Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2797
Vragen van het lid Irrgang (SP) aan
de minister van Financiën over CIG
Biodiesel. (Ingezonden 16 april 2009)
1
Heeft u kennisgenomen van het
artikel over CIG Biodiesel in het blad
Quote?1
2
Is er hier volgens u net als bij Madoff
en Easy Life sprake van Ponzi-fraude?
Kunt u inzicht geven in de mate
waarin Ponzi-fraude voorkomt in
Nederland?
3
Is het waar dat de Autoriteit
Financiële Markten (AFM) niet kan
ingrijpen omdat dat pas kan op het
moment dat de mensen hun geld
kwijt zijn geraakt? Is het waar dat een
onderzoek pas kan worden gestart
wanneer de eerste rentebetalingen
worden gemist? Betekent dat, dat
wanneer de rentebetalingen volgens
de overeenkomst pas na drie jaar
ingaan, er gedurende die hele
periode geen onderzoek kan worden
gestart?

Biodiesel allemaal als afzonderlijke
incidenten?
5
Herinnert u zich uw antwoord op een
eerdere vraag of u bereid bent de
grens van
2,5 miljoen euro flink te verlagen,
waarin u verwees naar de wens van
de Tweede Kamer om Europese
richtlijnen niet breder te
implementeren dan noodzakelijk?2 Is
dat de voornaamste reden waarom u
geen nationale regels wilt stellen
voor aanbiedingen onder € 2,5
miljoen? Wat is hier het standpunt
van het kabinet zelf? Is een bredere
interpretatie van de richtlijn in dit
geval niet noodzakelijk om misbruik
tegen te gaan?

8
Nu u in antwoord op onze eerdere
vragen heeft vastgesteld dat er vaker
gebruik wordt gemaakt van de 2,5
miljoen grens dan verwacht en u zelf
heeft vastgesteld dat er gebruik wordt
gemaakt van de prospectusvrijstelling
op een wijze die niet de bedoeling is,
ligt het dan niet voor de hand dat u
dan ook maatregelen neemt om dat
te voorkomen? Welke maatregelen
stelt u voor?
9
Is het geconstateerde ongewenste
gebruik van de vrijstelling voor de
AFM een aanleiding geweest om de
fondsen waar dat aan de hand was
aan een nader onderzoek te
onderwerpen?

6
Deelt u de mening dat het beleid
waaraan u refereert ten aanzien van
Europese regels de beleidsruimte
beperkt voor de Nederlandse
overheid voor het verbeteren van de
regels ter bescherming van
consumenten?

10
Indien een beleggingsfonds een
prospectus naar buiten brengt dat
niet gecontroleerd is door de AFM, is
de AFM dan in staat om daar direct
een stokje voor te steken of moet
daar eerst een uitgebreid onderzoek
aan voorafgaan?

4
Maakt u zich zorgen over de steeds
weer terugkomende frauduleuze
beleggingfondsen of ziet u gevallen
als Palm Invest, Golden Sun Resorts,
Easy Life, Royal Dubai en nu CIG

7
Wat was de oorspronkelijke reden
waarom er in het kader van de
harmonisatie in de prospectusrichtlijn
is gekozen voor de grens van 2,5
miljoen euro? Waarom was er
volgens de richtlijn onder die grens
geen verplichting nodig tot het
publiceren van een prospectus?

11
Indien een beleggingsfonds klanten
aantrekt door een andere grote partij
te noemen die ook instapt, wanneer
is dat voor de AFM aanleiding om na
te gaan wie er achter deze partijen
schuil gaan?

