Circulaire
ketensamenwerking
Februari 2023

Samenvatting
Om tot een circulaire economie te komen moeten
bedrijven samenwerken in de keten. Bedrijven voeren
gezamenlijk activiteiten uit die, direct of indirect,
leiden tot een efficiënte en duurzame omgang
met grondstoffen. We noemen dit circulaire
ketensamenwerking.

U

it de praktijk blijkt dat het realiseren van een succesvolle circulaire
ketensamenwerking niet makkelijk is. In eerdere edities van de
Rode Draden heeft het Versnellingshuis in kaart gebracht wat de
belangrijkste belemmeringen zijn in circulair ondernemen, waaronder het
concurreren met lineaire alternatieven en het aantrekken van financiering.
Bij circulaire ketensamenwerking ervaren bedrijven extra uitdagingen.
In de Rode Draden 2023 brengen wij deze in kaart. Ook geven we een
overzicht van goede voorbeelden: initiatieven die belemmeringen
wegnemen of die bedrijven in staat stellen dat te doen.
Het Versnellingshuis ziet zes rode draden in circulaire ketensamenwerking:

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 2

Rode Draad 1
Aandacht voor circulaire
ketensamenwerking groeit!

We zien steeds meer innovatieve
samenwerkingen van de grond komen.
Hoewel drijfveren variëren per bedrijf
en per sector, is er een viertal dat
steeds wordt genoemd door bedrijven:
dalende leveringszekerheid en stijgende
grondstoffenprijzen, maatschappelijke druk,
de invoer van bindende maatregelen en
kansen voor nieuwe businesscases.

Rode Draad 2
Sociale factoren zijn onderbelicht

Meer dan technologische innovatie, vraagt
het realiseren van circulaire ketens om
sociale innovatie. Hoe ga je om met
botsende belangen? Hoe krijg je mensen
mee? Hoe houd je iedereen betrokken en
enthousiast? Het creëren van een gezamenlijke
visie, openheid in communicatie en heldere
afspraken zijn essentieel.

Rode Draad 3
Het mobiliseren van de keten
is uitdagend

Antoine Heideveld
Directeur, Het Groene Brein
—

“Om de transitie
te laten slagen,
moeten we samen
onze schouders zetten
onder circulaire
ketensamenwerking.”

Het mobiliseren van de keten vormt een grote
uitdaging, met name voor het midden- en
kleinbedrijf. Dit geldt zeker waar het gaat om
complexe, wijdvertakte, internationale ketens.
Initiatiefnemers geven aan dat bedrijven
niet bereid zijn tot samenwerking vanwege
afwijkende commerciële belangen, zorgen
over mededingingsrecht, het hebben van
onvoldoende vertrouwen in de meerwaarde
van de samenwerking en een gebrek aan
capaciteit en middelen.

Rode Draad 4
Bedrijven hebben onvoldoende
zicht op de keten

Het ontbreken van inzicht in de keten maakt het
lastig voor bedrijven om passende oplossingen
te ontwikkelen. Bedrijven geven aan dat bij
het ontwikkelen van beleid en methodes om
ketentransparantie te vergroten aandacht
moet zijn voor het gemak waarmee bedrijven
data kunnen registreren, de bereidheid van
bedrijven om de benodigde data te delen en
de organisatie van de data governance.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 3

Rode Draad 5
Een goede procesbegeleider
is onmisbaar

Bedrijven zien het aanstellen van een ervaren
procesbegeleider als onmisbaar bij circulaire
ketensamenwerking. Bedrijven zijn daarom
positief over (financiële) instrumenten
waarmee zij zo’n procesbegeleider kunnen
inzetten. Maar het kan nog beter. Bedrijven
hebben behoefte aan meer langdurige,
structurele ondersteuning en hulp bij het
zetten van de eerste stappen.

Rode Draad 6
Het verdelen van de lusten en
de lasten vormt een zoektocht

Het is een opgave voor bedrijven om de
lusten en lasten eerlijk te verdelen tussen
partners. Het vinden van een oplossing
die voor alle partijen werkt is vaak een
grote zoektocht. Ook het financieren van
de samenwerking en het dragen van de
(financiële) risico’s vormt een uitdaging.

Inleiding
P. 5

kun
!
Tip
tels t
i
t
re
he
ikba door
l
k
e
k
n.
z
j
de
keli vigere
Via emak
na
ent
je g
m
u
doc

Bronnen P. 29
Met dank aan P. 30
Colofon P. 31

Rode Draad 1
Aandacht voor circulaire
ketensamenwerking groeit!
P. 8

Rode Draad 2
Sociale factoren zijn
onderbelicht
P. 10

Rode Draad 3
Het mobiliseren van de keten
is uitdagend
P. 14

Rode Draad 4
Bedrijven hebben onvoldoende
zicht op de keten
P. 19

Rode Draad 5
Een goede procesbegeleider
is onmisbaar
p.22

Rode Draad 6
Het verdelen van de lusten en
de lasten vormt een zoektocht
P. 26

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 4

« Naar menu

Inleiding
Om de transitie naar een circulaire economie te realiseren
hebben bedrijven elkaar nodig. Een circulaire economie is
immers afhankelijk van meer dan alleen een circulair ontworpen
product. In een circulaire economie worden producten steeds
opnieuw gebruikt. Ze zijn goed onderhouden en worden
gerepareerd wanneer dat nodig is. Is dat niet meer mogelijk
bij een product, dan wordt zo hoogwaardig mogelijke recycling
het doel. Om dit te realiseren moeten verschillende schakels
in de keten met elkaar samenwerken. Daarom staat circulaire
ketensamenwerking centraal in de Rode Draden 2023.

A

ls het gaat om de samenwerking
van verschillende partijen aan
circulaire activiteiten, valt vaak de
term circulaire ketensamenwerking. Dit is een
vorm van samenwerking tussen bedrijven met
verschillende rollen in de keten. Zij hebben
als doel om gezamenlijk activiteiten uit te
voeren die direct of indirect leiden tot minder
verbruik van (nieuwe) grondstoffen en
voorkomen van afval. Deze acties reduceren
de milieu-impact van de keten en beperken
leveringsrisico’s.
In eerdere edities van de Rode Draden
concludeerden wij: het succesvol begeleiden
van een circulaire ketensamenwerking is
niet eenvoudig. Het gebrek aan regie en
transparantie is een obstakel voor bedrijven.
Welke andere obstakels ervaren bedrijven
in het samenwerken aan circulaire ketens?
En hoe kunnen wij bedrijven helpen om deze
obstakels te overbruggen? In de Rode Draden
2023 brengen we dit in kaart.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 5

« Naar menu

Freek van Eijk
Directeur, Holland Circular Hotspot
—

“Juist nu moeten
we ons bewust zijn
dat waardebehoud
van grondstoffen
vraagt om intensieve
grensoverschrijdende
samenwerking.”

