Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1203

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van de
Landbouw- en Visserijraad die op 14 en 15 oktober jl. plaatsvond te
Luxemburg. Tevens maak ik van de gelegenheid gebruik om uw Kamer te
informeren over het betaalschema van de directe betalingen uit het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid in 2019. Verder informeer ik uw
Kamer met deze brief over het agrarisch natuur- en landschapsbeheer in
2019. Daarnaast informeer ik uw Kamer over de vangstmogelijkheden
voor de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Ook informeer ik uw Kamer
over de uitkomst van de onderhandelingen voor het nieuwe visserijprotocol tussen de Europese Commissie en Senegal. Tot slot geef ik met deze
brief invulling aan de toezegging over de vangstmogelijkheden makreel
en Atlanto Scandian Herring, zoals gedaan in mijn brief aan uw Kamer op
2 juli jl. (Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 3258).
I. ONDERWERPEN OP DE LANDBOUW- EN VISSERIJRAAD
Toekomst GLB
Gedachtewisseling
Het Finse voorzitterschap reflecteerde bij dit agendapunt op de geboekte
vooruitgang in de GLB-onderhandelingen en vroeg de Raad om cruciale
elementen uit de wijzigingsvoorstellen te identificeren die volgens de
lidstaten verdere discussie behoeven.
De tafelronde begon met de presentatie van een gezamenlijke verklaring
van zeventien lidstaten, onder leiding van de Franse delegatie. Deze groep
lidstaten wees op de noodzaak om de GLB-begroting voor de komende
periode minstens gelijk te houden aan het huidige GLB-budget. Aangezien
de landbouwers in de EU met nieuwe uitdagingen worden geconfronteerd
die veel meer van hen eisen, mag volgens deze groep lidstaten absoluut
niet getornd worden aan het GLB-budget.

kst-21501-32-1203
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

1

In reactie op deze verklaring beklemtoonde Eurocommissaris Hogan
nogmaals dat de discussie rondom de begroting van het toekomstig GLB
in de MFK-onderhandelingen thuis hoort. Wel erkende hij dat de Europese
landbouwers een belangrijke bijdrage moeten leveren aan de hoge milieuen klimaatambities van het toekomstig GLB. «Het belangrijke werk van
onze boeren mag bij de MFK-onderhandelingen niet uit het oog verloren
worden», aldus Hogan. Daarom beloofde hij de oproep van de lidstaten
met betrekking tot het budget over te brengen aan de begrotingscommissaris Oettinger.
Los van de begrotingskwestie droegen de lidstaten een groot aantal
aspecten van het toekomstig GLB aan die volgens hen nog verdere
discussie dan wel verduidelijking behoeft. Zo hecht een aantal lidstaten
aan de verzwaarde conditionaliteitsregels en meent dat deze regels ook
op de kleine boeren van toepassing moeten zijn. Anderen zetten zich juist
af tegen deze stellingname en pleitten voor de uitzondering van de kleine
landbouwers van deze regels om zo disproportionele controlelasten te
voorkomen. Ook het al dan niet verplicht aanbieden van eco-regelingen
was een terugkerende thema. Ten aanzien hiervan was er een tweedeling
in de Raad: een groep lidstaten die de verplichtstelling steunt en een
groep die voor een facultatieve karakter pleit. Een andere groep lidstaten
gaf aan behoefte te hebben aan een debat over de GMO-verordening,
gezien de aanhoudende handelsconflicten en prijsvolatiliteit op de markt
voor landbouwproducten. Anderen, waaronder Nederland gebruikten het
debat om hun verzet tegen vrijwillige gekoppelde steun te uiten.
Daarnaast maakte een groep lidstaten een voorbehoud bij de stap naar
meer externe convergentie. Een aantal sprekers riep de Europese
Commissie op om de voorstellen voor overgangsregelingen in te dienen
om de boeren rechtszekerheid te bieden in het geval er vertraging
ontstaat bij het aannemen van de GLB-voorstellen. Tot slot onderstreepten
een aantal lidstaten dat geen van de drie GLB-verordeningen als voltooid
beschouwd kan worden.
Nederland heeft het voorzitterschap om verdere discussie gevraagd over
drie concrete thema’s, namelijk de groene architectuur, de
GMO-wijzigingsverordening en het goedkeuringsproces van de Nationale
Strategische Plannen (NSP).
Groene architectuur met financiële flexibiliteit
Ik ben van mening dat een werkbare groene architectuur met financiële
flexibiliteit essentieel is om de klimaat- en leefomgevingsdoelen in het
nieuwe GLB te bereiken. Lidstaten moeten zich niet geremd voelen om
doelgerichte maatregelen zoals eco-regelingen op te nemen in de
strategische plannen omdat juist dan GLB-middelen onbenut zouden
blijven. Gelet op het belang van de inzet van eco-regelingen om de
klimaat- en leefomgeving ambities te realiseren, pleit ik voor de
verplichting voor lidstaten om eco-regelingen in het nationaal strategisch
plan op te nemen. Een goede manier om een dergelijk verplichting
EU-breed te verankeren waarbij zowel het ambitieniveau, het EU gelijke
speelveld en de flexibiliteit gewaarborgd is, zou een verplicht minimum
percentage gebaseerd op het budget van de 1e en 2e pijler opgeteld
kunnen zijn die moet worden ingezet voor klimaat en leefomgeving. Dit
minimum percentage moet dan zowel het agrarisch natuurbeheer als de
eco-regelingen bevatten en mag andere maatregelen bevatten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

