3
Najaarsnota 2015
Aan de orde is het debat over de Najaarsnota 2015.
De voorzitter:
Ik heet de minister van Financiën, de leden die het woord
zullen voeren en de mensen die dit debat op de publieke
tribune of elders volgen, van harte welkom. Ik kijk even naar
de leden. Ik stel voor om een open discussie te voeren over
de materie, maar om er, gelet op het feit dat er nog heel
veel andere dingen op de agenda staan, naar te streven dit
debat om 12.30 uur te eindigen. Dat betekent niet dat we
niet gewoon tot 13.00 uur zouden kunnen doorgaan als het
debat spannend zou worden en langer zou moeten duren,
maar dan zijn we ook wel echt klaar. Het streven is dus
12.30 uur, maar er zijn uiteraard geen inhoudelijke beperkingen. Er zijn hooguit beperkingen in tijd. Ik geef als eerste
het woord aan de heer Merkies. Hij spreekt namens de
fractie van de SP.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Ook ik heet de echte diehards, onder wie het
publiek op de tribune, van harte welkom. Het wordt een
spannende dag vandaag, maar eerlijkheidshalve zeg ik
daarbij dat ik denk dat dat geen betrekking heeft op de
Najaarsnota.
De voorzitter:
Je weet het nooit.
De heer Merkies (SP):
Je weet het nooit. Het is wel zo dat men reikhalzend heeft
uitgekeken naar de Najaarsnota. Dat wel. Het is zelfs in
meerdere debatten aan de orde geweest, met name in de
vele debatten over de vluchtelingen. Daarin keek men uit
naar de Najaarsnota, omdat de kosten en de instroomcijfers
dan bekend zouden zijn, niet alleen voor dit jaar maar ook
voor volgend jaar. Je zou kunnen zeggen dat 2015 toch wel
het jaar van de vluchtelingen was. Ook mijn bijdrage zal
daar voor een groot deel over gaan.
Vorig jaar is bij de begrotingsbehandeling rekening
gehouden met 21.000 vluchtelingen voor dit jaar. Op
Prinsjesdag waren dat er al 40.000. Eigenlijk wisten we toen
al dat het er veel meer zouden zijn. Bij de behandeling van
de Najaarsnota blijkt het nu om 58.000 vluchtelingen te
gaan. Daar zit natuurlijk een prijskaartje aan. Voor 2015
wordt er gerekend op 350 miljoen euro extra voor het COA,
voor de opvang. Dat blijkt de som te zijn van de kosten die
worden gemaakt in 2015 en 2016. Daar gaat meteen mijn
eerste vraag over. Waarom worden die kosten niet uitgesplitst per jaar? Nu weten we immers niet welk bedrag
betrekking heeft op 2015 en welk bedrag betrekking heeft
op 2016. Daar zijn ook schriftelijke vragen over gesteld.
Het is overigens interessant dat de Nederlandsche Bank
wijst op het feit dat de hogere instroom van vluchtelingen
wel degelijk een licht positief effect heeft op de economie.
Het gaat dan om 0,14%, maar toch. Het gaat dus niet alleen

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

maar om kosten, maar die kosten zijn wel flink gestegen.
Ook voor 2016 wordt rekening gehouden met extra mensen
ten opzichte van de ontwerpbegroting. Er wordt rekening
gehouden met 32.000 mensen. Dat heeft 635 miljoen euro
additionele kosten voor het COA tot gevolg, maar vanwege
de aangepaste bevoorschottingssystematiek van het COA
bedraagt de tegenvaller 400 miljoen. Komt dat doordat een
deel voor rekening komt van 2015, voor zover het vluchtelingen betreft die in 2015 aankomen? Er komt geld uit de
onderuitputting. Waar heeft die onderuitputting plaatsgevonden?
Dan zijn er nog wat extra andere kosten, voor de IND en de
Stichting Nidos. Uiteindelijk kom je dan uit op een bedrag
van 460 miljoen euro dat voor volgend jaar extra nodig is,
weten we nu. Waar komt dat geld vandaan? Voor een groot
deel komt dat uit een kasschuif. Maar dat is toch gewoon
een greep nemen uit de pot voor ontwikkelingssamenwerking voor de komende jaren? Uit alle jaren wordt geld
gehaald, zelfs uit het jaar 2020. Dat is ruim na de huidige
kabinetsperiode. In het voorjaar, bij de behandeling van de
Voorjaarsnota, zagen we ook al iets dergelijks. Dat had
betrekking op het jaar 2015. Toen ging het om 345 miljoen
euro. Dat werd eigenlijk ook uitgesmeerd over die verschillende jaren, dus dat gaat ook al daarvan af. Dit betekent dat
er van het ODA-budget steeds minder overblijft voor andere
zaken dan asiel, zoals ontwikkelingssamenwerking in ontwikkelingslanden. Bovendien is dit een punt waarop het
kabinet over het eigen graf regeert en al voor de kabinetsperiode daarna een enorme druk legt op het ODA-budget.
Dat is volgens de SP twee keer de verkeerde beweging.
Anticiperend op de stijgende kosten heeft de heer Slob van
de ChristenUnie bij de Algemene Beschouwingen een motie
ingediend. Die is door heel wat collega's ondertekend, onder
wie mijn eigen fractievoorzitter Emile Roemer. In die motie
wordt gevraagd om extra middelen voor de eerstejaarsopvang in Nederland en opvang in de regio en om daarbij de
lopende OS-programmalijnen te ontzien. Ik weet niet hoe
de minister die motie leest, maar doorschuiven naar de
toekomst lijkt mij wat anders dan wat de indieners voor
ogen hadden. De heer Slob zit inmiddels niet meer in de
Kamer, maar het zou toch een aardig gebaar zijn naar hem
toe wanneer de motie in die geest wordt gelezen, zoals wij
doen. Het is zeker een vriendelijk gebaar aan al die mensen
in ontwikkelingslanden voor wie we het doen. Laten we
niet vergeten dat er in Rutte I en Rutte II al flink is bezuinigd
op ontwikkelingssamenwerking. In het regeerakkoord ging
het om 1 miljard. Ik vraag mij bovendien af waarom de
kosten voor de eerstejaarsopvang überhaupt uit het ontwikkelingssamenwerkingsbudget betaald moeten worden. Ik
begrijp dat dit weliswaar mag van de ODA-criteria van
OESO-DAC, maar volgens mij hoeft het niet. Klopt dat? Kan
de minister dat bevestigen? Op een gegeven wordt de vervuiling van het ODA-budget zo groot dat er niks meer
overblijft voor de ontwikkelingssamenwerking in ontwikkelingslanden.
Gisteren konden we in de krant lezen dat de rijkste 1% van
Nederland zijn private vermogen vorig jaar met 23 miljard
heeft zien groeien. 23 miljard is toch best veel voor zo'n
kleine groep mensen. Hoe staat dat in verhouding met de
100 miljoen hier en 100 miljoen daar, waar het bij de
onderhandelingen over het Belastingplan om gaat? Dat
heeft betrekking op een heel grote groep mensen. Hoe staat
dit bovendien in verhouding tot de groei van de schulden?
Het Nibud bracht vorige week het rapport Geldzaken in de

16 december 2015
TK 38

38-3-1

praktijk 2015 uit. In vergelijking met drie jaar geleden is de
schuldenproblematiek veranderd. Drie jaar geleden waren
de oorzaken daarvan meer dat men een slordige administratie had en dat men slecht met zijn geld omging, maar nu
heeft het veel meer ermee te maken dat de vaste lasten te
hoog zijn. Zo heeft men te hoge lasten op het gebied van
zorg en de huur, die enorm gestegen is. Het Nibud vindt
dat een zorgelijke ontwikkeling, ook omdat dit soort schulden, waarbij men te maken heeft met hogere vaste lasten,
veel moeilijker zijn op te lossen. Erkent de minister dat?
Wat kunnen we daaraan doen? In 2012 noemde 10% van
de mensen met betalingsachterstanden hoge zorgkosten
als oorzaak. Inmiddels is dat 22%. Dat is een verdubbeling.
Ook het aantal mensen dat zegt door de hoge vaste lasten
achterstand te hebben, is verdubbeld. Er is wel degelijk wat
aan de hand, waardoor de schuldenproblematiek verandert.
De voorzitter:
Ik zie de heer Van Dijck van de PVV al een tijdje wachten
bij de interruptiemicrofoon.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De SP is heel royaal jegens Afrika en ontwikkelingshulp.
De SP zegt: gooi de grenzen open; laat al die mensen hiernaartoe komen en meeprofiteren van onze welvaartsstaat.
Dat is heel mooie sinterklaastaal. Het gaat echter om de
vraag hoe de SP dat gaat betalen. Volgens mij heeft de SP
een geldpers in de kelder staan. Het mag niet betaald worden uit het ODA-budget en de boodschap is "kom maar
ongebreideld binnen".
De voorzitter:
Ik kan me voorstellen dat u deze discussie al eens eerder
hebt gevoerd met de heer Merkies. Ik geef hem desondanks
de gelegenheid om de vraag te beantwoorden.
De heer Merkies (SP):
Dat is heel scherp van de voorzitter. De discussie wordt hier
vaak gevoerd. Wij hebben afgesproken — niet alleen wij,
maar wereldwijd — om 0,7% van het bnp uit te geven aan
ontwikkelingssamenwerking. Ik weet dat de heer Van Dijck
überhaupt geen ontwikkelingssamenwerking wil. Onze
solidariteit houdt echter niet op bij de grenzen. Als je zoiets
afspreekt, moet je dat vervolgens niet gaan vervuilen met
allerlei zaken zoals missies, of geld dat wordt gegeven aan
Nederlandse bedrijven om zaken te doen. Daardoor komt
het geld uiteindelijk niet meer aan bij de mensen die het
echt nodig hebben.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Wij praten over de Najaarsnota. Dat gaat over geld. Geld
is niet ongelimiteerd. 4,5 miljard voor Afrika dit jaar, volgend jaar 3 miljard voor de eerstejaarsasielopvang. Daarna
krijg je nog kosten voor uitkeringen, sociale woningen,
veiligheid, zorg, noem maar op. Waar is de grens voor de
SP? De SP blijft maar geld gooien naar die vreemdelingen:
naar Afrika en naar immigratie. Tevens wil ze dat de ouderen in Nederland goed verzorgd worden. Het is van tweeën
één.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Merkies (SP):
Daarvoor hebben wij doorgerekende plannen. Die kan de
heer Van Dijck erop nalezen. Ik wijs er overigens op dat de
heer Van Dijck de ogen sluit voor het probleem en vervolgens denkt dat het probleem er niet is. Je hebt inderdaad
enorme aantallen vluchtelingen die hiernaartoe komen. Het
is qua capaciteit lastig om deze snel op te vangen. De heer
Van Dijck doet zijn handen voor de ogen en zegt dat het
probleem is opgelost. Zo werkt het niet.
De voorzitter:
Ik beschouw dit als uitlokking en geef de heer Van Dijck de
gelegenheid om te reageren.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De heer Van Dijck is wel degelijk een realist, want hij ziet
ook de problemen voor de Nederlanders bij de voedselbanken, voor de ouderen en in de zorg. De heer Merkies laat
dit jaar 60.000 vreemdelingen binnen. Elke vreemdeling
kost €36.000. Merkies speelt voor de vluchtelingen voor
Sinterklaas, terwijl hij de ouderen in de steek laat, evenals
de mensen bij de voedselbanken en de 1,3 miljoen mensen
die onder de armoedegrens leven, waarvan hij de mond
vol heeft. Het is immers van tweeën één. Je kunt een euro
maar één keer uitgeven. Of er gaat 3 miljard naar mensen
uit Syrië die hiernaar toekomen, of er wordt 3 miljard vrijgemaakt voor de 1,3 miljoen mensen die onder de armoedegrens leven.
De heer Merkies (SP):
Ik heb al eerder gezegd dat dit een oneigenlijke tegenstelling
is: alsof je altijd moet kiezen tussen ziek en arm. Wij passen
daarvoor. Hij wil geen cent uitgeven aan mensen die hier
nu eenmaal zijn en op de vlucht zijn voor geweld in hun
eigen land. Ik heb al eerder gezegd dat ik het beschamend
vind dat de heer Van Dijck zo met deze mensen omgaat.
Ik had het over de schuldenproblematiek. Een belangrijke
oorzaak is simpelweg een daling van hun inkomen. Dat
geeft het Nibud ook aan. De werkloosheid, die maar niet
omlaag wil gaan, is daarbij een grote zorg. In 2016 hebben
we volgens het Centraal Planbureau maar liefst 685.000
werklozen. Ik geloof dat de aanpassingen in het Belastingplan daar niets aan hebben veranderd. Ik zie werk aan de
winkel voor het kabinet. Als een soort kerstboodschap aan
het kabinet wil ik meegeven dat geld uitgeven aan publieke
infrastructuur, onderwijs en zorg als een investering gezien
moet worden. De heer Johannes Ten Cate zei gisteren in
het Financieel Dagblad dat we meer zouden moeten investeren in publieke infrastructuur. In de World Economic
Outlook berekent het IMF dat elke geïnvesteerde euro in de
infrastructuur, mits goed doordacht en slim gefinancierd,
€3 economische groei oplevert, zonder dat het schuldquotum van de overheid omhoog gaat. Het zou dus goed zijn
als wij niet alleen maar denken in uitgaven aan zorg, betere
gezondheid, kenniseconomie en innovatie en een duurzame
samenleving. Wij moeten het ook als investering zien. Het
gaat hier om een beter kennisniveau en een duurzame
samenleving. Uiteindelijk levert dat ook wat op, niet alleen
in termen van welzijn maar ook voor een betere staatskas.

16 december 2015
TK 38

38-3-2

De heer Harbers (VVD):
Voorzitter. De Nederlandse economie doet het goed en
dankzij de hervormingen van het kabinet zijn ook de verwachtingen onveranderd goed. Een stabiele economie in
een woelige wereld, zo noemde het CPB dit afgelopen vrijdag. Aan het einde van 2015 is het eerste wat opvalt bij het
lezen van de Najaarsnota, welke grote stappen zijn gezet
sinds de kabinetten-Rutte het roer overnamen op het dieptepunt van de economische crisis. Nederland groeit harder
dan wij de laatste jaren hebben gezien, het begrotingstekort
is duurzaam onder de 3% gebracht en wij zijn op weg naar
begrotingsevenwicht. Nederland is van het strafbankje naar
het talentenklasje gegaan en dat biedt het kabinet komend
jaar de ruimte voor een belastingverlaging van 5 miljard
en om te investeren in veiligheid.
Dit werd in het bijzonder zichtbaar toen Nederland onlangs
bij Standard & Poor's de triple A-rating terugkreeg, als
eerste en enige land dat enige jaren geleden werd afgewaardeerd. Standard & Poor's noemde de positieve economische
vooruitzichten en verwachtingen voor Nederland op de
middellange termijn, de reden voor verhoging van de status.
Stijgende koopkracht en lonen en de groeiende werkgelegenheid helpen de consumptie vooruit, waardoor de binnenlandse vraag de sterke exportpositie ondersteunt.
Standard & Poor's verwacht dat de Nederlandse economie
de komende drie jaar met ongeveer 2% groeit.
Dit nieuws toont precies hoe Nederland ervoor staat. De
groei wordt door alle relevante factoren gedragen: export,
bedrijfsinvesteringen, particuliere consumptie en overheidsbestedingen. De particuliere consumptie levert de grootste
bijdrage en die wordt in 2016 verder versterkt door de
belastingverlaging die meer besteedbaar inkomen oplevert.
De weerslag van dit alles zien wij nu ook in de overheidsfinanciën. Kort gezegd: wij kunnen een stootje hebben. Wij
kunnen de verminderde gasbaten opvangen uit meevallers
elders en er resteert ook nog forse ruimte voor belastingverlaging. Het kabinet ging in de Miljoennota nog uit van
een onderschrijding van 400 miljoen euro op het Kader
Sociale Zaken, maar deze is inmiddels opgelopen tot 700
miljoen euro. Deze meevaller is dus groter dan verwacht
en het Budgettair Kader Zorg mag helemaal worden
genoemd. In het vorig decennium vielen in dit kader gedurende het hele jaar grote financiële lijken uit de kast, maar
nu zien wij steeds grotere meevallers, ook dit jaar. De verwachte meevaller in de Miljoenennota van 200 miljoen euro
neemt toe naar 500 miljoen euro. Dat geeft aan dat de blijvende betaalbaarheid van zorgkosten gevonden lijkt te zijn,
hoewel er nog veel werk moet worden verzet. Maar doordat
de tijden onzekerder zijn, met name als gevolg van de
internationale situatie, is het zaak die koers behoedzaam te
vervolgen.
Ik kom nu aan het einde van 2015 op mijn vooruitblik voor
het nieuwe jaar en die is dat wij niet de fout mogen begaan
om in deze betere tijden allerlei ingezette hervormingen
terug te draaien. Integendeel, zij helpen juist om een goed
toekomstperspectief te houden en een buffer op te bouwen.
Dat dit nodig is, bewijst bijvoorbeeld de analyse van de
Nederlandsche Bank van twee weken geleden die laat zien
wat er gebeurt als de economie van China met gemiddeld
1 procentpunt vertraagt in 2016 en 2017. Dat zouden wij
hier al stevig merken. Het blijft dus onveranderd zaak om
de buffers van Nederland te versterken.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

In de Najaarsnota vallen nog twee andere zaken op: de
oplopende uitgaven voor asielzoekers en de in=uittaakstelling. De oplopende uitgaven voor asielzoekers zijn geen
verrassing, maar ze laten ook zien dat het niet anders kan
dan dat de ingezette lijn van mijn fractie en het kabinet om
de instroom te beteugelen, nodig is. Uit de analyse van de
Nederlandsche Bank blijkt dat als er al een positief effect is
op de economie, dat pas op langere termijn zichtbaar zal
zijn en bovendien miniem. Wij zien nu echter ook al grotere
effecten op de rijksbegroting. Ook de minister hintte daar
onlangs nog op. Hij verwees bijvoorbeeld naar de houdbaarheid en betaalbaarheid van publieke voorzieningen.
In de Najaarsnota valt ook op dat de uitgavenkaders per
saldo sluiten en dat de uitgaven zijn gedekt. Toch heeft mijn
fractie vragen over de in=uittaakstelling. De minister vult
deze taakstelling nog niet helemaal in, maar schuift die
gedeeltelijk door naar volgend jaar. Dat hebben wij niet
vaak gezien. Mogelijk blijft daardoor per saldo een gat
bestaan. Wat is de achtergrond daarvan en is dit niet een
verkeerd voorbeeld? Of verwacht de minister nog meevallers bij de afsluiting van dit jaar, zodat de hele in=uittaakstelling uiteindelijk toch vervuld kan worden?

