Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 054

Wijziging van enige bepalingen van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek inzake curatele,
onderbewindstelling ter bescherming van
meerderjarigen en mentorschap ten behoeve van
meerderjarigen en enige andere bepalingen (Wet
wijziging curatele, beschermingsbewind en
mentorschap)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 21 juni 2012
Graag dank ik de leden van uw Kamer voor hun belangstelling voor het
wetsvoorstel, dat onder meer beoogt de kwaliteit van curatoren, bewindvoerders en mentoren te waarborgen en de zelfredzaamheid van
betrokkenen, waar mogelijk, te bevorderen. Uit het aantal en de inhoud
van de vragen leid ik af, dat uw betrokkenheid bij het onderwerp groot is.
De leden van de SP-fractie vragen of dit het wetsvoorstel is dat reeds is
toegezegd in antwoord op Kamervragen van de leden De Wit en Karabulut
van 19 november 2008 (Kamerstukken II 2008/09, Aanhangsel van de
Handelingen 1182) en wensen een reactie op hun opmerking dat zij drie
jaar voor een wetsvoorstel waarover op belangrijke onderdelen een grote
mate van consensus bestaat, wel erg lang vinden. Ik kan deze leden
bevestigend antwoorden; het toegezegde wetsvoorstel is inderdaad het
onderhavige wetsvoorstel. Het wetsvoorstel bevat belangrijke wijzigingen
ten opzichte van het huidige recht en is na de consultatie nogmaals
ingrijpend aangevuld. Daar komt bij dat een zorgvuldige voorbereiding
tijd kost, ook al bestaat er een grote mate van consensus. Met de leden
van de CDA-fractie meen ik dat de praktijk grote behoefte heeft aan het
wetsvoorstel. Daarbij onderken ik dat er voldoende tijd moet zijn voor een
gedegen parlementaire behandeling.
Hieronder zal ik nader ingaan op de vragen die door de leden zijn gesteld.
In deze nota naar aanleiding van het verslag zijn de vragen van de leden
van uw Kamer thematisch gerangschikt aan de hand van de onderstaande
inhoudsopgave. Bij de beantwoording is mede gebruik gemaakt van
informatie die door de Raad voor de rechtspraak is verstrekt. Ik ben de
Raad erkentelijk voor haar behulpzaamheid in deze. Mede naar aanleiding
van het verslag is een nota van wijziging opgesteld (Kamerstuk 33 054,
nr. 7). Onder meer worden de regels omtrent de belangenconflicten en de
norm voor toepassing van de kwaliteitseisen gewijzigd. Een groot deel
van de voorgestelde wijzigingen betreft taalkundige wijzigingen.

kst-33054-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

1

Inhoudsopgave

Blz.

1. Inleiding
a. volmacht en wilsonbekwaamheid
b. vertegenwoordiging als zaakwaarneming
c. opvolger bij uiterste wilsbeschikking
2. Uitgangspunt: passende maatregel
a. wijziging gronden curatele
b. wijziging gronden beschermingsbewind
c. publicatieplicht
d. periodieke evaluatie
3. Uitgangspunt: ondersteunen van betrokkenheid van
personen in de nabije omgeving
a. bevoegdheden familieleden
b. uitbreiding kring van verzoekers – instellingen
4. Uitgangspunt: waarborging van de kwaliteit van curatoren,
bewindvoerders en mentoren
a. rechtspersonen als curator en mentor
b. geschiktheid van vertegenwoordigers
c. kwaliteitseisen
d. toezicht door kantonrechter
5. Uitgangspunt: de wet reflecteert de praktijk
a. Verhouding wetsvoorstel en praktijk
b. benoeming twee curatoren en mentoren
c. taak bewindvoerder
d. beloning van vertegenwoordigers
6. Uitgangspunt: stroomlijning en afbakening
7. Kosten en effecten van wetgeving
a. administratieve lasten
b. bekostiging van bewindvoering
c. model rekening en verantwoording
d. financiële gevolgen voor de werklast van het gerechtelijk
apparaat

2
2
4
4
5
5
7
13
17
18
18
19
20
20
21
24
32
37
37
38
39
39
40
40
40
41
41
41

1. Inleiding
a. Volmacht en wilsonbekwaamheid
Verschillende fracties hebben vragen over de reikwijdte van volmachten
en wilsverklaringen. De leden van de VVD-fractie vragen een reactie op de
inbreng van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), die stelt
dat in de wet expliciet zou moeten worden opgenomen dat een volmacht
niet eindigt, maar doorloopt nadat de volmachtgever wilsonbekwaam is
geworden. De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij bekend is
met de voorstellen van de vereniging van Estate Planners in het Notariaat
(EPN) betreffende het levenstestament. De leden van de ChristenUniefractie vragen een nadere toelichting welke problemen in de praktijk
aanleiding zijn voor het overwegen van een regeling ter verduidelijking
van volmachten en wilsverklaringen en of de regering zich hierover
inmiddels een mening heeft gevormd. Deze leden wensen voorts te
vernemen hoe met een dergelijke volmacht omgegaan dient te worden.
In het levenstestament, zoals dat is ontwikkeld vanuit EPN, kan men door
de notaris zijn wensen laten opstellen van vermogensrechtelijke en
niet-vermogensrechtelijke aard voor het geval men later niet goed in staat
is zijn wil te bepalen. Vanuit mijn departement is een gesprek gevoerd met
vertegenwoordigers van de KNB en de EPN om te achterhalen welke
problemen zich in de praktijk voordoen met betrekking tot het niet
accepteren van een volmacht. Genoemd werd dat sommige banken en
zorginstellingen een volmacht van een (inmiddels) wilsonbekwame
persoon niet accepteren. Deels wordt dit door EPN opgelost door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

2

gesprekken met banken en instellingen aan te gaan. Naar mijn mening is
het niet noodzakelijk in de wet te bepalen dat een volmacht niet eindigt in
geval de volmachtgever wilsonbekwaam wordt. De bestaande wetgeving
laat een volmacht die van kracht wordt of blijft indien de betrokkene
wilsonbekwaam wordt, toe (men zie titel 3 van boek 3 BW en, in geval van
een geneeskundige behandeling, artikel 7:465 BW). Als de volmachtgever
inmiddels wilsonbekwaam is, kan de volmacht ook worden herroepen
door een zaakwaarnemer of door de bewindvoerder als de goederen van
de volmachtgever intussen onder bewind zijn gesteld. De bestaande
wetgeving vormt mitsdien geen belemmering voor dergelijke volmachten.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de rechtszekerheid en
kwaliteit van het wetsvoorstel beter gediend zouden zijn als de regering
het voornemen om te bezien of een wettelijke regeling om eventuele
onduidelijkheid over de reikwijdte van volmachten of wilsverklaringen
weg te nemen, zou betrekken bij het wetsvoorstel. De leden van de
SP-fractie vragen of het waar is dat Nederland een van de weinige landen
in Europa is waar een dergelijk levenstestament nog geen wettelijke basis
heeft. Zou een wettelijke regeling niet meer duidelijkheid en zekerheid
geven, zo vragen deze leden.
In verschillende Europese landen bestaan regelingen omtrent zorgvolmachten en wilsverklaringen van overheidswege. Zo kent Frankrijk sinds
2009 het «Mandat de protection future». In Duitsland en Oostenrijk bestaat
de «Vorsorgevollmacht» en in het Verenigd Koninkrijk kan men «lasting
powers of attorney» laten registreren bij de Office of the Public Guardian.
Voor de vraag of er een wettelijke regeling nodig is, dient eerst te worden
geïnventariseerd of en zo ja, tegen welke knelpunten en lacunes men in de
huidige regeling aanloopt. De genoemde buitenlandse regelingen kunnen
behulpzaam zijn als referentiekader voor de vragen: Wat is de reikwijdte
van de volmacht? Wanneer treedt de wilsonbekwaamheid in en wie stelt
dit vast? Moeten er eisen aan de volmacht worden gesteld? Moet er een
register voor dergelijke volmachten en wilsverklaringen? Wie beheert dat
register? Wie heeft toegang tot het register?
Het wetsvoorstel ziet op wijzigingen inzake curatele, beschermingsbewind
en mentorschap. In de memorie van toelichting zijn enkele ontwikkelingen
op het gebied van volmachten en wilsverklaringen uiteengezet, omdat dit
andere, private mogelijkheden zijn om een situatie van onvoldoende
zelfredzaamheid het hoofd te bieden. De beslissing over een eventuele
nadere regeling van deze mogelijkheden staat naar mijn mening los van
het wetsvoorstel en is aan een volgend kabinet. Aan de kwaliteit en
rechtszekerheid van dit wetsvoorstel wordt niet afgedaan.
De leden van de VVD-fractie wensen een reactie van de regering op de
vraag of het recente initiatief van notarissen en estate planners inzake het
levenstestament ook voor minder gefortuneerden beschikbaar zou kunnen
komen.
Indien men naar de notaris gaat voor een levenstestament, kost dit meer
dan wanneer men zelf een levenstestament maakt. Nu de wet niet vereist
dat een levenstestament uitsluitend bij notariële akte kan worden
gemaakt, staat het eenieder vrij zelf een volmacht of wilsverklaring met
die strekking op te stellen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering van oordeel is dat bij
het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR) zou moeten worden
aangesloten of dat volmachten/levenstestamenten via een openbaar
register algemeen toegankelijk zouden moeten zijn. Deze leden zijn van
oordeel dat een inzagerecht zou moeten worden voorbehouden aan
bepaalde beroepsbeoefenaren. De leden van de CDA-fractie vernemen
hierop graag het oordeel van de regering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

3

De vraag van deze leden toont aan dat over registratie van zorgvolmachten en levenstestamenten discussie mogelijk is. Er zijn voors en
tegens van algemene toegankelijkheid van een register en van een
inzagerecht voor uitsluitend bepaalde beroepsbeoefenaren. Ik wil de
vraag naar de registratie van volmachten of levenstestamenten betrekken
bij de vraag of in Nederland een wettelijke regeling voor dergelijke
voorzieningen geboden is. Dit is aan een volgend kabinet. Om die reden
zie ik er thans van af om in het wetsvoorstel mogelijk te maken om
rechtsfeiten als een doorlopende volmacht of wilsverklaring in het
komende Register curatele en bewind aan te tekenen (zie onderdeel A.i,
artikel 391, van de nota van wijziging).
In navolging van het artikel van dr. mr. K. Blankman vragen de leden van
de VVD-fractie de regering om het gebruik van zorgvolmachten te
bevorderen.
Met het begrip «zorgvolmacht» wordt doorgaans gedoeld op een
volmacht die is verleend door een wilsbekwame volmachtgever met het
oog op een latere periode van wilsonbekwaamheid. Zorgvolmachten
kunnen inderdaad een nuttig instrument zijn om de regie over het leven
meer in eigen hand te houden. De bestaande wetgeving laat een volmacht
die van kracht wordt of blijft indien de betrokkene wilsonbekwaam wordt,
toe. Mogelijk kan een nadere wettelijke regeling behulpzaam zijn om het
gebruik van zorgvolmachten te bevorderen. Dit is aan een volgend
kabinet.
b. Vertegenwoordiging als zaakwaarneming
De leden van de CDA-fractie wensen een reactie op het pleidooi van MNN
om expliciet te maken dat vertegenwoordiging eventueel op basis van
zaakwaarneming kan plaatsvinden, voorafgaand aan benoeming.
Het wettelijk systeem gaat uit van de benoeming van een mentor door de
kantonrechter, die zich een oordeel vormt over diens bereidheid en
geschiktheid. Pas vanaf het moment van benoeming komt een mentor in
aanmerking voor een vergoeding als mentor. De afhandeling van een
verzoek tot instelling van een mentorschap kan enige tijd in beslag
nemen. Indien een persoon met spoed een mentor nodig heeft, kan
zonodig een spoedbehandeling bij de kantonrechter worden verzocht.
Indien een beoogd mentor uit hoofde van zaakwaarneming reeds kosten
maakt vóór de benoeming, is dat de keuze – en het risico – van de beoogd
mentor. Zaakwaarneming is het zich willens en wetens en op redelijke
grond inlaten met de behartiging van eens anders belang, zonder de
bevoegdheid daartoe aan een rechtshandeling of een elders in de wet
geregelde rechtsverhouding te ontlenen, aldus artikel 6:198 BW. Hieronder
kunnen ook de verrichtingen van een kandidaat-mentor ten behoeve van
een betrokkene vallen. Heeft de zaakwaarnemer in de uitoefening van een
beroep of bedrijf gehandeld, dan heeft hij, voor zover dit redelijk is, recht
op een vergoeding voor zijn verrichtingen, met inachtneming van de
prijzen die daarvoor ten tijde van de zaakwaarneming gewoonlijk werden
berekend (artikel 6:200, tweede lid BW). Ik acht het niet nodig om hiervoor
een nadere wettelijke regeling te treffen.
c. Opvolging bij uiterste wilsbeschikking
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de notariële praktijk
regelmatig de vraag opkomt of een bewindvoerder of curator bij uiterste
wilsbeschikking een opvolger kan aanwijzen. Deze leden achten het
wenselijk om met name ouders die curator of bewindvoerder zijn van een
gehandicapt kind de mogelijkheid te geven om bij uiterste wilsbeschikking
een opvolgend curator of bewindvoerder aan te wijzen, op dezelfde wijze
als op dit moment in artikel 1:292 van het Burgerlijk Wetboek (BW) is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

4

geregeld voor ouders die een voogd willen aanwijzen voor hun minderjarige kind.
Het staat ouders vrij om bij uiterste wilsbeschikking of anderszins een
kandidaat opvolgend curator of bewindvoerder voor te dragen. De ouders
kunnen echter niet – met voorbijgaan aan de wettelijke eisen inzake de
benoeming van een curator of bewindvoerder – een opvolger benoemen.
Het is de kantonrechter die de curator of bewindvoerder benoemt, waarbij
hij uitgaat van de voorkeur van de betrokkene, en zich vergewist van de
bereidheid en de geschiktheid van de kandidaat. De curator en bewindvoerder leggen jaarlijks rekening en verantwoording af aan de kantonrechter. Deze waarborgen acht ik van groot belang. Een rechtstreekse
benoeming van een opvolger door de ouders zou aan deze waarborgen
afbreuk doen.
Waar het om gaat, is dat de rechter bij de benoeming van de opvolgend
curator of bewindvoerder de beschikking moet hebben over de informatie
van de ouders over de kandidaat van hun voorkeur. Dit kan doordat de
griffie het centraal testamentenregister raadpleegt. Indien de ouders een
testament met die strekking hebben gemaakt, kunnen zij ook reeds een
afschrift of uittreksel daarvan aan de griffie sturen, of op andere wijze
schriftelijk kenbaar maken wie de beoogd opvolger is. Op deze wijze komt
deze informatie terecht in het dossier van de betrokkene. Ik acht het niet
nodig hiervoor een uitdrukkelijke wettelijke regeling te treffen.
2. Uitgangspunt: passende maatregel
a. Wijziging gronden curatele
De leden van de SGP-fractie vragen of er bij verkwisting sprake kan zijn
van een zodanige toestand dat het ook meer in het algemeen invloed
heeft op het gedrag van de betrokkene, zodat toch curatele gewenst kan
zijn. Graag ontvangen zij een bevestiging dat dit mogelijk blijft.
Ondercuratelestelling blijft mogelijk, indien de verkwisting gepaard gaat
met de omstandigheid dat de betrokkene tijdelijk of duurzaam zijn
belangen niet behoorlijk waarneemt of zijn veiligheid of die van anderen
in gevaar brengt, als gevolg van zijn lichamelijke of geestelijke toestand,
dan wel gewoonte van drank- of drugsmisbruik, en een voldoende
behartiging van die belangen niet met een meer passende en minder
verstrekkende voorziening kan worden bewerkstelligd.
Deze leden willen graag nog verduidelijking van het onderscheid tussen
de grond lichamelijke of geestelijke toestand en de grond drank- of
drugsmisbruik wat betreft de gevolgen. Zij vragen of in beide gevallen
sprake is van de onmogelijkheid van het verrichten van familierechtelijke
handelingen of alleen als er sprake is van een lichamelijke of geestelijke
stoornis. Is het in dat laatste geval niet verwarrend dat er geen onderscheid gemaakt wordt tussen de verschillende vormen van curatele, zo
wensen deze leden te vernemen.
Artikel 378, eerste lid, maakt een onderscheid tussen de verschillende
vormen van curatele. Ofwel een persoon wordt onder curatele gesteld als
gevolg van a) zijn geestelijke of lichamelijke toestand ofwel als gevolg van
b) gewoonte van drank- of drugsmisbruik. Op grond van artikel 382 blijft
degene die uit hoofde van gewoonte van drank- of drugsmisbruik onder
curatele is gesteld, bekwaam tot het verrichten van familierechtelijke
handelingen, voor zover de wet niet anders bepaalt. Ook kan degene die
wegens gewoonte van drank- of drugsmisbruik onder curatele is gesteld,
een uiterste wilsbeschikking maken (artikel 4:55, eerste lid).
Voornoemde leden vragen wanneer er precies sprake is van het misbruik
van drank of drugs dat curatele rechtvaardigt. Is daar een nadere duiding
van te geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

5

De ondercuratelestelling wegens gewoonte van drankmisbruik is bij Wet
van 12 december 1929 geïntroduceerd, naar aanleiding van het rapport
inzake «curateele van drankzuchtigen» van de Commissie-Ruys de
Beerenbrouck. De Commissie stelde voor de term «gewoonte van
dronkenschap» in plaats van «drankzucht», omdat dit laatste begrip veel
te moeilijk vast te stellen zou zijn. De Minister koos voor het begrip
«gewoonte van drankmisbruik», omdat daaronder ook zijn begrepen de
gevallen van niet-zichtbaar-beschonken-zijn (Herziening curateele,
bepaaldelijk met het oog op drankzuchtigen, Kamerstukken II, 294, nr. 3,
p. 2). Dat er sprake moet zijn van «gewoonte van drank- of drugsmisbruik», betekent in de eerste plaats dat het gebruik van drank of drugs
zodanig is dat de persoon in kwestie daarvan schade ondervindt. In de
tweede plaats moet het gaan om langdurig drank- of drugsmisbruik, dat
wil zeggen een drank- of drugsverslaving. Dit zal doorgaans door een
deskundige moeten worden verklaard. In geval van ondercuratelestelling
wegens gewoonte van drank- of drugsmisbruik, moet de drank- of
drugsverslaving de oorzaak zijn van het niet behoorlijk waarnemen van de
belangen van de betrokkene of het in gevaar brengen van zijn eigen
veiligheid of die van anderen. Dit is aan de rechter om per geval te
beoordelen. Een voorbeeld biedt het vonnis van de rechtbank Rotterdam
van 28 november 1938: «gedaagdes gewoonte van drankmisbruik is
bewezen door de verklaringen van de caféhouders [...], den oud-directeur
van het Consultatie-Bureau voor Alcoholisme [...], gedaagdes gewezen
patroon en gedaagdes vrouw en schoonmoeder. Gedaagde is ten gevolge
van zijn drankmisbruik uit zijn betrekking ontslagen, hij gaf zijn vrouw
steeds minder en ten slotte onvoldoende huishoudgeld, hij heeft het
tafelzilver en het horloge van zijn vrouw verkocht, hij stond op straat te
waggelen, omgeven door een troep jongens, hij stond ’s nachts aangeschoten aan de deur van zijn woning te rammelen, hij bedreigde zijn
vrouw met een mes, sloot haar op en zei, dat hij zich van kant zou maken»
(NJ 1940, 438). Indien de onder curatele gestelde niet langer verslaafd is,
ontvalt de grond voor ondercuratelestelling (vgl. de uitspraak van het Hof
Amsterdam 8 december 1937, NJ 1938, 846, waarin de curatele is
beëindigd nadat de onder curatele gestelde zich gedurende vijf jaar van
het gebruik van alcoholhoudende drank heeft onthouden). Een recenter
voorbeeld biedt de uitspraak van rechtbank Haarlem, sector kanton, van
21 december 2011, LJN: BW4483: «Naar het oordeel van de kantonrechter
blijkt uit de ter zitting afgelegde verklaringen en uit de verklaringen van de
psycholoog en de psychiater genoegzaam dat betrokkene haar belangen
niet behoorlijk meer waar kan nemen en/of haar eigen veiligheid of die
van anderen in gevaar zal brengen als gevolg van haar langdurig
drankmisbruik. Omdat betrokkene geen ziekte-inzicht heeft en lijdt aan
forse overschatting van haar vermogens en haar besluitvorming
inconsequent is kan het feit dat zij thans instemt met intensieve dagbehandeling en het op dit moment redelijk goed met haar gaat niet tot een
ander oordeel leiden.»
Verder vragen deze leden om een nadere toelichting bij het vervallen van
de eis dat er sprake is van openbaar aanstoot te geven. Wordt dit aspect
volledig ondervangen door de eis van het in gevaar brengen van
anderen?
In de parlementaire geschiedenis wordt niet uitgeweid over de betekenis
van de zinsnede «in het openbaar herhaaldelijk aanstoot geven». Evenmin
is er jurisprudentie over de eis bekend. Indien een persoon aanstoot geeft,
zijn er anderen die daar aanstoot aan nemen. Ik acht het, gelet op de
ingrijpendheid van de curatele, noodzakelijk dat het gedrag niet louter
ergernis veroorzaakt, maar dat de betrokkene zichzelf of anderen in gevaar
brengt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