2

GMO-wijzigingsverordening
Een transitie naar een duurzamere landbouw kan niet alleen kan worden
gerealiseerd door de boeren, maar vereist ook de betrokkenheid van alle
actoren in de keten. Daarom moet er verdere discussie over het versterken
van de rol van producenten- en brancheorganisaties plaatsvinden.
Goedkeuringsproces NSP
De Europese Commissie stelt voor zelf de NSP’s van de lidstaten goed te
keuren, zonder een duidelijk toetsingskader voor te stellen dat zij hiervoor
zal gebruiken. Daarom heeft Nederland de Europese Commissie
opgeroepen om meer details te geven over het beoordelingsproces, ook
met oog van het borgen van de hogere klimaatinzet.
Tot slot heeft Nederland in reactie op de Franse verklaring aangegeven dat
het GLB-budget door de Europese regeringsleiders besproken moet
worden.
EU-Bossenstrategie post 2020
Gedachtewisseling
Het voorzitterschap beoogt met een beleidsdebat over de
EU-bossenstrategie een duidelijk signaal af te geven aan de Commissie
dat een nieuwe bossenstrategie onderdeel moet zijn van de Green Deal.
Met het oog op het opstellen van de Green Deal wil het voorzitterschap
graag van lidstaten weten op welke wijze een EU-Bossenstrategie kan
bijdragen aan de uitdagingen waar de EU de komende tijd voor staat.
Ten algemene benadrukken de lidstaten de vele verschillende functies die
bossen hebben. Zo dragen bossen bij aan het tegengaan van klimaatverandering, bevorderen biodiversiteit en bieden ecosysteemdiensten.
Tegelijkertijd zijn bossen grondstoffen voor verschillende economische
ketens en worden ze gebruikt voor recreatiedoeleinden. Lidstaten
onderstreepten dat er veel beleid wordt gemaakt dat van invloed is op
bossen. Een grote groep lidstaten, waaronder Nederland, noemde tegen
die context de waarde die een nieuwe bossenstrategie kan hebben bij het
zorgen voor coördinatie en coherentie tussen de verschillende beleidsterreinen. Een andere groep lidstaten gaf aan dat een strategie een
faciliterende rol kan hebben bij verdere grensoverschrijdende samenwerking in geval van natuurrampen, ziekten en plagen. Drie lidstaten zien
de strategie ook als een raamwerk voor verdere uitwisseling van kennis
en best practice, terwijl een andere groep lidstaten van mening is dat
strategie zou kunnen bijdragen aan een sterker optreden van de EU in
bilaterale en multilaterale contacten met derde landen. Ook vindt een
aantal lidstaten dat sustainable forest management (SFM) centraal moet
staan in een nieuwe bossenstrategie. Verder werd aandacht gevraagd
voor de noodzaak tot herbebossing. Een groep lidstaten gaf aan ten
algemene van mening te zijn dat bossen centraler moeten komen te staan
in het GLB en pleitte voor extra middelen om rampen, ziektes en plagen
het hoofd te bieden. Tot slot onderstreepte een aantal lidstaten dat de
nationale competentie ten aanzien van bossen niet uit het oog verloren
mag worden.
Nederland heeft aangegeven, in beginsel, voorstander te zijn van een
coherent EU-beleid in de vorm van een strategie ten aanzien van bossen
als onderdeel van een Green Deal, met in achtneming van de nationale
bevoegdheid ten aanzien van bosbeleid. Ik zie de voorstellen van de
Europese Commissie met belangstelling tegemoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

