2022D50647

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over de geannoteerde agenda Raad voor Concurrentievermogen 1 en 2 december (Kamerstuk 21 501-30, nr. 568), het fiche:
Mededeling Nieuwe Europese Innovatie Agenda (Kamerstuk 22 112,
nr. 3490, het fiche: Machtigingsverordening Raad voor steunmaatregelen
op het gebied van spoorvervoer, binnenvaart en multimodaal vervoer
(Kamerstuk 22 112, nr. 3491), het verslag van een schriftelijk overleg over
o.a. de geannoteerde agenda Raad voor Concurrentievermogen van
29 september 2022 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 566) en het verslag Raad
voor Concurrentievermogen 29 september 2022 (Kamerstuk 21 501-30,
nr. 567).
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

nds-tk-2022D50647

1

Inhoudsopgave
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II Antwoord / Reactie van de Minister
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
onderhavige stukken. Zij wensen het kabinet nog over enkele zaken
verduidelijking te vragen.
De leden van de D66-fractie waarderen de brede beantwoording van de
Minister op de vragen die de Kamer voorafgaand aan de vorige Raad voor
Concurrentievermogen aan haar heeft voorgelegd. In de beantwoording
lezen de leden dat onder andere investeringen in innovatie en publiekprivate samenwerkingsverbanden belangrijk zijn voor het concurrentievermogen van de Europese Unie (EU). Deze leden zoeken hierin nog enige
verduidelijking en specificering. Op welke manier worden publiek-private
samenwerkingsverbanden bevorderd? Gebeurt dit grensoverschrijdend of
is elke lidstaat verantwoordelijk voor de publiek-private samenwerkingsverbanden die de lidstaat kent? Waar komen deze investeringen vandaan?
Gaat dit over extra investeringen of over reeds bestaande investeringen?
Op welke manier worden publiek-private samenwerkingsverbanden in
Nederland geïntensiveerd? Welke rol spelen zij in het versterken van
Europese innovatieve ecosystemen? Wat is de rol van de Regionale
Ontwikkelings Maatschappijen (ROM) hierin? Kan de Minister de Kamer
hierin van een overzicht voorzien?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister van mening is dat
langetermijninvesteringen op diverse terreinen belangrijk zijn voor het
Europese cohesiebeleid. Bestaat er een langetermijnvisie waarop deze
investeringen worden toegespitst? Worden deze investeringen op
Europees niveau gedaan? Wat is de verantwoordelijkheid hierbij van de
verschillende lidstaten? Staan de neuzen van de lidstaten dezelfde kant op
betreffende de inzet op structurele hervorming van innovatie,
vergroening, digitalisering, menselijk kapitaal en sociale inclusie? Zo nee,
belemmert dit de inzet op langetermijninvesteringen? Op elke manier
maakt Nederland zich hard voor deze belangrijke pijlers?
De leden van de D66-fractie wensen de Minister tevens enkele vragen
voor te leggen over de inzet voor de komende Raad voor Concurrentievermogen. Zij hebben nog enkele vragen over de Europese Chips Act. Deze
leden willen graag weten wat het effect is van het crisismechanisme op
het Europese vestigingsklimaat, gezien de zorgen hierover. Op welke
manier is dit marktingrijpen vormgegeven? Hoe wordt er overgegaan op
het crisismechanisme en wat is hierin de rol van de verschillende
lidstaten?
De leden van de D66-fractie lezen in het fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 3369)
dat het kabinet het belang van het betrekken van andere belanghebbenden benadrukt, zoals de eindgebruikermarkten die een cruciaal
onderdeel zijn in een goed werkend ecosysteem. Kan de Minister
specificeren welke markten dit zijn en wat dit betekent in de praktijk?
De leden van de D66-fractie moedigen met betrekking tot de richtlijn
inzake Corporate Sustainability Due Diligence een snelle vaststelling van
de positie aan. Nieuwsberichten over vermeende misstanden in de keten
van kledingbedrijf Shein benadrukken opnieuw het belang van wetgeving
ten behoeve van Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO). Wel zijn deze leden van mening dat snelheid niet boven
zorgvuldigheid mag gaan. Zij hebben dan ook nog enkele vragen.