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 6

De inzichten komen grotendeels voort uit de
ervaringen van bedrijven. Het rapport biedt
een overzicht van de door hun gevoelde
uitdagingen, twijfels én kansen. In ieder
hoofdstuk bieden we inzicht in de door ons
geïdentificeerde rode draden: centrale thema’s
en belemmeringen die in alle ketensamenwerkingen spelen.
Ook geven we een overzicht van goede
voorbeelden: initiatieven die belemmeringen
wegnemen of bedrijven in staat stellen deze
te overbruggen. Deze voorbeelden dienen
ter inspiratie. Ze geven een indruk van de
vele manieren waarop wij bedrijven kunnen
helpen. Naast deze voorbeelden zijn er ook
vele andere waardevolle initiatieven!
Het Versnellingshuis nodigt de lezers —
beleidsmakers, adviseurs, programmamakers,
financiers, etc. — uit om de bevindingen
een plek te geven in hun eigen beleid en
activiteiten. Zo realiseren we samen een beter
klimaat voor circulaire ketensamenwerking.

« Naar menu

Methode

De inzichten in dit rapport zijn opgedaan
door analyse van bestaande literatuur en
praktijkpublicaties over circulaire ketensamenwerking. Ook zijn eindverslagen van
circulaire ketenprojecten geanalyseerd:
het gaat hier om projecten die zijn ondersteund
met de Subsidie Circulaire Ketenprojecten.
Verder zijn rapporten van partners gebruikt
als input. Een overzicht hiervan staat in de
bronnenlijst.
De bevindingen zijn voorgelegd, aangescherpt
en aangevuld tijdens een bijeenkomst
van ketenregisseurs van de Moonshots,
gefaciliteerd door het Versnellingshuis.
Tot slot konden de Versnellingspartners
aanvullende input leveren. Dit alles heeft
geresulteerd in het rapport dat hier ligt:
De Rode Draden 2023.

HOE STAAT HET MET DE BEVINDINGEN
UIT DE RODE DRADEN 2021 EN
RODE DRADEN 2022?
In de Rode Draden 2023 richten we ons op circulaire ketensamenwerking.
In eerdere edities hebben we aandacht geschonken aan de uitdagingen
die individuele bedrijven ervaren in het circulair ondernemen. In 2021 heeft
het Versnellingshuis vijftien belemmeringen geïdentificeerd. In 2022 is
vervolgens gekeken welke van deze 15 belemmeringen, volgens bedrijven
die circulair ondernemen, het meest belangrijk zijn en welke interventies
zij wensen.

Op basis van de bevindingen kwamen we tot
drie kerninzichten:
1.	De transitie bevindt zich in een vroege fase. Er wordt veel
geëxperimenteerd maar opschaling blijkt lastig.
2.	Een gelijk speelveld creëren is van belang. Zo laten bedrijven de
fase van experimenteren achter zich en kunnen zij circulaire activiteiten
opschalen. Bedrijven kijken naar de overheid voor duidelijk beleid,
passende regulering en eenduidige uitvoering. Bedrijven vragen de
overheid ook om belemmerende maatregelen weg te nemen en juist
stimulerende maatregelen te treffen.
3.	De transitie is complex. Verschillende sectoren vragen daarom om
verschillende werkwijzen.
In 2024 zullen wij wederom aandacht schenken aan de uitdagingen die
individuele bedrijven ervaren. Ben je benieuwd naar de Rode Draden van
de afgelopen jaren? Via de website van het Versnellingshuis kun je de
publicatie van 2021 en de publicatie van 2022 downloaden.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 7

« Naar menu

RODE DRAAD 1

Aandacht voor circulaire
ketensamenwerking groeit!
De afgelopen jaren is de aandacht voor circulaire ketensamenwerking
gegroeid. In 2019 stelde het PBL in Circulaire Economie in Kaart nog:
“Innovatieve samenwerkingen zijn nauwelijks zichtbaar. De meeste
initiatiefnemers werken aan verandering van hun eigen businessmodel
en niet aan samenwerking of afstemming met andere partijen
(zoals leveranciers of afnemers).”1 Inmiddels zien we echter vele
mooie voorbeelden van innovatieve samenwerkingen in de keten.

D

e matrasketen heeft bijvoorbeeld
met steun van het Versnellingshuis
een vrijwillige producentenverantwoordelijkheid (UPV) ontwikkeld. Binnen
de meubelsector ontwikkelen bedrijven
samen een actieagenda voor het circulair
produceren, gebruiken en verwerken van
plaatmateriaal. Met de subsidie Circulaire
Ketenprojecten zijn inmiddels 138 initiatieven
ondersteund!

Drijfveren voor circulair ondernemen
Steeds meer bedrijven maken stappen
richting een circulaire economie. Ze kijken
hierbij over de eigen muren heen en zoeken
de samenwerking op met andere partijen
binnen en buiten de keten. Initiatiefnemers
zijn veelal intrinsiek gedreven: zij willen de
gevolgen voor het milieu verkleinen.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 8

Naast de intrinsieke motivatie van initiatiefnemers, dragen ook diverse externe factoren
bij aan de groeiende aandacht voor circulaire
ketensamenwerking. Hoewel drijfveren variëren
per bedrijf en per sector, is er een viertal dat
steeds wordt genoemd door bedrijven:
1.	dalende leveringszekerheid en stijgende
grondstoffenprijzen;
2.	maatschappelijke trend;
3.	de invoer van bindende maatregelen;
4.	nieuwe businesscases.

1. PBL. (2019). Circulaire Economie in Kaart

« Naar menu

Drijfveer 1
Dalende leveringszekerheid
en stijgende prijzen

Dirk van Deursen
Innovatieadviseur CBM
—

“Als je weet dat
het duurzamer kan
– en dat weten we –
dan moet je het
ook doen.”

Het merendeel van de Nederlandse bedrijven
is afhankelijk van een stabiele toevoer van
grondstoffen en producten uit het buitenland.
De dalende leveringszekerheid en instabiele
grondstofprijzen vormen een risico voor
Nederlandse bedrijven. Bedrijven werken
samen in de keten om de afhankelijkheid
van primaire grondstoffen te reduceren en
de leveringszekerheid te vergroten.

Drijfveer 2
Maatschappelijke trend

Een aantal jaar terug voerden maatschappelijke organisaties nog de boventoon
als het ging om wensen met betrekking
tot duurzaamheid. Steeds vaker hebben
ook andere stakeholders wensen rond
duurzaamheid. Klanten kopen bewuster
en financiers sturen op positieve impact.
Daarnaast hecht de nieuwe generatie
professionals veel waarde aan het realiseren
van impact in hun werk. Dit motiveert
bedrijven om werk te maken van circulair
ondernemen.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 9

Drijfveer 3
Invoer van normerende maatregelen

Nederland en de Europese Unie hebben
ambitieus beleid geformuleerd op gebied
van klimaat en de circulaire economie.
Om de transitie naar een duurzame, circulaire
economie te realiseren nemen overheden
niet alleen stimulerende maatregelen, maar
ook steeds vaker normerende maatregelen,
bijvoorbeeld rond maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Om te kunnen voldoen aan
(toekomstige) wet- en regelgeving werken
bedrijven samen met de keten.

Drijfveer 4
Nieuwe businesscases

De transitie naar een circulaire economie
brengt veel kansen met zich mee.
Circulariteit gaat hand in hand met
innovatie. Denk bijvoorbeeld aan bedrijven
die businesscases starten om gebruikte
producten opnieuw op de markt te zetten.
Of bedrijven die innovatieve toepassingen
ontwikkelen voor reststromen. Om deze
businesscases succesvol te implementeren
moeten bedrijven samenwerken in de keten.