3

Hogan reageerde kort en benadrukte het belang van bossen. Een nieuwe
strategie zou wat hem betreft meerwaarde hebben. Dat is ook de
conclusie van de evaluatie van de huidige bossenstrategie. Hogan geeft
aan dat bossen een belangrijke rol zullen vervullen in de Green Deal.
Verdere uitwerking is aan het volgende College van Commissarissen.
Mededeling Intensivering EU-inzet bescherming & herstel bossen
wereldwijd
Gedachtewisseling
De Europese Commissie presenteerde de mededeling Bescherming en
herstel van bossen wereldwijd. De Commissie benadrukte daarbij dat de
EU met de import van bepaalde agroproducten ook deels verantwoordelijk is voor ontbossing in derde landen en dat al dan niet wetgevende
maatregelen aan de vraagzijde cruciaal zijn bij het tegengaan van
ontbossing.
Alle delegaties die het woord namen, verwelkomden de mededeling en
onderschreven de noodzaak tot actie. Er was veel aandacht voor
mogelijke wetgevende en niet wetgevende maatregelen aan de vraagzijde. Een grote groep lidstaten, waaronder Nederland, riep de Europese
Commissie op om dergelijke maatregelen te onderzoeken en indien
effectief en proportioneel voor te stellen. Eén lidstaat opperde de
introductie van een certificeringssysteem. Drie lidstaten gingen een stap
verder en pleitten direct voor wetgevende maatregelen om de vraagzijde
van het probleem te tackelen. Een kleine groep lidstaten pleitte voor een
importverbod op producten die tot ontbossing kunnen leiden. Anderen
onderstreepten de noodzaak om meer aandacht te schenken aan
ontbossingsproblematiek in de vrijhandelsverdragen. Ratificatie van het
Parijsakkoord dient volgens deze landen als voorwaarde te dienen bij het
afsluiten van vrije handelsakkoorden. Diverse lidstaten benadrukten het
belang van dialoog met alle stakeholders bij de verdere uitwerking van de
in de mededeling. Verder beklemtoonde een aantal delegaties de
noodzaak voor voldoende financiële middelen om de acties uit de
mededeling te kunnen realiseren. Volgens een aantal lidstaten zou de EU
ontwikkelingssamenwerking tegen het licht moeten worden gehouden;
EU-projecten mogen niet (indirect) bijdragen aan ontbossing.
Nederland heeft steun uitgesproken richting Europese Commissie met
betrekking tot de mededeling. Hiermee is de urgentie benadrukt om
EU-actie tegen ontbossing en bosdegradatie en voor herstel en
bescherming gecoördineerd op te schroeven in de vijf door de Commissie
uitgewerkte richtingen. Daarbij heeft Nederland de Commissie aangemoedigd om alle mogelijke maatregelen aan de vraagzijde in beeld te
brengen, zodat duidelijk wordt wat we zelf als consumenten kunnen doen,
en daarmee bovendien een gelijk speelveld kan worden gecreëerd binnen
de EU. Tegelijk is het van belang om samen met producerende landen te
zoeken naar een effectieve aanpak. Nederland heeft gepleit voor duidelijkheid over het tijdspad voor de uitrol van verschillende acties.
Nederland zou graag een duidelijke rolverdeling zien bij de uitwerking van
de verschillende acties en helderheid over de beschikbare middelen.
Daarnaast is de Europese Commissie verzocht om verdere uitwerking van
de geïdentificeerde acties in het kader van de Green Deal te plaatsen. Tot
slot vindt Nederland overleg met producerende landen en andere
importerende landen over productiestandaarden van cruciaal belang.
Eurocommissaris Vella reageerde kort dat zijn opvolger nu aan de lat staat
om de in de mededeling aangekondigde acties verder uit te werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

4

Marktsituatie
Informatie van de Europese Commissie
Bij dit agendapunt informeerde Eurocommissaris Hogan de Raad over de
marktsituatie voor landbouwproducten. De Commissaris gaf aan dat
hoewel de algemene situatie in de landbouwmarkten vrij stabiel is, er een
aantal individuele sectoren zijn die onder druk staan. De situatie op de
markt voor olijfolie- en tafelolijven is zorgwekkend, aldus Hogan. Dit komt
grotendeels door de uitzonderlijk grote oogst van olijven in Spanje die de
prijzen Daarnaast zetten de Amerikaanse importtarieven op Spaanse
olijfolie en groene olijven deze sector verder onder druk. Gelet op de
moeilijke situatie is Hogan voornemens om deze sector steun te bieden in
de vorm van steun voor particuliere opslag. De rundvleessector is een
andere sector die door de Europese Commissie goed in de gaten wordt
gehouden. Een no-deal Brexit zou mogelijk negatieve effecten op deze
sector kunnen hebben. Hogan gaf aan dat de Europese Commissie klaar
staat om tijdig maatregelen te nemen in geval van een no-deal Brexit. In
de Europese suikersector is er sprake van een betere balans tussen vraag
en aanbod. De laatst beschikbare gemiddelde EU-prijs (augustus 2019) is
echter nog steeds erg laag (€ 320 per ton), hoewel de zogenaamde
spotprijzen op een substantieel hoger niveau liggen. Ook de wereldmarktprijzen zijn laag door de grote voorraden; de door India aangekondigde
subsidies zullen ook niet bijdragen aan een hogere prijs. Hogan concludeerde dat hoewel de suikersector beter in balans is en de transitie
voortgaat, belanghebbenden toch nog te maken hebben met een
moeilijke situatie die verdere aanpassing vereist. Ook de rijstmarkt heeft
de aandacht van Hogan. Hoewel het op dit moment beter gaat met de
prijzen van de Europese rijst, zorgt de hoge invoer van japonicarijst uit
Myanmar voor prijsdruk.
Er was ook positief nieuws. De prijzen van varkensvlees zijn sinds begin
2019 gestegen als gevolg van hoge exportvraag door een uitbraak van
Afrikaanse varkenspest in een aantal Aziatische landen. Ook de zuivelmarkt toont een positieve tendens. De export van melk is dit jaar licht
toegenomen. Bedreigingen zijn er met name in de vorm van Amerikaanse
importheffingen en een no-deal Brexit. De Commissie zal dit goed in de
gaten houden. De vooruitzichten op de markt voor appels, peren en
citrusfruit zijn verbeterd. De Commissie lanceert een marktobservatorium
voor groenten en fruit om de informatievoorziening en markttransparantie
te verbeteren. Ten aanzien van pluimveevlees merkte de Commissaris op
dat de productie van pluimveevlees in de EU toeneemt door vraag op de
binnenlandse markt en export. De prijs van vleeskuikens daalt sinds juli jl.
maar ligt boven het vijfjarig gemiddelde. De import van pluimveevlees
stijgt ook, afkomstig uit met name Brazilië, Thailand en Oekraïne. Hogan
gaf aan te verwachten dat het akkoord over een plafond voor import uit
Oekraïne snel van kracht zal worden.
Tijdens de tafelronde uitten veel lidstaten zorgen over de mogelijke
gevolgen van een no-deal Brexit. Ook de importtarieven van de VS baren
veel zorgen bij de lidstaten. Tot slot zijn veel lidstaten van mening dat de
Commissie indien nodig met een oplossing moet komen voor de
mogelijke gevolgen van handelsakkoorden zoals het Mercosur-akkoord.
Nederland heeft de recente demonstraties van Nederlandse boeren onder
de aandacht gebracht. Boeren die in Nederland en de EU produceren,
moeten voldoen aan de hoge EU-kwaliteitsstandaarden. Wanneer
producten uit derde landen niet aan dezelfde standaarden hoeven te
voldoen, tast dit de concurrentiepositie van Nederlandse en Europese
boeren aan. Daarom heeft Nederland gewezen op het belang om in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

