Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 628

Forensische zorg

Nr. 13

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 11 december 2015
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 28 oktober 2015
overleg gevoerd met Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie
over:
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
25 februari 2015 over Marktscan Forensische Zorg in strafrechtelijk kader 2014 (Kamerstuk 33 628, nr. 7);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
30 maart 2015 over terugkeer ex-gedetineerden en tbs’ers in
de maatschappij (Kamerstuk 29 270, nr. 97);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
31 maart 2015 over incident tbs-verlofpraktijk (Kamerstuk
29 452, nr. 190);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
8 april 2015 over ongeoorloofde afwezigheid van tbsgestelden in 2014 (Kamerstuk 29 452, nr. 191);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
20 april 2015 over tbs en forensische zorg (Kamerstuk 33 628,
nr. 9);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
30 juni 2015 over het rapport Inspectie Veiligheid en Justitie
naar aanleiding van onderzoek verlofmachtigingen Van der
Hoevenkliniek (Kamerstuk 29 452, nr. 192);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
31 augustus 2015 over evaluatie invoering DBBC bekostiging
forensische zorg (Kamerstuk 33 628, nr. 11);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
30 september 2015 inzake de beleidsreactie op het rapport
aan van de Inspectie Veiligheid en Justitie over Contrabande in
Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s) (Kamerstuk 29 452,
nr. 193);
– de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
26 oktober 2015 over onderzoek registratiepraktijk tbs
(Kamerstuk 29 452, nr. 194);

kst-33628-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

1

–

de brief van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie d.d.
27 oktober 2015 inzake de reactie op bericht «gevaarlijke
tbs’er had niet vrij hoeven komen» (Kamerstuk 29 452, nr.
195).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

2

Voorzitter: Berndsen-Jansen
Griffier: Hessing-Puts
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Berndsen-Jansen, Helder,
Kooiman/Van Nispen, Van Oosten, Oskam, Van der Staaij en Volp,
en Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 10:00 uur.
De voorzitter: Goedemorgen. Ik heet de leden van de vaste Kamercommissie van harte welkom, evenals de Staatssecretaris en zijn staf en de
mensen op de publieke tribune. Ik stel een spreektijd voor van vijf
minuten per fractie en zal twee interrupties toestaan.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Ik begin met de marktscan van de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) waaruit onder andere blijkt dat de op
een na grootste groep in de forensische zorg bestaat uit mensen met een
persoonlijkheidsstoornis. Mijn fractie heeft eerder woorden van deskundigen aangehaald waaruit blijkt dat een dergelijke stoornis niet te genezen
is, dat deze mensen net zo goed in de gevangenis terechtkunnen en dat ze
daar behandeld zouden kunnen worden. Waarom luistert de Staatssecretaris niet naar professor Hare uit Canada en waarom luistert hij evenmin
naar professor Van Marle die zich wel eens in die bewoordingen heeft
uitgelaten?
Om welke reden is het aantal tbs-opleggingen in 2013 met 20% gedaald
en is het aantal tbs-beëindigingen met 54% toegenomen?
Ik ga in op de afspraken die zijn gemaakt over de terugkeer van gedetineerden en voormalig tbs-gestelden in de samenleving. In principe keren
ze terug naar de gemeente van herkomst. Mijn fractie vindt echter dat ze
niet moeten terugkeren naar de gemeente van herkomst indien het
slachtoffer of de nabestaande daar woont, tenzij deze daarmee geen
problemen heeft. Wij gaan wat dit betreft dus niet uit van «ja tenzij», maar
wij gaan uit van «nee tenzij». Is de Staatssecretaris dit met mijn fractie
eens? Zo ja, welke actie gaat hij daartoe ondernemen?
Mijn fractie is van mening dat de invrijheidsstelling standaard moet
worden herroepen indien niet aan de voorwaarden wordt voldaan. Dan
moet het gehele geldige strafrestant worden uitgezeten in plaats van een
gedeelte daarvan. Ik haal de woorden van voormalig Kamerlid Van der
Steur aan die inhouden dat de voorwaardelijke invrijheidsstelling moet
worden aangescherpt. Wat vindt de Staatssecretaris hiervan?
Ik ga in op de ISD-maatregel (Inrichting Stelselmatige Daders). Daar is
voor het eerst de recidive gemeten. Bekend is al dat de maatregel prima
werkt. Het is immers goedkoper om mensen gedurende twee jaar op te
sluiten en het doel is om crimineel gedrag feitelijk onmogelijk te maken.
Daarbij komt dat deze maatregel gericht is op gedragsverandering.
Desondanks is het recidivecijfer helaas erg hoog. Dat is voor mijn fractie
een reden om na te gaan of de aangeboden behandelingen nuttig zijn of
dat de behandelduur te kort is. Het laatste heb ik tijdens meerdere
werkbezoeken gehoord. Is de Staatssecretaris bereid om dat na te gaan?
Zo ja, gaat hij er dan ook voor zorgen dat de termijn voor de
ISD-maatregel kan worden verlengd? De Kamer zou hierover in de eerste
helft van dit jaar geïnformeerd worden, maar dat is nog niet gebeurd.
Vandaar dat ik naar de stand van zaken vraag.
Het percentage recidive van tbs’ers is gestegen. Onbekend is echter of het
een eenmalige stijging betreft of dat het een trendbreuk is. Desondanks
wil mijn fractie toch al van de Staatssecretaris weten wat hij hieraan gaat
doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