RODE DRAAD 2

« Naar menu

Sociale factoren
zijn onderbelicht
Het samenwerken aan circulaire ketens is een kwestie
van omdenken: hoe brengen we verschillende belangen samen
in een circulaire visie voor de keten? Meer dan technologische
innovatie vraagt het realiseren van circulaire ketens om
sociale innovatie. Het vraagt om nieuwe manieren van denken
en doen. Hoe ga je om met botsende belangen? Hoe krijg je
mensen mee? Hoe houd je iedereen betrokken en enthousiast?
Het sociale aspect van circulaire ketensamenwerking is vaak
een onderbelicht thema.

Onderling vertrouwen is essentieel

Uit de praktijk blijkt dat onderling vertrouwen
en openheid in communicatie voorwaardes
zijn voor succes in circulaire ketensamenwerking.
Gebrek aan vertrouwen leidt ertoe dat
deelnemers minder inzet tonen en minder
geneigd zijn om concessies te doen. Openheid
in communicatie en informeel contact heeft
een positieve invloed op het vertrouwen
tussen deelnemers. Toch wordt hier niet
altijd voldoende aandacht aan besteed.

Betrokkenheid dient geborgd te worden

Naast het ontbreken van vertrouwen is ook
het ontbreken van betrokkenheid een veelvoorkomende uitdaging. In het drukke leven
van een professional kan deelnemen aan een
circulaire ketensamenwerking voelen als een
extra taak. Deelnemers hebben te weinig tijd
of ervaren onvoldoende ruimte om de gewenste
bijdrage te kunnen leveren. Procesbegeleiders
raden aan om heldere afspraken te maken
over de benodigde inspanning.
Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 10

« Naar menu

Een heldere visie motiveert

Een concreet einddoel creëert focus en
motiveert. Maar hoe kom je tot een visie
waar alle partijen zich in kunnen vinden?
Het helpt bedrijven als derde partijen zoals
een overheid of een branchevereniging hierin
een voorzet doen. Zij kunnen bijvoorbeeld
heldere doelen stellen voor een productgroep
en routekaarten ontwikkelen. Binnen de
samenwerking kan hier vervolgens verder
vorm aan worden gegeven. Ook op internationaal niveau is afstemming nodig om ook
het buitenlandse deel van de keten mee te
nemen in de gezamenlijke visie.

Slechte organisatie leidt tot frustratie

Deelnemers raken gedemotiveerd van weinig
productieve bijeenkomsten en het uitblijven
van concrete resultaten. In de praktijk lopen
bedrijven er vaak tegenaan dat er veel wordt
gepraat, maar resultaat uitblijft. Het faciliteren
van samenwerking met onvoldoende aandacht
voor sociale factoren heeft in dat geval zelfs
een averechtse werking: de bereidheid om
samen te werken aan circulaire ketens neemt
af. Het goed faciliteren van bijeenkomsten en
overleggen is dus essentieel!

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 11

Ilja Beudel
Programmamanager, Sociaal Circulair
—

“De rol van vertrouwen
in samenwerking wordt
vaak onderschat.”

« Naar menu

Waardevolle initiatieven
Handreiking voor
ketensamenwerking

RVO biedt een handreiking aan voor het
opzetten van ketensamenwerking in de
industrie. De handreiking is gericht op het
realiseren van energie-efficiëntie, maar
biedt ook zeker relevante tips en tools voor
circulaire ketensamenwerking. De handreiking
begeleidt de lezer in de vier fasen van
circulaire ketensamenwerking: de initiatie-,
verkenning-, verdiepings- en uitwerkingsfase.
In het rapport ‘13 succesfactoren voor
circulaire ketenprojecten’ deelt Ingeborg
Gort, partner en adviseur bij Partners for
Innovation, dertien tips voor het opzetten en
begeleiden van succesvolle ketenprojecten.
Dit zijn een aantal van haar tips:
betrek innovatieve koplopers voor het
inbrengen van de benodigde kennis en
inspiratie, maak de verwachte tijdsbesteding
duidelijk, leg de inspanningsverplichting
samen vast en zorg voor boeiende,
productieve en inspirerende werksessies
en bijeenkomsten.

Ook andere organisaties bieden praktische
informatie en tips voor het begeleiden van
(circulaire) ketensamenwerking. Zo schrijft
Rabobank over de 5 succesfactoren van
ketensamenwerking, deelt Rijkswaterstaat
op de website van Afval Circulair allerlei
informatie en tips en wordt op de Kenniskaart
Circulaire Economie van Het Groene Brein
aandacht geschonken aan het thema
samenwerking. Tot slot kunnen bedrijven op
de website van Circonnect allerlei artikelen
en events vinden rond het thema.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 12

Stapsgewijze aanpak op basis
van Conscious Collaboration

Hoe kom je tot commerciële samenwerkingsafspraken in projecten? Dankzij de Subsidie
Circulaire Ketenprojecten is MVO Nederland
aan de slag gegaan met het ontwikkelen
van passende samenwerkingsafspraken en
een heldere aanpak voor Clothes the Circle.
Deze aanpak is ontwikkeld op basis van
de principes van Conscious Collaboration
(zie pagina 13). De ontwikkelde aanpak is
beschikbaar in een toegankelijk en praktisch
stappenplan. Het stappenplan bestaat uit
vier fases: netwerkvorming, kadervorming,
projectvorming en uitvoering. Met dit
stappenplan in de hand kunnen bedrijven
naar voorbeeld van Clothes the Circle
een passende samenwerkingsaanpak
ontwikkelen voor het eigen initiatief.

« Naar menu

CASUS

CONSCIOUS COLLABORATION
Jaarlijks kopen Nederlanders
780 miljoen stuks kleding.
De Nederlandse retail houdt per
jaar circa 21,5 miljoen onverkochte
kledingstukken over. Van de kleding
die we wél dragen, belandt maar
liefst 124 miljoen kilo bij het
huisvuil om te worden verbrand.
Wereldwijd komt maar 1 procent
van al het gedragen textiel weer
terug in nieuw textiel. Kortom:
een enorme verspilling van
kleding en daarmee potentieel
nieuwe grondstoffen en water.
Hoogste tijd voor een oplossing.

Clothes the Circle is een groep ondernemers
met de gezamenlijke ambitie een sluitende
businesscase te realiseren voor textielproducten van post-consumer en postproductie textiel. Binnen Clothes the Circle
werken ondernemers samen op basis van
de principes van Conscious Collaboration.
Bij deze manier van samenwerken staat het
maken van bewuste keuzes centraal: Is de
samenwerking exclusief? Mag een deelnemer
op ieder moment uit het initiatief stappen?
Wie kan toetreden tot de samenwerking?
Welke informatie mag gedeeld worden?
Hoe worden besluiten genomen?

