Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 628

Politie

Nr. 476

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 november 2014
In vervolg op mijn brief van 7 oktober 20141, treft u hierbij mijn beleidsreactie aan op het onderzoeksrapport «Over de grens; Een empirische studie
naar arbeidsgerelateerd geweld tegen politiemensen in werk- en
privétijd». Dit onderzoek is uitgevoerd door de Politieacademie in
opdracht van de korpschef van de Nationale Politie. Ik waardeer dit
initiatief van de korpschef en ik onderschrijf de noodzaak ervan. Het
onderzoek toont aan dat het aantal problematische geweldsaanwendingen tegen de politie in aantal minder groot is dan vooraf gedacht maar
de ernst ervan is onverminderd groot en ik acht dit onacceptabel.
1. Context en opzet van het onderzoek
Een deel van het politiepersoneel krijgt zowel tijdens het werk als in hun
privéleven te maken met bedreiging en intimidatie. Deze geweldsuitingen
zijn arbeidsgerelateerd en komen voort uit politiewerkzaamheden of uit
het feit dat iemand bij de politie werkt. Eerdere onderzoeken van
politievakorganisatie ACP en van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) gaven reeds meer zicht op het fenomeen
geweld tegen politieambtenaren en waren aanleiding om nader kwantitatief en kwalitatief onderzoek ter zake te verrichten.
Het onderzoek «Over de grens» is een vervolg op bovengenoemde
onderzoeken, en heeft zich gericht op de vraag hoe vaak politiemedewerkers het afgelopen jaar geconfronteerd zijn met arbeidsgerelateerd
geweld tijdens het politiewerk en in privétijd en wat de gevolgen hiervan
zijn voor de privésfeer. Hiertoe zijn kwantitatieve en kwalitatieve analyses
uitgevoerd. Ten behoeve van het kwantitatieve deel van het onderzoek is
een enquête uitgezet onder 6.000 politiemedewerkers; 3.096 politiemedewerkers hebben deze uiteindelijk ingevuld (respons 51,6%). De respondentenpopulatie is daarmee dermate representatief, dat in plaats van
«respondent» net zo goed «politiemedewerker» kan worden gelezen. In
1

kst-29628-476
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Zie Kamerstuk 29 628, nr. 469

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

1

het kwalitatieve deel over de beleving van politiemedewerkers zijn 23
casus beschreven, zijn politiemedewerkers geïnterviewd en zijn twee
expert-bijeenkomsten belegd. Tenslotte is gebruik gemaakt van het
WODC-onderzoek uit 2013.
2. Uitkomsten/conclusies van het onderzoek
Tijdens het politiewerk kreeg 32,8% van de politiemedewerkers het
afgelopen jaar te maken met arbeidsgerelateerd geweld. Van deze groep
politiemedewerkers werd 21,4% geconfronteerd met een in alle ernst
gedane geweldsdreiging en 19,7% incasseerde fysiek geweld. Ruim 10%
rapporteerde dreigementen om de privésfeer op te zoeken.
Bijna 14% van de politiemedewerkers kreeg buiten werktijd te maken met
arbeidsgerelateerd geweld. Dit relatief hoge percentage wordt veroorzaakt
doordat politiemedewerkers in privétijd frequent te maken krijgen met
schelden (10,2%). Het overige geweld blijft hierbij volgens de onderzoekers ver achter, bijvoorbeeld vernieling of beschadiging van eigendommen (2,6%) en in alle ernst gedane geweldsdreigingen (1,9%).
Ruim 90% van de slachtoffers rapporteert geen of geringe invloed op de
taakuitoefening of op de privésituatie. Van alle politiemedewerkers meldt
1,1% een sterke negatieve invloed van arbeidsgerelateerd geweld op de
taakuitoefening of op de privésituatie. Hoewel dit percentage laag lijkt,
betekent dit de facto dat er op jaarbasis enkele honderden geweldscasus
spelen met een (zeer) sterke invloed op de taakuitoefening of privésituatie.
Onder de politiemedewerkers overheerst tevredenheid over de organisatorische reactie op het arbeidsgerelateerd geweld. Hiermee wordt
bedoeld: de reactie van de leidinggevende, de aanpak van de daders door
de politie, en het collegiale netwerk als belangrijke steun in de rug.
Politiemedewerkers zijn minder tevreden over de aanpak van de daders
(55,9% van de slachtoffers) en over de terugkoppeling hierover door het
OM (58,7%). Over de strafmaat voor de daders bestaat eveneens
ontevredenheid.
3. Beleidsreactie
Kijkend naar de eerdere onderzoeken lijkt de omvang van arbeidsgerelateerd geweld – ook in relatie tot de privésfeer – op basis van het
onderzoek «Over de grens» kleiner te zijn dan gedacht, maar is nog steeds
omvangrijk te noemen. En ik focus mij niet uitsluitend op de omvang van
arbeidsgerelateerd geweld; ook de aard is relevant. Achter de cijfers gaan
gebeurtenissen schuil, waar ik met afschuw kennis van neem. Dergelijke
incidenten hebben niet alleen impact op de politiemedewerker zelf, het
kan ook van invloed zijn op zijn/haar naasten. Dit zijn gebeurtenissen die
niet getolereerd kunnen worden.
Politiemedewerkers moeten op een veilige en integere manier hun werk
kunnen doen. Personen die dergelijk geweld tegen onze politiemensen
gebruiken, worden aangepakt. Ook staat de politiewerkgever aan de lat
voor adequate rugdekking van en zorg voor haar personeel en naasten.
Daarnaast is het zo dat geweld is verweven met het politievak. Politiemensen moeten daarom goed opgeleid en voorbereid worden voor
verschillende geweldssituaties.
Het onderzoek «Over de grens» heeft een aantal aanbevelingen
opgeleverd. In het onderstaande zal ik themagewijs uiteenzetten in
hoeverre deze worden overgenomen en welke verbetermaatregelen thans
in gang zijn gezet dan wel zullen worden gezet. Hierbij zal ik ook terugkomen op een aantal toezeggingen die ik met betrekking tot geweld tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

