Het Nederlandse wapenexportbeleid
in 2010
Rapportage over de uitvoer van militaire goederen
van de staatssecretaris van Economische Zaken,
Landbouw & Innovatie en de minister van Buitenlandse Zaken
mede namens de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
september 2011

Inhoudsopgave rapport Nederlands wapenexportbeleid 2010

pagina
Hoofdstuk
Inhoudsopgave
1 Inleiding

3

2 Instrumenten en procedures van het wapenexportbeleid

3

3 Uitgangspunten van het wapenexportbeleid

4

4 Transparantie in het wapenexportbeleid

6

5 De Nederlandse defensiegerelateerde industrie

6

6 EU-samenwerking

8

7 Het Wassenaar Arrangement

9

8 Wapenbeheersing

11

Bijlagen
1 Overzichten van de waarde van de in 2010 afgegeven vergunningen voor

16

de uitvoer van militaire goederen per categorie goederen en van de
waarde van de in 2010 afgegeven vergunningen voor de uitvoer van
militaire goederen per land van eindbestemming
2 Schema van de ontwikkeling van de Nederlandse wapenexport voor de

32

jaren 2001-2010
3 Overzicht van de waarde van de in 2010 afgegeven vergunningen voor

33

doorvoer van militaire goederen per land van bestemming
4 Genotificeerde afgewezen vergunningaanvragen (‘denial notifications’) in

34

2010
5 Overzicht van in 2010 verkocht overtollig defensiematerieel

35

6 Overzicht van de in 2010 beantwoorde schriftelijke vragen van de

36

Tweede Kamer over wapenexport

2

1.

Inleiding

Het voorliggende rapport over het Nederlandse wapenexportbeleid in 2010 is het veertiende
rapport dat conform de ‘Notitie over meer openbaarheid met betrekking tot de rapportage over de
uitvoer van militaire goederen’ (Kamerstuk 22 054 Nr. 30, 27 februari 1998) is opgesteld. Het
rapport bevat:
• een overzicht van de uitgangspunten en het instrumentarium van het Nederlandse
wapenexportbeleid
• een beschrijving van de ontwikkelingen op het gebied van transparantie
• een kenschets van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie
• een beschrijving van de voor het wapenexportbeleid relevante ontwikkelingen in de EU
• een schets van rol en betekenis van het Wassenaar Arrangement
• en een beschrijving van de inspanningen op het terrein van de wapenbeheersing met bijzondere
aandacht voor de problematiek van de kleine wapens
In Bijlage 1 bij het rapport staan de waarden van de verleende exportvergunningen in het jaar
2010 per categorie militaire goederen en per bestemmingsland. Bijlage 2 geeft de ontwikkeling
weer van de Nederlandse wapenexport voor de periode 2001-2010. Bijlage 3 bevat een overzicht
van de verstrekte vergunningen voor doorvoer van militaire goederen naar derde landen. In bijlage
4 worden de door Nederland aan de EU-partners gemelde afwijzingen van aangevraagde
vergunningen vermeld. Deze meldingen worden met de partners uitgewisseld uit hoofde van artikel
4 van het Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB tot vaststelling van gemeenschappelijke
voorschriften voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie, voorheen de EU
Gedragscode

inzake

wapenexport.

Bijlage

5

biedt

een

overzicht

van

het

overtollig

defensiematerieel dat in 2010 is verkocht. Tot slot bevat Bijlage 6 een overzicht van de in 2010
beantwoorde schriftelijke vragen van de Tweede Kamer over het wapenexportbeleid.

2.

Instrumenten en procedures van het wapenexportbeleid

Vergunningen voor de uitvoer van militaire goederen worden verstrekt op grond van Algemene
Douanewet en het daaronder hangende exportcontrole-instrumentarium. Bedrijven of personen die
voornemens zijn goederen en technologie uit te voeren die voorkomen op de zgn. EU lijst van
1

militaire goederen , dienen bij de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU) een aanvraag in voor
een uitvoervergunning. De CDIU, onderdeel van de Belastingdienst/Douane Noord van het
Ministerie van Financiën, staat voor de verlening van uitvoervergunningen onder beleidstoezicht
van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie. Aanvragen voor de uitvoer van
militaire goederen naar de NAVO- en EU-lidstaten en daarmee gelijkgestelde landen (Australië,
Japan, Nieuw Zeeland en Zwitserland) worden in beginsel door het Ministerie van Economische
Zaken, Landbouw & Innovatie afgehandeld. In het verslagjaar gold een uitzondering op deze regel
voor Cyprus en Turkije. Aanvragen voor uitvoer naar deze landen, alsmede aanvragen voor uitvoer
naar alle overige landen, worden voor advies voorgelegd aan de minister van Buitenlandse Zaken.
Diens advies neemt bij de besluitvorming over de afgifte van een exportvergunning een centrale
plaats in. Indien wordt vastgesteld dat geen bezwaren bestaan tegen de voorgenomen uitvoer,
wordt door het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie een uitvoervergunning
verleend.
1

Publicatieblad van de Europese Unie Nr. C86 van 18-03-2011 (directe link: http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:086:0001:0036:NL:PDF)
3

Waar het aanvragen betreft voor uitvoer naar ontwikkelingslanden die voorkomen op de
OESO/DAC-lijst geeft de minister van Buitenlandse Zaken na overleg met de staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken een 'ontschot' advies aan de staatssecretaris van Economische Zaken,
2

Landbouw & Innovatie .
In geval van uitvoer van militaire goederen die worden afgestoten door de Nederlandse
krijgsmacht, wordt de Kamer vooraf al dan niet vertrouwelijk ingelicht door de staatssecretaris van
Defensie. In het geval van afstoting is de normale vergunningprocedure van toepassing en worden
dergelijke transacties, net zoals de exporttransacties van het bedrijfsleven, door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken getoetst aan de criteria van het wapenexportbeleid.
Met een wijziging van de In- en Uitvoerwet werd in 2001 de mogelijkheid gecreëerd om de
systematiek en toetsing van het wapenexportbeleid in bepaalde gevallen ook toe te passen op de
doorvoer van militaire goederen over Nederlands grondgebied. Sindsdien is de controle op die
doorvoer een aantal keren aangepast, maar vanaf augustus 2008 geldt er in beginsel een
generieke vergunningplicht, waarop middels artikel 6 van het Besluit strategische goederen een
aantal uitzonderingen zijn vastgesteld. De belangrijkste uitzondering betreft doorvoerzendingen die
onder de effectieve uitvoercontrole van een bevriend (partner)land of een bondgenoot staan of die
bestemd zijn voor één van deze landen, te weten: EU-lidstaten, NAVO-bondgenoten, Zwitserland,
Australië, Nieuw Zeeland en Japan (kortweg: EU/NAVO+). Voor zulke doorvoerzendingen geldt wel
een meldplicht.

3.

Uitgangspunten van het wapenexportbeleid

Aanvragen voor vergunningen voor de uitvoer van militair materieel worden per geval getoetst aan
de acht criteria van het wapenexportbeleid met inachtneming van de aard van het goed, de
eindbestemming en de eindgebruiker. Deze acht criteria zijn oorspronkelijk vastgesteld door de
Europese Raden van Luxemburg (1991) en Lissabon (1992) en inmiddels ook integraal opgenomen
in het Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB tot vaststelling van gemeenschappelijke
voorschriften voor de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie. De criteria
luiden als volgt:
1.

naleving van de internationale verplichtingen van de lidstaten van de Gemeenschap, met

name door de Veiligheidsraad van Verenigde Naties en de Europese Gemeenschap uitgevaardigde
sancties, de verdragen inzake non-proliferatie en andere onderwerpen, alsmede andere
internationale verplichtingen.
2.

eerbiediging van de rechten van de mens in het land van eindbestemming en naleving van

het internationaal humanitair recht door dat land.
3.

de interne situatie van het land van eindbestemming ten gevolge van spanningen of

gewapende conflicten.
4.

handhaving van vrede, veiligheid en stabiliteit in de regio.
2

De OESO/DAC lijst is een door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
opgestelde lijst van landen die internationale financiële steun ontvangen.
4

5.

de nationale veiligheid van de lidstaten, van de gebieden waarvan één van de lidstaten de

buitenlandse betrekkingen behartigt, alsmede van bevriende landen of bondgenoten.
6.

het gedrag van het land van eindbestemming ten opzichte van de internationale

gemeenschap, met name de houding ten aanzien van terrorisme, de aard van zijn
bondgenootschappen en de eerbiediging van het internationaal recht.
7.

het gevaar dat de goederen een andere dan de opgegeven eindbestemming krijgen, hetzij in

het aanschaffende land zelf ofwel via ongewenste heruitvoer.
8.

de verenigbaarheid van de wapenexporten met het technische en economische vermogen

van het ontvangende land, rekening houdend met de wenselijkheid dat staten met een zo gering
mogelijk beslag op mensen en economische middelen voor bewapening, in hun legitieme
veiligheids- en defensiebehoeften voorzien.
Op 8 december 2008 nam de Raad van de Europese Unie het besluit om de tien jaar eerder tot
stand gekomen EU Gedragscode voor de wapenexport om te zetten in een Gemeenschappelijk
Standpunt

3

. De bovengenoemde criteria alsook het mechanisme voor informatie-uitwisseling,

notificatie en consultatie indien een land een exportvergunningaanvraag in behandeling heeft op
een bestemming waarvoor eerder een soortgelijke aanvraag door een andere lidstaat is geweigerd,
vormen nog altijd de basis van het Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944/GBVB, maar de
omzetting is ook gepaard gegaan met een uitbreiding van de reikwijdte. Tussenhandel, doorvoer,
niet-tastbare vormen van overdracht van technologie en vergunningen voor productielicenties zijn,
indien deze activiteiten in een lidstaat onder een vergunningplicht vallen, binnen de werking van
het Gemeenschappelijk Standpunt gebracht.
Bosnië en Herzegovina, Canada, Kroatië, Montenegro, Noorwegen en IJsland hebben zich officieel
aangesloten bij de criteria en beginselen van het Gemeenschappelijk Standpunt. Noorwegen wisselt
bovendien met de EU informatie uit ten aanzien van afgewezen vergunningaanvragen.
Nederland past uiteraard de in VN-, OVSE- en EU-verband afgekondigde wapenembargo's volledig
toe. De

volgende website biedt

sanctieregelingen

ter

een overzicht van de

implementatie

van

VN

en

EU

van toepassing

sancties,

inclusief

zijnde

nationale

wapenembargo's:

http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationale-vrede-en-veiligheid/sancties. Vanwege de
beschikbaarheid van actuele informatie via deze site, is besloten niet langer als bijlage bij het
Jaarrapport een tabel op te nemen met in het verslagjaar van toepassing zijnde wapenembargo's.
Ter aanvulling op het overzicht op de genoemde website, dient te worden opgemerkt dat sinds
1993 een niet-bindend VN-embargo van toepassing is op Armenië en Azerbeidzjan (VN
Veiligheidsraad resolutie 853). Tevens is een OVSE-embargo m.b.t. wapens en munitie van kracht
op de strijdende partijen in Nagorno-Karabach (besluit van het Senior Comité – voorloper van de
Permanente Raad – van 28 februari 1992). Sancties die niet langer van toepassing zijn, zijn
overigens te vinden via de website www.wetten.nl.

