobiliteitsbehoeftes van
reizigers. Denk hierbij aan deelfietsen en elektrische scooters. Aan de andere kant zien we dat er over de
hele mobiliteitsketen heen nieuwe diensten worden aangeboden, bijvoorbeeld eenvoudig multimodaal
reizen met behulp van een app van een MaaS-aanbieder. Het gevolg hiervan is dat de behoefte tot het
delen van data zich verruimt.
Alle ov-bedrijven zijn aangesloten bij de Mobiliteitsalliantie. De Mobiliteitsalliantie heeft op 12 juni 2019
het Deltaplan 2030 gepresenteerd, met de ambitie om de reiziger in 2030 een drempelloze, duurzame,
veilige en comfortabele reis te bieden. Eén van de ambities uit dit Deltaplan is om in de komende twee
jaar een afsprakenstelsel te ontwikkelen voor Mobility as a Service (MaaS). Een basisvoorwaarde voor
drempelloos reizen betreft de ontwikkeling van een afsprakenstelsel met daarin standaarden voor het
ontsluiten van data (toegang tot, gebruik delen), die in overeenstemming zijn met de eisen op het
gebied van privacy, mededinging en bedrijfsvertrouwelijkheid.
Het belang van de reiziger vraagt er om, dat het beheer van noodzakelijke data niet bij een of meerdere
individuele vervoerders zou moeten komen te liggen, maar bij een onafhankelijke partij (een
zogenoemde ‘trusted third party’). De data wordt verzameld en gedeeld door deze partij. Omgekeerd
moeten ook alle aangesloten partijen data leveren. Voor de reiziger is dit van belang, omdat wanneer de
informatie niet voor iedereen op deze wijze toegankelijk is, reizigers kunnen worden beperkt in hun
keuze van diensten. Voor de huidige en nieuwe aanbieders vertaalt deze constructie zich in de
mogelijkheid overal hun diensten aan te bieden. Dit in tegenstelling tot een situatie waar een
gemonopoliseerde omgeving ontstaat, doordat andere aanbieders niet de mogelijkheid hebben om te
concurreren.
De wijze van beheer van data in deze nieuwe mobiliteitsomgeving moet nog verder worden
vormgegeven, in afstemming met alle marktpartijen en de overheden. Hiervoor kunnen de bestaande
(organisatie)structuren en afspraken rond het delen van OV-data als basis dienen.
Het is een logisch moment om de datahuishouding nu vorm te geven, juist omdat vanuit de MaaS-pilots
van het ministerie van IenW data binnenkort beschikbaar komt en wordt gekeken naar de effecten van
het ontsluiten van deze data.
Wij vinden dat de overheid het voortouw zou moeten nemen voor de inrichting van dit stelsel, zoals dat
eerder ook gebeurd is met de OV-chipdata. Wij roepen Uw Kamer dan ook op om- samen met de
staatssecretaris, OV-bedrijven en MaaS-aanbieders - snel werk te maken van de noodzakelijke
datadeling en de instelling van de bijbehorende TTP.
Het KNV MaaS Lab, een samenwerkingsverband tussen alle partijen uit het bedrijfsleven gefaciliteerd
door Koninklijk Nederlands Vervoer, richt zich ook op het uitwerken van het datadelen in de nieuwe
mobiliteitswerkelijkheid. Doel is het creëren van de juiste randvoorwaarden voor gezonde en optimale
MaaS-diensten die aansluiten op het maatschappelijke belang en de wensen van de reiziger en zo,
uiteindelijk, het mobiliteitsgedrag in Nederland positief te beïnvloeden. Het MaaS Lab zet zich om een
afsprakenstelsel voor MaaS tot ontwikkelen, in samenwerking met het ministerie van IenW in het kader
van de ontwikkeling van een MaaS-ecosysteem met bijbehorende API definities.
Definitief concetp OV-NL Memo Delen van ov-data def toevoeging rol overheid_

Blz. 4 van 5

Samengevat:
 Via het NDOV en het OV-chipkaartsysteem is al veel ov-data beschikbaar, uiteraard binnen de
wettelijke kaders van privacy en mededinging.
 Ten behoeve van de ontwikkeling van commerciële MaaS-diensten vinden op dit moment
verschillende MaaS-pilots plaats, waarbij juist ook ervaring wordt opgedaan met het delen van data.
 Via het NOVB is een project gestart om uiterlijk eind 2021 al het openbaar vervoer beschikbaar te
maken via MaaS.
 Alle vervoerders hebben de ambitie uitgesproken om binnen twee jaar een afsprakenstelsel voor
MaaS-diensten te ontwikkelen, zoals aangegeven in het Deltaplan van de Mobiliteitsalliantie. De
verdere uitwerking van dit afsprakenstelsel wordt nu via het MaaS Lab verder verkend. Hierbij zal
met name ook verkend moeten worden onder welke voorwaarden welke data gedeeld kunnen
worden, waarbij ook de wederkerigheid van de uitwisseling van data relevant is. Ook dient de
onafhankelijkheid en betrouwbaarheid van databeheer gewaarborgd te zijn.
Namens alle openbaar vervoerbedrijven
OV-NL

P. G. Peters
Voorzitter

Definitief concetp OV-NL Memo Delen van ov-data def toevoeging rol overheid_

Blz. 5 van 5