Delft, 8 september 2022

Betaalbaarheid van energie
Aan:
Betreft:
Van:

•

Vaste Commisie voor Economische Zaken en Klimaat
Hoorzitting Betaalbaarheid van energie voor huishoudens
CE Delft – Pien van Berkel, Katja Kruit, Frans Rooijers

•

Door de hoge kosten van energie neemt de kans op armoede en het niet meer kunnen betalen
van de energierekening toe; niet iedereen kan snel z’n energiegebruik verlagen.
Accent op energievraagverlaging is beste oplossing, voor kosten en voor klimaatbeleid, voor
korte en lange termijn
Gemeente Amsterdam heeft energieteams die eenvoudige maatregelen uitvoeren
Hoge energieprijzen leiden tot energiebesparing, zowel gedrag als maatregelen (isolatie,
warmtepompen, zonnecellen)
Voor het klimaatbeleid: bij een prijs van ca € 1,50/m3 gas zijn alle maatregelen rendabel.

•

Er zijn diverse methoden om burgers te compenseren1:

•
•
•

De maatregelen zijn beoordeeld op:
- Welke huishoudens worden gecompenseerd?
- Uitvoerbaarheid
- Effect op inkomen van huishoudens
- Effect op kosten overheid
- Effect op verduurzaming (prikkel om energie te besparen).
Uitgangspunt energieprijzen en verbruik :
- De extra kosten bedragen gemiddeld € 1.591 per jaar voor groep huishoudens met de laagste
inkomens(20% van de huishoudens)
- Gemiddeld verbruik: 1120 m3 gas, 2150 kWh elektriciteit,
- We gaan uit van een referentie van € 0,80 per m3 gas en € 0,15 per kWh elektriciteit. Dit zijn
de energieprijzen van 2021. Voor contracten die in januari 2022 zijn afgesloten, zijn de
gemiddelde prijzen € 1,74 per m3 gas en € 0,40 per kWh elektriciteit (is inmiddels hoger).

1

CE Delft heeft recent voor Eneco een studie uitgevoerd naar compensatiemogelijkheden voor de gestegen kosten van energie.
De studie is te vinden op https://ce.nl/publicaties/compensatie-van-huishoudens-voor-hoge-energieprijzen/

1

De mogelijke maatregelen die we hebben onderzocht zijn:
1. Energietoeslag voor huishoudens met een inkomen tot max. 120% van het sociaal minimum (=
800.000 huishoudens), via gemeenten
2. Energietoeslag gekoppeld aan zorgtoeslag (4,7 miljoen huishoudens, inkomen gerelateerd)
3. Verhoging van de vaste teruggave energiebelasting (alle huishoudens)
4. Verhoging van de vaste teruggave energiebelasting (800.000 huishoudens)
5. Sociaal energietarief voor 800.000 huishoudens
6. Voucher voor 800.000 huishoudens.
Evaluatie van de maatregelen:
Welke huishoudens worden gecompenseerd?
- Maatregel 1, 4, 5, 6: 800.000 huishoudens met inkomen tot 120% sociaal minimum, actie van
huishouden vereist
- Maatregel 2: 4,7 miljoen huishoudens, afnemende compensatie met toename inkomen
- Maatregel 3: alle huishoudens
Uitvoerbaarheid incl. uitvoeringskosten:
- Eenvoudig: maatregel 2 en 3 leveren geen extra uitvoeringsperikelen op, noch bij
energiebedrijven, noch bij belastingdienst
- Maatregel 1 uitvoeringskosten bij gemeenten
- Maatregel 6 uitvoeringskosten bij belastingdienst en energiebedrijven
- Maatregel 4 en 5 hoge uitvoeringskosten bij belastingdienst en energiebedrijven.
Prikkel tot energiebesparing:
- Blijft bij maatregel 1,2,3,4 en 6
- Wordt minder bij maatregel 5.
Kosten overheid per jaar (exclusief uitvoeringskosten):
- € 1,3 miljard bij 1, 4, 5, 6 (alle huishoudens met inkomen tot 120% sociaal minimum)
- € 5,5 miljard bij 2 (ook middeninkomens, compensatie afhankelijk van inkomen)
- € 12,8 miljard bij 3 (alle huishoudens).