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 13

Door open te communiceren over de
verwachtingen en wensen, leren deelnemers
elkaar beter kennen en begrijpen. Het
verkennen en afstemmen van de wensen,
belangen en behoeftes kost tijd en aandacht.
Clothes the Circle heeft met ondersteuning
van de subsidie Circulaire Ketenprojecten
dit proces kunnen faciliteren.2 In ‘Hoe kom je
tot commerciële samenwerkingsafspraken
in projecten?’ wordt de procesaanpak die
ze hierbij hebben gehanteerd beschikbaar
gesteld voor andere bedrijven. Het document
biedt een stapsgewijze aanpak voor het
opzetten van een samenwerking op basis van
de principes van Conscious Collaboration
(zie pagina 12).

2. R
 VO. (2020). Circulaire Ketenprojecten: Conscious Collaboration

« Naar menu

RODE DRAAD 3

Het mobiliseren van
de keten is uitdagend
Om een circulaire keten te realiseren moeten verschillende schakels
in de keten met elkaar samenwerken. Dat gebeurt niet vanzelf.
Een partij moet opstaan en het initiatief nemen om de keten om tafel
te krijgen. Deze initiatiefnemer kan bijvoorbeeld een branchevereniging,
een maatschappelijke organisatie of een commercieel bedrijf zijn.

I

nitiatiefnemers geven aan dat het een
uitdagingen is om de keten te mobiliseren.
Zeker voor het midden- en kleinbedrijf is dit
lastig. Grotere partijen, zoals multinationals,
hebben meer invloed op de keten. Bedrijven
vinden het met name lastig om het begin
van de keten te beïnvloeden, bijvoorbeeld
het ontwerp. De productie vindt immers vaak
plaats in het buitenland. Vaak is er sprake
van complexe, wijdvertakte, internationale
ketens. Hoe neem je dan toch alle schakels
mee in jouw circulaire visie voor de keten?

Bedrijven zijn niet altijd bereid
om samen te werken

In de gesprekken die we voerden met onze
partners kwamen vier redenen naar voren
waarom bedrijven niet bereid zijn deel te
nemen aan een circulair keteninitiatief:
1.	afwijkende commerciële belangen;
2.	zorgen over mededingingsrecht;
3.	onvoldoende meerwaarde zien van
het initiatief;
4.	gebrek aan capaciteit en middelen.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 14

Bedrijven zouden baat hebben bij de inzet
van derde partijen om de keten in beweging
te brengen, zoals brancheverenigingen,
maatschappelijke organisaties en de
overheid. Enerzijds zijn internationale
afspraken nodig om ook het buitenlandse
deel van de keten te activeren. Anderzijds
moeten we kijken naar wat we lokaal kunnen
organiseren.

« Naar menu

1. Commerciële belangen
Het deelnemen aan een circulair keteninitiatief is niet altijd makkelijk te verenigen
met de commerciële belangen van het
bedrijf. Bedrijven zijn soms gebaat bij het
behouden van de status quo. Zij hebben
hun bedrijfsvoering hier immers op ingericht.
En hoewel circulair ondernemen in Europa
steeds meer wordt gestimuleerd, is dat niet
overal het geval. Hierdoor is het lastig om
het buitenlandse deel van de keten mee te
krijgen in het initiatief.
2. Zorgen over mededingingsregels
Samenwerking tussen bedrijven dient de
concurrentie in de markt niet te verstoren.
Bedrijven hebben niet altijd goed zicht op
wat wel en niet is toegestaan. En dat leidt
tot extra voorzichtig gedrag: ze gaan
samenwerkingen soms helemaal niet
meer aan.

3. Onvoldoende meerwaarde
Bedrijven zien niet altijd voldoende
meerwaarde van nieuwe samenwerkingsverbanden. In de praktijk wordt soms meer
gepraat en onderzocht dan daadwerkelijk
gedaan, zeggen bedrijven. En dat leidt tot
irritaties bij deelnemers. Dit observeerden
Schuttelaar & Partners bijvoorbeeld in de
Zuid-Hollandse tuinbouwsector.3 Bedrijven
zien graag meer actiegerichte initiatieven
met concreet resultaat.
4. Onvoldoende capaciteit en middelen
Soms zien bedrijven wél de meerwaarde van
samenwerking, maar doet zich een ander
probleem voor: een gebrek aan capaciteit
en middelen om actief bij te dragen aan het
initiatief. Er spelen immers ook veel andere
thema’s die aandacht vereisen.

Waardevolle initiatieven
Hoe kunnen bedrijven faciliteren in
het mobiliseren van de keten? Kunnen
we bedrijven helpen om capaciteit en
middelen beschikbaar te stellen voor
het aangaan van een samenwerking?
Deze waardevolle initiatieven dienen ter
inspiratie. Wat kunt u doen om bedrijven
te ondersteunen in het samenwerken
aan circulaire ketens?

Ondersteuning voor bedrijven
bij het toepassen van MVO in
de keten

Circulair ondernemen is een vorm
van maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO). Maatschappelijk
verantwoord ondernemen betekent dat
bedrijven verantwoordelijkheid nemen
voor de effecten van ketenactiviteiten
op mens, milieu en maatschappij.
Door verwachte EU-richtlijnen en
Nederlandse wetgeving na 2023 wordt
IMVO minder vrijblijvend. Om bedrijven
te ondersteunen bij het toepassen

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 15

3. Schuttelaar & Partners. (2022). Circulaire plastics in de
tuinbouwsector in provincie Zuid-Holland

« Naar menu

van IMVO in de keten heeft de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland het IMVOsteunpunt geopend. Hier kunnen bedrijven
terecht voor praktische informatie en
kosteloos advies over het implementeren
van IMVO in de keten.
Ook MVO Nederland ondersteunt bedrijven
met het toepassen van MVO in de keten.
Zo krijgen bedrijven met de interactieve
checklist ‘Invloed in de Keten’ van de MVO
risicochecker inzicht in de manieren om
hun invloed op de keten te vergroten.
De MVO Risicochecker is een initiatief van
MVO Nederland en wordt gefinancierd door
het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse
Zaken.

Buyer Groups

Binnen buyer groups realiseren publieke
of private inkopers een gedeelde visie voor
het duurzaam en circulair inkopen van een
specifiek product. Met een gedeelde visie
geven inkopers een duidelijk signaal af
richting de leveranciers: er is een breedgedragen vraag naar meer circulaire
producten. Door krachten te bundelen
stimuleren inkopers duurzame ontwikkeling
in de markt. Samen kunnen inkopers de
leveranciers mobiliseren.
Brancheverenigingen, maatschappelijke
organisaties en overheden kunnen een rol
spelen als initiator en begeleider van deze
groepen. Inkopers kunnen aansluiten bij
bestaande buyer groups of de mogelijkheden
verkennen om een nieuwe groep op te
richten. Hiervoor kunnen zij aankloppen bij
het Versnellingsnetwerk Circulair Inkopen
(VCI) via ikwilcirculairinkopen.nl. Op de
website van PIANOo staat een overzicht
van actieve buyer groups.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 16

Tracks & Classes van CIRCO

De circulaire economie ontstaat niet vanzelf.
CIRCO richt zich op het in beweging brengen
van een nieuwe, nog te ontginnen markt.
Dat doet CIRCO met ondersteuning van het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Als programma van CLICKNL activeert
CIRCO productiebedrijven en creatieve
professionals om concreet aan de slag
te gaan met circulair ontwerpen. In de
Tracks & Classes van CIRCO komen diverse
bedrijven uit een sector samen om in een
circulair ontwerpproces te stappen, nieuwe
businesskansen te ontdekken en een helder
stappenplan te ontwikkelen.

