Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1149

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 mei 2014
Hierbij zend ik u het verslag van de Eurogroep en ECOFIN-Raad van 5 en
6 mei 2014 te Brussel. Hierin is ook het verslag van de jaarlijkse vergadering van de EIB Board of Governors opgenomen, die voorafgaande aan
de ECOFIN-Raad plaatsvond.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

kst-21501-07-1149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

1

Verslag van de Eurogroep en ECOFIN-Raad van 5 en 6 mei 2014 te
Brussel
Eurogroep
1. Economische situatie en terugkoppeling G7
De Eurogroep heeft gesproken over de economische situatie aan de hand
van de Lenteraming die de Commissie publiceerde op 5 mei. Commissaris
Kallas gaf een presentatie, gevolgd door een reactie van President Draghi
van de ECB. Uit de raming blijkt dat het herstel in Europa aan kracht wint.
Zo zullen in 2015 alle lidstaten naar verwachting een positieve groei laten
zien. De belangrijkste uitkomst voor Nederland is dat het tekort in 2014 en
2015 onder de 3% blijft op basis van de raming van de Commissie. De
Lenteramingen dienen tevens als basis voor eventuele abrogatie of
vervolgstappen in de buitensporigtekortprocedure en de landenspecifieke
aanbevelingen die de commissie naar verwachting begin juni zal
vaststellen.
Ook gaf de voorzitter van de Eurogroep een terugkoppeling van de
G7-vergadering van 10 april jl die plaatsvond en marge van de
IMF-Voorjaarsvergadering. Namens het Eurogebied hebben de voorzitter
van de Eurogroep, evenals Commissaris Kallas en President Draghi
hieraan deelgenomen. Tijdens de G7 is gesproken over de mondiale
economische situatie en over Oekraïne.
2. Portugal
Portugal zal na positief afronden van het laatste voortgangsrapport het
programma verlaten. De Eurogroep heeft een verklaring afgegeven
waarin Portugal wordt gefeliciteerd met de succesvolle implementatie van
het programma en waarin steun wordt uitgesproken voor de beslissing.
Deze verklaring is als bijlage toegevoegd aan dit verslag. Portugal heeft
zich steeds gecommitteerd aan de uitvoering van het programma, de
markttoegang is hersteld en de economische cijfers laten een positieve
trend zien. Portugal heeft aangegeven ook na afloop van het programma
door te zullen gaan met het hervormen van de economie om duurzame
groei te bestendigen. De Eurogroep zal dit hervormingsproces blijven
ondersteunen, onder meer in het kader van post-programme surveillance.
De Eurogroep heeft daarnaast kort gesproken over de eerste uitkomsten
van de twaalfde voortgangsmissie van de Trojka naar Portugal. Deze
missie werd afgerond op 2 mei jl. en de Trojka concludeerde dat Portugal
on track is met de uitvoering van het programma. De persverklaring die
de Trojka heeft uitgegeven na afloop van de missie is als bijlage meegestuurd met dit verslag1. Aan de voortgangsmissie is een laatste tranche
gekoppeld van ca. 1,7 miljard euro van de EU en 0,9 miljard euro van het
IMF. De beslissing over de uitkering van de laatste tranche wordt
genomen op basis van het voortgangsrapport. Het volledige rapport is op
dit moment nog niet beschikbaar.
3. Griekenland
De Eurogroep heeft gesproken over de 4e voortgangsrapportage en een
mogelijke groeistrategie voor Griekenland. De Eurogroup Working Group
heeft op 24 april jl. ingestemd met de uitkering van de eerste subtranche
van 6,3 miljard euro na een positief oordeel van de Trojka over de
implementatie van de benodigde prior actions. De Tweede Kamer is over
het oordeel van de Trojka op 22 april jl. per brief geïnformeerd (Kamerstuk
21 501-07, nr. 1140). De IMF board zal in juni een besluit nemen over de
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