2

De leden van de D66-fractie zien in de brief van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de versnelling
Raadsonderhandelingen Europese IMVO-wetgeving van 22 november
2022 dat het haar niet is gelukt om voldoende draagvlak te genereren voor
het verbreden van de reikwijdte van de richtlijn. Welke concrete stappen
gaat de Minister zetten om ervoor te zorgen dat de Nederlandse ambitie
met betrekking tot de reikwijdte realiteit wordt? Hoe reageert de Minister
op de angst van het midden- en kleinbedrijf (mkb) dat het ontbreken van
een juridisch kader voor het mkb ervoor kan zorgen dat zij het werk van de
grote bedrijven moeten opknappen? Is zij ervan op de hoogte dat mkb’ers
zelf aangeven bang te zijn voor een ongelijk speelveld als de richtlijn op
deze manier wordt aangenomen? Wat vindt zij hiervan? Kan de Minister
daarnaast verder toelichten wat de stand van zaken rondom de contractclausules is?
De leden van de D66-fractie wijzen de Minister er daarnaast op dat het
voorstel door het ontbreken van heldere bepalingen over herstel en
toegang tot het recht voor gedupeerden nog niet voldoet aan de richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). In de eerdergenoemde brief werd hier niet over gesproken
en ook in de verordening met betrekking tot dwangarbeid zet het kabinet
geen stappen richting herstel. Kan de Minister toezeggen ervoor te zorgen
dat het voorstel voldoet aan de internationale raamwerken en dat de
mogelijkheid tot herstel wordt verankerd?
De leden van de D66-fractie willen tot slot nog ingaan op het voortgangsrapport ten aanzien van de herziene richtlijnen voor een grotere rol van de
consument bij de groene transitie. De leden zijn zeer te spreken over de
komst van eisen voor keurmerken, waaronder verplichte certificering door
een onafhankelijke derde partij. Op welke manier wordt de onafhankelijkheid van deze derde partij gewaarborgd? Deze leden lezen dat dit
vooral gaat over duurzaamheidsaspecten van producten, waaronder
levensduur, de mogelijkheid tot reparatie en updates. Op welke manier
wordt er ingezet op certificering van de «ware» prijs van producten?
Wordt hierbij ook de compensatie van CO2-verbruik meegenomen? Hoe
wordt er gezorgd voor eenduidigheid bij CO2-compensatie? Hoe wordt er
ingezet op het verbod op niet-gecertificeerde keurmerken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda en hebben hierover enkele vragen. Deze leden hebben ook
enkele vragen over het fiche over de Nieuwe Europese Innovatie Agenda.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de (geopolitieke) ontwikkelingen in de halfgeleiderindustrie snel gaan en dat er door de Verenigde
Staten steeds meer druk op ASML wordt gelegd om de export naar China
te beperken. Deze leden vragen de Minister wat haar reactie is op deze
ontwikkelingen en hoe dit door haar meegenomen wordt in de inzet op
het gebied van de Chips Act. Deze leden vragen ook of het kabinet van
mening is dat het ingezette tempo bij de Chips Act vanwege deze
ontwikkelingen vastgehouden moet worden.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet om het voorstel van de
Commissie om eerdere afspraken over de inzet van decommitteringen te
herzien door het bedrag daarvoor op te hogen met 400 miljoen euro voor
de Chips Act nader toe te lichten en toe te lichten waarom het kabinet hier
kritisch over is. Deze leden vragen verder of het kabinet het krachtenveld
tussen de lidstaten op dit punt kan beschrijven.
De leden van de CDA-fractie hebben geen verdere vragen over de inzet op
de Richtlijn inzake Corporate Sustainability Due Diligence. Deze leden
hopen dat de inzet van het Nederlandse kabinet, zoals beschreven in het