6

b. Wijziging gronden beschermingsbewind
Wet werk naar vermogen en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering meer cijfers kan
verstrekken over de toename van het aantal zogenoemde schuldenbewinden. Kan de regering hier meer cijfers over verstrekken?
Navraag bij de Raad voor de rechtspraak leert dat de registratie van
rechtszaken niet zodanig is ingericht dat schuldenbewinden kunnen
worden onderscheiden van beschermingsbewinden die om andere
redenen zijn ingesteld. In 2010 werden circa 25 000 beschermingsbewinden ingesteld. Van de verzoeken tot instelling van een bewind hangt
een groot deel samen met een problematische schuldsituatie.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot
de sociale wetgeving (Wet werk naar vermogen) en de schuldhulpverlening (Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening). Zou het zo kunnen zijn
dat veel bewindvoerders vragen om meer bevoegdheden om de schulden
te regelen, terwijl de verantwoordelijkheid voor de schuldhulpverlening
juist in de Wet Gemeentelijke schuldhulpverlening bij de gemeente komt
te liggen, zo vragen deze leden.
Op basis van dit wetsvoorstel kan het college van burgemeester en
wethouders van de gemeente waar de betrokken persoon woont, een
verzoek indienen tot instelling van een beschermingsbewind wegens
verkwisting of het hebben van problematische schulden. Dit leidt ertoe dat
de gemeente het beleid dat het op dit terrein voert, deel kan laten
uitmaken van het integrale beleid dat de gemeente op andere beleidsterreinen voert, zoals het beleid met betrekking tot re-integratie, schuldhulpverlening en de Wet Werk en Bijstand.
Voor wat betreft de bevoegdheid voor bewindvoerders om schulden te
regelen gelden de regels op grond van de Wet op het consumentenkrediet
(Wck). Op basis hiervan is schuldbemiddeling verboden, behoudens de in
artikel 48 Wck genoemde uitzonderingen. In artikel III van dit wetsvoorstel
worden bewindvoerders van dit verbod uitgezonderd, indien zij voldoen
aan de te stellen kwaliteitseisen. Een en ander doet niet af aan de
verantwoordelijkheid van de gemeente voor de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van de gemeente.
Verhouding met WSNP
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of zij wil onderzoeken of
het aanbeveling verdient om onder bepaalde voorwaarden de bewindvoerder in te schakelen bij het afgeven van de verklaring als bedoeld in de
artikelen 284 en 285 Faillissementswet (Fw). Kan er verwarring ontstaan
door de beschermingsbewindvoerder een rol te geven in het afgeven van
verklaringen Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) bij alle
partijen over de rol van de bewindvoerder beschermingsbewind bij
problematische schulden, zo vragen deze leden.
De modelverklaring van artikel 285 lid 1 onderdeel f Fw strekt ertoe om de
rechter – die op het verzoekschrift schuldsanering een beslissing dient te
nemen – zo juist en volledig mogelijk te informeren omtrent de persoon
van de schuldenaar, diens inkomen en vermogen, en de schuldenpositie
en de aflossingsmogelijkheden van de verzoeker, alsmede de pogingen
die door de schuldenaar zijn ondernomen om te komen tot een minnelijke
schuldenregeling met de schuldeisers. De bevoegdheid om deze
verklaring af te geven is destijds door de wetgever in artikel 285 Fw
toegekend aan de gemeentelijke instanties. Bij arrest van 5 november
2010 (LJN BN8056, TvS 2011–2, nr. 322) is deze afgiftebevoegdheid door
de Hoge Raad verruimd tot alle bij wet gereguleerde beroepsgroepen die
genoemd zijn in artikel 48 lid 1 sub c Wck. De gedachte is dat niet alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

7

de gemeentelijke instanties, maar ook deze beroepsgroepen – in de
woorden van de Hoge Raad – aan de rechter het vereiste «betrouwbare
kompas» kunnen bieden bij de beoordeling van de vraag of in voldoende
mate een minnelijke regeling is beproefd. Gelet op artikel III van dit
wetsvoorstel, dat ook beschermingsbewindvoerders die aan de te stellen
kwaliteitseisen voldoen onder artikel 48 lid 1 sub c Wck brengt, kunnen
deze bewindvoerders bij de aanvraag schuldsanering worden
ingeschakeld. Men zie over de betrokkenheid van de beschermingsbewindvoerder bij het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling ook de uitspraak van de Hoge Raad van 25 mei 2012 (LJN BV 4010).
Onder omstandigheden kan tijdwinst worden geboekt indien de
betrokkene reeds bekend is in een beschermingsbewind en zich in die
situatie een schuldenlast manifesteert. Randvoorwaarde daarbij blijft dat
aangetoond kan worden dat voldoende pogingen zijn ondernomen om die
schuldenlast langs buitengerechtelijke weg op te lossen. Een en ander
neemt niet weg dat er een risico op verwarring bestaat tussen de
WSNP-bewindvoerder en de beschermingsbewindvoerder. Dit is thans
ook al het geval. Het risico kan worden verminderd door bij de instelling
van het bewind duidelijk te maken wat het verschil is tussen beide.
Graag vernemen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering
op de stelling van de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal
bankieren (NVVK) dat onderbewindstelling voorafgaande aan en tijdens
de WSNP voorbij gaat aan de wettelijke eis dat het minnelijke traject eerst
moet zijn geprobeerd.
Toewijzing van een WSNP-verzoek vindt slechts plaats indien eerst is
gepoogd een buitengerechtelijke schuldregeling te treffen (artikel 288,
tweede lid, onder b, Fw). Een beschermingsbewind staat daar los van. Dit
laat onverlet dat, in geval van een problematische schuldenlast, een
beschermingsbewind voor betrokkene nuttig kan zijn zowel voorafgaand
aan als gedurende een wettelijke schuldsaneringsprocedure. In de praktijk
wordt een beschermingsbewind vaak ter voorbereiding op, of parallel
met, de WSNP-aanvraag gedaan. Deze opzet dient om tot een relatief
stabiele leefsituatie te komen. De toelatingskansen worden immers bij een
schuldsaneringsaanvraag aanmerkelijk vergroot indien sprake is van een
beheersbare schuldensituatie, waarin de oorzaak van de schulden onder
controle is gebracht. Dit kan voor de rechter ook aanleiding zijn om
artikel 288, derde lid, Fw toe te passen. Een beschermingsbewind valt ten
opzichte van de minnelijke schuldhulp en de wettelijke schuldsanering
derhalve te beschouwen als een complementair hulpmiddel, dat kan
worden ingezet afhankelijk van de specifieke situatie, dat niet perse
volgtijdelijk is en dat de andere trajecten kan versterken.
De leden van de PVV-fractie wensen te vernemen of er gevallen denkbaar
zijn dat schuldhulpverlening en schuldsanering van toegevoegde waarde
kunnen zijn ten opzichte van het beschermingsbewind.
Beschermingsbewind leidt niet per se tot een oplossing van de schuldenproblematiek. Daarvoor zijn schuldhulpverlening en schuldsanering van
toegevoegde waarde. Voordat kan worden toegekomen aan het oplossen
van de schuldenproblematiek, moet ervoor worden gezorgd dat er geen
nieuwe schulden bij komen. Een persoon die in een problematische
schuldensituatie verkeert, heeft er belang bij dat de schuldenproblematiek
niet verergert. Vervolgens kan worden bezien op welke wijze de schulden
kunnen worden afgelost en of de schuldenproblematiek kan worden
opgelost. Indien een persoon buiten zijn toedoen in een problematische
schuldensituatie is terecht gekomen, bijvoorbeeld door echtscheiding, is
er geen reden om deze persoon onder beschermingsbewind te stellen.
Deze persoon kan zelf naar de gemeente gaan voor schuldhulpverlening.
Voor zover de betrokken zelf niet in staat is de situatie te stabiliseren, dient
het beschermingsbewind. Het is de taak van de beschermingsbewind-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

8

voerder om de rechthebbende toe te leiden naar een schuldhulpverleningstraject, of indien dat niet mogelijk is, een schuldsaneringstraject.
Voor alle duidelijkheid merk ik op dat beschermingsbewind geen
voorwaarde voor schuldhulpverlening of schuldsanering is.
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe
lichten hoe de introductie van de grond «het hebben van problematische
schulden» voor beschermingsbewind zich verhoudt tot het uitgangspunt
van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, dat de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van integrale schuldhulpverlening bij de
gemeente legt.
De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de integrale
schuldhulpverlening aan haar inwoners. Op basis van artikel 3 van de Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening (Stb. 2012, 78) kan het college van
burgemeesters en wethouders besluiten om schuldhulpverlening te
weigeren, bijvoorbeeld omdat een persoon al eerder gebruik heeft
gemaakt van schuldhulpverlening. Ingeval een college van burgemeester
en wethouders een dergelijk besluit neemt, terwijl er wel sprake is van
problematische schulden, kan het instellen van beschermingsbewind een
adequaat middel zijn om de situatie te stabiliseren en bijvoorbeeld de
afsluiting van energie of een huisuitzetting te vermijden.
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe te
lichten wat de toegevoegde waarde is van beschermingsbewind voor
mensen die niet kunnen worden toegelaten tot de WSNP, nu de memorie
van toelichting expliciet stelt dat het beschermingsbewind niet is gericht
op het aflossen van de schulden, maar op het stabiliseren van de situatie
en in voorkomende gevallen, het zorgen voor de basisvoorzieningen. Kan
de regering nut en noodzaak van het invoeren van problematische
schulden als nieuwe grond voor beschermingsbewind nader toelichten,
wanneer er vervolgens niks aan de schulden wordt gedaan? Heeft de
regering in dit kader ook alternatieven overwogen voor zaken waarin de
WSNP geen uitkomst biedt zoals het toestaan van particuliere schuldhulp
door gecertificeerde bureaus, zo vragen deze leden.
Doel van het instellen van een beschermingsbewind bij problematische
schulden is om te komen tot een beheersing van de bestaande schuldenlast en het voorkomen van vergroting van de schuldenlast door
nieuwe schulden. Het instellen van een beschermingsbewind leidt tot een
veiliger situatie voor de betrokkene dan voorheen, in de zin dat een door
de kantonrechter aangestelde bewindvoerder de betrokkene begeleidt en
adviseert en zoveel mogelijk behoedt voor onbezonnen rechtshandelingen. Belangrijke winstpunten voor de rechthebbende zijn verder dat er
rechterlijk toezicht is, dat er verslag wordt gedaan over de voortgang van
de werkzaamheden en dat de voorgestelde aantekening in het register een
betere rechtsbescherming biedt jegens de schuldeisers. Nut en noodzaak
van een schuldenbewind zijn alleen met dit laatste punt – de beperking
van de mogelijkheid dat nieuwe schuldeisers zich verhalen op de onder
het bewind staande goederen – reeds voldoende gegeven.
De WSNP biedt geen uitkomst aan een schuldenaar die de toegang wordt
geweigerd op grond van het ontbreken van goede trouw, of ingeval
binnen tien jaar na een eerdere schuldsaneringsprocedure wederom
toelating wordt verzocht en geweigerd. Ook in dergelijke situaties blijft het
beschermingsbewind een optie voor de schuldenaar, evenals de schuldhulpverlening. Het toestaan van particuliere schuldhulp door bureaus die
voldoen aan bepaalde voorwaarden is een denkbaar alternatief dat als een
verbreding van het aanbod kan dienen. Daarom is dat alternatief op dit
moment onderwerp van onderzoek. De Minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie heeft daaromtrent op 16 december 2011 een brief
aan de Tweede Kamer gezonden waarin hij meldt een voorstel ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

9

consultatie voor een algemene maatregel van bestuur te doen in het
voorjaar van 2012 (32 291, nr. 53).
Definitie problematische schulden
Verschillende fracties hebben vragen over de definitie van problematische
schulden. De leden van de VVD-fractie vragen wat precies onder de grond
«het hebben van problematische schulden» moet worden verstaan. De
leden van de CDA-fractie zijn van mening dat het raadzaam kan zijn om
voor de wetsgeschiedenis de terminologie nader toe te lichten. Deze leden
denken hierbij aan een onderbouwing met enkele voorbeelden. De leden
van de fracties van de PVV en de ChristenUnie wensen een nadere
toelichting waarom de term problematische schulden ten behoeve van de
rechtszekerheid niet in het wetsvoorstel wordt gedefinieerd. De leden van
de SGP-fractie vragen wat er zich nu eigenlijk precies tegen verzet om wel
een definitie op te nemen. Zou een duidelijke verwijzing naar de definitie
van de Faillissementswet de zorgvuldigheid niet ten goede kunnen
komen, zolang maar duidelijk is dat ook in andere gevallen wel van deze
grond voor onderbewindstelling gebruik gemaakt kan worden, zo vragen
deze leden. Deze leden wensen een nadere duiding aan welke mate van
verkwisting precies gedacht moet worden.
Problematische schulden zijn in essentie schulden die redelijkerwijs – dat
wil zeggen naar objectieve maatstaven gemeten – niet (meer) kunnen
worden afbetaald. De hoogte van de schuldenlast zegt in dit kader op
zichzelf niet zoveel, maar moet worden afgezet tegen de inkomsten, het
vermogen, de huishoudsituatie en de leeftijd, gezondheid en opleiding en
verdiencapaciteit van de schuldenaar. De vraag of aflossing van de
schuldenlast inderdaad naar objectieve maatstaven niet meer kan worden
gevergd van deze schuldenaar is aan de rechter ter beoordeling. Zo is
door de Hoge Raad uitgemaakt dat, in weerwil van de meervoudsvorm
«schulden» in lid 1 van artikel 284 Fw, ook een enkele schuld reeds tot de
situatie kan leiden dat een schuld te problematisch is geworden om nog te
kunnen aflossen (HR 13 juni 2003, NJ 2003, 520). Het probleemgehalte van
een schuldenlast vraagt een weging die sterk afhankelijk is van de
bijzondere omstandigheden van het geval. Een hoge schuldenlast kan
goed draaglijk zijn voor een verdienend stel zonder kinderen, terwijl een
relatief kleine schuldenlast algauw problematisch kan zijn voor een
alleenstaande ouder met kinderen. Voor beide gevallen geldt echter dat
schulden die nog wel kunnen worden afgelost, ook moeten worden
afgelost.
Met «het hebben van problematische schulden» wordt gedoeld op een
situatie als beschreven in artikel 284 Fw. Een natuurlijk persoon kan
volgens artikel 284 Fw een schuldsaneringsverzoek doen, indien redelijkerwijs is te voorzien dat hij niet zal kunnen voortgaan met het betalen
van zijn schulden, of indien hij (reeds) in de toestand verkeert dat hij heeft
opgehouden te betalen. Er is geen verwijzing naar artikel 284 Fw in
artikel 431 opgenomen, omdat dit ten onrechte de indruk kan wekken dat
beschermingsbewind wegens het hebben van problematische schulden
pas na het WSNP-traject kan geschieden.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering de mening van de
NVVK deelt dat het wetsvoorstel haaks zou kunnen staan op het verschil
tussen beschermingsbewind en schuldhulpverlening, door het invoeren
van problematische schulden als nieuwe grond voor beschermingsbewind, terwijl er vervolgens niets aan deze schulden zou worden gedaan.
De NVVK verzoekt om te overwegen om de nieuwe gronden problematische schulden en verkwisting te koppelen aan een lichamelijke of
geestelijke toestand.
Ik acht het niet nodig om in de wet vast te leggen dat een lichamelijke of
geestelijke toestand de oorzaak moet zijn van de problematische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

10

schulden. Deze grond heeft er thans toe geleid dat in sommige arrondissementen een «gat in de hand» als grond voor beschermingsbewind
wordt erkend en in andere niet. Deze ongelijke behandeling beoogt het
wetsvoorstel op te heffen. Het beschermingsbewind in geval van
problematische schulden dient in de eerste plaats om ervoor te zorgen dat
de problemen niet verergeren en dat de situatie wordt gestabiliseerd,
bijvoorbeeld te voorkomen dat huisuitzetting plaatsvindt of afsluiting van
gas, water en elektriciteit. Pas dan kan worden toegekomen aan het
oplossen van de schuldenproblematiek. De beschermingsbewindvoerder
kan de rechthebbende toeleiden naar de schuldhulpverlening en zonodig
naar de schuldsanering.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts een uitgebreide reactie van de
regering op de brief die de NVVK op 23 december 2011 heeft gestuurd
naar de Vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie. Ook vragen
deze leden een reactie van de regering op het artikel van de heer
T. Schaafsma «Beschermingsbewind is geen schuldhulpverlening».
In de brief somt de NVVK de voor haar belangrijkste aandachtspunten op.
In de eerste plaats meent de NVVK dat het vertonen van verkwistend
gedrag of het hebben van problematische schulden niet voldoende reden
is om een schuldenaar onder bewind te stellen. In die gevallen kan de
schuldhulpverlening, zijnde een minder zwaar instrument, wellicht
voldoende hulp bieden, aldus de NVVK. Het beschermingsbewind dient in
de eerste plaats om ervoor te zorgen dat de problemen niet verergeren en
dat de situatie wordt gestabiliseerd, ervan uitgaande dat de betrokkene
zelf daar onvoldoende toe in staat is. Indien er geen gevaar bestaat dat de
schulden verergeren en indien de betrokkene zelf voldoende in staat kan
worden geacht de situatie te stabiliseren, is er geen beschermingsbewind
nodig en kan wellicht worden volstaan met schuldhulpverlening. Het is
aan de rechter om, op basis van de beschikbare informatie, te beoordelen
of beschermingsbewind geboden is.
In de tweede plaats meent de NVVK dat de grond van problematische
schulden tot de verwachting bij de schuldenaar leidt dat de bewindvoerder de schulden op gaat lossen, terwijl deze, zo blijkt ook uit de
toelichting op het wetsvoorstel, is aangesteld om de situatie te stabiliseren. Ik verwijs voor een reactie op deze stelling naar het antwoord op
een vergelijkbare vraag van de leden van de SP-fractie over de wederzijdse verwachtingen.
In de derde plaats acht de NVVK het niet wenselijk dat een beschermingsbewindvoerder optreedt als schuldhulpverlener. Deze dient namelijk een
andere rol in te nemen ten aanzien van
zowel schuldeisers als schuldenaar. Uitgangspunt van het wetsvoorstel is
dat de beschermingsbewindvoerder in geval van problematische
schulden de rechthebbende toeleidt naar de schuldhulpverlening of
schuldsanering. Er zijn uitzonderingen op dat uitgangspunt, bijvoorbeeld
indien de rechthebbende niet in aanmerking komt voor schuldhulpverlening of schuldsanering. Een beschermingsbewindvoerder kan ook het
bewind voeren over de goederen van een rechthebbende die wegens een
lichamelijke of geestelijke toestand onder bewind is gesteld, zonder dat er
sprake is van problematische schulden. Ook in dat geval zal de beschermingsbewindvoerder eventuele schulden aflossen of een regeling kunnen
treffen met schuldeisers. De overige in de brief genoemde punten van de
NVVK worden elders in deze nota naar aanleiding van het verslag
geadresseerd.
Met het commentaar van de heer Schaafsma op het concept wetsvoorstel
is rekening gehouden bij het opstellen van het wetsvoorstel. Zo wordt in
de memorie van toelichting uitgebreid ingegaan op de verhouding tussen
beschermingsbewind en schuldhulpverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