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. De Najaarsnota brengt ons budgettair gezien
niet veel nieuws. Het begrotingstekort wordt dit jaar niet
echt kleiner of groter en de staatsschuld profiteert van een
gedeeltelijke verkoop van ABN AMRO, waarmee tegenvallers worden gecompenseerd. De inkomsten zijn zelfs voor
bijna 100% in lijn met de raming uit de Miljoenennota van
september. Misschien heeft een persoon een helderziendeopleiding bij het UWV gedaan.
Ondanks de voornoemde werkvoorziening hebben wij
helaas nog steeds een te hoge werkloosheid. Die wil maar
niet dalen. Het budget voor de meest concrete kabinetsmaatregel voor banen, de banenplannen, wordt niet eens
opgemaakt. Het is niet onze manier om banen te creëren.
Wij zien meer in lagere lasten en een beter functionerende
arbeidsmarkt. Het CDA pleit daar al lang voor. Wij zijn er
blij mee dat het volgend jaar echt lukt om lastenverlichting
te laten plaatsvinden. Daarmee kunnen wij een gedeelte
van de eerder door het nivelleringsfeestje aangerichte
schade goedmaken.
Terug naar de Najaarsnota. Het CDA heeft met lede ogen
kennisgenomen van het feit dat de uitgaven voor Defensie
opnieuw in een kabinetsjaar van Rutte II dalen en niet stijgen, ondanks de NAVO-afspraak dat de Defensie-uitgaven
in de richting van 2% van het bbp zouden stijgen. De uitgaven zitten nu op een historisch dieptepunt van 1,08% van
het bbp. Kan de minister van Financiën zeggen dat dit het
laatste jaar was dat de Defensie-uitgaven zo laag waren in
relatie tot het bbp? Hij bezuinigde eerst nog weer een kwart
miljard extra. En niet alleen dat, er is voor 200 miljoen
minder uitgegeven dan begroot. Dit gebeurt nu het tweede
jaar op rij; het is zelfs drie keer zo veel als in het laatste jaar.
In de schriftelijke beantwoording garandeert de minister
ons dat deze bedragen volgend jaar wel tot besteding zullen
komen, maar als dat jaar op jaar het excuus is, blijven de
investeringen in Defensie achterlopen. Daarbij zijn de
investeringen niet volgend jaar nodig, maar al dit jaar.
Concreet betekent dit extra achterstand en onderhoud, extra

16 december 2015
TK 38

38-3-3

verouderd materieel en exploitatiekosten die ten koste gaan
van de kerntaken van onze krijgsmacht.
De minister van Defensie noemde het vooruitzicht dat de
Defensie-uitgaven als percentage van het bbp zouden dalen,
onacceptabel. Het CDA ziet graag dat de minister met zijn
collega van Defensie in gesprek gaat en haar verzoekt om
haar budget elk jaar goed te benutten, natuurlijk in lijn met
de aanbevelingen van de Rekenkamer. Het is een hoogst
ongebruikelijk verzoek — liever zien wij dat er geld overblijft
op ministeries — maar op dit departement en in feite ook
op I en M moet het echt anders. Op I en M werkt men nota
bene met overprogrammering. Dit houdt in dat men meer
wegen plant. Echter, ondanks grote overschrijdingen op de
individuele budgetten loopt men zo ver achter bij het uitvoeren van de plannen, waaronder bijvoorbeeld de spoorveiligheidsplannen, dat er sprake is van onderbesteding.
Daarom vragen wij of de ministers hun departement
financieel wel in de hand hebben. Gaat de minister van
Financiën de betrokken ministers een handje helpen?
Vervolgens een opmerking over een slepend dossier: de
naheffing uit de EU. Inmiddels zijn wij allang niet meer
verbaasd dat er dit jaar een naheffing van ruim 500 miljoen
onze kant op kwam. Een echt goede controle op de wijze
waarop cijfers in andere lidstaten tot stand komen, is er
nog altijd niet. De minister zegt altijd dat de nationale statistiekbureaus daarover gaan. Dat is waar, maar de vergelijkbaarheid van de cijfers blijft moeilijk. Als alleen al in
Nederland CBS en DNB hun cijfers over voorgaande jaren
fors aanpassen, dan zou dat in andere landen toch ook
moeten kunnen? Wij weten dit echter niet en de minister
weigert zich hiervoor in te zetten.
Nog meer stoort ons het feit dat de Europese Commissie
de terugbetaling van de naheffing waar Nederland recht
op heeft, koppelt aan nieuwe uitgavenplannen. Die plannen
hebben niets te maken met de naheffing, maar bijvoorbeeld
met het vluchtelingenvraagstuk. Dit laat zien waarom het
een slecht idee is om de bruto-naheffing zo snel over te
maken. Waarom hebben we niet gewoon het nettobedrag
overgemaakt, dus 650 miljoen in plaats van 1,1 miljard?
Het kan niet zo zijn dat de Nederlandse teruggave van de
naheffing afhankelijk is van de aanname van een begroting
die niets met deze naheffing te maken heeft. Is de regering
bereid om deze opvallende kronkel binnen de begrotingssystematiek onderdeel te laten zijn van het Nederlandse
EU-voorzitterschap? En nu we het toch over de EU hebben:
klopt het, na alle ophef over de CoCo-wetgeving, dat de
Europese Commissie onderzoek doet naar staatssteun in
het CoCo-dossier? En sinds wanneer doet zij onderzoek
naar die staatssteun? Graag een helder antwoord hierop.
Ik kan nog iets over accijnzen zeggen, maar omwille van
de tijd sla ik dat maar even over, want die discussie hebben
we vaak gehad. En ik zie dat iedereen toch in zijn stoel blijft
zitten. Iedereen hier kent dit punt wel: we doen een herhaling en daarna doen we er weer niks aan.
Wij vragen ook een reactie van de minister op het punt van
de budgetdiscipline. Opnieuw zien we dat de meevallers
bij zorg en sociale zekerheid worden ingezet om tegenvallers bij ministeries op te vangen. Wij hebben ons al eerder
afgevraagd waarom de minister deze overtreding van de
begrotingsregels oogluikend toestaat en waarom er nog
met die drie kaders wordt gewerkt, als er toch altijd kaderoverschrijdend wordt getoetst. Zijn antwoord was dat het

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

kabinet hiertoe mag beslissen. Wij hebben dat uitgezocht.
Begrotingsregel 10 van het kabinet zelf zegt dat het kabinet
in uitzonderlijke omstandigheden mag afwijken van de
disciplinerende werking van de drie begrotingskaders.
Daarom vraag ik de minister welke uitzonderlijke omstandigheid maakt dat de minister hier keer op keer van afwijkt.
Kan hij één gelegenheid noemen waarin hij daar niet van
is afgeweken? Gaat het bijvoorbeeld om de constante
onenigheid tussen de Partij van de Arbeid en de VVD? Die
is namelijk meer een normaliteit dan een "uitzonderlijke
omstandigheid". Of is de budgetdiscipline gewoon verleden
tijd en wordt dit een soort nieuwe Dijsselbloemnorm? In
mijn fractie is er altijd wat onvrede bij de woordvoerders
voor zorg en sociale zekerheid, die hun zuur bespaarde
budget zonder vragen naar de departementen overgeheveld
zien worden. Daarbij komt dat het kabinet zelf zegt dat zeker
de meevallers in de zorg met grote onzekerheid zijn omgeven. Pas vier jaar na afloop van een begrotingsjaar worden
de definitieve kosten duidelijk. Zo bleek bij het jaarverslag
van het kader zorg in 2014 dat de kosten in 2010, dus van
vijf jaar geleden, bijna een miljard hoger waren dan in het
jaarverslag van 2010 was gerapporteerd. Als dus over een
aantal jaren blijkt dat de zorgmeevallers in 2015 eigenlijk
zorgtegenvallers zijn geweest, hebben we de tegenvallers
in de rijksbegroting in enge zin nu gecompenseerd met
niet-bestaande meevallers. Kabinetten, ook die met het CDA
erin, deden in het verleden overigens vaak ook de kadertoets op het geheel van de drie kaders. Wat in de verschillende stukken opvalt, is dat meevallers in de sociale zekerheid werden gevolgd door een verlaging van het kader van
het daaropvolgende jaar, om zo geen stuwmeer aan meevallers te krijgen. Bij de overschrijding van een nieuw kader
was er ook de aankondiging van de maatregelen die werden
genomen om de overschrijdingen teniet te doen. Bij deze
minister ontbreekt dat. Waarom?
De jarenlange onzekerheid rond de zorguitgaven in de
Zorgverzekeringwet, de Zvw, baart ons grote zorgen. Nietafgeronde vereveningen uit verleden jaren, accountantsverklaringen met voorwaarden en onvolledige contracten zijn
schering en inslag. Dankzij mijn collega Bruins Slot is er nu
een commissie van financieel experts die de controle op
de zorgbegroting onder de loep neemt. Volgt de regering
dit onderzoek nauwgezet en is er een onderzoek geweest
van de Rijksauditdienst? Zo nee, waarom niet? Het gaat
hierbij namelijk om een miljardenonzekerheid. Aangezien
we vanmiddag heel lang zullen gaan debatteren over een
paar miljoen, zou ik graag zien dat deze miljarden ook even
goed werden gedaan. Kan de regering overigens een
overzicht aan de Kamer doen toekomen van de zaken
waarnaar de Rijksauditdienst in 2015 onderzoek heeft
gedaan? Ik vraag hiermee gewoon om de namen van de
rapporten die door deze dienst zijn geschreven. Kregen alle
departementen onmiddellijk een goedkeurende accountantsverklaring? Hebben zij intern hun zaken op orde?
Ten slotte nog een belangrijk punt over de ramingen, en
wel die van het aantal vluchtelingen dat naar ons land komt.
Voor dit jaar is het budget voor de opvang van vluchtelingen
verhoogd omdat de instroom groter blijkt dan geraamd.
Wij vragen ons af of de genoemde middelen voldoende
zijn, zeker omdat secundaire gevolgen er niet in zijn meegenomen. Het beroep op sociale zekerheid zal in jaar 1 beperkt
zijn, maar een verhoogde politie-inzet wordt bijvoorbeeld
in zijn geheel niet meegenomen. Die heeft weer tot gevolg
dat de politie andere taken onvoldoende kan oppakken. Dat
zijn gevoelige gevolgen die we niet in de begroting terugzien. In de begroting voor 2016 zien we de gevolgen van

16 december 2015
TK 38

38-3-4

die hogere raming niet terug. Het kabinet geeft aan dit pas
bij de Voorjaarsnota, over dik een half jaar, te repareren.
Zo doen wij dat in dit huis niet. De Voorjaarsnota is bedoeld
om niet-voorziene gevolgen en wijzigingen die zich gedurende een jaar voordoen een budgettaire plaats te geven.
De verhoogde raming voor vluchtelingen voorzien we
echter dit jaar al, nog voor 1 januari. Het kabinet zou dan
ook gewoon een nota van wijziging moeten sturen voor
verhoogde uitgaven op het vluchtelingendossier. Het kan
niet zeggen dat het met een ongedekte kasschuif van 330
miljoen gedekt wordt. Niet doorschuiven, maar aanpakken,
zullen we maar zeggen. Toen we eerder dit jaar een schilderij van 80 miljoen kochten — het zouden er eerst twee
zijn, maar het is er een geworden — kwam er een aparte
suppletoire begroting. Dat was een vluchteling van 300 jaar
geleden. Als er nu enige tienduizenden zich melden, is er
helemaal niemand die een suppletoire begroting indient.
Dit begrijpen wij niet. Kan de minister toezeggen dat er
alsnog een extra nota van wijziging en een extra suppletoire
begroting komen over de verhoogde raming van het aantal
vluchtelingen, zodat dit in financiële zin goed geregeld is,
en dat die gewoon voor 1 maart bij de Kamer ingediend
worden? Ik begrijp heel goed dat dit niet in één dag kan,
maar laten we dit gewoon op een ordentelijke wijze vormgeven in de begroting.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik zat nog even na te denken over de kaders die sluitend
moesten zijn. De heer Omtzigt zegt dat Sociale Zaken, Zorg
en de rest hun eigen broek moeten ophouden en dat de
minister dat gewoon had moeten doen. Wat stelt de heer
Omtzigt eigenlijk voor? De asielinstroom moet gedekt.
Moeten de ambtenarensalarissen naar beneden? Moet er
minder geld naar Defensie? Dat zit allemaal in het kader.
De heer Omtzigt (CDA):
Wij hadden in onze tegenbegroting onder andere een nietindexatie zitten. Het zijn echter de individuele ministeries
die op punten meer uitgaven doen dan gevolgd. Nu is dat
bij een aantal punten gewenst, en die noemt de Partij van
de Arbeid ook. Dat de raming van vluchtelingen van vorig
jaar niet klopte, dat begrijpen wij geheel. Bij andere ministeries is daar minder noodzaak toe.
De heer Nijboer (PvdA):
Ja, maar tegenvallers zijn allemaal netjes opgevangen
binnen de begroting. Er hoefde iets minder geld aan de
WW te worden uitgegeven. Als de heer Omtzigt zegt dat
dat naar Sociale Zaken moet, dan moet de begroting wel
kloppen. Dan moet hij ook aangeven waaruit dat dan moet
worden gedekt. Het asiel wil hij wel betalen. Moet dat dan
uit Defensie komen? Moet dat uit de lonen van ambtenaren
komen? Moeten we terug naar de nullijn? Wat stelt de heer
Omtzigt voor?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik stel voor dat hier gewoon een fatsoenlijke begroting ligt.
In één brief staat — dat is bijlage 3 van de Najaarsnota —
dat we volgend jaar 56.000 vluchtelingen hebben. Ondertussen hebben we, potverdorie, maar voor de helft dekking
in de ingediende begroting zitten. Dat is onverantwoord
begrotingsbeleid. Ik vind het heel fijn dat de PvdA mij nu
promoveert naar vak-K om een begroting in te dienen. Ik

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

zou niets liever willen, ik zou het best willen doen. Ik stel
echter vast dat de cijfers van de begroting van de regering
niet kloppen met de cijfers van de laatste ramingen die zij
zelf heeft ingediend en dat er een ongedekte kasschuif van
330 miljoen is. Het is heel aardig dat de heer Nijboer zegt
dat ik dat zelf mag dekken, maar zo werkt het niet in een
begrotingssystematiek.
De heer Nijboer (PvdA):
De heer Omtzigt haalt hier allemaal dingen door elkaar. Hij
zei dat de kaders sluitend moeten zijn. Het is zoals elk jaar.
De ene keer valt de werkloosheid mee, de andere keer valt
het tegen. Zo heb je mee- en tegenvallers op verschillende
begrotingen. Die zijn netjes gedekt. De heer Omtzigt maakt
hier echter het politieke punt dat er voor asiel en voor
ambtenarensalarissen meer geld nodig is en dat dat uit de
departementen moet komen; dat moet uit die salarissen
komen en dat mag niet betaald worden uit meevallers
elders. Dan vind ik het een logische vraag — de heer Omtzigt geeft er geen antwoord op — waar het CDA dat dan uit
wil betalen, als dat niet uit die andere begrotingen mag
komen.
De heer Omtzigt (CDA):
Nu haalt de heer Nijboer weer meerdere dossiers door
elkaar. Er zijn twee dossiers. De departementen moeten
zich houden aan de begrotingen en daar zaten overschrijdingen in. Daarnaast is er het vluchtelingenvraagstuk. De
regering legt zelf een raming voor van meer dan 50.000
asielzoekers volgend jaar. Daarvan is nog niet de helft
gedekt. Dan kan de PvdA-fractie toch niet tegen mij zeggen:
het is ons niet gelukt, ga jij het maar even dekken? Ik vind
dat natuurlijk wel heel leuk maar dat is een omdraaiing van
de verantwoordelijkheid die in dit geval bij de regering ligt.
Dat is een omdraaiing die we ook al gezien hebben bij de
begroting van Veiligheid en Justitie en nu doet ze het weer.
De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de heer Nijboer van de Partij
van de Arbeid voor zijn eerste termijn.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. De onderliggende cijfers bij de Najaarsnota zijn
gewoon goed te noemen. Verschillende voorgaande sprekers hebben er al aan gerefereerd. De economische groei
ziet er redelijk en stabiel uit. De werkloosheid neemt iets
af, al zou die afname wat de PvdA-fractie betreft eigenlijk
groter moeten zijn. Er komt meer koopkracht mede dankzij
veel debatten in dit parlement de afgelopen tijd. Het is uiteindelijk mogelijk geworden om werkenden er honderden
euro's bij te geven volgend jaar en dat zal ook banen opleveren. Het overheidstekort kan tegelijkertijd nog verder
dalen. Dat geeft ook ruimte om bijvoorbeeld de tegenvallers
die er zijn ten aanzien van de gaswinning die wordt verminderd, op te vangen.
De PvdA-fractie wil vandaag voor één punt in de economie
extra aandacht vragen en dat betreft de investeringen. Ook
bij de Algemene Financiële Beschouwingen heb ik er al
aandacht voor gevraagd. Er komt deze zomer een studiegroep duurzame groei, waar ik samen met de heer Harbers

16 december 2015
TK 38

38-3-5

het initiatief voor heb genomen. Die studiegroep zal in kaart
brengen waar investeringen in Nederland moeten worden
gedaan. Maar goed, die komt natuurlijk pas deze zomer en
de investeringen blijven in Nederland internationaal achter,
vooral bij het bedrijfsleven maar ook macro-economisch.
Verschillende instituten wijzen daarop, zowel het IMF als
de Europese Commissie. Ik vraag het kabinet wat het aan
dat probleem doet. We hebben ook zelf initiatieven genomen. De NII, de Nederlandse Investeringsinstelling, is er
gekomen. We hebben de regering gevraagd, zich ervoor in
te zetten om pensioenfondsen meer in Nederland te laten
investeren. De Junckergelden kunnen worden aangewend.
Mijn vraag aan de regering is of dit alles voldoende is om
de investeringen op peil te krijgen.
Dan kom ik op de Najaarsnota en de begroting. Ik heb drie
punten. Het eerste punt betreft de ramingen; dat punt heb
ik altijd en dat zal wel zo blijven ook. Aan de kinderopvangtoeslag is weer minder uitgegeven dan voorzien. De PvdAfractie betreurt dat, want die toeslag is juist bedoeld om de
arbeidsparticipatie en de emancipatie te dienen. In de zorg
zijn er meevallers, maar daarover heb ik dezelfde vraag als
de heer Omtzigt. We weten pas na jaren met zekerheid wat
uiteindelijk de uitgaven zijn geweest. Krijgt de minister daar
meer grip op? Een ander terugkerend thema is de huurtoeslag. Ik wil juist waken voor de discipline waar de heer
Omtzigt zojuist zo hartstochtelijk voor pleitte, dat elke
minister per se zijn eigen broek moet ophouden. Bij minister
Blok staat er maar één post op de begroting en dat is de
huurtoeslag. Ik wil het kabinet ertoe oproepen om, net als
de voorgaande jaren, de huurtoeslagtegenvallers te
betrekken bij de besluitvorming over de koopkracht, zodat
er niet direct automatisch op de huurtoeslag bezuinigd hoeft
te worden.
Mijn tweede punt ten aanzien van de begroting betreft de
investeringen van de departementen van Infrastructuur en
Milieu en Defensie en van de Belastingdienst, op de
begroting van de minister zelf. Er zijn grote investeringstekorten bij Defensie — dat wordt breed gedeeld in de Kamer
— en bij I en M. We hoeven maar naar het spoor te kijken
om dat te zien. Ook bij de Belastingdienst zijn investeringen
hard nodig. De PvdA-fractie vindt het niet goed dat het geld
dat hiervoor in moeilijke tijden beschikbaar is gesteld, niet
wordt uitgegeven. Hoe kan dat toch, minister? Het ligt op
meerdere terreinen. In de schriftelijke vragenronde hebben
we gevraagd waar dit 'm nu in zit. Als antwoord kregen we
een heel lange lijst met zaken waar het geld allemaal niet
aan uitgegeven was, terwijl het daar wel voor bedoeld was.
Dat is toch niet de bedoeling.
Mijn laatste punt ten aanzien van de begroting betreft de
asieluitgaven. Deze zijn van een dekking voorzien, maar er
wordt wel veel geleend van het budget voor ontwikkelingssamenwerking in de toekomst. Tot 2020 wordt de economische groei daar benut. Zit daar ook een einde aan of kunnen
we, als nog meer mensen hier onderdak vragen, bij de
Voorjaarsnota voorzien dat dan weer de groei tot 2022, 2023
en 2024 wordt benut? Dan loop je toch wel erg ver op de
toekomst vooruit. Kasschuiven zijn op zichzelf gebruikelijk
in de begrotingssystematiek — we hebben ook een hele rij
kasschuiven aangetroffen — maar er moet wel een
begrenzing zijn. Het kan niet zo zijn dat het OS-budget voor
2022, 2023 en 2024 nu al wordt uitgegeven, want wat doe
je dan als er tegen die tijd weer een tegenvaller is? Graag
krijg ik hierop een reactie.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Laat ik eens positief beginnen: we hebben 'm
terug, eindelijk! Die derde A hebben we toch maar mooi
teruggehaald in New York. De commissie voor Financiën
is hiervoor speciaal naar New York gevlogen. We hebben
met Standard & Poor's gesproken en ik was een van de
senioren in het gezelschap. We hebben 'm terug, dankzij
de commissie, en dat is goed nieuws.
Nu het slechte nieuws. Het kabinet staat namelijk stil en
wacht op verkiezingen. Feitelijk is het uitgeregeerd. Als we
volgend jaar geen EU-voorzitter zouden zijn geweest, was
dit kabinet allang gescheiden. Het blijft echter nog even bij
elkaar vanwege de kinderen uit Brussel. Het is dus nog even
volhouden, mensen. Dat is jammer, want daardoor stagneert alles. Status quo is het devies. De economische groei
stabiliseert op 2% dankzij de lage euro, de lage rente en de
lage olieprijs en ondanks dit kabinet. De werkloosheid blijft
steken op 600.000, het tekort blijft hangen rond de 2% en
de schuld rond de 67%. Dankzij de lage rente trekt de
woningmarkt iets aan en dankzij de lage inflatie de consumptie ook. Nederland teert eindelijk niet meer in op zijn vermogen. Een schrikbarend bericht vorige week was dat in de
crisis meer dan de helft van ons vermogen is verdampt. In
2009 had een gemiddeld huishouden nog €47.000 aan vermogen; nu is dat nog maar €19.000. Nederland heeft op
zijn vermogen ingeteerd door de hoge kosten van dit kabinet. Het tekort komt dit jaar uit op 2,3%, maar nog steeds
geeft het kabinet 15 miljard meer uit dan er binnenkomt.
Dat is natuurlijk ook niet zo gek als je 2 miljard spendeert
aan asielzoekers, 8,5 miljard aan Brussel, 4,5 miljard aan
Afrika en 80 miljoen aan een paar schilderijen. Als je dat
niet zou doen, zou het tekort in één klap zijn weggepoetst.
Het is een kwestie van prioriteiten.
Dan kom ik tot het kabinet van banen, banen, banen. Het
kabinet heeft geen antwoord op de aanhoudende hoge
werkloosheid. Als gevolg van het kabinetsbeleid gingen
eerder al duizenden banen verloren. Nu zit men met de
handen in het haar. Alleen al in de zorg verloren 65.000
mensen hun baan in de afgelopen twee jaar. Het gaat maar
door, als je alleen al kijkt naar de berichten van deze week:
bij TSN staan 12.000 banen op de tocht, bij Shell gaan 2.800
banen verloren bovenop de eerder geschrapte 7.5000
banen, en bij de Rabobank verdwijnen 9.000 banen — een
kwart van de banen gaat daar verloren — bovenop de eerder geschrapte 10.000 banen. Waar is die banenmotor?
Waar zijn die banen? Heeft deze minister überhaupt een
plan of is het wachten op een scheiding?
Ik kom bij de asieltsunami. In 2015 was begroot dat we 750
miljoen zouden uitgeven aan asielzoekers. Inmiddels is dit
in drie tranches opgeplust naar 1,7 miljard. Er gaat dus 1
miljard extra naar asielzoekers. Het kabinet staat erbij en
kijkt hoe het land wordt overspoeld. De sociale en financiële
implicaties op de langere termijn worden dan ook wijselijk
verzwegen. Het kabinet sprak een jaar geleden nog over
40.000 asielzoekers voor dit en volgend jaar. Inmiddels zijn
het er driemaal zoveel geworden: 120.000 asielzoekers in
twee jaar tijd. Dat is een record. We krijgen er een stad zo
groot als Maastricht in één klap bij. Een stad met mensen
die onze cultuur niet kennen, die onze taal niet spreken en
die nooit meer teruggaan. Dit gaat de belastingbetaler meer
dan 3 miljard kosten, alleen al aan opvang €450 per gezin.
Ik heb het dan nog niet eens over de kosten van scholing,