3

Ik kom op de cijfers over de ongeoorloofde afwezigheid. In 2014 was er
geen sprake van ontvluchtingen, maar in 39 gevallen was men ongeoorloofd afwezig. Dit past volgens de Staatssecretaris in de dalende trend die
de laatste jaren is ingezet. Dat klinkt positief, maar in de afgelopen vier
maanden zagen we minder positieve berichten in de media verschijnen. Ik
haal enkele krantenkoppen aan: «Tbs’er moordt op verlof», «Moordenaar
ontsnapt tijdens verlof», «Tbs’er op verlof steekt vrouw in het gezicht». En
gisteren kregen we een brief van de Staatssecretaris over een situatie in
het noorden. Als een strafbaar feit wordt gepleegd tijdens de periode van
tbs, betekent dit dat de behandeling niet werkt. Mijn fractie is van mening
dat in dat geval de behandeling gestopt moet worden en dat betrokkene
naar de gevangenis moet. Graag wil ik een reactie van de Staatssecretaris
hierop.
Het aantal ongeoorloofde afwezigen is ten opzichte van 2013 gestegen,
dus er is geen reden tot vreugde. Wat is de oorzaak hiervan en hoe gaat
de Staatssecretaris dit probleem aanpakken? Mijn collega’s en ik hebben
al eerder gevraagd of de Staatssecretaris de Minister van Veiligheid en
Justitie tot spoed kan manen om de vragen van de Eerste Kamer te
beantwoorden – wij willen het liefst dat dit per direct gebeurt – zodat de
wet inzake levenslang toezicht op uitbehandelde tbs’ers en
ex-gedetineerden in werking kan treden. De Staatssecretaris noemt dit in
de zojuist door mij aangehaalde brief, namelijk op de laatste pagina. De
vragen moeten snel beantwoord worden, want er is behoefte aan
inwerkingtreding van die wet.
Mijn fractie heeft al eerder een punt van kritiek geuit over de cijfers. De
ongeoorloofde afwezigheid wordt gepresenteerd als percentage van het
aantal verlofbewegingen, dus niet ten opzichte van het aantal personen.
Zodoende klinkt het natuurlijk mooi, want dan wordt het percentage
kunstmatig laag gehouden. De vraag aan de Staatssecretaris is dus of hij
bereid is om de ongeoorloofde afwezigheid af te zetten tegen het aantal
personen. De vorige Staatssecretaris heeft, nadat mijn fractie hierover
steeds vragen had gesteld, uiteindelijk toegezegd dat hij dat gaat doen.
Mijn fractie ziet graag dat deze Staatssecretaris die belofte gestand doet.
Gezien de tijd, ga ik in op de invoer van ongeoorloofde voorwerpen in de
forensisch psychiatrische centra (fpc). Er is nog geen wettelijke grond
voor controle van het personeel. Daarin zal worden voorzien in de Wet
forensische zorg (WFz), maar het wetsvoorstel daartoe ligt aan de Eerste
Kamer voor. Zij wil dit wetsvoorstel echter pas behandelen in samenhang
met twee wetsvoorstellen. Mijn fractie wil dat iedereen standaard wordt
gecontroleerd, dus bezoek, personeel en tbs’ers die terugkomen van
verlof. Gaat de Staatssecretaris dit regelen
Mevrouw Volp (PvdA): Voorzitter. Dit overleg stond voor het herfstreces
gepland. Dat werd op verzoek van mijn partij opnieuw ingepland. Helaas
was er tussentijds een afschuwelijk incident met een ex-tbs’er in
Leeuwarden, wat extra wrang is in dit verband. Daardoor heeft dit overleg
een forse actualiteitswaarde. Ik heb gisterenavond nog gesproken met de
burgemeester van Leeuwarden. Zonder dat hij specifiek inging op de net
door mij genoemde casus, gaf hij aan dat hij met zijn handen in het haar
zit op het moment dat sprake is van dergelijke zware gevallen. Dit was een
proces dat al langer speelde. Deze commissie had de Staatssecretaris
verzocht om een reactie te geven en hij heeft gisterenavond de huidige
wetgeving en de komende wetgeving uiteengezet. Mevrouw Helder gaf al
aan dat we wachten op wetgeving die mogelijk in voorkomende gevallen,
zoals het zware geval met deze ex-tbs’er in Leeuwarden ... In aansluiting
op de woorden van collega Helder zeg ik dat er haast is geboden met het
behandelen van een aantal belangrijke wetsvoorstellen door de Eerste
Kamer. Net als mevrouw Helder verzoek ik de Staatssecretaris om daar
spoed van te maken en zijn collega, de Minister van V en J, daarop aan te
spreken. In aansluiting daarop vraag ik de Staatssecretaris om een reactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