11

Samenloop beschermingsbewind en WSNP
De leden van de VVD-fractie stellen een aantal vragen over de samenloop
tussen het beschermingsbewind en het schuldsaneringsbewind. In de
eerste plaats vragen deze leden of het systeem van de artikelen 1:438 en
1:441 BW te verenigen is met de artikelen 296, 297 en 316 Fw, voor zover
het beschermingsbewind en het schuldsaneringsbewind het gehele
vermogen van de rechthebbende betreffen. Voorts vragen zij of wetswijziging wenselijk is, omdat de huidige wettekst niet genoeg duidelijk maakt
dat het onmogelijk is dat het gehele vermogen van de rechthebbende
zowel onder beschermingsbewind als onder schuldsaneringsbewind
wordt gesteld.
In de praktijk wordt een persoon veelal vanuit beschermingsbewind
toegeleid naar de WSNP. Het beschermingsbewind zal in de regel nog
enige tijd doorlopen na de beëindiging van de schuldsaneringsregeling
– al dan niet met een «schone lei» – om de rechthebbende geleidelijk te
begeleiden naar het zelfstandig beheren van het vermogen.
Ik acht het systeem van het Burgerlijk Wetboek goed verenigbaar met het
systeem van de Faillissementswet en zie geen noodzaak voor wetswijziging. Indien alle goederen van de rechthebbende onder beschermingsbewind zijn gesteld en op hem tevens de schuldsaneringsregeling van
toepassing is verklaard, moeten de toepasselijke wetsartikelen in
onderlinge samenhang worden bezien. Door de uitspraak tot de
toepassing van de schuldsaneringsregeling verliest de schuldenaar van
rechtswege de bevoegdheid om over de tot de boedel behorende
goederen te beschikken (artikel 296, eerste lid, sub a, Fw). De
WSNP-bewindvoerder is belast met het beheer van de boedel (artikel 316,
eerste lid, Fw). De boedel omvat de goederen van de schuldenaar ten tijde
van de uitspraak, alsmede de goederen die hij tijdens de toepassing van
de schuldsaneringsregeling verkrijgt (artikel 295, eerste lid, Fw). Buiten de
boedel valt onder meer de beslagvrije voet, het nominale bedrag dat door
de rechter-commissaris is vastgesteld en de niet bovenmatige inboedel
(artikel 295, leden 2 tot en met 4). Het beschermingsbewind beperkt zich
gedurende de toepassing van de schuldsaneringsregeling tot de goederen
die niet in de boedel vallen. Dit betekent voor de rechthebbende c.q.
saniet dat hij voor zijn leefgeld terecht kan bij de beschermingsbewindvoerder en dat eventuele overige inkomsten door de WSNP-bewindvoerder worden gebruikt om zijn schulden af te lossen. Zodra de
schuldsaneringsregeling wordt beëindigd, herkrijgt het beschermingsbewind weer zijn volle omvang en beheert de beschermingsbewindvoerder alle goederen van de rechthebbende.
Op grond van artikel 297, tweede lid, Fw behoeft de schuldenaar de
toestemming van de WSNP-bewindvoerder voor het aangaan van
kredietovereenkomsten, borgstellingsovereenkomsten en het doen van
niet-gebruikelijke giften. Artikel 441 vereist de toestemming van de
rechthebbende of de machtiging van de kantonrechter voordat de
beschermingsbewindvoerder onder meer geld mag lenen of de rechthebbende als borg verbinden. In onderlinge samenhang bezien, betekent dit
dat de beschermingsbewindvoerder voor de in artikel 441 genoemde
handelingen zowel de toestemming van de rechthebbende als van diens
WSNP-bewindvoerder behoeft. Voor de in artikel 441 opgesomde
handelingen waarvoor geen bijzondere regeling in de Faillissementswet is
vervat, volstaat de toestemming van de rechthebbende (of de machtiging
van de kantonrechter).
Indien zowel beschermingsbewind als WSNP-bewind is ingesteld, zijn
beide door de rechter benoemde bewindvoerders gehouden om – in het
belang van de rechthebbende c.q. de schuldenaar – de andere procedure
niet te doorkruisen. Zo heeft de Rechtbank Arnhem sector kanton bij
vonnis van 15 april 2009 (LJN BI2389) beslist dat een faillissementscurator
informatie betreffende de financiële huishouding van de failliet/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

12

rechthebbende dient te verstrekken aan de (naderhand benoemde)
beschermingsbewindvoerder, met name betreffende inkomsten die buiten
het faillissement vallen. Facturen en contracten betreffende het
huishouden dat onder beschermingsbewind staat dient de curator uit zich
zelf aan de beschermingsbewindvoerder te zenden. Wat voor de faillissementscurator geldt, geldt evenzeer voor de WSNP-bewindvoerder.
In de tweede plaats vragen deze leden of artikel 1:449, eerste lid, dient te
worden gewijzigd door het faillissement en de schuldsaneringsregeling
natuurlijke personen toe te voegen als gronden voor het einde van het
meerderjarigenbewind, voor zover het niet gaat om goederen, gelden en
bedragen die buiten het faillissement en de schuldsaneringsregeling
natuurlijke personen blijven.
De toepassing van de schuldsaneringsregeling leidt niet tot het einde van
het beschermingsbewind. Zodra de schuldsaneringsregeling wordt
beëindigd, herkrijgt het beschermingsbewind weer zijn volle omvang. Dat
de schulden zijn gesaneerd, betekent immers nog niet dat de betrokkene
voldoende in staat is zijn vermogensrechtelijke belangen te behartigen.
Daarom acht ik het niet wenselijk om artikel 449, eerste lid, te wijzigen. Ik
zie in dit licht ook geen aanleiding om, zoals leden van de VVD-fractie
opmerken, artikel 60a, derde lid, Fw en artikel 21, zesde lid, Fw te wijzigen
dan wel te schrappen.
Gronden bewind
De leden van de VVD-fractie merken op dat de NVVK stelt dat momenteel
in de beschikking waarin de uitspraak tot beschermingsbewind wordt
medegedeeld niet de specifieke grond hiervoor wordt genoemd (een
lichamelijke of geestelijke toestand). Deelt de regering de mening van de
NVVK dat er meer duidelijkheid moet komen over wanneer er aanvullende
gronden worden opgenomen en dat het van belang is dat de beschermingsbewindvoerder hiervan op de hoogte is om eventuele belanghebbenden daarop te kunnen wijzen?
In de beschikking van de kantonrechter zal worden vermeld of het
beschermingsbewind wordt ingesteld vanwege een lichamelijke of
geestelijke toestand, dan wel vanwege verkwisting of het hebben van
problematische schulden. Uitsluitend de laatste grond leidt tot publicatie
in het register van rechtswege. Dit verschil in rechtsgevolg maakt het
noodzakelijk om de grond te vermelden. Aangezien er binnen de categorie
«lichamelijke of geestelijke toestand» geen verschil in rechtsgevolg
ontstaat, zie ik geen aanleiding om dit verder te specificeren.
c. Publicatieplicht
De leden van de VVD-fractie vragen om meer argumenten voor het
standpunt van de regering dat de bescherming van de rechthebbende
jegens schuldeisers zwaarder weegt dan de aantasting van de persoonlijke levenssfeer. Ook vragen zij hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot
artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM). In het verlengde hiervan
vragen de leden van de VVD-fractie of de regering nader kan aangeven
wat zij bedoelt met de woorden «waar men aan toe is» in haar reactie op
het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State. De leden
van de D66-fractie zouden graag een nadere reactie willen op de aangehaalde opmerkingen van zowel de Afdeling advisering van de Raad van
State als de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) dat de
proportionaliteit van de publicatie slechts door omstandigheden van het
geval wordt bepaald en de hieraan gekoppelde gevolgtrekking dat per
geval beoordeeld moet worden of de betere bescherming van de
betrokkene die de publicatie meebrengt opweegt tegen de inbreuk op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

13

1

Zie bijvoorbeeld EHRM, Klass v. Germany,
5029/71, 6 september 1978.

persoonlijke levenssfeer. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom
niet gekozen is voor de verplichting om onderbewindgestelden in het
curateleregister op te nemen. De leden van de CDA-fractie zijn het eens
met de uitkomst van de belangenafweging door de regering gemaakt,
maar begrijpen niet waarom zij schrijft dat rechthebbenden die niet willen
dat de onderbewindstelling voor derden kenbaar is, het vrij staat om
onderbewindstelling wegens lichamelijke of geestelijke toestand te
verzoeken. Het is toch vreemd om een andere grondslag aan te dragen
om te voorkomen dat de onderbewindstelling wordt gepubliceerd?
Voornoemde leden vragen of laatstgenoemde argumentatie niet beter
achterwege kan worden gelaten.
Het verwerken van persoonlijke gegevens of informatie vormt een inbreuk
op het recht van privacy dat wordt beschermd in artikel 8 lid 1 EVRM.1 De
publicatie van beschermingsbewind betreft een dergelijke inbreuk.
Artikel 8 lid 2 EVRM geeft de criteria waaraan een maatregel moet
voldoen om een inbreuk op dit recht te rechtvaardigen. In de eerste plaats
dient de inmenging voorzien bij wet te zijn. Dit wetsvoorstel verschaft de
benodigde wettelijke basis. Het EVRM vereist voorts dat de wet voldoende
duidelijkheid biedt in welke gevallen publicatie van het bewind toegepast
kan worden. Het wetsvoorstel bevat twee gevallen waarin publicatie van
het bewind plaatsvindt. De voorgestelde regeling houdt in dat een
onderbewindstelling wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden steeds wordt gepubliceerd. Dit komt ook de duidelijkheid
voor de rechthebbenden ten goede. Indien het verzoek is ingediend voor
onderbewindstelling wegens lichamelijke of geestelijke toestand, wordt
het aan de kantonrechter overgelaten om te beoordelen of er al dan niet
aantekening in het register plaatsvindt. Aantekening in het register is
slechts dan op zijn plaats, wanneer gegronde vrees bestaat dat de
rechthebbende nieuwe schulden zal maken.
In de tweede plaats dient de inmenging een in artikel 8 lid 2 EVRM
genoemd legitiem doel na te streven. Ik meen dat het wetsvoorstel in het
belang is van het economisch welzijn van het land. Nederland en haar
inwoners zijn erbij gebaat dat de schuldenlast van personen die onvoldoende in staat zijn hun financiën te beheren, niet verder oploopt. De
aantekening in het register beschermt niet alleen rechthebbenden tegen
schuldeisers, maar stelt ook toekomstige schuldeisers in staat zich te
informeren over de handelingsbekwaamheid en -bevoegdheid van de
toekomstige schuldenaar. Bovendien kan het wetsvoorstel op deze wijze
wanordelijkheden en strafbare feiten, waartoe problematische schulden
aanleiding kunnen geven, tegengaan.
In de derde plaats dient de inmenging «noodzakelijk in een democratische
samenleving» te zijn op grond van artikel 8 lid 2 EVRM. Volgens de
jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
(EHRM) dient de inmenging te voldoen aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit. Dit houdt in dat de maatregel passend is en in
verhouding staat tot het nagestreefde doel. Daarnaast kan de inbreuk
alleen gerechtvaardigd worden als het doel niet bereikt had kunnen
worden op een wijze waarbij minder of geen inbreuk wordt gemaakt op
de privacy. Tevens dient de maatregel effectief te zijn, in de zin dat de
voorgestelde maatregel geschikt is om het beoogde doel te bereiken. Het
wetsvoorstel voldoet naar mijn mening aan dit vereiste. Het is de
kantonrechter die beslist over het verzoek tot onderbewindstelling. Indien
een persoon onder beschermingsbewind wordt gesteld wegens
verkwisting of het hebben van problematische schulden, betekent dit dat
hij hulp nodig heeft om te voorkomen dat de schuldenproblematiek
verergert en om zijn situatie te stabiliseren. Een beschermingsbewindvoerder kan deze hulp tot op zekere hoogte bieden, maar kan niet
voorkomen dat de rechthebbende nieuwe schulden blijft maken. De
rechthebbende blijft immers handelingsbekwaam, anders dan de onder
curatele gestelde. Publicatie van het bewind leidt ertoe dat schuldeisers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

14

worden geacht op de hoogte te zijn van het bewind. Dit betekent dat
schuldeisers geen betaling van de koopsom door de rechthebbende
kunnen afdwingen. Dit draagt er in sterke mate aan bij dat de schuldenproblematiek niet verergert. Daar komt bij dat het onder de huidige
wetgeving voorkomt dat een rechthebbende die schulden blijft maken,
onder curatele wordt gesteld wegens verkwisting. Daarmee wordt de
persoon in kwestie handelingsonbekwaam. Ondercuratelestelling wegens
verkwisting acht ik een te verstrekkende maatregel, gelet op de handelingsonbekwaamheid ook buiten vermogensrechtelijke aangelegenheden.
De onderbewindstelling wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden is derhalve een minder vergaande inbreuk op de
persoonlijke levenssfeer dan de ondercuratelestelling van de rechthebbende. Hierdoor wordt aan het vereiste van subsidiariteit voldaan om met
een maatregel die het minst beperkend is, namelijk de onderbewindstelling, het doel van het wetsvoorstel te realiseren, zijnde het voorkómen
dat de schuldenproblematiek verergert. Wil deze maatregel effectief
kunnen zijn, dan is publicatie van het bewind een vereiste. Door de
publicatie van het bewind worden schuldeisers geacht op de hoogte te
zijn van de onderbewindstelling en kan de schuldenproblematiek van de
rechthebbende niet verergeren. Indien de rechthebbende het niet eens is
met de beslissing van de kantonrechter tot onderbewindstelling, kan hij in
hoger beroep.
Indien er niet langer een gevaar bestaat dat de rechthebbende nieuwe
schulden aangaat, kan de rechthebbende verzoeken om het bewind te
beëindigen of om bewind in te stellen wegens een lichamelijke of
geestelijke toestand. Met het einde van het bewind vervalt de verplichte
aantekening in het register. Aan de leden van de CDA-fractie kan worden
toegegeven dat de gekozen formulering in de memorie van toelichting
niet helemaal gelukkig was.
De leden van de VVD-fractie vragen een reactie van de regering op de
NVVK die stelt dat publicatie in het register een extra tijdsinvestering
meebrengt van zowel bewindvoerder als rechter, dat dit daarnaast leidt tot
onduidelijkheid over de status van de publicatie in het register en dat de
richtlijnen die hierbij gevolgd worden (ook voor derden) helder dienen te
zijn.
Dit wetsvoorstel voorziet in een zodanige wijziging van artikel 391 dat
naast iedere rechterlijke beslissing betreffende de curatele voortaan ook
iedere rechterlijke beslissing betreffende het bewind wegens verkwisting
dan wel het hebben van problematische schulden in een openbaar
register wordt ingeschreven en, indien de rechter zulks heeft bepaald, ook
rechterlijke beslissingen betreffende bewind wegens een lichamelijke of
geestelijke toestand.
De afdeling advisering van de Raad van State heeft hieromtrent
opgemerkt dat publicatie in deze gevallen niet verplicht zou moeten zijn,
maar zou moeten afhangen van een gemotiveerd verzoek daartoe,
waarover de rechter beslist. De NVVK heeft ten aanzien van de suggestie
van de afdeling advisering aangeven dat deze een extra tijdsinvestering
van zowel bewindvoerder als rechter met zich brengt en daarnaast leidt
tot onduidelijkheid over de status van de publicatie in het register. Indien
het bewind is ingesteld wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden, geschiedt inschrijving in het register van rechtswege. Een
bewind wegens een lichamelijke of geestelijke toestand wordt op grond
van het voorgestelde artikel slechts in het register ingeschreven, indien de
rechter dit overeenkomstig artikel 436, derde lid, heeft bepaald. Dat
verzoek kan worden gedaan door degene die gerechtigd is de onderbewindstelling te verzoeken, van de bewindvoerder of ambtshalve. Indien
deze personen van mening zijn dat het bewind moet worden
ingeschreven, kunnen zij dus een verzoek daartoe doen. Het ligt daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

15

voor de hand dat zij dat verzoek ook motiveren. De kantonrechter kan bij
zijn beslissing dan aan die motivering aandacht besteden.
Het huidige systeem houdt in dat rechterlijke beslissingen worden
ingeschreven in een openbaar register, dat op grond van artikel 391 wordt
gehouden door de rechtbank Den Haag. Rechterlijke beslissingen
betreffende curatele worden door de griffie van de rechtbank die de
beslissing heeft genomen ingeschreven in een eigen register. Van die
inschrijving wordt vervolgens een afschrift gestuurd naar de griffie van de
rechtbank Den Haag, die dit afschrift vervolgens opneemt in het centrale
register. Over de wijze waarop de inschrijving van rechterlijke beslissingen betreffende bewind wegens verkwisting of het hebben van
problematische schulden in het komende Besluit register curatele en
beschermingsbewind vindt nog overleg plaats met de Raad voor de
rechtspraak. Daarbij komen ook de in de vraag gesignaleerde aspecten
aan de orde.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
stelling dat het eventueel zinvol zou kunnen zijn om een duidelijke
koppeling tot stand te brengen tussen beschermingsbewind op grond van
verkwisting en publicatie in het openbare register en dat dit ook in de
beschikking zou moeten worden opgenomen.
Met het voorgestelde artikel 1:391 lid 1 BW voorziet het wetsvoorstel in de
publicatie van elke rechterlijke beslissing betreffende bewind wegens
verkwisting dan wel het hebben van problematische schulden in het
openbare register. De regeling gaat er dus van uit dat een onder bewindstelling wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden
steeds wordt gepubliceerd. Om die reden is het niet nodig dat afzonderlijk
in de wet wordt bepaald dat in rechterlijke beschikkingen betreffende deze
vorm van bewind nog eens expliciet wordt opgenomen dat deze zullen
worden gepubliceerd in het register. Dit is anders voor beschikkingen
betreffende bewind wegens een lichamelijke of geestelijke toestand, deze
worden immers slechts in het register gepubliceerd indien de rechter dat
overeenkomstig het nieuwe artikel 1:436 lid 3 heeft bepaald.
Het is deze leden onduidelijk of publicatie van het bewind tussentijds weer
kan worden beëindigd op het moment dat de noodzaak van publicatie niet
meer aanwezig is. Dit lijkt voornoemde leden wel wenselijk.
De functie van de aantekening in het register is de bescherming van de
onder bewind gestelde tegen het maken van nieuwe schulden alsmede
het behoeden van potentiële toekomstige schuldeisers voor vorderingen
voortvloeiend uit rechtshandelingen die zij met de rechthebbende
aangaan, maar wellicht niet voldaan zullen zien. Indien het bewind is
geëindigd, is er ook geen noodzaak meer tot bescherming van de
rechthebbende. Ingeval de geldigheid van door de rechthebbende tijdens
het bewind verrichte rechtshandelingen nadien nog kan worden betwist,
vereist evenmin dat de aantekening na het beëindigen van het bewind
nog enige tijd zichtbaar blijft. Hier heeft uitsluitend de voormalige
rechthebbende belang bij. In dat geval volstaat het om aan te tonen dat
ten tijde van het verrichten van de rechtshandeling sprake was van
bewind wegens verkwisting of het hebben van problematische schulden.
De (voormalige) rechthebbende kan desgewenst een afschrift ontvangen
van de aantekening in het register, ook indien de aantekening inmiddels is
doorgehaald.
De leden van de SGP-fractie merken op dat in het openbare register alle
rechtsfeiten ten aanzien van curatele worden opgenomen, terwijl voor het
misbruik van drank of drugs wel de familierechtelijke handelingen
mogelijk blijven. Wordt hiervan ook uitdrukkelijk aantekening gemaakt in
het register, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