2

uitkering van de IMF-tranches, van 3,6 miljard euro. De Eurogroep blijft
gecommitteerd om Griekenland te steunen totdat het weer volledige
markttoegang heeft, zolang Griekenland zich blijft houden aan de
programmavereisten. De noodzaak van eventuele schuldverlichtende
maatregelen zal worden bezien in de context van de volgende voortgangsrapportage.
Daarnaast hebben de Griekse autoriteiten een paper gepresenteerd dat
een nieuwe groeistrategie uiteenzet. De Eurogroep steunt de Griekse
strategie en nodigt Griekenland uit om een actieplan nader uit te werken
in lijn met het huidige aanpassingsprogramma (zie verklaring in bijlage2).
4. In-depth reviews en landenspecifieke ontwikkelingen
In de eurogroep is stilgestaan bij de diepteonderzoeken in het kader van
de macro-economische onevenwichtighedenprocedure (MEOP). Deze
hebben voor de derde keer plaatsgevonden. Voor Italië en Slovenië heeft
de Commissie buitensporige onevenwichtigheden geconstateerd. Voor
Frankrijk, Spanje en Ierland zijn niet-buitensporige onevenwichtigheden
geconstateerd, die wel decisive policy action behoeven. Voor Nederland
zijn ook niet-buitensporige onevenwichtigheden geconstateerd, maar deze
hebben niet tot onmiddellijke aanbevelingen geleid. Formele conclusies
zijn aangenomen in de ECOFIN-Raad, in de Eurogroep was alleen sprake
van een gedachtewisseling.
Daarnaast verwelkomde de Eurogroep de nieuwe Franse Minister van
Financiën Michel Sapin, die de beleidsprioriteiten van de nieuwe regering
uiteenzette. Voor Spanje is ook gesproken over de uitkomst van de eerste
post-programma missie van de Commissie, ECB en ESM. Deze missies
vinden plaats na afloop van het steunprogramma tot dat 75% van de
lening is terugbetaald. Volgens de Commissie, ECB en ESM laten recente
ontwikkelingen in Spanje een positief beeld zien. De volgende
post-programma missie zal in het najaar plaatsvinden.
5. Bespreking conceptbegrotingen Duitsland en Oostenrijk
De Eurogroep heeft gesproken over de concept-begrotingsplannen (Draft
Budgetary Plans) van Duitsland en Oostenrijk. Duitsland, Oostenrijk en
Luxemburg hadden vanwege de politieke situatie (verkiezingen) in
november alleen een gedeeltelijke begroting ingediend. De concept
begroting van Luxemburg is bij de vorige Eurogroep besproken. Duitsland
voldoet op basis van de ingediende plannen aan alle eisen van het
Stabiliteits- en Groeipact. Oostenrijk bevindt zich op dit moment nog in
een buitensporigtekortprocedure. Op basis van de Oostenrijkse begrotingsplannen, evenals de Lenteraming, lijkt Oostenrijk het buitensporig
tekort duurzaam te hebben beëindigd. Ten aanzien van de preventieve
arm is er een risico dat Oostenrijk in 2014 niet zal voldoen aan de vereiste
jaarlijkse verbetering van het structureel saldo. De Eurogroep heeft het
commitment van Oostenrijk verwelkomd om additionele maatregelen te
nemen (zie bijlage3).
6. ESM directe herkapitalisatie
Tijdens de Eurogroep is een voorstel van de voorzitter van de Eurogroep
besproken om overeenstemming te bereiken op de laatste openstaande
punten met betrekking tot het nieuwe ESM-instrument voor directe
herkapitalisatie van banken. Dit voorstel, gebaseerd op het eerdere
bereikte hoofdlijnenakkoord van juni 2013, kon in de Eurogroep op brede
steun rekenen en zal nader worden uitgewerkt in het ESM-richtsnoer. Het
2
3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