4

te geven op twee concrete voorstellen van burgemeester Crone. Recent is
er een werkgroep onder leiding van mevrouw Spies ingesteld die zich
bezighoudt met de aanpak van verwarde personen. In het verlengde
hiervan zeg ik het volgende. Bij het opheffen van een rechterlijke
machtiging (RM) zou een burgemeester een verzoek tot contraexpertise
moeten kunnen doen. Dat is op grond van de huidige Wet Bopz niet
mogelijk. In hoeverre kunnen de wetsvoorstellen die aan de Eerste Kamer
voorliggen daarin voorzien? Burgemeester Crone vraagt ook om een
mogelijkheid zware gevallen voor te leggen aan de tbs-kamer. Misschien
zou dit met de aan de Eerste Kamer voorliggende wetgeving kunnen
worden ondervangen in die zin dat zware gevallen veel meer zorg en
toezicht kunnen krijgen. Hoe kijkt de Staatssecretaris tegen dit idee aan?
De heer Van Oosten (VVD): Ik stel een vraag, al beantwoord ik die
misschien al door die te stellen. Burgemeester Crone van Leeuwarden
heeft een pleidooi gehouden voor contraexpertise. Mag ik uit de woorden
van mevrouw Volp afleiden dat in ieder geval de mening van de
PvdA-fractie is dat die mogelijkheid gecreëerd moet worden, of laat zij het
oordeel daarover aan de Staatssecretaris?
Mevrouw Volp (PvdA): Ik begrijp de oproep van de burgemeester in
zoverre dat we soms inderdaad zien dat opheffing van een rechterlijke
machtiging tot acute problemen kan leiden bij de terugkeer in de
samenleving. Ook in het rapport van de taskforce waarin is gekeken naar
de duur van de tbs, staat dat er bijvoorbeeld bij de ggz weinig gevoel van
urgentie is voor risicomanagement. Ik wil dus inderdaad dat dit goed
bekeken wordt en kan mij voorstellen dat een burgemeester in voorkomende gevallen op de een of andere manier dient te kunnen aangeven dat
hij met een acuut probleem te maken heeft en dat hij zich moet kunnen
afvragen hoe dit ondervangen kan worden. Er moet dus niet louter
worden gekeken naar de machtiging en de voorwaarden op het moment
dat iemand een besluit neemt om dat op te heffen.
De heer Van Oosten (VVD): Begrijp ik goed dat de PvdA niet afwijzend
staat tegenover de creatie – laat ik het zo maar noemen – van aanvullende
bevoegdheden voor bijvoorbeeld de burgemeester die zien op het
oppakken van mensen die een acuut gevaar zijn voor de samenleving,
anders dan in het wetsvoorstel besloten ligt dat nu voorligt aan de Eerste
Kamer?
Mevrouw Volp (PvdA): In de reactie die de Staatssecretaris gisteren laat in
de middag heeft gestuurd, staat dat de burgemeester in principe die
mogelijkheden heeft. Hier zou het gaan om specifieke situaties waarin het
opheffen van de rechterlijke machtiging volgens de burgemeester tot
acute problemen in de maatschappij leidt. Ik denk dat het verstandig is om
dit juridisch goed uit te zoeken en ik kan mij voorstellen dat dit ondervangen wordt in de wetsvoorstellen die ter behandeling aan de Eerste
Kamer voorliggen. Graag wil ik dus een reactie van de Staatssecretaris
hierop.
Mijn partij maakt zich zorgen over de PIJ-groep. Ook daarover heb ik
recent vragen gesteld naar aanleiding van een afschuwelijk incident. We
zien dat het recidivegetal in deze groep enorm hoog is. We willen
voorkomen dat er een soort draaideur-tbs-groep gecreëerd wordt –
mensen met een carrière op dit gebied – zeker met het oog op de
verkorting. Ik verzoek de Staatssecretaris na te denken over een
mogelijkheid om een werkgroep, een taskforce, in het leven te roepen die
kijkt naar de effectiviteit van de PIJ-maatregel. Ik zeg nogmaals dat er
deskundigen zijn die ook hebben aangegeven dat dit niet de meest
effectieve manier is. Kunnen we daar op een slimmere manier naar
kijken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