3

Publicatieblad van de Europese Unie Nr. L 335 van 13-12-2008 vanaf pag.99 (directe link http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:335:0099:0103:nl:PDF )
5

4.

Transparantie in het wapenexportbeleid

Ingevolge

een

toezegging

van

de

minister

van

Buitenlandse

Zaken

gedaan

tijdens

de

begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken in december 1997, bood de regering de Kamer in
februari 1998 een notitie aan over meer openbaarheid met betrekking tot de rapportage over de
uitvoer van militaire goederen (Kamerstuk 22 054 nr. 30). Het voorliggende rapport over 2010 is
het veertiende openbare rapport sedertdien. Het gaat uit van de waarde van de afgegeven
vergunningen

per

categorie

militaire

goederen

en

per

bestemmingsland.

Teneinde

de

inzichtelijkheid van de cijfers verder te vergroten, zijn per land van bestemming de categorieën
goederen nader gespecificeerd. Omwille van een heldere weergave van de trend is ervoor gekozen
zowel de geconsolideerde cijfers over 2010 te presenteren, als de cijfers over de eerste en de
tweede helft van 2010 afzonderlijk. Voorts is informatie opgenomen over de in het kader het
Gemeenschappelijk

Standpunt

2008/944/GBVB

aan

de

EU-partners

gemelde

Nederlandse

weigeringen tot het verstrekken van een vergunning (zie bijlage 4).
Naast dit rapport over de Nederlandse uitvoer van militaire goederen in 2010, wordt het publiek
ook op andere wijze geïnformeerd over het wapenexportbeleid. Zo publiceert de Centrale Dienst
voor In- en Uitvoer via de website www.rijksoverheid.nl/exportcontrole het ‘Handboek Strategische
Goederen’. Dit handboek is bedoeld voor personen, bedrijven en instellingen, die professioneel met
procedures voor de in- en uitvoer van strategische goederen te maken hebben. De gebruiker vindt
daarin informatie over de doelstellingen van het beleid, de toepasselijke wettelijke regelingen en
procedures, alsmede allerhande praktische informatie. Het handboek vergroot op deze wijze de
bekendheid met dit specifieke beleidsterrein. Het handboek wordt regelmatig herzien in het licht
van de (inter)nationale ontwikkelingen op dit terrein.
Op de eerder genoemde website is ook andersoortige informatie te vinden over uit- en doorvoer
van strategische goederen, waaronder dit rapport en sleutelgegevens over alle afgegeven
vergunningen voor de uitvoer van militaire goederen alsmede maandoverzichten met kerngegevens
over de doorvoer van militaire goederen over Nederlands grondgebied. Deze gegevens zijn
ontleend aan de verplichte meldingen die over zulke doorvoer gedaan moeten worden bij de
Centrale Dienst voor In- en Uitvoer. Op de exportcontrole website zijn maandoverzichten te vinden
van alle afgegeven vergunningen voor militaire goederen, van alle afgegeven vergunningen voor
goederen voor tweeërlei gebruik (dual use), alsook van alle binnengekomen meldingen van
doorvoer van militaire goederen. Zoals reeds enkele jaren gebeurt, zijn de gegevens over
verstrekte vergunningen voor doorvoer opgenomen in dit jaarrapport (bijlage 3).

Steeds meer

landen gaan over tot het publiceren van openbare jaarrapporten, maar met het verstekken van
gegevens over afgewezen vergunningen en met de genoemde maandoverzichten, loopt Nederland
voorop in transparantie.

5.

De Nederlandse defensiegerelateerde industrie

De Nederlandse defensiegerelateerde industrie bestaat, op een enkele uitzondering na, vooral uit
civiele ondernemingen en onderzoeksinstellingen met in militaire productie gespecialiseerde
onderdelen. Deze sector kenmerkt zich door technologisch hoogwaardige productie, frequente
innovatie en hoog opgeleid personeel, een combinatie die borg staat voor producten van hoge
kwaliteit die ook in het buitenland aftrek vinden. Het overheidsbeleid is er, binnen de kaders van
een verantwoord buitenlands- en veiligheidsbeleid, op gericht deze technologisch waardevolle
6

capaciteit voor Nederland te behouden. Daartoe worden Nederlandse bedrijven rechtstreeks, of
indirect door middel van compensatieopdrachten, betrokken bij nationale militaire aanbestedingen.
Omdat de Nederlandse markt te klein is om de aanwezige expertise in stand te houden, wordt ook
deelname van de Nederlandse defensiegerelateerde industrie aan internationale samenwerking op
het gebied van defensiematerieel gestimuleerd. Zodoende zijn inmiddels commerciële relaties
ontstaan, met name met Duitse, Amerikaanse, Britse en Belgische ondernemingen, waarbij ook
gezamenlijke verplichtingen worden aangegaan met betrekking tot het onderhoud van systemen en
de naleverantie van onderdelen. Samenwerkingsverbanden zijn eveneens van belang voor de
leveranties aan derde landen. De mogelijkheid voor Nederlandse bedrijven om langdurige
internationale samenwerkingsrelaties aan te gaan, hangt in dat licht mede af van de transparantie
en de consistentie van het Nederlandse wapenexportbeleid.
De exportactiviteiten van deze sector worden beschouwd als een noodzakelijke voorwaarde voor de
continuïteit van de bestaande kennisbasis. Evenzeer wordt erkend dat in het belang van de
internationale rechtsorde en de bevordering van vrede en veiligheid grenzen moeten worden
gesteld aan de exportactiviteiten van de defensiegerelateerde industrie. Binnen die grenzen mag de
Nederlandse industrie, naar het oordeel van de regering, voorzien in de legitieme behoefte van
andere landen aan defensiematerieel. Rekening houdend met bovengenoemde omstandigheden
heeft de Nederlandse defensiegerelateerde industrie zich steeds meer gespecialiseerd. De
ondernemingen met het grootste exportaandeel in hun militaire productie fabriceren voornamelijk
technologisch hoogwaardige componenten en subsystemen. De maritieme sector is nog altijd wel in
staat om alle productiefasen tussen tekentafel en tewaterlating op zich te nemen, en daarmee bij
te dragen aan Nederlandse uitvoer van complete wapensystemen.
De meest recente kwantitatieve gegevens over het defensiegerelateerde bedrijfsleven zijn op basis
van vrijwilligheid door de betrokken bedrijven beschikbaar gesteld in het kader van een studie
uitgevoerd door EIM in opdracht van EZ/CMP waarover de Tweede Kamer per brief van 16 mei
2008 werd geïnformeerd

4.

De kerngegevens hieruit zijn als volgt:

Tabel 1 Capaciteitsgegevens van de Nederlandse defensiegerelateerde
industrie
omschrijving
aantal bedrijven

290

% defensiegerelateerde bedrijven met civiele
werkzaamheden

92

defensiegerelateerde omzet 2006

€ 3,56 miljard

defensiegerelateerde omzet als % van de totale omzet
omvang defensiegerelateerde export

€ 1,58 miljard

aantal defensiegerelateerde werkzame personen

16.740

aantal defensiegerelateerde arbeidsplaatsen

15.770

aantal defensiegerelateerde R&D-arbeidsplaatsen

3.400

Bron: EIM 2008.

4

4%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 31 125, nr. 6.
7

Het betreft gegevens over productie (civiel/militair), export (als deel van de totale omzet),
werkgelegenheid e.d. Al enige jaren telt Nederland ongeveer 290, veelal kleine en middelgrote
ondernemingen die betrokken zijn bij militaire productie. Daarbij moet worden bedacht dat militaire
productie

wordt

gedefinieerd

als

productie

op

basis

van

binnenlandse

en

buitenlandse

defensieopdrachten en niet als productie van goederen die op grond van het In- en uitvoerbesluit
strategische goederen bij uitvoer vergunningplichtig zijn. Daardoor kan bijvoorbeeld de hier
vermelde exportwaarde afwijken van de totale waarde van de afgegeven uitvoervergunningen.
Naar schatting levert militaire productie gemiddeld een totale Nederlandse omzet op van € 3,56
miljard per jaar. Het betreft een aandeel van gemiddeld circa 4% op de totale omzet van de
betrokken bedrijven en instituten, die voor het merendeel derhalve vooral civiele activiteiten
ontplooien. Er zijn slechts enkele bedrijven die zich vrijwel geheel op de defensiemarkt richten. Van
de totale export van deze bedrijven en instituten wordt ongeveer 44% ofwel circa € 1,58 miljard
als militaire export gekwalificeerd. De hoogwaardige kennisontwikkeling die gepaard gaat met
militaire productie stelt deze bedrijven en instituten in staat productinnovaties te bewerkstelligen
en is daarenboven belangrijk voor militaire ‘spin-offs’ en civiele ‘spill-overs’. De 'lucht- en
ruimtevaartsector' is met 51% de meest genoemde sector waarin de bedrijven actief zijn, gevolgd
door

de

maritieme

sector,

de

commando-,

control-

en

communicatiesector

en

de

informatietechnologiesector. Het aantal defensiegerelateerde werkzame personen bedraagt iets
minder dan 17.000. Gecorrigeerd voor parttime arbeid komt het aantal defensiegerelateerde
arbeidsplaatsen uit op krap 16.000. Een flink gedeelte hiervan wordt ingenomen door R&Dactiviteiten:

3.400

arbeidsplaatsen,

oftewel

ruim

20%

van

de

defensiegerelateerde

werkgelegenheid.

6.