5

handelsakkoorden zoveel mogelijk dezelfde productiestandaarden op te
nemen om het gelijke speelveld te waarborgen.
Bruingemarmerde schildwants
Italië bracht onder dit agendapunt nog het probleem van de bruingemarmerde schildwants op waarmee zij kampt. Dit insect is de EU via
internationale handel binnengedrongen en veroorzaakt grote schade aan
de Italiaanse groente- en fruitsector. Vooral in het noorden van Italië
veroorzaakt het ernstige schade aan onder andere vele fruitsoorten, maïs,
soja en zonnebloem. De schade bedraagt op dit moment ongeveer € 500
miljoen, aldus de Italiaanse Staatssecretaris. Daarom drong Italië bij de
Commissie aan om marktmaatregelen op basis van artikel 221 van
verordening 1308/2013 te nemen. Andere lidstaten vroegen de Commissie
om de verspreiding van de bruingemarmerde schildwants goed te
monitoren en maatregelen te nemen om verdere schade te voorkomen.
Visserijfonds 2021–2027 (EMVAF)
Gedeeltelijke algemene oriëntatie
De Raad bereikte een gedeeltelijke algemene oriëntatie voor het nieuwe
visserijfonds (EMVAF). Dit betreft een aanvulling op de gedeeltelijke
algemene oriëntatie waarover de Raad in juni jl. overeenstemming
bereikte. In de aanvullende tekst zijn bepalingen opgenomen over
monitoring en verantwoording, inclusief het gebruik van bepaalde
gezamenlijke indicatoren. Daarnaast zijn bepalingen opgenomen over het
directe en indirecte beheer van programma’s die onder verantwoordelijkheid van de Europese Commissie worden uitgevoerd. Het gaat o.a. om
de uitvoeringskosten voor de Commissie voor technische bijstand.
Hiervoor is een compromis van 1,25% opgenomen. De inzet van Europese
Commissie de was aanvankelijk 1,7%.
Er was brede steun voor deze aanvullende tekst. Enkele lidstaten plaatsten
nog een kanttekening. Zo weerklonk de behoefte aan meer inzet op
datacollectie en elektronische monitoring, ook in het kader van de nieuwe
Controleverordening. Verder werd de Europese Commissie opgeroepen
om hiervoor met een langetermijnactieplan te komen.
Vaststellen vangstmogelijkheden 2020 Oostzee
Politiek akkoord
De Raad heeft politiek akkoord bereikt over de vangstmogelijkheden voor
de Oostzee in 2020.
Commissaris Vella gaf bij dit agendapunt aan dat er sprake is van scherpe
dalingen in de omvang van de visbestanden in de Oostzee. De oorzaak
van deze daling werd grotendeels toegeschreven aan factoren zoals
klimaatverandering en de vervuiling van de Oostzee. Volgens Vella is een
bronaanpak nodig o.a. op basis van de Kaderrichtlijn Water, Nitraatrichtlijn en andere regelgeving. Vella wees erop dat duurzame visserij
hand in hand gaat met winstgevendheid in de sector.
Specifiek wees Vella op de voorstellen voor haring, kabeljauw, schol en
sprot. Bij oostelijke kabeljauw is er sprake van een volledige ineenstorting
van het bestand. Ook met westelijke kabeljauw gaat het zeer slecht. De
Commissie heeft daarom als noodmaatregel een volledige sluiting van
visserij op oostelijke kabeljauw ingesteld sinds de zomer 2019. Voor 2020
blijft de directe visserij gesloten en wordt alleen onvermijdelijke bijvangst
toegestaan van zowel oostelijke als westelijke kabeljauw. Daarnaast heeft
de Commissie voorstellen gedaan voor controlemaatregelen, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