16 december 2015
TK 38

38-3-6

huisvesting, uitkeringen, toeslagen, zorg en veiligheid.
Vorige week las ik nog een bericht over 10 miljoen extra
voor de politie. Wat gaat dit allemaal wel niet kosten? We
mogen het niet weten. Kan de minister toezeggen dat hij
laat uitwerken wat een en ander de Nederlandse overheid
ofwel de Nederlandse belastingbetaler ná de opvang kost?
Want ik heb gelezen dat de kosten, zodra een asielzoeker
statushouder is geworden, na de opvang in de reguliere
begroting terechtkomen.
Naast de 120.000 asielzoekers voor dit en volgend jaar,
profiteren ook nog eens 650.000 migranten uit andere lidstaten van onze welvaartsstaat, van onze uitkeringen en
van onze kinderbijslag, las ik gisteren. 650.000 migranten
uit andere lidstaten, terwijl 600.000 mensen in Nederland
zonder werk zitten. 40% van de migranten uit andere EUlidstaten heeft geen werk; 53.000 mensen krijgen een uitkering. 53.000 mensen, onder wie veel Polen, Bulgaren en
Roemenen krijgen een uitkering van de Nederlandse Staat.
Dat is 1 miljard; weer een miljard. Lang leve Europa!
Deze invasie betekent het einde van onze welvaartsstaat,
zo konden we gisteren horen uit de mond van Harrie Verbon. Het kabinet doet niets en kijkt toe hoe onze welvaartsstaat wordt afgebroken. Sterker nog, het sloopt zelf
enthousiast mee. En als klap op de vuurpijl durft DNB met
droge ogen te beweren dat deze influx goed is voor onze
economie. Kan de minister dit nog eens uitleggen? Ik kan
het de mensen namelijk niet uitleggen.
Dan Europa. Zoals in elke begroting, vliegen er ook in deze
Najaarsnota weer miljoenen extra naar Brussel. Eind vorig
jaar betaalde deze minister al een naheffing van 1,1, miljard,
maar ook dit jaar mogen we een naheffing van een half
miljard betalen vanwege een herberekening. En ook, zoals
gewoonlijk, wordt een terugbetaling waar we recht op
hebben naar achteren geschoven, waardoor we dit jaar
weer een kwart mislopen. En we mogen nog 100 miljoen
extra betalen aan invoerrechten. Al met al zijn we dit jaar
weer een klein miljardje lichter aan Brussel, bovenop de
7,5 miljard die we eerder hebben overgemaakt.
Inmiddels loopt de rekening van terugbetalingen maar op.
Hoeveel moeten we nu nog terugkrijgen van Brussel aan
kortingen, aan restituties? En waarom wordt dit niet verrekend met onze afdracht? Op de korting van 1 miljard zitten
we al twee jaar te wachten en volgend jaar krijgen we die
misschien weer niet. Deze minister staat een dikke vette
miljardenmeevaller te wachten uit Brussel. Nou ja, meevaller? Iets minder afdragen noem ik geen meevaller.
Tot slot nog even over de ECB. De ECB heeft vorige week
besloten het stimuleringsprogramma met zes maanden te
verlengen. Er wordt niet 1.140 maar 1.500 miljard bijgedrukt.
Ook werd bekend dat de nationale centrale banken inmiddels 720 miljard uit de staatsobligaties hebben opgekocht
om de rente te drukken. We praten dus over biljoenen die
in de eurozone worden gepompt met maar één doel, om
de inflatie aan te wakkeren. Maar we zien allemaal dat dit
medicijn niet werkt. De inflatie gaat niet omhoog door het
pompen van miljarden in de economie. En toch verhoogt
de ECB haar dosis van een medicijn dat niet werkt. Op de
vraag "Waar eindigt dit?" antwoordde Draghi vorige week:
"There are no limits". Dit is een levensgevaarlijke man en
de ECB gaat straks door tot alle schuld van alle eurolanden
op de balans van de ECB staat. Wie stopt deze man? Gaat

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

misschien de voorzitter van de eurogroep daarvoor zorgen?
IJdele hoop!

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Het lijkt steeds beter te gaan met de Nederlandse
economie. Na jaren van crisis zien we weer substantiële
groeicijfers. We waren bijna vergeten dat het kon, maar in
2015 en 2016 komt de groei echt weer boven de 2%. De
hervormingen werpen hun vruchten af en natuurlijk helpen
ook de lage rente en de lage eurokoers mee. In ieder geval
zien we dat na de export nu ook de binnenlandse bestedingen flink aantrekken. De Nederlandse economie komt er
echt bovenop.
Dat is goed nieuws, dat we ook terugzien in de overheidsfinanciën. Het begrotingstekort daalt, de schuld daalt, maar
het is niet allemaal hosanna. Het herstel is fragiel, de
werkloosheid daalt te langzaam en er zijn veel risico's die
het mooie vooruitzicht kunnen verstoren. Centrale banken
voeren met hun ultralage rentes en opkoopprogramma's
een monetair experiment uit, waarvan we geen idee hebben
waar het ons gaat brengen en hoe het beleid weer kan
normaliseren zonder nieuwe schokken.
In het Midden-Oosten is de situatie verre van stabiel, maar
ondertussen woedt er een prijzenoorlog op de oliemarkt
waarvan de uitslag ook ongewis is. De groei in China stagneert en ook in de andere opkomende economieën is er
sprake van verstoring.
Kortom, we moeten ons niet in slaap laten sussen door
mooie groeicijfers in Nederland. De situatie kan zomaar
weer omslaan. De minister heeft vorige week in het Haagsch
Toekomst College gezegd dat de gasbaten over tien jaar
volledig weg zijn uit de begroting. Ik vind dat een realistisch
uitgangspunt, maar wordt dit ook in de raming verwerkt?
Tot 2020 wordt in ieder geval nog een stabiele opbrengst
van 5,5 miljard per jaar geraamd. Is dat dan niet te positief?
Ik wil nu meer specifiek ingaan op de Najaarsnota. Die kent
overigens weinig bijzonderheden — dat hebben mijn collega's ook al gezegd — behalve als het gaat om de afspraken over vluchtelingen. Daar zit een opvallende afspraak in
over extra uitgaven aan de bijstand. Gemeenten krijgen
met een kasschuif voorfinanciering voor die extra uitgaven,
maar een afspraak over een verhoging van het bijstandsbudget ontbreekt. Dat is echter wel nodig, hoe vervelend
het ook is. De bijstandsraming is nu vooral gebaseerd op
de werkloosheidsontwikkeling. De vraag is hoe vluchtelingen daarin passen. Klopt het dat dit bij de Voorjaarsnota
wordt ingepast? Als dat het geval is, heb ik tegen dat
moment geen bezwaar, maar ik hoop wel dat de minister
het met mij eens is dat de rekening niet bij gemeenten kan
worden neergelegd. Graag een reactie.
Zoals altijd geeft de Najaarsnota ook een eerste inkijk in de
onderuitputting op de begrotingen. De grootste onderuitputting zit op de begroting van Defensie. Bijna 200 miljoen
wordt dit jaar niet uitgegeven, vooral omdat investeringen
zijn vertraagd. Dat probleem is niet nieuw, want bij het
verantwoordingsdebat bleek al dat bij Defensie de kennis
en organisatie rond investeringen niet goed op orde waren.
Zeker nu er de komende jaren extra geld voor Defensie
beschikbaar komt, lijkt het mij verstandig als dat geld op
tijd wordt uitgegeven. Primair is dat natuurlijk de verant-

16 december 2015
TK 38

38-3-7

woordelijkheid van de minister van Defensie, maar ik vind
ook dat de minister van Financiën hier een rol in heeft. Wat
gaat hij doen om ervoor te zorgen dat de Defensie-uitgaven
beter aansluiten op de raming?
Breder sprekend over de onderuitputting zag ik in het antwoord op schriftelijke vraag vier een interessant figuur. Ook
de heer Harbers sprak zojuist over de in=uittaakstelling.
Jaar op jaar blijkt er tussen de Najaarsnota en het financieel
jaarverslag nog meer dan een miljard aan onderuitputting
tevoorschijn te komen. Richting de heer Harbers merk ik
op dat dit bedrag kan worden gebruikt om de in=uittaakstelling op te vullen, maar de vraag is wel hoe het kan dat dit
elk jaar gebeurt. Ik vind het namelijk geen goede zaak dat
het geld wel wordt begroot, maar niet wordt uitgegeven
en dat dit pas bij het Jaarverslag blijkt, na de Najaarsnota,
want dan is het te laat voor zinvolle keuzen. Dit is geen
pleidooi om meer geld uit te geven of om aan het eind van
jaar geld over de balk te gooien. Die eindejaarsziekte moeten wij juist voorkomen, maar kan de minister van Financiën
al eerder in het jaar scherp letten op de onderuitputting,
zodat de Najaarsnota accurater wordt en de Kamer nog de
mogelijkheid heeft om bij te sturen?
Ten slotte nog een kwestie die vorig jaar bij de Najaarsnota
speelde. De dividendraming van de staatsdeelnemingen is
erg conservatief. De afgelopen vijf jaar was de realisatie
steeds gemiddeld 220 miljoen hoger dan de begroting.
Tussendoor heeft de Kamer nog gebruiktgemaakt van het
budgetrecht door extra dividend voor 2016 alvast uit te
geven, maar de minister zei in het voorjaar dat er wordt
gewerkt aan een betere raming, met normrendementen per
deelneming. Kan hij toelichten hoe het daarmee staat en
wanneer wij daar verder over worden geïnformeerd?
De voorzitter:
Dank. Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste
termijn van de Kamer. We gaan even schorsen, tot 11.15
uur.
De vergadering wordt van 11.09 uur tot 11.15 uur geschorst.

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Ik dank de heer Van Dijck ... oh, hij is er niet; dat
is jammer! Hij heeft onthuld waarom wij onze triple A-rating
hebben teruggekregen. Ik wist dat niet. Ik dacht "misschien
heeft het iets te maken met goed beleid", maar het kwam
gewoon door een bezoek van de Kamercommissie aan het
Rating Agency. Het is altijd fijn om zoiets aan de parlementaire geschiedenis toe te voegen. Zo zie je maar dat de
invloed van het Nederlandse parlement veel verder reikt
dan deze zaal. Het is belangrijk om dat met elkaar vast te
stellen.
Ik wil enkele opmerkingen maken over de begroting en de
begrotingssystematiek in meer algemene zin. Vervolgens
ga ik in op migratie en asiel. Dat is denk ik het belangrijkste
onderdeel van het debat vandaag. Vervolgens kom ik te
spreken over een aantal andere punten.
Bij de Najaarsnota hebben wij iets gedaan wat wij wel vaker
doen, namelijk schuiven tussen kaders. De heer Omtzigt
vroeg: mag dat eigenlijk wel? Ik roep in herinnering dat dit
in de tijd dat het zorgbudget totaal niet onder controle was,

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

bijna standaard gebeurde. Ik geloof dat het de heer Koolmees was, of de heer Harbers, die opmerkte dat zelfs
gedurende het jaar meerdere keren geld van kader naar
kader werd doorgeschoven, om de zorguitgaven maar onder
het grote kader te houden. Het is dus bepaald niet uitzonderlijk. Wij sturen dus primair op het totale uitgavenkader.
Dat is altijd het uitgangspunt geweest van het trendmatige
begrotingsbeleid. Dit lijkt mij een bestendige lijn.
De voorzitter:
De heer Van Dijck komt nu de zaal binnen. Mijnheer Van
Dijck, u moet maar even aan uw collega's vragen hoe de
minister zijn beantwoording begon. Hij was buitengewoon
aardig in uw richting.
Minister Dijsselbloem:
Dat gezegd hebbende, moeten de ministers, de departementen en de budgetdisciplinesectoren natuurlijk hun eigen
broek ophouden. Ik noem het SZA-kader voor sociale zaken
en het Budgettair Kader Zorg voor VWS. Daar drukken wij
zeer op. De meeste begrotingen en budgetdisciplinesectoren
voldoen daar ook aan, ook dit jaar weer. Dat geldt zeker
voor de grote kaders: het SZA-kader, BZK en het Zorgkader.
Ook het leeuwendeel van de departementen voldoet eraan.
Ik heb hier voor mij liggen de onderuitputting per begrotingshoofdstuk. Er zijn maar twee departementen die geen
onderuitputting kennen en dus hun "eigen kadertje" in ieder
geval niet houden: Veiligheid en Justitie en Wonen en
Rijksdienst. Ten aanzien van een aantal andere departementen heeft de Kamer er zelfs op gewezen, zich zorgen te
maken over de mate waarin het geld niet wordt uitgegeven.
Ik heb verschillende woordvoerders daarover horen spreken
en ik kom er straks op terug.
Er zijn dus twee begrotingen waarop wij hadden kunnen
terugdrukken, maar wat Veiligheid en Justitie betreft weet
ik dat de Kamer wil dat daar meer geld naartoe gaat. Dat
hebben wij ook gedaan bij nota van wijziging. Wat Wonen
en Rijksdienst betreft memoreerde de heer Nijboer dat het
grootste deel van die begroting de huurtoeslag betreft. De
flexibiliteit in de begroting van minister Blok is dus buitengewoon beperkt. In het kader van koopkrachtdiscussies
nemen wij altijd de huurtoeslag mee. De heer Nijboer vroeg
daarnaar. Dat zijn de bijzondere omstandigheden die daarvoor gelden.
Wat is dan wel het grote probleem onder het deelkader
voor de departementale begrotingen? Welnu dat zijn de
EU-afdrachten. Daar zit de grote tegenvaller. Wij hebben
natuurlijk ook tegenvallers op gasbaten gehad, maar die
staan buiten de kaders zoals u weet. Die zult u in die kaders
niet terugzien. De oplopende asieluitgaven hebben wij in
ieder geval voor wat betreft deze Najaarsnota uit de
onderuitputting op andere departementen kunnen doen.
Het knelpunt ontstaat dus met name door de EU-afdrachten.
Ik kom straks op dat onderwerp terug.
De heer Omtzigt heeft gevraagd naar de rol van de Auditdienst Rijk, de ADR. Hij vroeg waarnaar de ADR eigenlijk
onderzoek doet. Hebben alle departementen een positieve
verklaring gekregen? De Kamer wordt daar jaarlijks over
geïnformeerd bij het Jaarplan ADR. Daarin kan de Kamer
precies zien welke onderzoeken allemaal zijn uitgevoerd.
Ik heb het nu niet bij me, maar het lijkt me ook niet zinvol
om dat voor te lezen. Dat wordt aan de Kamer gerappor-