EU-samenwerking

EU-samenwerking inzake wapenexporten vindt plaats in de Raadswerkgroep conventionele
wapenexport, COARM. Namens Nederland nemen vertegenwoordigers van Buitenlandse Zaken en
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie deel aan COARM-vergaderingen. In COARM wisselen de
lidstaten, in het kader van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) van de
EU, informatie uit over hun wapenexportbeleid en trachten zij dit beleid en de daarop betrekking
hebbende procedures beter op elkaar af te stemmen. Hiermee wordt gezorgd voor een EU
afgestemd beleid en wordt een level playing field gecreëerd. De basis hiervoor is het EUGemeenschappelijk Standpunt (GS), dat op 8 december 2008 door de Raad werd vastgesteld.
De zogenaamde best practices richtlijnen voor de implementatie van de afzonderlijke criteria van
het EU-GS werden in 2007 afgerond en opgenomen in de Gebruikershandleiding bij het GS. De
gemeenschappelijke

interpretatie

van

de

criteria

bevordert

harmonisatie

van

het

wapenexportbeleid van de EU-lidstaten en draagt bij aan de integratie van nieuwe lidstaten in de
systematiek van het GS. Tevens blijken de richtlijnen een nuttig instrument voor zogenaamde
5

outreach activiteiten naar landen buiten de EU. De Gebruikershandleiding , die regelmatig herzien
wordt, bevat ook praktische richtlijnen voor de in het GS opgenomen informatie- en consultatieprocedure inzake geweigerde exportvergunningen (denials). Ook is sinds januari 2004 de centrale
databank van nationale denials in werking getreden, die beheerd wordt door het Raadssecretariaat
van de EU in Brussel. Deze databank dient door EU-landen voorafgaand aan vergunningverlening
5

De Gebruikershandleiding (User's Guide) is gepubliceerd via de Exportcontrole website van de
Europese Unie: (directe link: http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1484&lang=nl&mode=g )
8

geraadpleegd te worden om te zien of er in gelijksoortige gevallen door andere EU-lidstaten een
weigering is afgegeven. Indien dit het geval is, dient tussen de betrokken Staten geconsulteerd te
worden. In geval de eerdere afwijzing niet wordt gevolgd dient dit met redenen omkleed te
worden.
In januari 2011 is het twaalfde EU-jaarrapport gepubliceerd

6

, waarin verslag wordt gedaan van

de in COARM besproken onderwerpen. Het rapport bevat daarnaast gedetailleerde statistische
informatie over de uitvoer van militair materieel door de EU-lidstaten in 2009. In het rapport zijn
per land van bestemming gegevens opgenomen over het uitvoerende land, de aantallen afgegeven
vergunningen, de waarde van de afgegeven vergunningen en afgewezen vergunningaanvragen. De
gegevens zijn opgesplitst per categorie van de militaire lijst. Daarnaast wordt deze informatie ook
weergegeven per regio en wereldwijd. Daar exporten t.b.v. internationale missies (VN-missies) in
landen die onder embargo staan, regelmatig vragen oproepen, zijn in het EU-jaarrapport ook
separate tabellen opgenomen met overzichten van leveranties t.b.v. internationale missies. In het
rapport

staan

tenslotte

het

aantal

toegekende

en

afgewezen

vergunningen

voor

tussenhandeldiensten (brokering) en het aantal door EU-partners gevoerde consultaties.
Vooruitlopend op de publicatie van het dertiende EU-Jaarrapport later dit jaar, kan worden gemeld
dat de lidstaten in 2010 circa 362 afgewezen vergunningaanvragen in Europees verband hebben
genotificeerd, hetgeen minder is dan 2009 (2009: 406; 2008: 329; 2007: 425 en 2006: 360). Het
aantal gevoerde consultaties kwam uit op circa 110, hetgeen vergelijkbaar is met voorgaande
jaren, met uitzondering van 2006 toen het aantal consultaties beduidend lager lag.
Nederland is in 2010 overigens betrokken geweest bij in totaal tien consultaties. Twee consultaties
zijn door Nederland geïnitieerd en ons land is acht maal door andere lidstaten geconsulteerd.

7.

Het Wassenaar Arrangement

Het thema wapenexport wordt in multilateraal verband besproken in het “Wassenaar Arrangement
on Export Controls for Conventional Arms and Dual Use Goods and Technologies” (WA). Aan dit
forum, dat zijn naam ontleent aan de plaats waar onder Nederlands voorzitterschap de
onderhandelingen over de oprichting van het arrangement werden gevoerd, namen in het
7

verslagjaar 40 landen deel, waaronder de VS, Rusland en op Cyprus na alle EU-lidstaten . Deze
landen vertegenwoordigen volgens schattingen tezamen meer dan 90% van de werelduitvoer van
militaire goederen.
8

Doel van het WA (zoals geformuleerd in de zgn. Initial Elements ) is het leveren van een bijdrage
aan de regionale en internationale veiligheid en stabiliteit. Het middel hiertoe is de regelmatige
onderlinge rapportage inzake de uitvoer naar derde landen van wapens en van goederen die voor
militaire

doeleinden

kunnen

worden

gebruikt.

Dit

moet

leiden

tot

meer

kennis

en

verantwoordelijkheidsbesef bij de nationale toetsing van aanvragen voor vergunningen voor de
uitvoer van deze goederen. Immers, meer informatie betekent dat de deelnemende landen beter

6
7
8

Publicatieblad Europese Unie C9 van 13 januari 2011 (zie link naar EU pagina bij voetnoot 5)
In 2009 is alleen Cyprus vanwege Turkse bezwaren nog geen partij.
De Initial Elements zijn te vinden op de website van het Wassenaar Arrangement: www.wassenaar.org
9

kunnen beoordelen of er sprake is van destabiliserende accumulatie van militaire middelen in
bepaalde landen of regio’s. In dat geval zouden de deelnemende landen terughoudender moeten
worden met het afgeven van vergunningen op dergelijke bestemmingen.
Het Wassenaar Arrangement kent naast een lijst van goederen voor (conventioneel) tweeërlei
gebruik die voor Nederland via de Europese Dual Use Verordening van toepassing wordt ook een
lijst militaire goederen die geacht worden aan exportcontrole te zijn onderworpen. Elke herziening
van de WA-lijst leidt tot een aanpassing van de EU lijst van militaire goederen. Waar het de
Nederlandse exportcontrole op militaire goederen betreft, wordt in de Uitvoeringsregeling
strategische goederen direct verwezen naar de EU lijst van militaire goederen.
Gedurende het verslagjaar besteedde het Arrangement veel aandacht aan wijzigingsvoorstellen
voor de controlelijsten, het uitwisselen van informatie over exporten van militaire goederen en
goederen voor tweeërlei gebruik met mogelijk conventioneel militair eindgebruik, en aan contacten
met niet-deelnemende landen en internationale organisaties (outreach). Participerende landen
hebben zich in 2010 wederom gebogen over een aantal voorstellen om de interne openheid binnen
het Wassenaar Arrangement te vergroten, bijvoorbeeld door de introductie van notificaties van
afwijzingen - het uitwisselen van gegevens over afgewezen vergunningen - zoals nu al binnen de
EU in het kader van het Gemeenschappelijk Standpunt gebeurt. Voorts werd gesproken over
voorstellen voor “best practice guidelines” rond het thema Internal Compliance Programmes
(ICP’s), het vervoer van militaire goederen en re-export van goederen die onder licentie worden
geproduceerd.
Evenals in de voorgaande jaren vroeg WA-deelnemer Rusland in 2010 veel aandacht voor het
begrip “destabilizing accumulation of arms”, ofwel een wapenopbouw die (mogelijk) destabiliserend
werkt. Aanleiding voor de Russische focus op deze definitie was de 5-daagse oorlog tussen Georgië
en Rusland in augustus 2008 en de veronderstelling van Rusland dat WA-deelnemers hadden
moeten inzien dat er te veel wapens aan Georgië werden geleverd vóór de oorlog. De Russische
opstelling bemoeilijkte ook in 2010 vooruitgang op bovenstaande onderwerpen.
Tijdens de Plenaire Vergadering in december 2010 werd vooruitgekeken naar de evaluatie
(‘Assessment’) van het Arrangement, die in 2011 plaatsvindt. Daarin wordt door de deelnemende
landen gekeken naar de voortgang van het Arrangement op een viertal gebieden, te weten de Best
Practices Guidelines, Outreach, de controlelijsten en strategische (procedurele) zaken. In de
taakgroepen die voor deze onderwerpen worden ingesteld, zal worden bezien hoe het Arrangement
functioneert, wat er kan worden verbeterd en of er aanvullende afspraken gemaakt kunnen
worden.
Nederland heeft ook dit jaar actief meegewerkt aan het Arrangement, onder meer door zich
kandidaat te stellen voor het voorzitterschap van de Licensing and Enforcement Officers Meeting
(LEOM). De kandidatuur werd door de Plenaire Vergadering aanvaard. Meer informatie over de
uitgangspunten, doeleinden en actuele ontwikkelingen van het WA, alsook de teksten van de
openbare documenten, is te vinden op de web site www.wassenaar.org.

10

8.

