Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3553

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 oktober 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 2 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Verordening Cyber Resilience Act (CRA) (Kamerstuk 22 112,
nr. 3552)
Fiche: Europese Media Vrijheid Verordening en Aanbeveling redactionele
onafhankelijkheid en transparantie mediaeigendom
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3553
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

1

Fiche: Europese Media Vrijheid Verordening en Aanbeveling
redactionele onafhankelijkheid en transparantie mediaeigendom
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad
tot het tot stand brengen van een gemeenschappelijk kader voor
mediadiensten in de interne markt (Europese Media Vrijheid Verordening) en tot wijziging van Richtlijn 2010/13/EU
Aanbeveling van de Commissie inzake interne waarborgen voor
redactionele onafhankelijkheid en transparantie over eigendom in de
mediasector
b) Datum ontvangst Commissiedocument
16 september 2022
c) Nr. Commissiedocument
COM(2022) 457 final
C(2022) 6536 final
d) EUR-Lex
EUR-Lex – 52022PC0457 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
EUR-Lex – 32022H1634 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
SWD(2022) 286 final
SEC(2022) 322 final
f) Behandelingstraject Raad
Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport Raad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
h) Rechtsbasis
Verordening: Artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie (VWEU)
Aanbeveling: Artikel 292 van het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie (VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Verordening: Gekwalificeerde meerderheid
Aanbeveling: n.v.t.
j) Rol Europees Parlement
Verordening: Medebeslissing
Aanbeveling: n.v.t.
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Op 16 september 2022 heeft de Europese Commissie (hierna: Commissie)
zowel een voorstel voor een verordening (hierna: voorstel) als een
aanbeveling gepubliceerd. Het voorstel bouwt voort op de verslagen van
de Commissie over de rechtsstaat1, de herziene richtlijn audiovisuele
mediadiensten, de Digital Services Act, de Digital Markets Act en op de
nieuwe praktijkcode desinformatie2. Het maakt deel uit van de inspanningen van de EU om democratische participatie te bevorderen, desinformatie tegen te gaan en mediavrijheid en pluralisme te waarborgen, zoals
uiteengezet in het actieplan voor de Europese democratie3. Het voorstel
komt voort uit de realisering dat de vrijheid van de media in toenemende
1

https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/
rule-law-mechanism_en#rule-of-law-report.
2
The 2022 Code of Practice on Disinformation | Shaping Europe’s digital future (europa.eu).
3
EUR-Lex – 52020DC0790 – EN – EUR-Lex (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