16 december 2015
TK 38

38-3-8

teerd. Alle departementen hebben een goedkeurende verklaring over 2014 van de ADR ontvangen. Wel is sprake van
overschrijdingen van de toegestane toleranties, die allemaal
volledig zijn toegelicht in de bedrijfsvoeringsparagrafen
van de departementale jaarverslagen. Deze zijn ook door
de ADR gecontroleerd.
De directie aanleiding voor de heer Omtzigt om hiernaar te
vragen, was de kwestie met de zorginstellingen. Daar heeft
de Auditdienst Rijk geen bevoegdheid. Het zijn private
instellingen waar accountantskantoren verklaringen voor
afgeven en niet onze ADR. Er is een terugkerende discussie
over de vraag in hoeverre deze middelen als publiek worden
aangemerkt en op welke wijze wij erop toezien, tot en met
de Algemene Rekenkamer, et cetera. Maar die discussie
wordt meestal met de minister van VWS gevoerd.
De heer Omtzigt (CDA):
Dat is correct, maar toch is er één ding in de Zorgverzekeringswet waarop de Auditdienst Rijk goed toezicht dient te
houden en dat is het vereveningsfonds. Dat wordt namelijk
via de inkomensafhankelijke ZV-bijdrage gefinancierd en
dat is een stuk dat binnen de publieke sector staat. Juist bij
dat vereveningsfonds vinden bijstellingen iedere keer te
laat plaats, omdat zij de gegevens te laat beschikbaar stellen. Het verzoek is om in dat onderzoek daarnaar te kijken.
Ik snap dat het vanuit de publieke poot moeilijker is om te
kijken naar de ziekenhuizen.
De voorzitter:
Voordat de minister antwoordt: ik snap dat het buitengewoon technische materie is, maar ik ga toch vragen of u
het zo veel mogelijk zo wilt doen dat ook de mensen op de
publieke tribune en degenen die thuis meekijken het kunnen
begrijpen. Gaat u verder!
Minister Dijsselbloem:
De heer Omtzigt maakt het punt dat het zorgvereveningsfonds wel tot de volledige publieke sfeer behoort, dus tot
de overheid en dus onder toezicht van de ADR staat. Hij
wijst op het probleem dat de echte verantwoording over
alle zorguitgaven zo lang duurt. Dat is een slepende kwestie,
waarover de VWS allerlei afspraken heeft gemaakt met de
Kamer en verbeteracties heeft ondernomen om te proberen
dat te versnellen. Die uitgaven vinden echter plaats in duizenden zorginstellingen in het land, die ze zelf allemaal
moeten verwerken in hun organisaties en met de zorgverzekeraars. Het duurt erg lang voordat de bedragen uiteindelijk zijn verantwoord in Den Haag. Daar zitten echter allerlei
projecten op van de minister van VWS om dat te versnellen.
Ik heb dat allemaal niet bij me en ik weet niet of het zinvol
is om dat hier nu verder uit te discussiëren. Wij kennen de
problematiek en het is absoluut een handicap.
Een interessant thema is altijd de in=uittaakstelling. Dat
merk ik ook bij de collega's in het kabinet. Het is altijd weer
lastig om precies uit te leggen hoe dat werkt. Heel simpel
gezegd: sommige dingen kunnen niet voor het einde van
het jaar worden uitgegeven. Dat willen we soms ook niet,
want dan krijg je het risico dat departementen heel snel
uitgaven doen om het geld maar weg te zetten. Dat mogen
ze meenemen over de jaargrens, waardoor het in het volgende jaar tot uitgave komt. Dan belast het echter wel het

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

uitgavenkader, want je mag niet meer dan zoveel uitgeven
op jaarbasis. Aan het einde van het jaar noteren we daarom
vast een in=uittaakstelling. Dan moet minder worden uitgegeven, zodat het totaal van het kader gerespecteerd wordt.
Dat doen we altijd. We zijn er nu nog niet in geslaagd om
de gehele taakstelling te beleggen, ook omdat we bijvoorbeeld in het kader van de CAO voor het overheidspersoneel
nog extra uitgaven hebben gehad en daarvoor een deel
van de ruimte voor onderuitputting hebben gebruikt.
Kortom, we zijn er nu nog niet in geslaagd. Dat is niet problematisch. Ik verwijs in dit verband naar het staatje
onderaan het antwoord op vraag 4 bij het Financieel Jaarverslag Rijk, waaruit blijkt dat zich nog forse extra onderuitputting op allerlei departementen voordoet. In dat staatje
is overigens zichtbaar dat het nogal fluctueert per jaar, maar
het doet zich wel voor. Ik ben daar betrekkelijk ontspannen
over, maar ik kom dadelijk nog even terug op specifieke
categorieën waarover de Kamer zich zorgen maakt, bijvoorbeeld bij Defensie en bij Infrastructuur waar het geld zou
blijven liggen. Het is natuurlijk de houding van de minister
van Financiën, maar ik heb natuurlijk liever dat het geld
gewoon niet wordt uitgegeven. Dat is altijd een goed uitgangspunt. Maar ik ben er betrekkelijk ontspannen over.
Wij verwachten dat we de 0,6 straks gewoon zullen inpassen
wanneer we de boeken over 2015 sluiten.
Ik pak eerst even migratie en asiel en kom dadelijk terug
op de onderliggende vragen. Er zijn extra kosten in 2015,
waarvoor uit de onderuitputting 350 miljoen wordt gereserveerd. De heer Merkies las het zinnetje dat dit de kosten
zijn voor het jaar 2015/16 en vroeg waarom die niet worden
uitgesplitst. Het gaat steeds over het eerste jaar opvang.
Als iemand halverwege het jaar komt, valt het eerste jaar
opvang van die persoon half in 2015 en half in 2016. Toch
hebben we hier vastgesteld dat de extra instroom van dit
jaar 350 miljoen extra kost, even los van de vraag of men
begin van het jaar binnenkomt, halverwege het jaar of eind
van het jaar. De feitelijke uitgave voor dat eerste jaar asielopvang kan deels ook in 2016 plaatsvinden, als men halverwege het jaar is binnengekomen. Daarom is die zin zo
geformuleerd.
Ik kom op de verhoogde raming voor volgend jaar. Volgend
jaar gaan we ook uit van 58.000. Dat is natuurlijk ook maar
een voorlopige raming. Het is buitengewoon volatiel en wij
weten het niet. Op de verhoogde raming voor 2016 sluiten
wij ook de begroting weer aan. Dan de vraag wanneer het
COA zijn geld krijgt. De bevoorschottingssystematiek was
steeds dat het COA, op het moment dat de asielzoeker
binnenkomt, meteen het hele bedrag voor een heel jaar
opvang krijgt, gewoon een jaar vooruit. Met COA en BH/OS
is afgesproken dat die manier van betalen per 2016 wordt
afgeschaft. De uitgaven vinden immers pas later en gespreid
plaats. Dus wordt ook de verrekening met BH/OS niet meer
vooraf gedaan, maar gaande het jaar.
De 350 miljoen voor dit jaar wordt uit de onderuitputting
gehaald. Ik zei net al dat er op alle departementen onderuitputting is, behalve op Veiligheid en Justitie en op Wonen
en Rijksdienst. Daar wordt dat geld gevonden. Het past
allemaal binnen het kader. Er is politieke discussie over het
feit dat dit nu steeds uit BH/OS wordt gehaald. Daar wil ik
een paar dingen over zeggen. Volgens de ODA-definitie
mag het. Het eerste jaar asielopvang mag onder de ODAdefinitie op ODA worden geboekt, om het zo maar te zeggen. Wij hebben ook afgesproken in dit kabinet — dat is
overigens niet nieuw, want het is al een aantal jaren zo —

16 december 2015
TK 38

38-3-9

dat het eerste jaar asielopvang ook echt wordt betaald door
de minister voor BH/OS. Het wordt dus niet alleen geboekt
als ODA, maar ook uit die begroting betaald.
Betekent dit dat we de komende jaren geen geld meer
hebben voor ontwikkelingshulp in ontwikkelingslanden?
Dat suggereerde de heer Merkies. Dat is geenszins het
geval. Wij komen ook niet aan de lopende programmalijnen,
zoals de heer Slob in zijn motie uitsprak en die motie is,
geloof ik, aangenomen. Wij halen het uit de groei. Zoals u
weet, groeien de ODA-uitgaven nog steeds mee met het
bbp. Als wij economische groei hebben, is er meer geld
voor ontwikkelingshulp en dat stukje meer dat er bovenop
komt en dat doorloopt naar de volgende jaren, hebben we
naar voren getrokken en daaruit betalen we de extra uitgaven voor asiel. Het gaat dus niet ten koste van het huidige
bestaande OS-budget, maar wordt betaald uit de groei die
er steeds weer bovenop komt. Als we volgend jaar weer
2% groei hebben, komt er weer een extra schijf bovenop
de OS-begroting en daar kun je dingen mee doen.
De heer Nijboer heeft gevraagd hoever dat nu vooruitgaat.
Ook anderen hebben daarnaar gevraagd. Nu trekken we
het geld tot en met 2020 naar voren. Hoever gaat dat dan?
Wordt het 2022, 2023, 2024? De vaste systematiek is dat we
steeds perioden van vijf jaar vooruitkijken daarbij. Daar
wilde ik eigenlijk aan vasthouden. We gaan het geld dus
niet in de verre, verre toekomst ophalen. Het is vijf jaar. Nu
is het 2016 tot en met 2020. De schijf die er nu pas bovenop
is gekomen door de groei die we nu realiseren, hebben we
naar voren getrokken. Over een jaar gaan we ook naar de
ruimte kijken in 2021. Over twee jaar kijken we misschien,
als het nodig is, naar de ruimte het jaar daarna. We gaan
niet verder vooruit. Ik hoop sowieso dat de asielinstroom
terugloopt. Daardoor zullen de uitgaven voor de opvang in
het eerste jaar die op het OS-budget drukken, op enig
moment weer afnemen. Dan komt die ruimte natuurlijk
gewoon weer vrij voor andere vormen van internationale
samenwerking. Zo doen we dat. Dat is naar mijn waarneming in lijn met de motie-Slob.
De heer Nijboer (PvdA):
Het is inderdaad gebruikelijk dat je geld kunt verschuiven
tussen jaren. Ook op andere begrotingen gebeurt dat veelvuldig. Ik hoor de minister nu echter zeggen dat hij dat
begrenst op vijf jaar. Dat geldt voor alle begrotingen, dus
ook voor die van OS. Dat betekent dat voor dit jaar 2020
het einde is — je kunt natuurlijk niet in 2019 zeggen dat de
grens bij 2020 ligt — en dat het een jaar opschuift, maar
dat dat het dan ook is.
Minister Dijsselbloem:
Ja, op dat punt kan ik de heer Nijboer geruststellen. We
gaan niet ver in de toekomst een claim leggen of nog erger,
ver in de toekomst de begroting al leegschrapen omdat we
nu uitgaven hebben. Maar in alle eerlijkheid, voor de
komende vijf jaar doen we dat wel. Dat is een overzichtelijke
periode.
De voorzitter:
De woorden "begroting leegschrapen" klonken toch een
beetje enthousiast, maar het gebeurt niet.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Nijboer (PvdA):
In 2015 en in 2016 is extra geld nodig voor asiel. Tot 2020
is bijna de volledige groei benut. We kunnen dus vaststellen
dat voor volgend jaar alleen 2021 nog rest om uit te putten.
Als er vervolgens nog meer geld nodig is, moet dat elders
gevonden worden.
Minister Dijsselbloem:
Ja, zo is het. Overigens hebben we — de heer Nijboer weet
dat — dit jaar de onderuitputting op de andere departementen aangewend om eenmalig 350 miljoen euro hiervoor te
hebben. Dat is natuurlijk een ontlasting van het ODA-budget. We hebben dat al één keer eerder gedaan in deze
kabinetsperiode. Op die manier proberen we, voor zover
dat kan en redelijk is, vooruit de extra groeiruimte bij ODA
te benutten voor deze onvoorziene uitgave. Daarnaast
bekijken we of het ODA-budget aan het einde van het jaar,
waar mogelijk, kan worden geholpen uit de onderuitputting.
Het zijn bijzondere omstandigheden. Het is niet iets wat je
aan het begin van de kabinetsperiode bedenkt en wat je
dan netjes kunt inpassen, maar we passen het wel in. Dat
is de bottomline.
De heer Merkies stelde enkele vragen over vermogens en
schulden. Hij zei: enerzijds nemen de vermogens toe en
anderzijds nemen de schulden toe. Dat is op zich iets wat
wel vaker gebeurt.
De voorzitter:
Sorry dat ik u onderbreek, maar ik zie dat de heer Van Dijck
nog een interruptie wil plaatsen met betrekking tot het
vorige punt.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik begrijp dat de minister klaar is met zijn beantwoording
over het onderwerp asiel.
Minister Dijsselbloem:
Zo is het.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik heb daar een paar vragen over gesteld. Die zijn niet
beantwoord. Via deze interruptie zou ik de volgende vraag
graag alsnog beantwoord zien. Er wordt nu alleen begroot
voor het eerste jaar asielopvang. Daarna worden al die
60.000 mensen die dit jaar komen en al die 60.000 mensen
die volgend jaar komen — het gaat dan om 120.000 mensen
— statushouder. Dan verdwijnen ze in de reguliere begroting. Is de minister bereid om voor die specifieke groep, de
statushouders, een separate begroting te maken? Wat
kosten zij aan huurtoeslag, zorgtoeslag, uitkeringen, veiligheid, politie en noem maar op? Zij zijn dan immers ineens
verdwenen en niet meer als aparte groep vreemdelingen
te identificeren.
Minister Dijsselbloem:
De heer Van Dijck heeft die vraag inderdaad in eerste termijn gesteld. Wij gaan de extra uitgaven die mogelijk nodig
zijn op het terrein van onderwijs, politie, huisvesting et
cetera wanneer de statushouders daadwerkelijk gaan inte-

16 december 2015
TK 38

38-3-10

greren in de samenleving, op de gewone begrotingen
opnemen. Dat doen we bij voorjaarsnota. Daar hebben ook
anderen naar gevraagd. De heer Omtzigt vroeg naar de
extra uitgaven voor de politie. Die zijn denkbaar, maar ik
neem daar geen voorschot op. We passen dat bij Voorjaarsnota in. Dat mag in mijn ogen ook met enige vertraging
omdat de asielzoekers het eerste jaar, en door omstandigheden misschien zelfs langer, gewoon in COA-voorzieningen zullen zitten. We hebben natuurlijk ook nog de speciale
gemeentelijke tussenvoorzieningen gecreëerd. De heer Van
Dijck heeft gelijk dat zij op een gegeven moment gewoon
ergens in de samenleving een plek krijgen. Dat zal ik in de
gewone begroting opnemen. Ik ben niet bereid om daarvoor
een aparte begroting of een aparte cijferopstelling te maken.
Ik maak namelijk voor geen enkele groep in Nederland een
aparte begroting voor wat zij kosten aan zorg of aan huisvesting. Dat ga ik ook niet voor statushouders doen. De
kern van integratie is juist dat zij onderdeel moeten worden
van de Nederlandse samenleving, het liefst tot en met zelf
werk vinden, aan de slag gaan, een goede opleiding krijgen
et cetera. Dus nee, ik ga geen aparte begroting daarvoor
opstellen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Resumerend, de minister van Financiën gaat ervan uit dat
die 120.000 asielzoekers straks gewoon Nederlanders zijn
en dat zij nooit meer teruggaan. Ik dacht dat de bedoeling
was bij statushouders dat er vijf jaar lang gekeken wordt
of zij terug kunnen. Het doel is uiteindelijk dat zij teruggaan.
De minister van Financiën gaat er echter van uit dat zij nooit
teruggaan. Zij worden gewoon net als elke andere Nederlander behandeld in de reguliere begroting. Zij kunnen
gewoon van alle faciliteiten gebruikmaken, zoals elke
Nederlander. Dat is volgens mij niet de definitie van een
statushouder. Het doel bij een statushouder is dat hij
teruggaat. De burgers in dit land hebben er recht op om te
weten wat die influx hen als belastingbetaler gaat kosten.
Is de minister dat met mij eens?

vinden. Voor het geval dat niet zo is, hebben zij recht op
bijstand. Dat zal ook in de budgetten en de ramingen moeten terugkomen. Dat is geen rekening die open blijft staan.
Ook hierbij geldt dat er gewoon een vertraging in zit. Om
zaken behapbaar en maatschappelijk draagbaar te maken,
ook financieel gezien, hebben we tussenvoorzieningen
gecreëerd. Op al die kosten in de sfeer van de bijstand, de
politie, de huisvesting et cetera komen we bij de Voorjaarsnota terug.
De heer Merkies sprak over schuld en vermogen. Het
genoemde probleem doet zich niet alleen in crisistijd voor.
Juist in de periode voorafgaand aan de crisis is het vermogen enorm gestegen in Nederland, maar de schulden ook.
Dat is iets wat je vaker ziet. Er is natuurlijk een probleem
als dat ongelijk is, wanneer bij de ene groep de vermogens
stijgen en bij de andere groep de schulden. Daarvoor vroeg
de heer Merkies aandacht. Overigens schreef het CBS hier
zelf over dat de vermogensongelijkheid in 2014 niet verder
is toegenomen. Het gaat dus ook een beetje om de wijze
waarop dit in de media wordt geframed. Dit was de
woordkeuze van het CBS zelf. Het CBS stelt dat er een eind
is gekomen aan de stijging van de vermogensongelijkheid,
die sinds het begin van de crisis zo zichtbaar was. De
Volkskrant meldt — dat is op zichzelf genomen juist — dat
het vermogen van de top 1%, dus de meest vermogenden,
het afgelopen jaar is toegenomen. De ginicoëfficiënt die de
ongelijkheid weergeeft, blijft volgens het CBS gelijk. Dit is
een terugkerend probleem in de discussie over inkomensen vermogensongelijkheid: verschillende dingen kunnen
tegelijkertijd waar zijn.

Ik zie de heer Koolmees bij de interruptiemicrofoon staan.
Hij vroeg naar de bijstand. Het bijstandsbudget zal worden
aangepast. Een van de dingen die je met zekerheid weet,
is dat zodra mensen niet alleen de COA-voorziening hebben
verlaten, maar ook de tussenvoorziening, de tijdelijke
voorziening op gemeentelijk niveau, het de bedoeling is
dat zij integreren. Overigens hoop ik dat zij dan snel werk

Waar komen schulden uit voort? De heer Merkies vroeg
naar het Nibud-rapport. Dat rapport heet Geldzaken in de
praktijk 2015. Het Nibud zou daarin betogen dat er sprake
is van een ander type schuldenproblematiek, vooral door
de vaste lasten. Het Nibud-onderzoek laat overigens zien
dat het percentage Nederlanders dat moeite heeft om rond
te komen met zijn inkomen, stabiel is ten opzichte van
vorige jaren. Het is natuurlijk te hoog, maar het is stabiel.
Tegelijkertijd zien we in de cijfers van het Nibud dat huishoudens meer dan de afgelopen jaren te maken hebben
met risicovolle of problematische schulden, of in een
hulpverleningstraject zitten. Overigens zijn ook hier positieve ontwikkelingen te zien. Uit het Nibud-onderzoek blijkt
dat Nederlanders beter met hun geld omgaan dan tien jaar
geleden. Minder mensen staan rood en meer mensen zijn
actief bezig met hun banksaldo, zo blijkt uit het onderzoek.
De insteek van het kabinet is om nadrukkelijk te kijken naar
de koopkracht. De koopkrachtcijfers zijn overigens nog
verder verbeterd sinds het debat dat wij hadden over de
Miljoenennota. Dat geldt voor het koopkrachtbeeld voor
alle huishoudens over de verschillende groepen heen. Toen
wij de Miljoenennota bespraken, verwachtten wij nog een
plus van 1,3 gemiddeld. Dat is inmiddels 1,8 geworden. Dat
heeft te maken met de contractloonontwikkeling, die steviger is dan op dat moment werd verwacht. De inflatie is iets
minder en de zorgpremies zijn wat lager. Het koopkrachtbeeld ziet er inmiddels beter uit. De heer Merkies zal geïnteresseerd zijn in de positie van de minima. Ook voor de
minima en de ouderen geldt dat het koopkrachtbeeld sinds
de behandeling van de Miljoenennota verder is verbeterd.
Het geldt ook voor de ouderen die alleen AOW hebben. Zij
komen inmiddels stevig in de plus. Het is belangrijk dat
deze groep wordt meegenomen als het economisch beter
gaat.

Tweede Kamer

16 december 2015
TK 38

Minister Dijsselbloem:
Er lopen twee discussies door elkaar. De eerste vraag is of
alle mensen in Nederland blijven. De discussie over alle
vormen van statushouders, over hun rechten en over de
termijnen moet de heer Van Dijck maar met staatssecretaris
Dijkhoff voeren. Laten we niet de fout maken om te veronderstellen dat iedereen teruggaat. Dat hebben we eerder
in de migratiegeschiedenis van Nederland gedaan. Dat
gebeurt dan voor een belangrijk deel niet en vervolgens
blijken mensen niet te zijn geïntegreerd. Mijn stelling is dat
mensen voor zover zij niet teruggaan, moeten integreren.
We maken er geen aparte begroting voor om te laten zien
wat mensen tot in lengte van dagen en generaties kosten
voor de Nederlandse samenleving. Dat doen we voor
andere burgers immers ook niet, dus ook niet voor deze
mensen. Overigens komen we in het voorjaar terug op de
vraag wat de kosten zijn voor de gemeenten.

