Innovatie biedt kansen
en risico’s voor
de financiële sector
Technologische innovatie wordt gezien als één van de belangrijkste krachten die de financiële
sector in de komende jaren zal beïnvloeden. Innovaties in betalingsverkeer, kredietverlening,
vermogens­beheer en verzekeren vormen uitdagingen voor de verdienmodellen van gevestigde
financiële instellingen, maar bieden ook tal van kansen. DNB onderneemt actie om de positieve
bijdragen van technologische innovatie te faciliteren en tegelijkertijd de potentiële risico’s hiervan
te adresseren. Dat stelt de toezichthouder in haar onderzoeksrapport ‘Technologische innovatie:
kansen en risico’s voor de financiële sector’.

1

Innovatie, dat is toch niets nieuws?
De Nederlandse financiële sector heeft de afgelopen

maar ook in Nederland springen steeds meer nieuwe

decennia al vele innovaties gezien, van de pinpas en

bedrijven uit de grond die met een innovatief bedrijfsmodel

de betaalautomaat tot internetbankieren en online

de markt op gaan. Tegelijkertijd zijn ook steeds meer

verzekeren. Innovatie is dan ook geen nieuw thema voor

gevestigde instellingen bezig met het moderniseren van

de financiële sector. Toch lijkt het erop dat innovatieve

hun systemen en dienstverlening, omdat ook zij zien dat

ontwikkelingen in een stroomversnelling zijn gekomen,

de consument hiernaar vraagt. Tot slot zien we dat grote

mede dankzij een groeiende hoeveelheid durfkapitaal dat

technologiebedrijven zoals Apple, Facebook en Google zich

in zogenaamde ‘FinTech1’-initiatieven wordt geïnvesteerd.

op de markt voor financiële diensten begeven.

Vooral in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk,

2

Innovatie biedt kansen …
De financiële sector is gebaat bij innovatie. Zo kan innovatie

technologische innovatie tevens het systeemrisico.

de efficiëntie bevorderen. De toetreding van nieuwe,

Dit komt doordat de samenhang tussen de risico’s

innovatieve partijen maakt dat er meer concurrentie en

waaraan instellingen blootstaan, afneemt naarmate hun

diversiteit kan ontstaan in de sector. Dit geeft consumenten

activiteiten meer van elkaar verschillen. Dit voordeel heeft

meer keuzemogelijkheden, waardoor aanbieders zich

vooral betrekking op de Nederlandse bankensector, die de

sterker moeten onderscheiden en meer dan ooit moeten

afgelopen decennia homogener is geworden.2

streven naar de beste dienstverlening tegen de laagste
prijs. Ook dwingt innovatie gevestigde instellingen om

… maar kent ook risico’s

zich toe te leggen op producten en diensten die op zichzelf
winstgevend zijn in plaats van op het bestrijken van zo

Naast kansen kan technologische innovatie ook tot risico’s

veel mogelijk verschillende diensten. Hiermee vermindert

leiden voor de financiële sector. Zo kunnen er strategische

1

FinTech is een afkorting van financial technology en duidt op toepassingen van (informatie)technologie
in financiële dienstverlening.

2

DNB (2015), ‘Visie op de structuur van de Nederlandse bankensector’.

en financiële risico’s ontstaan wanneer innovatieve

gelijkluidende automatische beleggingsmodellen. De komst

nieuwkomers de verdienmodellen van gevestigde partijen

van nieuwe, innovatieve spelers brengt ook potentiële

onder druk zetten. Operationele risico’s ontstaan voor zowel

risico’s met zich mee op het gebied van integriteit.

bestaande als nieuwe spelers, wanneer het risicobeheer en

Zo kunnen innovatieve producten en diensten het speelveld

verouderde ICT-systemen de groei van de business niet kan

van financiële diensten complexer en daardoor minder

bijbenen. Beide situaties kunnen tot financiële instabiliteit

transparant maken. Dit kan brede vertrouwenseffecten tot

leiden, vooral als er sprake is van een snelle transitie.

