LVNL
MinistRriP van Infrastructuur en Waterstaat
T.a.v. de heer D
Postbus 201901
2500 EX Den Haag

Postbus 75200

1117 ZT Schiphol
Nederland
T ÷31(0)2040 62000
F ÷31(0)2054 84999

Schiphol

Onderwerp

7juni 2018

Reactie BIT advies

Geachte

0

In UW brief van 30mei 2018 verzoekt u Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)
om een inhoudelijke reactie op het BIT advies inzake het programma ICAS’. Met
deze brief voldoe ik aan uw verzoek en reageer ik op de hoofdconclusies en
aanbevelingen van het advies, waarbij ik onder meer inga op de sturing op het
programma vanuit LVNL, de transitie naar iCAS, en de borging van de continuïteit
van het huidige AAA-luchtverkeersleidingsysteem
2 voor de komende jaren.
Inleiding
Het huidige AAA-luchtverkeersleidingsysteem is over enkele jaren aan vervanging
toe. Daarom wordt vanaf 2016 in opdracht van LVNL gewerkt aan de realisatie
van de opvolger van dit systeem, ICAS. Ingebruikname van iCAS is volgens
planning voorzien in de winterperiode 2021. Invoering van iCAS draagt bij aan de
realisatie van de SESAR-doelstellingen (Single European Sky Air Traffic
Management Research). De voorzitter van de Tweede Kamer heeft het Bureau
ICT-toetsing (Blij verzocht een toets uit te voeren op het iCAS-programma. LVNL
verwelkomt deze toets. LVNL dankt Bureau ICT-toetsing hartelijk voor het
uitgebrachte advies inzake het programma iCAS. Het advies bevat verschillende
waardevolle inzichten en aanbevelingen.
De nu uitgevoerde BIT toets is een goede aanvulling op de reeds eerder
uitgevoerde reviews op het programma. LVNL is voornemens gedurende de
resterende looptijd van het programma het regelmatig laten uitvoeren van
reviews door te zetten.

Uw brief van
30mei2018
Uw kenmerk
IENW/BSK-2018f116504

85EC122675

Status
Definitief
Bijlage(n)

Contactpersoon

E-mail contactpersoon

Telefoonnummer
020-40622337

Faxnummer

1

De term ICAS staat voor iTEC-based centre Automation System’, waar iTEC Staat voor
interoperability Through European Collaboration. icAS-II bouwt voort op iCAS-l. icAS-I is de
implementatie van 1CAS in het upper center van DFS. iCAS-Il is de implementatie van icAs in de lower
centers van DFS en LVNL
2 AAA
staat voor Amsterdam Advanced Air traffic control system.

*

.....

FABEC

Bezoelcadres
Stationsplein Zuid-West 1001
1117 CV Schiphol-Oost

Conclusies en aanbevelingen BIT
Het BIT trekt in haar advies drie boofdconclusies:
1. LVNL moet rekening houden met een vertraging van iCAS-Il van twee jaar. Deze vertraging wordt
toegeschreven aan ‘de hoge complexiteit van het te ontwikkelen verkeersgeleidingssysteem en de
kwaliteit van de ontwikkeling bij leverancier Indra’. Het BIT geeft aan dat de vertraging verder kan
oplopen als LVNL niet meer grip op de voortgang en kwaliteit van de ontwikkeling bij lndra krijgt.
Deze bijsturing is naar oordeel BIT nu al urgent.
2. Eventuele vertraging van de invoering van iCAS zou LVNL wel meer tijd geven voor het realiseren
van de voor iCAS noodzakelijke interne aanpassingen en projecten.
3. BIT adviseert LVNL het ontwikkel- en beheerteam van AAA de komende jaren niet af te bouwen.
Dit maakt het mogelijk het AAA-systeem langere tijd te onderhouden en schept de mogelijkheid
om, indien nodig, de eerste luchtruimwijzigingen nog in het huidige systeem te verwerken.
Algemene reactie
LVNL is zich er van bewust dat ICAS een groot en complex programma vormt, dat qua tijdsplannirig een
hoog risicoprofiel kent. LVNL realiseert zich dat bij dergelijke programma’s de kans op een langere
doorlooptijd aanwezig is. Op basis van de huidige stand van zaken verwacht LVNL echter geen uitstel
van de opleverdatum van iCAS. Op belangrijke onderdelen, zoals de tijdige oplevering van de benodigde
software, verloopt de voortgang conform de met de systeemleverancier lndra contractueel vastgelegde
planning. Waar op onderdelen sprake is geweest van vertraging is met lndra een herstelplan
overeengekomen. LVNL is ervan doodrongen dat het halen van de beoogde realisatiedatum vraagt om
actieve sturing en toezicht op lndra en continue monitoring van risico’s en mitigerende maatregelen.
Echter, mocht in de toekomst onverhoopt toch sprake zijn van een latere opleverdatum, dan kan
dankzij reeds genomen maatregelen het operationele proces van de dienstverlening ongehinderd
doorgang blijven vinden.
—