5

Over de tbs’ers die lang in de instelling verblijven, kan gezegd worden dat
ze vaak vrij jong zijn op het moment dat ze voor het eerst in beeld komen,
dat ze vaak een ernstigere vorm van psychopathologie hebben en dat ze
vaker een zedendelict hebben gepleegd. In dat perspectief gezien, is het
goed om die PIJ-maatregelen en deze specifieke groep beter te bekijken
en na te gaan welke behandel- en toezichtmogelijkheden er nog zijn.
Graag wil ik een reactie daarop.
Ik heb vragen gesteld over een tbs’er die in zijn resocialisatieperiode via
internet contact zocht met jonge vrouwen. De Staatssecretaris gaf aan dat
er aan de hand van deze casus verder gekeken moet worden, maar
internet is natuurlijk wel heel belangrijk in relatie tot de resocialisatie. Het
biedt echter niet alleen grote kansen maar het brengt ook grote risico’s
met zich. Worden het onlinegedrag en het internetgebruik, ook in het
kader van de resocialisatie, als specifieke aandachtspunten gezien?
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief van 30 maart jl. dat hij het initiatief
van een aantal partijen steunt om te komen tot heldere afspraken omtrent
de terugkeer van een tbs’er. Hoe staat het er nu voor? Zijn de afspraken in
de praktijk doorgevoerd? Zo ja, kunnen we zien of er effecten zijn?
Ik merkte al op dat de ggz te weinig aandacht heeft voor langdurig
risicomanagement, wat blijkt uit een onderzoek van de Radboud Universiteit. Daartoe zou het project Stroomlijning indicatiestelling in het leven
worden geroepen. Er worden overigens altijd heel mooie namen voor
projecten bedacht. Onder andere met het oog op het incident in
Leeuwarden vraag ik hoe het met dit project staat. Kan de Staatssecretaris
aangeven wanneer hij en zijn collega van VWS daarmee aan de slag
gaan?
Vanwege de tijd laat ik het hierbij.
De heer Van Oosten (VVD): Voorzitter. Zoals collega Volp al aangaf, is
onvermijdelijk dat dit AO deels in het teken staat van de drama’s in
Leeuwarden vorige week. Ik stel een aantal vragen aan de Staatssecretaris
dat daaraan gekoppeld is, hoewel ik zal proberen om zo min mogelijk uit
te gaan van casuïstiek. Het moeten immers punten betreffen die in
algemene zin kunnen worden opgebracht.
Ik ga in op het thema gemaximeerde tbs. De Staatssecretaris geeft
daarover ook iets weer in de brief die we gisterenavond hebben
ontvangen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik dat een heel vreemde figuur vind.
Zou de vraag of iemand in voldoende mate behandeld is om veilig terug
te keren in de samenleving niet het uitgangspunt moeten zijn? Ik vraag mij
af of tbs met een maximum van vier jaar, de juiste uitgangspositie is. Het
is dan immers niet aan een arts om te beoordelen of die persoon al dan
niet veilig naar buiten kan, want de tbs eindigt nu eenmaal. Daarbij komt
dat ik mij afvraag of mensen geneigd zullen zijn om effectief mee te
werken aan een behandeling als zij weten dat er toch wel een eind aan de
tbs komt.
Ik sluit mij ook aan bij de opmerking van collega Volp over de contraexpertise. Ook ik ben benieuwd of dit in het wetsvoorstel inzake zorg en
dwang staat dat door de collega van de Staatssecretaris, die van
Volksgezondheid, naar beide Kamers is gestuurd. Ik kan dat niet opmaken
uit de door ons ontvangen brief. Mocht dit niet het geval zijn, dan vraag ik
mij af of de Staatssecretaris van oordeel is dat er toch heel kritisch
bekeken moet worden of er meer mogelijkheden in deze sfeer zijn te
bedenken voor burgemeesters om een derde deskundige in te schakelen
op het moment dat zij echt de overtuiging hebben dat de samenleving
gevaar loopt indien zij niet kunnen ingrijpen. Dit met alle gevolgen van
dien.
Ik kom op het wetsvoorstel ten behoeve van de Wet langdurig toezicht. De
collega van de PVV vroeg al naar de timing. Ik heb echter ook niet scherp
voor ogen – misschien heeft dit te maken met het feit dat ik in die tijd nog
wat andere portefeuilles had – of dat wetsvoorstel specifiek ziet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