« Naar menu

CASUS

DE KETEN MEE IN EEN VOORUITSTREVENDE
VISIE VOOR ZON
Het Fair Solar Netwerk streeft naar
een zonnesector met respect voor
milieu en mens. Het netwerk wordt
gevormd door koplopers in de
sector: pionierende ondernemers,
beleidsmakers en onderzoekers.
Samen werken zij aan een volledig
circulaire en eerlijke markt voor
zonnepanelen. Maar hoe krijgt
Fair Solar Netwerk de stakeholders
mee in haar vooruitstrevende
visie voor de sector?

Als Nederlands bedrijf met een relatief
kleine markt is het beïnvloeden van de
productieketen geen makkelijke taak.
Het merendeel van onze zonnepanelen
komt uit China. De nieuwste fabrieken
produceren wel 10 GW aan panelen per
jaar. Dat is evenveel als in heel Nederland
aan zonnepanelen is geïnstalleerd!

“Snel, snel, niet zeuren…” Dat roepen
beleidsmakers, leveranciers, investeerders
en experts. Wij hebben in Nederland de
komende dertig jaar wel dertig keer meer
zonne-energie nodig. Gelukkig worden
zonnepanelen steeds goedkopen en leveren
ze steeds meer stroom op. “We kunnen nu
eindelijk gaan versnellen!

Toch kan het anders, vinden pioniers. Hoe?
Door collectief in te kopen en zonnepanelen
lokaal te recyclen. En door gebruikte
zonnepanelen een nieuwe bestemming te
geven. Hun initiatieven worden niet door
iedereen met open armen ontvangen.
In de transitieagenda ‘Fair Solar?’ vertellen
de pioniers het volgende:

Maar wat als het ons in Nederland lukt de
energietransitie te versnellen, maar dan met
zonnepanelen die veel minder grondstoffen
en energie kosten om te produceren?”

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 17

« Naar menu

RODE DRAAD 4

Bedrijven hebben
onvoldoende zicht op de keten
Het realiseren van circulaire ketens staat of valt bij transparantie in de keten.
Met toegang tot relevante data en informatie kunnen alle partijen in de keten
beter begrijpen wat er waar gebeurt. Dit stelt bedrijven in staat om de meest
passende strategieën te ontwikkelen om de keten te verduurzamen.

Complexe, internationale ketens

Voor bedrijven is het echter lastig om
overzicht te krijgen. Productieketens
zijn vaak lang, wijdvertakt en complex.
Het adviesbureau The Terrace stelt:
“De uitdagingen om vanuit het hoofdkantoor
in Nederland te begrijpen en anticiperen op
wat er in productielanden gebeurt is groot,
zowel voor grote als kleine bedrijven.”4
Bedrijven hebben vaak geen toegang
tot informatie over productieprocessen,
werkomstandigheden en milieueffecten
van alle schakels in de keten. Waar deze
informatie wel beschikbaar is, is het lastig
om de juistheid te controleren.

Impact in beeld

Bedrijven hebben behoefte aan een
eenvoudige, goedkope en breedgedragen
systematiek om de impact van de keten
in kaart te brengen. Een veelgebruikte
methode om de milieu-impact van de keten
te onderzoeken is de levenscyclusanalyse
(LCA). Een LCA brengt grondstoffengebruik
en de daaraan gerelateerde impact in
kaart, van wieg tot afval. Om een LCA uit
te voeren hebben bedrijven betrouwbare
data en informatie nodig. Deze zijn vaak niet
voorhanden. Daarom kost het uitvoeren van
een LCA veel tijd en geld. De kosten voor het
een LCA zijn voor sommige bedrijven een te
hoge drempel om deze te laten uitvoeren.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 18

Financiële steun kan bedrijven over de streep
trekken.

Geharmoniseerde standaarden

Diverse partijen werken aan het ontwikkelen
van nieuwe standaarden en methodieken
om informatie in de keten te registreren
en te delen. Maar ook het komen tot
breedgedragen standaarden en werkbare
methodieken is niet makkelijk. De partijen
hebben vragen als: Welke data is nodig?
Hoe krijgen we alle schakels in de keten
bereid om de data te delen? Wat is de beste
manier om de data governance in te richten?
Hoe komen we tot goede internationale
afspraken?

4. T
 he Terrace. (2020). IMVO Maatregelen in Bedrijfsperspectief

« Naar menu

Waardevolle initiatieven
Hoe kunnen we de ketentransparantie
vergroten? Wat kunnen wij doen om
bedrijven te ondersteunen in het verkrijgen
van toegang tot de benodigde data en
informatie? Deze waardevolle initiatieven
dienen ter inspiratie. Wat kunt u doen
om bedrijven te ondersteunen in het
samenwerken aan circulaire ketens?

Breedgedragen afspraken
over ketenbeheer

De term Chain of Custody verwijst naar het
proces van het volgen en registreren van
data en informatie in een keten. Een grote
groep Nederlandse partijen heeft het initiatief
genomen om een internationale standaard
voor Chain of Custody te ontwikkelen. Zij deden
dit onder begeleiding van het NEN.
Onder het voorzitterschap van Dhr. Rob Busink
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit zijn de experts in drie jaar
tijd geslaagd om tot een breedgedragen,
internationale norm te komen: ISO 22095
‘Chain of Custody – General terminology
and models’.

Deze norm beschrijft vijf Chain of Custody
modellen en harmoniseert het bijpassende
taalgebruik. De harmonisatie in methodes
en afspraken over termen scheppen
duidelijkheid voor alle partners in de keten.
Wil je meepraten over de toekomst van
ketenbeheer? Neem dan deel aan de
normcommissie ‘Chain of Custody’.

Circulaire materiaalpaspoort

Producten zo goed mogelijk onderhouden
en zo lang mogelijk in de loop houden, lukt
als partijen beschikken over betrouwbare
en consistente informatie over het product.
Digitale productpaspoorten wordt daarom
gezien als een onmisbaar onderdeel van de
circulaire transitie. Een productpaspoort is een
digitaal document waarin relevante informatie
van een product staat geregistreerd. Iedere
schakel in de keten kan data en informatie
toevoegen aan het digitale paspoort. Zodoende
vult een paspoort zich door de keten heen.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 19

Productpaspoorten bieden bevoegde
autoriteiten en ketenactoren en afnemers
toegang tot actuele en accurate informatie.
Diverse overheden, kennisinstellingen en
bedrijven voeren verkenningen uit om
in beeld te brengen hoe een digitaal
productpaspoort ontworpen kan worden
en welke informatie het moet bevatten.
Binnen pilots worden productpaspoorten
in de praktijk toegepast. Zo werkt het
Transitieteam Circulaire Maakindustrie
aan digitale productpaspoorten voor
ICT-hardware en machines. Ook binnen
de bouw wordt geëxperimenteerd met
productpaspoorten, onder meer door
Platform CB’23 en Madaster.