KVR36398
2009Z07228
0809tkkvr2797
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5877

12
Kunt alsnog antwoord geven op de
vraag die eerder aan u is gesteld en
die u ten onrechte interpreteerde als
een vraag of de AFM wel voldoende
in staat is adequaat toezicht te
houden, te weten «Deelt u de mening
dat de AFM veel beter in staat zou
moeten zijn om fraude en misleiding
bij beleggingsfondsen op te sporen
dan de individuele beleggers?»2
13
Hoe komt u tot uw waarneming dat
marktpartijen zelf altijd voldoende in
staat zijn om vast te stellen of er
sprake is van een frauduleus
beleggingsfonds, aan de hand
waarvan u eerder argumenteerde dat
meer toezicht niet nodig is? Is hier de
wens de vader van de gedachte of is
het gebaseerd op de huidige praktijk?
14
Hoeveel prospectussen zijn er de
afgelopen jaren gepubliceerd voor
vastgoedbeleggingen? Geldt voor
beleggingsfondsen waar niet is
belegd in vastgoed ook dat er in 4
van de 5 gevallen gebruik is gemaakt
van de vrijstelling van de prospectus?
15
Hoe vaak heeft de AFM de afgelopen
drie jaar een aangifte gedaan in
verband met ontbreken van een
goedgekeurde prospectus, een
onjuiste prospectus of het ten
onrechte doen voorkomen alsof er
sprake is van een door de AFM
goedgekeurde prospectus?
1

Quote, 7 april 2009: «CIG Biodiesel het
nieuwe Easy Life?».
Aanhangsel Handelingen, 2008–2009,
nr. 1049.

2

Antwoord
Antwoord van minister Bos
(Financiën) (ontvangen 2 juni 2009)
Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2008–2009, nr. 2590
1
Ja.
2
Het kenmerkende van fraude is dat
zaken anders worden gepresenteerd
dan dat zij in werkelijkheid zijn;
getracht wordt om de fraude
verborgen te houden. Het is daarom
niet mogelijk om de werkelijke mate
waarin Ponzi-fraude op dit moment in
Nederland voorkomt aan te geven.
Deze fraude komt case-by-case aan
het licht door signalen uit de markt,
toezicht of anderszins.

3
Allerhande signalen kunnen voor de
AFM aanleiding zijn om een
onderzoek te starten zoals
bijvoorbeeld signalen uit de markt of
klachten/vragen van burgers. Deze
signalen kunnen de toezichthouder
eerder bereiken dan het moment dat
de eerste rentebetalingen worden
gedaan. Onderzoek is aldus niet
afhankelijk van het moment van het
betalen van de rente.
Indien bij de AFM naar aanleiding van
het onderzoek naar een niet onder
Wft-toezicht staand fonds (zoals CIG
Biodiesel) het onderbouwde
vermoeden ontstaat dat er mogelijk
sprake is van oplichting en/of
valsheid in geschrifte (bijvoorbeeld
bij een Ponzi-scheme) kan zij daarvan
aangifte doen bij het Openbaar
Ministerie of handelen op basis van
haar bevoegdheden op grond
van de Wet handhaving
consumentenbescherming (Whc).
Niet alleen de AFM maar ook burgers
kunnen te allen tijde aangifte doen bij
het Openbaar Ministerie (OM)
wanneer zij denken te worden
opgelicht. Het OM zal dan beslissen
of verder onderzoek noodzakelijk is.
4
Uiteraard maak ik mij zorgen om de
problematiek van frauduleuze
fondsen. Elk geval van mogelijke
fraude moet echter in beginsel
afzonderlijk worden bekeken.
5
(Antwoord: zie vraag 8)
6
(Antwoord: zie vraag 8)
7
De grens van € 2,5 miljoen is
ingegeven door het feit dat het bij
uitgiftes van effecten met een totale
tegenwaarde onder die grens niet
proportioneel is om te vereisen dat
een prospectus wordt opgesteld. De
kosten van het opstellen van een
prospectus kunnen aanzienlijk zijn.
Deze grens is bedoeld om kleine en
middelgrote ondernemingen in staat
te stellen vermogen aan te trekken
terwijl de lasten beperkt blijven.
5, 6 en 8
Het breder implementeren van een
richtlijn dan noodzakelijk kan een
belemmering inhouden voor de
intracommunautaire handel. In het
algemeen is de regering er om die
reden voorstander van om zo weinig

