Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

28 638

Mensenhandel

Nr. 143

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 april 2016
Op 14 april heeft de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en seksueel
geweld tegen kinderen (vanaf hier: Nationaal Rapporteur) haar rapport
«Zicht op kwetsbaarheid, een verkennend onderzoek naar de kwetsbaarheid van kinderen voor mensenhandel» gepresenteerd1. Met deze
brief reageer ik op het verzoek van de Vaste Commissie voor Veiligheid en
Justitie, om een reactie op het rapport voorafgaand aan het Algemeen
Overleg Mensenhandel en Prostitutie op 26 april 2016. Hiermee ga ik
mede namens de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ook in op het
verzoek om een reactie op de situatie van minderjarig gehuwden in
Nederland, naar aanleiding van berichtgeving over «Zeker 60 minderjarige
Syrische kindbruiden in Nederland» (Handelingen II 2015/16, nr. 78,
Regeling van werkzaamheden).
Het onderzoek: Zicht op kwetsbaarheid
De Nationaal Rapporteur heeft een verkennend en agenderend onderzoek
uitgevoerd, waarmee inzicht wordt geboden in de kwetsbaarheid voor
mensenhandel van zeven specifieke categorieën kinderen. De rapportage
beschrijft de aard en mate van kwetsbaarheid van de betreffende kinderen
en kijkt naar de vraag of mensenhandelaren actief zijn rond/bij de
betreffende groep. Het gaat om de volgende categorieën:
1. Illegaal in Nederland verblijvende kinderen die binnen familieverband
moeten werken.
2. Roma-kinderen.
3. Kinderen werkzaam in productieketens.
4. Lesbische, Homoseksuele, Biseksuele en Transgender kinderen.
5. Syrische kindbruiden.
6. Kinderen met de eetstoornis anorexia.
7. Kinderen die zich (willen) voegen bij ISIS.

1

kst-28638-143
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 638, nr. 143

1

Het onderzoek heeft een signaalfunctie, zowel richting overheidsinstanties, als ook richting de wetenschap. De conclusies zien op de
kwetsbaarheid van de verschillende categorieën kinderen. De Nationaal
Rapporteur constateert dat op basis van kwetsbaarheid en signalen over
activiteit van mensenhandelaren bij de eerste drie categorieën concrete
actie nodig is. Bij de vierde en vijfde categorie concludeert de Nationaal
Rapporteur dat nader onderzoek en preventieve maatregelen nodig zijn.
Bij de laatste twee categorieën pleit de Nationaal Rapporteur voor
waakzaamheid.
Reactie: inzichten betrekken in lopende programma’s
Het onderzoek dient een belangrijk doel: betere bescherming van kinderen
tegen mensenhandel. De inzichten die het rapport biedt, dragen direct bij
aan de discussie over adequate beschermingsmaatregelen bij minderjarigen. De bescherming van kinderen krijgt reeds de nodige aandacht
binnen het mensenhandelbeleid. Het uitgangspunt van het mensenhandelbeleid is een brede integrale aanpak, zoals wordt uitgewerkt met het
Nationaal Verwijsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel, dat gericht is
op alle mogelijke slachtoffers van mensenhandel inclusief minderjarigen.
Daarnaast wordt er extra ingezet op enkele specifieke onderwerpen,
waaronder ook enkele specifieke groepen minderjarigen. Hierin ligt de
kracht van de aanpak: de combinatie van een algemene aanpak voor alle
groepen, in combinatie met aanvullende maatregelen voor groepen die
extra aandacht nodig hebben.
De inzichten van de Nationaal Rapporteur bieden aanknopingspunten
voor beide: de conclusies zullen dan ook worden betrokken in zowel de
brede mensenhandelaanpak, als ook bij enkele specifieke programma’s
die zich richten op groepen waar ook de Nationaal Rapporteur kwetsbaarheden constateert:
• Het programma aanpak uitbuiting Roma-kinderen richt zich specifiek
op de bescherming van en het bieden van perspectief (op onder meer
scholing en arbeid) aan deze doelgroep, en op het signaleren en
tegengaan van de vormen van uitbuiting (criminele uitbuiting en maar
bijvoorbeeld ook gedwongen bedelarij), waar een deel van deze
doelgroep mee geconfronteerd wordt.
• Mede met het oog op de problematiek rond kindbruiden en gearrangeerde huwelijken worden maatregelen getroffen tegen huwelijksdwang. Op 5 december 2015 is de Wet tegengaan huwelijksdwang
ingegaan. Maatregelen worden getroffen met het oog op tijdige
signalering en het bespreekbaar maken van dit onderwerp binnen
gemeenschappen.
• Binnen de aanpak van loverboyproblematiek is bijzondere aandacht
voor kwetsbare meisjes en wordt in opdracht van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport momenteel nader onderzoek
gedaan naar jongensslachtoffers. Hierbij wordt onder andere gekeken
naar wat de onderscheidene kenmerken zijn van jongens die slachtoffer worden van binnenlandse mensenhandel, en of er kwetsbare
groepen jongens zijn die verhoogd risico lopen, zoals jongens met een
homoseksuele of biseksuele geaardheid. Het onderzoek moet in
oktober worden afgerond.
• Om uitbuiting van kinderen in productieketens tegen te gaan worden
maatregelen getroffen om bedrijven te stimuleren hun verantwoordelijkheid te nemen. Bedrijven worden aangespoord tot creatieve
maatregelen om kinderuitbuiting uit hun productieketens te bannen en
consumenten worden voorgelicht hoe zij met hun aankoopgedrag een
bijdrage kunnen leveren aan dit probleem.
• Binnen het actieprogramma integrale aanpak Jihadisme is de aandacht
vanzelfsprekend mede gericht op de wijze waarop – ook minderjarige –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 638, nr. 143