Wapenbeheersing

Op gebied van wapenbeheersing spelen diverse onderwerpen die relevant zijn voor het
wapenexportbeleid. Hieronder vallen activiteiten met betrekking tot kleine en lichte wapens, het
mogelijk tot stand te brengen internationale wapenhandelsverdrag en het VN-Wapenregister.
Clustermunitie
In het verslagjaar werden verdere stappen gezet naar ratificatie van het Verdrag inzake
Clustermunitie. Eind 2010 hadden 108 landen, waaronder Nederland, het Verdrag ondertekend en
49 landen het Verdrag geratificeerd. Nederland heeft op 23 februari 2011 het Verdrag geratificeerd,
waarmee het op 1 augustus 2011 in werking zal treden.
Het Verdrag inzake Clustermunitie is een juridisch bindend instrument. Het bevat een vergaand
verbod op gebruik, productie, overdracht en opslag van typen clustermunitie die onacceptabel
humanitair leed veroorzaken. Daarnaast biedt het Verdrag een raamwerk voor samenwerking en
assistentie met bepalingen over onder meer de zorg voor overlevenden, de ruiming van met
clustermunitie

verontreinigde

gebieden

en

de

vernietiging

van

voorraden

van

verboden

clustermunitie. In het Verdrag is tevens een bepaling opgenomen op basis waarvan militaire
samenwerking met niet-Partijstaten mogelijk blijft (het zogenaamde interoperabiliteitsartikel).
Opname van een dergelijke bepaling was voor Nederland en een groot aantal gelijkgezinde landen
een belangrijke voorwaarde om met het eindresultaat te kunnen instemmen. Het Verdrag bevat
geen overgangsperiode en stelt uitdrukkelijk dat geen voorbehouden kunnen worden gemaakt.
Hiermee wint het ook aan kracht.
De Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (SGVN) en de president van het Internationale
Rode Kruis hebben het verdrag omschreven als een nieuwe standaard in het humanitair
oorlogsrecht. De Nederlandse regering sluit zich hierbij aan.
- Complementariteit
Nederland zal landen die het Verdrag inzake Clustermunitie nog niet hebben ondertekend
aansporen om zich aan te sluiten bij het verdrag. Nederland zal ook blijven deelnemen aan de
onderhandelingen over clustermunitie in het kader van de ‘Convention on Certain Conventional
Weapons’ (CCW). Via de CCW wordt beoogd het aantal landen dat gebonden is aan regels inzake
clustermunitie zo groot mogelijk te maken. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn de synergie
en de wederzijdse versterking tussen de Oslo- en CCW-processen m.b.t. clustermunitie. Nederland
heeft een voorstel gedaan om de complementariteit van het Verdrag inzake Clustermunitie, dat op
1 augustus 2010 in werking is getreden, met bestaande verdragen zoals het CCW, een toekomstig
CCW-Protocol inzake clustermunitie en internationaal humanitair recht te garanderen. Met name
het huidige Protocol V bij de CCW, waarin algemene bepalingen over explosieve oorlogsresten zijn
opgenomen, is hierbij van belang.
Kleine en lichte wapens (SALW)
Nederland zet zich in om de ongecontroleerde verspreiding van kleine en lichte wapens en daaraan
gerelateerde munitie aan banden te leggen. De Nederlandse inzet heeft ten doel om het aantal
slachtoffers van gewapend geweld, gewapende conflicten en criminaliteit te verminderen en
daarmee bij te dragen aan veiligheid en stabiliteit, als voorwaarde voor duurzame ontwikkeling en
het bereiken van de doelstellingen op gebied van armoedebestrijding.

11

Binnen de wapenbeheersing is de aanpak van de kleine wapens problematiek een belangrijk
onderwerp. De afgelopen jaren hebben voornamelijk in het teken gestaan van enerzijds
ontwikkelingen op het multilaterale vlak, en anderzijds steun voor praktische projecten ten aanzien
van wapenvernietiging, stockpile management en aanverwante technische onderwerpen. Er zijn tal
van internationale en regionale afspraken uit deze multilaterale inspanningen voortgekomen, zoals
het overkoepelende “VN actieprogramma voor kleine wapens” (2001), en de Geneva Declaration on
Armed Violence and Development (2006). Nederland heeft ook in 2010 een actieve rol gespeeld
om deze afspraken verder uit te werken en te concretiseren.
- VN-Actieprogramma
Op grond van het VN-Actieprogramma zijn staten gehouden om zich op nationaal, regionaal en
internationaal niveau actief in te zetten op het gebied van kleine wapens. Hieronder vallen onder
meer de ontwikkeling en implementatie van wapenwetgeving, de vernietiging en veilige opslag van
(overtollige) wapens en munitie, een verbeterde samenwerking tussen staten – o.a. bij het
identificeren en traceren van illegale wapens – en het assisteren en ondersteunen van landen en
regio’s die over onvoldoende capaciteit beschikken om de maatregelen zoals genoemd in het VNActieprogramma te implementeren.
In de praktijk betekent dit onder meer dat Nederland inzet op langdurige steun aan Oeganda en
Kenia, waar de capaciteit om deze afspraken te implementeren ontbreekt. Dit vertaalt zich in
structurele steun voor de National Focal Points (verplicht onder het VN Actieprogramma) en de
ontwikkeling van nationale strategieën om de proliferatie van kleine wapens aan banden te leggen.
Daarnaast krijgt het thema kleine wapens bijvoorbeeld in Burundi nadere invulling binnen de eerste
fase (2009-2011) van het Memorandum of Understanding met de Burundese overheid. Dit MoU
richt zich op Security Sector Development, waarbij hervorming van de politie- en defensiesector
van het land centraal staat. Een specifiek politieprogramma op het gebied van kleine wapens is
onderdeel hiervan.
De voortgang van de implementatie van het VN-actieprogramma wordt op tweejaarlijkse basis
besproken. Tijdens de laatste bijeenkomst (in juli 2010) heeft Nederland zich sterk gemaakt voor
het maken van duidelijke en concrete afspraken over de eerste Meeting of Government Experts in
2011 (dat zich richt op betere technische afspraken over het markeren en traceren van kleine
wapens) en over de voorbereiding van de Toetsingsconferentie (2012). Ook heeft Nederland
aandacht gevraagd voor het inbedden van vraaggerichte programma’s binnen een nationale
strategie, en een betere aansluiting van het programma-aanbod van donorlanden op de behoeften
van ontvangende landen.
- Geneva Declaration on Armed Violence and Development
Door deze Verklaring in 2006 te ondertekenen heeft Nederland blijk gegeven van het besef dat
gewapend geweld en ontwikkeling onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Als lid van de
kerngroep van de Geneva Declaration is Nederland nauw betrokken bij de verdere ontwikkeling van
de beginselen van deze verklaring. Inmiddels hebben 108 landen de verklaring ondertekend.
Nederland heeft zich als lid van de Geneva Declaration core group, ingezet voor toetreding van
vooral grotere landen tot deze groep om zo meer “diplomatieke slagkracht” te verkrijgen voor de
doelstellingen van deze groep. Naast het verkrijgen van voldoende internationaal draagvlak voor
de koppeling tussen gewapend geweld en het behalen van ontwikkelingsdoelstellingen – en

12

derhalve ook de Millennium Ontwikkelingsdoelen

9

– heeft Nederland zich actief ingezet om de

Geneva Declaration te koppelen aan concrete resultaten in een aantal focuslanden, waaronder
Burundi. Bovendien heeft Nederland zich in 2010 ingezet (in verschillende fora en via
onderzoeksorganisaties die het steunt) voor het meetbaar maken van de relaties, impact en
wereldwijde kosten van gewapend geweld.
- EU Kleine Wapens
De EU Lidstaten rapporteren jaarlijks over nationale activiteiten ter uitvoering van het
Gemeenschappelijk Optreden 2002/589/GBVB inzake de bijdrage van de Europese Unie aan de
bestrijding van de destabiliserende accumulatie en verspreiding van handvuurwapens en lichte
wapens. De nationale verslagen en de EU- activiteiten worden samengevoegd in het Joint Annual
Report

10

waaraan Nederland jaarlijks bijdraagt. Een voornaam onderwerp waaraan de EU in 2010

heeft gewerkt is de oprichting van een database die informatie verschaft over van wapensmokkel
verdachte luchtvaartmaatschappijen in Afrika.
- Nederlandse Projectsteun
In 2010 heeft Nederland wederom diverse kleine wapens projecten gefinancierd vanuit het
Stabiliteitsfonds. Hierin vallen specifieke programma’s voor het vernietigen van kleine wapens en
munitie, alsook capaciteitsopbouw van toezichthoudende en uitvoerende instanties op het gebied
van kleine wapens. Dit betrof onder andere programma’s voor het vernietigen van kleine wapens
en munitie in landen als Kosovo, Soedan, Afghanistan en Tadzjikistan, alsook capaciteitsopbouw
van toezichthoudende en uitvoerende instanties in de Grote Meren regio en de Hoorn van Afrika.
De hoofddoelstellingen van laatstgenoemde programma’s zijn:
• Assisteren bij de ontwikkeling van wet- en regelgeving t.a.v. bezit, productie en handel in kleine
wapens en de implementatie van beleid op dit gebied;
• De capaciteit van overheden op dit gebied versterken;
De capaciteit van maatschappelijke organisaties op dit gebied versterken.
Internationaal Wapenhandelsverdrag
In juli 2010 heeft de eerste Prepcom voor een Internationaal Wapenhandelsverdrag (ATT) in New
York plaatsgevonden. Nederland heeft zowel in EU-verband als op nationale titel actief aan deze
bijeenkomst deelgenomen. VN-lidstaten hebben met elkaar van gedachten gewisseld over de
reikwijdte en parameters van een mogelijk Wapenhandelsverdrag dat onverantwoordelijke
internationale transfers van conventionele wapens moet tegengaan. Nederland steunt een
mondiaal wapenhandelsverdrag dat alle vormen van grensoverschrijdende overdrachten van
wapens zou moeten omvatten en betrekking moet hebben op een zo breed mogelijk scala aan
typen wapens en hun onderdelen, inclusief dual-use goederen, met een militaire of politiebestemming en ook op productie-licenties.

Tijdens de 65e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) is wederom grote steun
geuit om in 2012 op een VN Conferentie tot een Internationaal Wapenhandelsverdrag te komen. De
Conferentie zal voorafgegaan worden door voorbereidende bijeenkomsten in 2011.
9

Dit zijn internationale afspraken over acht concrete ontwikkelingsdoelen die in 2015 moeten zijn
gehaald.
10

Rapportages worden gepubliceerd via de Exportcontrole website van de Europese Unie: (directe link
http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=1484&lang=nl&mode=g )
13

Openheid in bewapening en het VN-Wapenregister
Het VN-Wapenregister, in 1991 mede op initiatief van Nederland in het leven geroepen, geeft op
jaarbasis informatie over het land van uitvoer van militaire goederen (het eventuele land van
doorvoer) en het land van invoer, alsmede de omvang van de goederenstromen verdeeld over de
categorieën: I. gevechtstanks, II. pantsergevechtsvoertuigen, III. zware artilleriesystemen, IV.
gevechtsvliegtuigen, V. gevechtshelikopters, VI. oorlogsschepen, VII. raketten en raketwerpers.
Sinds de instelling van het Register hebben 173 landen op enig moment aan het Register
gerapporteerd, waaronder alle belangrijke wapenproducerende, importerende en exporterende
landen. Naar schatting omvat het Register inmiddels meer dan 95% van de wereldwijde handel in
de bovengenoemde zeven categorieën conventionele wapens. Het streven blijft om universele,
consistente deelname te bereiken. Het VN-Wapenregister is een instrument dat transparantie
bevordert, en is voornamelijk bedoeld om het ontstaan van excessieve voorraden conventionele
wapens

tegen

te

gaan.