gevolg hebben. Ook liggen cyberrisico’s steeds meer op de

Daarnaast kunnen liquiditeitsrisico’s toenemen als deposito’s

loer. Tot slot kunnen concentratierisico’s ontstaan indien een

sneller worden verschoven, bijvoorbeeld door automatische

nieuwe speler één of meerdere segmenten van de financiële

allocatiemechanismen. Automatisering kan bovendien

waardeketen gaat domineren. Zie ook Figuur 1.

procycliciteit in de hand werken, bijvoorbeeld door

Figuur 1: Belangrijkste kansen en risico’s voor de Nederlandse financiële sector
Operationele risico’s
Operationele uitdagingen bij het inpassen
van innovatie in bestaande systemen
(met name bij gevestigde spelers)

Integriteitsrisico’s
Data security &
privacy risico’s

Financiële risico’s
Daling van winstgevendheid en
toenemende kans op deconfitures
(met name bij gevestigde spelers)

Macroprudentiële risico’s
Toename procycliciteit &
concentratierisico’s

Meer ruimte voor diversiteit
Diversiteit van de sector
neemt toe, waardoor
systeemrisico afneemt

Financiële
sector

Efficiënter systeem
Betere producten
en lagere prijs door
concurrentie

Kansen

Effect op
bestaande
risico’s

Risico’s buiten toezicht
Opkomst nieuwe
activiteiten buiten
toezicht

Nieuwe
risico’s

3

DNB omarmt innovatie en is tegelijkertijd alert
op mogelijke risico’s
DNB wil de positieve bijdragen van technologische innovatie

over innovatie en de manier waarop zij hiermee omgaan.

faciliteren en tegelijkertijd de potentiële risico’s hiervan

Daarnaast gaat DNB onderzoeken of en hoe zij met haar

adresseren. Om dit te bewerkstelligen komt DNB tot de

toezicht eventueel barrières oplegt aan innovatie en of zij die

volgende acties:

kan weghalen. Ten derde gaat DNB technologische innovatie
opnemen in haar prudentiële risicoanalyses. DNB gaat

1. Herijken toezichtaanpak

onderzoeken of een meer gedifferentieerde aanpak in het
vergunningenbeleid wenselijk is.

DNB gaat haar toezichtaanpak herijken. Daar waar opportuun
wordt de impact van technologische innovatie opgenomen

Een strikt vergunningenbeleid is gewenst in zoverre het

in de toezichtaanpak van DNB. Dit kan bijvoorbeeld door de

de markt beschermt tegen toetreders die ongewenste

dialoog aan te gaan met onder toezicht staande instellingen

risico’s nemen. Een onbedoeld en ongewenst effect kan zijn

dat dit kleine instellingen juist hindert om toe te treden.

Als onderdeel van deze dialoog gaat DNB een eigen

Dit effect staat bekend als ‘too small to comply’ en kan

beleidsvisie op innovatie ontwikkelen. Financiële instellingen

leiden tot een concentratie van grote spelers in de markt.

zijn gebaat bij duidelijke standpunten van DNB. Een visie op

Om dit risico te beperken, maar zonder afbreuk te doen aan

innovatie kan deze verwoorden. Uitgangspunt voor de visie

haar doelstellingen, kan DNB inzetten op differentiatie in

op de innovatie in de bancaire sector vormt de ‘Visie op de

vergunningen. Zo is DNB in overleg met de wetgever aan

structuur van de Nederlandse bankensector’, die DNB in 2015

het onderzoeken of een meer gedifferentieerde aanpak bij

publiceerde.

vergunningverlening wenselijk is en of regulering hiervoor
aangepast moet worden. Hierbij kan gedacht worden