2

politieambtenaren heb gedaan in mijn brief aan uw Kamer van 14 april
20142 en in de beantwoording van de Kamervragen van het lid Oskam van
13 juni 20143.
a. Integrale aanpak Geweld Tegen Politieambtenaren
Het is van wezenlijk belang dat de politieorganisatie en politiemedewerkers professioneel met geweld kunnen omgaan in de ruime zin van
het woord. Het gaat dus om zowel goed werkgeverschap als om professioneel optreden. Naast goede zorg voor medewerkers die met geweld te
maken hebben gekregen, is het uiteraard ook belangrijk dat de politieprofessional proactief en preventief kan optreden in verschillende situaties
waarin geweldsuitingen aan de orde zijn.
In dat licht heeft de politie afgelopen zomer het Actieplan Geweld Tegen
Politieambtenaren (GTPA) vastgesteld. Dit actieplan gaat uit van een
integrale benadering en streeft ernaar om samenhang aan te brengen in
de maatregelen gericht op:
• Ondersteuning van en zorg voor medewerkers (en hun naasten) en
leidinggevenden:
Voortijdige onderkenning dat medewerkers en naasten bijstand nodig
hebben is belangrijk. Ook leidinggevenden spelen hier een centrale rol
in. Om dat goed te regelen worden bij de nationale politie conform het
actieplan GTPA de betreffende richtlijnen geharmoniseerd. Hierbij is
dreiging in de privésfeer een apart speerpunt. Best practices worden
geïnventariseerd en worden opgenomen in de richtlijnen. In 2015
zullen via een pilot deze richtlijnen, inclusief de multidisciplinaire
ondersteuning, worden geëvalueerd en – waar nodig – worden
bijgesteld;
• Preventie en leren van geweldsincidenten:
Het voorkomen van geweld en leren van incidenten wordt onder meer
gerealiseerd door inbedding van GTPA in het politieonderwijs (kennis
en beroepsvaardigheden), evaluatie van incidenten, en communicatie
en bewustwordingscampagnes. Ook zal via korpsbrede communicatie
het belang van registeren extra worden benadrukt. Daarnaast zal de
aard en omvang van geweld tegen politieambtenaren gevolgd worden
via de periodieke Medewerkersmonitor, waarin agressie en geweld aan
bod komen;
• Gericht optreden tegen daders:
De politie zal (in samenwerking met OM) hoge prioriteit geven aan
opsporing en vervolging, slachtoffers en werkgevers worden goed
geïnformeerd, en er wordt op toegezien dat het lik op stuk beleid
zoveel mogelijk wordt toegepast.
De in dit actieplan opgenomen maatregelen sluiten aan op de uitkomsten
van het onderzoek «Over de Grens» alsmede op die van het
ACP-onderzoek. Op dit moment geeft de politie reeds uitvoering aan het
actieplan GTPA.
b. Superspecialisten
De onderzoekers bevelen nadrukkelijk de beschikbaarheid van
zogenoemde superspecialisten aan. Aan deze aanbeveling wordt
tegemoet gekomen doordat de functionaliteit van de superspecialist in de
brede versterking van het GTPA-proces wordt verankerd hetgeen eind
2014 gerealiseerd zal zijn. De direct leidinggevende behoudt onveranderd
een centrale rol en verantwoordelijkheid, ook in het geval van dreiging in
2
3