Dergelijke

ophoping

van

wapens

leidt

immers

gemakkelijk

tot

destabilisering van landen en regio’s.
De effectiviteit van het Register valt of staat met wereldwijde participatie. Daarom vindt Nederland
het van groot belang dat landen hun opgave indienen – ook al is dat een ‘nil report’ op het moment
dat er in het bewuste jaar geen sprake was van im- of export in één van de categorieën.
Het United Nations Office for Disarmament Affairs (UNODA) is verantwoordelijk voor het
compileren van de data die door Staten wordt aangeleverd. Om te voorkomen dat het Register in
belang afneemt, organiseerde het VN-secretariaat onlangs drie regionale workshops voor landen
in West-Afrika, Zuid-Oost Azië, Latijns-Amerika en de Caraïben. Desalniettemin zette de daling in
het aantal opgaven -die zichtbaar werd in 2008- door in 2009 en 2010. In 2010 ontving UNODA
72 nationale rapportages waaronder 30 ‘nil reports’. Dat waren 10 rapportages minder dan in
2009. Dit jaar was er bovendien sprake van het laagste aantal bijdragen sinds de instelling van
het VN-Wapenregister in 1991.
Kleine en Lichte Wapens (SALW)
Sinds 2006 kan bovendien op vrijwillige basis gerapporteerd worden over de in- en uitvoer van
kleine en lichte wapens. Inmiddels hebben 72 Staten minimaal één keer gerapporteerd over hun
in- en uitvoer van kleine en lichte wapens. In 2010 groeide het aantal nationale rapportages dat
deze SALW-categorie apart vermeldt zelfs tot bijna twee-derde van het totaal. De doelstelling van
Nederland blijft de toevoeging van “kleine en lichte wapens” als volwaardige achtste categorie aan
het Register.
Nederlandse inzet voor Transparancy in Armaments
Tweemaal in de drie jaar wordt door Nederland de AVVN-resolutie Transparency in Armaments
ingediend, die traditioneel kan rekenen op de steun van een grote meerderheid van de VNlidstaten. In 2009 stemden 150 staten vóór, waaronder China, Israël, de VS, en Rusland. De
resolutie kon bovendien rekenen op een recordaantal co-sponsors (103). Deze resolutie zorgt

14

ervoor dat één keer in de drie jaar een groep regeringsexperts bijeenkomt ter evaluatie en verdere
ontwikkeling van het Register.
Nederland blijft zich inzetten voor universele deelname aan, en effectiviteit van het VNWapenregister. Mede op Nederlands initiatief benadrukt de EU in alle relevante fora het belang van
openheid in bewapening en deelname aan het VN-Wapenregister. Zo wordt de SGVN jaarlijks
geïnformeerd over het standpunt van de EU inzake openheid in bewapening en worden de
gegevens ook in het kader van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)
uitgewisseld.
VN-transparantie in wet- en regelgeving
Sinds 2002 dient Nederland de AVVN-resolutie National legislation on transfer of arms, military
equipment and dual-use technology in en sinds 2005 gebeurt dat om het jaar. Met deze resolutie,
die ook in 2009 met consensus werd aangenomen, worden VN-lidstaten opgeroepen om informatie
betreffende hun nationale wetgeving op het gebied van wapenexport uit te wisselen. In het kader
van deze resolutie is tevens een elektronische VN-database in het leven geroepen. Hier kunnen de
uitgewisselde wetteksten en overige informatie in worden opgenomen en zijn deze gemakkelijk te
raadplegen. Inmiddels bevat deze database bijdragen van 54 landen, waaronder Nederland. In
2010 dienden o.a. Jordanië, Macedonië en Tunesië voor het eerst een opgave in.

15

Bijlage 1: Overzichten van de waarde van de in het jaar 2010 afgegeven vergunningen
voor de definitieve uitvoer van militaire goederen
per categorie goederen en per land van eindbestemming.

Inleiding
De totale waarde van de afgegeven vergunningen in 2010 bedroeg, afgerond op twee cijfers na de
komma, € 1.046,96 miljoen. Dit is een flinke daling ten opzichte van 2009, toen de totale waarde
op € 1.409,94 miljoen uitkwam, maar dat was dan ook de hoogste waarde sinds het verschijnen
van de jaarrapporten over het Nederlandse wapenexportbeleid. Bovenaan de top 5 van de
belangrijkste bestemmingen in het verslagjaar staat de Verenigde Staten met een waarde van iets
meer dan € 318 miljoen, die vooral is opgebouwd uit vergunningen voor leveranties van
onderdelen voor gevechtsvliegtuigen (F-16, maar inmiddels ook de JSF of F-35) en vergunningen
voor delen van lanceerinrichtingen voor luchtverdedigingsraketten. De bestemmingscategorie
“Overig NAVO” staat met een waarde van meer dan € 125 miljoen op een tweede plaats en omvat
bijvoorbeeld vergunningen voor toelevering aan materieelsamenwerkingsprogramma’s, zoals de
NH-90 helikopter of de Evolved Sea Sparrow Missile. Op de derde plaats staat Chili met een waarde
van meer dan € 104 miljoen, vrijwel geheel toe te schrijven aan de aanschaf van overtollige
Nederlandse F-16’s. De vierde plaats voor Colombia met een waarde van bijna € 90 miljoen is toe
te schrijven aan radarvuurleidingssystemen en verwante apparatuur voor de modernisering van de
vier Colombiaanse fregatten van de Almirante Padilla klasse. Op vijf staat Duitsland met een
waarde van € 71,5 miljoen die, zoals meestal, vooral is toe te schrijven aan vergunningen voor de
leverantie van delen van militaire voertuigen.
De vergunningwaarde voor de uitvoer van militaire goederen vormde iets minder dan 0,27% van
de totale waarde van de Nederlandse uitvoer van goederen in 2010 (€ 371,2 miljard). Voor de
internationale vergelijking van dit percentage is het van belang te weten dat in Nederland niet
alleen de uitvoer van het Nederlandse bedrijfsleven vergunningplichtig is, maar dat de overheid zelf
ook een vergunning voor de uitvoer van militaire goederen moet aanvragen. Alleen het eigen
materieel van Nederlandse legeronderdelen dat voor oefeningen of internationale operaties naar
het buitenland gaat, is uitgezonderd van de uitvoervergunningplicht. Afstoting van Nederlands
defensiematerieel aan derde landen is – anders dan in sommige andere landen – dus wel
opgenomen in de cijfers.
Methodologie
De hierna gemelde waarden zijn gebaseerd op de waarde van de vergunningen voor definitieve
uitvoer van militaire goederen, die zijn afgegeven in de periode waarover verslag wordt
uitgebracht. De vergunningwaarde geeft de maximum exportwaarde aan, welke op het moment
van publicatie evenwel niet behoeft te corresponderen met de daadwerkelijk gerealiseerde
exporten. Vergunningen voor tijdelijke uitvoer zijn in de rapportage buiten beschouwing gelaten,
daar aan deze vergunningen een verplichting tot wederinvoer is gekoppeld. Hierbij gaat het vooral
om zendingen voor demonstratie- of tentoonstellingsdoeleinden. Vergunningen voor proef- of
monsterzendingen worden overigens wel opgenomen in de rapportage, omdat vanwege de aard
van deze exporten geen verplichting tot wederinvoer wordt opgelegd. Vergunningen voor goederen
die na reparatie in Nederland retour worden gezonden, worden evenmin in de rapportage
opgenomen. Het moet dan echter wel gaan om eerder vanuit Nederland geleverde goederen,
waarvan de waarde bijgevolg in een eerdere rapportage is opgenomen. Opname van deze
zogenoemde ‘retour-na-reparatie’ vergunningen zou immers tot dubbeltelling leiden. Om dezelfde
16

reden komen vergunningen waarvan de looptijd wordt verlengd niet terug in de rapportage.
Hetzelfde geldt ten slotte voor vergunningen die worden vervangen in verband met, bijvoorbeeld,
een adreswijziging van de ontvanger. Indien een verlengings- of vervangingsvergunning met een
hogere waarde dan de oorspronkelijke vergunning wordt afgegeven, wordt die meerwaarde
uiteraard wél gerapporteerd.
Bij de indeling van de vergunningwaarde voor individuele transacties in het overzicht van de
waarde per categorie militaire goederen moesten in veel gevallen bijgeleverde reservedelen en
installatiekosten als onderdeel van de waarde van complete systemen genoteerd worden. De
waarde van vergunningen voor een eerste levering van een systeem wordt vaak gebaseerd op de
contractwaarde, waarin ook zaken als installatie en levering van een aantal reservedelen kunnen
zijn meegenomen. De waarde van vergunningen voor naleverantie van onderdelen is opgenomen
in de categorieën A10 of B10. Ten slotte moest er ten behoeve van het overzicht van de waarde
van de afgegeven vergunningen per categorie militaire goederen een keuze worden gemaakt met
betrekking tot de indeling van subsystemen. Daarbij is geopteerd voor een uitsplitsing op basis van
de vraag in hoeverre een subsysteem als onafhankelijk of multifunctioneel systeem te beschouwen
is. Dit is met name van belang voor de indeling van vergunningen voor de uitvoer van militaire
elektronica. Indien een dergelijk product slechts een maritieme toepassing kent, zijn de betrokken
subsystemen en de onderdelen daarvoor ingedeeld in de categorie A10, als onderdelen voor de
categorie A6 ‘oorlogsschepen’. Indien een dergelijk product niet evident aan een van de eerste
zeven subcategorieën van de hoofdcategorie A is gekoppeld, zal het zijn ingedeeld in subcategorie
B4 of B10.