3

belangrijkste openstaande punt betrof de noodzakelijke bail-in in de
transitiefase tot de inwerkingtreding van de bail-in regels van de BRRD
vanaf 2016. Er bestond brede overeenstemming over het feit dat
gedurende de transitiefase een diepe bail-in moet plaatsvinden van 8%
van de verplichtingen en de beschikbare middelen in het nationale
resolutiefonds moeten worden aangesproken. Verder is er overeenstemming dat dit instrument niet gebruikt mag worden voor precautionary recapitalisation. Dit betekent dat ESM-fondsen alleen voor directe
herkapitalisatie gebruikt mogen worden wanneer een bank daadwerkelijk
in resolutie is. Daarnaast wordt er alleen gebruik gemaakt van directe
herkapitalisatie indien er geen mogelijkheden zijn voor gebruik van het
ESM-instrument voor indirecte herkapitalisatie (waarbij een lidstaat van
het ESM leent om banken te herkapitaliseren). Met dit voorstel voor
afronding van het ESM-instrument voor directe herkapitalisatie is conform
de afspraken die hierover in de Europese Raad zijn gemaakt een bijdrage
geleverd aan het afzwakken van de besmetting van de financiële sector
naar overheden. De combinatie van strenge toegangscriteria, diepe bail-in
en strikte conditionaliteiten zorgen voor een instrument dat alleen in
uitzonderlijke gevallen kan worden gebruikt. Naar verwachting zal de
Eurogroep voor de volgende Eurogroep vergadering een politiek akkoord
bereiken over de algehele uitwerking van dit instrument. Daarna zullen het
richtsnoer voor directe herkapitalisatie en de relevante ontwerp-resoluties
van de Raad van Gouverneurs van het ESM aan de Eerste en Tweede
Kamer worden voorgelegd.
7. Bankenunie
Tijdens de Eurogroep is gesproken over de stand van zaken omtrent de
Asset Quality Review (AQR) en de stresstesten die in het kader van de
Comprehensive Assessment plaatsvinden. De AQR is al gaande en de
stresstesten zullen deze maand van start gaan. Banken die op basis van
deze analyse een kapitaaltekort blijken te hebben krijgen een periode van
zes tot negen maanden, afhankelijk van de ernst van de situatie, om op
eigen kracht het kapitaaltekort op te lossen door bijvoorbeeld het
inhouden van winsten, de uitgifte van aandelen of de verkoop van activa.
Indien een bank onverhoopt niet in staat is om het kapitaaltekort op eigen
kracht op te lossen kunnen pas publieke middelen worden ingezet nadat
bail-in volgens staatssteunregels heeft plaatsgevonden en de middelen uit
een nationaal resolutiefonds zijn uitgeput. Indien een lidstaat niet de
benodigde publieke middelen ter beschikking heeft kan onder
voorwaarden gebruik worden gemaakt van het ESM; herkapitalisatie kan
in eerste instantie indirect of in laatste instantie direct plaatsvinden. De
ECB bereidt zich momenteel voor op de overname van het toezicht op de
Europese banken dat naar verwachting begin november na de Comprehensive Assessment zal plaatsvinden.
8. Oekraïne
Het IMF informeerde de Eurogroep over het steunprogramma aan
Oekraïne ter waarde van 17 miljard dollar (12,3 miljard euro) dat de Raad
van Bewindvoerders van het IMF op 30 april j.l. heeft goedgekeurd. Het
programma heeft een duur van twee jaar. Het programma document en
de letter of intent zijn beschikbaar op de website van het IMF (http://
www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2014/cr14106.pdf). Het IMF lichtte de
noodzaak van het steunprogramma toe. Oekraïne is de toegang tot de
financiële markten verloren en de internationale reserves zijn aanzienlijk
gedaald. Het begrotingstekort is opgelopen en de financiële sector staat
onder druk.
Het programma is gericht op het herstellen van de macro-economische
stabiliteit, versterking van governance en transparantie en duurzame