2

mate onder druk staat in een context van de Russische agressie tegen
Oekraïne, hybride conflictvoering en zorgen over de rechtsstaat binnen de
EU. Het voorstel richt zich op een aantal doelstellingen om juist in een
dergelijke context de burgers van betrouwbare en onafhankelijke
informatie te voorzien.
Het voorstel vormt een aanvulling op de aanbeveling inzake de
bescherming, veiligheid en empowerment van journalisten en de
voorgestelde richtlijn om journalisten en mensenrechtenverdedigers te
beschermen tegen onrechtmatige rechtszaken (anti-SLAPP-pakket)4. Het
voorstel moet ook gezien worden in samenhang met initiatieven uit het
media- en audiovisuele actieplan en herziene auteursrechtregels.
Het voorstel is geformuleerd rond vier specifieke doelstellingen. Ten
eerste, het faciliteren van grensoverschrijdende activiteiten door
harmonisatie van de beoordeling van het effect van marktconcentraties op
mediapluralisme en redactionele onafhankelijkheid. Ten tweede, meer
samenwerking en convergentie tussen toezichthouders door grensoverschrijdende coördinatie, adviezen (opinies) en richtsnoeren op EU-niveau.
Ten derde, het zorgen voor een transparante en eerlijke toewijzing van
economische middelen in de interne mediamarkt door de transparantie en
eerlijkheid van publieksmetingen en de toewijzing van overheidsreclame
te vergroten. Ten vierde beoogt het voorstel het risico van ongepaste
publieke en private inmenging in redactionele vrijheid te mitigeren. Met
deze doelstellingen wordt beoogd bij te dragen aan transparantie,
non-discriminatie, evenredigheid, objectiviteit, inclusiviteit en eerlijke
concurrentie in het (online) medialandschap van de gehele interne markt.
De verordening brengt een aantal concrete verplichtingen voor lidstaten
teweeg. Deze verplichtingen moeten ten eerste sterke waarborgen bieden
tegen onrechtmatig gebruik van binnendringsoftware door lidstaten bij
media, journalisten en hun families. Financiering van publieke media
dient daarnaast toereikend en stabiel te zijn met het oog op waarborging
van redactionele onafhankelijkheid. Lidstaten zullen verder verplicht zijn
de impact van marktconcentraties op pluriformiteit en onafhankelijkheid
te beoordelen. Het voorstel stelt ook nieuwe eisen aan de toewijzing van
overheidsreclame aan de media, zodat deze transparant en
niet-discriminerend is. Van aanbieders van mediadiensten in de categorie
nieuws en actualiteiten wordt gevraagd dat zij naar eigen inzicht passende
maatregelen nemen om redactionele onafhankelijkheid te waarborgen.
Tevens dienen zij informatie over eigenaarschap openbaar te maken.
Naast bovenstaande stelt de Commissie voor om een nieuwe onafhankelijke Europese Raad voor Mediadiensten (ERvM)5 op te richten, bestaande
uit nationale media-autoriteiten. Deze Raad beoogt een effectieve en
consistente toepassing van het EU-kader voor mediawetgeving, met name
door de Commissie bij te staan bij het opstellen van richtsnoeren over
mediaregelgeving. Hij zal ook adviezen kunnen uitbrengen over nationale
maatregelen en besluiten die van invloed zijn op de interne markt voor
mediadiensten en mediamarktconcentraties. De EvRM zal ook nationale
maatregelen coördineren gericht op mediadiensten van buiten de EU die
een risico vormen voor de openbare veiligheid. Ook is het voorstel dat de
ERvM een gestructureerde dialoog tot stand brengt tussen zeer grote
onlineplatforms en de mediasector om de toegang tot diverse media
4

5

https://open.overheid.nl/repository/ronl-da10a6ad5aaaf59a6e5d44a3e85bd03c9ec4b694/1/pdf/
fiche-1-richtlijn-en-aanbeveling-strategische-rechtszaken-tegen-publieke-participatie.pdf.
Deze afkorting wordt gebruikt in dit fiche om verwarring met de Raad van de EU te voorkomen.
Het is op het moment van schrijven nog niet duidelijk of dit de officiële benaming van dit
orgaan zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