17

2010 (1e helft)
Tabel 1: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer van
militaire goederen in het eerste halfjaar van 2010
per categorie 1

Hoofdcategorie A "Wapens & Munitie"

2010(1)
waarde in mln euro's

1. Tanks

-

2. Pantservoertuigen

-

3. Groot kaliber wapens (>12,7 mm)

-

4. Gevechtsvliegtuigen

100,00

5. Gevechtshelikopters

-

6. Oorlogsschepen

-

7. Geleideraketten

-

8. Klein kaliber wapens (<=12,7 mm)

0,18

9. Munitie en explosieven

1,10

10. Onderdelen en componenten voor "wapens en munitie" 2
Totaal Cat. A

Hoofdcategorie B "Overige militaire goederen"

260,01
361,29

2010 (1)
waarde in mln euro's

1. Overige militaire voertuigen

1,98

2. Overige militaire vliegtuigen en helikopters

12,10

3. Overige militaire vaartuigen

0,03

4. Militaire elektronica

101,40

5. ABC-stoffen voor militair gebruik

-

6. Militair oefenmaterieel

4,79

7. Producten voor bepantsering en bescherming

0,61

8. Militaire hulp- en productieapparatuur

0,01

9. Militaire technologie en programmatuur

8,77

10. Onderdelen en componenten voor "overige militaire goederen" 3
Totaal Cat. B

Totaal Cat. A + B

18

103,45
233,14
594,43

Tabel 2: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer van
militaire goederen in het eerste halfjaar van 2010
per land van bestemming

2010 (1e helft)
waarde in mln euro's
Land van
bestemming
Argentinië

Cat. A

Specificatie

Specificatie

TOTAAL

A10

0,04

B10

0,21

-

0,01

B6

0,01

-

-

0,60

-

0,04

B10

0,04

1,59

A8, A10

0,70

B4, B10

2,29

102,28

A4, A10

-

-

102,28

Colombia

0,02

A10

89,77

B4

89,79

Denemarken

0,66

A8, A9, A10

0,54

B4, B9, B10

1,20

Duitsland

39,87

A8, A9, A10

9,97 B3, B4, B9, B10

49,84

Egypte

6,68

A10

1,10

B4, B10

7,78

Finland

0,01

A10

0,60

B7, B10

0,61

Frankrijk

0,50

A8, A9, A10

Aruba
Australië
Bangladesh
Canada
Chili

0,17

Cat. B

0,60
-

A10

7,75 B6, B7, B9, B10

8,25

Ghana

-

-

1,98

B1

1,98

Griekenland

-

-

52,65

B10

52,65

B10

2,65

-

3,07

India

1,88

A10

0,77

Indonesië

3,07

A10

-

Israël

-

-

0,38

B9, B10

0,38

Italië

0,09

A8, A9, A10

0,10

B4, B9

0,19

Japan

4,81

A10

-

4,81

-

19

Jordanië

29,73

Litouwen

-

Maleisië

A10

-

-

29,73

-

0,02

B7

0,02

0,50

A10

0,08

B9, B10

0,58

Marokko

0,60

A9

-

-

0,60

Nieuw Zeeland

0,03

A10

-

-

0,03

Noorwegen

0,53

A9, A10

1,07

B4, B10

1,60

Oman

0,04

A10

0,14

B10

0,18

Pakistan

0,90

-

-

-

0,90

Peru

-

-

14,00

B2, B10

14,00

Polen

0,04

A10

-

-

0,04

Portugal

0,29

A10

-

-

0,29

Qatar

0,15

A10

-

-

0,15

Saoedi Arabië

2,28

A10

-

-

2,28

Singapore

0,53

A10

-

-

0,53

Slovenië

0,13

A8, A10

-

-

0,13

Spanje

0,10

A8, A10

7,03

B8, B9, B10

7,13

Taiwan

6,16

A10

-

-

6,16

Thailand

16,03

A10

2,39

B10

18,42

Tsjechië

0,03

A8, A9

-

-

0,03

Turkije

2,32

A8, A10

2,13

B10

4,45

USA

83,09

A8, A9, A10

11,51

B4, B10

94,60

VAE

0,10

A10

-

0,10

Ver.Koninkrijk

8,74

A8, A10

B4,B6,B10

13,79

5,05

20

Zuid Korea

0,08

A10

0,96

B10

1,04

Zweden

1,06

A8, A9, A10

1,30

B4, B10

2,36

Zwitserland

1,44

A8, A9, A10

3,82

B9, B10

5,26

Overig NAVO 4

44,14

A10

17,24

B4, B10

61,38

-

0,02

Landen met waarden onder de 10.000 euro: 5
Kenia, Malta,
Oostenrijk,
Roemenië,
Slowakije,
Suriname,
Tanzania, ZuidAfrika
Totaal

0,02

A8, A9

-

361,29

233,14

594,43

Voetnoten behorende bij tabel 1 en tabel 2 van het eerste halfjaar van 2010
1

De afronding naar twee cijfers achter de komma betekent voor zowel tabel 1 als tabel 2 dat
subcategorieën waarvan de waarde onder de 10.000 euro blijft niet apart vermeld worden.
2

De subcategorie A10 (onderdelen en componenten voor “wapens en munitie”), betreft
zoals meestal vooral leveranties van onderdelen van gevechtsvliegtuigen en
gevechtshelikopters aan de fabrikanten van zulke systemen in de Verenigde Staten en
leveranties van onderdelen van tanks en andere militaire gevechtsvoertuigen aan de Duitse
fabrikant van zulke systemen.
3

De subcategorie B10 onderdelen en componenten voor “overige militaire goederen” bestaat
ook in deze verslagperiode uit een veelheid van kleinere leveranties van delen van militaire
elektronica en delen van militaire vlieg- en voertuigen.
4

De post “overig NAVO” heeft doorgaans betrekking op vergunningen voor de uitvoer van
onderdelen vallende onder de subcategorie A10, waarbij meerdere NAVO-landen (excl.
Turkije) als eindbestemming zijn toegestaan. In de praktijk wordt dit type vergunning
gebruikt bij de toeleverantie van onderdelen aan producenten die uit voorraad willen kunnen
leveren aan de op de vergunning als eindgebruikers vermelde NAVO-afnemers
5

In Nederland is ook de uitvoer van pistolen of geweren voor sport- of jachtdoeleinden
vergunningplichtig. Indien zulke vuurwapens voor langere tijd in het buitenland zullen
verblijven, ook als deze meereizen met de eigenaar, zal een vergunning voor definitieve
uitvoer aangevraagd moeten worden. Een deel van de uitvoer naar de in de opsomming
vermelde bestemmingslanden, waarvoor de totale vergunningwaarde de 10.000 euro niet
overschreed, heeft betrekking op dergelijke uitvoertransacties.

21

2010 (2e helft)
Tabel 1: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer van
militaire goederen in het tweede halfjaar van 2010
per categorie 1

Hoofdcategorie A "Wapens & Munitie"

1. Tanks

2010 (2)
waarde in mln euro's
-

2. Pantservoertuigen

4,91

3. Groot kaliber wapens (>12,7 mm)

-

4. Gevechtsvliegtuigen

0,94

5. Gevechtshelikopters

-

6. Oorlogsschepen

-

7. Geleideraketten

-

8. Klein kaliber wapens (<=12,7 mm)

0,18

9. Munitie en explosieven

0,91

10. Onderdelen en componenten voor "wapens en munitie" 2
Totaal Cat. A

Hoofdcategorie B "Overige militaire goederen"

272,31
279,25

2010 (2)
waarde in mln euro's

1. Overige militaire voertuigen

2,88

2. Overige militaire vliegtuigen en helikopters

11,84

3. Overige militaire vaartuigen

0,04

4. Militaire elektronica

17,68

5. ABC-stoffen voor militair gebruik

-

6. Militair oefenmaterieel

1,65

7. Producten voor bepantsering en bescherming

1,10

8. Militaire hulp- en productieapparatuur

-

9. Militaire technologie en programmatuur

4,52

10. Onderdelen en componenten voor "overige militaire goederen" 3
Totaal Cat. B

Totaal Cat. A + B

22

133,57
173,28

452,53

Tabel 2: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer
van militaire goederen in het tweede halfjaar van 2010
per land van bestemming
2010 (2e helft)
waarde in mln euro's
Land van
bestemming
Andorra

Cat. A
-

Specificatie
-

Cat. B

Specificatie

TOTAAL

0,24

B4

0,24

-

-

0,03

Argentinië

0,03

A10

Australië

0,08

A8, A10

0,95

B10

1,03

-

0,41

B10

0,41

Bangladesh

-

Canada

1,33

A10

0,86

B4, B10

2,19

Chili

0,57

A4, A10

1,66

B2

2,23

Denemarken

0,53

A10

2,22

B4, B10

2,75

Duitsland

20,26

A2, A3, A8, A9,
A10

1,45

B6, B9, B10

21,71

Egypte

0,21

A10

0,22

B10

0,43

Estland

0,02

A10

2,74

B1

2,76

Finland

0,11

A8, A10

-

-

0,11

Frankrijk

1,88

A8, A9, A10

2,41

B3, B4, B9,
B10

4,29

Griekenland

0,38

A4, A10

0,18

B2, B8

0,56

-

0,03

B10

0,03

-

0,05

India
Indonesië

0,05

Israel

-

Italië
Japan
Liechtenstein

A10

-

-

0,34

B9, B10

0,34

1,14

A8, A9, A10

0,40

B4, B10

1,54

11,60

A10

-

-

11,60

0,24

B4

0,24

-

-

23

Maleisië

-

-

52,76

B10

52,76

Mexico

-

-

0,18

B7

0,18

-

-

0,03

Nw. Zeeland

0,03

Noorwegen

0,01

A10

0,87

0,88

Oman

-

-

0,04

B10

0,04

Pakistan

-

-

0,52

B10

0,52

Peru

-

-

11,11

B2, B10

11,11

B1, B6, B10

1,28

Portugal

0,13

A10

1,15

Qatar

0,03

A10

-

-

0,03

Roemenië

0,01

A8, A10

3,00

B9

3,01

-

-

0,24

B4

0,24

Saoedi Arabië

0,02

A7

-

-

0,02

Singapore

0,30

A10

0,06

B9, B10

0,36

Spanje

0,06

A8, A10

0,35

B10

0,41

Taiwan

20,87

A10

0,01

B9

20,88

San Marino

Thailand

-

-

0,60

B6, B10

0,60

Tsjechië

0,03

A9

0,26

B4

0,29

Turkije

2,22

A8, A10

2,35

B9, B10

4,57

A8, A9, A10

38,16

B4, B9, B10

223,58

-

0,24

B4

0,24

USA
Vaticaanstad

185, 42
-

VAE

1,01

A10

1,15

B4, B6, B10

2,16

Ver. Koninkrijk

1,98

A8, A9, A10

2,89

B4, B7, B10

4,87

-

0,12

B7, B10

0,12

Zuid Afrika

-

24

Zuid Korea

4,86

A10

0,11

B1

4,97

Zweden

0,26

A8, A9,A10

0,08

B4, B10

0,34

Zwitserland

0,10

A8, A9, A10

2,50

B4, B10

2,60

Overig NAVO 4

23,71

A10

40,18

B4, B9, B10

63,89

-

0,01

Landen met waarden onder de 10.000 euro: 5
Bulgarije, Hongarije,
Polen, Servië,
Slovenië, Tanzania
Totaal