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

4

economische groei, waarbij de meest kwetsbaren in de samenleving
zullen worden beschermd. Voor elke uitkering zal het IMF beoordelen of
aan de voorwaarden voor de desbetreffende tranche is voldaan. Het IMF
eist dat Oekraïne de recent ingevoerde flexibiliteit van de wisselkoers
handhaaft. Om de wisselkoers flexibel te houden moet Oekraïne de
restricties en controles op buitenlands kapitaal geleidelijk afbouwen. De
centrale bank zal zich gaan richten op binnenlandse prijsstabiliteit door
uiteindelijk mid-2015 toe te werken naar een inflatiedoelstelling van 3–5%.
Wat betreft de financiële sector moet gedurende het programma op vijf
terreinen actie worden ondernomen: i) monitoren en ondersteunen van
liquiditeit van banken; ii) een doorlichting van de bankbalansen (asset
valuation exercise); iii) herstructureren en herkapitaliseren van banken in
de problemen; iv) herziening en versterking van het regulerings- en
toezichtraamwerk; en v) versterken van de kapitaalbuffers van banken om
non performing loans aan te pakken. De begroting moet op orde worden
gebracht door de uitgaven terug te dringen en de opbrengsten te
verhogen. Er wordt een plafond gesteld aan hoeveel er aan staatsgaranties mag worden uitgegeven en belastingontwijking moet worden
aangepakt. In de energiesector moeten de verliezen van Naftogaz worden
weggewerkt door de tarieven stapsgewijs te verhogen en de kosten terug
te brengen. Zoals gezegd wordt de meest kwetsbare groep hierbij
gecompenseerd. Ten aanzien van governance en transparantie wordt de
komende maanden in kaart gebracht waar de problemen liggen en
moeten de autoriteiten met voorstellen komen om deze problemen te
adresseren. Het raamwerk om witwaspraktijken te bestrijden moet
worden versterkt en samen met de Wereldbank en andere internationale
partners zal worden gezorgd dat gestolen bezittingen worden teruggehaald. Ook worden er maatregelen genomen om de regeldruk voor
bedrijven te verminderen.
Oekraïne heeft aan eerste voorwaarden van het programma voldaan
(prior actions). Zo heeft de centrale bank de 35 grootste banken opdracht
gegeven om een eerste stap te zetten naar een grote doorlichting van de
bankbalansen. Ook is er een suppletoire begroting aangenomen met een
pakket aan bezuinigingsmaatregelen en maatregelen op de overheidsinkomsten te verhogen, waaronder het terugdraaien van de recent
geïntroduceerde verlaging van de BTW. Er is een nieuwe aanbestedingswet aangenomen en er is een audit comité ingesteld dat moet
toezien op de rapportage en de audit van de centrale bank. Het plan voor
het gradueel verhogen van de gastarieven is gepubliceerd en de overheid
heeft een sociaal vangnet opgetuigd om de meest kwetsbaren hiervoor te
compenseren. De eerste tranche ter waarde van 3 miljard dollar (2,3
miljard euro) is inmiddels uitgekeerd.
Het IMF heeft met de kandidaten voor de presidentsverkiezingen
gesproken en brede steun gezocht onder de verschillende politieke
partijen en belangengroepen, om zich zo te verzekeren van brede
commitment voor het hervormingsprogramma.
EIB Board of Governors
Voorafgaand aan de ECOFIN-Raad vond op 6 mei de jaarlijkse EIB Board
of Governors meeting plaats. President Hoyer van de EIB deed verslag
van een succesvol eerste jaar (2013) na de EIB-kapitaalverhoging, met een
toename van de omzet van de EIB met 37% tot 71 miljard euro, waarvan
90% in de Unie. Kwalitatief heeft de EIB ingezet op een breed scala van
financieringsactiviteiten op het gebied van infrastructuur, energie, MKB en
innovatie om groei en werkgelegenheid te stimuleren. Een belangrijk
hoogtepunt conform de prioriteit van de Europese Raad was de gezamenlijke financiering door de EIB-groep van 23 miljard euro voor MKB’s.
Volgens Hoyer waren de redenen voor de verhoogde activiteit van de EIB
ondanks de langzaam aantrekkende groei nog altijd urgent, met name de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

