Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3980
Vragen van het lid Slootweg (CDA) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht Tegen ongezond eten
kunnen gemeenten vrijwel niets doen. (ingezonden 4 augustus 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) (ontvangen 12 september 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Tegen ongezond eten kunnen gemeenten
vrijwel niets doen»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Ziet u ook het verband tussen het aanbod van ongezond eten in armere
wijken en dorpen van Nederland en de sterke gezondheidsverschillen tussen
mensen met een hoog en laag inkomen?
Antwoord 2
Ja, er is inderdaad een verband tussen het aanbod van ongezond eten in
armere wijken en dorpen en datgene wat de mensen in deze wijken eten.2 We
zien dat in armere wijken, in vergelijking met rijkere wijken, een groter deel
van het voedselaanbod ongezond is en bijvoorbeeld bestaat uit fastfood.
Hierdoor ontstaat een positieve norm ten aanzien van ongezond voedsel/
fastfood, waardoor mensen eerder geneigd zijn dit ook te consumeren. Een
ongezond voedselpatroon is een van de factoren die ten grondslag kan liggen
aan het ontstaan van overgewicht. Mensen met overgewicht lopen meer
gezondheidsrisico’s dan mensen met een gezond gewicht.

1

NRC, 28 juli 2022, «Hoe vaak ik wel niet te horen krijg: jij gaat niet bepalen wat ik eet»
(https://www.nrc.nl/nieuws/2022/07/28/tegen-ongezond-eten-kunnen-gemeentes-vrijwel-nietsdoen-a4137605).
2
Pinho, M.G.M.m et al. (2020). Recent changes in the Dutch foodscape: socioeconomic and
urban-rural differences.International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 17(1):
43.

ah-tk-20212022-3980
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Bent u eens dat gemeenten mogelijkheden moeten hebben om het aanbod
van ongezond eten beter te kunnen reguleren, zodat gezondheidsverschillen
tussen arm en rijk verkleind in plaats van vergroot kunnen worden?
Antwoord 3
Zoals in de Kamerbrief van 24 maart jl. aangegeven verken ik op dit moment
de wettelijke mogelijkheden om een gezondere voedselomgeving te
bevorderen.3 Hiermee zouden gemeenten instrumenten kunnen krijgen om de
toename van aanbieders van ongezond voedsel tegen te gaan, bijvoorbeeld
in armere wijken. Dit najaar zal ik de Kamer, in mijn brief over voeding en
overgewicht, nader informeren hierover.
Vraag 4
Bent u ervan op de hoogte dat ketens als New York Pizza en Domino Pizza als
beleid hebben om vestigingen bij elkaar in de buurt te openen, omdat dit een
stimulerend effect op elkaars verkoop heeft?
Antwoord 4
Ik kan niet bevestigen of het openen van vestigingen bij elkaar in de buurt
beleid is bij de genoemde ketens. We weten uit onderzoek dat er diverse
factoren zijn die ervoor kunnen zorgen dat het openen van vestigingen bij
elkaar in de buurt een stimulerend effect heeft. Hierbij speelt een rol dat als je
twee opties aanbiedt, je daarmee het idee creëert dat er een keuze tussen
beide moet worden gemaakt, terwijl iemand misschien helemaal niet van
plan was om überhaupt een van de opties te kiezen.4 Maar ook de sociale
norm kan van invloed zijn. Zo laat onderzoek zien dat verschillende fastfoodketens in een wijk een positieve sociale norm creëren ten aanzien van
fastfood. En dat deze norm mogelijk de consumptie van fastfood verhoogt.
Dus hoe meer pizza tenten, hoe positiever men wordt over pizza en dat
vergroot de totale markt en maakt het aantrekkelijker voor een pizzatent om
zich te vestigen.5, 6 Overigens spelen voor fastfoodketens uiteraard ook
andere vestigingsfactoren een rol, zoals bereikbaarheid en zichtbaarheid.
Vraag 5
Is het correct dat gemeenten op dit moment geen juridisch instrumentarium
hebben om iets tegen het aanbod van ongezond eten te kunnen doen?
Antwoord 5
Gemeenten hebben mij verzocht om instrumentarium. Zij geven aan dat ze
momenteel niet genoeg mogelijkheid hebben om aanbieders van ongezond
voedsel in (delen van) een gemeente te weren. Zie ook de beantwoording van
vraag 3.
Vraag 6
Klopt het dat de Omgevingswet zou moeten worden aanpast met andere dan
ruimtelijke factoren om gemeenten de mogelijkheid te geven om het aanbod
aan fastfood te kunnen reguleren?
Antwoord 6
Nee, dat is niet perse nodig. De grondslag voor gemeenten om regels te
stellen inzake de gezondere voedselomgeving zou ook in een andere wet dan
de Omgevingswet geregeld kunnen worden. Zie ook de beantwoording van
vraag 3.