6

tbs-patiënten die veroordeeld zijn voor zware geweldsdelicten, zedendelicten et cetera op wie je nadien langdurig toezicht kunt houden. Of ziet dit
wetsvoorstel ook op tbs-patiënten die er in Leeuwarden waren, als ik de
media mag geloven? Het betreft tbs-patiënten die gedurende de maximale
periode tbs opgelegd hebben gekregen, dus vier jaar. Als dat zo is, biedt
het wetsvoorstel dat nu aan de Eerste Kamer voorligt geen soelaas voor
het vraagstuk waarmee we vorige week geconfronteerd werden. Graag
wil ik hierop een reactie.
Tot slot kom ik aan de hand van de ons toegestuurde stukken, op de Van
der Hoeven Kliniek. Laat ik vooropstellen dat we, als het tbs betreft, snel
de neiging hebben om de incidenten eruit te halen. Dat is begrijpelijk,
want die zijn meestal nogal ernstig van aard. Uit de stukken maak ik
echter ook op dat er 70.000 verlofbewegingen per jaar zijn en dat het over
het algemeen goed gaat. Dat wil ik ook gezegd hebben, want daarmee
wordt aangetoond dat er een ongelooflijk goede kwaliteit van werk
geleverd wordt door de medewerkers in de diverse klinieken. Ik begreep
echter dat er in de Van der Hoeven Kliniek is afgeweken van de
machtiging die was afgegeven voor de specifieke verlofbeweging. Een
tbs’er werd toegestaan bij familie te overnachten in plaats van dat hij
terug zou keren. De opmerking van de inspectie was dat de tegenspraak in
procedures van de Van der Hoeven Kliniek niet goed verankerd was, dus
dat daaraan moest worden gewerkt. Is die tegenspraak dan wel goed
verankerd in procedures van andere klinieken, of is deze specifieke casus
voor de Staatssecretaris aanleiding om toch nog eens kritisch te kijken of
er op dat vlak ook een signaal afgegeven moet worden aan andere
klinieken?
De heer Oskam (CDA): Voorzitter. Wat tbs betreft staan twee uitgangspunten centraal, namelijk beveiliging en behandeling. De CDA-fractie
meent dat de veiligheid van medewerkers in de samenleving echter wel
met voldoende waarborgen omkleed moet zijn voordat überhaupt kan
worden begonnen aan het behandelen van tbs’ers. In dat kader zijn er
vandaag veel zaken te bespreken, maar ik zeg eerst kort iets over de
actualiteit in Leeuwarden, namelijk die van de afgelopen maand. Het is
goed dat de Staatssecretaris een uitgebreide brief heeft gestuurd, maar
dat neemt niet weg dat onze fractie zeer is geschrokken van de door een
ex-tbs’er gepleegde feiten. Extra triest is dat wij in het verleden aandacht
hebben gevraagd voor het vacuüm, ofwel de mensen die tussen de wal en
het schip vielen – ik doel op de uitspraak van de Hoge Raad en die van het
Europese Hof – en dat betrokkene daar nu net deel van die groep
uitmaakt.
Inmiddels is er een onderzoek ingesteld door de Inspectie Veiligheid en
Justitie, wat wij prima vinden. En de Staatssecretaris heeft in zijn brief de
wettelijke kaders toegelicht. De vraag blijft echter of ggz-instellingen
patiënten langer kunnen vasthouden en of ze dat eigenlijk niet verplicht
zijn in het geval dat er expliciet een rechterlijke machtiging is afgegeven.
Zou je in dit soort zaken niet ook een rechterlijke toets moeten hebben, als
een soort dubbelcheck? Ik maak namelijk uit de brief van de Staatssecretaris op dat, als de geneesheer-directeur zegt dat het mooi is geweest, het
ook mooi is geweest. Dan loopt de maatschappij echter wel risico’s.
In zijn brief geeft de Staatssecretaris ook een opsomming van wetsvoorstellen. Dat is prima, maar dat alles duurt ons veel te lang. De collega’s
Van Helder en Van Oosten hebben hierover ook vragen gesteld. Met name
het wetsvoorstel met betrekking tot langer toezicht op tbs’ers waarmee
beoogd wordt mogelijk te maken dat de proeftijd wordt verlengd, moet
inderdaad heel snel behandeld worden door de Eerste Kamer en
aangenomen worden. Het kan toch niet zo zijn – mind you – dat de
commissie voor Veiligheid en Justitie van de Eerste Kamer daarover op
18 november 2014 vragen heeft gesteld en dat zij nog steeds wacht op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