6

plaatsen van CCTV aan het boord van vissersboten die zowel oostelijke als
westelijke kabeljauw bijvangen.
De lidstaten met visserijbelangen in de Oostzee steunden de analyse van
de Commissie. Deze lidstaten onderstreepten daarbij de noodzaak om
maatregelen te nemen om de sociaaleconomische gevolgen voor de
visserijsector op te vangen. De inzet van het visserijfonds hiertoe werd
door een aantal lidstaten als onvermijdelijk beschreven. Een grote groep
lidstaten wees de voorgestelde controlemaatregelen af als zijnde
disproportioneel. Verder pleitte een groep voor een kleinere reductie voor
de Total Allowable Catch (TAC) van sprot. Daarnaast zou de TAC voor
westelijke kabeljauw wat sommige lidstaten betreft minder rigoureus
moeten worden verlaagd. Verder stuitte het voorstel voor vermindering
van 71% op de TAC voor westelijke haring op weerstand.
Uiteindelijk presenteerde het voorzitterschap een compromistekst die op
de steun van de Raad kon rekenen. Een aantal belangrijkste aanpassingen
hierin waren het schrappen van de aanvullende controlemaatregelen, een
kleinere reductie van de TAC voor de westelijke kabeljauw en de westelijke haring, een kleinere reductie van de bag limit voor kabeljauw voor de
recreatievisserij en een inkorting van de sluitingsperiode voor bijvangsten
van westelijke kabeljauw. Om de sociaaleconomische gevolgen van de
sluiting van de directe visserij op kabeljauw op te vangen, gaf Vella aan
bereid te zijn om binnen de bestaande kaders van het visserijfonds
(EMFZV) naar oplossingen te zoeken.
EU-Noorwegen consultaties 2019
Gedachtewisseling
Commissaris Vella gaf een toelichting op de komende jaarlijkse onderhandelingen van de EU met Noorwegen. Dit akkoord betreft bestanden in de
Noordzee, waarvan bepaalde delen onder het gezamenlijke beheer van de
EU en Noorwegen vallen. Zoals gebruikelijk worden naast de vaststelling
van vangstmogelijkheden voor de gedeelde bestanden afspraken gemaakt
over een eventuele ruil van visbestanden tussen de EU en Noorwegen.
Aangezien er geen langetermijn-managementstrategie met Noorwegen
overeen is gekomen voor de gedeelde bestanden, zal de Europese
Commissie de maximale duurzame opbrengst (Maximum Sustainable
Yield, MSY) als uitgangspunt aanhouden. De Commissie maakt zich met
name zorgen over kabeljauw in de Noordzee. Het gaat niet goed met dit
bestand – ICES adviseert een reductie van 70% van de TAC – waardoor er
aanvullende maatregelen nodig zijn. Met de andere gedeelde visbestanden gaat het beter.
Veel lidstaten, waaronder Nederland, onderstreepten het grote belang van
het sluiten van een akkoord met Noorwegen. Veel lidstaten steunden de
inzet van Europese Commissie om tot een gezamenlijk herstelplan voor
de kabeljauw te komen. Een groep lidstaten, waaronder Nederland,
plaatste hierbij wel de kanttekening dat de herstelmaatregelen gericht
moeten worden op de directe visserij en niet op de visserij die alleen
kabeljauw als bijvangst kent.
Wat betreft de ruil van bestanden tussen de EU en Noorwegen wezen
sommige lidstaten op het belang van het verkrijgen van zoveel mogelijk
Arctische kabeljauw. Andere lidstaten waaronder Nederland gaven aan
dat hiervoor wel geruild moet worden en dat deze ruil wel eerlijk moet
zijn. De landen die profiteren van de ruil zouden ook zelf bij moeten
dragen aan de ruil, zo menen zij.
Nederland heeft ook gevraagd het belang van zeeduivel mee te nemen in
de onderhandelingen om een tekort aan quotum voor de EU in de Noorse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

7

zone – wat kan leiden tot verstikkingsrisico’s voor de Europese vloot – te
voorkomen. Tot slot is de Commissie verzocht om met Noorwegen te
spreken over het toekomstige proces van de EU-Noorwegen onderhandelingen, met het oog op een mogelijke Brexit.
22e jaarvergaderinq van de International Commission for the Conservation of Atlantic Tuna (ICCAT)
Gedachtewisseling
Commissaris Vella introduceerde de agendapunten voor de jaarvergadering van ICCAT. De belangrijkste discussies zullen gaan over herstelmaatregelen voor de bestanden van tropische tonijn (met name Big Eye
Tuna), zwaardvis en short fin mako haai.
Sommige lidstaten spraken hun zorg uit over de toename van de
vangstenmogelijkheden van tropische tonijn door derde landen. Dit mag
volgens deze lidstaten niet leiden tot negatieve gevolgen voor de
EU-vangstmogelijkheden. Voor de short fin mako haai was er steun voor
aanvullende maatregelen, mits wetenschappelijk onderbouwd. Over het
algemeen waren veel lidstaten het eens met de Europese Commissie dat
wetenschappelijk onderbouwde herstelplannen nodig zijn. Tegelijkertijd
waarschuwen deze lidstaten voor het grote inkomensverlies in de sector,
vooral bij kleinschalige visserij en vragen om extra steun voor
niet-industriële visserij.
Door Nederland is opgemerkt dat de EU zich moet richten op langetermijnbeheerstrategieën, gebaseerd op wetenschappelijk advies. Tonijnvisserij moet duurzaam zijn en overbeviste bestanden moeten de kans
krijgen zich te herstellen. Ook moeten we ongewenste bijvangsten van
o.a. haaien, zeezoogdieren en zeevogels zoveel mogelijk vermijden.
Diversenpunt: Stand van zaken Afrikaanse varkenspest
Informatie van de Europese Commissie
Commissaris Andriukaitis gaf een overzicht van de recente ontwikkelingen
en de acties die de Europese Commissie heeft ondernomen in de recente
jaren om Afrikaanse varkenspest binnen de EU uit te roeien.
De Visegradlanden benadrukken door middel van een gezamenlijke
verklaring dat ze de afgelopen tijd hard getroffen zijn en vroegen de
Europese Commissie om meer financiële compensatie voor hun
inspanning bij het bestrijden van Afrikaanse varkenspest. Daarnaast
hebben deze landen behoefte aan meer onderzoek en vinden zij dat er
geïnvesteerd moet worden in het ontwikkelen van een vaccin tegen
Afrikaanse varkenspest. Andere lidstaten vroegen aandacht voor de inzet
die nodig is om derde landen bewust te maken te maken het regionalisatiebeginsel.
De Europese Commissie reageerde terughoudend op het verzoek van de
Visegradlanden om meer financiële steun. «Als er meer behoefte aan
middelen is, moeten de lidstaten hierop aandringen in de
MFK-onderhandelingen», aldus Eurocommissaris Anriukaitis. Tot slot,
vroeg Andriukaitis lidstaten om alert te blijven en alle nodige preventieve
maatregelen te nemen om verdere verspreiding van de ziekte te
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

