Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1640
Vragen van de leden Diertens en De Groot (beiden D66) aan de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht dat alleen een radicaal
ander dieet in 2050 alle monden kan voeden (ingezonden 18 januari 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(ontvangen 20 februari 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Alleen als we voortaan dit dieet volgen,
kunnen we in 2050 alle monden voeden (en jaarlijks 11 miljoen doden
voorkomen)»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u het rapport, opgesteld door vooraanstaande wetenschappers op het gebied van landbouw, gezondheid en duurzaamheid, dat stelt dat
een omslag nodig is voor wat betreft onze voedselkeuzes, indien wij ook in
2050 willen dat alle wereldbewoners voldoende gezond en duurzame voeding
binnen krijgen?
Antwoord 2
Het is een interessant en belangwekkend rapport. De conclusies zijn in lijn
met verschillende adviezen die we in Nederland kennen. De Gezondheidsraad2 adviseert uit oogpunt van gezondheid bijvoorbeeld een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon. De Raad voor de leefomgeving en
infrastructuur (Rli) gaf in april 2018 een vergelijkbaar advies uit oogpunt van

1

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/alleen-als-we-voortaan-dit-dieet-volgen-kunnenwe-in-2050-alle-monden-voeden-en-jaarlijks-11-miljoen-doden-voorkomen-~b11fefee/
2
Richtlijnen Goede Voeding 2015, Gezondheidsraad https://www.gezondheidsraad.nl/
documenten/adviezen/2015/11/04/richtlijnen-goede-voeding-2015

ah-tk-20182019-1640
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

duurzaamheid en gezondheid3. U heeft van ons een gezamenlijke reactie op
dit rapport ontvangen4.
Vraag 3
Hoe verhouden de doelstellingen van het Preventieakkoord zich tot de
doelstellingen die worden gesteld in het EAT-Lancet-rapport?
Antwoord 3
Het EAT-Lancet rapport beschrijft de gezondheidswinst van een gezonder
voedingspatroon bij een aantal chronische ziekten zoals coronaire hartziekten,
beroerte, diabetes en verschillende soorten kanker. Overgewicht is hierbij niet
meegenomen. De genoemde ziekten zijn door de Gezondheidsraad betrokken
bij het opstellen van de Richtlijnen Goede Voeding waarop het Voedingscentrum de Schijf van Vijf heeft gebaseerd. Het Nationaal Preventieakkoord voor
overgewicht neemt de Schijf van Vijf als leidraad om de ambities en doelen
op het gebied van voeding te realiseren.
Eten volgens de Schijf van Vijf stimuleert een verschuiving naar de consumptie van meer plantaardige en minder dierlijke producten, het vervangen van
voedingsmiddelen met verzadigde vetzuren door die met onverzadigde
vetzuren, de consumptie van volkoren graanproducten in plaats van
geraffineerde graanproducten, en een beperkte consumptie van bewerkte
producten met veel verzadigd vet, zout en toegevoegd suiker. Daarmee zijn
de adviezen van de Schijf van Vijf in lijn met het EAT-Lancet gezonde
voedingspatroon.
Vraag 4
Ziet u redenen om, naar aanleiding van dit rapport, het beleid aan te passen
rondom volksgezondheid en voeding?
Antwoord 4
Nee, dit rapport ondersteunt het beleid op het gebied van gezonde voeding,
en de impuls die daar mede met het Nationaal Preventieakkoord aangegeven
wordt. Een massamediale campagne over de Schijf van Vijf is onderdeel van
deze impuls.
Vraag 5
Hoe ziet u de door het rapport voorgestelde hoeveelheden suiker en vet in
het licht van het Preventieakkoord?
Antwoord 5
In het Nationaal Preventieakkoord staan geen specifieke doelstellingen voor
hoeveelheden suiker en vet. In het Nationaal Preventieakkoord wordt via
verschillende acties ingezet op minder consumptie van suikers en vetten. De
inzet is om het voedingsaanbod in de dagelijkse omgeving van mensen
gezonder te maken, zodat de gezonde keuze gemakkelijker wordt, bijvoorbeeld op scholen en in ziekenhuizen. Hierbij is steeds de Schijf van Vijf de
voedingsinhoudelijke leidraad. Richtlijnen voor bijvoorbeeld gezonde kantines
zijn hiervan afgeleid. Producten binnen de Schijf van Vijf bevatten weinig
verzadigd vet en suikers (en zout). De Schijf van Vijf geeft geen specifieke
kwantitatieve adviezen voor toegevoegd vet en toegevoegde suikers. Wel
kent de Schijf van Vijf een kwalitatief advies om voedingsmiddelen met
verzadigde vetzuren te vervangen door voedingsmiddelen met onverzadigde
vetzuren. Ten aanzien van toegevoegde suikers zijn de adviezen zo min
mogelijk suiker toe te voegen en zo min mogelijk suikerhoudende dranken te
drinken.
Daarnaast worden vanuit het Nationaal Preventieakkoord wat betreft suikers
en caloriegehalte afspraken gemaakt over suikerhoudende frisdranken, koek,
snoep en suikerhoudende zuivelproducten.