2

uitreizigers gefaciliteerd of geronseld worden. Hierbij moet overigens
wel worden opgemerkt, dat de door de Nationaal Rapporteur
geconstateerde kans op verwevenheid van daderschap en slachtofferschap bij deze categorie niet betekent, dat de veiligheidsrisico’s rond
deze doelgroep daarmee kleiner worden.
Met de gekozen focus op specifieke groepen kinderen, brengt de
Nationaal Rapporteur de complexe aard van de problematiek scherp in
beeld. Zo constateert de Nationaal Rapporteur dat bij enkele groepen de
kwetsbaarheid in familie- of relationeel verband ligt. De problematiek van
illegale kinderen die in familieverband moeten werken, Roma-kinderen in
gearrangeerde huwelijken, en Syrische kindbruiden brengen bijzondere
uitdagingen met zich mee, zowel op het vlak van signalering als bij het
treffen van effectieve maatregelen. Hieruit volgt duidelijk dat alleen een
integrale aanpak, waarin het sociale domein wordt verbonden aan het
domein van politie en justitie, een kans van slagen heeft om deze
problematiek aan te pakken. Over dit onderwerp ga ik met de partners in
de Taskforce Mensenhandel in gesprek, om te kijken of hier aanvullende
maatregelen nodig zijn met betrekking tot signalering en effectieve
interventies.
Het rapport biedt verder ook inzicht in groepen die weliswaar in verband
worden gebracht met mensenhandel, maar waarbij juist weinig signalen
of kwetsbaarheid worden geconstateerd. De inzichten uit het rapport
dragen eraan bij dat maatregelen worden ingezet bij juist die groepen
waar de grootste risico’s worden geconstateerd.
Reactie op het bericht «Zeker 60 Syrische kindbruiden in Nederland»
Onder de instroom van asielzoekers bevinden zich kindbruiden. Met
kindbruiden worden minderjarige meisjes bedoeld die met een meerderjarige partner zijn gehuwd. Het gemiddelde leeftijdsverschil tussen beide
partners ligt tussen de 2 en 15 jaar. Er zijn tot op heden geen indicaties
van mensenhandel rond deze doelgroep geconstateerd, zoals ook de
Nationaal Rapporteur in haar rapport concludeert. Bij de categorie
kindbruiden wijst de Nationaal Rapporteur vooral op de kwetsbaarheid
van deze doelgroep en de noodzaak zicht te houden op de betreffende
meisjes.
Eind vorig jaar is het wettelijk kader aangescherpt: met de Wet tegengaan
Huwelijksdwang, die op 5 december 2015 in werking is getreden, zijn
huwelijken met minderjarigen niet toegestaan in Nederland. Bovendien
kunnen in het buitenland gesloten huwelijken met minderjarigen pas
worden erkend als de beide partners minimaal 18 jaar zijn. Hiermee is
nareis of reguliere gezinshereniging niet mogelijk als één van de partners
jonger is dan 18 jaar. Wel blijft de kans bestaan dat er minderjarigen die in
het buitenland zijn gehuwd, zelfstandig Nederland inreizen en een
asielvergunning aanvragen.
Voor wat betreft Syrische kindbruiden is het risico van misstanden binnen
kindhuwelijken door de ketenpartners – IND, Nidos en COA – al eerder
gesignaleerd. De ketenpartners zijn alert op mogelijke signalen van
mensenhandel bij deze kwetsbare groep, zoals ook bij andere – minderjarige – vreemdelingen. Ze houden deze doelgroep in de gaten en hebben
gezamenlijk werkafspraken gemaakt over de veiligheid en opvang van
deze minderjarigen.
Als een minderjarig gehuwd meisje Nederland zonder ouders zelfstandig
in reist, gaat Nidos met haar, en ook met haar partner, een gesprek aan
over het aanvragen van voogdij door Nidos. De betrokkenen zullen – net