8

Diversenpunt: Bioeconomie
Informatie van het voorzitterschap
Onder dit diversenpunt gaf het Finse voorzitterschap een korte presentatie
over de bioeconomieconferentie die op 8–10 juli jl. werd georganiseerd in
Helsinki. De conferentie was een coproductie van de Europese Commissie
en het Finse voorzitterschap. De belangrijke rol die de bioeconomie speelt
bij duurzame consumptie en productie en het belang van onderzoek en
innovatie bij de transitie naar een duurzame bioeconomie kwamen aan
bod. Lidstaten werden aangemoedigd eventuele strategieën op gebied
van bioeconomie om te zetten in concrete beleidsmaatregelen. Het Finse
voorzitterschap werkt momenteel aan Raadsconclusies over de update
van de Europese Bioeconomie Strategie.
De Europese Commissie sprak haar bewondering uit voor het werk van
het voorzitterschap bij het organiseren van de conferentie en benadrukte
nogmaals het belang van bioeconomie bij het koolstofarm maken van de
Europese landbouw. Bioeconomie zal ook een prominente rol spelen in de
Green Deal van de nieuwe Commissie. Daarom blijft de Europese
Commissie de komende tijd in bioeconomie investeren.
Vrijwel alle lidstaten onderkenden het belang van de bioeconomie en
vroegen het voorzitterschap om dit thema de komende tijd op de politieke
agenda te houden.
Ook Nederland heeft excellente onderzoeksfaciliteiten en -voorzieningen,
en steunt het innovaties op het gebied van bio-economie. Samenwerking
tussen overheid, bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen is hierbij
cruciaal.
Diversenpunt: Amerikaanse importtarieven
Informatie van Italië, Spanje en Frankrijk
De VS hebben vanaf 18 oktober jl. extra importheffingen opgelegd aan
goederen uit de EU. De heffingen bestaan uit 10% heffing op afgebouwde
vliegtuigen (exportwaarde 3,2 miljard USD) en 25% op landbouwproducten (4,3 miljard USD). Aanleiding voor deze sancties is een
WTO-uitspraak van mei 2018, waarin de WTO concludeerde dat de EU en
bepaalde lidstaten (Frankrijk, Duitsland, Spanje en het Verenigd
Koningrijk) nog steeds subsidies geven aan Airbus, ondanks een eerdere
uitspraak dat deze subsidies in strijd zijn met de WTO-regels. De WTO
heeft op 2 oktober jl. besloten dat de tariefsverhogingen van de VS
rechtmatig zijn.
Italië vroeg in een verklaring aan de Commissie om noodzakelijke
marktmaatregelen te nemen, in het bijzonder om openstelling van de
private opslag van kaas. Daarnaast vroeg Italië om toestemming voor
lidstaten om steun te geven aan zwaar getroffen boeren. Verder vroeg
Italië om versterking van de bestaande EU-promotieactiviteiten richting
derde landen. Ook Spanje gaf aan zwaar getroffen te worden door de
maatregelen de VS en wees in een verklaring op het belang van de
promotie van een stabiele en op regels gebaseerde internationale handel
op wereldniveau. Daarnaast vroeg Spanje om gezamenlijke actie om
Europese boeren te laten weten dat de EU over de instrumenten beschikt
om te handelen mocht de situatie tot ernstige marktverstoringen leiden.
Tot slot gaf de Franse landbouwminister aan dat ook de Franse wijnen
hard getroffen zullen worden door de Amerikaanse maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