mogelijk barrières op te werpen
tegen het functioneren van de interne
markt. Daarmee voldoet de regering
ook aan de wens van het parlement.
Totale harmonisatie van een
onderwerp door een Europese
richtlijn is de manier bij uitstek om
enerzijds te bewerkstelligen dat de
interne markt goed functioneert,
terwijl anderzijds rekening wordt
gehouden met de verschillen tussen
de wijze van wetgeving in de
verschillende lidstaten. Totale
harmonisatie brengt onvermijdelijk
met zich dat op het geharmoniseerde
terrein geen nationale regels meer
kunnen worden gesteld. Het geniet
mijn voorkeur om geconstateerde
onregelmatigheden die voortvloeien
uit de grens van de reikwijdte van een
richtlijn op Europees niveau ter
sprake te brengen. Nederland heeft
dit aspect dan ook ingebracht bij de
evaluatie van de Prospectusrichtlijn
die de Europese Commissie recent
heeft uitgevoerd. Enerzijds heeft
Nederland gepleit voor een
verhoging, ten minste een
verdubbeling, van de
€ 50.000-grens.1 Anderzijds heeft
Nederland het oneigenlijk gebruik
van de € 2,5-miljoen-grens aan de
orde gesteld en verzocht om nadere
uitwerking van deze bepaling
teneinde misbruik daarvan te
voorkomen. Momenteel verwerkt de
Europese Commissie het ingebrachte
commentaar van de Lidstaten,
waarna onderhandelingen over een
herziening van de Prospectusrichtlijn
zullen starten.
Het ligt in de bedoeling dat
binnenkort een wetsvoorstel
aanhangig wordt gemaakt bij Uw
Kamer waarin wordt voorgesteld de
AFM de bevoegdheid te geven
vormvoorschriften op te stellen ten
aanzien van de vrijstellingsmelding
(het «wildwestbordje») die bij een
aanbieding van effecten moet worden
gegeven teneinde gebruik te kunnen
maken van een aantal vrijstellingen of
uitzonderingen van de
prospectusplicht.
9
Alle signalen die de AFM ontvangt,
worden beoordeeld en geprioriteerd
(hierbij worden tevens de eerdere
signalen over een instelling
meegewogen). Afhankelijk van de
prioritering worden de signalen
opgepakt. Overigens kan – ook
wanneer sprake is van een juist

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5878

gebruik van de vrijstelling – op basis
van de beschikbare informatie alsnog
een onderzoek in het kader van de
Whc worden opgestart aangezien de
Whc ook van toepassing is als men
vrijgesteld is van de Wft. Het spreekt
voor zich dat de AFM hieraan veel
aandacht besteedt.
10
De beheerder van een
beleggingsinstelling is op grond van
de Wft in beginsel verplicht te
beschikken over een vergunning.
Een beleggingsinstelling die een
prospectus uitgeeft, hoeft dit
prospectus niet vooraf te laten
goedkeuren door de AFM, tenzij de
deelnemingsrechten kwalificeren als
effecten zoals bedoeld in de
prospectusrichtlijn. Er worden echter
wel eisen gesteld aan de inhoud van
het prospectus. De AFM kan in het
kader van het lopend toezicht op de
beheerder het prospectus van de
beleggingsinstelling achteraf toetsen.
Bij uitgifte van effecten als bedoeld in
de prospectusrichtlijn dient, voor
zover er geen sprake is van een
vrijstelling of uitzondering, het
prospectus te worden goedgekeurd
door de AFM. Indien er wel sprake is
van een vrijstelling of uitzondering op
de prospectusplicht kan de AFM naar
aanleiding van signalen uit hoofde
van de Whc een onderzoek starten
indien een consument in de
transactie is betrokken.
Als de AFM een maatregel neemt
(bijvoorbeeld om een effectenuitgifte
zonder goedgekeurd prospectus te
stoppen), moet zij die goed kunnen
onderbouwen (de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur).
De diepgang en doorlooptijd van het
daarvoor benodigde onderzoek
verschilt sterk per situatie.
11
Op het moment dat vermoed wordt
dat sprake is van misleiding.
12
De AFM is een toezichthouder en
geen opsporingsinstantie. Dit brengt
met zich mee dat de AFM ook geen
opsporingsbevoegdheden heeft.
Zoals ik in mijn antwoorden op uw
vragen over het toezicht op
beleggingsfondsen al aangaf, is er
geen reden om aan te nemen dat de
toezichtbevoegdheden van de AFM
op dit vlak onvoldoende zijn.
De AFM is dankzij haar
toezichtsinstrumentarium beter
ingericht op het doorzien van fondsen
dan de individuele belegger.