Najaarsnota 2015

38-3-11

Dan tot slot investeringen. De heren Nijboer en Merkies
hebben hier aandacht voor gevraagd.

toelichting, want dan weten wij welke de beleidsaanbevelingen zijn.

De voorzitter:
De naam Merkies valt en plots staat hij bij de interruptiemicrofoon.

Minister Dijsselbloem:
De beleidsaanbevelingen staan in het rapport dat het IMF
over Nederland heeft gemaakt. In de publieke uitlatingen
van het IMF is echter verschillende keren gezegd dat
Nederland en Duitsland meer moeten uitgeven en meer
moeten investeren in infrastructuur. Er is dus al discrepantie
binnen het IMF tussen wat feitelijk in het rapport staat over
bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Nederlandse begroting
en investeringen, en de publieke uitlatingen van de top van
het IMF. Daar heb ik een toelichting op gevraagd en dit is
de toelichting die ik heb gekregen. Als ik nu vraag hoe het
ermee staat, zal worden verwezen naar het rapport. In het
rapport staat niet dat Nederland fiscal space heeft en ook
niet dat Nederland extra geld moet uitgeven voor of moet
investeren in infrastructuur. Dat punt is daarmee naar mijn
mening opgelost.

De heer Merkies (SP):
Ik heb een verduidelijkende vraag. Waar komen die laatste
koopkrachtcijfers die de minister van Financiën noemt,
vandaan?
Minister Dijsselbloem:
Het zijn de laatste CPB-cijfers van begin december. Ik kijk
even naar de ambtenaren. Je moet altijd oppassen met
verkeerde bronvermeldingen, maar zij geven aan dat het
klopt. Ze komen van het CPB.
Dan kom ik bij de investeringen. Verschillende sprekers
hebben gerefereerd aan het IMF: het IMF zou van mening
zijn dat ... Het IMF schrijft in zijn rapport dat Nederland meer
moet investeren in infrastructuur en dat daarvoor budgettaire ruimte beschikbaar is. Ik heb hierover gesproken met
het IMF en gevraagd hoe zij die uitspraak onderbouwen.
Het IMF zal het niet leuk vinden dat ik het vertel, maar de
korte samenvatting is als volgt. Het IMF moest dit zeggen
tegen Duitsland. Duitsland heeft budgettaire ruimte en zou
moeten investeren. Dat is goed voor de eurozone. Het IMF
vond het politiek pijnlijk om alleen naar Duitsland te wijzen
en daarom heeft het Nederland erbij gezet. Zo politiek gaat
het soms ook binnen het IMF. Ik heb aan het IMF gevraagd
waar het de budgettaire ruimte voor Nederland ziet om
meer uit te geven en meer te investeren. Het IMF erkende
dat Nederland die niet heeft. Daar zijn we het dus over eens.
Verder heb ik aan het IMF gevraagd of het werkelijk vindt
dat Nederland te weinig investeert in infrastructuur. We
hebben samen de cijfers doorgenomen. Daaruit blijkt dat
de uitgaven voor infrastructuur al een aantal jaren op zeer
hoog niveau liggen in Nederland en onbeschadigd de crisis
zijn doorgekomen. We voeren in de Kamer weleens een
debat over het feit dat er soms 2 miljoen vanaf gaat, of dat
er ergens juist 2 miljoen bij komt. Ik kan me die discussie
nog herinneren aan het begin van deze kabinetsperiode.
De begroting voor infrastructuur in Nederland is langjarig
op een hoog en constant niveau, ook tijdens de crisis.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik kan dit laatste bevestigen, omdat ik zowel over de Duitse
als de Nederlandse wegen rijd. Ik snap waarom de minister
dit zegt. Zijn antwoord begrijp ik, maar het antwoord van
het IMF is onnavolgbaar. Als dit zou betekenen dat wij aan
de ene kant officiële IMF-rapporten hebben en aan de
andere kant een toelichting krijgen waarin precies het
tegenovergestelde wordt beweerd, weet ik als parlementariër natuurlijk niet waar ik aan toe ben. Ik vraag de minister
om dit officieel bevestigd te krijgen in een brief van het IMF.
Nu denkt de minister: daar komt hij weer met de vraag om
een brief, maar je kunt toch niet zeggen dat het A is en
vervolgens dat je het tegenovergestelde bedoelt? Als het
IMF dat doet, verliest het zijn geloofwaardigheid in het
proces. Ik vraag de minister om officieel te vragen om een

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Omtzigt (CDA):
Ik zou het fijn vinden als dit ook een keer bij een openbare
gelegenheid aan het IMF wordt gevraagd. Dit is een
behoorlijk serieus punt, want het is de vraag hoe wij met
uitlatingen van het IMF moeten omgaan.
Minister Dijsselbloem:
Dit is een openbare gelegenheid en ik geef nu mijn interpretatie van de verschillende boodschappen van het IMF. Daar
zit echt licht tussen en ik weet zeker dat wij geen budgettaire
ruimte hebben om zomaar meer geld uit te geven. Onze
uitgaven voor infrastructuur staan op een hoog niveau.
Onze infrastructuur behoort tot de top; er zijn maar een of
twee landen die in een vergelijkend onderzoek een hoger
rapportcijfer krijgen voor infrastructuur. De heer Omtzigt
heeft volstrekt gelijk. Als je in zijn regio de grens over rijdt,
weet je wanneer je Duitsland binnenrijdt, tenzij je een heel
goed geveerde auto hebt.
De heer Merkies (SP):
Ik sluit aan bij de woorden van de heer Omtzigt. Ik zou toch
wel iets van een bevestiging van het IMF willen zien. Wij
kunnen die via de minister vragen, maar als hij er niet mee
komt, kunnen wij daar zelf om vragen. Mijn aanbeveling is
echter dat de minister daar nog eens om vraagt bij het IMF.
Minister Dijsselbloem:
Ik ga daar helemaal niet om vragen. Ik heb het al gezegd:
als je in het landenrapport dat het IMF heeft gemaakt over
Nederland, zoekt waar Nederland budgettaire ruimte heeft,
zie je dat er helemaal niet wordt geconstateerd dat Nederland budgettaire ruimte heeft. Duitsland wel, want dat heeft
een overschot. Het IMF zegt tegen Duitsland dat het best
een klein tekort kan laten ontstaan dat kan worden gebruikt
voor de investeringen in infrastructuur. Voor Nederland
geldt dit niet. Ik verwijs simpelweg naar het IMF-rapport
over Nederland. Daar staan dit soort dingen niet in. Dus
het fabeltje dat het IMF zegt dat wij meer moeten investeren
in infrastructuur, is daarmee uit de wereld.

16 december 2015
TK 38

38-3-12

De heer Merkies (SP):
Blijkbaar staat het niet zo concreet in het rapport, maar het
IMF doet daarover wel uitlatingen in het algemeen. Die
worden dan misschien ontkracht in een een-op-een gesprek
met de minister, maar wij willen ook een publieke verantwoording zien. Dan zou het toch wel prettig zijn als dit
ergens publiekelijk wordt gezegd door het IMF.
Minister Dijsselbloem:
De Kamercommissie gaat weleens op reis naar de VS.
Misschien kan zij volgende keer naar het IMF gaan.
De voorzitter:
En dan de Handelingen meenemen van deze bijeenkomst.
Minister Dijsselbloem:
Er is een discrepantie tussen wat het IMF hierover zegt en
wat feitelijk in het rapport staat.
Dan de investeringen die naar de mening van de heer Nijboer meer in algemene zin in Nederland achterblijven. Hij
voegt hieraan toe dat het probleem vooral bij het bedrijfsleven zit. Dat is waar. Het midden- en groot bedrijf in
Nederland zit goed in de financiële was; men zou daar meer
kunnen investeren. Wij zien dat de publieke uitgaven op
het punt van onderzoek en ontwikkeling in Nederland
redelijk op peil zijn en ook op peil zijn gebleven — alleen
de FES-uitgaven zijn weggevallen — maar dat de private
uitgaven op het vlak van R&D in Nederland echt laag zijn.
Wij doen er veel aan om die investeringen los te trekken.
Dat gebeurt bijvoorbeeld via het topsectorenbeleid, waarbij
wij proberen het bedrijfsleven los te krijgen en te laten
meedoen. Dat gebeurt via alle instrumenten die het ministerie van EZ heeft om investeringen te ondersteunen: kredietfaciliteiten, risicodragend mee-investeren en het
opzetten van fondsen. Deze instrumenten zijn allemaal
bedoeld om private investeringen mee los te trekken en
niet om die over te nemen.
Overigens zien wij, komend uit de crisis, dat momenteel de
groei breed wordt gedragen. De heer Harbers wees daarop.
Onderdeel van dat brede draagvlak zijn de investeringen.
De investeringen trekken op dit moment echt aan. In de
decemberraming werden de investeringen met plus 7%
voor 2015 en 2016 geraamd. Wij blijven via initiatieven van
EZ en Financiën proberen om meer investeringen los te
krijgen, net zoals het NLII doet, ook om optimaal gebruik
te maken van de Junckergelden.
De heer Omtzigt heeft aandacht gevraagd voor de onderbesteding bij Defensie. Dat is inderdaad een structureler probleem. Het ministerie van Defensie is met hulp van het
ministerie van Financiën en de Rekenkamer bezig om het
financiële beheer en de administratie en daarmee ook de
investeringsplannen veel beter te organiseren, zodat er een
reëlere planning ontstaat. Onderdeel van de afspraken is
wel dat het ministerie van Defensie een onbeperkte eindejaarsmarge heeft. Wij hebben liever dat bepaalde investeringsuitgaven ten behoeve van Defensie — vaak grote en
complexe projecten, soms met unieke apparatuur die moet
worden besteld — goed worden gepland en beheerd, dan
dat per se voor het eind van het jaar versneld geld wordt
weggezet voor zaken waar in feite weinig behoefte aan is.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

Het is echter waar dat de planning en het beheer, ook van
de investeringen, verbeterd moeten worden. Daar wordt
ook aan gewerkt. Het volledige bedrag dat nu bij Defensie
niet tot uitgave is gekomen, schuift door naar volgend jaar.
Er is al volledig gepland waaraan dat besteed moet worden.
Ik heb geen specifieke informatie over investeringen in het
spoor. Dat debat wordt echter volop gevoerd met staatssecretaris Dijksma.
De heer Van Dijk heeft vragen gesteld over het monetair
beleid.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik kom nog even terug op de Defensieafspraken. Ik heb
gevraagd of 2015 het laatste jaar is waarin de Defensiebegroting 1,08% van het bbp of minder bedraagt.
Minister Dijsselbloem:
Ik moet daar in mijn bijdrage in tweede termijn op terugkomen. Dat antwoord heb ik niet paraat. Overigens vind ik
het navrant dat juist het CDA daarover begint. In de laatste
periode waarin het CDA de leiding had over het ministerie
van Defensie is een gigantische bezuiniging ingezet. Die
bezuiniging tikt nog elk jaar door in de Defensieorganisatie.
De bezuiniging van 1 miljard uit de periode-Hillen is onder
het huidige kabinet voor de helft gerepareerd. Ik zeg dit
maar even, omdat het zo navrant is dat het CDA altijd met
grote woorden spreekt over het feit dat er te weinig geld
door Defensie wordt besteed.
De heer Omtzigt (CDA):
Dit doet de minister iedere keer. In deze kabinetsperiode is
additioneel bezuinigd, een aantal honderden miljoenen,
tijdens de besprekingen in 2012 over het regeerakkoord.
Daarbovenop is er zowel vorig jaar als dit jaar sprake van
onderuitputting, oplopend tot 200 miljoen. Er is dus meer
dan een half miljard extra op gekort. In de CDA-tegenbegroting was dat precies andersom. U blijft het alleen maar
hebben over de cijfers van het laatste kabinet, terwijl de
vragen die wij stellen over wanneer er voor het laatst zo
weinig is uitgegeven, niet eens kunnen worden beantwoord.
Kom daar dan eerst mee, voordat u aan zo'n jij-bak begint.
Minister Dijsselbloem:
Die specifieke detailvragen komen in de tweede termijn.
Onderuitputting bij Defensie is geen bezuiniging; dat geld
schuift gewoon over de jaargrens heen en zal bij Defensie
tot uitgaven komen. Toch is het waar dat de defensieorganisatie nog steeds gebukt gaat onder een immense bezuiniging uit de vorige kabinetsperiode. Ik blijf dat herhalen.
Nu de sfeer toch zo goed is: de heer Omtzigt heeft ook een
vraag gesteld over CoCo's. Concreet was zijn vraag of het
klopt dat de Europese Commissie onderzoek doet naar
CoCo's en staatssteun bij CoCo's. Volgens mijn informatie
is dat niet het geval. De Europese Commissie heeft naar
aanleiding van de publiciteit vragen aan Nederland gesteld
en die vragen hebben wij beantwoord.

16 december 2015
TK 38

38-3-13

De heer Omtzigt (CDA):
Ik stelde die vraag niet per ongeluk. Gisteren heb ik een
brief van de Europese Commissie gehad. Ik kreeg die
documenten niet van de minister, dus ik dacht ze maar daar
te moeten vragen. De Commissie weigerde ook. De reden
waarom de Commissie de documenten over de CoCo's
weigerde, luidt: The documents you request access to, form
part of the case file in the pending state aid investigation
under article 107 of the Treaty on the functioning of the
European Union, in which no final decision has yet been
adopted by the Commission.
De voorzitter:
Wilt u de kern daarvan in het Nederlands weergeven?
De heer Omtzigt (CDA):
Dat wil ik doen. Overigens is het Engels een van de vier
officiële voertalen van het Koninkrijk.
De voorzitter:
Dat kan zeker zo zijn, maar in dit parlement spreken wij
Nederlands en wij willen ook gevolgd kunnen worden. Een
citaat kan natuurlijk, maar dan is het handig als u dat toelicht.
De heer Omtzigt (CDA):
De Commissie geeft aan dat ze de documenten over de
CoCo's die wij hebben gevraagd, niet kan geven, omdat er
een open onderzoek is naar staatssteun onder artikel 107
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie, en dat er daarover nog geen eindbeslissing is genomen. Vandaar mijn vraag: is er nu onderzoek gedaan naar
de CoCo's en staatssteun of niet? Het is voor mij namelijk
wel handig om te weten hoe ik hier bezwaar tegen kan
maken.
De voorzitter:
Misschien legt de minister in zijn antwoord ook in één zin
uit wat "CoCo's" zijn?
Minister Dijsselbloem:
CoCo's zijn kapitaalinstrumenten op de bankbalans die
kunnen worden omgezet als de balans verslechtert en
ongezond wordt. In zo'n geval kunnen ze worden omgezet
van vreemd naar eigen vermogen.

geval is. Maar goed, ik wil het niet oneens zijn met de heer
Omtzigt over dingen waarbij ik eigenlijk moet varen op
informatie van anderen.
Ik denk dat ik nu de belangrijkste vragen wel heb gehad. Er
was nog een vraag van de heer Koolmees over normrendementen bij staatsdeelnemingen. Wij zijn bezig met het
doorvoeren van alle beleidswijzigingen uit de nota over
staatsdeelnemingen. Dat doen wij natuurlijk in overleg met
de staatsdeelnemingen. Het gaat daarbij om statutenwijziging, om afspraken over normrendementen en soms om
het beloningsbeleid. Wij doen dat successievelijk. Ik zal ook
hierop in mijn tweede termijn terugkomen. Mijn beeld is
dat wij bij het jaarverslag Staatsdeelnemingen steeds rapporteren hoe zaken per staatsdeelneming zijn verwerkt.
Daarbij gaan wij door zowel de statuten, het beloningsbeleid
als de normrendementen heen. De Kamer wordt daar dus
steeds over geïnformeerd.
De voorzitter:
Dit lijkt mij het eind van de beantwoording van de minister
in eerste termijn, tenzij er nu nog een soort bezemwagen
op gang komt. Meneer Van Dijck?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Volgens mij is de minister een blokje vergeten, namelijk
Europa en de ECB.
Minister Dijsselbloem:
Ik begon met een zin over dat onderwerp en toen kwam er
een interruptie van de heer Omtzigt. Die zin is altijd dezelfde.
Ik vind dat monetair beleid in handen moet zijn van onafhankelijke centrale bankiers. Ik kan de heer Van Dijck niet
verbieden om daar een opvatting over te hebben, maar als
minister spreek ik mij niet uit over de vraag of het monetair
beleid goed of slecht is en of dat anders zou moeten. Ik vind
dat we terughoudend moeten zijn met politieke druk op de
mensen die voor ons de geldkraan beheren.
De voorzitter:
De heer Van Dijck kan een inhoudelijke reflectie ook in de
tweede termijn doen. Als hij nadere vragen heeft, dan kan
hij die nu stellen.

Dat gezegd hebbend, moet ik ook zeggen dat mij niet meer
bekend is dan dat de Commissie ons vragen heeft gesteld
naar aanleiding van de publiciteit. Zij wilde weten hoe het
zit. Wij hebben die vragen beantwoord of zijn daarmee
bezig. Of dat al formeel is gebeurd, zou de heer Omtzigt uit
zijn passage kunnen opmaken. Ik luister daarom met interesse naar zijn briefwisseling met de Commissie. Dat hij als
individuele parlementariër zijn eigen correspondentie met
de Commissie heeft, maakt mijn werk wel lastiger; maar
goed, dat kan allemaal. Die informatie heeft mij niet bereikt,
dus het enige wat ik weet is dat de Commissie ons vragen
heeft gesteld en dat zij, naar ik aanneem, op basis van onze
antwoorden zal besluiten of er aanleiding is voor een
staatssteunonderzoek. Het is mij niet bekend of dat al het

De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik hoor dit antwoord steeds. De minister zegt dat hij niet
over monetair beleid gaat. Deze minister gaat echter wel
over de belangen van Nederlanders en over de pensioenfondsen en de pensioenen voor de toekomst. Ik heb hem
zelf eergisteren horen zeggen, in een lege zaal van het
Europees Parlement, dat de ECB op het randje is van wat
te billijken is en van wat de ECB zou mogen doen, maar dat
het nu aan de landen is om structureel te hervormen. De
ECB is echter nog maar aan het begin van de 1.500 miljard
die hij in de economie van Europa wil pompen. Deze
minister moet er, met andere woorden, voor waken dat de
pensioenfondsen nog verder onder water gaan en dat ze
straks verzuipen. Dan is het namelijk wel deze minister die
naar de Kamer wordt geroepen. Als zij dan zegt dat de
minister daarop had moeten interveniëren en hij dat niet
gedaan heeft, dan kan hij niet wegkomen met de uitspraak

Tweede Kamer

16 december 2015
TK 38

Najaarsnota 2015

38-3-14

dat dat monetair beleid is en dat hij daar niet over gaat,
terwijl onze pensioenfondsen van 1.400 miljard zijn opgedroogd.
Minister Dijsselbloem:
Vooralsnog is er volgens mij een Kamermeerderheid die
het met mij eens is dat het kabinet niet moet interveniëren
in het monetair beleid. Dat hebben we in handen van
onafhankelijke centrale bankiers gelegd. Als een Kamermeerderheid tegen mij zegt dat ik invloed moet verwerven op
het monetair beleid en dat de politiek weer de hand legt op
de geldkraan, dan hebben we een andere situatie. ik zou
de Kamer dat overigens zeer ontraden.
Ik heb in het Europees Parlement gezegd dat de centrale
bankiers heel ver gaan in het ondersteunen van ons economisch herstel; het accommoderen en ondersteunen is
maximaal. Ze komen aan de grenzen van de effectiviteit
daarvan. De vraag is dan wat je nog meer kunt doen en of
dat dan ook nog impact heeft op het economisch herstel.
Zo heb ik erover gesproken. Dat betekent dat de opgave nu
echt bij ons ligt om zaken op orde te brengen en de structurele problemen in onze economie aan te pakken. Dat geldt
voor alle Europese landen. Dat zal ik elke dag herhalen, dat
is mijn hoofdboodschap, ook in de eurogroep.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Duitsland en Nederland en ook de heer Klaas Knot keuren
het beleid van de ECB af. Er zijn, geloof ik, vijf landen in de
board die het niet eens zijn met het beleid van Draghi en
die worden overruled. Wat nu gebeurt, is gewoon hartstikke
slecht voor Nederland en de overschotlanden in het algemeen. Het zou goed zijn voor Italië en Griekenland, maar
het is heel slecht voor Nederland en de overschotlanden.
Het zou helemaal niet gek zijn om een consortium met deze
landen te smeden, om te kijken of hier paal en perk aan kan
worden gesteld. De ECB, met Draghi voorop, gaat alleen
maar verder. Vorige week — dat heeft de minister zelf
kunnen horen — is de ECB van 1.140 miljard naar 1.500
miljard gegaan en is een en ander met een halfjaar verlengd. Het is een medicijn dat niet werkt en dat alleen maar
slecht is voor onze pensioenen en ons spaargeld. Daar heeft
de minister toch een mening over en een verantwoordelijkheid in?
Minister Dijsselbloem:
Dat laatste punt is nu juist de kern. Ik kan er een mening
over hebben en als ik die hier uit, ben ik al bezig met politieke inmenging en politieke beïnvloeding van een besluit
dat we allemaal — dat is een lange Nederlandse traditie —
met ons volle verstand in handen hebben gesteld van centrale bankiers. Die centrale bank zit niet meer in Amsterdam
maar in Frankfurt en ja, daar is Nederland ook in vertegenwoordigd. Klaas Knot is daar bestuurder. Hij is dat overigens
niet namens Nederland, maar als onafhankelijk bestuurder
van de centrale bank van de Eurozone, de ECB. Zijn opvattingen maakt hij soms kenbaar, ook in gesprekken met u.
Dat is ook precies waar de verantwoordelijkheid hoort te
liggen, namelijk bij het bestuur van de ECB waar Klaas Knot
onderdeel van uitmaakt. Ik ga mij daar niet in mengen.

