Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3343
Vragen van het lid Piri (PvdA) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Justitie en Veiligheid over de steun aan een Nederlander die in Syrië gevangen
zat en gemarteld is (ingezonden 22 maart 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 1 juli 2022)
Vraag 1
Kent u de berichten «Hoe een Arnhemmer verdween in een martelcel van
Assad»1 en «burgemeester Marcouch roept om onderzoek naar martelzaak
Arnhemmer: «Afgrijselijk»»2?
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met de zaak van de Nederlander uit Arnhem en de
omschrijving van de gebeurtenissen in de genoemde berichten.
Vraag 2
Wanneer was u voor het eerst op de hoogte van de verdwijning van de
genoemde Arnhemmer, zijn verblijf in een Syrische gevangenis of had u
informatie dat er sprake was van marteling?
Antwoord 2
Zijn familie heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) in juli 2013 over
de vermissing geïnformeerd en in juli 2016 over de vermoedelijke detentie in
Syrië. De advocaat van de familie heeft in 2020 in kort geding ingebracht dat
betrokkene in een Syrische gevangenis zit en daar met een aan zekerheid
grenzende waarschijnlijkheid slachtoffer is geworden van ernstige mensenrechtenschendingen.
Vraag 3
Kunt u een overzicht geven van wat de Nederlandse overheid heeft ondernomen om informatie over de in de berichten genoemde Arnhemmer te
verkrijgen, dan wel hem bijstand te laten verlenen of terug te laten keren?

1
2

ah-tk-20212022-3343
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Hoe een Arnhemmer verdween in een martelcel van Assad – NRC
Burgemeester Marcouch roept om onderzoek naar martelzaak Arnhemmer: «Afgrijselijk» |
Arnhem | gelderlander.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
BZ heeft sinds juli 2013 contact onderhouden met de familie en heeft
vanzelfsprekend alle begrip voor de gevoelens van grote onzekerheid
waarmee families in geval van een vermissing worden geconfronteerd.
Conform de consulaire kaders heeft BZ, na melding van de vermissing, zijn
gegevens gecontroleerd en de familie geadviseerd om tevens melding te
doen bij de Nederlandse politie. Voorts heeft BZ geverifieerd of hij zich als
reiziger had geregistreerd bij het ministerie en via het postennetwerk navraag
gedaan bij de autoriteiten van het land van vermissing (Libanon). Deze
inspanningen leverden geen informatie op. Nadat BZ in 2016 door de familie
op de hoogte was gesteld van de notificatie van het Internationale Rode
Kruis, dat betrokkene zich in Syrië in detentie zou bevinden, heeft het
ministerie wederom onderzocht of verdere consulaire inzet mogelijk was. Dit
bleek in de context van Syrië helaas niet het geval. Tegelijk acteert het Rode
Kruis in individuele zaken uitsluitend op verzoek van familieleden -niet van
een overheid- en communiceert daar dan ook uitsluitend over met de familie.
BZ heeft dit alles aan de familie toegelicht.
Vraag 4 en 5
Is er in het verleden consulaire bijstand verleend aan Nederlanders in landen
waar Nederland geen diplomatieke banden mee had? Zo ja, waarom is dat in
deze zaak niet gebeurd? Zo nee, hoe kunnen Nederlanders in de toekomst
dan toch worden bijgestaan?
Waarom heeft Nederland geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om via
de Roemeense diplomatieke kanalen in Syrië de genoemde Arnhemmer bij te
staan?
Antwoord 4 en 5
Het is het aan de overheid om per geval en per land een afweging te maken
of en hoe zij consulaire bijstand levert. Het is niet ondenkbaar dat in het
verleden bijstand is geleverd aan Nederlanders in landen waar de Nederlandse overheid op dat moment geen diplomatieke contacten onderhield met
de overheid van dat land. Er is echter geen situatie bekend, vergelijkbaar met
die van Syrië sinds 2012 en deze zaak.
Het Nederlandse beleid om geen diplomatieke contacten met de Syrische
overheid aan te gaan is ingegeven door de oorlogsmisdrijven en mensenrechtenschendingen door het regime van Assad. Er waren (en zijn) slechts
enkele EU-lidstaten vertegenwoordigd in Damascus en hun mogelijkheden tot
het leveren van consulaire bijstand waren (en zijn) zeer beperkt. De enige
mogelijkheid die de Roemeense diplomatieke kanalen desgevraagd boden
was om een Note Verbale van de Nederlandse overheid aan het Syrische
regime door te geleiden. Het normaliseren van relaties met het regime, als
ook het benaderen van de Syrische autoriteiten via andere EU-lidstaten, zoals
Roemenië, en het aanzetten van andere EU-lidstaten tot dergelijk contact
stond en staat echter haaks op het Nederlandse beleid.
BZ ontraadt in het reisadvies voor Syrië sinds 2012 alle reizen naar Syrië en
waarschuwt Nederlanders ervoor dat de overheid geen consulaire bijstand in
Syrië kan verlenen. Het ministerie betreurt de vermissing van betrokkene en
de gevolgen voor de familie.
Vraag 6
Is het waar dat het Openbaar Ministerie het belang ziet van deze zaak om die
te gebruiken bij een strafzaak tegen het Assad-regime, omdat het pas
rechtsmacht heeft als het slachtoffer Nederlands is? Zo nee, wat is er dan niet
waar?
Antwoord 6
De strafbaarstelling van misdrijven als oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de
menselijkheid en foltering is geregeld in de Wet Internationale Misdrijven.
Artikel 2 van die wet regelt de rechtsmacht: het Openbaar Ministerie kan
vervolging instellen wanneer, kort gezegd, de verdachte of het slachtoffer de
Nederlandse nationaliteit heeft óf wanneer de verdachte zich op Nederlands
grondgebied bevindt. Bij de keuze om al dan niet een strafzaak te beginnen
spelen meer factoren mee dan enkel de vraag of er rechtsmacht is. Zo zal de
kans dat er tot een bewijsbare zaak gekomen kan worden ook meegewogen
worden, net als de aannemelijkheid dat er ooit een verdachte voor de rechter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