« Naar menu

CASUS

IMPACT VAN DE KOFFIEBEKER IN KAART:
DE KETEN OM TAFEL
Op de meeste kantoren wordt
dagelijks veel koffie gedronken.
Het kiezen voor de meest
duurzame koffiebekers kan
daarom veel milieuwinst
opleveren. Het gebrek aan
betrouwbare informatie over
de impact van koffiebekers,
maakt het voor inkopers echter
lastig om een weloverwogen
keuze te maken. Daarom is
het KoffiebekerPact geïnitieerd.

Binnen het KoffiebekerPact werkt de keten
samen om de milieueffecten in kaart te
brengen. Samen zoeken zij de duurzaamste
koffiebeker. Het Versnellingshuis ondersteunt
deze ‘Moonshot’.
Het berekenen van de milieueffecten lijkt
misschien simpel, maar is in de praktijk
een flinke uitdaging. Van alle schakels in
de keten is gedetailleerde informatie nodig.
Welke en hoeveel grondstoffen zijn gebruikt
in de productie? Hoe worden de koffiebekers
geproduceerd? Hoeveel energie is hiervoor
nodig? Hoe zijn de koffiebekers vervoerd?
Welke afstand hebben ze afgelegd?
En waar belanden de bekers aan het eind
van de levensduur. Inmiddels zijn meer
dan zestig ketenpartijen aangesloten
bij het KoffiebekerPact: producenten
van koffiebekers, leveranciers van koffie,
inkopende partijen en afvalverwerkers.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 20

Aangesloten bedrijven spreken af dat ze data
delen om meer transparantie te creëren rond
de impact van koffiebekers. Michael van
der Meer, begeleider van het ketenproject,
vertelt: “We merkten dat er aanvankelijk enige
terughoudendheid was in het delen van die
data. Daarom hebben we een non-disclosure
agreement (NDA) opgesteld. We hebben
afgesproken de data alleen te gebruiken ten
behoeve van het onderzoek. De data worden
dan ook alleen gedeeld met de onderzoekers
en niet met andere stakeholders.”
Voor de producenten van koffiebekers is dit het
spannendst. “Door de aankomende wetgeving
— het verbod op wegwerpkoffiebekers in
kantoor in 2024 en op gratis wegwerpbekers
to go in juli 2023 — zien zij hun businessmodel
veranderen. Dat levert onzekerheid op.”
De onafhankelijkheid en onpartijdigheid
van de ketenregisseur blijkt een cruciale
factor voor het creëren van het benodigde
vertrouwen.

« Naar menu

RODE DRAAD 5

Een goede procesbegeleider
is onmisbaar
Een circulaire ketensamenwerking komt niet vanzelf tot
stand. Samenwerken is een actief proces dat vraagt om het
afstemmen van verwachtingen, capaciteiten en belangen.
Het opzetten en begeleiden van een samenwerking kost tijd,
middelen en kennis, waar bedrijven niet altijd over beschikken.
Bedrijven geven daarom aan dat een ervaren procesbegeleider
onmisbaar is.

Geld voor procesbegeleiding

Diverse partijen stellen geld beschikbaar voor
circulaire ketens (zie p. 23). Bedrijven kunnen
dit geld gebruiken om een procesbegeleider
aan te stellen. Bedrijven die deze financiering
ontvangen geven aan hier veel baat bij te
hebben. Het is belangrijk dat bedrijven een
procesbegeleider aanstellen met ervaring in
het begeleiden van ketensamenwerking, met
oog voor de verschillende belangen en met
een onafhankelijke positie.

Structurele ondersteuning

Hoewel bedrijven veel profijt ervaren van
bestaande regelingen waarmee zij een
procesbegeleider kunnen aanstellen, geven
bedrijven ook aan dat er ruimte is voor
verbetering. De geboden ondersteuning is
vaak tijdelijk. Wanneer de ondersteuning
afloopt, komt vaak ook de samenwerking
tot een einde. Meer structurele, langdurige
ondersteuning is daarom gewenst.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 21

« Naar menu

Ondersteuning bij de start

Charlotte Derksen
Transitiemaker, Squarewise
—

“Alle partners komen om in het
reguliere werk. Daarom is een
procesbegeleider essentieel.”

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 22

Daarnaast geven bedrijven aan dat het
overbruggen van de eerste stappen vaak
lastig blijft. Het kost tijd om een ondersteuning
te vinden om een procesbegeleider aan te
stellen. In de tussentijd is er een gebrek aan
regie Bedrijven hebben daarom behoefte
aan laagdrempelige ondersteuning om
de eerste stappen richting een circulair
ketensamenwerkingsverband te kunnen
zetten. Een branchevereniging of regionale
organisatie kan bijvoorbeeld het voortouw
nemen om de eerste bijeenkomsten te
faciliteren.

« Naar menu

Waardevolle initiatieven
Hoe kunnen bedrijven faciliteren in het
aanstellen van een procesbegeleider?
Kunnen wij bedrijven ondersteunen in de
beginfase? Deze waardevolle initiatieven
dienen ter inspiratie. Wat kunt u doen
om bedrijven te ondersteunen in het
samenwerken aan circulaire ketens?

Subsidies voor het financieren
van ketenregie

Diverse overheden hebben subsidies
beschikbaar gesteld voor circulaire
ketensamenwerking. Bedrijven geven
aan hier veel baat bij te hebben.
Met de subsidie Circulaire Ketenprojecten
van Infrastructuur en Waterstaat, uitgevoerd
door RVO kunnen bedrijven een ervaren
procesbegeleider inhuren. Deze begeleider
helpt bedrijven bij de samenwerking gericht
op het realiseren van een circulaire productof materiaalketen. De subsidieregeling is
ingesteld op basis van ervaringen van het
Versnellingshuis.

De provincie Noord-Holland stelt een
subsidie beschikbaar voor circulaire ketens
in Noord-Holland. Ook deze subsidie kan
een bedrijf aanwenden om van een ervaren
procesbegeleider in te huren. Daarnaast is
de subsidie geschikt om ondersteunende
juridische en financiële diensten te financieren
die nodig zijn bij het vormen van een keten.
Tot slot omvat de Subsidieregeling Circulair
Zuid-Holland drie onderdelen voor subsidiëring:
doorbraakprojecten, pilots en coalitievorming
in netwerken. De regelingen zijn ook te vinden
in de financieringstool van het Versnellingshuis.

Ondersteuning bij het initiëren
en uitvoeren van ketenprojecten

Het realiseren van circulaire ketens op
productgroep-niveau vraagt om een
sectorbrede aanpak waarin diverse schakels
van de keten zijn betrokken. In aanvulling
op de subsidie Circulaire Ketenprojecten
biedt het Versnellingshuis in afstemming
met de transitieteams ondersteuning aan
sectorketens en productgroepen, zoals die
zijn opgenomen in het Nationaal Programma
Circulaire Economie (NPCE).