De voorzitter:
Daarmee zijn we gekomen aan het eind van de eerste termijn van de zijde van het kabinet. Ik constateer dat er
behoefte is aan een tweede termijn van de zijde van de
Kamer en dat we daarmee meteen kunnen beginnen. Ik
geef dus graag het woord aan de heer Merkies namens de
fractie van de SP.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Ik dank de minister voor de antwoorden. De heer
Nijboer had het erover dat er te weinig wordt geïnvesteerd
door bedrijven; ik denk dat er ook te weinig wordt geïnvesteerd door de overheid zelf. Ik had niet voor niets het IMF
aangehaald dat het heeft over goed doordachte, slimme
investeringen waarbij elke euro drie euro oplevert. Daarbij
kan dan met name gedacht worden aan investeringen in
gezondheid, kenniseconomie en een duurzame samenleving. De minister stapte daar echter vrij snel overheen.
Kennelijk Nederland dus niet in het beklaagdenbankje bij
het IMF maar dat is dan blijkbaar in een een-op-eengesprek
gezegd. Maar goed, daar gaan we wellicht nog een keer
verder over spreken met het IMF, zou ik aan de Kamer willen
voorstellen.
Dan de koopkracht. Ik heb de decemberraming waarnaar
de minister verwees, er nog even op nageslagen. We weten
dat minima en ouderen de dupe zijn van het beleid dat is
afgesproken op Prinsjesdag. Sindsdien is er misschien het
een en ander veranderd. Ik heb in de decemberraming
echter niet specifiek die koopkrachtcijfers kunnen vinden.
Ik heb het dan over de onderverdeling en met name de
koopkracht van de minima.
Ten slotte ga ik in op de vluchtelingen. Dat is een belangrijk
punt, waarover ik ook een motie wil indienen. De minister
zei: we gaan niet tot ver in de toekomst het ODA-budget,
het budget voor ontwikkelingssamenwerking, leegschrapen.
Dat zou ik eigenlijk ook al niet willen voor de komende jaren
en zeker niet over de kabinetsperiode heen. De heer Slob
heeft eerder een motie ingediend die betrekking heeft op
de lopende trajecten, waarvan hij wil dat die niet in gevaar
komen. Die motie had alleen betrekking op volgend jaar.
Mijn motie gaat over de jaren daarna.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat bij de Algemene Politieke Beschouwingen
de motie-Slob c.s. (34300, nr. 23) is aangenomen, waarin
wordt gevraagd om in 2016 structureel extra middelen te
reserveren voor eerstejaarsopvang in Nederland en opvang
in de regio en hierbij de lopende OS-programmalijnen te
ontzien;
constaterende dat de kosten van eerstejaarsasielopvang
een steeds groter deel van het ODA-budget opeten;
constaterende dat de groei van het ODA-budget in de
komende jaren wordt gebruikt voor de stijgende kosten van
eerstejaarsasielopvang;

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

16 december 2015
TK 38

38-3-15

verzoekt de regering, ook in de komende jaren de lopende
OS-programmalijnen te ontzien bij eventuele tegenvallers
bij de kosten van eerstejaarsasielopvang,

De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik zei het al in mijn eerste termijn: de asielzoekers kosten
ons 1,7 miljard aan eerstejaarsopvang dit jaar. Als de heer
Merkies dat niet uit het ODA-budget wil betalen, wil ik graag
weten waar hij de dekking vandaan haalt.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 3 (34350).
De heer Nijboer (PvdA):
Die motie klonk mij wel goed in de oren, maar ik dacht dat
wij die al aangenomen hadden. Ik vraag mij af wat het verschil is tussen de aangenomen motie en deze motie.
De heer Merkies (SP):
De aangenomen motie gaat alleen over volgend jaar en
mijn motie gaat over de jaren daarna.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb de motie-Slob c.s. nu niet bij de hand, maar bij mijn
weten ging die over het structureel ontzien van de lopende
programmalijnen. Dat is precies hetzelfde als wat de heer
Merkies met zijn motie wil.
De heer Merkies (SP):
Ja, maar goed, er kunnen zich nieuwe tegenvallers voordoen. Daar kan natuurlijk ook weer op gereageerd worden.
Op een gegeven moment is de hele ruimte voor ODA
gewoon opgebruikt. Dat is mijn zorg.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik zal mij met mijn fractie beraden op de vraag wat wij doen
met dubbele moties, want op zichzelf stemmen wij altijd
voor iets waar wij voor zijn, maar als we er al een keer
voorgestemd hebben, weet ik niet wat we doen met precies
dezelfde motie. Dat zult u dan wel zien bij de stemmingen.
De voorzitter:
Dat probleem zal zich overigens weleens vaker voordoen.
De heer Merkies (SP):
Volgens mij is het niet helemaal dubbel, omdat mijn motie
gaat over volgende jaren. Er wordt bijvoorbeeld gezegd dat
de asielzoekersstroom na volgend jaar enorm zal afnemen.
Dat is maar de vraag. Het zou zo maar kunnen dat die
instroom dan nog steeds groot is. Dan moet er weer geld
worden gezocht. Op een gegeven moment komen die programmalijnen wel degelijk in gevaar. Overigens vind ik dat
het weleens goed zou zijn om iets nieuws op te starten en
niet alleen te doen wat je eens hebt opgestart, maar dat
terzijde. Die programmalijnen wil ik in ieder geval veiligstellen. Het lijkt mij dat de PvdA hier een warm voorstander
van zou moeten zijn.

De heer Merkies (SP):
Zo werkt het niet. Dit is zo'n beetje dezelfde vraag die de
heer Van Dijck eerder heeft gesteld. Wij geven een totaaldekking in onze tegenbegroting en ook in onze verkiezingsprogramma's. De heer Van Dijck doet alsof de kosten er
niet zijn als je je ogen ervoor sluit. Hij denkt de vluchtelingen
even weg, alsof ze er niet meer zijn. Die vluchtelingen zijn
er en wij moeten een fatsoenlijke opvang voor hen regelen.
Uiteindelijk levert dat volgens mij een kostenbesparing op
ten opzichte van zijn scenario. Als je niets doet en geen
opvang voor deze mensen regelt, levert dat namelijk alleen
maar grotere problemen op.
De voorzitter:
U wordt het niet eens; dat is helder. Ik sta echt alleen vragen
toe die betrekking hebben op de motie.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Mijn vraag heeft betrekking op de motie. Wij sluiten
namelijk niet onze ogen, maar de grenzen. Dan hebben we
die kosten dus niet meer. Dat is het verschil. Die 1,7 miljard
moet ergens van betaald worden door de Nederlandse
belastingbetaler. De heer Merkies zegt dat het niet uit het
ODA-budget mag en dat de SP in haar verkiezingsprogramma laat zien dat … Misschien kan de heer Merkies een
voorschotje geven op dat verkiezingsprogramma en aangeven waar die 1,7 miljard vandaan wordt gehaald? Waarschijnlijk gaat dat ten koste van de ouderen en al die mensen voor wie de SP zegt op te komen.
De voorzitter:
De vraag is helder. Mijnheer Merkies, een kort antwoord
graag.
De heer Merkies (SP):
Ik ga dan een wedervraag stellen. Waar haalt de heer Van
Dijck het geld vandaan om dat hek om Nederland heen te
zetten dat hermetisch afgesloten moet zijn? Weet de heer
Van Dijck wel wat dat kost? Volgens mij heeft hij daarvoor
ook geen post opgenomen.

De heer Harbers (VVD):
Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden in dit
debat. Het is het einde van het jaar, dus ik dank gelijk maar
voor alle antwoorden en debatten in dit jaar. We waren het
niet over alle antwoorden eens of gelijk eens, maar vandaag
is dat wel het geval. Dat is meestal zo als ik met deze
minister debatteer over de rijksbegroting.
Ik ben ook blij met het antwoord op de vraag over het IMF
en over hoe we nu tegen de oproep van het IMF tot investeren moeten aankijken en tegen de kleuring en nuance die
daaraan is gegeven. Ik houd dat in mijn achterhoofd voor

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

16 december 2015
TK 38

38-3-16

als het IMF onverhoopt van oordeel zou zijn dat de schuld
op Griekenland toch maar afgeschreven moet worden. We
weten dan dat er misschien wat meer nuance mogelijk is.
Ik kom bij de triple A-status die ik ook in mijn eerste termijn
heb genoemd. De minister heeft nu inderdaad ook duidelijk
door hoe dat is gegaan, alsook dat de Kamercommissie
daarin een rol heeft gespeeld. Ik herinner me nog levendig
de discussie daarover, alsook hoe we hem er toch wel van
moesten overtuigen dat het oordeel van Standard & Poor's
over Nederland misschien te negatief was en het oordeel
over Caraïbisch Nederland misschien wel te positief. Dat
kan ermee te maken hebben gehad dat ze de specialist
Caraïbisch Nederland per ongeluk aan tafel hadden gezet
in plaats van de specialist Nederland. Ik heb daar in ieder
geval nog een vraag over. Kunnen de kosten van de reis
van de Kamercommissie naar Standard & Poor's in rekening
worden gebracht bij het Agentschap? Er is immers sprake
van een bijzondere vorm van investor relations namens het
Agentschap van het ministerie.
Tot slot wil ik nog even reflecteren op de antwoorden over
onderuitputting. Ik had daar ook naar gevraagd, ook ten
aanzien van de in=uittaakstelling. Ik ben gerustgesteld door
wat de minister daarover heeft gezegd, namelijk dat nog
wel te verwachten is dat het gat wordt ingelopen en dat er
ook wordt gekeken naar de cijfers van de afgelopen jaren.
Want eerlijk gezegd, zou ik ook het alternatief niet willen.
Het alternatief is dat je eerder in het jaar gaat kijken wat er
aan onderuitputting te verwachten is. Maar dat zal waarschijnlijk gelijk de druk op de departementen opvoeren om
dat geld dan toch maar uit te geven. De enige manier om
dat tegen te gaan, is door het eerder in het jaar af te romen.
Ik kan me dus wel vinden in de gekozen werkwijze.
Wat ik nog wil onderstrepen, is een punt dat ook de heer
Koolmees heeft gemaakt. Dat betreft de onderuitputting op
Defensie. Die mag natuurlijk meegenomen worden via een
oneindige eindejaarsmarge, maar voor het departement is
het is zaak om zich daadwerkelijk, ook qua menskracht,
voor te bereiden op een tijdperk waarin meer budget
beschikbaar is, zodat de toegenomen ruimte voor investeringen ook daadwerkelijk tot besteding kan komen in de
komende jaren. Daarmee rond ik af.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Ik dank voor de beantwoording. Dit is inderdaad
niet het meest spannende debat, maar ik merk dat er ten
minste twee Kamerleden zijn die denken dat ze meer aan
de triple A-status hebben gedaan dan de minister. Maar
deze zaak wil ik toch wel enigszins op het conto van de
regering schrijven; er is hard aan gewerkt om de derde A
weer terug te krijgen.
Mijn interruptie op het IMF was misschien wat fel, maar die
kwam wel uit mijn tenen. We hebben de afgelopen jaren
immers gezien dat rapporten van het IMF, soms over Griekenland, wel of niet politiek waren. De toegevoegde waarde
van een instituut als het IMF is alleen dan aanwezig als wij
weten dat het op zuiver technische gronden tot een aanbeveling komt en dat je het er misschien wel op academische
gronden over oneens kunt zijn maar dat er geen politieke
afweging achter zit. Als dat toch het geval is, krijgen wij
een probleem met dat soort instellingen. Ik verzoek de
regering om erop in te gaan of zij die mening deelt. Want

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

als dit ook bij de rapporten over Griekenland gebeurd zou
kunnen zijn, dan hebben wij hier echt een heel andere discussie dan over de Nederlandse wegen. Ik wacht zo even
het antwoord over Defensie af.
Voorzitter. Aangezien er belangstelling voor is, stel ik voor
de brief van de Europese Commissie aan de Handelingen
toe te voegen indien dat mogelijk is. Ik kan die ook digitaal
doen toekomen.
De voorzitter:
Terinzagelegging bij het CIP is het voorstel.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik denk dat het wel handig is als dit een officieel Kamerstuknummer krijgt omdat het ook een officiële brief is. Dat is
dus iets anders dan een stukje en een berekeningetje; dat
heb ik ook weleens.
De voorzitter:
Het is gebruik om het bij het CIP ter inzage te legen. Als u
bij wijze van ordevoorstel persisteert om het te doen op de
manier waarop u wilt, breng ik dat in bespreking.
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, ik laat het aan u over.
De voorzitter:
Goed, dan zullen wij het toevoegen aan het CIP. Als u de
brief zou willen overhandigen, gebeurt dat op die manier.
De heer Omtzigt (CDA):
En ook een kopie aan de minister.
De voorzitter:
Dan komt het in ieder geval goed. Ik verbeter mezelf. Nu
zeg ik CIP in plaats van Centraal Informatiepunt van de
Kamer.
Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk
ter inzage wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van
de Kamer.
(Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal.)
De heer Omtzigt (CDA):
Ik dien twee moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

16 december 2015
TK 38

38-3-17

constaterende dat het kabinet bij zijn ramingen voor het
aantal asielzoekers in 2016 uitgaat van een instroom van
58.000 personen;
overwegende dat dit in de begroting voor 2016 slechts voor
de helft is gedekt, terwijl de uitgaven vanaf 1 januari al wel
plaatsvinden en dat goedkeuring voor hogere uitgaven dan
nu in de begroting staan daarmee niet kan wachten tot de
besluitvorming bij de Voorjaarsnota;
verzoekt de regering, uiterlijk 1 maart 2016 een nota van
wijziging, c.q. een suppletoire begroting, naar de Kamer te
sturen, waarin de uitgaven voor asielzoekers in 2016 worden
gedekt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 4 (34350).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Nederland naheffingen over de EUafdracht bruto heeft betaald, waarbij de terugbetaling om
tot het nettobedrag te komen afhankelijk blijkt van het
aannemen van een aanvullende EU-begroting;
overwegende dat naheffingen en herberekeningen van de
hoogte van het BNI van lidstaten in beginsel niets te maken
hebben met aanvullende EU-begrotingen en dat terugbetalingen dan ook niet afhankelijk zouden moeten zijn van de
aanvullende EU-begroting;
overwegende dat voorstellen doen over een nieuwe opzet
van de EU-begroting een van de doelstellingen is van het
Nederlands voorzitterschap dat op 1 januari begint;
verzoekt de minister, de wens tot het loslaten van de koppeling tussen de betalingen rond naheffingen en het aannemen van aanvullende EU-begrotingen onderdeel te laten
zijn van de gesprekken over een nieuwe opzet van de EUbegroting,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (34350).
De heer Omtzigt (CDA):
Ik wil me nog in één tel aansluiten bij de vraag van collega
Van Dijck van de PVV en een vraag aan de minister stellen.
Vindt hij, gezien het totale opkoopprogramma van de ECB
en de nationale banken die ook staatsleningen aan het

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

opkopen zijn, of dit nog puur monetaire politiek is, dan wel
het monetair financieren van staatsleningen?

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. We hebben in Amerika zij aan zij gestreden voor
die derde A, en die is weer terug. Ik heb daar zelf niet zo
veel aandacht aan besteed, ook omdat ik het belang van
de kredietbeoordelaars in de wereld al meer dan groot
genoeg vind en eerlijk gezegd ons eigen oordeel over de
stand van de economie en de analyses die worden gemaakt,
bijvoorbeeld door het CPB, de Nederlandsche Bank en
anderen, relevanter acht dan de mensen die verstand hebben van Caribisch Nederland, die wij inderdaad zoals de
heer Harbers zei toen hebben gesproken en die ook iets
over Nederland dachten te weten. Maar ik ben toch blij met
die derde A.
Ik dank de minister voor zijn toezegging om bij de huurtoeslag de tegenvallers ook te betrekken bij de koopkrachtbesluitvorming. Dat betekent dat er in tegenstelling tot wat
het CDA graag wil — elke minister moet per se zijn eigen
budget ophouden en als het tegenzit, krijgt hij direct een
klap op de kop en moet het daar gevonden worden — breder wordt gekeken.
Dan Ontwikkelingssamenwerking. Het is goed dat de
minister dat heeft begrensd. Er komt geen volgende ronde
met nog weer een aantal jaren erbij en geld van de toekomst
dat naar voren wordt gehaald. Ik vind dat een goede zaak.
Begrotingstechnisch is het nog mogelijk om vast te houden
aan de vijfjaarstermijn, maar ik geef namens de PvdA-fractie
mee dat niet alles wat begrotingstechnisch mogelijk is ook
per se moet in het voorjaar. Het heeft de voorkeur van de
PvdA-fractie om tegenvallers in een lopend jaar te dekken
met meevallers in dat lopende jaar en niet, vanuit dezelfde
begroting, vele jaren verder. Dat is ons uitgangspunt. Wij
weten nog niet of er in het voorjaar sprake is van tegenvallers bij asiel, al is dat goed mogelijk, en of er elders sprake
is van meevallers. Dat is wat mijn fractie betreft de volgorde.
Dat geef ik de minister alvast mee.
De minister gaf, ik hoop bij wijze van grap, in het debat aan
dat hij altijd liever heeft dat het geld niet wordt uitgegeven.
Dat is mooi voor een minister van Financiën, maar hij zit
er ook voor de publieke zaak. Juist investeringen, vooral
die waarvoor ik zojuist namens mijn fractie heb gepleit,
vergen natuurlijk overheidsuitgaven. Tevens moeten die
tijdig worden gedaan. Wat dat betreft is er nog wel werk
aan de winkel, bijvoorbeeld bij Defensie, maar ook op het
departement van I en M.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Ik heb in de eerste termijn van de beantwoording
het blokje werkloosheid gemist. De minister kan zich
natuurlijk verschuilen achter het feit dat hij daar niet over
gaat en dat wij bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moeten zijn, maar de werkloosheid moet ook
de minister van Financiën aangaan. Er zijn 600.000 werklozen en dat getal wil maar niet omlaag, terwijl er tegelijkertijd
120.000 asielzoekers worden binnengelaten die niet allemaal
gelijk aan het werk gaan. Dat doet de werkloosheid stijgen.
Tegelijkertijd lees ik berichten over 12.000 ontslagen bij