7

memorie van antwoord? Dan is er sprake van onfatsoenlijk bestuur. Ik wil
hierop graag een heel duidelijke reactie van de Staatssecretaris.
Ik kom op de agendapunten voor dit algemeen overleg. Naar aanleiding
van de situatie in De Rooyse Wissel vorig jaar zijn alle tbs-klinieken onder
de loep genomen. Het rapport van de Inspectie Veiligheid en Justitie naar
aanleiding van het onderzoek naar contrabanden in tbs-klinieken is niet
best. De inspectie stelde dat in vijf van de zeven klinieken de beveiliging
niet op orde was. Het gaat om het vervoer van goederen dat niet werd
gecontroleerd, de omtrekbeveiliging – het hekwerk – en het gebrek aan
steekproeven en controles bij de ingang. Mijn fractie vindt dat zeer
zorgelijk. Dat is klaarblijkelijk dus niet alleen het geval in De Rooyse
Wissel maar ook in andere klinieken; de beveiliging is onder de maat.
Genoemd rapport was overigens gereed op 28 juli 2015, maar dat is pas
op 30 september naar de Kamer gezonden. Graag hoor ik van de
Staatssecretaris waarom dat zo lang heeft geduurd. Het lijkt symptomatisch te zijn; rapporten over de politie en het Openbaar Ministerie met
slecht nieuws werden door de Minister ook veel te laat naar de Kamer
gestuurd. Juist in dit geval is het belangrijk om dergelijke rapporten tijdig
naar de Kamer te sturen omdat een groot gedeelte van de Kamer in dit
soort AO’s zorgen uit over de beveiliging bij tbs-instellingen. Met
oud-staatssecretaris Teeven hebben we afgesproken – dat deden we naar
aanleiding van die ontsnapping in De Rooyse Wissel en wat daar fout ging
– dat de Kamer constant op de hoogte gehouden wordt van het beveiligingsniveau en de incidenten. Afgelopen zomer zijn er toch weer enkele
beveiligingsincidenten geweest in tbs-klinieken. Op zijn zachtst gezegd is
dus wel vervelend dat wij dat rapport pas eind september krijgen.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe en op welke wijze al die aanbevelingen van de Inspectie Veiligheid en Justitie zijn opgepakt? De Staatssecretaris schrijft het wel in zijn reactie, maar kan hij werkelijk garanderen
dat alle noodzakelijke maatregelen genomen zijn? Kan hij voor de
begroting per kliniek aangeven welke maatregelen zijn genomen en welke
maatregelen nog zullen worden doorgevoerd?
Gezegd moet worden dat de medewerkers van tbs-klinieken volledige
steun verdienen van de CDA-fractie voor het zware werk dat zij doen en ik
denk dat ze daarvoor ook de steun van de andere fracties verdienen. In dat
kader vraag ik ook aandacht voor het volgende. In het rapport staat dat
het aantal contactmomenten terug zal lopen vanwege een lagere
personeelsbezetting, een hogere administratieve druk en een toename
van de aandacht voor complexe doelgroepen. Dat zijn serieuze aandachtspunten. Graag hoor ik van de Staatssecretaris hoe deze zaken inmiddels
zijn opgepakt en hoe een en ander in overleg met de directeuren van de
klinieken wordt opgelost. Wat is er concreet gedaan om de werkdruk voor
de medewerkers te verlichten?
Tot slot stel ik twee vragen over het bericht in het Algemeen Dagblad van
vorige maand waarin staat dat gefrustreerde tbs’ers op ontploffen staan.
Ook dat illustreert de zorgen die er zijn op het vlak van tbs, maar die komt
voort uit de sluiting van klinieken. Dit levert veel spanningen en frustraties
op en vorig jaar bleek in De Rooyse Wissel waar dat toe kan leiden. Daar
gijzelde een tbs’er zijn therapeute door gebruik te maken van een mes.
In antwoord op vragen van mevrouw Kooiman – zij is net aangeschoven –
schrijft de Staatssecretaris dat de impact van de sluitingen en de
overplaatsingen die daaruit voortvloeien zowel door het personeel
worden gevoeld als door de patiënten en dat er is gestart met een
toekomstverkenning. Juist in de wereld van tbs draait het, zoals gezegd,
om de combinatie van beveiliging en behandeling. Maar veiligheid is de
basis. Als die goed is, kan de behandeling plaatsvinden en worden
voortgezet. Kan de Staatssecretaris aangeven dat de klinieken dat
vooropstellen in de periode waarin verplaatsingen aan de orde van de dag
zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