16

Ik kan deze leden bevestigend antwoorden. Vanwege het verschil in
rechtsgevolg tussen de curatele wegens een lichamelijke of geestelijke
toestand en de curatele wegens misbruik van drank of drugs acht ik het
noodzakelijk dat de grond in het register wordt vermeld.
Gevolgen aantekening bewind
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
aantekening van het bewind in het register ertoe leidt dat de bewindvoerder zich doorgaans zal kunnen beroepen op ongeldigheid van de
koopovereenkomst, omdat de verkoper het bewind had behoren te
kennen. Het lijkt deze leden dat deze passage onjuist is. Bedoelt de
memorie van toelichting te zeggen dat de koopovereenkomst op zichzelf
geldig is, maar dat de verkoper niet met succes betaling van de koopsom
kan vorderen vanwege de publicatie van het eind, zo vragen deze leden.
Ik dank de leden van de VVD-fractie voor hun opmerkzaamheid. De
memorie van toelichting behoeft inderdaad enige verduidelijking. Het
beschermingsbewind over een goed tast nimmer de bevoegdheid aan om
obligatoire rechtshandelingen tot beschikking over dat goed (niet zijnde
beheershandelingen) aan te gaan, aldus de memorie van toelichting van
het wetsvoorstel onderbewindstelling tot bescherming van meerderjarigen, Kamerstukken II, 15 350, nrs. 1–3, p. 14). Indien de rechthebbende
bijvoorbeeld een auto heeft gekocht, zal de aantekening van het bewind in
het register doorgaans tot gevolg hebben dat de verkoper het bewind had
behoren te kennen. Weliswaar is de koopovereenkomst geldig, maar de
verkoper kan de schuld niet op de onder bewind staande goederen
verhalen (artikel 440). De rechthebbende wordt daardoor beschermd.
d. Periodieke evaluatie
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel voorziet in
curatele voor bepaalde tijd, in uitbreiding van de mogelijkheden tot
opheffing van de maatregelen en in periodieke evaluatie van de noodzaak
van de maatregelen, en vragen over welke tijdsperiode geëvalueerd zal
worden.
In de voorgestelde artikelen 385, tweede lid, 446a en 459, derde lid, doet
de vertegenwoordiger telkens na verloop van vijf jaren, of zoveel eerder
als de kantonrechter bepaalt, aan deze verslag van het verloop van de
maatregel. De tijdsperiode van de evaluatie strekt zich uit van het moment
van de instelling van de maatregel, dan wel de vorige evaluatie tot uiterlijk
vijf jaren daarna.
De leden van de SP-fractie vragen of die periode van vijf jaar niet wat lang
is en of is overwogen deze periode te verkorten, zodat het toezicht op de
uitvoering van de maatregel, alsook de noodzakelijke voortduring van de
maatregel, eerder (en vaker) kan worden bekeken.
Ook in gevallen waarin er niet of nauwelijks zicht is op verbetering, geeft
de periode van vijf jaar voldoende ruimte om stil te staan bij het nut en de
noodzaak van het voortduren van de maatregel, terwijl in de kansrijke
gevallen, waarin zicht is op verbetering, de kantonrechter met betrokkene
en vertegenwoordiger een tijdpad kan afspreken waarna betrokkene weer
op eigen benen kan staan. Er is niet voor gekozen om in de wet een
onderscheid te maken tussen de «kansrijke» en «kansarme» gevallen,
omdat dit per definitie arbitrair is. Het wordt derhalve aan de kantonrechter overgelaten om per geval te bezien over welke periode verslag
wordt uitgebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

17

3. Uitgangspunt: Ondersteunen van betrokkenheid van personen
in de nabije omgeving
a. Bevoegdheden familieleden
De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat, als familieleden weigeren
om een beschermingsmaatregel te verzoeken, de instelling waar de
betrokkene verblijft of die hem begeleidt het verzoek tot beschermingsmaatregel kan indienen. In hoeverre zal de rechter rekening houden met
de weigering van de familie, zo vragen deze leden. Is er een mogelijkheid
om de familie te horen om zodoende beter inzicht te krijgen in de
problematiek van de betrokkene?
De rechter stelt de in het artikel 798 lid 2 Rv genoemde familieleden
(kinderen, ouders, broers en zusters van de betrokkene) in de gelegenheid
om zich als belanghebbende over het verzoek uit te laten. Indien familieleden van die gelegenheid geen gebruik maken, kan de rechter hun
mening niet in zijn beoordeling betrekken. Als een familielid bezwaren uit
tegen de instelling van een curatele, bewind of mentorschap, dan wel
tegen de benoeming van de voorgestelde vertegenwoordiger, zal de
kantonrechter alle belanghebbenden voor een mondelinge behandeling
oproepen. In zijn beschikking zal hij, met inachtneming van de belangen
van de te beschermen persoon en rekening houdend met alle bezwaren
en overwegingen, op het verzoek beslissen.
Deze leden vragen voorts of de bewindvoerder verantwoording zou
moeten afleggen aan de familieleden als zij daarom verzoeken.
Verantwoording aan familieleden gedurende een bewind zou in strijd
komen met de privacy van betrokkene en is om die reden niet toegestaan.
De bewindvoerder heeft deze privacy te beschermen. Het staat familieleden vrij om aan de rechthebbende te vragen of zij behulpzaam kunnen
zijn bij het beoordelen van de rekening en verantwoording van de
bewindvoerder.
De leden van de PvdA-fractie wensen te vernemen wat de rol van
nabestaanden en erfgenamen is bij de controle van de bewindvoerder van
hun familielid of erflater. Kunnen nabestaanden/erfgenamen de bewindvoerder vragen verantwoording af te leggen over zijn werkzaamheden als
bewindvoerder en hebben nabestaanden recht op inzage in het dossier
van hun familielid of erflaters? Deze leden vragen voorts of nabestaanden
of familieleden de mogelijkheid hebben om een klacht in te dienen bij de
Branchevereniging Professionele Bewindvoerders en Inkomensbeheerders (BPBI), mocht de bewindvoerder lid van de brancheorganisatie
zijn, over het functioneren van de bewindvoerder. Hoe kunnen zij inzage
krijgen in het dossier om te controleren of de bewindvoerder goed
functioneert?
De in artikel 1:445 BW neergelegde verplichting van de bewindvoerder om
rekening en verantwoording af te leggen over het door hem gevoerde
bewind strekt tot behartiging van het belang van de rechthebbende. Na
het overlijden van de rechthebbende heeft deze geen rechtens te
beschermen belang meer. Het Gerechtshof Amsterdam heeft zich over een
verzoek van de erfgenaam tot het afleggen van rekening en verantwoording uitgelaten in de beschikking van 26 april 2011 (LJN BR4551). Het
Hof oordeelde dat de bevoegdheid van de rechthebbende om na het einde
van het bewind nogmaals rekening en verantwoording te vragen die de
kantonrechter al heeft goedgekeurd (artikel 445 lid 2, tweede zin), niet van
rechtswege overgaat op de erfgenamen, gelet op de aard en het doel van
het beschermingsbewind, dat strekt tot bescherming van de vermogensrechtelijke belangen van de rechthebbende. Op grond van het bepaalde in
artikel 445, vierde lid juncto artikel 373, eerste lid, dient de bewindvoerder
rekening en verantwoording af te leggen over het gevoerde bewind aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

18

de erfgenamen. Deze verplichting heeft uitsluitend betrekking op de
eindafrekening en bestaat in het afleggen van rekening en verantwoording over het laatste kalenderjaar tot aan het tijdstip in dat jaar
waarop de rechthebbende is overleden. Voor zover de erfgename meent
dat zij in haar eigen vermogensrechtelijke belangen is geschaad en de
bewindvoerder aansprakelijk is voor de door haar geleden schade, dient
zij de weg van de civielrechtelijke (dagvaardings)procedure te begaan,
aldus het Hof. Ik kan mij in deze uitspraak vinden. Het is niet de bedoeling
dat de erfgenamen het werk nog eens over gaan doen. Erfgenamen
hebben geen recht op inzage in het dossier dat door de bewindvoerder
wordt gehouden, noch in het dossier dat door de griffie wordt gehouden.
Wel zullen zij – als erfgenamen van de rechthebbende – de stukken
waarover de rechthebbende zelf heeft beschikt, kunnen inzien. Op grond
van artikel 4 lid 1 onder c van het Klachtenreglement van de BPBI hebben
erfgenamen van cliënten binnen twee jaar na het overlijden van de cliënt
de mogelijkheid om een klacht in te dienen. Indien erfgenamen aanleiding
zien voor het voeren van een dagvaardingsprocedure, staat het hen vrij
om te bepleiten dat het bewijs op de bewindvoerder behoort te rusten,
omdat hij over de bewijsmiddelen (het dossier) beschikt.
b. Uitbreiding kring van verzoekers – Instellingen
De leden van verschillende fracties hebben vragen over de instellingen die
een beschermingsmaatregel mogen verzoeken. De leden van de
VVD-fractie vragen of het mentorschap ook kan worden aangevraagd door
bijvoorbeeld een instelling van de geestelijke gezondheidszorg (ggz) waar
een patiënt ambulant in behandeling is. De leden van de PvdA-fractie
vragen of de regering kan ingaan op het verzoek van de VGN en GGZ
Nederland om het aantal instellingen uit te breiden naar instellingen die
zorg op grond van de Zorgverzekeringswet verlenen. De leden van de
ChristenUnie-fractie verzoeken de regering nader toe te lichten waarom
deze mogelijkheid voor instellingen die zorg verlenen op grond van de
Zorgverzekeringswet niet in het leven wordt geroepen, aangezien deze
instellingen toch ook met wilsonbekwamen en vertegenwoordigers te
maken krijgen. De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de wet ook
van toepassing is op instellingen die zorg verlenen krachtens de Zorgverzekeringswet.
In de memorie van toelichting is het begrip «instelling waar de betrokkene
wordt verzorgd of die de betrokkene begeleiding biedt» als volgt nader
toegelicht: «Het moet gaan om een instelling die bij of krachtens de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten of – in de toekomst – de Wet
maatschappelijke ondersteuning aan de betrokkene begeleiding biedt
gericht op het behouden van structuur in en regie over het dagelijks
leven.» De gestelde vragen van de verschillende fracties zijn voor mij
aanleiding om aan deze opsomming toe te voegen instellingen die zorg
verlenen krachtens de Zorgverzekeringswet, voor zover zij aan de
betrokkene begeleiding bieden gericht op het behouden van structuur in
en regie over het dagelijks leven. Hieronder kunnen ook GGZ-instellingen
vallen waar de patïent ambulant in behandeling is. Het is aan de rechter
om, alle belangen en argumenten afwegende, op het verzoek te beslissen.
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze een instelling
onderzoek dient te doen naar de reden waarom de directe naasten niet tot
indiening van een verzoek zijn overgegaan. Hoe ver strekt deze bewijs- of
onderzoeksplicht, vragen deze leden.
Er is een aantal situaties denkbaar. In de eerste plaats kan het voorkomen
dat de betrokkene geen naasten heeft of geen contact met zijn naasten
heeft. De instelling kan dit vermelden bij het verzoek. In de tweede plaats
kan het voorkomen dat de naaste familieleden zelf niet in staat zijn tot het
doen van een verzoek en dit liever overlaten aan de instelling. Ook dit zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

19

de instelling moeten vermelden. In de derde plaats kan er sprake zijn van
onenigheid tussen verschillende naaste familieleden. De instelling dient
dan deze familieleden eerst te vragen of zij een beschermingsmaatregel
willen verzoeken. Indien zij daartoe niet willen overgaan en de instelling
het in het belang van de betrokkene acht dat er een beschermingsmaatregel wordt ingesteld, kan zij tot indiening van het verzoek overgaan met
de toelichting waarom de naaste familieleden daartoe niet zijn
overgegaan. De rechter stelt de in het artikel 798 lid 2 Rv genoemde
familieleden (kinderen, ouders, broers en zusters van de betrokkene) in de
gelegenheid om zich als belanghebbende over het verzoek uit te laten.
Aansluiting met jeugdzorg
De leden van de SP-fractie vragen hoe de aansluiting op de jeugdzorg is
verzekerd. Is deze wet voorgelegd aan instanties zoals Jeugdzorg
Nederland of de voogdijinstelling voor jongeren met een beperking, de
William Schrikkergroep, zo vragen deze leden. Zo nee, kan dat alsnog
gebeuren?
Over het concept wetsvoorstel heeft een internetconsultatie plaatsgevonden. Het wetsvoorstel is niet afzonderlijk voorgelegd aan de bovengenoemde instanties en zij hebben niet uit zichzelf gereageerd. De huidige
wet bevat al de mogelijkheid om een beschermingsmaatregel uit te
spreken vóór de meerderjarigheid, indien de minderjarige de meerderjarigheid nadert en te verwachten is dat van een grond voor curatele,
beschermingsbewind of mentorschap sprake zal zijn (artikel 378, 431, en
450, tweede lid). De ouders (bloedverwanten in rechte lijn), voogd en
openbaar ministerie kunnen op grond van het huidige recht een verzoek
tot het instellen van een beschermingsmaatregel indienen. Het
wetsvoorstel maakt het mogelijk dat ook instellingen waar de betrokkene
wordt verzorgd of die de betrokkene begeleiding bieden, een verzoek tot
curatele of bewind mogen indienen (dit kan al bij mentorschap). Dit
betekent dat de instellingen die jongeren onder hun hoede hebben ook
alert zijn op het zonodig gebruik maken van deze mogelijkheden.
Met betrekking tot de aansluiting op de jeugdzorg merk ik het volgende
op. Indien de betrokkene in kwestie zelf het nut inziet van een beschermingsmaatregel, is er geen probleem. Het wordt pas een probleem indien
de betrokkene dat nut niet ziet. De vraag is eerst of je een jongvolwassene
de kans moet geven om op eigen benen te staan en vervolgens of
onvrijwillig opgelegde curatele, bewind of mentorschap effectieve
bescherming kunnen bieden. Op dit moment wordt gewerkt aan de
decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeente. De gemeente heeft al
een rol bij schuldhulpverlening en schuldsanering en wordt met dit
wetsvoorstel ook gerechtigd om een verzoek tot onderbewindstelling te
doen. Over de decentralisatie van de jeugdzorg zullen ook Jeugdzorg
Nederland en (gezins)voogdijinstellingen zoals de William Schrikkergroep
worden geconsulteerd. Daarbij kan ook dit vraagstuk worden betrokken.
4. Uitgangspunt: Waarborging van de kwaliteit van curatoren,
bewindvoerders en mentoren
a. Rechtspersonen als curator en mentor
Verschillende fracties hebben vragen over de continuïteit van de personen
die de taken van de rechtspersoon als vertegenwoordiger uitoefenen. De
leden van de PvdA-fractie vragen of de continuïteitseisen worden
meegenomen in het besluit dat hoort bij deze wet en of er voorstellen
worden gedaan hoe de continuïteit zo goed mogelijk geborgd kan
worden/blijven. De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat terecht
wordt gesteld dat voor de betrokkenen continuïteit van de persoon die
uitvoert wenselijk is. Deze leden hebben begrepen dat dit in de concept-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

20

kwaliteitseisen nog niet is opgenomen. Zij vragen daarom op dit punt
nadere toelichting. De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt
voorkomen dat, indien een rechtspersoon tot curator, bewindvoerder of
mentor wordt benoemd, het menselijk aspect (betrokkenheid door één
vast persoon) uit het oog verloren wordt en welke waarborgen de
kwaliteitseisen hiervoor bevatten.
Indien een rechtspersoon tot curator, bewindvoerder of mentor wordt
benoemd, is de continuïteit van de vertegenwoordiging beter gewaarborgd, doordat vervanging van de vertegenwoordiger bij ziekte,
ouderdom of een andere wijze van verhindering niet langer een rol speelt.
Mede om deze reden wordt de benoeming van een rechtspersoon tot
curator of mentor in het wetsvoorstel mogelijk gemaakt. Ik ben het met de
voornoemde leden eens dat de continuïteit van het menselijke aspect, in
de vorm van de betrokkenheid door één vaste persoon, ook van groot
belang is voor de kwaliteit van de vertegenwoordiger-rechtspersoon.
Zoals aangekondigd in de memorie van toelichting zal het Besluit
kwaliteitseisen curatoren, bewindvoerders en mentoren hiervoor een
regeling kennen. Per abuis bevat het concept besluit nog geen specifieke
regeling daaromtrent. De gedachte is dat in het Besluit kwaliteitseisen de
vertegenwoordiger zal worden verplicht om bij de gemaakte afspraken
met de betrokkene ook te vermelden wie de contactpersoon voor de
betrokkene in kwestie is. Indien de contactpersoon wijzigt, dient de
vertegenwoordiger de betrokkene dit onverwijld en schriftelijk te melden.
Op deze wijze weet de betrokkene steeds bij wie hij met zijn vragen
terecht kan en wordt de vertegenwoordiger gedwongen zijn bedrijfsproces zo in te richten dat iedere betrokkene één vast aanspreekpunt
heeft.
b. Geschiktheid van vertegenwoordigers
De leden van de PvdA-fractie wensen een reactie van de regering op de
mening van deze leden dat een persoon die persoonlijk het dichtst bij
betrokkene staat de belangen het beste zou kunnen behartigen.
Ik kan deze leden antwoorden dat de wet de mening van deze leden
reflecteert. De wet hanteert als uitgangspunt dat de rechter bij de
benoeming de uitdrukkelijke voorkeur van de betrokkene volgt, tenzij
gegronde redenen zich tegen zodanige benoeming verzetten. Die
voorkeur staat derhalve voorop. Vaak zal dit een nabije persoon zijn.
Indien de betrokkene geen voorkeur heeft, wordt bij voorkeur de partner
of een nabij familielid benoemd (vgl. de bestaande artikelen 383, tweede
en derde lid, 435, derde en vierde lid, en 452, derde en vierde lid). Het kan
echter voorkomen dat geen van de familieleden geschikt wordt geacht om
als curator, bewindvoerder of mentor te worden benoemd, of dat er
sprake is van een conflict tussen verschillende familieleden. In dat geval
kan het in het belang van de betrokkene zijn dat een buitenstaander wordt
benoemd.
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat het
zijn van bewindvoerder in de regel geen bijzondere geschiktheid vereist
anders dan het kunnen voeren van een administratie en het invullen van
een belastingaangifte. Deze passage bevreemdt de BPBI, die denkt dat
mogelijk iets anders wordt bedoeld en indien dit niet het geval is zij vindt
dat er dan geen kwaliteitseisen moeten worden gesteld. Kan de regering
op dit punt helderheid verschaffen, zo vragen deze leden.
Het zijn van bewindvoerder vereist in de regel geen bijzondere
geschiktheid anders dan het kunnen voeren van een administratie en het
invullen van een belastingaangifte, zo staat in de memorie van toelichting.
Hiermee wordt bedoeld dat de partner of nabije familieleden, die bij
voorkeur als curator, bewindvoerder of mentor fungeren, niet aan
bijzondere geschiktheidseisen behoeven te voldoen. Voor alle kandidaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