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 23

Dat gebeurt in twee fases: de initiatiefase en
de uitvoeringsfase.
Het Versnellingshuis ondersteunt de opstart
van zogenoemde Moonshots: projecten
die leiden tot potentieel majeure circulaire
ketendoorbraken. In een Moonshot werkt een
consortium van bedrijven aan het opstellen
van een gezamenlijke ambitie en een
meerjarenplan voor het circulair maken
van hele keten.
Vanaf 2023 biedt Het Versnellingshuis ook
ondersteuning bij het uitvoeren van een
gezamenlijk plan voor het realiseren van
een circulaire keten. De ondersteuning
behelst met name het aanstellen van een
ketenregisseur. Projecten komen alleen
voor ondersteuning in aanmerking als deze
bijdragen aan de doelen van het NPCE.
Ook moeten diverse schakels in de keten
een ambitiedocument hebben ondertekend.

« Naar menu

CASUS

HET BEGELEIDEN VAN DE GEZAMENLIJKE
ONTWIKKELING VAN CIRCULAIRE
WANDELEMENTEN
Burgerboerderij Oosterwold en
bouwmateriaalproducenten
Grown.Bio, VanHier, Roelof Piek
en FlevoTimmerfabriek werken
samen om een nieuwe keten
op te zetten. Het doel:
lisdodde verwerken tot een
prefab biobased wandelement.

Dit doen zij met behulp van de subsidie
voor dit circulair ketenproject5. Hierbij verwerkt
de burgerboerderij de lisdodde tot bruikbare
grondstof en maken de drie productontwikkelaars daarvan drie onderdelen
voor het wandelement: isolatiemateriaal,
binnenplaat en buitenplaat. Lisdodde groeit
lokaal en slaat CO2 op, net als andere
biobased materialen.
Charlotte Derksen, transitiemaker bij
Squarewise, is procesbegeleider. “Ik structureer
het proces. Het gaat om operationele taken
zoals het inplannen van een overleg. Maar ook
om het opstellen van verslagen en documenten,
het afstemmen tussen ketenpartners en
externe stakeholders en sturen op het behalen
van de doelen. Omdat de samenwerking
nog niet vanzelfsprekend is, en alle partners
omkomen in hun reguliere werk, is zo’n trekker
essentieel.”

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 24

Het wandelement wordt in februari 2023
getest op brandveiligheid en isolatiewaarde.
De subsidie voor ketensamenwerking loopt
tot augustus, daarna houdt de rol van de
Derksen op. Voor die tijd moeten afspraken
worden gemaakt over de voortzetting van
de samenwerking. “Hopelijk lukt het om het
voor die tijd verkoopbaar en winstgevend
te krijgen. Dan wordt het onderdeel van
de reguliere bedrijfsvoering en is de
samenwerking ook geborgd.”

5. R
 VO. (2021). Circulair ketenproject: Lisdodde Bouwketen

« Naar menu

RODE DRAAD 6

Het verdelen van lusten
en lasten vormt een zoektocht
Bij circulaire ketensamenwerking dienen bedrijven zorgvuldige
contractuele afspraken te maken over de verdeling van lusten en
lasten. Maar het inschatten van de kosten, baten en risico’s voor de
verschillende partijen is lastig, zeker aan het begin van het traject.
Ketensamenwerking brengt daarom extra financieringsrisico’s mee.
Baat voor alle partijen

Binnen de keten komt het voor dat de
belangen van de verschillende partijen niet
op één lijn liggen. Waar de ene partij baat
heeft bij een circulair keteninitiatief, kan een
andere partij daar nadeel van ondervinden.
Een reparatiebedrijf heeft er bijvoorbeeld
belang bij dat laptops zo ontworpen zijn dat
reparatie eenvoudig is. De reparatie van
laptops door derde partijen kan echter ten
koste gaan van het marktaandeel van een
laptopproducent.

Het ontwerpen van makkelijk te repareren
laptops is dus in het belang van de reparateur,
maar minder in het belang van de laptopproducent. Als de producent geen baat heeft
bij circulair ontwerp, noch hiertoe verplicht is,
zal deze niet tot circulair ontwerp overgaan.
Er moet dus een manier worden gevonden
om ook voordeel te creëren voor de producent,
bijvoorbeeld door verloren opbrengsten te
compenseren. Maar wat is een passende
compensatie? Het vinden van een verdeling
van lusten en lasten die voor alle partijen
werkt is vaak een grote zoektocht.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 25

De businesscase van circulaire ketens
Om de lusten en lasten te verdelen op een
manier die voor alle partijen werkt, dienen
er natuurlijk meer lusten dan lasten te zijn.
Maar zoals in eerdere edities van de Rode
Draden al is genoemd is het ontwikkelen van
een rendabele circulaire businesscase niet
altijd mogelijk. Circulaire ketens kunnen niet
altijd concurreren met bestaande lineaire
praktijken. De benodigde investeringen,
bijvoorbeeld in nieuwe productietechnieken,
leveren onvoldoende economisch voordeel
op. Het voorbeeld van Wood Loop, te
lezen op pagina 28, illustreert wat de
uitdagingen zijn in het creëren van een

« Naar menu

aantrekkelijke businesscase voor circulaire
ketensamenwerking.

Het financieren van de samenwerking

Bedrijven ervaren bovendien obstakels in het
financieren van circulaire ketensamenwerking.
Het financieren vereist soms samenwerking
tussen de verschillende financiers van de
betrokken bedrijven. Dit brengt hoge transactiekosten met zich mee. Bovendien kan het
voor een financier lastig zijn om een goede
inschatting te maken van de risico’s. Hierdoor
vormt het verkrijgen van financiering een
uitdaging. Nieuwe instrumenten om risico’s
voor financiers te verminderen zouden
daarom welkom zijn.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 26

Waardevolle initiatieven
Hoe kunnen bedrijven helpen in hun
zoektocht naar een eerlijke verdeling
van de lusten en lasten? Kunnen wij
ondersteunen in het financieren van
ketensamenwerking? Deze waardevolle
initiatieven dienen ter inspiratie.
Wat kunt u doen om bedrijven te
ondersteunen in het samenwerken
aan circulaire ketens?

Optimaliseren van het
financieringsinstrumentarium

De financiële sector speelt een
belangrijke rol in het verschaffen van
financiering aan circulaire bedrijven
en daarmee in de versnelling van de
transitie naar een circulaire economie.
Maar financiële partijen ervaren
knelpunten bij het financieren van
circulaire bedrijven en projecten.

In de Roadmap Circulair Financieren
in 2030 doet de Werkgroep Circulaire
Economie voorstellen voor concrete
acties om knelpunten aan te pakken.
De werkgroep is opgericht in 2021
onder het Platform voor Duurzame
Financiering van De Nederlansche
Bank. De werkgroep richt zich op een
sectorbrede strategie voor circulair
financieren.
De werkgroep heeft ook aandacht
voor de obstakels in het financieren
van circulaire ketensamenwerking.
Als onderdeel van de strategie brengt
de sector in kaart in hoeverre bestaande
instrumenten passend zijn voor het
financieren van ketensamenwerking.
Vervolgens brengen zij in kaart wat
mogelijkheden zijn voor het uitbreiden
en optimaliseren van het financieringsinstrumentarium.