verschijnt. Op de inzet van het Openbaar Ministerie op individuele zaken kan
ik niet nader ingaan.
Vraag 7
Is het waar dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken «hoopt de casus van
de Arnhemmer te kunnen opnemen in Nederlandse aansprakelijkstelling van
de Syrische staat voor foltering» en dat «bewijzen over een Nederlands
slachtoffer [...] Nederlands positie in dit proces [kunnen] versterken»? Zo ja,
begrijpt u dan de reactie van de familie waaruit blijkt dat zij weinig begrip
tonen voor het feit dat het kabinet naar hun mening eerder te weinig heeft
gedaan met deze casus? Zo nee, wat is er dan niet waar?
Antwoord 7
Nee, dat is niet juist: het ministerie heeft de mogelijkheden in het licht van de
aansprakelijkstelling als opties aan de familie voorgelegd.3 De casus van de
Arnhemmer zou deze aansprakelijkstelling feitelijk en juridisch verder kunnen
onderbouwen, maar het opnemen van zijn zaak is niet noodzakelijk voor een
succesvolle effectuering ervan. Het kabinet volgt de familie in haar keuze om
deze casus al dan niet te laten gebruiken om de aansprakelijkstelling nader te
onderbouwen. Het door Nederland (en sinds 3 maart 2021 ook Canada)
ingezette proces wordt ongeacht de beslissing van de familie voortgezet. De
optie om deze casus met de bij dit proces betrokken internationale organisaties te delen is eveneens aan de familie voorgelegd, omdat het eventueel
nadere informatie over het lot van hun naaste zou kunnen opleveren. Het
ministerie begrijpt de positie van de familie en respecteert haar keuzes in
dezen.
Vraag 8
Deelt u dan de mening dat het van belang is voor zowel zijn familie als ook
vanwege het eventueel vervolgen van het Syrische regime, dat alle informatie
over het lot van de Arnhemmer achterhaald wordt? Zo ja, wat gaat er
gebeuren om deze informatie alsnog te achterhalen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het lot van betrokkene, zoals beschreven in het NRC-artikel, is onmenselijk.
De situatie in Syrië was en is ook nog steeds schrijnend. Nederland blijft zich
dan ook volop inzetten op het aansprakelijk stellen van Syrië voor de
schendingen van de mensenrechten. Er is binnen de kaders van consulaire
bijstand momenteel helaas geen mogelijkheid tot het achterhalen van
informatie over het lot van de Arnhemmer of enig ander handelingsperspectief in deze zaak. Wij leven mee met de familie en volgen hun besluit om de
casus van hun naaste al dan niet aan de aansprakelijkstelling toe voegen en
met betrokken organisaties te delen.

3

Zie kamerstuk 32 735, nr. 301, «Aansprakelijkstelling Syrië voor mensenrechtenschendingen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3