0,01

A8, A9, A10

-

279,25

173,28

452,53

Voetnoten behorende bij tabel 1 en tabel 2 van het tweede halfjaar van 2010
1

De afronding naar twee cijfers achter de komma betekent voor zowel tabel 1 als tabel 2 dat

subcategorieën waarvan de waarde onder de 10.000 euro blijft niet apart vermeld worden.
2

De subcategorie A10 (onderdelen en componenten voor “wapens en munitie”), betreft zoals meestal

vooral leveranties van onderdelen van gevechtsvliegtuigen en gevechtshelikopters aan de fabrikanten
van zulke systemen in de Verenigde Staten en leveranties van onderdelen van tanks en andere militaire
gevechtsvoertuigen aan de Duitse fabrikant van zulke systemen. In deze subcategorie worden echter
ook leveranties van (delen van) radarapparatuur ondergebracht, indien deze apparatuur dermate
geïntegreerd wordt in schepen dat zij daar onderdeel van uitmaakt. Voorts is een vergunning t.w.v. bijna
€ 20 miljoen in deze subcategorie opgenomen voor leverantie van lanceerinrichtingen voor
luchtverdedigingsraketten aan de VS.
3

De subcategorie B10 onderdelen en componenten voor “overige militaire goederen” bestaat ook in deze

verslagperiode uit een veelheid van kleinere leveranties van delen van militaire elektronica en delen van
militaire vlieg- en voertuigen, zoals de NH90 helikopter en het Boxer pantservoertuig. Een van de
grotere vergunningen in de subcategorie B10 betrof ditmaal de leverantie van C3- en radarsystemen
voor de lichte fregatten van de Maleisische marine t.w.v. meer dan € 52 miljoen.
4

De post “overig NAVO” heeft doorgaans betrekking op vergunningen voor de uitvoer van onderdelen

vallende onder de subcategorie A10, waarbij meerdere NAVO-landen (excl. Turkije) als eindbestemming
zijn toegestaan. In de praktijk wordt dit type vergunning gebruikt bij de toeleverantie van onderdelen
aan producenten die uit voorraad willen kunnen leveren aan de op de vergunning als eindgebruikers
vermelde NAVO-afnemers. Zoals bij de cijfers over eerdere perioden al werd toegelicht, wordt deze post
ook gebruikt voor uitvoervergunningen voor goederen die na bewerking in het buitenland de
eindbestemming Nederland zullen krijgen.
5

In Nederland is ook de uitvoer van pistolen of geweren voor sport- of jachtdoeleinden

vergunningplichtig. Indien zulke vuurwapens voor langere tijd in het buitenland zullen verblijven, ook als
deze meereizen met de eigenaar, zal een vergunning voor definitieve uitvoer aangevraagd moeten
worden. Een deel van de uitvoer naar de in de opsomming vermelde bestemmingslanden, waarvoor de
25

totale vergunningwaarde de 10.000 euro niet overschreed, heeft betrekking op dergelijke
uitvoertransacties.

26

Tabel 1: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer van
militaire goederen in 2010
per categorie 1

Hoofdcategorie A "Wapens & Munitie"

1. Tanks

2010
waarde in mln euro's
-

2. Pantservoertuigen

4,91

3. Groot kaliber wapens (>12,7 mm)

-

4. Gevechtsvliegtuigen

100,94

5. Gevechtshelikopters

-

6. Oorlogsschepen

-

7. Geleideraketten

-

8. Klein kaliber wapens (<=12,7 mm)

0,36

9. Munitie en explosieven

2,01

10. Onderdelen en componenten voor "wapens en munitie" 2
Totaal Cat. A

Hoofdcategorie B "Overige militaire goederen"

532,32
640,54

2010
waarde in mln euro's

1. Overige militaire voertuigen

4,86

2. Overige militaire vliegtuigen en helikopters

23,94

3. Overige militaire vaartuigen

0,07

4. Militaire elektronica

119,08

5. ABC-stoffen voor militair gebruik

-

6. Militair oefenmaterieel

6,44

7. Producten voor bepantsering en bescherming

1,71

8. Militaire hulp- en productieapparatuur

0,01

9. Militaire technologie en programmatuur

13,29

10. Onderdelen en componenten voor "overige militaire goederen" 2

237,02

Totaal Cat. B

Totaal Cat. A + B

27

406,42

1.046,96

Tabel 2: Waarde van afgegeven vergunningen voor de definitieve uitvoer van
militaire goederen in 2010
per land van bestemming

2010 (totaal)
waarde in mln euro's
Land van
bestemming
Andorra

Cat. A

Specificatie

Specificatie

TOTAAL

-

0,24

B4

0,24

A10

0,04

B10

0,24

-

0,01

B6

0,01

A8, A10

0,95

B10

1,63

-

0,45

B10

0,45

2,92

A8, A10

1,56

B4, B10

4,48

102,85

A4, A10

1,66

B2

104,51

Colombia

0,02

A10

89,77

B4

89,79

Denemarken

1,19

A8, A9, A10

2,76

B4, B9, B10

3,95

Duitsland

60,13

A2, A3, A8, A9,
A10

11,42

B3, B4, B6, B9,
B10

71,55

Egypte

6,89

A10

1,32

B4, B10

8,21

Estland

0,02

A10

2,74

B1

2,76

Finland

0,12

A8, A10

0,60

B7, B10

0,72

Frankrijk

2,38

A8, A9, A10

10,16

B3, B4, B6, B7,
B9, B10

12,54

-

1,98

B1

1,98

Argentinië
Aruba
Australië
Bangladesh
Canada
Chili

Ghana

-

Cat. B

0,20
0,68
-

-

Griekenland

0,38

A4, A10

52,83

B2, B8, B10

53,21

India

1,88

A10

0,80

B10

2,68

Indonesië

3,12

A10

-

-

3,12

B9, B10

0,72

Israël

-

-

0,72

28

Italië

1,23

A8, A9, A10

Japan

16,41

A10

Jordanië

29,73

A10

0,50

B4, B9

1,73

-

-

16,41

-

-

29,73

Liechtenstein

-

-

0,24

B4

0,24

Litouwen

-

-

0,02

B7

0,02

Maleisië

0,50

A10

52,84

B9, B10

53,34

Marokko

0,60

A9

-

-

0,60

-

-

0,18

B7

0,18

-

-

0,06

Mexico
Nieuw Zeeland

0,06

A10

Noorwegen

0,54

A8, A9, A10

1,94

B4, B10

2,48

Oman

0,04

A10

0,18

B10

0,22

Pakistan

0,90

A10

0,52

B10

1,42

-

25,11

B2, B10

25,11

-

0,04

B1, B6, B10

1,57

Peru

-

Polen

0,04

A10

-

Portugal

0,42

A10

1,15

Qatar

0,18

A10

-

-

0,18

Roemenië

0,01

A8, A10

3,00

B9

3,01

-

0,24

B4

0,24

-

-

2,30

B9, B10

0,89

-

0,13

San Marino

-

Saoedi Arabië

2,30

A7, A10

Singapore

0,83

A10

Slovenië

0,13

A8, A10

-

Spanje

0,16

A8, A10

7,38

B8, B9, B10

7,54

Taiwan

27,03

A10

0,01

B9

27,04

0,06

29

Thailand

16,03

A10

2,99

B6, B10

19,02

Tsjechië

0,06

A8, A9

0,26

B4

0,32

Turkije

4,54

A8, A10

4,48

B10

9,02

268,51

A8, A9, A10

49,67

B4, B9, B10

318,18

-

0,24

B4

0,24

USA
Vaticaanstad

-

VAE

1,11

A10

1,15

B4, B6, B10

2,26

Ver.Koninkrijk

10,72

A8, A9, A10

7,94

B4,B6,B10

18,66

-

0,12

B7, B10

0,12

Zuid Afrika

-

Zuid Korea

4,94

A10

1,07

B1, B10

6,01

Zweden

1,32

A8, A9, A10

1,38

B4, B10

2,70

Zwitserland

1,54

A8, A9, A10

6,32

B9, B10

7,86

Overig NAVO 3

67,85

A10

57,42

B4, B10

125,27

-

0,03

Landen met waarden onder de 10.000 euro: 4
Bulgarije, Hongarije
Kenia, Malta,
Oostenrijk, Servië,
Slowakije,
Suriname, Tanzania
Totaal

0,03

A8, A9, A10

-

640,54

406,42

1.046,96

Voetnoten behorende bij tabel 1 en tabel 2 van 2010 (totaal)
1

De afronding naar twee cijfers achter de komma betekent voor zowel tabel 1 als tabel 2 dat

subcategorieën waarvan de waarde onder de 10.000 euro blijft niet apart vermeld worden.
2

Voor een toelichting over de belangrijkste leveranties die in het verslagjaar onder de categorieën A10

en B10 vielen, zij verwezen naar de verklarende voetnoten bij de tabellen over de 1e helft 2010 en de
2e helft 2010.
3

De post “overig NAVO” heeft doorgaans betrekking op vergunningen voor de uitvoer van onderdelen

vallende onder de subcategorie A10, waarbij meerdere NAVO-landen (excl. Turkije) als eindbestemming
zijn toegestaan. In de praktijk wordt dit type vergunning gebruikt bij de toeleverantie van onderdelen
aan producenten die uit voorraad willen kunnen leveren aan de op de vergunning als eindgebruikers
vermelde NAVO-afnemers. Zoals bij de cijfers over eerdere perioden al werd toegelicht, wordt deze post
30

ook gebruikt voor uitvoervergunningen voor goederen die na bewerking in het buitenland de
eindbestemming Nederland zullen krijgen.
4

In Nederland is ook de uitvoer van pistolen of geweren voor sport- of jachtdoeleinden

vergunningplichtig. Indien zulke vuurwapens voor langere tijd in het buitenland zullen verblijven, ook als
deze meereizen met de eigenaar, zal een vergunning voor definitieve uitvoer aangevraagd moeten
worden. Een deel van de uitvoer naar de in de opsomming vermelde bestemmingslanden, waarvoor de
totale vergunningwaarde de 10.000 euro niet overschreed, heeft betrekking op dergelijke
uitvoertransacties.

31

Bijlage 2: Ontwikkeling Nederlandse wapenexport 2001 - 2010
(waarde afgegeven vergunningen in miljoenen euro’s)

1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

TOTAAL

651,3

450,3

1150,8

644,2

1175,3

1125

873,7

1257,7 1409,9

1047

Waarvan NAVO*

528,1

350,6

974

466,4

743,7

450,6

646,7

854,7

674,31 644,32

* in 2009 waren de volgende 28 landen lid van de NAVO:
Albanië, België, Bulgarije, Canada, Denemarken, Duitsland, Estland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië,
Letland, Litouwen, Luxemburg, Kroatië, Nederland, Noorwegen, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije,
Spanje, Tsjechië, Turkije, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten van Amerika en IJsland.