3

content te bevorderen en om te controleren of platforms voldoen aan
zelfreguleringsinitiatieven, zoals de EU-praktijkcode inzake desinformatie.
De aanbeveling is gericht tot lidstaten en mediabedrijven en betreft een
aantal vrijwillige beste praktijken en werkwijzen die uit de sector zijn
verzameld en gericht zijn op het bevorderen van redactionele onafhankelijkheid en grotere transparantie over eigendom. De aanbeveling biedt
mediabedrijven een instrumentarium met vrijwillige maatregelen om te
overwegen, zoals de voorwaarden voor het onafhankelijk creëren van
redactionele inhoud, door journalisten in staat te stellen deel te nemen
aan cruciale beslissingen voor het functioneren van mediakanalen, tot
strategieën om de stabiliteit van nieuwsproductie op lange termijn te
waarborgen. Mediabedrijven worden aangemoedigd beste werkwijzen uit
te wisselen met betrekking tot transparantie van eigendom en lidstaten
om aanbeveling CM/Rec(2018)1 van het Comité van Ministers van de Raad
van Europa over mediapluralisme en transparantie van media-eigendom
over te nemen. De Commissie zal de voortgang van de aanbeveling
monitoren, voor zover deze gericht is tot de lidstaten.
b) Impact assessment Commissie
Verordening: er zijn drie opties bekeken, een aanbeveling, een
wetsvoorstel en een aanbeveling of een verdergaand wetsvoorstel. En
daarnaast twee opties, één voor het oprichten van een ERvM bestaande
uit toezichthouders uit de lidstaten geassisteerd door een secretariaat
door de Commissie óf een onafhankelijke EU-instelling. Voorkeursoptie
werd een wetsvoorstel en een aanbeveling en een ERvM bestaande uit
toezichthouders uit lidstaten met een secretariaat door de Commissie.
Deze optie krijgt volgens de Commissie steun van de meeste belanghebbenden afgezien van de uitgevers, die liever alleen een aanbeveling
zagen. De uitgevers ondersteunen de maatregelen op het gebied van
publieksmeting, overheidsreclame en bescherming van journalistieke
bronnen. Met name toezichthouders en de partijen die opkomen voor
mediavrijheid zijn voorstander van het versterken van de huidige
Europese groep van toezichthouders, terwijl bedrijven en bedrijfsverenigingen het liever in zijn huidige vorm houden.
Aanbeveling: n.v.t.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland kent een sterke traditie van zelfregulering in de journalistiek.
Kwaliteit van publicaties wordt geborgd door de Code voor de Journalistiek en door de Raad voor de Journalistiek. Deze partijen ontvangen
geen steun van de overheid. Ten aanzien van redactionele onafhankelijkheid is op basis van de Mediawet aan zowel commerciële als publieke
audiovisuele mediadiensten voorgeschreven om redactiestatuten te
hebben. Een dergelijk voorschrift bestaat niet voor de geschreven pers. In
de cao voor het uitgeverijbedrijf is overeengekomen dat uitgevers het
model-redactiestatuut van de Nederlandse Vereniging van Journalisten
hanteren.
De Mediawet 2008 bevat onder meer normen en regels over de adequate
financiering van de publieke omroep, de redactionele onafhankelijkheid
van de publieke media en de wijze van benoemen van het bestuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

4

Uit de Grondwet volgt een censuurverbod, wat betekent dat de overheid
de inhoud van radio- en televisie-uitzendingen niet vooraf mag controleren. In het Wetboek van Strafvordering is bronbescherming voor
journalisten geregeld, journalisten beschikken over verschoningsrecht.
Bij marktconcentraties in de mediasector wordt geen nadere toets verricht
op de impact op de pluriformiteit. Het Commissariaat voor de Media
brengt jaarlijks verslag uit over de concentraties binnen de mediamarkt en
de financieel-economische gezondheid van de sector en de gevolgen
daarvan voor de onafhankelijkheid en pluriformiteit van de nieuws- en
informatievoorziening. Het Commissariaat voor de Media is gevraagd om
een monitoringsmodel voor de pluriformiteit op de nieuwsmarkt te
ontwikkelen.6
Buiten de reeds bestaande regels voor transparantie van bedrijfsstructuren, zoals bijvoorbeeld in het Ultimate Beneficial Owners (UBO)-register,
zijn er in Nederland geen aanvullende regels met betrekking tot de
mediasector.
De Nederlandse wet kent geen specifieke regels ten aanzien van advertentiebestedingen door (mede)overheden of staatsdeelnemingen. De
Mediawet 2008 regelt dat de zendtijd voor overheidscommunicatie wordt
toegewezen op de programmakanalen van de publieke omroep.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is positief ten aanzien van de doelstellingen van het voorstel,
maar heeft wel nog vraagtekens bij met name uitvoering. Het voorstel
heeft tot doel de interne markt op het gebied van media zodanig te
reguleren dat de fundamentele vrijheden van persvrijheid en het recht van
de burger op een pluriform nieuws- en actualiteitenaanbod ondersteund
worden. Cruciaal hierbij is het beschermen en behouden van checks &
balances, in de gehele Unie, en andere essentiële onderdelen van
democratie.
Het voorstel bevat voorschriften die ook van toepassing zijn op de
geschreven pers. In Nederland is de redactionele vrijheid traditioneel
geregeld door middel van zelfregulering. Het kabinet is waakzaam op de
vrijheid van de geschreven pers, zoals vastgelegd binnen de Nederlandse
Grondwet. Het kabinet acht het voorgestelde voorschrift tot het treffen
van waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid niet in strijd met de
Grondwet, zolang het voorstel of de uitvoering daarvan niet leidt tot een
vorm van preventief toezicht, en niet als een impliciet vergunningensysteem functioneert. Transparantie van media-eigendom acht het kabinet
van belang om het vertrouwen in de journalistiek te vergroten.
Met de bepaling dat naast marktbescherming ook pluriformiteit en
redactionele onafhankelijkheid meegewogen dient te worden in het
oordeel over een voorgenomen fusie, geeft het voorstel een waarborg
voor burgers om een pluriform en onafhankelijk media-aanbod te kunnen
blijven ontvangen. Het voorstel schrijft voor dat een dergelijke weging
transparant, objectief, proportioneel en niet-discriminerend moet zijn. Dit
is positief omdat hiermee oneigenlijk gebruik van dergelijke regels
voorkomen kan worden. Ook is het voor grensoverschrijdende investeringen van belang dat er op dit punt een duidelijk kader voor samenwerking bestaat. Het kabinet heeft nog wel vragen over op welk niveau
pluriformiteit bezien moet worden bij een dergelijke toets. Het kabinet zal
bezien hoe het monitoringsmodel waar het Commissariaat voor de Media
6