21

geldt dat zij handelingsbekwaam moeten zijn en bijvoorbeeld niet in staat
van faillissement verkeren (vgl. de voorgestelde artikelen 383, vijfde en
zesde lid, 435, zesde lid, en 452, zesde lid). De kantonrechter zal nagaan of
de kandidaat in kwestie niet ongeschikt is, maar als deze voor zichzelf een
administratie kan voeren of een belastingaangifte kan invullen, kan er
doorgaans van uit worden gegaan dat deze dat ook voor een ander kan.
Aan (professionele) buitenstaanders worden wel bijzondere geschiktheidseisen gesteld in het Besluit kwaliteitseisen curatoren, bewindvoerders en mentoren. Reden voor het onderscheid is dat de buitenstaanders geen andere band met de betrokkene hebben dan hun
vertegenwoordigerschap. Ik zie het in dat geval als een taak van de
overheid om de kwaliteit van de vertegenwoordiging door buitenstaanders te waarborgen.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre er eisen worden gesteld
aan de continuïteit van het mentorschap als familieleden zich beschikbaar
stellen als mentor.
De wet stelt geen eisen aan de continuïteit van het mentorschap ingeval
een familielid wordt benoemd als mentor. De mentor kan een verzoek tot
ontslag indienen, waarbij hij geen reden behoeft te geven. Wel blijft een
gewezen mentor verplicht datgene te doen, wat niet zonder nadeel voor
de betrokkene kan worden uitgesteld, totdat een nieuwe mentor is
benoemd (het bestaande artikel 461, derde lid). De gedachte is dat het
mentorschap een vrijwillige keuze is en dat het niet in het belang van de
betrokkene is dat de kantonrechter de mentor zou verplichten langer aan
te blijven door zijn ontslagverzoek te weigeren.
Voorkeursbepaling
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de voorkeursbepaling van
artikel 1:452, vijfde lid, BW niet wordt gehandhaafd.
Het huidige artikel 452, vijfde lid, vermeldt dat bij voorkeur de bewindvoerder tot mentor wordt benoemd. Deze bepaling is niet gehandhaafd
om verschillende redenen. In de eerste plaats behoeft een goede
bewindvoerder niet per se een goede mentor te zijn. De bewindvoerder
beheert het vermogen, terwijl de mentor beslissingen van
niet-vermogensrechtelijke aard neemt. Voor de uitoefening van deze taken
kunnen andere capaciteiten nuttig zijn. In de tweede plaats verhoogt de
voorkeursbepaling het risico dat de bewindvoerder het mentorschap «er
even bij doet». Dit acht ik niet wenselijk. In de derde plaats kan het goed
zijn als bewindvoerder en mentor verschillende personen zijn, omdat ze
elkaar dan zonodig tegenwicht kunnen bieden. Kortom, voor de
betrokkene kan het in het ene geval beter zijn dat beide taken door
dezelfde persoon worden uitgeoefend, en in het andere geval dat beide
taken door verschillende personen worden uitgeoefend. Ik acht het gelet
op deze verscheidenheid niet wenselijk dat de wet een voorkeur hanteert.
Belangenconflicten
De leden van de PvdA-fractie hebben vernomen dat bureaus die als
bewindvoerder optreden, afspraken maken met instellingen om bewoners
of zorgafnemers die een bewindvoerder nodig hebben, bij dat bureau
onder te brengen en vragen of dit bij de regering bekend is.
Deze leden menen dat de kans bestaat dat de bewindvoerder minder hard
zal op treden tegen de instelling omdat hij belang heeft bij een goede
relatie met de instelling en vragen of de regering deze mening deelt.
Het staat een instelling op zich vrij om een zodanige voorkeur te ontwikkelen voor een bewindvoerder, dat zij bij een verzoek tot onderbewindstelling deze bewindvoerder steeds als kandidaat-bewindvoerder
aanmerkt. Reden hiervoor kan zijn dat de instelling goede ervaringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

22

heeft met deze bewindvoerder. Het maken van een afspraak daarover lijkt
te impliceren dat er ook een tegenprestatie wordt verlangd. Dit mag niet.
De bewindvoerder behoort uitsluitend het belang van de rechthebbende
te behartigen. In het concept Besluit kwaliteitseisen wordt dit nader
geconcretiseerd en moet de bewindvoerder verklaren dat hij geen ander
voordeel trekt uit zijn positie van bewindvoerder dan de beloning die hij
voor zijn bewindvoerderschap ontvangt. Dit neemt niet weg dat er, ook
zonder een formele afspraak, een risico bestaat dat de bewindvoerder
mede het belang van de instelling in het oog houdt bij de uitvoering van
zijn taken, indien hij weet dat de instelling hem bij voorkeur als kandidaatbewindvoerder vermeldt. Dit risico wordt op verschillende wijze gemitigeerd: 1) de kantonrechter gaat bij de benoeming uit van de uitdrukkelijke
voorkeur van de rechthebbende. Indien de instelling een kandidaatbewindvoerder noemt, zal de kandidaat doorgaans tevoren een gesprek
met de rechthebbende moeten hebben gevoerd, zodat de rechthebbende
een voorkeur kan uitspreken over de kandidaat; 2) de instelling moet bij
de indiening van het verzoek toelichten waarom partner of de naaste
familieleden niet overgaan tot het verzoek. Indien de familieleden bezwaar
hebben tegen de kandidaat, kunnen zij dit bij de behandeling van het
verzoek aan de kantonrechter kenbaar maken; en 3) de kantonrechter
benoemt de bewindvoerder en keurt de rekening en verantwoording
goed, indien de rechthebbende daartoe niet in staat is. Mocht de
kantonrechter concrete signalen krijgen, bijvoorbeeld naar aanleiding van
klachten, dat een bewindvoerder zich niet aan zijn wettelijke taken houdt,
dan kan dit aanleiding zijn voor verdere actie (zie hierover nader het
antwoord hieronder op de vraag van de leden van de PvdA-fractie over
frauderende of slecht presterende bewindvoerders).
De leden van de SP-fractie vragen hoe vaak het in de praktijk voorkomt
dat zorginstellingen het bewind of mentorschap voeren over hun eigen
bewoners. Graag vernemen deze leden de opvatting van de regering
hierover. Deelt de regering de opvatting dat deze constructie het risico op
misbruik vergroot en de bewoner in een zeer kwetsbare positie brengt?
Navraag bij de Raad voor de rechtspraak leert dat zorginstellingen de
afgelopen jaren deze bemoeienis veelal hebben afgestoten naar
zelfstandige stichtingen voor het beheer van cliëntengelden met afzonderlijke besturen, of hebben overgedragen aan niet aan de instellingen
gelieerde professionele bewindvoerders. Een betrekkelijk recent
verschijnsel is de opkomst van nieuwe zorginstellingen die zorg verlenen
aan cliënten met een persoonsgebonden budget (PGB). Deze zorginstellingen zijn soms tegelijkertijd beheerder van het PGB. Het komt in de
praktijk voor dat de kandidaat-bewindvoerder gelieerd blijkt te zijn aan
deze zorginstellingen. Dit acht ik onwenselijk. Mede om die reden wordt in
de nota van wijziging de regeling omtrent de belangenconflicten
aangescherpt (zie onderdeel A.d.2, artikel 383, vijfde lid, onder f,
onderdeel A.j.2, artikel 435, zesde lid, onder l, en onderdeel A.q.2,
artikel 452, zesde lid, onder e, in de nota van wijziging). Dit betekent dat
rechtspersonen die verbonden zijn met de instelling die de betrokkene
verzorgt of begeleidt, bijvoorbeeld doordat zij dezelfde bestuurder hebben
als de instelling, geen vertegenwoordiger kunnen worden.
Verschillende fracties vragen naar de waarborgen tegen mogelijke
belangenconflicten. De leden van de PvdA-fractie merken op dat in dit
wetsvoorstel medewerkers van een instelling de mogelijkheid krijgen om
op te treden als mentor van een cliënt. Deze leden gaan ervan uit dat een
medewerker van een instelling pas dan als mentor wordt aangewezen als
er absoluut niemand in de persoonlijke levenssfeer van de cliënt te vinden
is die deze taak op zich kan of wil nemen. Is dat ook de insteek van de
regering, zo vragen deze leden. Is de regering bereid om de wet op dit
punt aan te scherpen? De leden van de SP-fractie vragen de regering of zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

23

voornemens is ervoor te zorgen dat zorginstellingen nooit bewind of
mentorschap kunnen voeren over hun eigen bewoners en bewoners van
andere locaties van dezelfde stichting en daarnaast dat het mentorschap
of bewind nooit wordt gevoerd door mensen die in dienst zijn van de
zorgaanbieder waar de zorgbehoevende verblijft. De leden van de
D66-fractie vragen welke waarborgen aanwezig zijn om te voorkomen dat
bijvoorbeeld bij een mogelijk te kort aan mentoren, een beroep op de
uitzonderingsregel wordt gedaan. Deze leden wensen te vernemen op
welke wijze wordt gegarandeerd dat de betrokkene altijd voldoende
rechtsbescherming krijgt. De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken
de regering toe te lichten op welke wijze aan de zorgen van bijvoorbeeld
GGZ Nederland en de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland wordt
tegemoetgekomen, waar het gaat om de toepassing van de bepaling dat
mentorschap kan worden toegekend aan personen die direct betrokken
zijn bij de behandeling of begeleiding van de cliënt.
Deze vragen van voornoemde leden zijn voor mij mede aanleiding om het
wetsvoorstel op dit punt aan te scherpen. In de memorie van toelichting is
het voorbeeld gegeven van een familielid in wie de betrokkene alle
vertrouwen heeft, die tevens werkzaam is bij de zorginstelling waar de
betrokkene verblijft. Achtergrond voor de uitzonderingsregel is om de
benoeming niet bij voorbaat onmogelijk te maken. Bij nader inzien weeg
ik het risico dat een persoon niet de enige vertrouweling als curator,
bewindvoerder of mentor krijgt tegen het risico dat deze vertegenwoordiger niet uitsluitend de belangen van de betrokkene zal behartigen
anders. Indien de betrokkene uitsluitend vertrouwen heeft in een persoon
die tegelijkertijd in een andere, professionele verhouding met de
betrokkene staat, kunnen ook aanvullende eisen die een kantonrechter kan
stellen niet wegnemen dat er sprake is van een belangenconflict. Daarom
stel ik bij nota van wijziging voor om de uitzonderingsregel te laten
vervallen (zie onderdeel A.d.2, artikel 383, vijfde lid, onderdeel A.j.2,
artikel 435, zesde lid, en onderdeel A.q.2, artikel 452, zesde lid, in de nota
van wijziging).
c. Kwaliteitseisen
De leden van de PvdA-fractie willen weten of er op dit moment problemen
worden ondervonden bij het vinden van een vertegenwoordiger. Zo ja,
hoe groot is dit probleem en waar doet dit probleem zich vooral voor?
Welke oplossingen zijn bedacht om deze problemen uit de wereld te
helpen?
Bij de meeste verzoeken tot instelling van een beschermingsmaatregel
wordt een kandidaat curator, bewindvoerder of mentor voor benoeming
voorgedragen. In een kleine minderheid van de gevallen wordt het aan de
kantonrechter overgelaten om een geschikte functionaris te zoeken. Dat
levert in de praktijk volgens de Raad voor de rechtspraak geen noemenswaardige problemen op. Op een aantal plaatsen in Nederland komt vanuit
regionale stichtingen mentorschap het geluid dat er een tekort aan
vrijwillige mentoren bestaat. In sommige arrondissementen bestaat ook
een gebrek aan professionele mentoren. De wachtlijsten die enige tijd
bestonden bij een aantal professionele bewindvoerders, zijn inmiddels
verdwenen. Met dit wetsvoorstel wordt een kader geboden aan vrijwillige
en professionele mentoren, waarbij de kwaliteitseisen, de vergoeding en
de mogelijkheid als rechtspersoon om tot mentor te worden benoemd
behulpzaam zijn om het mentorschap verder te ontwikkelen.
De Raad voor de rechtspraak meent dat het onder de huidige wetgeving
een probleem is om de kwaliteit van beginnende professionele functionarissen in te schatten. Als de kandidaat een verklaring omtrent het gedrag
heeft overgelegd, een op de functie toegesneden opleiding heeft gevolgd
en verklaart dat hij een aparte bankrekening voor de gelden van curandus/
rechthebbende opent, moet de praktijk verder uitwijzen of hij een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

24

bewindvoerder is. De voorgestelde regeling, waarin de kandidaat
professioneel bewindvoerder zijn kwaliteiten in een groot aantal aspecten
moet aantonen, wordt door de rechterlijke macht verwelkomd, zo heeft de
Raad voor de rechtspraak mij bericht.
De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering nader toe te lichten
waarom aan de curatoren en mentoren voortaan kwaliteitseisen worden
gesteld.
Hoewel zich bij mentoren en curatoren tot op heden geen vergelijkbare
problemen hebben voorgedaan als met bewindvoerders, die de directe
aanleiding vormen van dit wetsvoorstel, neemt het aantal ondercuratelestellingen en mentorschappen jaarlijks toe. De kans op misstanden neemt
daarmee eveneens toe. Voor curatoren en mentoren die op meer dan
incidentele wijze het curatorschap en mentorschap uitoefenen, acht ik het
een taak voor de overheid om de kwaliteit van deze curatoren en
mentoren, evenals bewindvoerders, te waarborgen. De betrokkenen zelf
en de kantonrechter zijn daartoe onvoldoende in staat. Het stellen van
kwaliteitseisen past bovendien bij de gewenste professionalisering van
deze beroepsgroep (zie ook het bovenstaande antwoord op de vraag van
de leden van de PvdA-fractie).
Niet-professionele vertegenwoordigers
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering bereid is om te
onderzoeken of voor de groep niet-professionele bewindvoerders,
mentoren en curatoren instrumenten ontwikkeld kunnen worden om de
kwaliteit te waarborgen.
BPBI en MNN zijn bezig om een platform te ontwikkelen voor vertegenwoordigers uit de familiekring. Ik ben daarover met hen in overleg.
Slecht presterende bewindvoerders
De leden van de PvdA-fractie vragen of er mogelijkheden zijn om door
middel van een versnelde procedure de zaak aan de kantonrechter voor te
leggen, als een rechthebbende of een ander heeft geconstateerd dat de
bewindvoerder fraudeert of anderszins zijn taak niet goed uitvoert.
In een dergelijk geval kan degene die het vermoeden van fraude heeft, dit
het beste zo snel mogelijk melden aan de kantonrechter. Uit het bestaande
artikel 436 lid 5 vloeit reeds voort dat de kantonrechter de bevoegdheid
heeft om onderzoek te doen naar de vraag of sprake is van een situatie die
voor hem een gewichtige reden voor ontslag zal zijn. Naarmate de geuite
verdenkingen ernstiger van aard zijn en meer concreet zijn omschreven,
zal de kantonrechter zijn onderzoek eerder beginnen en de betrokken
bewindvoerder eerder oproepen voor een gesprek. Overigens komt het in
de praktijk regelmatig voor dat rechthebbenden een andere bewindvoerder willen hebben. In die gevallen onderzoeken de meeste kantonrechters de reden van het verzoek. Als blijkt dat deze een ernstige fout
heeft gemaakt, volgt ontslag. Indien sprake is van een geringe fout dan
kan een andere maatregel volgen, bij voorbeeld vergoeding van nodeloos
ontstane incassokosten. Vaak blijkt ook dat wordt geklaagd omdat het
leefgeld erg laag is; dit is evenwel inherent aan het beschermingsbewind,
indien er problematische schulden zijn.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het mogelijk is om sancties op te
leggen als de bewindvoerder traag is met het overhandigen van het
dossier aan de volgende vertegenwoordiger, en zo ja, welke dat zijn. Zo
nee, zou dat nodig zijn in het belang van diegene die onder bewind zijn
gesteld, zo vragen deze leden.
Onder de huidige wetgeving blijkt het lastig voor de rechthebbende of de
opvolgend bewindvoerder om de stukken die van belang zijn voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

25

voortzetting van het financieel beheer in handen te krijgen. In
voorkomend geval beroept de ontslagen bewindvoerder zich vaak erop
dat hij de stukken niet kan missen omdat hij eindrekening moet opmaken.
In het wetsvoorstel is om die reden voorzien in de mogelijkheid dat de
ontslagen bewindvoerder wordt ontheven van zijn verplichting om
eindrekening op te maken en dat de kantonrechter de relevante
bescheiden in beslag neemt (artikel 1:448, vijfde lid, BW).
De leden van de PvdA-fractie vragen of in voorkomende gevallen de
bewindvoerder die heeft gefraudeerd of slecht heeft gepresteerd kan
worden uitgesloten van bewindvoerderzaken, zoals dat gebeurt bij
bepaalde beroepsgroepen. Deze leden denken dan aan ontzetting uit het
ambt of beroep. In aansluiting daarop vragen zij of de mogelijkheid
bestaat dat (professionele) bewindvoerders die ontslagen zijn vanwege
het slecht functioneren of zelfs fraude, op een ander moment, op een
ander plaats weer optreden als bewindvoerder. Wordt er een lijst
bijgehouden van slecht presterende bewindvoerders, zo vragen deze
leden. Hoe denkt de regering te bewerkstelligen dat frauderende
bewindvoerders niet elders weer aan de slag kunnen? Ook de leden van
de SP-fractie vragen hoe kan worden voorkomen dat een malafide
(ex-)bewindvoerder nog een keer wordt benoemd en de praktijken kan
voortzetten.
In de praktijk wordt door de kantonrechter gevraagd naar een verklaring
omtrent het gedrag van professionele kandidaat-bewindvoerders. Deze eis
zal ook in het Besluit kwaliteitseisen worden gesteld. De afgifte van een
verklaring omtrent het gedrag gebeurt binnen de grenzen van de Wet
justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) en de beleidsregels die de
Dienst Justis van het Ministerie van Veiligheid en Justitie hanteert voor de
beoordeling van een aanvraag. Fraude of een ander vermogensdelict door
een (potentiële) bewindvoerder zal in het algemeen aan afgifte van een
verklaring in de weg staan (artikel 35, eerste lid, Wjsg). Indien de
kandidaat-bewindvoerder geen verklaring omtrent het gedrag kan
overleggen, wordt hij niet benoemd. Een «zwarte lijst» van ontslagen
bewindvoerders wordt niet bijgehouden. Wel wordt, ingeval er sprake is
van het faillissement van een bewindvoerder, de beschikking opgenomen
in het faillissementsregister.
Ontslag wegens slecht presteren in één of meer gevallen wordt niet
geregistreerd en sluit het voortduren van het bewindvoerderschap in
andere gevallen, alsmede nieuwe benoemingen, niet uit. Het ligt voor de
hand dat de kantonrechter die het ontslag op deze grond heeft verleend,
met de betrokken bewindvoerder in gesprek gaat over verbeteringen in
zijn bedrijfsvoering die zijn overige cliënten ten goede zullen komen. Hij
kan aankondigen dat het uitblijven van aantoonbare verbeteringen hem
op termijn wellicht tot het oordeel kan brengen dat sprake is van een
gewichtige reden voor ontslag uit de overgebleven bewinden. In dat
verband kan de kantonrechter met betrokkene een tijdschema afspreken
voor het tot stand brengen van toetsbare verbeteringen. De aanvankelijke
ontslagen hebben dan tot gevolg dat de praktijkomvang van de bewindvoerder wordt teruggebracht tot een niveau dat hij beter aankan.
De leden van de SP-fractie vragen wat er eigenlijk gebeurt met (malafide)
bewindvoerders die niet aan de eisen voldoen, of overduidelijk in de fout
zijn gegaan. In hoeverre worden dergelijke zaken gemeld bij de Fiscale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en is er wel voldoende capaciteit
om hier werk van te maken? Kunnen deze zaken prioriteit krijgen, zo
vragen deze leden.
De FIOD heeft capaciteit vrijgemaakt voor de aanpak van strafrechtelijke
onderzoeken naar faillissementsfraude. Deze capaciteit wordt zo gericht
mogelijk ingezet. Aandachtsgebieden zijn onder meer de aanpak van
vaak- en veelplegers en bedrijvendoktoren, faillissementen waarbij zicht is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