8

Voorzitter, ik ben bijna klaar met mijn betoog. U weet dat ik altijd tien
seconden extra pak.
De voorzitter: Tien seconden? U bent al bijna een minuut over tijd. Ik wil
dan ook dat u uw laatste woord uitspreekt.
De heer Oskam (CDA): Het is voor de goede zaak. Dat weet u.
De voorzitter: Dat geldt voor ons allen. Ik ben heel coulant geweest.
De heer Oskam (CDA): Weet u wat ik doe? Ik heb nog één punt. Dat
bewaar ik voor de tweede termijn.
De voorzitter: Dat kennen we van u. Dat lijkt me heel goed. De heer Van
Oosten wil interrumperen. Wie weet, helpt dat ook nog.
De heer Van Oosten (VVD): Wie weet. Dat is aan de heer Oskam. Hij gaat
over zijn eigen antwoorden. Mijn vraag heeft betrekking op een
opmerking die de heer Oskam aan het begin van zijn bijdrage maakte,
namelijk die dat hij in overweging wil nemen dat er een rechterlijke toets
komt waar het gaat om de vraag of een tbs’er, een ex-tbs’er, vrij kan
komen of niet, anders dan het oordeel van de geneesheer-directeur. Hoe
ziet de heer Oskam dat voor zich? De rechter baseert zijn oordeel immers
ook op het oordeel van de geneesheer-directeur. Graag wil ik een
verduidelijking.
De heer Oskam (CDA): Zo is het systeem. De rechter geeft de machtiging
af en uiteindelijk is de geneesheer-directeur voor een belangrijk deel
verantwoordelijk voor de veiligheid van de patiënt, de behandeling van de
patiënt en het moment dat iemand vrij komt. Als de geneesheer-directeur
zegt dat het niet meer nodig is, zal de rechter in de meeste gevallen
zeggen dat hij meegaat met het oordeel van de deskundige. Het zou
echter goed zijn om een dubbelcheck te hebben. De geneesheer-directeur
geeft zijn oordeel, de rechter leest mee en heeft zicht op gelijke gevallen.
Hij kan zeggen: in dit geval doen we het wel en in dit geval doen we het
niet. Het is goed dat degene die de machtiging afgeeft het overzicht heeft
en dat hij weet wat er gebeurt.
De heer Van Oosten (VVD): Ik stoei hiermee. Ik vraag mij af wat dan de
dubbele toets is. Misschien kan ik de heer Oskam helpen. Ziet hij dan voor
zich dat bijvoorbeeld een andere deskundige, een arts, een oordeel geeft
over de betrokken patiënt, al dan niet in de sfeer van die contraexpertise
in relatie tot de bevoegdheden van een burgemeester om te kunnen
optreden wanneer hij echt ziet dat de samenleving acuut gevaar loopt?
Daarover hadden collega Volp en ik net een kort interruptiedebatje.
De heer Oskam (CDA): Naar mijn idee is dat niet nodig. De geneesheerdirecteur komt met een beslissing. Dat gebeurt op basis van multidisciplinair overleg binnen de kliniek. Daarbij zijn dus meerdere disciplines
betrokken. Wat dat betreft is het dus een deskundig oordeel, maar ik denk
dat het uiteindelijk aan de rechter is om na te gaan of dat een goede
oplossing is. Dat gebeurt nu dus nog niet.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter, dank voor de coulance. Ik zat
inderdaad in een traject vanwege een aanrijding met een persoon. Dat kan
altijd gebeuren. Ik wens diegene hierbij veel succes en spreek de hoop uit
dat het goed is gekomen, ook met de familie en vrienden van die persoon.
Ik heb van collega Van Nispen begrepen dat er veelvuldig gesproken is
over de ex-tbs’er die in Leeuwarden heel veel schade heeft aangericht. Hij
heeft namelijk een moord gepleegd en hij heeft iemand geslagen. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