Kamerstuk 31 777, nr. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

5

aan werkt, kan worden benut in relatie tot het beschermen van de
pluriformiteit, zoals bedoeld in het voorstel.
Het voorstel schrijft voor dat nationale, regionale en lokale overheden
transparant moeten zijn over de bestedingen van hun advertentiebudgetten en de ontvangers van de bestedingen. Het kabinet steunt de regels
om inzicht te krijgen in de bestedingen. De voorgeschreven transparantie
kan een eventuele bevoorrechte positie van een mediadienst door een
overheidspartij blootleggen. Lokale overheden zouden enkel onder de
reikwijdte van het voorstel tot verordening vallen indien zij meer dan
1 miljoen inwoners hebben. In Nederland is er geen gemeente met meer
dan 1 miljoen inwoners. Het kabinet beziet nog wat de impact van deze
nieuwe regels precies is.
Het kabinet steunt het voornemen van de Commissie om in elke lidstaat
een onafhankelijke autoriteit aan te wijzen voor afhandeling van klachten
met betrekking tot ongeoorloofde inbreuken door overheden op de
persvrijheid van aanbieders van mediadiensten of hun medewerkers. Wel
moet worden bezien waar deze functie het best kan worden belegd. Het
kabinet erkent de noodzaak van bescherming van vrije media in de EU
tegen overheidsbemoeienis, zowel die van buiten de EU als die van
EU-lidstaten richting eigen media. Het kabinet erkent de zorgwekkende
trend van het onrechtmatig gebruik van binnendringsoftware in een
aantal lidstaten tegen journalisten en media. Het kabinet is voornemens
om vragen te stellen over de verdere invulling van de Commissie om
klachten hieromtrent te verzamelen, alvorens een positie hierop te
bepalen. Het voorstel ziet ook op de coördinatie door de ERvM van
nationale maatregelen met betrekking tot mediadiensten gevestigd buiten
de Unie die een serieus en zwaar risico vormen voor publieke veiligheid.
Het kabinet vindt het belangrijk dat de interne markt weerbaar is tegen
dergelijke dreigingen en is waakzaam op de mogelijk negatieve gevolgen
voor de mediavrijheid in de EU. Tijdens de onderhandelingen zal het
kabinet daarom meer duidelijkheid vragen over deze coördinerende
maatregelen en inzetten op het waarborgen van de mediavrijheid.
Het voorstel bevat een bepaling waarin wordt bepaald dat zogenaamde
zeer grote online platformen zoals bedoeld in de Digital Services Act een
mechanisme moeten ontwikkelen waarmee mediadiensten zich als
zodanig kenbaar kunnen maken bij die zeer grote online platformen.
Mediadiensten die dat hebben gedaan hebben vervolgens recht op een
bijzondere behandeling van zeer grote online platformen. Die bijzondere
behandeling is een afwijking van de algemene regels zoals die zijn
vastgelegd in de DSA. Dit houdt onder meer in dat zeer grote online
platformen content van deze mediadiensten pas mogen verwijderen nadat
zij zich hebben ingespannen om de mediadienst te informeren van dit
voornemen. Het kabinet steunt het idee dat content van mediadiensten
bijzondere bescherming verdient vanwege hun rol in het publieke debat
maar heeft wel vragen hoe verklaringen van mediadiensten worden
beoordeeld. Het kabinet zal zich er verder voor inzetten om te regelen dat
de rapportageverplichtingen die deze bepaling introduceert kunnen
worden uitgevoerd als onderdeel van de meer algemene rapportageverplichtingen uit de Digital Services Act. Zo worden de administratieve
lasten van deze bepaling beperkt.
Het kabinet heeft tevens vraagtekens bij enkele uitvoeringsaspecten van
het voorstel. Zo vindt het kabinet het belangrijk dat voor aanbieders van
mediadiensten duidelijk is wanneer zij gezien worden als aanbieders van
nieuws en actualiteiten zoals benoemd in het voorstel. Met betrekking tot
de ERvM is de precieze rol van de Europese Commissie nog niet geheel
helder. Het kabinet hecht aan een duidelijke taakafbakening van de rol van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