32

Bijlage 3: Waarde van afgegeven vergunningen
voor de doorvoer van militaire goederen
in 2010 1
per land van bestemming

2010
waarde in mln euro's
Land van
bestemming

Cat. A

Specificatie

Cat.B

Specificatie

Totaal

Ecuador

-

-

0,04

B4, B10

0,04

Egypte

0,26

A9, A10

-

-

0,26

Guatamala

0,13

A9

-

-

0,13

Israël

0,01

A10

-

-

0,01

Kenia

-

-

0,02

B7

0,02

Maleisië

0,25

A10

-

-

0,25

Mexico

-

-

0,47

B7

0,47

Nigeria

-

-

0,06

B7

0,06

Panama

-

-

0,01

B7

0,01

Rusland

0,21

A10

1,70

B2

1,91

Tanzania

0,04

A8

-

-

0,04

VAE

0,34

A9

-

-

0,34

-

0,01

Landen met waarden onder de 10.000 euro
Ethiopië, Namibië,
Qatar, SaoediArabië, ZuidAfrika

0,01

TOTAAL

1,26

A8, A9
2,30

1

3,56

Sinds augustus 2008 is alle doorvoer van militaire goederen, voor zover er geen bondgenoten (EU/NAVO+)
bij betrokken zijn, vergunningplichtig. Voor doorvoer waar wel een bondgenoot bij betrokken is, geldt een
meldplicht. Informatie over die meldingen wordt verstrekt op de website www.rijksoverheid.nl/exportcontrole.
Meer informatie over de afgegeven doorvoervergunningen waarvan hier in bijlage 3 de waarde is vermeld, is
ook op die website te vinden, zij het niet bij de doorvoermeldingen, maar bij de maandrapportages militaire
goederen.

33

Bijlage 4: Afgewezen vergunningaanvragen en sondages 2010,
genotificeerd in het kader van het EU Gemeenschappelijk Standpunt
(GS 2008/944)
Datum
afwijzing

Land
Korte omschrijving 2 Ontvanger
van
bestemming 1

09-04-2010

Thailand

18-05-2010

Ecuador vanuit
BosniëHerzegovina
Ecuador vanuit
Servië
Israël

18-05-2010
20-05-2010

Delen voor
pantservoertuigen

Eind
gebruiker

Reden
voor
weigering
Criteria
Royal Thai
Armed Forces 2 en 3

Chaiseri Metal
& Rubber Co.,
Pathumthani
Mortiermunitie en delen leger van
idem
daarvan
Ecuador
Handgranaten
Beeldversterkerbuizen

20-05-2010

Pakistan via
Frankrijk

Beeldversterkerbuizen

01-06-2010

Israël

Beeldversterkerbuizen

07-06-2010

Israël

Beeldversterkerbuizen

12-07-2010

Suriname

Semi-automatische
pistolen

02-09-2010

Thailand

Delen voor
pantservoertuigen

13-10-2010

Suriname

Repeteer kogelgeweer

14-10-2010

Israël

Materialen voor
optische sensoren
(epitaxiale wafers)

leger van
Ecuador
Israel Police
Airborne
Search &
Rescue Unit
Photonis SAS,
Brive

Israel Prison
Service
New Noga
Light (2000)
Ltd.
NV Ditra Int,
Paramaribo

idem
idem

Pakistan
Infantry tbv
Frontier
Corps
idem
idem

Criteria
2 en 3
Criteria
2 en 3
Criteria 2,
3, 4, 6 en 7

Criteria
3, 4 en 6

Criteria 2,
3, 4, 6 en 7
Criteria 2,
3, 4, 6 en 7

Criterium 7
klanten van
Ditra cq
vergunnningh
ouders tbv
schietsport in
Suriname
Criteria
Chaiseri Metal Royal Thai
& Rubber Co., Armed Forces 2 en 3
Pathumthani
Criterium 7
de heer
idem
Holwijn,
Paramaribo
Criteria 2,
Optigo
Onbekend
3, 4, 6 en 7
Systems Ltd.
Lod

Voetnoten bij bijlage 4:
1

Indien bij "Land van bestemming" de term "via" gebruikt wordt, betreft het een beoogde uitvoer via
het genoemde land naar de eveneens genoemde eindbestemming. Wordt echter de term "vanuit"
gebruikt dan betreft het een beoogde doorvoer vanuit het genoemde land naar de eveneens genoemde
bestemming via Nederland
2

Indien goederen voor tweeërlei gebruik bedoeld zijn voor leger, politie of veiligheidsdiensten van het
beoogde land van eindbestemming, dan geldt voor afgewezen aanvragen en sondages dat Nederland
deze ook in EU-verband notificeert.

34

Bijlage 5: Overzicht van door de regering aan buitenlandse partijen
verkocht overtollig defensiematerieel in 2010 1
Type materieel

Aan/via2

Land van
eindbestemming

Eindgebruiker

Video trainingssysteem
Leopard 2 tank
Fokker 60 vliegtuigen
(MPA en Utility)
Wielvoertuigen, trailers
en aanhangwagens
Onderdelen F-16
vliegtuig
Onderdelen Leopard 2
tank

n.v.t.

Portugal

Ministerie van Defensie

n.v.t.

Peru

Ministerie van Defensie

n.v.t.

Chili

Ministerie van Defensie

n.v.t.

Chili

Ministerie van Defensie

Canada

Ministerie van Defensie

Onderdelen Flycatcher

Global Logistics
Support GmbH
Duitsland
Thales Nederland

Thailand

Ministerie van Defensie

Onderdelen Leopard 2
tank

Star Defence Logistic Noorwegen en
& Engineering Spanje Finland

Ministerie van Defensie

YPR’n, houwitsers en
wielvoertuigen

n.v.t.

Jordanië

Ministerie van Defensie

Onderdelen Leopard
tank

WIBA Nederland

Ministerie van Defensie

Munitie

n.v.t.

Duitsland,
Canada en
Spanje
België

Houwitser FH70

Rheinmetall Duitsland Onbekend²

Onbekend²

Onderdelen YPR
voertuig

Star Defence Logistic Egypte
& Engineering Spanje

Ministerie van Defensie

Pantserwielvoertuigen
Patria

n.v.t.

Estland

Ministerie van Defensie

Rijschoolcabines en
onderdelen Leopard
tank
Diverse verkopen in
Afghanistan

Krauss Maffei
Wegmann Duitsland

Onbekend²

Onbekend²

n.v.t.

Australië en de
Verenigde Staten
van Amerika

Ministerie van Defensie

Totale waarde van de contracten

Ministerie van Defensie

Ca € 95 miljoen

Voetnoten bij bijlage 5:
1

Het vermelde bedrag is gebaseerd op de waarde van de in 2010 gesloten contracten. Daadwerkelijke
leverantie van de goederen heeft niet in alle gevallen in 2010 plaatsgevonden.
2

De verkoop van overtollig defensiematerieel vindt soms plaats aan de oorspronkelijke producent. Soms is
verkoop van overtollig defensiematerieel ook mogelijk via een particulier bedrijf ten behoeve van een bij de
verkoop reeds bekende en geaccordeerde eindgebruiker, dan wel aan een particulier bedrijf voor eigen gebruik.
Een andere mogelijkheid is nog verkoop aan een particulier bedrijf in een ander EU/NAVO+ land, waarbij de
exacte eindbestemming en eindgebruiker van het materieel nog niet bekend zijn. In dat geval wordt via een
Internationaal Importcertificaat vastgelegd dat eventuele (weder-)export onder de controle van het betreffende
EU/NAVO+ land zal staan.

35

Bijlage 6:
Overzicht van in 2010 beantwoorde schriftelijke vragen en brieven aan de Tweede
Kamer, betreffende het wapenexportbeleid

Beantwoorde schriftelijke vragen:
29-01-2010, Kamerstuk 2009-2010, 22054, nr. 157, Tweede Kamer
Wapenexportbeleid; Lijst van vragen en antwoorden over de rapportage over het wapenexportbeleid in
de eerste helft van 2009
10-08-2010, Kamerstuk 2009-2010, 22054, nr. 160, Tweede Kamer
Wapenexportbeleid; Lijst van vragen en antwoorden over de brief van 23 juni 2010 n.a.v. het rapport
Het Nederlandse wapenexportbeleid in 2009 (Kamerstuk 22054, nr. 159)
24-11-2010, Kamervragen met antwoord 2010-2011, nr. 547, Tweede Kamer
Vragen van de leden Dikkersen Van Dam (beiden PvdA), Voordewind (ChristenUnie), Irrgang (SP), El
Fassed (GroenLinks) en Ouwehand (PvdD) aan de minister van Buitenlandse Zaken over het schenden
van het wapenembargo door China (ingezonden 26 oktober 2010)
25-01-2011, Kamervragen met antwoord 2010-2011, nr. 1102, Tweede Kamer
Vragen van het lid El Fassed (GroenLinks) aan de ministers van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie en van Buitenlandse Zaken over wapenexport (ingezonden 25 november 2010)

Brieven aan de Tweede Kamer:
13-04-2010, Kamerstuk 2009-2010, 22054, nr. 158, Tweede Kamer
Wapenexportbeleid; Brief ministers met reactie op motie Van Velzen en Van Dam inzake verbod voor
Nederlandse financiële instellingen om te investeren in clustermunitie (kamerstuk 22054, nr. 155)
15-04-2010, Kamerstuk 2009-2010, 31271, nr. 3, Tweede Kamer
Beleidsdoorlichting Buitenlandse Zaken; Brief minister ter aanbieding Beleidsdoorlichting Nederlands
Wapenexport- en exportcontrolebeleid 2004-2008
25-06-2010, Kamerstuk 2009-2010, 22054, nr. 159, Tweede Kamer
Wapenexportbeleid; Brief ministers ter aanbieding van een rapport over het Nederlandse
wapenexportbeleid in 2009
8-11-2010, Kamerstuk 2010-2011, 22054, nr. 163, Tweede Kamer
Wapenexportbeleid; Brief staatssecretaris met een overzicht van de waarde van de in het eerste
halfjaar van 2010 afgegeven vergunningen voor de uitvoer van militaire goederen per categorie en per
land van eindbestemming

36