—

De overgang van AAA naar iCAS is onderdeel van de Europese harmonisering van diverse Air Traffic
Management (ATM) systemen. Dat maakt LVNL afhankelijk van de doorlooptijd van systeem
implementaties bij de luchtverkeersleiding in een aantal andere (West-Europese> landen. Met het oog
hierop heeft LVNL een reeks voorzorgsmaatregelen genomen:
Verlenging onderhoudstermijn huidig luchtverkeersleidingssysteem AAA. Daartoe heeft LVNL al in
een eerder stadium besloten de hardware van MA te vervangen. Dit is inmiddels zo goed als
afgerond. De onderhoudbaarheid van het AAA-systeem is daarmee gezekerd voor een periode van
10 jaar. Dit resulteert in een forse vermindering van de afhankelijkheid van LVNL van de
opleverdatum van iCAS.
-

-

-

-

Actief meesturen op realisatie van de contractueel met leverancier Indra overeengekomen

planning De ervaring tot dusver is dat bij signalen van een van de partners dat de planning van
CAS niet gehaald zal worden, er proactief wordt gerapporteerd en gehandeld om vertraging te
voorkomen of terug te dringen. Dat heeft er mede toe geleid dat de programmawerkzaamheden
voor LVNL tot dusver binnen de contractueel vastgelegde planning verlopen.
Afspraken contractueel vastleggen. LVNL heeft, conform de adviezen van de commissie-Elias, veel
afspraken contractueel vastgelegd. Dat helpt om de gevolgen van vertraging buiten de invloed van
LVNL goed op te kunnen vangen.
Rîslcobudget. Het iCAS-programma kent een aanzienlijk risicobudget waarmee ook een langere
doorlooptijd zonder grote (financiële) problemen kan worden opgevangen.

iCAS en Luchtruimherziening
De vervanging van AAA door iCAS draagt bi] aan een efficiënter en dynamischer gebruik van het
luchtruim. BIT geeft in haar advies aan dat het huidige AAA-systeem als zodanig géén beletsel vormt
voor het doorvoeren van wijzigingen die nodig zijn voor de luchtruimherindeling. LVNL maakt graag van
de gelegenheid gebruik om deze uitspraak te onderstrepen: inderdaad is het zo dat voor realisatie van
de beoogde Iuchtruimherziening in 2023 oplevering van iCAS niet randvoorwaardelijk is. Een
onverhoopte vertraging in de opleverdatum van iCAS heeft in beginsel geen effect op de huidige
planning van de luchtruimherziening. De hiermee verband houdende wijzigingen in het luchtruim
kunnen ook in het huidige AAA-systeem ingevoerd worden.

Reactie RIT advies

4 paginas

2

Wel is een belangrijk voordeel van iCAS ten opzichte van AAA naast efficiënter en dynamischer gebruik
van het luchtruim dat systeemwijzigingen zich eenvoudiger laten aanbrengen. Wijzigingen in het
luchtruim kunnen daardoor sneller, vaker en financieel doelmatiger worden gerealiseerd. Deze
gezamenlijke voordelen waren aanleiding voor LVNL om prioriteit toe te kennen aan de invoering van
iCAS en uit te gaan van het doorvoeren van de luchtruimherindeling na ingebruikname van ÏCAS.
—

—

Volgorde ICAS en luchtruim wijzigïn gen

Luchtruimwijzigingen gaan in bijna alle gevallen gepaard met technische aanpassingen aan AAA en in de
toekomst aan iCAS. Hoewel LVNL er in de huidige projectprioritering tot nu toe vanuit gaat dat de
grootste aanpassingen in het kader van de luchtruimherziening doorgevoerd worden in iCAS, kan
desgewenst ook gekozen worden om de systeemaanpassingeri nog in AAA door te voeren. De planning
en impact van de benodigde technische aanpassingen zijn afhankelijk van het luchtruimontwerp, welke
onderhanden is bij het programma Luchtruimherziening. De keuze of de technische aanpassingen nog in
AAA of pas iCAS zullen worden doorgevoerd vraagt een zorgvuldige en transparante afweging tussen de
kosten en baten van de beoogde luchtruimmaatregelen, waarbij ook de transitiekosten naar iCAS
worden meegewogen.
Aanpassing in MA ook in ICAS te maken

De continuïteit in de operatie vereist dat wijzigingen in de software van AAA ook doorgevoerd moeten
zijn bij de eerste oplevering van iCAS. Het gelijk houden van AAA en ICAS betekent dat elke
softwarewijziging van AAA zal leiden tot aanpassingen in ICAS, wat tijd, (personele) capaciteit en
daarmee ook kosten met zich mee brengt. Voor elke aanpassing moet immers het hele traject van
ontwerp tot en met testen en acceptatie worden doorlopen.
Aan het einde van het realisatietraject van ICAS start de periode waarin de verkeersleiders opgeleid
worden voor het werken met het nieuwe systeem. Hiervoor is een periode van één jaar voorzien
(inclusief gefaseerde ingebruikname van het nieuwe systeem). In deze periode kunnen geen functionele
wijzigingen meer in het ATM systeem worden doorgevoerd. De start van deze ‘freeze’ periode markeert
het einde van de periode waarin wijzigingen in AAA worden doorgevoerd.
Reactie op conclusies en aanbevelingen
Tot besluit reageer ik kort op de hoofdconclusies en aanbevelingen van het advies.
Planning ICAS houdt rekening met risicoprofiel programma