26

op (onbekend of verzwegen) vermogen en faillissementen waarbij sprake
is van facilitators of adviseurs. Hieronder kunnen ook bewindvoerders
vallen. Daarnaast is het toezicht op de naleving van de Wck, waarin de
regels voor schuldbemiddeling zijn neergelegd, belegd bij de Belastingdienst, regio Holland Midden. Signalen voor mogelijke strafrechtelijke
onderzoeken kunnen voortkomen uit eigen toezichtonderzoeken, uit
aangiften of klachten van de NVVK of andere externe partijen. Op basis
van met het Functioneel Parket afgestemde vervolgingsrichtlijnen kan tot
strafrechtelijke vervolging worden overgegaan. In de jaarplanning is
voldoende capaciteit gereserveerd om een aantal strafrechtelijke
onderzoeken in te stellen. Tenslotte heeft ook de politie een taak als het
gaat om commune delicten zoals oplichting of verduistering. Eventuele
aangiften ten aanzien van malafide beschermingsbewindvoerders zullen
– afhankelijk van de aard van het gronddelict – volgens de reguliere
procedures in behandeling worden genomen.
Lidmaatschap branchevereniging
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen om
bewindvoerders en curatoren te verplichten lid te worden van een
branchevereniging. Zou een verplicht lidmaatschap de controle op de
bewindvoerders en curatoren de kwaliteit van hun werk vergroten, zo
vragen zij. Ook wensen zij te vernemen of de regering meent dat een
verplicht lidmaatschap ertoe kan leiden dat bewindvoerders die bewezen
hebben geen goed bewindvoerder te zijn, eenvoudig kunnen uitgesloten
worden van andere vertegenwoordigende taken.
Ik heb veel waardering voor de activiteiten van de brancheverenigingen
om de kwaliteit van aangesloten curatoren, bewindvoerders en mentoren
te waarborgen en te verhogen. Ik sluit niet uit dat een verplicht lidmaatschap van een branchevereniging, zoals advocaten, notarissen, accountants en gerechtsdeurwaarders dat wel hebben, de kwaliteit kan vergroten
en ertoe kan leiden dat bewindvoerders die bewezen hebben geen goed
bewindvoerder te zijn, kunnen worden uitgesloten van andere vertegenwoordigende taken. Niettemin acht ik in geval van curatoren, bewindvoerders en mentoren een verplicht lidmaatschap een inbreuk op de
vrijheid van vereniging, die ik onvoldoende gerechtvaardigd vind. De
curatoren, bewindvoerders en mentoren hebben geen publieke taak
binnen het rechtsbestel, zoals de hierboven genoemde beroepsbeoefenaren, maar verlenen maatschappelijke bijstand. Het bijzondere aan
curatoren, bewindvoerders en mentoren is voorts dat in beginsel iedere
meerderjarige als zodanig benoemd kan worden. Aan familiecuratoren,
-bewindvoerders en -mentoren worden geen bijzondere eisen gesteld. Dit
brengt met zich dat «curator», «bewindvoerder» en «mentor» geen
beschermde titels zijn. Bovendien houdt de kantonrechter in individuele
gevallen toezicht op de uitoefening van de taken van de vertegenwoordigers. Dit is niet het geval bij de eerder genoemde beroepsgroepen. Ik
acht het derhalve niet passend om het toezicht van overheidswege op de
curator, bewindvoerder en mentor op dezelfde wijze vorm te geven als het
toezicht op de notaris, advocaat, accountant of gerechtsdeurwaarder.
De leden van de SP-fractie willen een reactie van de regering op de wel
gehoorde klacht dat de (enige) beroepsvereniging voor bewindvoering de
slager is die het eigen vlees keurt. Hoe wordt onafhankelijkheid gewaarborgd, vragen deze leden.
In de LOVCK-aanbevelingen meerderjarigenbewind van 26 oktober 2011
wordt een hoger tarief geadviseerd voor leden van de BPBI dan voor
andere professionele bewindvoerders, omdat de leden extra kosten
moeten maken om doorlopend te blijven voldoen aan de eisen van de
kwaliteitsverordening van de BPBI, aan te tonen door middel van het
ondergaan van een jaarlijks auditonderzoek door een extern, onafhankelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

27

bureau. De leden betalen daartoe jaarlijks een afdracht aan de BPBI. Het
wetsvoorstel bevat de grondslag voor de onafhankelijke toetsing van de
kwaliteitseisen door de accountant, alsmede door een door de kantonrechter te benoemen deskundige. Dit wordt nader uitgewerkt in het
Besluit kwaliteitseisen curatoren, bewindvoerders en mentoren.
Norm van tien personen
Verschillende fracties hebben vragen over de norm voor het voldoen aan
de kwaliteitseisen. De leden van de fracties van de PvdA en de SP vragen
waarom is gekozen voor tien personen. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering bereid is om de verhoging van de norm voor het
voldoen aan de kwaliteitseisen van drie naar tien personen die onder de
hoede staan, te heroverwegen. Rechtvaardigt de mogelijke schade
eigenlijk niet dat altijd kwaliteitseisen worden gesteld, zo vragen deze
leden. Wil de regering erover nadenken om enige kwaliteitseisen ook
verplicht te stellen voor vertegenwoordigers met minder dan tien zaken
onder zich, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. De leden van de
CDA-fractie vragen of het niet verstandig zou zijn om in de wet te regelen
dat de kwaliteitseisen van toepassing zijn op alle (rechts)personen die
voor drie of meer mensen mentor zijn.
Het wetsvoorstel maakt een onderscheid tussen de personen die bij
voorkeur worden benoemd – de echtgenoot, geregistreerde partner of
levensgezel, één van de ouders, kinderen, broers of zusters – en andere
personen. De betrokkene zal vaak het meest vertrouwd zijn met mensen
uit zijn naaste omgeving. Ik vind het belangrijk dat deze mensen uit de
nabije omgeving beschikbaar en bereid zijn om deze taken uit te oefenen.
Indien aan deze groep personen kwaliteitseisen zouden worden gesteld,
zou dat waarschijnlijk tot gevolg hebben dat er minder personen uit de
nabije omgeving bereid zullen zijn of geschikt zullen worden geacht om
curator, bewindvoerder of mentor te worden. De laagdrempeligheid en
toegankelijkheid weegt naar mijn mening zwaarder dan het risico dat een
beperkte groep misbruik maakt van de situatie. Het wetsvoorstel beperkt
dit risico op andere wijze: door de invloed van de mensen uit de nabije
omgeving op het functioneren van de vertegenwoordiger te vergroten,
doordat zij zo nodig kunnen verzoeken om ontslag van de vertegenwoordiger en om het einde van de beschermingsmaatregel en door uitbreiding
van het instrumentarium van de kantonrechter.
Aan niet-familieleden worden door het wetsvoorstel kwaliteitseisen
gesteld, indien zij als vertegenwoordiger tien of meer personen onder hun
hoede hebben. In de praktijk zal dit betekenen dat beginnende professionele vertegenwoordigers enige aanlooptijd is gegund voordat zij aan
de kwaliteitseisen moeten voldoen. Gelet op de breed gedragen wens in
uw Kamer ben ik bereid de norm van tien personen te heroverwegen. Bij
nota van wijziging wordt de norm op drie personen gesteld (zie onderdeel
A.d.4, artikel 383, zevende lid, onderdeel A.j.4, artikel 435, zevende lid, en
onderdeel A.q.4, artikel 452, zevende lid van de nota van wijziging). Dit
betekent dat professionele vertegenwoordigers geen aanlooptijd wordt
gegund en dat zij vrijwel direct aan de kwaliteitseisen moeten voldoen. Dit
sluit ook aan bij de kantonrechterlijke praktijk.
De leden van de PvdA-fractie hebben het vermoeden dat deze kwaliteitseisen alleen gelden voor professionele vertegenwoordigers en niet voor
vrijwilligers. Als een vrijwilliger geen vergoeding vraagt voor zijn
werkzaamheden, maar wel tien of meer personen ondersteunt, hoeft hij
dan niet te voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen? Zo ja, wat wordt dan
bedoeld met «daarnaast wordt aangenomen dat een deel van deze
vertegenwoordigers als vrijwilliger optreedt» in paragraaf 5 over de
effecten voor burgers en bedrijven, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

28

De verplichting om te voldoen aan de kwaliteitseisen geldt voor de
curatoren, bewindvoerders en mentoren die niet de partner of een nabij
familielid zijn en die tien (wordt: drie, zie het antwoord op bovenstaande
vraag) personen of meer onder hun hoede hebben. Het is daarbij niet
relevant of er sprake is van een vrijwilliger of een beroepsmatige
vertegenwoordiger. Met de passage «daarnaast wordt aangenomen dat
een deel van deze vertegenwoordigers als vrijwilliger optreedt» in
paragraaf 5 over de effecten voor burgers en bedrijven, wordt bedoeld dat
vrijwilligers niet onder de definitie van «bedrijven» vallen voor de
berekening van de administratieve lasten en nalevingskosten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of naar verwachting bestaande
vertegenwoordigers als gevolg van deze kosten zullen stoppen met hun
werk en zo ja, hoeveel vertegenwoordigers dat zullen zijn. Kan dat voor
problemen zorgen voor het aantal mentoren, curatoren en bewindsvoerders, zo vragen deze leden.
Niet alle bestaande vertegenwoordigers zullen naar mijn inschatting direct
voldoen aan de kwaliteitseisen. Het wetsvoorstel bevat voor bestaande
vertegenwoordigers dan ook een overgangstermijn van twee jaar.
Mogelijk kunnen sommige vertegenwoordigers ook niet binnen twee jaar
aan de kwaliteitseisen voldoen, bijvoorbeeld omdat zij de vereiste
vooropleiding niet binnen die tijd hebben afgerond. In hoeverre de kosten
de oorzaak zijn van het niet kunnen voldoen aan de kwaliteitseisen, valt
niet goed in te schatten. Er zullen naar mijn inschatting voldoende
gekwalificeerde vertegenwoordigers overblijven.
De leden van de PvdA-fractie wensen te vernemen wie de kosten voor het
voldoen aan de kwaliteitseisen moeten dragen. Zijn dat de vertegenwoordigers of wordt dit doorberekend in de vergoeding die zij voor hun werk
krijgen?
De vertegenwoordigers dragen de kosten voor het voldoen aan de
kwaliteitseisen. Daarvoor krijgen zij een vergoeding die hiermee rekening
houdt. Thans wordt aanbevolen in de LOVCK-aanbevelingen meerderjarigenbewind dat bewindvoerders die lid zijn van de BPBI een hoger tarief in
rekening brengen. Dit is vanwege de kwaliteitseisen die de BPBI aan haar
leden stelt. Hetzelfde geldt voor de mentoren die bij MNN zijn aangesloten. Indien een niet aangesloten professionele bewindvoerder
machtiging wenst om het hoge beloningstarief in rekening te brengen,
dient hij – voor ieder jaar waarin hij dat wenst – een door een accountant
of auditbureau opgemaakt rapport aan de kantonrechter over te leggen.
Dat rapport moet aan de volgende eisen voldoen. Het rapport moet zijn
opgemaakt door een accountant die, of auditbureau dat, niet enige andere
dienstverlening voor de betrokken bewindvoerder verricht. Tussen de
bewindvoerder en de accountant of het auditbureau mag geen concern- of
contractueel samenwerkingsverband bestaan. Dit dient te blijken uit een
desbetreffende verklaring van de accountant of het auditbureau in het
rapport. In de ministeriële regeling omtrent de vergoeding voor curatoren,
bewindvoerders en mentoren zal daarmee rekening worden gehouden.
De leden van de SP-fractie vragen of er verschillen zijn in de regels over
beloning en kwaliteitseisen tussen curator, bewindvoerder en mentor.
In het concept Besluit kwaliteitseisen wordt uitgegaan van eisen die aan
de curator worden gesteld, die in meerderheid ook van toepassing zijn op
bewindvoerders en mentoren. Sommige eisen gelden niet voor bewindvoerders of niet voor mentoren. Zo behoeft een bewindvoerder niet te
voldoen aan de eis van de tweemaandelijkse contactfrequentie en behoeft
een mentor niet te voldoen aan de eisen die betrekking hebben op het
beheer van het vermogen. Ook kunnen mentoren, afhankelijk van hun
grootte, volstaan met een samenstellingsverklaring of een beoordelingsverklaring van de accountant ten aanzien van hun bedrijfsvoering en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

29

administratie. De beloning van de verschillende vertegenwoordigers zal
mede afhangen van de taken die deze vertegenwoordigers verrichten. De
inventarisatie van de taken vindt nog plaats.
Aansprakelijkheid
De leden van de SP-fractie wensen een duidelijkere toelichting op het punt
van de aansprakelijkheid van de vertegenwoordiger in geval van
niet-behoorlijke taakuitoefening. Wat is nu het verschil tussen de wel of
niet professionele curator, bewindvoerder of mentor? Wanneer is de
rechtspersoon precies aansprakelijk? Maakt het voor de vergoeding van
de ontstane schade verschil of de curator, bewindvoerder of mentor wel
of niet als professional handelde en of deze curator, bewindvoerder of
mentor wel of niet in dienst was bij een rechtspersoon op het moment
van het ontstaan van de schade, zo vragen deze leden.
Het wetsvoorstel brengt geen wijziging in de regels omtrent de aansprakelijkheid van curatoren, bewindvoerders en mentoren. Een curator is bij
slecht bewind aansprakelijk voor de daardoor veroorzaakte schade
(artikel 337, tweede lid, juncto artikel 386, eerste lid). Een bewindvoerder
is jegens de rechthebbende aansprakelijk, indien hij in de zorg van een
goed bewindvoerder tekort schiet, tenzij de tekortkoming hem niet kan
worden toegerekend (artikel 444). Hetzelfde geldt ten aanzien van een
mentor (artikel 454, tweede lid). Deze regels gelden ongeacht of de
vertegenwoordiger al dan niet beroepsmatig handelde en ongeacht of de
vertegenwoordiger een natuurlijk persoon of een rechtspersoon is. Wel
kan de rechter bij de beoordeling mede in aanmerking nemen of de
vertegenwoordiger beroepsmatig handelde of als privépersoon. Voor
schade veroorzaakt door werknemers is de werkgever op gelijke wijze als
voor eigen gedragingen aansprakelijk op grond van artikel 6:76 BW.
Besluit kwaliteitseisen
De leden van de CDA-fractie zouden het concept Besluit kwaliteitseisen
graag ontvangen en willen betrekken bij de plenaire behandeling van
voorliggend wetsvoorstel. De leden van de SP-fractie vragen of de
regering bereid is ervoor te zorgen dat de Kamer voorafgaand aan de
behandeling van dit wetsvoorstel in ieder geval kan beschikken over de
laatste conceptversie van de lagere regels, in ieder geval voor wat betreft
de kwaliteitseisen en de beloning. De leden van de SP-fractie vragen
voorts op welke wijze de betrokkenheid en inbreng van deskundigen en
betrokkenen uit de praktijk is verzekerd bij het tot stand brengen van de
lagere regels. Worden de partijen die geconsulteerd zijn over dit
wetsvoorstel opnieuw aangeschreven? Ook willen zij weten wat op dit
moment de stand van zaken is met deze lagere regels.
Bij deze nota naar aanleiding van het verslag stuur ik u tevens het concept
besluit kwaliteitseisen curatoren, bewindvoerders en mentoren en de nota
van toelichting, waarover via internetconsultatie.nl is geconsulteerd. Deze
consultatie liep tot 10 februari 2012. De Raad voor de rechtspraak is om
advies gevraagd. Andere organisaties zoals MNN, BPBI, NBA, NVvR en de
pas opgerichte Nederlandse Beroepsvereniging voor Professionele
Mentoren zijn uitgenodigd om te reageren. In totaal zijn, naast het advies
van de Raad voor de rechtspraak, veertien reacties ontvangen. Deze zijn te
raadplegen op http://internetconsultatie.nl/kwaliteitseisen_curatoren_
bewindvoerders_mentoren/reacties. Daarnaast wordt een Besluit curateleen bewindregister voorbereid, na overleg met de Raad voor de rechtspraak. Over een concept ministeriële regeling inzake de beloning zal
eveneens een internetconsultatie plaatsvinden en zullen de betrokken
organisaties worden uitgenodigd om te reageren. De concept regeling zal
te zijner tijd aan uw Kamer worden gestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

30

De leden van de SP-fractie vragen waarom er voor wordt gekozen om de
kwaliteitseisen niet in de wet zelf op te nemen en of er niet in ieder geval
in de wet moet worden opgenomen dat er kwaliteitseisen zullen worden
gesteld en wat er in ieder geval in die kwaliteitseisen zal moeten worden
opgenomen, zoals bijvoorbeeld is voorgesteld bij de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening (amendement-Ulenbelt, Kamerstukken II, 32 291,
nr. 47).
Het wetsvoorstel bepaalt dat er kwaliteitseisen worden gesteld ten
aanzien van de bedrijfsvoering en scholing, alsmede, voor zover van
toepassing, de werving, scholing en begeleiding van en het toezicht op de
personen door wie de curator, bewindvoerder en mentor de taken
uitoefent in de artikelen 383, zevende lid, 435, achtste lid, en 452, achtste
lid. De uitwerking van de kwaliteitseisen vindt plaats bij algemene
maatregel van bestuur om beter in staat te zijn deze te kunnen aanpassen
aan de hand van de ervaringen uit de praktijk.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe kan worden bereikt dat vertegenwoordigden zich beter gehoord voelen en weten waar zij terecht kunnen
met hun klachten. Wordt hieromtrent iets opgenomen in de kwaliteitseisen? Ook de leden van de SP-fractie vragen aandacht voor een
laagdrempelige en zorgvuldige klachtenregeling. Mensen die niet
tevreden zijn en een klacht willen indienen tegen hun curator, bewindvoerder of mentor, moeten hier op niet al te ingewikkelde wijze kunnen en
een zorgvuldige behandeling tegemoet kunnen zien. Hoe wordt daarin
voorzien, zo vragen deze leden.
In het komende Besluit kwaliteitseisen curatoren, bewindvoerders en
mentoren wordt verplicht gesteld dat curatoren, bewindvoerders en
mentoren een klachtenregeling aan de betrokkene verstrekken en worden
eisen gesteld aan de inhoud van de klachtenregeling. De klachtenregeling
vermeldt onder meer bij wie en op welke wijze een klacht wordt ingediend
en wie de klacht behandelt (zo mogelijk een ander dan degene op wie de
klacht betrekking heeft). Indien een betrokkene een klacht wil indienen, ligt
het in de rede om eerst met de klacht naar de curator, bewindvoerder of
mentor zelf te gaan. Indien de klacht niet is gehonoreerd binnen een
termijn van zes weken, moet dit wordt toegelicht en moet worden
gewezen op de mogelijkheden die de klager ter beschikking staan bij
ongegrondverklaring van de klacht. In dat geval kan men de klacht
indienen bij de branchevereniging, voor zover de vertegenwoordiger
daarbij is aangesloten.
De leden van de fracties van de PvdA, het CDA en de SP vragen naar de
minimale contactfrequenties. Wat vindt de regering een aanvaardbaar
minimum aantal contactmomenten per maand en wordt dit opgenomen
in het besluit, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. De leden van de
CDA-fractie vragen of opname van minimale contactfrequenties soelaas
zou bieden. De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid in de
kwaliteitseisen een minimale contactfrequentie op te nemen van eens per
maand.
In het Besluit kwaliteitseisen zal voor curatoren en mentoren een
minimum aantal contactmomenten per jaar worden neergelegd. In het
concept besluit is voorgesteld dat de curator en mentor een keer per twee
maanden contact hebben met de betrokkene. Gelet op de regiefunctie die
de curator en de mentor in het kader van de verzorging, verpleging,
behandeling en begeleiding van de betrokkene hebben, wordt het voor
een behoorlijke taakvervulling noodzakelijk geacht dat de curator en
mentor ten minste tweemaandelijks contact hebben met de betrokkene,
bijvoorbeeld om na te gaan of het zorgplan wordt uitgevoerd. Voor
bewindvoerders wordt een dergelijke frequentie niet nodig geacht, omdat
het beheer van het vermogen geen regelmatig contact met de rechtheb-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