3

fiche en de brieven omtrent IMVO, nog op verdere steun in de Raad
kunnen rekenen.
De leden van de CDA-fractie staan, net als het kabinet, positief tegenover
de plannen voor een Nieuwe Europese Innovatie Agenda. Deze leden
onderstrepen daarbij het belang van synergie tussen de verschillende
EU-programma’s en de aansluiting op het nationale beleid. In dat kader
vragen de leden van de CDA-fractie naar het Deep Tech Fund van
Invest-NL. Deze leden vragen welke stappen het kabinet wil zetten om dit
fonds zo goed mogelijk te laten aansluiten op het nieuwe Europese
innovatiebeleid, aangezien de focus daar ook zal liggen op «deep tech».
De leden van de CDA-fractie vragen of in de nieuwe innovatieagenda ook
plaats is voor het stimuleren van productie- en procesinnovatie, zoals
door deze leden ook is bepleit bij de behandeling van de begroting voor
2023 van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Deze
leden zien bij de grote transities verduurzaming en digitalisering de
noodzaak om naast de koplopers ook in te zetten op het innovatie-volgend
en het brede bedrijfsleven en denken dat het stimuleren van productie- en
procesinnovatie hieraan een belangrijk bijdrage kan leveren. Deze leden
vragen of het kabinet het hiermee eens is en of het kabinet zich hiervoor
wil inzetten bij de verdere vormgeving van de Europese Innovatieagenda.
De leden van de CDA-fractie zijn het met het kabinet eens dat er meer
aandacht moet zijn voor open strategische autonomie en bijvoorbeeld
voor het tegengaan van ongewenste overdracht van kennis en technologie. Deze leden vragen hoe het kabinet zich hier bij de ontwikkeling van
de nieuwe agenda concreet voor gaat inzetten en wat daarvoor nodig is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van onderhavige
documenten. Zij constateren dat er een aantal belangrijke onderwerpen
besproken worden en hebben daarover enkele vragen.
De leden van de SP-fractie zien het belang in van chips in de moderne,
digitale samenleving. De leden vragen de Minister waarom er onvoldoende dekking is voor het fonds van de Europese Chipswet en hoe deze
dekking gevonden zal worden. Welke private partijen investeren in het
fonds en voor welk bedrag? Wat is de verhouding van publieke en private
financiering? Hoeveel publiek geld wordt er in het fonds geïnvesteerd?
Welke effecten heeft het voor het beleid indien er onvoldoende financiering wordt gevonden? De leden van de SP-fractie dringen er bij de
Minister op aan zich kritisch op te stellen tegenover aangaan van nieuwe
begrotingsverantwoordelijkheden om de dekking van het fonds rond te
krijgen. Daarbij hoort ook het aangaan van gezamenlijke leningen.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd wat de onderbouwing is voor de
instelling van een fonds voor de chipsindustrie. Zijn er signalen dat deze
industrie nu onvoldoende winstgevend is of in financiële moeilijkheden
komt? Welke beleidsdoelstelling staat er ten grondslag aan de Europese
Chipswet?
De leden van de SP-fractie constateren dat er een noodmechanisme
ingesteld kan worden bij de Europese Chipswet. Kan de Minister
inzichtelijk maken wanneer dit noodmechanisme kan worden ingesteld?
Aan welke voorwaarden moet het voldoen? Welke terreinen behelst een
beroep op het noodmechanisme? Wordt er dan ook gekeken naar de
gehele productketen, waaronder de toevoer van grondstoffen? Welke
democratische controle is er over een beroep op dit noodmechanisme?
De leden van de SP-fractie vragen de Minister om inzichtelijk te maken
welke onderdelen van de Europese wetgeving omtrent IMVO zij niet
ambitieus genoeg vindt. Op welke onderdelen ziet de Minister dan ook
een ondergrens waar wij, als wij dit binnenhalen, niet akkoord kunnen
gaan? Zijn dit bijvoorbeeld ook de OESO-standaarden als ondergrens