2

Overzichtstabel
Maatregel

Voordelen

Nadelen/aandachtspunten

1. Energietoeslag
voor huishoudens
met een laag
inkomen

— Relatief lage kosten voor het Rijk

— Wordt één keer per jaar uitgekeerd, energierekening is maandelijks.
— Risico dat compensatie niet aan energie wordt besteed.
— Uitvoeringscapaciteit bij gemeenten staat onder druk
— Niet alle huishoudens automatisch in beeld. Een deel moet zich zelf
melden en kan compensatie mislopen.
— Ook huishoudens met inkomen >120% hebben moeite met betalen van
de energierekening.
— Risico op armoedeval.2

2. Energietoeslag
gekoppeld aan
zorgtoeslag
(inkomensafhankelijk)

— Compenseert ook groep huishoudens met
inkomen >120% van het sociaal minimum.
— Geen sprake van ‘alles of niets’: hoogte van
de toeslag beweegt mee met inkomen.
— Benodigde uitvoeringscapaciteit bij
Belastingdienst naar verwachting beperkt.

— Risico dat compensatie niet aan energie wordt besteed (tenzij
uitgekeerd in de vorm van een voucher).
— (Beperkt) risico op armoedeval.

3. Hogere teruggave
energiebelasting
(alle huishoudens)

— Gemakkelijk uitvoerbaar voor
energieleveranciers.
— Compensatie verrekend met energierekening.

— Zeer hoge kosten voor het Rijk omdat dit een generieke maatregel is
die ook huishoudens compenseert die dit niet nodig hebben.

4. Hogere teruggave
energiebelasting
(variant b – enkel
huishoudens met
een laag inkomen)

— Relatief lage kosten voor het Rijk.
— Compensatie verrekend met energierekening.
— Als bestaand portaal kan worden gebruikt voor
inkomenstoets:
• Benodigde uitvoeringscapaciteit
Belastingdienst naar verwachting beperkt.
• Mogelijkheid om huishoudens met
middeninkomens te compenseren.

— Extra inspanningen vereist bij energieleveranciers voor aanpassen
systeem.
— Risico op armoedeval.

5. Sociaal
energietarief

— Zeer gericht: huishoudens met een laag
inkomen en hoog energiegebruik ontvangen de
meeste compensatie.
— Relatief lage kosten voor het Rijk.
— Benodigde uitvoeringscapaciteit bij
Belastingdienst naar verwachting beperkt (als
portaal kan worden gebruikt).
— Compensatie verrekend met energierekening.

— Veel extra inspanningen vereist bij energieleveranciers voor opzetten
nieuw systeem.
— Prikkel om energie te besparen neemt af en langere terugverdientijd
verduurzamingsmaatregelen.
— Ook huishoudens met inkomen >120% hebben moeite met betalen van
de energierekening.
— Risico op armoedeval.

6. Voucher voor
energiekosten

— Relatief lage kosten voor het Rijk.
— Compensatie verrekend met energierekening.

— Actie vereist van huishoudens, waardoor sommige huishoudens
compensatie mislopen.
— Extra inspanningen vereist bij Belastingdienst, organisatie als RVO en
energieleveranciers.
— Ook huishoudens met inkomen >120% hebben moeite met betalen van
de energierekening.
— Risico op armoedeval.

2

Van een armoedeval is sprake wanneer mensen er in inkomen op achteruitgaan wanneer zij bijvoorbeeld vanuit een uitkering
gaan werken en inkomensafhankelijke voorzieningen verliezen Ongeldige bron opgegeven.. Dit zorgt voor een risico dat
huishoudens toeslagen en voorzieningen moeten terugbetalen op het moment dat zij meer gaan verdienen Ongeldige bron
opgegeven..