Daarnaast is het belangrijk om het onderwerp innovatie te

aan tijdelijke vergunningen voor experimentele diensten

blijven agenderen bij collegatoezichthouders en wetgevers,

(‘proeftuin’, zoals onlangs aangekondigd door de Britse

zowel in Nederland als internationaal. De effectiviteit van

gedragstoezichthouder FCA) en vergunningen op basis van

het prudentiële en integriteittoezicht wordt vergroot door

specifieke activiteiten of risico’s van financiële instellingen.

een goede coördinatie van de activiteiten met nationale
regelgevers en toezichthouders, zoals het ministerie van

Ook gaat DNB een innovatiecentrum inrichten waar

Financiën, de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de

innovatieve marktpartijen met vragen over regelgeving

Autoriteit Consument en Markt (ACM). Daarnaast werkt DNB

en beleid terecht kunnen. Dit levert naar verwachting

voor de uitvoering van haar toezichttaken steeds meer samen

extra ondersteuning op voor vooral kleine spelers,

met internationale partners. Het effectief adresseren van

wat markttoetreding door innovatieve partijen kan

technologische ontwikkelingen vereist dan ook internationale

stimuleren. Hierbij gaat DNB samen optrekken met de

afstemming. DNB wil vroegtijdig standpunten innemen met

AFM, die al enige tijd een ‘Innovation room’ met een

het oog op nieuwe regelgeving en de internationale discussie

vergelijkbaar doel heeft. Andere toezichthouders, waaronder

agenderen en vormgeven. Dit past tevens bij de ambitie van

de Britse gedragstoezichthouder FCA, de Australische

DNB om een sterke speler in het SSM te zijn en het toezicht in

gedragstoezichthouder ASIC en de Monetaire Autoriteit in

Europa meer vooruitblikkend te maken.

Singapore zijn ook al dergelijke initiatieven gestart.

3. Kennis vergroten
Tot slot gaat DNB verder onderzoek doen naar potentiële
risico’s ten gevolge van technologische innovatie in de

DNB gaat de kennis van haar toezichtmedewerkers op het

financiële sector. Hierbij wordt zowel gekeken naar

gebied van technologische innovatie verder versterken.

de activiteiten van onder toezicht staande instellingen

De snelle en verregaande digitalisering van de financiële

als naar activiteiten van marktpartijen die niet onder

sector vraagt een continue inspanning om de juiste

toezicht staan. In haar aanpak zal DNB zowel aandacht

kennis en vaardigheden binnen DNB te ontwikkelen.

hebben voor de impact van innovatie op risicocategorieën

Ook biedt technologische innovatie mogelijkheden voor

die binnen het huidige toezichtraamwerk vallen (zoals

toezichthouders, bijvoorbeeld in de automatisering van

financiële, operationele, liquiditeit- en integriteitrisico’s)

toezichtprocessen. De benodigde kennis kan vergroot

als voor eventuele nieuwe typen risico’s voortkomend uit

worden met behulp van permanente educatie van

technologische innovatie.

DNB-medewerkers en gericht wervingsbeleid.

2. Dialoog met stakeholders

Daarnaast gaat DNB de innovatieve ontwikkelingen in de
markt op een gestructureerde basis volgen. Kwantitatieve

DNB gaat nog actiever de dialoog aan met andere

indicatoren helpen genoemde ontwikkelingen meetbaar,

stakeholders. De snelheid en complexiteit van innovatie

vergelijkbaar en analyseerbaar te maken. Gedacht kan

vragen om meer kennisuitwisseling met financiële

worden aan het in kaart brengen van investeringen van

instellingen, andere marktpartijen, collegatoezichthouders

financiële instellingen in financiële technologie en het aantal

en wetgevers. Door het gesprek aan te gaan krijgt DNB meer

nieuwe vergunningaanvragen. Aan de hand van dergelijke

zicht op de ontwikkelingen en kan DNB in samenwerking

indicatoren vergroot DNB haar kennis van innovatieve

met binnenlandse en internationale partners waar nodig

ontwikkelingen. DNB kan deze kennis vervolgens delen met

tijdig bijsturen.

de markt en collegatoezichthouders.