3

Duurzaam en Gezond: Samen naar een houdbaar voedselsysteem, 2018 Raad voor de leefomgeving en infrastructuur
4
Reactie Rli-advies «Duurzaam en gezond, samen naar een houdbaar voedselsysteem»,
Kamerstuk 31 532, nr. 217.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 6
Komt de gezonde voedselkeuze van de Schijf van 5 overeen met de gezonde
voedselkeuze uit het EAT-Lancet-rapport? Zo nee, waar verschillen ze van
elkaar en gaat u zich inzetten om de Nederlandse standaard van een gezonde
voedselkeuze aan te laten sluiten bij de gezonde voedselkeuze uit het
EAT-Lancet-rapport?
Antwoord 6
Zie ook het antwoord op vraag 3. De Schijf van Vijf laat een gezond voedingspatroon zien dat een optimale hoeveelheid calorieën levert. EAT-Lancet geeft
een optimaal referentie voedingspatroon voor 2050. Daarbij worden
gemiddelde hoeveelheden voor voedingsmiddelengroepen aangegeven, en
ranges daaromheen. Dit omdat niet de hele wereld dezelfde voedingsrichtlijnen gebruikt; er zijn culturele, geografische, demografische en individuele
verschillen die lokale interpretatie en aanpassingen nodig maken. De
aanbevelingen van de Schijf van Vijf zijn naast deze ranges gelegd.
De adviezen uit de Schijf van Vijf komen in grote lijnen overeen met het
EAT-Lancet voedingspatroon. Voor bijna alle voedingsmiddelengroepen
liggen de aanbevelingen van de Schijf van Vijf binnen de ranges van
EAT-Lancet. Dit geldt voor volkoren graanproducten, groente, fruit, zuivelproducten, wit vlees, eieren, vis, peulvruchten en noten. De Schijf van Vijf geeft
geen specifieke adviezen voor toegevoegd vet en toegevoegd suiker. De
hoeveelheid rood vlees in de Schijf van Vijf ligt met maximaal 300 gram per
week hoger dan de maximaal 100 gram per week uit EAT-Lancet. De
maximale hoeveelheid totaal vlees in de Schijf van Vijf van 500 gram per
week valt binnen de ranges van EAT-Lancet. De Schijf van Vijf kent ook een
variant zonder vlees, die volledig in lijn is met EAT-Lancet.
Het Voedingscentrum stimuleert consumenten vanuit het huidige voedingspatroon te verschuiven naar een meer plantaardig dieet. Voor aardappelen ligt
het advies in de Schijf van Vijf hoger dan EAT-Lancet. Dit omdat aardappelen
een belangrijk onderdeel zijn van het Nederlandse voedingspatroon. De totale
hoeveelheid koolhydraten geleverd door de Schijf van Vijf ligt beneden de 60
energie% die als bovengrens in het EAT-Lancet rapport is bepaald.
Door de Nederlandse consument te stimuleren meer volgens de Schijf van
Vijf te eten, stimuleren we een gezonder en duurzamer voedingspatroon.
Vraag 7
Blijft Nederland met de gemaakte doelstellingen in het Preventieakkoord ook
onder de grenzen van de «planetary boundaries», die worden gebruikt in het
EAT-Lancet-rapport?
Antwoord 7
De berekening die gedaan is in het EAT-Lancet rapport gaat ervan uit dat de
Greenhouse Gas (GHG) emissie van het voedingspatroon 5.0 gigaton
CO2-eq/jaar is. Uitgaande van 10 miljard mensen in 2050 is dit ongeveer 1.4
kg CO2-eq per dag per wereldbewoner. Het gemiddelde Nederlandse
voedingspatroon zit momenteel rond de 5 kg CO2-eq per dag (bron:
voedselconsumptiepeiling RIVM).
Dat laat zien dat er nog een flinke verschuiving te maken is. De inzet is erop
gericht om mensen stapsgewijs meer duurzaam en volgens de Schijf van Vijf
te laten eten. De berekening voor de Nederlandse situatie (5 kg CO2-eq) is
overigens een momentopname. In 2050 zal dezelfde voeding minder impact
hebben, door ingezette ontwikkelingen als beperken van de voedselverspilling
en minder tot geen gebruik van fossiele brandstoffen.
Vraag 8
Hoe verhoudt de Nederlandse landbouw sector zich tot de «planetary
boundaries»?
Antwoord 8
De landbouwsector is gerelateerd aan de planetary boundaries stikstof,
fosfaat, broeikasgasemissies, land-system change, fresh water use en
biosphere intregrity. Voor geen van deze planetary bounderies zijn op
nationaal niveau normen beschikbaar voor de Nederlandse landbouwsector,
deels omdat een concrete invulling van het concept planetary boundaries
normatieve keuzes vergt. Het is echter wel zo dat Nederland een hoge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