4

waar nu discussie over is? Is de Minister bereid het verzet over de
civielrechtelijke aansprakelijkheid voor bestuurders los te laten als dit zou
resulteren in een akkoord over het voorstel? Vindt de Minister het, gezien
de moeizame discussie op Europees niveau, ook extra belangrijk dat er
wél nationale wetgeving komt omtrent IMVO die ook nog ambitieuzer zal
zijn dan het voorliggende Europese voorstel?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de geannoteerde agenda. Deze leden hebben enkele vragen over de
Richtlijn inzake Corporate Sustainability Due Diligence.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister wat haar appreciatie is van het ontwerpverslag van de IMVO-rapporteur namens het
Europees parlement, Lara Wolters. In hoeverre is er overeenkomst tussen
deze voorlopige positie van de rapporteur en de Nederlandse positie en
op welke punten wijkt het Nederlandse standpunt af van de punten in dit
rapport? Gaat Nederland zich actief verzetten tegen alle pogingen van
andere landen om de richtlijn nog verder af te zwakken? Op welke
specifieke punten wil Nederland steun voor aanscherping organiseren in
aanloop naar 1 december?
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen de Minister erop dat
Denemarken zich actief inzet voor volledige opname van de financiële
sector in Europese IMVO-wetgeving. Gaat de Minister die positie expliciet
steunen of, beter nog, zelf ook actief bepleiten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de onderhavige stukken. Zij hebben daarover nog enkele
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Minister schrijft dat
Nederland in overeenstemming met het fiche heeft gevraagd om
onderbouwing voor de positie van de financiële sector in het Commissievoorstel. De leden vragen wat dit betekent voor de inzet van Nederland in
de onderhandelingen. Verzet de Minister zich in Europees verband actief
tegen gedeeltelijke of zelfs algehele uitsluiting van de financiële sector?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de brief van de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de Versnelling
Raadsonderhandelingen Europese IMVO-wetgeving van 22 november
2022 dat Nederland, in lijn met de in het fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 3393)
benoemde aandachtspunten, gedurende het gehele traject heeft gepleit
voor overeenstemming met onder andere de OESO-richtlijnen. Deze leden
vragen in hoeverre de in het fiche gedane constatering dat toegang tot het
recht op herstel als een van de onderdelen van de OESO-richtlijnen
onvoldoende geadresseerd wordt heeft geleid tot het in de onderhandelingen tot dusver actief inbrengen van dit aspect. Is de Minister bereid om
dat in deze laatste fase te blijven doen?
De leden van de ChristenUnie-fractie maken zich grote zorgen over de
meest recente ontwikkelingen in de raadsonderhandelingen. Zij vragen
daarbij bijzondere aandacht voor het voornemen van enkele lidstaten om
de reikwijdte van de richtlijn nog fors in te perken, met name als het gaat
om de downstream waardeketen. Hen bereiken geluiden dat enkele
invloedrijke lidstaten, waaronder Frankrijk, Italië en Spanje, deel uitmaken
van deze groep. Welke kansen ziet de Minister om te voorkomen dat met
dit voornemen de effectiviteit van de richtlijn verder zal worden ingeperkt?
Zal zij het standpunt vasthouden dat gepaste zorgvuldigheid de hele keten
dient te beslaan, conform de OESO-richtlijnen?

5

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen, wat betreft de reikwijdte die
omschrijft welke ondernemingen aan de gepaste zorgvuldigheidsverplichtingen dienen te voldoen, of de Minister de mening deelt dat het logischer
zou zijn aan te sluiten bij de reikwijdte van de Corporate Social Responsibility Directive. Ziet zij nog kans steun voor dit idee te verwerven?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de posities van de
verschillende lidstaten nog relatief ver uit elkaar liggen, nu het Tsjechische
raadsvoorzitterschap heeft aangestuurd op een versnelling van de
onderhandelingen. Verwacht de Minister dat er inderdaad snel tot een
gezamenlijke positie gekomen kan worden? Hoe ziet zij het vervolg voor
zich, mocht er niet tot een gezamenlijke positie gekomen kunnen worden?
De leden van de ChristenUnie-fractie roepen het kabinet op tot een
ambitieuze inzet in de laatste fase van de raadsonderhandelingen om te
kunnen komen tot een richtlijn die bedrijven op de Europese markt
daadwerkelijk in staat stelt het verschil te maken voor mensenrechten en
milieu. Welke inspanningen verricht het kabinet om andere lidstaten mee
te krijgen in de Nederlandse inzet en bovengenoemde inzet? Bezoeken de
bewindspersonen actief lidstaten om ze mee te krijgen? Is het kabinet
bereid een voortrekkersrol op zich te nemen?
De leden van de ChristenUnie-fractie wensen het kabinet hierbij veel
wijsheid toe.
II Antwoord / reactie van de Minister

6