Zie Kamerstuk 29 628, nr. 450
Zie Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2238

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

3

de privésfeer. Ten aanzien van de herpositionering van de functie van
casemanager binnen de organisatie, wordt onderzocht hoe medewerker
en leidinggevende in gevallen van geweldsuitingen optimaal en multidisciplinair ondersteund kunnen worden. Bij die ondersteunende rol hoort
een directe lijn met de portefeuillehouder in de eenheidsleiding. Om die
ondersteunende rol goed inhoud te kunnen geven zal landelijk en
periodiek overleg plaats vinden waarin casuïstiek en de succesvolle
aanpak zal worden uitgewisseld. De functionaliteit van de door de
onderzoekers aanbevolen superspecialisten wordt hiermee duurzaam
geborgd binnen de politie.
c. Opsporing en vervolging van daders
Ik heb goede nota genomen van de kritische geluiden die onder de
respondenten bestaan over het optreden door het OM bij arbeidsgerelateerd geweld. Er is ontevredenheid over de aanpak van de daders en de
terugkoppeling hierover door het OM, alsmede over de strafmaat voor de
daders.
Het College van procureurs-generaal heeft naar aanleiding van het
onderzoek «Over de grens» al aangegeven met de Korpsleiding in gesprek
te willen, om te onderzoeken wat de concrete knelpunten zijn die
politiemensen ervaren. Met name in de terugkoppeling door het OM in
strafzaken met politieambtenaren waartegen geweld is gepleegd, valt nog
winst te behalen. In dit gesprek komt ook aan de orde of en in hoeverre de
werkwijze en begeleiding bij het OM van meerwaarde kan zijn bij de
politie, zie ook mijn brief aan de Tweede Kamer van 14 april 2004.
Daarnaast heb ik tijdens het AO Veilige Publieke Taak van 28 oktober jl.
toegezegd om met politie en OM in gesprek te gaan over de mogelijkheden voor de inzet van speciale teams voor geweld tegen werknemers in
een publieke functie. Aannemelijk is namelijk dat dit soort daders nog
meer delicten pleegt dan dit geweld. Een dergelijke werkwijze zou kunnen
leiden tot veroordelingen die (veel) hoger uitvallen dan bij een «los»
geweldsdelict.
Dit overleg zal zo spoedig mogelijk plaatsvinden. Ik zal te zijner tijd de
Tweede Kamer informeren over de uitkomsten daarvan.
Ten aanzien van de strafmaat, wijs ik erop dat thans het maximale dat
gedaan kan worden, ook wordt gedaan. De strafverhoging van 200%
wordt door het OM altijd meegenomen en de uiteindelijke strafeis is het
resultaat van diverse wegingsfactoren. Ik heb de Tweede Kamer daar over
geïnformeerd middels mijn brief van 21 mei 2014 ter zake van het vervolg
op het onderzoeksrapport «Strafvordering bij geweld tegen kwalificerende
slachtoffers: een replicatie-studie».4
d. Registratie GTPA
Een gedegen registratie van geweld tegen politieambtenaren is om
meerdere redenen van belang. Politiemedewerkers die met arbeidsgerelateerd geweld te maken hebben gekregen, willen graag op de hoogte
blijven van de strafrechtelijke vervolging van daders. Daarnaast is
registratie een adequaat middel om zicht te kunnen krijgen op wie precies
geweld tegen politieambtenaren pleegt (dadertypologie). In dat kader is
een speciale GTPA applicatie toegevoegd aan de ICT-prioriteiten van de
politie. Het realiseren van een nationale en eenduidige applicatie is een
maatregel die ook is opgenomen in het Actieplan GTPA. De eerste stap
hiertoe is het realiseren van een tussenoplossing voor het optimaliseren
4