milieudruk kent. Hier staat tegenover dat de Nederlandse landbouw op een
klein areaal een hoge productie realiseert.
Vraag 9 en 10
Past de conclusie uit het EAT-Lancet-Rapport binnen de kringlooplandbouw
visie? Zo ja, op welke manier wordt dit meegenomen in het beleid? Zo nee,
waar verschilt dit van elkaar?
Bent u bereid om de conclusies en aanbevelingen van het EAT-Lancet-rapport
mee te nemen in de uitwerking van de kringlooplandbouw visie? Zo ja, op
welke manier?
Antwoord 9 en 10
De grote uitdaging die ook de LNV-visie «Waardevol en Verbonden» benoemt,
is dat de aarde de last van de huidige productiemethoden en het consumentengedrag niet langer kan dragen. Dit is in lijn met de conclusie van het
EAT-Lancet-rapport. Het rapport stelt de belangwekkende vraag wat duurzame
voedingspatronen kunnen zijn centraal. De LNV-visie richt zich meer op
manieren om de productie en het gebruik van voedsel duurzamer te maken,
vandaar de nadruk op onder andere kringlooplandbouw, voedselverspilling
en de waardering van voedsel. Zoals ook in de visie benadrukt wordt, vindt
het kabinet het van belang om consumenten te helpen bij het maken van
duurzame en gezonde keuzes. De Kamerbrief van 16 april 2018 (Kamerstuk
31 532, nr. 193) gaat meer in detail in op de betreffende beleidsinzet.
Vraag 11
Wat voor aanpassingen zijn er nodig binnen de Nederlandse voedselproductiesector om de doelstellingen op biodiversiteit van het EAT-Lancet-rapport te
behalen?
Antwoord 11
De doelstelling op biodiversiteit in het EAT-Lancet-rapport (maximaal 10
uitstervende soorten per miljoen soorten per jaar) is een doelstelling die op
mondiale en niet op nationale schaal geformuleerd is. Nederland draagt bij
aan die doelstelling door de biodiversiteitsdoelstellingen na te streven die in
Europees (Vogel- en Habitatrichtlijnen) en mondiaal (Convention on Biological
Diversity) verband overeengekomen zijn.
Het kabinet ziet de omslag naar kringlooplandbouw als essentieel om te
komen tot duurzame verbetering van de biodiversiteit in het agrarisch gebied
en in natuurgebieden en om daarmee de internationaal overeengekomen
biodiversiteitsdoelstellingen na te streven. Specifiek gaat het dan om het in
de LNV-Visie benadrukte herstel van de verbinding tussen landbouw en
natuur, gebaseerd op het benutten van de functionele biodiversiteit in het
agrarisch gebied, het zorgen voor specifieke soorten en het sluiten van
kringlopen, waardoor voedselproductie minder negatieve effecten heeft op
omliggende natuurgebieden. Zoals ook blijkt uit het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, is innige samenwerking tussen landbouw en natuur nodig om zowel
de voedselproductie te verduurzamen als de biodiversiteit te herstellen. Juist
omdat dat dat niet kan zonder ingrijpende veranderingen in hoe we produceren en consumeren, is het goed dat hier gezamenlijk aan gewerkt wordt.
Vraag 12
Deelt u de mening dat we moeten streven naar een voedselproductie en dieet
dat overeenkomstig is met die van het EAT-Lancet-rapport om de klimaatdoelstellingen te halen die het huidige kabinet hanteert?
Antwoord 12
Een duurzamer en gezonder voedselsysteem is urgenter geworden door de
afspraken die zijn gemaakt in het Klimaatakkoord van Parijs. Eén van de
grootste opgaven hierbij is dat we zoveel en zo snel mogelijk de emissie van
broeikasgassen verminderen en ons aanpassen aan de veranderende
klimaatomstandigheden die nu al zichtbaar zijn. Gerelateerd aan voedselproductie, moet in 2030 3,5 Mton CO2-equivalenten klimaatwinst zijn behaald
door slimmere landbouw en landgebruik. In het ontwerpklimaatakkoord
wordt hiervoor een pakket maatregelen gepresenteerd. Ook in de LNV-visie,
«Waardevol en Verbonden» is het terugdringen van CO2-emissies een
wezenlijk onderdeel. Wat betreft het dieet van consumenten geldt de Schijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

van Vijf als richtlijn voor zowel gezonde als duurzame voeding (zie ook
antwoord 7).
Vraag 13
Kunt u deze vragen beantwoorden en een oordeel over het EAT-Lancetrapport aan de Kamer doen toekomen voor het debat over het Preventieakkoord?
Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5