3

Kamerbrief over Preventie, 24 maart 2022.
Thomadsen R. (2005). Product positioning and competition: the role of location in the fast food
industry. Marketing Science 26(6): 79 2–804.
5
Pratkanis A.R. (2007). The science of social influence,(pp 93–94). Psychology Press.
6
Rongen van S et al (2020). Neighbourhoof fast food exposure and consumption: the medating
role of neighbourhood social norms.International Journal of Behavioral Nutrition and Physical
Activity 17(1): 1–9.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Is het tevens zo dat er meer gronden aan de Warenwet moeten worden
toegevoegd om gemeenten de mogelijkheid te geven om het aanbod aan
fastfoodrestaurants te kunnen reguleren?
Antwoord 7
De Warenwet stelt regels aan (het verhandelen van) waren. Hierbij wordt
gekeken naar het belang van de volksgezondheid, de veiligheid, de eerlijkheid
in de handel (of van goede voorlichting omtrent waren). Om gemeenten de
mogelijkheid te geven om een gezondere voedselomgeving te bevorderen,
zou het creëren van een nieuwe grondslag in de Warenwet een optie kunnen
zijn. Zie ook de beantwoording van vraag 3.
Vraag 8
Bent u bereid de Omgevingswet en Warenwet daartoe aan te passen, zodat
gemeenten meer mogelijkheden krijgen om het aanbod aan fastfoodrestaurants te kunnen reguleren? Zo ja, wanneer wilt u met voorstellen komen om
deze wetten daartoe aan te passen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Ik verken op dit moment op welke wijze gemeenten de mogelijkheid kunnen
krijgen om een gezondere voedselomgeving te bevorderen. Dit najaar zal ik
de Kamer, in de brief over voeding en overgewicht, nader informeren
hierover. Zie ook de beantwoording van vraag 3.
Vraag 9
Bent u bereid om in een akkoord met de fastfoodrestaurants te komen tot
afspraken over de samenstelling van het aanbod, denk daarbij aan de
hoeveelheden suiker, verzadigde vetten en zout, bewerkt vlees en portiegrootte? Zo ja, wanneer denkt u een dergelijk akkoord te kunnen sluiten? Zo
nee, waarom bent u hiertoe niet bereid?
Antwoord 9
Het Nationaal Preventieakkoord (NPA) is mede onderschreven door Koninklijke Horeca Nederland (KHN) die ook fastfoodrestaurants vertegenwoordigt.
In het NPA wordt ingezet op gezondere voeding en een gezondere voedselomgeving. Op 28 juni 2022 was de landelijke aftrap van de Nationale
Aanpak Productverbetering (NAPV). Deze aanpak komt voort uit een afspraak
in het NPA en moet ertoe leiden dat er in 2030 over de gehele breedte van
productgroepen én in alle kanalen (naast supermarkten, ook in de out of
home sector) verbetering is gerealiseerd in de samenstelling van bewerkte
producten. De eerste focus is op de fabrikanten. Momenteel is het RIVM op
mijn verzoek bezig met de concretisering van de criteria voor de out of home
sector om ook bijvoorbeeld fastfoodrestaurants verder te stimuleren
producten aan te bieden met minder zout en minder kilocalorieën, door inzet
op minder suiker, minder (verzadigd) vet en kleinere porties.
In de Kamerbrief van dit najaar zal ook het beleid omtrent overgewicht en
voeding nader uiteengezet worden.
Vraag 10