« Naar menu

De CIRCO-methodiek:
van waardeverlies naar
economische kansen

CIRCO richt zich op het in beweging brengen
van een nieuwe, nog te ontginnen markt.
Naast het mobiliseren van de keten, helpt
CIRCO bedrijven ook in het ontdekken van
nieuwe businesscases. De bewezen methode
van CIRCO stelt bedrijven in staat in korte
tijd een aantrekkelijke circulaire propositie
te ontwikkelen. Door waardeverlies en om te
zetten in economische kansen. Om bedrijven
op een laagdrempelige manier kennis te
laten maken met de methodiek biedt CIRCO
een gratis online workshop aan. In twee uur
leren bedrijven meer over circulariteit in het
algemeen en over de kansen binnen de
eigen organisatie.

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 27

Pieter van Os
Circo
—

“Producten langer in de
loop houden? Zorg ervoor
dat alle partijen er belang bij
hebben dat producten hun
waarde behouden.”

« Naar menu

CASUS

HOOGWAARDIG BENUTTEN VAN RESTHOUT:
DE OBSTAKELS IN HET VERDIENMODEL
Jaarlijks wordt er in de
Nederlandse meubelsector
635 kiloton hout verbruikt.
Helaas gaat maar liefst 20%
hiervan tijdens het productieproces verloren en het
leeuwendeel betreft
spaanplaat en MDF.
Het verlies kan worden teruggebracht met
een nieuwe manier van recycling van
het houtafval: grootschaliger, makkelijker,
zuiverder en efficiënter. Daarom heeft branchevereniging Koninklijke CBM de stichting Wood
Loop opgericht: een innovatieve organisatie
die elke houtverwerker, retailer en plaatmateriaalproducent in staat stelt om MDF
en spaanplaat gemakkelijk én betaalbaar
te recyclen. Wood Loop is ontstaan uit de
Moonshot Plaatmateriaal, welke het
Versnellingshuis heeft ondersteund.

Alhoewel er vanuit de markt veel interesse
is in deze dienst, blijft het ontwikkelen van
een rendabele businesscase een uitdaging.
Om de kosten laag te houden organiseert
Wood Loop de retourlogistiek, sortering en
recycling van het hout zo efficiënt mogelijk.
Zo wordt het resthout opgehaald bij lege
retourritten. “De vrachtwagen rijdt toch al, dat
scheelt transportkosten.” vertelt Dirk Deursen,
innovatieadviseur bij CBM. Ook stuurt CBM
op een hogere vullingsgraad van de kratten
en zuiverheid van het resthout in vergelijking
met de bestaande afvalverwerking. “Dat gaat
eigenlijk ontzettend goed.”
Wood Loop ontvangt van de deelnemers aan
het systeem een startersbijdrage. “Eigenlijk
een soort crowdfunding, waardoor de
deelnemer ook gecommitteerd is en een stuk
van de speciale Wood Loop kratten betaalt.”
Ook ontvangt Wood Loop geld voor het
afzetten van het resthout (de aangeleverde
zuivere grondstof). Door de lage afzetprijs van
het resthout blijft het toch lastig om de kosten
de dekken. “Om in de zwarte cijfers te komen

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 28

moet er bovenop de commodity prijzen van
de houtmarkt een premie betaald worden
voor de secundaire grondstofstroom die
Wood Loop aanlevert aan de producent.”
Bovendien levert het hout meer geld op als
biomassa voor energie dan wanneer het
wordt gebruikt als grondstof. “Als we het hout
zouden afzetten als biomassa kunnen we er
wel tien tot twintig keer zoveel voor krijgen!
Dat geeft natuurlijk een verkeerde prikkel.
We willen het immers zo hoogwaardig mogelijk
gebruiken en het systeem veranderen.”

« Naar menu

Bronnen
Circo (n.d.)
Bedrijfsverhalen
Circonnect (n.d.)
Ketensamenwerking
Circulaire
Maakindustrie
(n.d.)
Materiaalpaspoorten
Evofenedex (n.d.)
Ketensamenwerking
Het Groene Brein
(2022)
Wat is ketensamenwerking?

Lobregt, M., Kamper, S.,
Besselink, J., Knol, E., &
Coolen, E. (2021)
The ideation process
focused on circular strategies
in the wind industry
Ministerie van
Infrastructuur en
Waterstaat (2023)
Nationaal Programma
Circulaire Economie
2023—2030
MVO Nederland (2021)
Hoe kom je tot commerciële
samenwerkingsafspraken in
projecten?

MVO Nederland (2023)
MVO Risico Checker
Partners for Innovation
(2022)
13 Factoren voor succesvolle
ketenprojecten
Platform voor
Duurzame Financiering
(2022)
Roadmap Circulair Financieren
2030: De financiële sector als
aanjager van de circulaire
transitie
Rijkswaterstaat (n.d.)
Afval Circulair: Samenwerking
RVO (n.d.)
Ondersteunde projecten door
RVO: Subsidie Circulaire
Ketenprojecten

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 29

RVO (2014)
Een handreiking voor
het realiseren van
ketensamenwerking
in de industrie
SER (2018)
Financiële instrumenten voor
een circulaire economie
The Terrace (2020)
IMVO Maatregelen in
Bedrijfsperspectief
TNO (2021)
Inventarisatie Circulair
Product Paspoort 2021
Versnellingshuis
Nederland Circulair
(n.d.)
Praktijkverhalen

« Naar menu

Met dank aan
Dirk van Deursen
Koninklijke CBM
Charlotte Derksen
Squarewise
Ineke van Zanten
GreenWish
Rinske van Noortwijk
GreenWish
Lucas Lemmens
Invest-NL
Alain Cracau
GoodBerries
Elmar Otten
Evofenedex
Renzo Akkerman
Wageningen Universiteit

Roos Janssen
Transitieagenda
Consumptiegoederen
Sandra Kolodzinskyi
Holland Circular Hotspot
Merel Haverhals
NEN
Pieter van Os
CIRCO
Michael van der Meer
PHI Factory
Jan-Willem Kanter
Cirkellab
Ingeborg Gort
Partners for Innovation

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 30

Dit rapport is tot stand gekomen met de
inbreng van procesbegeleiders van circulaire
ketensamenwerkingen, experts uit het veld en
ondernemers die werken aan circulaire ketens.
We willen deze personen bedanken voor de
bijdrage aan het rapport!

« Naar menu

Colofon
Dit is een publicatie van
Het Versnellingshuis Nederland Circulair!

Auteur
Mara Haverkort

Het Versnellingshuis Nederland Circulair! is een
samenwerkingsverband van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat, VNO-NCW, MKB-Nederland,
MVO Nederland en Het Groene Brein. Het Versnellingshuis
versnelt de transitie naar een circulaire economie door
bedrijven te ondersteunen in het circulair ondernemen.
Wij bieden bedrijven met circulaire ambities toegankelijke
informatie, geven ze hulp op maat en bieden
ondersteuning in de ketensamenwerking. Dat doen we
niet alleen, maar samen met onze Versnellingspartners.
Deze ruim 100 bedrijven en organisaties bieden diensten
en adviezen aan bij het circulair ondernemen: van
financieel tot juridisch advies.

Datum
Februari 2023

versnellingshuisce.nl

Rode Draden 2023 | Het Versnellingshuis Nederland Circulair! 31

Contact
hallo@versnellingshuisce.nl
Design
Jochem Duyff
Positive Impact Design

versnellingshuisce.nl