9

Een overgroot deel van de Raad was van mening dat de oplossing
gevonden moet worden via de diplomatieke kanalen. Deze lidstaten zijn
geen voorstander van tegenmaatregelen, daar deze maatregelen de
prijzen aan beide kanten doen oplopen. Verder vroegen veel lidstaten de
Commissie om nieuwe afzetmarkten voor de Europese producten te
vinden.
Ook Nederland heeft gepleit voor een diplomatieke oplossing in relatie tot
de Amerikaanse importtarieven. Met betrekking tot marktmaatregelen:
voor het ingrijpen bij marktverstoring dient er sprake te zijn van een
uitzonderlijke situatie die voldoende onderbouwd dient te zijn. Er moet
worden voorkomen dat marktinstrumenten te gemakkelijk worden ingezet
en daarmee verdere marktverstoring ontstaat. Italië, Spanje en Frankrijk
moeten met een cijfermatige onderbouwing komen van de noodzaak voor
het treffen van maatregelen. Ook Nederlandse (kaas)producenten kunnen
te maken krijgen met gevolgen van VS-maatregelen. Eventuele Europese
steunmaatregelen dienen voor alle lidstaten opengesteld te worden net
als bij de Rusland boycot.
Commissaris Hogan wees erop dat de Europese Commissie alles in het
werk gesteld heeft om tot de-escalatie van de situatie te komen. De VS
hebben echter hier niet op gereageerd, aldus Hogan. Verder zal de
Europese Commissie de komende tijd proberen om toetreding tot nieuwe
markten te bewerkstelligen voor de Europese landbouwproducten.
Diversenpunt: Listeria en Voedselveiligheid
Informatie van België
Minister Ducarme van België onderstreepte bij dit agendapunt dat het
Listeria-incident eens te meer duidelijk heeft gemaakt dat adequate
samenwerking tussen lidstaten onmisbaar is om voedselgerelateerde
ziekten te bestrijden. Hij bedankt Nederland voor de goede samenwerking
en de adequate informatie-uitwisseling om de gevolgen van het incident
te beperken.
Het Listeria-incident bij het vleeswarenbedrijf in Aalsmeer is aan het licht
gekomen doordat retrospectief het DNA van Listeria-ziektegevallen is
vergeleken met het Listeria-DNA van monsters die de NVWA in de
afgelopen jaren van producten heeft genomen. De NVWA en het RIVM
konden de eerste signalen van achttien Listeria ziektegevallen die middels
Whole Genome Sequencing (WGS) zijn onderzocht koppelen aan een
product van de genoemde vleeswarensnijderij uit 2017. Daarop heeft de
NVWA het bedrijf opgedragen stevige maatregelen te nemen. De
productielocatie Aalsmeer van het bedrijf is voorlopig gesloten. Daarnaast
is een grote terugroepactie gestart. Bij deze terugroepactie zijn ook
afnemers in België in beeld gekomen. De NVWA heeft de Belgische
autoriteiten onmiddellijk hierover geïnformeerd en meldt alle relevante
informatie in het Europese meldingssysteem (RASFF). Ook is duidelijk
geworden dat er voor sluiting vleeswaren gedistribueerd zijn naar
Duitsland, Spanje, Verenigd Koninkrijk en Luxemburg.
Ook Commissaris Andriukaitis heeft zijn tevredenheid uitgesproken over
de samenwerking tussen de bij dit incident betrokken lidstaten.
Nederland heeft de achtergrond van de besmettingsincident beschreven
en aangegeven hoe de samenwerking tussen Nederlandse en Belgische
diensten plaats heeft gevonden. Tot slot, heeft Nederland aangegeven
alles te doen om de verdere besmetting te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

10

Diversenpunt: Wolvenbeheer
Informatie van Denemarken, Estland, Frankrijk, Italië en Letland
Een aantal lidstaten, aangevoerd door Frankrijk, Denemarken, Italië,
Slowakije en Estland, drong er bij de Europese Commissie op aan om
meer instrumenten mogelijk te maken om het aantal wolven in Europa
beheersbaar te houden.
Commissaris Hogan gaf hierop aan dat er al verschillende instrumenten
beschikbaar zijn. Onder andere financieringsmiddelen, zoals European
Rural development fund, zijn geschikt gemaakt om schade te vergoeden
en te compenseren voor aanschaf van honden en wolfwerende hekken
om de veestapel te beschermen.
Daarnaast bestaat er ook binnen de Vogel- en Habitatrichtlijn de
mogelijkheid om het afschieten van overlast gevende exemplaren
mogelijk te maken. In dit licht is het wel vermeldenswaardig dat een
recente uitspraak van het Hof van Justitie zich specifiek op dit aspect heeft
gericht. De commissie bestudeert op dit moment welke consequenties dit
heeft.
II. BETAALSCHEMA DIRECTE BETALINGEN GLB 2019
Betaalschema directe betalingen GLB 2019
Prognose betaalschema
Conform de EU-regelgeving start de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO.nl) vanaf 1 december 2019 met uitbetalen van de directe
betalingen uit het GLB. Betalingen vinden plaats als de door de EU
voorgeschreven controles zijn afgerond. Op 31 december 2019 heeft naar
verwachting ten minste 95% van de aanvragers een besluit ontvangen op
de basisbetaling (toewijzing en dus een betaling of afwijzing). De
vergroening wordt, indien mogelijk samen met de basisbetaling betaald.
Hiervoor moeten alle controles zijn afgerond. Sommige vergroeningscontroles kunnen pas na afloop van het kalenderjaar worden uitgevoerd. Deze
en andere meer complexe dossiers (totaal 5%) worden in 2020
afgehandeld. Uiteraard is het de inzet van RVO.nl om ook deze aanvragen
zo snel mogelijk af te handelen en uit te betalen.
In onderstaande tabel is het betaalschema weergegeven.
Periode

Categorie «directe betalingen»

Aandeel aanvragers afgehandeld
(betaling of afwijzing cumulatief)

1 december 2019 –
31 december 2019

Basisbetaling en waar mogelijk
vergroeningsbetaling en extra
betaling jonge landbouwers

95%

1 januari 2020 –
30 juni 2020

Basisbetaling, vergroeningsbetaling en extra betaling jonge
landbouwers

100%

1 maart 2020 –
30 juni 2020

Betaling gekoppelde steun
graasdierhouderij runderen en
schapen

100%

Voor het aanvraagjaar 2019 hebben alle betalingsrechten dezelfde waarde,
namelijk € 262,91 per hectare. Het vergroeningsbedrag is € 113,70 per
hectare.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