Klopt het dat veel fastfoodaanbieders een vestiging hebben op NS stations?
Antwoord 10
Alle winkels op NS stations worden ofwel rechtstreeks, ofwel indirect
geëxploiteerd door NS Stations (onderdeel van NS). NS Stations bepaalt dus
welke formules op het station worden toegelaten. Hierbij wordt gekeken of de
winkels en de bedrijfsfilosofie passen bij NS Stations. Ongeveer 90 van de
750 winkels die NS Stations op de stations exploiteert vallen binnen de
categorie fastfood. Onder fastfood verstaat NS Stations de volgende
formules: Burger King (15 locaties), Smullers (27 locaties), Döner Company
(30 locaties), New York Pizza (1 locatie), Domino’s (6 locaties) en enkele lokale
ondernemers (met één vestiging).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 11
Hoe zorgt u ervoor dat het beleid om een gezond eetpatroon bij jongeren te
bevorderen niet ondergraven wordt doordat de NS, een bedrijf waarvan de
staat aandeelhouder is, te veel ruimte biedt aan fastfoodrestaurants en
grootgrutters die voornamelijk ongezond eten aanbieden?
Antwoord 11
Het is de ambitie van de NS om in 2025 het voorbeeld te zijn van Verantwoord Retailen op het station, onder andere wat betreft het aanbieden van
gezond voedsel. Wat betreft de winkels die door NS rechtstreeks worden
geëxploiteerd (zoals de AH to go, de Huiskamer en de Kiosk) heeft de NS
meer invloed op het aanbod. Bij deze winkels zijn er diverse initiatieven om
gezonder eten te bevorderen. Zo is bij de kiosk sinds vorige zomer al het
verpakte brood volkoren. Het Voedingscentrum geeft de NS advies over het
gezonder maken van het aanbod.
Vraag 12
Bent u het met het eens dat lokale en regionale voedselketens moeten
worden gestimuleerd om te bouwen aan een gezonde voedselcultuur en
-markt?
Antwoord 12
Een gezonde en duurzame voedselomgeving, voedselcultuur en voedselconsumptie beperkt zich niet enkel tot de overheden, consumenten of marktpartijen. Maar dit is een verantwoordelijkheid van alle partijen die onderdeel zijn
van het probleem en/of de oplossing. Deze verantwoordelijkheid loopt van de
voedselproducent, voedselverwerker, voedselverkoper tot aan de consument
en de overheid. Zoals aangegeven in de voedselbrief van 29 maart jl. heb ik
in samenwerking met mijn collega van het Ministerie van LNV de ambitie om
toe te werken naar een gezonder en duurzamer aanbod, omgeving en
consumptie.7 Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor verschillende
ketenpartijen. Over hoe we hier invulling aan geven, wordt u aan het einde
van het jaar nader geïnformeerd.
Vraag 13
Bent u bereid om samen met de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit maatregelen te nemen om deze lokale en regionale
voedselketens te gaan ontwikkelen?
Antwoord 13
Zie het antwoord op vraag 12.
Vraag 14
Kunnen deze vragen beantwoord worden voor het eind van het zomerreces?
Antwoord 14
Nee, maar ik heb ervoor gezorgd dat de beantwoording zo snel mogelijk na
het reces is verstuurd.

7

Kamerbrief over Evaluatie Voedselagenda 2016–2020 en het voedselbeleid, 29 maart 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4