13
Ik heb niet kunnen achterhalen op
welke waarneming u doelt. Zowel
kleine als professionele beleggers zijn
niet altijd in staat om fraude te
doorzien. Ik hecht eraan om te
benadrukken dat er geen exclusief
verband bestaat tussen fraude en het
gedeelte van de financiële markten
waar geen toezicht wordt gehouden.
Bovendien betekent het feit dat
toezicht wordt gehouden op een
bepaald deel van de financiële
markten niet dat fraude daardoor kan
worden uitgesloten. Om fraude tegen
te gaan bestaat naast het Wetboek
van strafrecht sinds enige tijd
ook de Wet handhaving
consumentenbescherming, waarin in
oktober 2008 de richtlijn Oneerlijke
handelspraktijken2 is
geïmplementeerd. Op basis hiervan
heeft de AFM bevoegdheden
gekregen om repressief toezicht te
houden op een correcte
informatievoorziening door financiële
ondernemingen die niet anderszins
onder toezicht staan en waarbij een
consument bij de overeenkomst
betrokken is.3

handelspraktijken van ondernemingen jegens
consumenten op de interne markt en tot
wijziging van Richtlijn 84/450/EEG van de
Raad, Richtlijnen 97/7/EG, 98/27/EG en
2002/65/EG van het Europees Parlement en de
Raad en van Verordening (EG) nr. 2006/2004
van het Europees Parlement en de Raad
(«Richtlijn oneerlijke handelspraktijken»).
3
Zie hiervoor verder de beantwoording van
de vragen van het lid Bashir over Partrust en
andere mogelijke omvangrijke
beleggingsfraudes (AH 08/09 2802).

14
Een ruwe schatting leert ons dat er in
2007 circa 115 vastgoedemissies
hebben plaatsgevonden. In 2008
werden de inschrijftermijnen van
vastgoedbeleggingen vaak verlengd.
Dit is een teken dat de vastgoedsector
meer moeite had om geld aan te
trekken en de verwachting is dan ook
dat het aantal emissies in 2008 lager
uitvalt dan in 2007.
Ook bij de scheepvaart-CV’s (en in het
verleden de film-CV’s) zien we dat de
meeste partijen gebruik maken van
vrijstellingen. Voor de breder
georiënteerde beleggingsfondsen
veronderstelt de AFM dat er veel
minder gebruik wordt gemaakt van
vrijstellingen, al heeft ze hierover
geen harde cijfers.
15
De AFM heeft de laatste jaren circa
7 aangiftes per jaar gedaan met
betrekking tot illegale financiële
activiteiten. Hiervan betreffen 2 à 3
aangiftes per jaar niet-vrijgestelde
fondsen die aanboden zonder een
goedgekeurd prospectus.
1

Zie hiervoor verder de beantwoording van
de vragen van het lid Bashir over Partrust en
andere mogelijke omvangrijke
beleggingsfraudes (AH 08/09 2802).
2
Richtlijn 2005/29/EG van het Europees
Parlement en de Raad betreffende oneerlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5879