Zie Kamerstuk 28 684, nr. 406

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

4

van de registratie gepland vóór 1 januari 2015. De uiteindelijke applicatie
zal ook samenhang aanbrengen op verschillende themas rond geweld
en politieambtenaren. Daderinformatie, ook bij bedreigingen in de
privésfeer sfeer maakt daar onderdeel vanuit. Met dit laatste punt wordt
gevolg gegeven aan de toezegging die ik heb gedaan in de beantwoording van de kamervragen van het lid Oskam van 13 juni jongstleden.
In 2015 zal eveneens een voorziening worden gerealiseerd om een eerste
melding beterl te faciliteren en te registreren.
e. Kennisontwikkeling en opleiding
Politiemensen moeten in staat worden gesteld om geweld te voorkomen,
zich erop voor te bereiden en – passend bij de betreffende situatie – te
kunnen handelen. Dit sluit aan op de integrale benadering die de
nationale politie voorstaat. Opleiding en bewustwording zijn in dit
verband noodzakelijk.
Op grond van het actieplan GTPA wordt onder meer uitvoering gegeven
aan de borging en inhoud van GTPA als onderwijsthema, in samenwerking met de Politieacademie. GTPA wordt opgenomen in het initieel
onderwijs en in het leiderschapsonderwijs. Arbeidsgerelateerd geweld in
de privésfeer zal daarin mee worden genomen. De opleidingsmodulen zijn
onderdeel van het actieplan en zijn naar verwachting in 2014 ontwikkeld.
Deze opleidingsmodulen worden verplicht onderdeel van het curriculum.
In het landelijk overleg met de portefeuillehouders uit de eenheden en de
casemanagers GTPA wordt aan de borging van beleid naar uitvoering
inhoud gegeven, door een leercyclus tot stand te brengen. Deze leercyclus
strekt zich uit van proactie, preventie, preparatie, repressie tot zorg en
maakt het mogelijk om op die terreinen te versterken en te ontwikkelen
waar nodig. Gedegen evaluatie van casuïstiek en succesvol optreden
wordt benut bij de leercyclus. Beschouwing en evaluatie van individuele
casuïstiek vindt plaats tussen leidinggevende en betrokkene. De rol en
eigen verantwoordelijkheid van de betrokkene maakt daar onderdeel van
uit.
4. Eindconclusie
De uitkomsten van het onderzoek «Over de grens» bevestigen dat het
fenomeen geweld tegen politieambtenaren permanente aandacht vereist.
Dergelijke geweldsuitingen tegen de politie komen voor, maar dat
betekent niet dat wij die kunnen accepteren.
De verbeteringen die thans binnen de nationale politie in gang zijn en
worden gezet sluiten aan op de uitkomsten van de verschillende onderzoeken ter zake. Met de integrale aanpak zoals eerder geschetst, neemt de
politie nadrukkelijk de verantwoordelijkheid voor haar mensen.
Voorts verwacht ik een constructief overleg tussen het OM en de
korpsleiding van de nationale politie, waarin goed gekeken zal worden
naar de kritische punten die politiemedewerkers naar voren hebben
gebracht over het optreden van het OM.
Vanzelfsprekend blijf ik over het GTPA-dossier voortdurend in overleg met
de politievakorganisaties, om te toetsen of het in gang gezette beleid naar
behoren functioneert, bijstelling behoeft, en in voldoende mate aansluit
op de voorstellen die in het ACP onderzoek naar voren zijn gebracht. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

5

aanvulling hierop zal ik – waar nodig – tevens de eventuele aanbevelingen
van het nog te verschijnen rapport van de Arbeidsinspectie ter zake de
aanpak van geweld tegen politieambtenaren betrekken.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 628, nr. 476

6