16 december 2015
TK 38

38-3-18

TSN, 9.000 bij de Rabobank en we hebben 53.000 Polen,
Bulgaren en Roemenen met een uitkering. Met andere
woorden, de werkloosheid gaat de komende jaren eerder
omhoog dan omlaag door dit kabinetsbeleid.
Dan het asielvraagstuk en de opmerking van de heer Verbon
gisteren dat dit wel eens het eind van de welvaartsstaat zou
kunnen betekenen. Kan de minister dat beamen of zit de
minister meer op de lijn van De Nederlandsche Bank die
stelt dat dit wel eens heel goed zou kunnen zijn voor de
economische groei van 0,14%? Wat is het nu? Is dit nu
slecht voor de welvaartsstaat of goed voor de economie?
Ik kan mij niet voorstellen dat het laatste het geval is.
De minister neemt een voorschot op het ODA-budget tot
en met 2020 om de asieltsunami te kunnen financieren. Dat
maakt mij ernstig ongerust, want daarmee regeert deze
minister over zijn graf heen. Als een volgend kabinet het
ODA-budget wil afschaffen, is er wellicht sprake van een
juridische verplichting en kan het niet meer. Is de minister
dat met mij eens? Gaat hij ervoor zorgen dat het in ieder
geval juridisch niet verplicht is wat hij doet? De minister is
ook niet consequent als het gaat om de asielopvang. Enerzijds zegt de minister dat het uit het ODA-budget komt,
maar die 350 miljoen uit de Najaarsnota wordt betaald via
de onderbesteding op de begroting van de departementen.
Dat is niet consequent. Het komt uit het ODA-budget, dat
mag ook, maar dan moet het ook uit het ODA-budget
komen. Liever helemaal niet, maar als het gebeurt, moet
het uit het ODA-budget.
De voorzitter:
Het budget voor Ontwikkelingssamenwerking.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ja. Wil de minister een wijziging aanbrengen in de
Najaarsnota, zodat dit geld niet afkomstig is uit een onderbesteding van 350 miljoen op de begroting van de departementen?
Ten slotte de EU-teruggave. Daar heeft de minister in eerste
termijn niets over gezegd, maar ik heb er wel een vraag
over gesteld. Ik snap dat, want voor volgend jaar staat deze
minister een megameevaller te wachten. We zouden dan
namelijk een korting van drie jaar moeten terugkrijgen, een
bedrag van 3 miljard, terwijl we een restitutie van 250 miljoen, gepland voor dit jaar, ook pas volgend jaar terugkrijgen. De vraag aan deze minister is: waarom staat hij altijd
vooraan als er betaald moet worden aan Brussel en waarom
staat hij achteraan bij terugbetaling en laat hij het gebeuren
dat elke terugbetaling naar achteren wordt geschoven? Wij
wachten al twee jaar op een korting die wij hebben bedongen. Nu krijgen wij een restitutie op een eerdere afdracht,
een eerdere naheffing. Ook dat wordt weer over het jaar
heen geschoven. Kan dit anders en hoe gaat de minister
zich hiervoor inspannen?
De voorzitter:
Dan mag ik, na driekwart rol pepermunt, het woord geven
aan de heer Koolmees voor een nieuwe poging.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Ik ga mijn best doen. Dank voor het snoepje in
de eerste termijn van de bode. Het heeft gewerkt, hoop ik.
Ik dank de minister voor de heldere beantwoording. Het is
goed dat hij de belangrijke rol van de vaste commissie voor
Financiën erkent in het terughalen van de derde A. Ik wil
benadrukken dat de heer Van Dijck daarin een heldenrol
heeft gespeeld. Hij kwam binnen met: "We want our third
A back." Voor de voorzitter: "Wij willen onze derde A terug."
De voorzitter:
Niet voor de voorzitter, voor iedereen.
De heer Koolmees (D66):
Maar ik sluit niet uit dat het ook met beleid te maken heeft.
Ik heb nog twee punten. Het eerste betreft de gemeenten.
Ik dank de minister voor de toezegging dat in de ramingen
eventuele bijstandsuitgaven worden verwerkt, zodat de
kosten niet eenzijdig bij de gemeenten terechtkomen. Ik
denk dat dit een belangrijke toezegging is. Dat vind ik
positief.
In de eerste termijn heb ik de minister gevraagd om een
reflectie op de DNB-raming. Ik zag daarin dat het tekort in
2017 hoog blijft, op 2,2%, terwijl het structurele tekort
doorgroeit naar 2,5%. Ik vroeg mij af of de minister herkent
waar dit vandaan komt.
De heer Voordewind van de ChristenUnie heeft een amendement ingediend. Voor de volledigheid zou ik daar graag
een reactie op willen hebben van de minister.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Ik loop deze keer de volgorde van de sprekers
langs. Dat is in de tweede termijn soms handiger. De heer
Merkies heeft opnieuw aandacht gevraagd voor overheidsinvesteringen. Hij heeft gezegd dat elke euro investering
drie euro oplevert. Dat zou gelden voor gezondheid, duurzaamheid en infrastructuur. Dat lijkt mij toch niet vol te
houden, zeker niet in algemene zin. Niet elke euro die wij
aan infrastructuur uitgeven, levert er drie op voor de economie. In het algemeen kan je dat niet zeggen, want het ligt
natuurlijk zeer aan het niveau van de infrastructuur of het
niveau van de gezondheidszorg in een land wat de meerwaarde van een additionele investering van één euro is.
Het maakt ook zeer uit waarin je die dan investeert. De heer
Merkies zegt met groot gemak dat elke uitgave aan
gezondheidszorg, aan duurzaamheid en aan infrastructuur
gewoon goed is. Ik zie niet wanneer de door hem geponeerde wetmatigheid ophoudt en dus vind ik dat een te
grove benadering. Nederland investeert en het is natuurlijk
interessant om te zien dat Nederland in de afgelopen jaren
niet alleen de investeringen op het gebied van infrastructuur
op hetzelfde hoge niveau — ook relatief gezien — heeft
kunnen behouden. Hetzelfde geldt voor onderwijs. Dat zijn
ook investeringen in de toekomst. De onderwijsuitgaven
zijn tijdens de crisis onverminderd op een hoog niveau

16 december 2015
TK 38

38-3-19

gebleven en zijn zelfs iets toegenomen tijdens de crisisperiode. Wij letten dus wel degelijk op het belang van overheidsinvesteringen, maar wel zeer gericht en kritisch op de
wijze waarop het geld wordt uitgegeven. Niet elke euro
levert drie euro op; vanuit het perspectief van de minister
van Financiën vind ik dat een heel gevaarlijke redenering.
Die zou ik dus niet willen overnemen.

geïnterpreteerd, mag ik de juiste bedoeling geven die ik
wilde uitdragen.

De heer Merkies (SP):
Dit is typisch wat deze minister van Financiën altijd doet,
namelijk een uitspraak van mij niet goed quoten, die een
beetje in het belachelijke trekken en vervolgens zeggen dat
het wel heel idioot is. Ik zal dus herhalen wat ik precies heb
gezegd. Ik heb eigenlijk een quote van een quote gegeven,
want het stond gisteren in een artikel van Johannes ten
Cate. Hij gaf een quote uit de World Economic Outlook van
het IMF, waarin wordt gezegd dat elke investering in infrastructuur, mits goed doordacht en slim gefinancierd, drie
euro economische groei oplevert. Dat is de quote die ik heb
gegeven. Het zou de minister sieren als hij de quote zo
neemt en er niet een soort draai aan geeft om het vervolgens belachelijk te kunnen maken.

De heer Merkies (SP):
Als u mij dan niet die mogelijkheid geeft ...

Minister Dijsselbloem:
Excuus, het was niet mijn bedoeling om de heer Merkies
of zijn bijdrage belachelijk te maken. De heer Merkies verbreedde het echt naar duurzaamheid en gezondheidszorg.
Het is wel geclausuleerd, want het moet slim zijn ingezet
en slim zijn gefinancierd. Dat is al een geruststelling, maar
dat elke euro in de drie terreinen die heer Merkies noemt
zou leiden tot drie euro extra groei in de economie, vind ik
te kort door de bocht. Overheidsinvesteringen moeten goed
gericht zijn en moeten in aanvulling komen op private
investeringen. Het moet natuurlijk slim zijn gefinancierd.
Nogmaals, de investeringen in Nederland in ieder geval
aan de publieke zijde zijn tijdens de crisis ondanks alle
bezuinigingen steeds beschermd en op peil gebleven.
De heer Merkies (SP):
Laat ik dan maar zeggen wat ik er in ieder geval mee
bedoelde, zodat de minister in ieder geval die boodschap
meekrijgt. Mijn algemene beeld van de wijze waarop het
kabinet er nu mee omgaat, is dat extra uitgaven altijd het
weggooien van geld is, terwijl het bijvoorbeeld inderdaad
kan gaan om investeringen …
De voorzitter:
Dit is echt een herhaling van zetten. Dit punt hebt u al
gemaakt.
De heer Merkies (SP):
Sorry, dan maak ik het een punt van orde en dan richt ik
mij even tot de voorzitter. Ja, mag ik?
De voorzitter:
Ik doe niets. Ik doe helemaal niets.
De heer Merkies (SP):
Ik werd even weggedrukt. Dan richt ik het maar even tot de
voorzitter. Als ik merk dat mijn woorden heel anders worden

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De voorzitter:
Zeker, maar …

De voorzitter:
Dat hebt u in uw vorige interruptie gedaan.
De heer Merkies (SP):
Nee, want die ging over het dat ik verkeerd werd gequote.
De voorzitter:
Ik ga niet met u in discussie. Maakt u uw vraag af. Ga uw
gang.
De heer Merkies (SP):
Dit gaat over het feit dat investeringen niet moeten worden
gezien als het weggooien van geld, maar als investeringen
in zorg en kenniseconomie en vooral met het klimaatakkoord in het achterhoofd in duurzame economie. Dit kan
uiteindelijk ook geld opleveren, naast een hoop welzijn.
Dank u wel.
Minister Dijsselbloem:
En daar ben ik het weer mee eens.
Verder heeft de heer Merkies gevraagd naar de koopkracht
van minima. Het is juist dat in de CPB-raming van december
alleen het gemiddelde is vermeld. De gemiddelde koopkrachtverbetering over alle groepen stijgt volgend jaar van
1,3% naar 1,8%. Als je kijkt naar de onderliggende oorzaken
daarvan, dan is de koopkracht gunstiger door veel hogere
contractlonen en een lagere inflatie. Daar profiteren de
minima ook van en dat vertaalt zich in een nog iets beter
koopkrachtbeeld voor minima en gepensioneerden. Dat
waren de groepen waar de heer Merkies en ook het kabinet
zich zorgen over maken.
Dan zegt de heer Merkies dat het ODA-budget niet over de
kabinetsperiode heen mag worden belast. Dat staat ook in
zijn motie. Die redenering deel ik niet met hem. Wij hebben
een meerjarenbegroting die vijf jaar vooruitkijkt. De huidige
begroting gaat over de periode 2016 tot 2020 en in die
periode vind ik schuiven toegestaan. Op de motie zal ik zo
nog even specifiek ingaan.
De heer Harbers verzoekt om de kosten van de trip naar
Standard & Poor's op het Agentschap in rekening te brengen. Ik zal met de agent opnemen of hij daar in zijn budget
nog ruimte voor heeft, maar misschien is het dan wel goed
om voortaan voordat de Kamer op reis gaat te overleggen
over wie de kosten draagt. Dat lijkt me de enige juiste
manier van begroten en niet achteraf de rekening indienen,
zelfs als het een succesvolle reis is geweest.

16 december 2015
TK 38

38-3-20

Ik begrijp inmiddels dat de heer Van Dijck met zijn handtasje
op tafel heeft geslagen bij Standard & Poor's in New York.
Binnenkort vindt de veiling plaats van de handtassen van
mevrouw Thatcher. Omdat het Victoria and Albert Museum
niet bereid was om de kleding en handtassen van de oudpremier in zijn collectie op te nemen, worden die nu privaat,
dus ook voor het grote publiek toegankelijk, geveild. Ik kan
de heer Van Dijck nog in overweging geven om een bod
uit te brengen op één van de naar verluidt 156 handtassen
van oud-premier Thatcher.

De heer Omtzigt heeft nog gevraagd of er naar mijn oordeel
sprake is van monetaire financiering van overheidsschulden
in Europa. Dat is niet toegestaan, dus het antwoord daarop
is nee. Er is in de Duitse pers sprake van een discussie over
de zogenaamde ANFA-holdings. Dat zijn activiteiten die
nationale centrale banken hebben genomen in het kader
van wat hun wel is toegestaan, namelijk beleggingsbeleid.
De vraag is of die omvang ook daadwerkelijk was goedgekeurd door de ECB. De ECB zegt zelf dat dit allemaal conform afspraken vanuit de centrale ECB is gebeurd. Ik neem
daar kennis van. Ik heb geen andere informatie dan de
informatie die de ECB mij verschaft.

De voorzitter:
Zo mede op haar schoeisel. Gaat u verder.
Minister Dijsselbloem:
Dan wel op haar schoeisel, voorzitter.
De heer Omtzigt heeft zijn zorg uitgesproken over het IMF.
Ik heb die zorg ook kenbaar gemaakt aan het IMF. Toen
heeft men gezegd dat in de communicatie Nederland en
Duitsland op één hoop zijn gegooid en dat dit niet terecht
was, als je naar het onderliggende rapport kijkt over
Nederland. Daarmee is voor mij de zaak gesloten. Als de
heer Omtzigt mij aanspreekt op de communicatie —
Nederland moet meer investeren in infrastructuur — dan
geef ik hem deze toelichting. Het komt niet uit het rapport.
Ik denk dat het misverstand is ontstaan doordat Nederland
en Duitsland vaak op één hoop worden gegooid in Europa
en in internationale analyses, vanwege het grote overschot
op de lopende rekening. Dan is het: de landen met grote
overschotten moeten meer investeren. Nederland investeert
ook veel, maar de Kamer weet waarom de lopende rekening
in Nederland zo hoog is. Dat geld hoopt zich niet op bij de
overheid en niet op mijn begroting; het hoopt zich op in
pensioenfondsen bijvoorbeeld. Van daaruit wordt wel
degelijk geïnvesteerd, alleen gebeurt dat wereldwijd.
Kortom, hier is echt sprake van verwarring en ik heb dat
aangekaart in mijn gesprekken met het IMF.
Ik heb nog niet het antwoord gekregen — ik kijk even naar
mijn mensen in de bankjes achterin de zaal — op de vraag
van de heer Omtzigt of het ooit eerder is voorgekomen dat
er op jaarbasis zoveel geld bij Defensie onbenut blijft. Dat
was niet zijn vraag, begrijp ik. Ik dacht dat er nog een vraag
lag van de heer Omtzigt of iets eerder is voorgekomen bij
Defensie. Nee? Dan heb ik het verkeerd begrepen, maar
misschien hebben mijn ambtenaren het wel goed genoteerd.
De heer Omtzigt (CDA):
De vraag was wanneer Nederland voor het laatst slechts
1,08% van het bbp uitgaf aan de Defensiebegroting.
Minister Dijsselbloem:
Juist. We zullen kijken of we het antwoord daarop zo snel
kunnen geven. Dat kan een hele uitdaging worden. Anders
komen wij daar schriftelijk op terug. Dit lijkt mij een feitelijke
vraag die feitelijk beantwoord kan worden.

De voorzitter:
U mag een interruptie plaatsen, maar gelet op de klok verzoek ik u om het kort te houden, mijnheer Omtzigt.
De heer Omtzigt (CDA):
Zowel de VVD als het CDA heeft hier schriftelijke vragen
over gesteld. Een van de leden van de Europese Centrale
Bank, de heer Mersch, heeft zelf aangegeven dat het bij
Ierland vanaf 2014 in overeenstemming was met de
afspraken. Met dat soort antwoorden weet je dus dat het
in 2013, toen die overname van Anglo Irish was en meer
dan 50% van hun balans uit die ANFA bestond, niet conform
de afspraken was. Ik zou het dus wel fijn vinden als de
minister kan nagaan welke afspraken er zijn gemaakt en of
iedereen zich daaraan heeft gehouden. Kan hij daar in het
nieuwe jaar een keer op terugkomen?
Minister Dijsselbloem:
Ik ben bereid om daarnaar te kijken. De vragen die door de
Kamer zijn gesteld, moet ik natuurlijk sowieso beantwoorden, maar als het mijn bevoegdheid, bijvoorbeeld in mijn
relatie tot de centrale banken, te buiten gaat, dan zal ik dat
ook kenbaar maken. Er kan echter niet gezegd worden: u
bent nu de toezichthouder en u moet ingrijpen bij de ECB.
Die rol heb ik niet en op een dergelijke manier kan ik niet
meebewegen. Dat ga ik niet doen, maar ik zal de vragen zo
feitelijk mogelijk proberen te beantwoorden. Ik zal mij
daarbij moeten beroepen op de informatie die ik krijg van
de ECB. Ik heb daar geen eigen positie in.
De voorzitter:
Maar er komt dus een brief naar de Kamer?
Minister Dijsselbloem:
Nee, er komen antwoorden op de schriftelijke vragen die
gesteld zijn.
De voorzitter:
Oké, prima, dat loopt al. Sorry.
Minister Dijsselbloem:
Anders moeten we het twee keer doen.