6

de Commissie binnen de ERvM. Ook is het van belang dat de ERvM
bijdraagt aan het transparant functioneren van de grensoverschrijdende
samenwerking tussen toezichthouders. Het kabinet zal navraag doen ten
aanzien van de voorschriften over publieksmetingen.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Veel lidstaten spreken steun uit voor het doel van het voorstel, namelijk de
verbetering van het functioneren van de interne mediamarkt en het
beschermen van mediapluralisme en onafhankelijkheid in de EU, maar
zijn ook kritisch op een aantal punten. Veel lidstaten zien het belang in van
gezamenlijke wetgeving op het gebied van bescherming van mediavrijheid in de huidige (geopolitieke) context. Sommige lidstaten twijfelen
over de juistheid van de gekozen rechtsgrondslag (artikel 114 VWEU), de
rol/bevoegdheid van de Commissie en de Europese Raad voor Mediadiensten. Inzake die ERvM is er twijfel over nut en noodzaak, maar ook
over de bevoegdheidsverdeling in relatie tot lidstaten en de Commissie.
Sommige lidstaten geven aan nog te willen onderzoeken hoe het voorstel
zich verhoudt tot hun Grondwet. Enkele kleine lidstaten uiten zorgen over
de verhoging van de administratieve lasten met name met betrekking tot
de nieuw op te richten ERvM.
Naar verwachting zal de meerderheid van het Europees Parlement (EP)
zich scharen achter de bevordering van mediapluralisme en onafhankelijkheid. Mogelijk zal het EP verder willen gaan, met betrekking tot de
bescherming van de grondrechten, ten opzichte van de positie van
bepaalde lidstaten. Het EP heeft in eerste instantie het CULT-comité
aangewezen om het voorstel in te behandelen. Mogelijk wordt dit een
samenwerking met het LIBE-comité, daarover is nog geen besluit
genomen. Ook is er op het moment van schrijven nog geen rapporteur
bekend.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Verordening: Het kabinet oordeelt positief over de gekozen rechtsgrondslag. Het voorstel is gebaseerd op artikel 114 VWEU. Artikel 114
VWEU geeft de EU de bevoegdheid voor de vaststelling van maatregelen
voor de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten die de instelling en de werking van de interne
markt betreffen. Op het terrein van de interne markt is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, tweede lid,
onder a, VWEU).
Aanbeveling: de grondhouding van het kabinet ten aanzien van de
bevoegdheid van de aanbeveling is positief. De aanbeveling ziet op het
terrein van de interne markt. Op dit terrein is sprake van een gedeelde
bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, tweede lid, onder a,
VWEU). Op grond van artikel 292 VWEU is de Commissie bevoegd om
aanbevelingen vast te stellen op de gebieden waarvoor de EU op basis
van de Verdragen bevoegd is. De Commissie is zodoende bevoegd deze
aanbeveling uit te vaardigen.
b) Subsidiariteit
Verordening: Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit
van het voorstel is positief. De doelstellingen van het voorstel zijn het
faciliteren van grensoverschrijdende activiteiten, het versterken van
samenwerking en convergentie tussen toezichthouders, het zorgen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