31

bende vereist. De bewindvoerder zal in ieder geval jaarlijks contact
hebben met de rechthebbende, wanneer hij rekening en verantwoording
aflegt.
De leden van de SP-fractie vragen welke de belangrijkste kwaliteitseisen
zullen zijn om fraude en misbruik te voorkomen en of door het instellen
van kwaliteitseisen ook het toezicht en de controle op deze vertegenwoordigers gewaarborgd is.
Het concept besluit bevat de volgende kwaliteitseisen die erop zijn gericht
fraude en misbruik te voorkomen: 1) het overleggen van een recente
verklaring omtrent het gedrag, 2) een verklaring dat de vertegenwoordiger
geen ander voordeel trekt uit zijn positie dan de beloning die hij voor zijn
curator-, bewindvoerder- of mentorschap ontvangt, 3) het inbouwen van
voldoende waarborgen voor a. de juistheid van de boedelbeschrijving,
b. de vastlegging en uitvoering van de gemaakte afspraken en opdrachten
ten behoeve van de betrokkene, c. de juistheid van de financiële rechten
en verplichtingen van de betrokkene, en d. de betrouwbaarheid en
continuïteit van de gegevensverwerking, 4) de scheiding van functies van
het geven van opdracht tot betaling, uitbetaling en boekhouding, 5) het
voeren van een administratie die voldoet aan de wettelijke vereisten. Het
achtste lid van de artikelen 383, 435 en 452 bepaalt dat van het voldoen
aan de kwaliteitseisen dient te blijken door overlegging van een accountantsverklaring, dan wel een door de kantonrechter benoemde
deskundige. In het concept besluit wordt dit nader uitgewerkt.
Graag ontvangen de leden van de SP-fractie een reactie op het voorstel
van MNN, die bepleit dat het toezicht op de personen mede moet
betreffen het toezicht op de wijze waarop het mentorschap wordt
uitgeoefend. Van een mentor mag de nodige (tijds)inzet en betrokkenheid
worden verwacht om onder meer de overtuigingen, gewoontes en
leefwijze van de cliënt te begrijpen en hier rekening mee te houden. Hoe
wordt hierop toegezien, zo vragen deze leden.
In het concept Besluit kwaliteitseisen wordt een verklaring geëist van de
vertegenwoordiger dat hij bij zijn taakvervulling uitgaat van de levensovertuiging, godsdienstige gezindheid en culturele achtergrond van de
betrokkene en dat hij bij zijn taakvervulling, waar mogelijk, de zelfredzaamheid van de betrokkene bevordert. De accountant, dan wel een door
de kantonrechter benoemde deskundige, controleert of deze verklaringen
zijn afgegeven. Het concept besluit voorziet niet in een toetsing door een
deskundige of de vertegenwoordiger zijn verklaringen in de praktijk
brengt. Dit vergt een meer diepgravende, en daardoor ook duurdere
analyse. Indien de kantonrechter daartoe aanleiding ziet, bijvoorbeeld
naar aanleiding van klachten, kan hij een deskundige benoemen om een
meer diepgravend onderzoek te verrichten naar slecht bewind of slecht
mentorschap.
d. Toezicht door kantonrechter
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, de PVV en de SP hebben
vragen over het toezicht op (met name) de bewindvoerders. De leden van
de SP-fractie vragen of dit wetsvoorstel naar de mening van de regering
voldoende is om misbruik van kwetsbare personen, zoals fraude door
bewindvoerders, te voorkomen. Graag ontvangen deze leden een
toelichting op de vraag hoe het toezicht volgens de regering voldoende
intensief en wettelijk gewaarborgd kan worden. De leden van de
CDA-fractie onderschrijven de kritiek van de Afdeling advisering van de
Raad van State dat het niet voor de hand ligt om de kantonrechter het
toezicht op de kwaliteit van de bedrijfsvoering, de integriteit en de
scholing te laten uitvoeren. Voornoemde leden achten het beter te
voorzien in een steviger vorm van toezicht, bijvoorbeeld door het Bureau

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

32

financieel toezicht (Bft). Zij wensen dat de regering haar voorkeur
uitvoeriger motiveert, de mogelijke knelpunten expliciet adresseert en
wegneemt en aangeeft wat concreet wordt bedoeld de mening dat het
privaatrechtelijke systeem van toezicht op adequate wijze kan voorzien in
betere kwaliteit. De leden van de PVV-fractie vragen de regering nader toe
te lichten waarom niet is aangesloten bij een bestaande vorm van toezicht
onder de voorwaarde dat de kosten voor een dergelijk toezicht worden
betaald door de onder toezicht gestelden. De leden van de VVD-fractie
vraagt of de regering kan aangeven wat de effecten van het in rekening
brengen van de kosten voor overheidstoezicht door Bft of de Raad voor
Rechtsbijstand aan de bewindvoerder zouden betekenen voor de praktijk.
Bovenstaande vragen houden met elkaar verband en lenen zich derhalve
voor gezamenlijke beantwoording. In de huidige situatie houdt de rechter
in individuele gevallen toezicht op de curatele, het beschermingsbewind
en het mentorschap, alsmede op het functioneren van curatoren,
bewindvoerders en mentoren. De rechter stelt immers de beschermingsmaatregel in en hij benoemt en ontslaat de vertegenwoordiger. De rechter
vergewist zich van de geschiktheid van de vertegenwoordiger en ontvangt
jaarlijks de rekening en verantwoording. In de praktijk stellen kantonrechters aan aankomend professionele bewindvoerders enkele eisen,
zoals het overleggen van een verklaring omtrent gedrag, en voeren zij
accountgesprekken. Kantonrechters houden geen toezicht op de bedrijfsvoering van de bewindvoerder. Indien een bewindvoerder failliet gaat,
betekent dit dat hij uit al zijn bewinden moet worden ontslagen en moet er
voor alle rechthebbenden een opvolgend bewindvoerder worden
gevonden. Dergelijke «massaontslagen» beoogt het wetsvoorstel zoveel
mogelijk te voorkomen. Het wetsvoorstel stelt daarom kwaliteitseisen aan
curatoren, bewindvoerders en mentoren. Een onafhankelijke deskundige
(accountant of andere door de kantonrechter benoemde deskundige) dient
te verklaren dat aan deze eisen is voldaan. Dit betekent dat vertegenwoordigers die niet een dergelijke verklaring kunnen overleggen, niet langer
kunnen worden benoemd. Het is de bedoeling dat op deze wijze de kans
op massaontslagen wegens een ondermaats presterende vertegenwoordiger beduidend wordt verkleind. De kantonrechter wordt daarnaast beter
toegerust op zijn toezichthoudende taak in individuele gevallen. Het
wetsvoorstel bevat een regeling voor een model rekening en verantwoording. Dit bevordert de eenduidigheid van rapportage en maakt het
gemakkelijker om onzorgvuldigheden in de rekening en verantwoording
te ontdekken. Bovendien vergroot de samenvoeging van gerechten de
expertise op afzonderlijke terreinen. Met deze voorstellen worden
belangrijke verbeteringen aangebracht binnen de kaders van het
bestaande systeem van toezicht door de kantonrechter. Ik meen dat deze
verbeteringen voldoende zijn om de kwaliteit van curatoren, bewindvoerders en mentoren te waarborgen.
Het Bureau financieel toezicht houdt thans toezicht op notarissen en
deurwaarders. Bft ziet toe op de juiste, volledige bewaring en tijdige
uitbetaling aan rechthebbenden van gelden die aan een notaris zijn
toevertrouwd en gelden die een gerechtsdeurwaarder van debiteuren
heeft ontvangen, teneinde rechthebbenden te beschermen tegen een
déconfiture van een notaris of gerechtsdeurwaarder. Aan de administratie
van de notaris en de gerechtsdeurwaarder zijn wettelijke eisen gesteld. Bft
beoordeelt de naleving daarvan. Ik zie geen aanleiding om voor curatoren
en bewindvoerders toezicht door het Bft verplicht te stellen. Daarvoor is
een aantal redenen. Allereerst verschillen de curator en bewindvoerder
van de notaris en gerechtsdeurwaarder in enkele opzichten. Curatoren en
bewindvoerders beheren weliswaar gelden van rechthebbenden, maar
niet via een derdengeldrekening die buiten het eventuele faillissement van
de notaris of gerechtsdeurwaarder moet worden gehouden. Dit laatste
vormt de grondslag voor het toezicht op notarissen en gerechtsdeurwaarders door het Bft. De bewindvoerder en curator beheren de bankre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

33

kening die op naam van de rechthebbende wordt geopend. Een eventueel
faillissement van de bewindvoerder raakt de bankrekening van de
rechthebbende niet. Daarnaast zijn curator en bewindvoerder geen
wettelijk beschermde beroepen met bijzondere overheidstaken. De notaris
en de gerechtsdeurwaarder zijn beide ambtenaren. Zij worden benoemd
bij koninklijk besluit en moeten voldoen aan wettelijke opleidingseisen.
Beide kennen tuchtrecht. Voor een dergelijke status komen de curator en
bewindvoerder niet in aanmerking. Reden hiervoor is mede gelegen in de
omstandigheid dat aan familiecuratoren en -bewindvoerders geen
bijzondere eisen worden gesteld, juist om de laagdrempeligheid van deze
voorzieningen te behouden. Bovendien hebben notarissen en
deurwaarders geen kantonrechter die in individuele gevallen toezicht
houdt (zie hierboven ook het antwoord op de vraag van de leden van de
PvdA-fractie over het verplichte lidmaatschap van een branchevereniging).
Tenslotte zal het toezicht door een zelfstandig bestuursorgaan als Bft of
RvR naar verwachting tot hogere kosten leiden dan het voorgestelde
systeem, onder meer omdat het inrichten van overheidstoezicht op
centraal niveau extra initiële kosten met zich meebrengt. De kosten van
het toezicht worden opgebracht door de curatoren en bewindvoerders
zelf, en dus uiteindelijk doorberekend aan de rechthebbende. Omdat het
uiteindelijk de rechthebbende is die de kosten betaalt, is het zaak deze
zoveel mogelijk te beperken. Ik acht derhalve uitbreiding van het
overheidstoezicht niet passend.
De leden van de SP-fractie vragen de regering in te gaan op de opmerking
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) dat het voor een
rechter moeilijk is zich een oordeel te vormen over de geschiktheid van
een potentiële bewindvoerder, curator of mentor. Welke middelen heeft de
rechter hiertoe? Kan bijvoorbeeld ook worden gekeken in de justitieregisters, zo vragen deze leden.
Voor een beoordeling van de geschiktheid van een voorgedragen curator,
bewindvoerder of mentor moet de kantonrechter afgaan op objectieve
documenten, zoals de verklaring omtrent het gedrag, diploma’s en
auditrapporten. De kantonrechter heeft niet rechtstreeks inzage in de
justitieregisters, maar hij ontvangt verklaringen omtrent het gedrag die op
deze registers zijn gebaseerd. Ik verwacht dat de kantonrechter met de
documenten die een kandidaat-curator, -bewindvoerder of -mentor
ingevolge de voorgestelde regeling bij het verzoekschrift dient over te
leggen, voldoende materiaal in handen krijgt om een oordeel te vellen.
De leden van de SP-fractie vragen of rechters voldoende tijd hebben om
effectief en daadwerkelijk concreet toezicht uit te oefenen. Ook ontvangen
deze leden graag een reactie op de opmerking van de NVvR dat het de
rechter aan bevoegdheden ontbreekt om plaatsen te betreden in geval
van het vermoeden van slecht bewind of slechte curatele. Waarom is de
zin «Daartoe kan de rechter elke plaats betreden» niet eveneens
opgenomen in de artikelen 386, zesde lid, en 436, zesde lid, zo vragen
deze leden.
Ik ga ervan uit dat rechters voldoende tijd krijgen, hebben en maken om
hun toezichthoudende taken uit te oefenen. De voorgestelde artikelen 386,
zesde lid, en 436, zesde lid, geven de kantonrechter de bevoegdheid
inzage te verlangen in de boeken en bescheiden van de curator en
bewindvoerder. Indien de curator of bewindvoerder dat weigert, kan dit
voor de rechter al een gewichtige reden zijn voor ontslag. Een kantonrechter moet ervan op aan kunnen dat de curator of bewindvoerder bereid
is aan zijn wettelijke verplichtingen te voldoen, in het belang van de
betrokkene. In geval van ontslag wegens gewichtige redenen, kan de
rechter de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers van de curator
en de bewindvoerder en de goederen van rechthebbende in beslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

34

nemen en daartoe elke plaats betreden (zie het voorgestelde artikel 448,
vijfde lid). Ik acht het niet nodig dat de rechter reeds voordat er sprake is
van een ontslag van een curator of bewindvoerder elke plaats kan
betreden om goederen in beslag te nemen. Dat zou zijn toezichthoudende
taak tezeer uitbreiden en de rechten van de curator en bewindvoerder
tezeer inperken.
De leden van de SP-fractie vragen wat er gebeurt indien slecht bewind wel
is onderzocht, maar niet is aangetoond. Wie draagt dan de kosten van dit
onderzoek van de deskundigen? Kan uitgesloten worden dat de rekening
naar de betrokkene (armlastige) gaat, zo vragen deze leden.
Ingeval de kantonrechter de rekening en verantwoording door de curator
of de bewindvoerder onvoldoende acht, kan hij verbetering daarvan
gelasten (artikel 360 juncto artikel 386, eerste lid, en artikel 445, vierde lid).
Hij kan één of meer deskundigen benoemen om de ingediende rekening
te onderzoeken. De kantonrechter kan de kosten van dit onderzoek geheel
of ten dele ten laste van de curator of de bewindvoerder brengen, indien
slecht bewind aan het licht is gekomen (artikel 360, derde lid). Is van
slecht bewind geen sprake, dan komen de kosten van het onderzoek ten
laste van de betrokkene. Aannemelijk is dat de kantonrechter bij de
benoeming van een deskundige meeweegt het risico dat er geen slecht
bewind wordt aangetoond en de draagkracht van de betrokkene. Slecht
bewind behoeft niet steeds te blijken uit de rekening en verantwoording.
Van slecht bewind kan ook sprake zijn indien de bewindvoerder handelt
zonder de vereiste machtiging van de kantonrechter. Mocht de kantonrechter een deskundige willen benoemen om hiernaar onderzoek te
verrichten, dan geldt de algemene regeling over het deskundigenbericht
in artikel 194 en volgende van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Artikel 195 en 199 Rv zien op de kosten van het onderzoek. Op
grond van artikel 284, vierde lid, Rv zijn deze artikelen van overeenkomstige toepassing in een verzoekschriftprocedure zoals curatele, bewind en
mentorschap, met dien verstande dat de kosten ten laste komen van de
belanghebbende die het verzoekschrift heeft ingediend dan wel mede of
uitsluitend ten laste van een of meer andere door de rechter aangewezen
belanghebbenden. Het is derhalve aan de rechter om de afweging te
maken ten laste van wie de kosten van het onderzoek komen. Ik wil niet
op voorhand uitsluiten dat de rekening naar de betrokkene gaat, zeker
indien deze om een deskundige heeft verzocht en er geen slecht bewind is
aangetoond.
De leden van de VVD-fractie merken op dat een punt van zorg de
verwevenheid is tussen beslissingen die de rechter neemt in het kader van
de uitvoering van de maatregel en beslissingen die hij neemt als rechter.
Een voorbeeld hiervan is de goedkeuring van de kantonrechter voor een
uitgave door de bewindvoerder, gevolgd door een latere klacht van de
rechthebbende met signalen van fraude door de bewindvoerder. Lijkt het
dan niet ongewenst dat dezelfde kantonrechter de klacht behandelt? In dit
kader merken deze leden op dat juist een soortgelijke situatie er toe heeft
geleid dat in 1995 de wet is gewijzigd en de kinderrechter niet meer belast
is met de uitvoering van de ondertoezichtstelling. Hoe gaat de rechterlijke
macht hiermee om, zo vragen deze leden.
Met betrekking tot de vergelijking tussen de kantonrechter in curatele-,
bewind- en mentorschapszaken en de kinderrechter merk ik het volgende
op. Van oudsher gaf de kinderrechter leiding aan de uitvoering van de
ondertoezichtstelling, door maandelijks de uitvoering van de ondertoezichtstelling te bespreken met de gezinsvoogd en het kind. Sinds 1995 is
de kinderrechter niet langer met deze uitvoerende taak belast. Aanleiding
voor deze wijziging waren de volgende ontwikkelingen: 1) de toegenomen
professionalisering van de gezinsvoogdijinstellingen, 2) een groeiend
gevoel van onvrede bij de ouders die betrokken zijn bij de ondertoezicht-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

35

stelling over de onduidelijkheid over de positie van de kinderrechter en
3) de ontwikkeling van de mensenrechten in Europa die de wenselijkheid
van de gecombineerde functies van de kinderrechter ter discussie heeft
gesteld, zo somt de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel tot
herziening van de maatregel tot ondertoezichtstelling van minderjarigen
(Kamerstukken II, 23 003, nr. 3, p. 3–4), op. Een dergelijke intensieve rol als
de kinderrechter had, heeft de kantonrechter in curatele-, bewind- en
mentorschapszaken niet. De kantonrechter geeft geen leiding aan de
uitvoering, maar heeft een toezichthoudende taak. In veel gevallen is het
een voordeel dat de kantonrechter die beslist over bijvoorbeeld een
machtiging voor een schenking ook beslist over andere zaken die zien op
het betreffende bewind of de betreffende bewindvoerder. De kantonrechter kan op deze wijze met meer kennis van zaken en inzicht in de
achtergrond een beslissing nemen. In veel gevallen zijn de beslissingen
niet controversieel, bijvoorbeeld een verzoek tot ontslag van de huidige
bewindvoerder en benoeming van een nieuwe bewindvoerder (broer
neemt het van vader over), waar alle betrokkenen het mee eens zijn.
In andere gevallen, zoals het verzoek van de rechthebbende tot ontslag
van een bewindvoerder wegens gewichtige redenen, ligt het meer in de
rede dat een andere kantonrechter, die niet belast is (geweest) met het
dossier, de zaak behandelt. Dit vloeit ook voort uit de jurisprudentie van
het Europees Hof voor de Rechten van de Mens inzake artikel 6 van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Volgens vaste jurisprudentie van het EHRM is het enkele feit dat een rechter in een eerder
stadium bemoeienis heeft gehad met een rechtszaak en daarin als rechter
beslissingen heeft genomen (de zgn. «pre-trial decisions») onvoldoende
om twijfel aan de onpartijdigheid van deze rechter objectief te rechtvaardigen. Voor de vraag of artikel 6 EVRM geschonden is, zijn de aard en de
strekking van de beslissingen die een rechter in dat eerdere stadium heeft
genomen van belang. Het gaat er met name om of de desbetreffende
rechter reeds een gefundeerd oordeel heeft moeten geven over dezelfde
vragen, die in een later stadium van de procedure wederom aan hem ter
beoordeling worden voorgelegd. Of op deze grond sprake is van een
schending van artikel 6 EVRM is in de EHRM-rechtspraak afhankelijk van
de omstandigheden van het geval. Een schending vanwege eerdere
betrokkenheid wordt niet snel aangenomen (zie hierover uitgebreid M.
Kuijer, Het vereiste van onpartijdigheid van de civiele rechter in verband
met eerdere bemoeienis met een rechtszaak, Tijdschrift voor civiele
rechtspleging 1999, p. 21 e.v.).
De leden van de VVD-fractie vragen of de controle op bewindvoerders wel
goed is uit te voeren als de kennis van de schuldhulpverlening bij
kantonrechters en griffiemedewerkers tekort zou schieten, temeer nu
verkwisting als grond voor beschermingsbewind zal worden opgenomen.
Het wetsvoorstel voorziet in een nieuwe grond voor beschermingsbewind,
te weten verkwisting of het hebben van problematische schulden. Dit
betekent echter niet dat de bewindvoerder schuldhulpverlener wordt.
Voor schuldhulpverlening kan de rechthebbende terecht bij de gemeente,
niet bij de kantonrechter. De bewindvoerder kan zorgen voor stabilisatie
van de situatie, zodat de rechthebbende geen nieuwe schulden maakt, en
de rechthebbende toeleiden naar de schuldhulpverlening.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering verwacht dat de Wet
herziening gerechtelijke kaart (ook) leidt tot meer expertise bij de
rechtbanken ten aanzien van schuldhulpverlening.
De herziening van de gerechtelijke kaart biedt de mogelijkheid om
expertise bij de gerechten te vergroten, ook op het terrein van beschermingsbewind, door onder meer schaalvergroting van de gerechten.
Daardoor kan binnen de gerechten worden samengewerkt in grotere
teams, met meer zaken en een grotere variëteit aan zaken, en met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