5

bestrijding van de hoge (jeugd)werkloosheid, de terugval in investeringen
sinds de crisis en de voor de Europese concurrentiekracht noodzakelijke
stimulering van research, development en innovatie. De Commissie
steunde deze visie en sprak ook haar tevredenheid uit over de samenwerking met de Bank.
Als specifiek punt wees President Hoyer op de potentieel zware consequenties van een eventuele Financial Transaction Tax (FTT) voor de
uitleenkosten van de Bank en/of het vermogen van de Bank om uit haar
netto inkomen voldoende buffers op te bouwen voor de gevraagde groei
van haar portefeuille.
Vrijwel alle Gouverneurs steunden het beleid van de EIB. M.b.t. de
operaties van de EIB buiten de Unie was er steun voor de bereidheid van
de EIB om haar operaties in de Oekraïne te intensiveren van 1,5 naar 3
miljard euro kredietverlening in de komende drie jaar. Gevraagd naar het
beleid van de Bank t.a.v. lenen aan klanten in Rusland antwoordde de
President de standpunten van de Raad en EEAS nauwkeurig te volgen en
in de tussentijd enige voorzichtigheid te betrachten bij het naar de Board
brengen van nieuwe projecten.
Ook Nederland heeft de Bank gefeliciteerd met haar succesvol opereren in
2013. Wel is benadrukt dat verdere kwalitatieve stappen mogelijk zijn,
bijvoorbeeld door een meer «landenspecifieke» strategie en flexibele
instrumenten en beleid, zodat de Bank in iedere lidstaat daar kan helpen
waar haar financiering het hardst nodig is. President Hoyer ging hier
positief op in. Als voorbeeld van aandacht voor nationale omstandigheden noemde hij o.a. de opening van een kantoor van de EIB in
Amsterdam op 15 mei a.s.
Bij de afsluiting van de vergadering werd het voorzitterschap (conform de
protocollaire volgorde) overgedragen aan de Nederlandse Gouverneur
voor de periode tot en met de volgende vergadering van de Raad van
Gouverneurs in voorjaar 2015.
ECOFIN-Raad
1. Moeder-dochterrichtlijn
De ECOFIN-Raad heeft gesproken over een aanpassing op de Moederdochterrichtlijn. De Commissie heeft op 25 november 2013 twee wijzigingen voorgesteld om ongewenste effecten van de richtlijn, zoals
mogelijk misbruik, tegen te gaan. Het doel van de richtlijn is het
voorkomen dat uitgekeerd dividend binnen concernverband meerdere
malen belast wordt. Om misbruik van deze richtlijn te voorkomen stelt de
Commissie een algemene anti-misbruikmaatregel voor die nog nader
moet worden uitgewerkt en een specifieke anti-misbruikmaatregel om
mismatches bij hybride leningen te voorkomen. De specifieke maatregel
lag voor in de ECOFIN-Raad. Er is nog geen politiek akkoord bereikt. De
voorzitter streeft naar een akkoord tijdens de volgende ECOFIN-Raad in
juni.
2. Financial Transaction Tax
Elf lidstaten beogen een versterkte samenwerking rondom de financiële
transactiebelasting (FTT). Tijdens de ECOFIN-Raad hebben tien van hen
een verklaring gegeven waarin zij hun commitment om een FTT in te
voeren herhalen, met als doelstelling dit uiterlijk per 1 januari 2016 te
doen. De landen voorzien een invoering in verschillende stappen, waarbij
in eerste instantie alleen aandelentransacties en sommige derivatentransacties worden belast. Slovenië behoort tot de groep van elf lidstaten maar
heeft de verklaring uiteindelijk niet gesteund. Nederland heeft gewezen op
de noodzaak om meer inzicht te krijgen in de onderhandeling om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

6

beoordeling te kunnen maken of aansluiten bij de kopgroep opportuun is.
Een aantal lidstaten heeft zich kritisch uitgelaten over het proces.
3. In-depth reviews
De ECOFIN-Raad heeft raadsconclusies aangenomen die de uitkomsten
van de diepteonderzoeken in het kader van de macro-economische
onevenwichtighedenprocedure ondersteunen. Dit betekent dat de
ECOFIN-Raad instemt met de conclusie dat in Italië, Slovenië en Kroatië
sprake is van buitensporige onevenwichtigheden. Voor Frankrijk, Ierland
en Spanje bevestigt de ECOFIN-Raad het bestaan van niet-buitensporige
onevenwichtigheden, die wel decisive policy action behoeven.
4. Terugkoppeling G20 en IMF-voorjaarsvergadering
Tijdens de ECOFIN-Raad hebben het voorzitterschap en de Europese
Commissie een terugkoppeling gegeven van de G20-vergadering van
Ministers van Financiën en centralebankpresidenten van 10 en 11 april jl.,
en de IMF-voorjaarsvergadering van 11 en 12 april jl. De G20 heeft een
communiqué gepubliceerd dat overeenkomt met de EU-inzet die eerder in
de ECOFIN-Raad was afgesproken. De volgende G20-vergadering met
Ministers van Financiën en centralebankpresidenten vindt op 20 en
21 september 2014 plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-07, nr. 1149

7