7

een transparante en eerlijke toewijzing van economische middelen in de
interne mediamarkt, het mitigeren van het risico van ongepaste publieke
en private inmenging in redactionele vrijheid. Het voorgestelde optreden
op EU-niveau is wenselijk om het functioneren van de interne markt te
bevorderen en om deze weerbaar te maken tegen risico’s voor publieke
veiligheid, aangezien desinformatie en andere vormen van hybride
conflictvoering in het domein van media en het publieke debat zich niet
tegen laten houden door grenzen. De voorgestelde verordening stelt in
staat om de Europese mediavrijheid te monitoren en eventuele
problemen in een vroeg stadium te signaleren, te bespreken en
gezamenlijk naar een oplossing te zoeken. Daarom is optreden op het
niveau van de EU gerechtvaardigd.
Aanbeveling: De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de
subsidiariteit van de aanbeveling is positief. De aanbeveling heeft tot doel
om de redactionele onafhankelijkheid en de transparantie van mediaeigendom te bevorderen. Het optreden op EU-niveau is wenselijk omdat
het de voorgestelde verordening vergezelt en bijdraagt aan de goede
werking van de interne markt voor mediadiensten.
c) Proportionaliteit
Verordening: Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van het voorstel voor de verordening is positief. De doelstellingen
van het voorstel zijn het faciliteren van grensoverschrijdende activiteiten,
het versterken van samenwerking en convergentie tussen toezichthouders, het zorgen voor een transparante en eerlijke toewijzing van
economische middelen in de interne mediamarkt en het mitigeren van het
risico van ongepaste publieke en private inmenging in redactionele
vrijheid. Het voorgestelde optreden is geschikt om deze doelstellingen te
bereiken, omdat het optreden beoogt transparantie, non-discriminatie,
evenredigheid, objectiviteit, inclusiviteit en eerlijke concurrentie te
bevorderen in het (online) medialandschap van de gehele interne markt.
Bovendien gaat het voorgestelde optreden niet verder dan noodzakelijk,
omdat van mediabedrijven verlangd wordt dat zij redactionele onafhankelijkheid garanderen, maar zij de ruimte krijgen om dit op eigen wijze te
organiseren.
Aanbeveling: De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de
proportionaliteit van de aanbeveling is positief. De aanbeveling heeft tot
doel om de redactionele onafhankelijkheid en de transparantie van
media-eigendom te bevorderen. Het optreden is geschikt om deze
doelstelling te bereiken omdat het mediadiensten een niet-uitputtende
catalogus van acties aanreikt die ze kunnen ondernemen om redactionele
onafhankelijkheid te waarborgen en omdat het mediadiensten en lidstaten
aanmoedigt transparantie van eigendom te bevorderen. Het optreden
gaat bovendien niet verder dan noodzakelijk, omdat het ruimte biedt aan
bedrijven en lidstaten om maatregelen te nemen die passend zijn in de
eigen of nationale context.
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
Voor de uitvoering van het voorstel is door de Commissie voor de periode
tot 2027 € 9.308.000 geraamd. De budgettaire gevolgen van het voorstel
voor deze verordening worden volgens de Commissie gedekt door de
toewijzingen vastgelegd in het meerjarig financieel kader 2021–2027 in het
kader van de financiële toewijzingen voor het programma Creatief Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