36

gebundelde expertise op verschillende rechtsterreinen. Hierdoor kan
specialistische kennis worden opgebouw en ingezet.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering op de hoogte is van
de wijze waarop de kantonrechter in Arnhem zijn rol als toezichthouder
van bewindvoerders ziet en vorm geeft. Gebruiken andere kantonrechters,
belast met het toezicht op bewindvoerders, op dezelfde wijze bovengenoemde instrumenten? Zo nee, wil de regering hier onderzoek naar doen
en tevens onderzoeken of sprake is van best practice waar andere
kantonrechters hun voordeel mee kunnen doen, zo vragen deze leden.
In Arnhem maar ook in andere rechtbanken behandelen kantonrechters
klachten op de wijze die de kantonrechter in Arnhem heeft beschreven in
zijn artikel in Trema, «Het instrumentarium van de toezichthoudend
kantonrechter», van januari 2012. Onder leiding van genoemde kantonrechter doet momenteel een HBO-studente een afstudeeronderzoek naar
deze klachtbehandeling bij 10 rechtbanken. Eén van de vragen in dit
onderzoek is of het aanbeveling verdient om een uniforme werkwijze te
introduceren. Het rapport zal – indien de uitkomst van het onderzoek
daartoe aanleiding geeft – worden aangeboden aan het LOVCK. De
onderliggende gedachte is dat uniforme interpretatie op de in Trema
beschreven wijze door een aanbeveling van het LOVCK vorm kan krijgen.
De leden van de PVV-fractie vragen of het aanbeveling verdient de
kantonrechter de bevoegdheid te verlenen voorlopige voorzieningen in de
curatele te treffen en de curator te schorsen.
In de memorie van toelichting werd het niet nodig geacht artikel 448,
tweede lid, met betrekking tot de voorlopige voorzieningen en de
schorsing van de bewindvoerder, van overeenkomstige toepassing te
verklaren op de curatele, met een verwijzing naar artikel 385, eerste lid,
juncto artikel 297–299. Deze laatste artikelen zien op de tijdelijke
benoeming van een voogd die tot de schorsing leidt van de voogd die het
betreft. Dit komt echter niet volledig overeen met hetgeen is voorgesteld
in artikel 448, tweede lid. Teneinde mogelijke verwarring te voorkomen
acht ik het bij nader inzien duidelijker om in zijn geheel te verwijzen naar
artikel 448, tweede lid en kan de verwijzing naar de artikelen 297–299 in
artikel 385, eerste lid, komen te vervallen (zie onderdeel A.f, artikel 385,
eerste lid, van de nota van wijziging).
5. Uitgangspunten: de wet reflecteert de bestaande praktijk
a. Verhouding wetsvoorstel en praktijk
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan aangeven op welke
terreinen dit wetsvoorstel overeenkomt met de praktijk en op welke
terreinen het daarvan afwijkt.
Het wetsvoorstel komt voort uit de wens om de wet beter te laten
aansluiten op de behoeften uit de praktijk. Zo is in de praktijk een
groeiende groep burgers die om onderbewindstelling verzoekt vanwege
schulden, waarbij men zichzelf niet in staat acht deze af te lossen. Thans
wordt door sommige kantonrechters een bewind ingesteld en door
andere niet, afhankelijk van hun interpretatie van de grond «wegens een
lichamelijke of geestelijke toestand». Het wetsvoorstel maakt expliciet dat
een bewind wegens het hebben van problematische schulden kan worden
ingesteld. Voorts is in de praktijk een professioneringsslag gaande van
bewindvoerders en mentoren. Verenigingen als BPBI en MNN stellen
reeds kwaliteitseisen aan hun leden. Het wetsvoorstel bouwt daarop
voort. Een ander voorbeeld ziet op de beloning van curatoren, bewindvoerders en mentoren. In de praktijk worden de LOVCK-aanbevelingen
curatele, meerderjarigenbewind en mentorschap gevolgd, in afwijking van
de huidige wettelijke regeling. De LOVCK-aanbevelingen voorzien in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

37

hogere tarieven voor curatoren, bewindvoerders en mentoren die voldoen
aan extern getoetste kwaliteitseisen, zoals de BPBI. Het wetsvoorstel bevat
een grondslag voor een ministeriële regeling van de beloning van
curatoren, bewindvoerders en mentoren, waarbij zal de LOVCKaanbevelingen als vertrekpunt gelden. In de praktijk komt het bovendien
voor dat twee curatoren of mentoren in de familiekring worden benoemd.
Het wetsvoorstel maakt deze mogelijkheid expliciet. Bovengenoemde
onderdelen van het wetsvoorstel reflecteren de bestaande praktijk en
bouwen daarop voort. Andere onderdelen van het wetsvoorstel komen
voort uit een behoefte die is ontstaan in de praktijk. In deze gevallen bevat
het wetsvoorstel een uitbreiding van de thans bestaande mogelijkheden,
zoals de uitbreiding van de kring van verzoekers, uitbreiding van het
curator- en mentorschap naar rechtspersonen, uitbreiding van de
bevoegdheden van de kantonrechter. Tevens bevat het wetsvoorstel een
regeling voor periodieke evaluatie, potentiële belangenconflicten,
publicatie van bewinden en een model rekening en verantwoording, mede
op verzoek van betrokkenen uit de praktijk.
b. Benoeming twee curatoren en mentoren
De leden van de D66-fractie merken op dat het wetsvoorstel de
mogelijkheid creëert voor de rechter om twee curatoren of mentoren te
benoemen, waarbij de rechter zo nodig een taakverdeling kan vaststellen.
Wanneer er verschil van inzicht over de taakuitoefening bestaat, kan de
kantonrechter om een beslissing gevraagd worden. Werpt deze
mogelijkheid niet teveel drempels op, zo vragen zij zich af.
Het is inherent aan de mogelijkheid van het benoemen van twee
curatoren of mentoren dat er een verschil in opvatting kan ontstaan
tussen beide over de taakuitoefening. Aangezien de rechter beide heeft
benoemd, ligt het voor de hand dat de rechter ook bevoegd is om te
beslissen over eventuele meningsverschillen tussen beide (zie het huidige
artikel 437, derde lid, en de voorgestelde artikelen 383, tiende lid, en 452,
tiende lid). Het staat de curatoren en mentoren uiteraard vrij om op een
andere wijze hun geschil op te lossen, bijvoorbeeld door dit aan een derde
te voor te leggen.
Daarnaast vragen deze leden wat de mogelijkheden en verantwoordelijkheden van betrokken instellingen en instanties ingeval er twee curatoren
of mentoren zijn benoemd. Kunnen hulpverleners bijvoorbeeld een van
beide curatoren of mentoren passeren? Deze leden wensen voorts te
vernemen of de regering aanleiding ziet om in de wet te bepalen dat bij de
benoeming van twee curatoren of mentoren een taakverdeling vastgesteld wordt die ook een derdenwerking heeft.
Het wetsvoorstel hanteert als uitgangspunt dat iedere curator alle taken
die aan een curator of mentor toekomen, alleen kan verrichten. Dit is
slechts anders indien de rechter een taakverdeling heeft vastgesteld. Deze
taakverdeling zal in het register curatele en beschermingsbewind worden
aangetekend, zodat derden, waaronder de betrokken instellingen en
instanties, zich op de hoogte kunnen stellen van dergelijke taakverdelingen. In geval van twee curatoren, van wie de één de vermogensrechtelijke zaken behartigt en de ander de niet-vermogensrechtelijke aangelegenheden, behoeft de hulpverlener zich uitsluitend te richten op de
laatste. Indien er geen taakverdeling is vastgesteld, vloeit uit het wettelijke
uitgangspunt voort dat de toestemming van één van beide curatoren of
mentoren volstaat. Het is aan de curator of mentor of hij, alvorens de
beslissing te nemen, wil overleggen met de medecurator of medementor.
Indien beide curatoren of mentoren niet tot een gezamenlijk oordeel
kunnen komen, kan op verzoek van één van hen of van de instelling die
gerechtigd is de curatele of het mentorschap te verzoeken, de kantonrechter een beslissing nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

38

c. Taak bewindvoerder
De leden van de SP-fractie zijn het eens met de regering dat het wenselijk
is dat het bij de instelling van het beschermingsbewind voor iedereen
duidelijk is wat men van elkaar mag verwachten. Hoe krijgt die wenselijke
duidelijkheid vooraf in de praktijk vorm, zo vragen deze leden.
Thans ontvangen personen die onder curatele, bewind of mentorschap
worden gesteld en curatoren, bewindvoerders en mentoren bij de
instelling van de maatregel respectievelijk de benoeming van de
vertegenwoordiger een brochure van de rechtbank, waarin staat
beschreven wat de maatregel inhoudt en wat de vertegenwoordiger moet
en mag doen. Daarnaast zal in het Besluit kwaliteitseisen worden vereist
dat de vertegenwoordiger het doel van de maatregel vastlegt en de
wederzijdse afspraken om dit doel te bereiken. Ook worden eisen gesteld
aan de bereikbaarheid, de contactfrequentie en de klachtenregeling. De
vertegenwoordiger dient een en ander schriftelijk aan de betrokkene te
verstrekken en zonodig mondeling toe te lichten. Op deze wijze wordt
beter gewaarborgd dat men weet wat men van elkaar mag verwachten.
De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering om een reactie op het
artikel van prof. mr. A.J.M. Nuytinck ten aanzien van 1:380 lid 2 BW laatste
volzin. Was het niet beter geweest als 1:380 lid 2 BW laatste volzin was
aangevuld met een verduidelijking van de term «daden van beheer en van
beschikking», zo vragen deze leden.
Onder «daden van beschikking» valt blijkens de memorie van antwoord
bij de invoeringswet van Boek 1 BW ook het sluiten van obligatoire
overeenkomsten die tot beschikking over de goederen verplichten (MvA II,
Parlementaire Geschiedenis Boek 1 BW (Inv), p. 1411–1412): «[W]anneer
de rechter het bewind over alle of bepaalde goederen aan een provisionele bewindvoerder heeft opgedragen, [behoort] degene wiens curatele is
verzocht ook niet bevoegd te zijn zonder diens medewerking obligatoire
overeenkomsten te sluiten, die tot beschikking over die goederen
verplichten. Ten einde dit te verduidelijken luidt in het gewijzigd ontwerp
de derde zin van lid 2: «Voor zover de rechter niet anders bepaalt, kan
degene wiens curatele is verzocht, met betrekking tot die goederen niet
zonder medewerking van de bewindvoerder daden van beheer en van
beschikking verrichten».» Ik ben het met deze leden eens dat het begrip
«daden van beschikking» onvoldoende de in de memorie van antwoord
gewenste lading dekt. Derhalve is dit in de nota van wijziging verduidelijkt, in de zin dat ook het aangaan van overeenkomsten strekkende tot
beschikking over die goederen de medewerking van de bewindvoerder
vereist (zie onderdeel A.c, artikel 380, tweede lid).
d. Beloning van vertegenwoordigers
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom leden van de BPBI een
hogere vergoeding krijgen dan bewindvoerders die niet zijn aangesloten
bij de branchevereniging. Voorts vragen zij of de regering voornemens is
deze regeling in stand te houden.
Volgens de LOVCK-aanbevelingen meerderjarigenbewind wordt een
hoger tarief aanbevolen voor leden van de BPBI dan voor andere
professionele bewindvoerders. Het hogere tarief voor BPBI-leden hangt
samen met het voldoen aan de kwaliteitsverordening van de BPBI.
Aanbevolen wordt voorts om een niet bij de BPBI aangesloten professionele bewindvoerder te machtigen om het hoge beloningstarief in
rekening te brengen, nadat uit een door hem overgelegd rapport – dat aan
vergelijkbare eisen als het kwaliteitsstatuut van de BPBI voldoet – is
gebleken van een kwalitatief voldoende bedrijfsvoering. Deze bewindvoerder dient – voor ieder jaar waarin hij dat wenst – een door een
accountant of auditbureau opgemaakt rapport aan de kantonrechter over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

39

te leggen. In de ministeriële regeling zal onder meer een onderscheid
worden gemaakt tussen vertegenwoordigers die aan de kwaliteitseisen
voldoen en vertegenwoordigers die niet aan de kwaliteitseisen behoeven
te voldoen. Het lidmaatschap van een branchevereniging zal geen rol
spelen bij de hoogte van de vergoeding.
De leden van de SP-fractie vraagt naar de reactie van de regering op de
stelling van de BPBI dat er geen goede bewindvoering is zonder adequate
beloning.
Met die stelling ben ik het eens, voor zover het gaat over professionele
bewindvoerders.
Deze leden vragen voort naar de reactie van de regering op de vrees van
de NVvR dat ook na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nog steeds
discussie zal blijven bestaan over de extra verrichte werkzaamheden.
Ik ben voornemens om in de ministeriële regeling, meer nog dan thans in
de LOVCK-aanbevelingen het geval is, de vergoeding te koppelen aan
specifieke taken die een vertegenwoordiger in een curatele, beschermingsbewind of mentorschap uitvoert. Dit neemt niet weg dat er zich
altijd bijzondere omstandigheden kunnen voordoen die niet tevoren zijn
voorzien. Naar verwachting zal hierop in de nieuwe regeling minder vaak
een beroep op behoeven te worden gedaan dan in de huidige situatie.
6. Uitgangspunt: Stroomlijning en afbakening
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering een reactie wil geven
op het artikel van dr. mr. K. Blankman «Modernisering van beschermingsmaatregelen voor meerderjarigen: commentaar bij een conceptwetsvoorstel betreffende curatele, beschermingsbewind en mentorschap». In
dit artikel stelt Blankman onder andere voor om te komen tot een
integrale regeling van bescherming van meerderjarigen in één titel. Deelt
de regering deze visie, zo wensen deze leden te vernemen.
Met het commentaar van de heer Blankman op het conceptwetsvoorstel is
rekening gehouden bij het opstellen van het wetsvoorstel. Weliswaar is de
bescherming van meerderjarigen niet in één titel ondergebracht, maar
inhoudelijk zijn de bepalingen omtrent curatele, beschermingsbewind en
mentorschap meer gestroomlijnd. Op deze wijze wordt hetzelfde resultaat
bereikt met minder wijzigingen in de huidige regeling.
7. Kosten en effecten van wetgeving
a. Administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de geschatte totale
administratieve lasten voor inwoners van Nederland (7000 euro) en het
bedrijfsleven (9500 euro) en vragen welke gevolgen dit heeft voor de
bereidwilligheid van (rechts)personen om curator, beschermingsbewind
en mentorschap te voeren.
De geschatte totale administratieve lasten voor burgers en bedrijfsleven
worden onderverdeeld in de lasten voor het indienen van de rekening en
verantwoording door curatoren en de lasten voor het overleggen van de
accountants- en deskundigenverklaringen. De lasten voor het indienen
van de rekening en verantwoording moeten worden afgezet tegen het
aantal lopende ondercuratelestellingen. De kosten voor het overleggen
van een accountants- en deskundigenverklaring moeten worden afgezet
tegen het aantal vertegenwoordigers dat aan deze eisen moet voldoen. Ik
denk niet dat deze relatief geringe bedragen gevolgen hebben voor de
bereidwilligheid om curator, bewindvoerder of mentor te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

40

b. Bekostiging van bewindvoering
De leden van de VVD-fractie vragen of de toegankelijkheid en de bereikbaarheid van de bewindvoering het noodzakelijk maken om te onderzoeken of er mogelijkheden zijn tot alternatieven te komen wat betreft de
bekostiging van bewindvoering voor minder draagkrachtigen die zijn
aangewezen op de bijstand. Ook de leden van de SP-fractie vragen naar
de bekostiging. Wanneer het iemand betreft die weinig geld heeft, hoe
wordt de curator, bewindvoerder of mentor dan betaald, zo vragen deze
leden. Tevens wensen zij te vernemen hoe de regering garandeert dat
mensen in een lage inkomenspositie aanspraak kunnen maken op
bijzondere bijstand van de gemeente, mede gelet op alle bezuinigingen.
Voorts vragen zij een reactie op de suggestie van MNN om te bezien of de
kosten van mentorschap mede door het collectief gefinancierd kunnen
worden. Zou er niet een ander financieringssysteem moeten komen,
bijvoorbeeld analoog aan de kosten voor gesubsidieerde rechtsbijstand,
zo vragen zij. Zij willen weten hoe deze meerderjarigenbescherming is
gegarandeerd voor mensen die dit nodig hebben maar de kosten hiervan
niet of nauwelijks zelf kunnen dragen. Ten slotte vragen deze leden de
verzekering van de regering dat zij bij zal springen indien de gemeentes
de bijzondere bijstandsverstrekking door gemeentes onverhoopt wordt
beknot.
Een persoon die een curator, bewindvoerder of mentor nodig heeft en
onvoldoende middelen om deze te bekostigen, kan een beroep doen op
de bijzondere bijstand. De verlening van de bijzondere bijstand is
beleidsmatig en financieel gedecentraliseerd aan de gemeenten. De
regering kan dus ten aanzien van de verlening van de bijzondere bijstand
geen garanties afgeven. Wel heeft mijn ambtgenoot van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid de gemeenten in de verzamelbrief van 30 juni 2011
expliciet geïnformeerd over de mogelijkheden inzake de verlening van
individuele bijzondere bijstand voor de kosten van de eigen bijdrage
rechtsbijstand en de kosten van bewindvoering.
Met de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening berust de verantwoordelijkheid voor de integrale schuldhulpverlening bij de gemeenten. Op
grond van het onderhavige wetsvoorstel wordt het college van burgemeester en wethouders bevoegd om instelling van een beschermingsbewind te verzoeken. Indien een dergelijk verzoek wordt gedaan, heeft het
college de mogelijkheid de kosten van de bewindvoering aan te merken
als uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten
van het bestaan, waarvoor bijzondere bijstand kan worden verleend. Het
is dus bij uitstek de gemeente die haar beleid ten aanzien van de
schuldenproblematiek van haar inwoners kan vormgeven. Mede om die
reden ligt het niet voor de hand om de bekostiging op een alternatieve
wijze te regelen.
c. Model rekening en verantwoording
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer het model van de rekening
en verantwoording gepresenteerd zal worden.
Ik streef ernaar de model rekening en verantwoording tegelijk met de
concept ministeriële regeling inzake de vergoeding van vertegenwoordigers via internetconsultatie.nl ter consultatie voor te leggen.
d. Werklast gerechtelijk apparaat
De leden van de VVD-fractie valt op dat de Raad voor de rechtspraak
verwacht dat de werklast zal toenemen, waar de regering juist verwacht
dat dit zal afnemen. Zij verzoeken de regering dan ook om aan te geven
waarom er precies een verlichting van de werklast zal optreden. De leden
van de SP-fractie vragen waar de Raad voor de rechtspraak volgens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

41

regering een rekenfout maakt met betrekking tot de kosten die voortvloeien uit dit wetsvoorstel en de tijdsduur die rechters bezig zullen zijn
met onder andere het toezicht.
De Raad voor de rechtspraak meent dat als gevolg van het wetsvoorstel
de behandeltijd/werklast per beschermingszaak zal toenemen, omdat
onder meer het toezicht van de kantonrechter wordt uitgebreid tot de
interne bedrijfshuishouding van de professionele curator, bewindvoerder
en mentor. Hierover verschil ik van mening met de Raad. Mijns inziens
wordt de werklast van de rechterlijke macht door het wetsvoorstel
verlicht, omdat de bedrijfsvoering van bewindvoerders jaarlijks wordt
gecontroleerd door een accountant. De kantonrechter mag daarbij afgaan
op de verklaring van de accountant. De kantonrechter heeft thans
onvoldoende zicht op onder de maat presterende bewindvoerders, maar
wordt wel met de gevolgen geconfronteerd als het misgaat, bijvoorbeeld
door een bewindvoerder te ontslaan uit alle lopende bewinden en in al
deze zaken een nieuwe bewindvoerder te benoemen. Ik verwacht dat door
het wetsvoorstel uitsluitend bewindvoerders overblijven die aan de
gestelde kwaliteitseisen voldoen en dat misstanden die beter kunnen
worden voorkomen. Dit zou naar mijn inschatting tot een verlichting van
de werklast van kantonrechters moeten leiden.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 054, nr. 6

42