3

Tabel 1 - Overzicht energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen
Overzicht energietoeslag voor huishoudens met een laag inkomen
Doelgroep

Huishoudens met een laag inkomen (tot 120% van het sociaal minimum)

Aantal huishoudens in de doelgroep

800.000

Uitvoering door

Gemeenten

Effect op de overheidsfinanciën

Kosten compensatie huishoudens: € 1,3 miljard
Uitvoeringskosten gemeenten: € 175 miljoen
Totaal: € 1.5 miljard

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Geen
Kans dat compensatie niet aan extra energiekosten wordt besteed

Compensatie per huishouden

€ 1.591

Effect op energiebesparing

prikkel om energie te besparen blijft

Tabel 2 - Overzicht energietoeslag gekoppeld aan zorgtoeslag (inkomensafhankelijk)
Overzicht energietoeslag gekoppeld aan zorgtoeslag (inkomensafhankelijk)
Doelgroep

Huishoudens met personen die zorgtoeslag ontvangen

Aantal huishoudens in de doelgroep

4,7 miljoen

Uitvoering door

Belastingdienst, geen extra uitvoeringskosten

Effect op de overheidsfinanciën

€ 5,5 miljard

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Geen
Kans dat compensatie niet aan extra energiekosten wordt besteed

Compensatie per huishouden

Afhankelijk van het aantal personen per huishouden

Effect op energiebesparing

prikkel om energie te besparen blijft

Tabel 3 - Overzicht hogere teruggave energiebelasting (variant a - alle huishoudens)
Overzicht hogere teruggave energiebelasting (variant a – alle huishoudens)
Doelgroep

Alle huishoudens

Aantal huishoudens in de doelgroep

8 miljoen

Uitvoering door

Energieleveranciers

Effect op de overheidsfinanciën

€ 12,8 miljard

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Zeer beperkt
Energiekosten stijgen niet of minder

Compensatie per huishouden

€ 1.591

Effect op energiebesparing

prikkel om energie te besparen blijft

4

Tabel 4 - Overzicht hogere teruggave energiebelasting (variant b - enkel huishoudens met een laag inkomen)
Overzicht hogere teruggave energiebelasting (variant b - enkel huishoudens met een laag inkomen)
Doelgroep

Huishoudens met een laag inkomen (tot 120% van het sociaal minimum)

Aantal huishoudens in de doelgroep

800.000

Uitvoering door

Energieleveranciers en Belastingdienst (inkomenstoets)

Effect op de overheidsfinanciën

€ 1,3 miljard (excl. uitvoeringskosten Belastingdienst)

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Hoog
Energiekosten stijgen niet of minder

Compensatie per huishouden

€ 1.591

Effect op energiebesparing

prikkel om energie te besparen blijft

Tabel 5 - Overzicht sociaal tarief
Overzicht sociaal tarief
Doelgroep

Huishoudens met een laag inkomen (120% van het sociaal minimum)

Aantal huishoudens in de doelgroep

800.000

Uitvoering door

Energieleveranciers en Belastingdienst (inkomenstoets)

Effect op de overheidsfinanciën

€ 1.3 miljard (excl. uitvoeringskosten Belastingdienst)

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Hoog
Energiekosten stijgen niet of minder
Compensatie gas: € 1.054 3 (gemiddeld; afhankelijk van verbruik)
Compensatie elektriciteit: € 537 4 (gemiddeld; afhankelijk van verbruik)

Compensatie per huishouden

Totaal: € 1.591 (gemiddeld; afhankelijk van verbruik)
Effect op energiebesparing

De prikkel om energie te besparen neemt af.

Tabel 6 - Overzicht budget/voucher voor energiekosten
Overzicht budget/voucher voor energiekosten

3
4

Doelgroep

Huishoudens met een laag inkomen (120% van het sociaal minimum)

Aantal huishoudens in de doelgroep

800.000

Uitvoering door

Belastingdienst, organisatie als RVO en energieleveranciers

Effect op de overheidsfinanciën

€ 1,3 miljard (excl. uitvoeringskosten Belastingdienst en RVO)

Extra uitvoeringskosten
energieleverancier

Hoog
Compensatie wordt aan extra energiekosten besteed

Compensatie per huishouden

€ 1.591

Effect op energiebesparing

prikkel om energie te besparen blijft

Gemiddeld gasverbruik 20% huishoudens met de laagste inkomens: 1.121 m3 per jaar.
Gemiddeld elektriciteitsverbruik 20% huishoudens met de laagste inkomens: 2.150 kWh per jaar.

5