8

b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
medeoverheden
Het voorstel voor de verordening leidt tot een verzwaring van de taak van
het Commissariaat voor de Media. Hiervoor wordt door de Commissie per
lidstaat een jaarlijkse kostenpost geraamd van tussen € 80.000 en
€ 200.000. Overigens merkt de Commissie op dat de coördinatie van
toezichtstaken ook een besparing oplevert voor nationale toezichthouders.
Bovendien vergroot het voorstel de verantwoordingslast voor overheden
en dienen de bestedingen van hun advertentiebudgetten en hun
ontvangers inzichtelijk te worden gemaakt. (Eventuele) budgettaire
gevolgen worden ingepast op de begroting van het/de beleidsverantwoordelijk(e)) departement(en), conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
Voor de uitvoering van dit voorstel door mediadiensten heeft de
Commissie de volgende kosten geraamd per bedrijf: 1e jaar tussen € 681
en € 1.306 en daarna per jaar tussen € 257 en € 670. Voor burgers zijn
geen kosten of regeldruk voorzien.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
De verordening zal bijdragen aan een sterkere geopolitieke positie van de
EU, doordat het de interne markt weerbaarder maakt tegen hybride
conflictvoering gericht op het aantasten van democratie, verkiezingen en
het publieke debat. Ook is de verwachting dat het voorstel bijdraagt aan
het waarborgen van Uniewaarden, zoals vrijheid, democratie en rechtsstaat, wat een sterkere positie richting derde landen mogelijk maakt. Het
voorstel moet mediadiensten binnen de EU beter in staat stellen te
concurreren met online spelers binnen de interne markt.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Mede vanwege het feit dat het voorstel uitvoeringsaspecten kent, is het
waarschijnlijk dat de Mediawet 2008 of aanverwante regelgeving op
onderdelen zal moeten worden gewijzigd. Dit moet nog nader onderzocht
worden.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
Niet van toepassing.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Inwerkingtreding vindt plaats 20 dagen na plaatsing in publicatieblad. De
verordening is 6 maanden na inwerkingtreding van toepassing. De
artikelen 7 tot en met 12 en 27 zijn echter van toepassing vanaf 3
maanden na de inwerkingtreding en artikel 19, tweede lid, is van
toepassing vanaf 48 maanden na de inwerkingtreding. Dit lijkt haalbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

9

d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Artikel 26 van het voorstel voorziet in een evaluatiebepaling na vier jaar
en elke vier jaar daarna.
e) Constitutionele toets
Het kabinet acht het voorgesteld voorschrift aan lidstaten om toezicht op
de taakuitvoering van publieke mediadiensten en op de benoemingsprocedure van bestuurders daarvan niet in strijd met de Grondwet, met dien
verstande dat dergelijk toezicht nooit kan leiden tot voorafgaand of
structureel toezicht op de inhoud van publiek media-aanbod, hetgeen in
de Nederlandse Grondwet is gewaarborgd middels een absoluut
censuurverbod. Het kabinet acht het voorgestelde voorschrift voor
mediadiensten tot het treffen van waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid niet in strijd met de Grondwet. Het kabinet is van mening dat dit
evenwel nooit mag leiden tot een vorm van preventief toezicht, dan wel
als een impliciet vergunningensysteem mag functioneren.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Het voorstel heeft gevolgen voor de wijze waarop het Commissariaat voor
de Media haar taken uitvoert. Ook zal een autoriteit moeten worden
aangewezen voor de weging van de impact van marktconcentraties op
pluralisme en redactionele onafhankelijkheid. Zo ook zal een autoriteit
voor klachten over het niet respecteren van mediavrijheid aangewezen
moeten worden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Niet van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3553

10