Zoals aangegeven deelt LVNL de conclusie dat ICAS een groot en complex programma vormt, dat qua
tijdsplanning verbonden is met een navenant hoog risicoprofiel. De opzet en inrichting van het iCAS
programma, zoals de gefaseerde oplevering en tussentijdse testen van de software, is erop gericht dit
risico zo goed mogelijk te mitigeren. Dit is een permanent proces waarin, op basis van de actuele
ontwikkelingen, het risicoprofiel wordt geactualiseerd en de benodigde beheersmaatregelen
uitgewerkt. Vanaf de start van het iCAS-programma heeft LVNL zich rekenschap gegeven, dat er een
reële kans bestaat op een langere doorlooptijd dan gepland, vanwege de internationale opzet en de
afhankelijkheden van implementatie van iCAS bij andere (West-Europese) verkeersleidingscentra. Zowel
in de inrichting van het programma als in de opzet van het contract met Indra is hierop ingespeeld
teneinde zowel de kans op vertraging als de eventuele gevolgen ervan te beperken.
Sturing Indra

LVNL gaat actief aan het werk met het eerste hoofdadvies om de aansturing van lndra te verbeteren op
basis van feitelijk inzicht in de kwaliteit en de voortgang. Het contractuele right to audit vormt daarbij
een goede basis. In nauw overleg met de Duitse luchtverkeersleiding (DFS) zal ik laten nagaan hoe het
toezicht op en de sturing van Indra kan worden verbeterd.
Verkleinen kans vertraging LVNL-werkzaamheden

In het tweede hoofcladvies vraagt BIT aandacht voor de afhankelijkheden met andere grote omvangrijke
interne aanpassingen die LVNL de komende jaren moet doorvoeren. BIT geeft aan dat LVNL meer tijd
nodig heeft voor het realiseren van de voor CAS noodzakelijke interne aanpassingen. Men doelt daarbij
onder meer op de nieuwbouw van het trainings- en opleidingscentrum (Annex), Netwerk 2.0 en het
tekort aan beschikbare luchtverkeersleiders voor de validatie van CAS.

Reactie BIT advies

4 pagina’s

3

LVNL onderkent de noodzaak van het nauwgezet volgen van de voortgang van Annex en Netwerk 2.0.
De komende jaren vormt dit een belangrijk aandachtspunt voor het Bestuur van LVNL. Voor het tekort
aan verkeersleiders geldt dat LVNL verschillende maatregelen in gang heeft gezet, waaronder afspraken
met werknemersvertegenwoordigers over extra inzet ten behoeve van strategische projecten en het
verhogen van het rendement van de opleiding. In de loop van 2018 ontstaat meer zicht op het succes
van deze maatregelen. Op basis van deze inzichten zullen de gerelateerde risico’s opnieuw beoordeeld
worden, en benodigde beheersmaatregelen worden ingezet.
Het advies over de aanpak van de ontwikkeling van de specifieke LVNL-rules sluit nauw aan op een
beweging die reeds binnen het consortium richting leverancier Indra in gang is gezet. Dit betekent onder
andere dat binnen het iCAS-programma de ontwikkeling van LVNL-rules meer aandacht gaat krijgen.
Verder zal in internationaal verband ook de testaanpak verder worden geoptimaliseerd. Centraal
onderwerp daarbij betreft testautomatisering. Het Bestuur van de LVNL zal ook deze ontwikkelingen
nauwlettend volgen.
Op peil houden van capaciteit AAA-team
Het luchtruimherzieningsproces met als einddatum 2023 zal uiteindelijk bestaan uit een opeenvolging
van een aantal volgtijdelijk te realiseren stappen. De eerste stappen starten op relatief korte termijn en
zullen in AAA worden gerealiseerd, Hiervoor heeft LVNL recent besloten de productiecapaciteit van het
AAA ontwikkel- en beheerteam te vergroten. Dit wijkt af van de stapsgewijze afbouw die tot voor kort
was voorzien. LVNL gaat er van uit dat gedurende een periode tenminste van twee tot drie jaar voor
AAA een volledige productiecapaciteit noodzakelijk zal zijn. Hiermee wordt de continuïteit van
dienstverlening geborgd alsmede dat aanpassingen in het kader van het luchtruimherzieningsproces nog
in AAA kunnen worden doorgevoerd.
Met de bovenvermelde maatregelen zetten we maximaal in op de geplande opleverdatum van iCAS.
Tegelijkertijd anticipeert LVNL in voldoende mate op een mogelijk benodigde verlenging van de
doorlooptijd, als gevolg van herprioritering van voor de luchtruimherziening benodigde projecten of een
verlate oplevering van onderdelen van iCAS.
LVNL vertrouwt er op hiermee op passende wijze gehoor te geven aan het RIT-advies.
Met-vriendelijke groet

M.L.F.J. Banning, CFO
Bestuurslid LVNL

Reactie BIT advies

4 pagina’s

4