Op de moties kom ik zo terug.
De voorzitter:
Dat gaan we niet doen. Gaat u verder.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

16 december 2015
TK 38

38-3-21

Minister Dijsselbloem:
De heer Nijboer heeft de politieke wens uitgesproken dat
de groeiruimte van ODA in de komende jaren liever niet
wordt benut voor de oplopende asieluitgaven. Ik deel die
wens. Ik hoop dat de asieluitgaven weer snel zullen gaan
dalen, maar we weten op dit moment niet hoe die zich de
komende jaren gaan ontwikkelen. De heer Nijboer heeft
ook de wens uitgesproken om s.v.p. wel geld uit te geven,
terwijl ik zei: als het geld blijft liggen, dan is het ook niet
erg. Ik ben het natuurlijk met hem eens. Het was een grapje
van mijn kant. De minister van Financiën vindt het altijd fijn
als het geld in de schatkist blijft zitten, maar het kabinet
heeft natuurlijk ook gewoon publieke doelen te dienen,
zoals het aanleggen en het onderhouden van infrastructuur.
Dat geld moet gewoon worden besteed zodat onze infrastructuur op het beste niveau blijft. Hetzelfde geldt voor
onderwijs of voor andere beleidsdoelen. We begroten niet
om onderuitputting te realiseren maar om maatschappelijke
doelen te realiseren en daar mag het geld ook aan worden
uitgegeven.
Ik ben iets te snel voorbijgegaan aan een andere vraag van
de heer Omtzigt. Die ging over de naheffingen, de nabetalingen. Wanneer moet je nu betalen? Wanneer krijg je je
geld terug? Kan dat niet in een keer? Waarom betaal je snel
en moet je vervolgens lang wachten voordat je bij de verrekening weer een deel terugkrijgt? Die systematiek is gewoon
vastgelegd in Europese wet- en regelgeving. Als de systematiek goed is gevolgd en als de berekeningen kloppen,
dan zal Nederland zich houden aan de afspraken die zijn
gemaakt over de wijze waarop wij Europa gezamenlijk
financieren. Dat is mijn stelling. Die terugbetaling is verbonden aan de overigens reeds aangenomen achtste aanvullende begroting van de EU. Die terugbetaling volgt begin
volgend jaar. Het is wel zo dat wij sinds de grote discussie
over de naheffing met de Commissie in gesprek zijn over
die systematiek. We hebben daar al een aantal dingen in
bereikt en we hebben nog een aantal dingen op onze
agenda staan. Zo wordt de wet- en regelgeving zo aangepast dat de betaling en de terugbetaling in de toekomst wel
zullen worden samengevoegd op één moment. Dat moment
wordt vervolgens, ook op ons verzoek, doorgeschoven naar
het voorjaar, in plaats van laat in het najaar. De naheffing
2014 kwam natuurlijk ineens aan het einde van het jaar. Dat
gaat naar één moment en dat wordt in het voorjaar. Dat
maakt het veel beter inpasbaar, ook in de nationale begrotingssystematiek. Ik heb de Kamer daar overigens uitgebreid
over geïnformeerd in mijn brief over de achtste aanvullende
begroting. Over de verdere punten die wij op onze agenda
hebben rond de verbetering van deze systematiek van
betalingen, naheffingen et cetera, houd ik de Kamer op de
hoogte in de komende maanden, ook tijdens het Nederlandse voorzitterschap.
De voorzitter:
Bent u al bij de moties?
Minister Dijsselbloem:
De moties behandel ik apart.

pen zoals we die hebben ontworpen. De kern van het pakket
van 5 miljard is dat het twee effecten heeft. In de eerste
plaats volgt er op korte termijn gewoon besteding omdat
er extra geld in de portemonnee van mensen terechtkomt.
In de tweede plaats is het langetermijneffect dat vooral aan
de onderkant van de arbeidsmarkt meer mensen aan het
werk kunnen. Dat is nadrukkelijk bedoeld vanuit het oogpunt
van werkgelegenheid.
De heer Van Dijck zegt dat de werkloosheid eerder omhoog
zal gaan. Dat is een volstrekte slag in de lucht, zoals we dat
van hem kennen. Die negeer ik maar even.
De heer Van Dijck vroeg of de huidige instroom van asielzoekers leidt tot het einde van de welvaartsstaat. Ik ben het
niet met die uitspraak van de heer Verbon eens. Ik heb daar
een paar weken geleden zelf ook iets over gezegd, namelijk
dat de instroom wel een immense druk legt op de welvaartsstaat. Dat heeft te maken met de werking van de arbeidsmarkt, maar ook met het gebruik dat deze mensen gaan
maken van allerlei voorzieningen, zoals sociale huisvesting,
sociale zekerheid en de zorg. Tegelijk weten we gewoon
dat het in een samenleving zoals de onze met een uitgebreide welvaartsstaat juist extra moeilijk is voor migranten
om aan de slag te komen. Dat kunnen we niet onderschatten. Daarom ben ik ook sceptisch over degenen die zeggen
dat het op korte termijn goed zal zijn voor de Nederlandse
economie. Ik weet het niet. Ik denk dat het een grote
inspanning zal vergen, in de eerste plaats van de migranten
zelf, om zo snel mogelijk echt aan het werk te komen. Deze
groep lijkt relatief hoger opgeleid dan eerdere migratiegroepen, maar het is niet zeker dat dit betekent dat men daarmee
snel in Nederland aan de slag komt. Ik wijs in dat kader op
allerlei taalproblemen, op de erkenning van diploma's en
op de grote cultuurverschillen met onze samenleving, die
hen zo vreemd is. We moeten dat echt niet onderschatten.
Ik zit dus een beetje tussen Verbon en DNB in.
De heer Tony van Dijck (PVV):
In het aantal van 600.000 werklozen zijn niet de 120.000
asielzoekers opgenomen, vandaar mijn extrapolatie dat de
werkloosheid eerder omhoog zal gaan dan omlaag. Het
kabinet laat immers dit jaar en volgend jaar 120.000 asielzoekers toe. Met andere woorden, ik snap de heer Verbon,
die zegt dat de instroom zo'n druk zet op de arbeidsmarkt
en de werkgelegenheid dat het een bom legt onder de
welvaartsstaat. Dat is een heel logische redenering. Daarbij
moeten alle uitkeringen, de bijstand en toeslagen nog
worden opgeteld.
De voorzitter:
Wat is uw vraag aan de minister?
De heer Tony van Dijck (PVV):
De vraag is of de minister het met mij eens is dat, wanneer
je dit extrapoleert, de werkloosheid door de asielinstroom
eerder zal toenemen dan afnemen.

Voorzitter. De heer Van Dijck heeft opnieuw gesproken over
de werkloosheid. Ik heb daar geen vraag in beluisterd. Feit
is dat de werkloosheid te langzaam omlaaggaat. Dat is een
van de redenen waarom we de begroting hebben ontwor-

Minister Dijsselbloem:
Nee, dat kun je ook weer niet zeggen. Ja, het legt zeker een
druk op de welvaartsstaat. Het zal een immense uitdaging
worden om ervoor te zorgen dat deze mensen daadwerkelijk

Tweede Kamer

16 december 2015
TK 38

Najaarsnota 2015

38-3-22

integreren, voor zover zij in Nederland blijven, want een
deel zal ongetwijfeld op enig moment terugkeren. Dat wordt
een enorme opgave. Je kunt dat aantal niet een-twee-drie
optellen bij de werkloosheid. In de ontwikkeling van werkloosheid zitten allerlei bewegingen. Er komen allerlei
nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Er zijn heel veel nieuwe
vacatures. Zoals de Kamer weet, groeit het aantal banen
wel degelijk. Alleen, het aantal nieuwkomers op de
arbeidsmarkt, ook Nederlandse "nieuwkomers", neemt ook
sterk toe nu we uit de crisis komen. Er zitten allerlei van dat
soort effecten in het werkloosheidscijfer. Je kunt niet
zomaar zeggen dat de werkloosheid met 58.000 stijgt omdat
er 58.000 nieuwkomers zijn. Dat ben ik dus niet met de heer
Van Dijck eens.
De heer Van Dijck heeft tot slot nog een vraag gesteld over
de megameevaller die ik volgend jaar mag verwachten. Ik
ken hem als een optimistisch man, zeker als het over het
Europa gaat. Ik moet zijn enthousiasme over Europa iets
temperen …
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het was tussen aanhalingstekens!
Minister Dijsselbloem:
Ah! Het is iets beperkter dan de heer Van Dijck denkt. Het
gaat opgeteld om 443 miljoen die wij aan terugbetalingen
uit Europa zullen ontvangen. De restitutie van de nacalculatie 2015, een doorgeschoven tweede terugbetaling van de
grote naheffing van eind 2014, restitutie van hogere
invoerrechten en van hogere boete-inkomsten op Europees
niveau. Bij elkaar is dat 443 miljoen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
443 miljoen plus de korting over 2014 van 1 miljard, plus
de korting over 2015 van 1 miljard, plus de korting over
2016 van 1 miljard. Dat is 3,5 miljard. Hoe gaat de minister
dat verwerken in zijn begroting?
Minister Dijsselbloem:
Ik probeer het Europese enthousiasme van de heer Van
Dijck te temperen, maar het lukte mij niet. Hij haalt er nu
weer iets anders bij. Dit gaat over de afspraken die gemaakt
zijn bij de vaststelling van het nieuwe Meerjarig Financieel
Kader van Europa. Daarin krijgt Nederland grosso modo 1
miljard terug op jaarbasis. De verwerking daarvan vergt
een ratificatie van het nieuwe eigenmiddelenbesluit in alle
landen. Dat is ook weer vertraagd. We hebben nu al voor
twee jaar die 1 miljard tegoed. Die komt gewoon in de
begroting en is allang verwerkt. Het bedrag zit niet in de
Najaarsnota, maar heeft de heer Van Dijck al in de Miljoennota kunnen terugvinden.
De heer Koolmees heeft gevraagd naar de DNB-raming
over het structureel tekort. Daar heb ik een paar opmerkingen over.
De voorzitter:
Mag het kort en bondig? We hebben vandaag een zeer volle
agenda. Graag een antwoord, maar kort en bondig.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

Minister Dijsselbloem:
Ik meende dat wij vandaag het hoofdprogramma waren.
De economische vooruitzichten zijn goed in alle ramingen.
De ramingen, ook van DNB, zijn allemaal rond de 2%. Er is
veel internationale onzekerheid. Wij varen op de CEP-raming
bij het opstellen van de begroting 2017, die in het voorjaar
komt. Ramen is sowieso lastig. Twee jaar vooruit ramen,
want er werd gevraagd naar 2017, is helemaal lastig. Ik heb
nog eens na laten gaan wat DNB eind 2013 raamde voor
dit jaar. DNB verwachtte toen dat wij zouden uitkomen op
een tekort van 3,2. Zoals bekend, komen we uit op 2,3. Het
is dus echt moeilijk om twee jaar vooruit te ramen. De
economische vooruitzichten zijn goed. Het structureel tekort
is nog moeilijker te ramen. Eenieder weet hoe volatiel dat
is. Wij zorgen er natuurlijk voor dat we op het pad blijven.
De defensie-uitgaven als percentage van het bbp zijn niet
eerder 1% geweest volgens cijfers van het CPB in de MEV.
De voorzitter:
De heer Omtzigt, ook weer kort en feitelijk.
De heer Omtzigt (CDA):
Die MEV is er nog niet zo lang. Ik vrees dat de minister moet
teruggaan tot voor de Tweede Wereldoorlog. Ik wil graag
het jaartal horen dat de begroting voor defensie voor het
laatst ongeveer 0,8% van het bbp bedroeg. Dat moet
beschikbaar zijn. Dat mag ook schriftelijk.
Minister Dijsselbloem:
Ik ben bereid ieder cijfer uit te rekenen en tot in de diepste
archieven te graven voor de heer Omtzigt. Het politiek antwoord blijft natuurlijk dat de uitgaven buitengewoon omlaag
zijn gedrukt door de bezuiniging van 1 miljard tijdens het
vorige kabinet.
De voorzitter:
Ik mis het oordeel van de minister over de moties en het
amendement.
Minister Dijsselbloem:
Het allerbelangrijkste ben ik dan weer vergeten.
De voorzitter:
Dat zei ik niet.
Minister Dijsselbloem:
De motie op stuk nr. 3 is van de heer Merkies. Ik zal me
maar niet mengen in de vraag wat dit nu toevoegt aan de
motie-Slob. De fractie van de ChristenUnie is nu niet aanwezig, maar ik zou de motie-Slob willen respecteren. Daarin
staat precies hetzelfde. Daar kan geen misverstand over
zijn. In de motie-Slob wordt de regering gevraagd om
structureel de uitgaven voor opvang in de regio en opvang
in Nederland te verhogen. Dat doen we niet. We doen het
stapsgewijs, omdat we niet kunnen vooruitzien hoe structureel de huidige asielinstroom zal zijn. Ik hoop dat hij niet
structureel is. We hebben wel het verzoek gerespecteerd
om lopende programma-uitgaven daarbij te ontzien. Dat

16 december 2015
TK 38

38-3-23

stukje van het dictum was niet voorzien van een jaartal. Er
stond geen 2015 of 2016, dus ik neem aan dat dit vooruitkijkend bedoeld was. Om die reden ontraad ik de motie. Deze
motie ligt er al. Wij zullen dat doen voor zover mogelijk; ik
heb dat ook in reactie op de motie-Slob gezegd. Zo begrijp
ik ook het woordje "ontzien". Er staat niet dat het niet helemaal zou kunnen, maar er is sprake van "ontzien". Wij zullen
dat zo veel mogelijk doen. Ik ontraad de motie gegeven het
feit dat zij geen toegevoegde waarde heeft, in ieder geval
niet voor het kabinet.
De heer Merkies (SP):
Dit is een beetje de manier waarop moties worden ontraden.
Zo van: wij zijn het er niet mee eens, of: wij doen het al en
dan is de motie niet nodig. Ik herken dit, maar deze motie
gaat in die zin verder dat wordt geëxpliciteerd dat het ook
over komende jaren gaat. Dan kunnen de programmalijnen
ook in gevaar komen. Daarom wordt gesteld dat de programmalijnen ook in de komende jaren niet in gevaar
mogen komen indien zich onvoorziene omstandigheden
voordoen.
Minister Dijsselbloem:
Het is aan de heer Merkies en de Kamer om daarover te
oordelen. Mijn mening is dat die uitspraak ook al wordt
gedaan in de motie-Slob zonder dat een jaartal wordt
genoemd. Ook daarin is sprake van "lopende programmalijnen te ontzien". Nogmaals, de fractie van de ChristenUnie
is niet vertegenwoordigd in dit debat, maar het zou naar
mijn mening chique zijn om de motie-Slob centraal te stellen en haar de komende tijd te volgen.
De heer Merkies (SP):
Nu doet de minister alsof mijn motie een ontkrachting is
van de motie-Slob; dat is zij zeer zeker niet. Mijn motie is
er juist op gericht om dit te respecteren en dit ook voor de
komende jaren veilig te stellen.
Minister Dijsselbloem:
Ik ontraad de motie, maar het oordeel is uiteraard aan de
Kamer.
In de motie op stuk nr. 4 van de heer Omtzigt wordt gesteld
dat het kabinet weliswaar de raming van het aantal asielzoekers voor 2016 heeft bijgesteld, maar dat er slechts voor
de helft dekking is. Ik kan niet plaatsen waar dit vandaan
komt. Misschien kunnen wij dit misverstand ophelderen.
De COA-uitgaven worden volledig gedekt. Misschien is het
misverstand ontstaan doordat er tussen BHOS en het COA
een nieuwe afspraak is gemaakt over het moment waarop
de uitgaven voor een individuele asielzoeker kunnen worden
geclaimd bij BHOS. Vroeger gebeurde dat vooraf. Zodra
een asielzoeker binnenkomt, wordt voor een heel jaar
betaald. Nu is afgesproken dat wordt betaald in het jaar
waarin de uitgaven plaatsvinden. Dus als een asielzoeker
halverwege 2016 in Nederland komt, krijgt het COA de helft
van het bedrag in 2016 en de andere helft in 2017. Misschien
is daardoor het misverstand ontstaan. Dit is een technische
afspraak tussen die twee overheidsorganisaties. Wij zetten
er volgend jaar meer dan 400 miljoen bovenop. Dat is echt
niet de helft van de verwachte uitgaven; dat is een misverstand.

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

De heer Omtzigt (CDA):
Dat bedrag van 400 miljoen is wel aangekondigd, maar het
is niet meegenomen in de Najaarsnota of in de nota van
wijziging; het is alleen in een bijlage opgenomen. Mijn vraag
is nu of de minister formeel wil aangeven waaruit dit bedrag
wordt betaald. Daarom vraag ik dat ook voor 1 maart, want
ik snap dat wij dat niet in één dag doen.
Minister Dijsselbloem:
Ah, de vraag is dus gericht op de technische verwerking en
de onderliggende begrotingen. Die komen in het voorjaar
gelijk met de Voorjaarsnota. In de bijlage bij de Najaarsnota
geven wij echter aan hoe wij dat dekken, behalve voor het
pakket dat wij met de gemeenten hebben afgesproken. De
gemeenten krijgen nu al extra geld voor allerlei dingen. Een
deel van de discussie met de gemeenten zoals over de bijstand, komt ook in het voorjaar. Over een ander deel hebben
wij nu al afspraken met hen gemaakt. Die hebben overigens
niet betrekking op structureel geld. Eenmalig zullen maatregelen voor een bedrag van 112 miljoen van dekking
worden voorzien. Wij hebben met de ministeries afgesproken dat zij dat ook in het voorjaar moeten inpassen. Dat is
het enige deel waarvan de gedetailleerde dekking nog niet
is gegeven. Voor het overige laten wij van alle extra uitgaven in de bijlage bij de Najaarsnota zien hoe ze zullen worden gedekt. De heer Omtzigt heeft gelijk als hij zegt dat de
verwerking volgend jaar zal plaatsvinden bij de eerste
suppletoire begrotingen samen met de Voorjaarsnota.
De heer Omtzigt (CDA):
Behalve die post van 112 miljoen is in de dekking ook een
post kasschuif opgenomen van meer dan 300 miljoen. De
herkomst daarvan is niet duidelijk en ook niet op welk jaren
dit bedrag op drukt. Omdat het niet in de begroting verwerkt
is, doe ik hier de oproep om dat eenmalig iets eerder in te
dienen, zodat wij er een beter idee over hebben. Aangezien
het al in het najaar bekend is, stel ik voor om geen halfjaar
te wachten voordat dat gedekt wordt.
Minister Dijsselbloem:
Nee, ik wil hier geen misverstand over laten bestaan: het
is gedekt. In de brief maken wij duidelijk waar die dekking
vandaan komt. De kasschuif is ook helder. Het is volstrekt
duidelijk op welke post het geld wordt geschoven. Ik neem
aan dat de heer Omtzigt doelt op de groeiruimte die ontstaat
in het ODA-budget. Daar vindt de dekking plaats in de
komende jaren. Vervolgens halen wij dat met een schuif
naar 2016. Over de dekking kan dus geen enkel misverstand
ontstaan. De verwerking daarvan in de onderliggende
begroting vindt plaats in het voorjaar. Ik wil echt vasthouden
aan die systematiek van verwerken van zaken in begrotingen. Dat zullen wij in het voorjaar doen. Om die reden ontraad ik de motie op stuk nr. 4.
In de motie-Omtzigt op stuk nr. 5 wordt gesproken over de
koppeling tussen enerzijds het moeten betalen aan Brussel
en anderzijds het weer een deel daarvan terugkrijgen. Ik
heb zo-even al gezegd dat wij met de Commissie werken
aan voorstellen om betalingen en terugbetalingen bij elkaar
te brengen en het moment te verschuiven van het eind van
het jaar naar het daaropvolgende voorjaar, zodat het in één
keer verwerkt kan worden. Dat is in de geest van deze motie.
De motie is dus in feite overbodig. Het daarin gestelde is

16 december 2015
TK 38

38-3-24

precies wat mij nu met de Commissie afspreken. Ik zal de
Kamer daarvan op de hoogte blijven houden. Ik laat het
oordeel over de motie aan de Kamer. Ik zie geen toegevoegde waarde ten opzichte van hetgeen wij al gedaan
hebben. Wij hebben dat overigens al aan de Kamer
geschreven, dus de vraag is waarom de motie nog nodig
is. Dat is echter aan de Kamer.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik dank de minister voor dit heldere oordeel. Met interesse
zal ik in de komende weken de brief over de Defensie-uitgaven ontvangen. Ik zeg dit opdat het formeel genoteerd staat
als een toezegging aan de Kamer.
Minister Dijsselbloem:
Naar ik begrijp, moeten wij zelfs in vooroorlogse archieven
gaan zoeken, dus ik weet niet hoelang dat gaat duren. Ik
maak nu een grapje; ik denk dat het te doen zal zijn.
Dan het amendement-Voordewind op stuk nr. 4 inzake het
overboeken van geld van het Dutch Good Growth Fund
naar het Dutch Relief Fund. Mijn excuses voor de Engelstalige benamingen. De argumentatie voor het indienen van
het amendement is vooral procedureel. Het budget voor
het DGGF blijft beschikbaar binnen het fonds en wordt
meegenomen naar volgend jaar. Wij kunnen dat dus ook
volgend jaar prima bezien. Wij gaan ook, zoals al eerder
aan de Kamer gemeld, het kasritme van het fonds in het
voorjaar bezien. Op dat moment zou het gestelde in het
amendement kunnen worden meegenomen. Technisch
gezien klopt het voorgestelde wel. Het kan dus wel, maar
ik stel voor om dat niet nu te doen. Ik kan het amendement
ook niet van een inhoudelijk oordeel voorzien, omdat het
ligt op het terrein van collega Ploumen. Ik stel voor om deze
discussie in het voorjaar te voeren. Als de motie nu in
stemming komt, ontraad ik haar.
De voorzitter:
Hiermee is een eind gekomen aan de beantwoording door
de minister, waarvoor ik hem hartelijk dank.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Morgen zullen we stemmen over de ingediende moties en
het amendement.
De vergadering wordt van 13.04 uur tot 13.30 uur geschorst.
Voorzitter: Arib
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Pechtold nu in het middelpunt van de
aandacht staat. Dat heeft te maken met het feit dat hij vandaag jarig is. Van harte gefeliciteerd!
(Geroffel op de bankjes)

Tweede Kamer

Najaarsnota 2015

16 december 2015
TK 38

38-3-25