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 638, nr. 143

3

als eventuele familieleden – geïnformeerd worden over de huidige
Nederlandse wetgeving waarin huwelijken met en/of tussen minderjarigen niet erkend worden. Ook wordt er gesproken over opvang. Nidos en
het COA zijn in de gesprekken met de minderjarige zeer alert op signalen
van huwelijksdwang dan wel andere mogelijke vormen van misbruik. Bij
signalen hiervan wordt er samen met de minderjarige – en daar waar
mogelijk met familie – gezocht naar een oplossing. De Raad voor de
Kinderbescherming, het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd
Geweld (LEC EGG) en het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en
Achterlating kunnen hierbij worden ingeschakeld. Zo nodig wordt de
minderjarige in een beschermde opvangvorm van het COA of Fier
geplaatst.
Daarnaast neemt het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de
problematiek van kindhuwelijken verder mee in de aanpak van
gedwongen huwelijken. Het COA, de aanbieders van inburgeringscursussen, professionals, geestelijk bedienaren, docenten en gemeenten,
krijgen informatie over kindhuwelijken aangeboden. Dit draagt zowel bij
aan signalering, als aan het bespreekbaar maken van taboe onderwerpen
binnen de gemeenschap. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in januari 2015 het «Actieplan zelfbeschikking 2015–2017» in
het leven geroepen, om ervoor te zorgen dat mensen zich bewust zijn van
hun eigen autonomie en persoonlijke keuzevrijheid (Kamerstuk 32 175,
nr. 54). De nadruk van het actieplan zelfbeschikking ligt op preventie. De
preventieve aanpak van zelfbeschikking maakt onderdeel uit van de
gehele keten van preventie, signalering, hulpverlening, opvang en nazorg.
Tot slot
Met dit onderzoek zet de Nationaal Rapporteur de bescherming van zeven
specifieke groepen kinderen tegen mensenhandel centraal. Deze groepen
delen – in meer en mindere mate – een kwetsbaarheid voor mensenhandel, maar verschillen qua aard en problematiek. Het rapport benadrukt
het belang van een integrale aanpak, waarin bewustwording, preventie en
repressie samenkomen en een groot aantal partijen samenwerkt. De
inzichten uit het rapport zullen worden betrokken bij de – bredere –
maatregelen die ter bescherming van de benoemde groepen kinderen
worden getroffen. Waar relevant zal ik uw Kamer hierover later nader
informeren, bij rapportage over de algemene mensenhandelaanpak en de
specifieke programma’s.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 28 638, nr. 143

4