11

De tarieven voor de voor jonge landbouwers en de graasdierpremie en
eventuele kortingen worden op een later moment vastgesteld, omdat nog
niet alle controles zijn afgerond. Uw Kamer wordt daarover op een later
tijdstip geïnformeerd.
Algemene budgetkorting
Net als in andere jaren vindt in 2019 een algemene budgetkorting plaats,
die door Europa is voorgeschreven ten behoeve van de reservering voor
de crisisuitgaven 2019 (financiële discipline). Deze korting, elk jaar rond de
1,4%, zal worden toegepast op betalingen vanaf € 2.000. Wanneer deze
reservering niet gebruikt hoeft te worden, wordt de korting in het volgend
jaar alsnog uitbetaald aan de relaties. Het definitieve kortingspercentage
verschijnt eind oktober op de website van RVO.nl.
III. AGRARISCH NATUUR EN LANDSCHAPSBEHEER (SNL-A EN
ANLB) 2019
De betalingen van de vergoeding voor het aflopende agrarisch natuurbeheer 2019 (SNL-a) starten vanaf medio januari 2020 en zijn naar
verwachting op 15 mei 2020 afgerond. De betalingen voor het stelsel voor
Agrarisch Natuur- en landschapsbeheer 2019 (ANLb) starten vanaf begin
januari 2020. RVO.nl streeft er naar, in afstemming met de provincies, op
15 februari 2020 alle betalingen afgerond te hebben.
IV. VANGSTMOGELIJKHEDEN MIDDELLANDSE ZEE EN ZWARTE
ZEE
Op 8 oktober jl. heeft de Europese Commissie haar voorstel voor de
vangstmogelijkheden 2020 voor de Middellandse en Zwarte Zee gepubliceerd. De voorgestelde vangstmogelijkheden voor de Westelijke Middellandse Zee zijn conform het Multi-Annual Plan (MAP). Met uitzondering
van sprot in de Zwarte Zee worden de vangstmogelijkheden voor de
overige visbestanden afgesproken in General Fisheries Commission for
the Mediterranean (GFCM). Bedacht moet worden dat in de GFCM de EU
slechts een van de vele leden is. De vangstmogelijkheden worden hier in
de regel beperkt door maximering van de visserijinspanning. De EU-inzet
is om tot beperkende maatregelen te komen ter bescherming van de
visbestanden. Ik ben voornemens deze inzet te steunen.
V. ONDERHANDELINGEN VISSERIJPROTOCOL SENEGAL
Hierbij informeer ik uw Kamer over de uitkomst van de onderhandelingen
voor het nieuwe visserijprotocol tussen de Europese Commissie en
Senegal. Het huidige protocol met Senegal startte in 2014 en loopt op
19 november aanstaande af.
Ik heb uw Kamer op 3 juli jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1190) geïnformeerd
over het onderhandelingsmandaat voor een nieuw visserijprotocol tussen
de Europese Commissie en Republiek Senegal. Inmiddels zijn de
onderhandelingen afgerond en heeft de Europese Commissie, in lijn met
het afgestemde onderhandelingsmandaat, een voorstel voor een nieuw
visserijprotocol aan de Raad voorgelegd. Het protocol heeft een looptijd
van vijf jaar. De financiële bijdrage van de EU bedraagt € 1.700.000,
waarvan € 800.000 voor toegangsrechten en € 900.000 voor sectorale
steun. Nederland heeft geen visserijbelangen in Republiek Senegal.
Het voorgelegde voorstel van de Europese Commissie kan voor zover mij
bekend rekenen op steun van de Raad. Daar dit voorstel in lijn is met het
onderhandelingsmandaat die de lidstaten aan de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

12

hebben gegeven, ben ik voornemens in te stemmen met het visserijprotocol met de Republiek Senegal.
VI. VANGSTMOGELIJKHEDEN MAKREEL EN ATLANTO SCANDIAN
HERRING
De International Council for the Exploration of the Sea (ICES) heeft de
adviezen voor makreel en voor Atlanto Scandian Herring (ASH) gepubliceerd op 1 oktober jl. Voor makreel is het advies gebaseerd op de
Maximum Sustainable Yield-benadering (MSY) en wordt een Total
Allowable Catch (TAC) geadviseerd van 922.064 ton. Dit is een verhoging
van 19,7% ten opzichte van het dit voorjaar verstrekte, herziene advies
voor 2019. Het Long Term Management Strategy -plan dient te worden
herzien en ICES adviseert met klem dit ook te doen.
Voor ASH bestaat een Long Term Management Strategy (LTMS),
uitgaande van de voorzorgsbenadering. ICES baseert haar advies op deze
voorzorgsbenadering en stelt een TAC voor van 525.594 ton. Dit is een
daling van 11% ten opzichte van het advies voor 2019.
Het Nederlandse beleid in deze, zoals dat voor alle visserijbestanden
geldt, is dat primair de overeengekomen LTMS wordt gevolgd en bij het
ontbreken daarvan het MSY-advies wordt opgevolgd. Voor beide
bestanden is de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen in NEAFCverband (North East Atlantic Fisheries Commission) daarom het
ICES-advies te volgen. Dit is overigens ook de inzet van de EU.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1203

13