9

krantenkoppen kon je de vraag lezen of dit voorkomen had kunnen
worden. Iedereen zal zich die vraag gesteld hebben en ook de vraag of er
voldoende middelen zijn om hulp te kunnen bieden. Heel veel instanties
hebben ook al aangegeven dat er onvoldoende wettelijke maatregelen
waren genomen en dat er onvoldoende mogelijkheden waren. Is de
Staatssecretaris bereid om uit te zoeken hoe dit tragische incident kon
plaatsvinden? Ik heb zijn brief goed gelezen waarin hij in elk geval
aangeeft dat er een onderzoek komt. Hij heeft heel netjes alle wettelijke
maatregelen op een rij gezet, inclusief de Wet langdurig toezicht. Ik kan
me nog goed herinneren dat oud-collega Van Velzen in 2007 een
amendement heeft ingediend om langdurig toezicht op ex-delinquenten
mogelijk te maken. Later, namelijk in 2010, is er samen met de VVD-fractie
een amendement ingediend met als doel dit te regelen. Nu, in 2015, ligt
het wetsvoorstel ten behoeve van de Wet langdurig toezicht dat destijds
door de Tweede Kamer is behandeld, nog steeds ter behandeling aan de
Eerste Kamer voor. De vraag is dus toch of het incident voorkomen had
kunnen worden als die wet al was ingevoerd. Ik besef dat het heel lastig is
om deze vraag te beantwoorden. Ik verzoek de Staatssecretaris om in elk
geval alle betrokken instanties om de tafel te vragen met als doel te
spreken over de wettelijke regelingen waar ze tegenaan lopen en of ze
voldoende middelen hebben. Tevens verzoek ik hem om de Kamer over
de afloop te informeren. Er moet dus niet enkel een inspectieonderzoek
zijn, maar ik verzoek de Staatssecretaris dus om zelf proactief alle
betrokken instanties te benaderen. Graag hoor ik de reactie hierop van de
Staatssecretaris.
In het kader van de Wet langdurig toezicht heb ik het kabinet het volgende
voorgehouden. Wat heb je aan een kaars als je geen vuur hebt? Wat heb
je aan een ziekenhuis zonder dokters? En wat heb je aan een belofte om
tot een veilige samenleving te komen als het kabinet de reclassering
uitholt, evenals de politie, het Openbaar Ministerie en de ggz?
Is de Minister het met de SP eens dat, als het kabinet zo fors bezuinigt op
de veiligheid, dit ook effect kan hebben op de begeleiding van
ex-delinquenten en tbs’ers? Ik kan me voorstellen dat de Staatssecretaris
niet direct de behoefte heeft om daar uitgebreid op te reageren. Ik vind
het echter wenselijk om dit goed te laten onderzoeken. Als je namelijk zo
fors bezuinigt – ik kijk ook naar de Galant-studie – heeft dat misschien
effecten op de veiligheid. Is de Minister bereid om onderzoek te doen naar
het effect van al deze bezuinigingen?
Een ander punt is de wachttijd voor een tbs-behandeling. Als iemand
geestesziek is en in detentie komt, moet je ervoor zorgen dat iemand niet
nog zieker wordt. Die persoon dient dus snel behandeld te worden in een
tbs-setting. Naarmate men langer wacht met deze behandeling, wordt
resocialisatie lastiger. De Nederlandse Zorgautoriteit sprak van een
capaciteitsgebrek. Gemiddeld duurt het ongeveer zes maanden voordat er
plek is. Wat gaat de Staatssecretaris doen om die wachtlijst te verkorten?
Ik kom op het ongeoorloofd verlof. Zo wordt dat altijd mooi in allerlei
brieven genoemd. Daarmee gaat altijd veel onrust gepaard, wat ik wel
snap. Wij allen kunnen ons de berichten over De Rooyse Wissel herinneren. Ik heb de brief van de Staatssecretaris goed bestudeerd en
begrepen dat er 39 gevallen waren van ongeoorloofd verlof en dat twintig
mensen daarvoor straf hebben gehad. Over de resterende negentien
gevallen vraag ik mij af wat daarmee gebeurd is. Wat zijn de consequenties geweest voor deze mensen? We willen natuurlijk niet dat
ongeoorloofd verlof zonder consequenties blijft. Wat gaat de Staatssecretaris doen?
Tot slot zeg ik dat wij ook een mooi rapport hebben gehad over de
recidivecijfers. Ik ben heel erg blij dat daarbij meerdere groepen betrokken
zijn. Ik heb niet de tijd om daar uitgebreid op in te gaan. Veel interessanter
is natuurlijk om na te gaan hoe we die recidivecijfers kunnen beïnvloeden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

10

Wat zijn goede maatregelen voor het verlagen van de recidive? Is het niet
beter om ook daar onderzoek naar te doen?
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Terecht hebben veel leden
aandacht besteed aan de recente discussies die zijn gevoerd en de onrust
die is ontstaan als gevolg van de vreselijke gebeurtenissen in
Leeuwarden. Daar zijn ernstige strafbare feiten gepleegd. Niet alleen is de
vraag of de maatregelen die genomen zijn afdoende zijn om te
voorkomen dat ex-tbs’ers opnieuw een gevaar opleveren. Daar wordt in
de brief uitvoerig op ingegaan. Ik noem echter ook nadrukkelijk dat het
veiligheidsgevoel van de samenleving in het geding is. Ik heb de brief
goed gelezen en ook gezien dat daar heel specifiek speelde dat in de
periode tussen de uitspraak van het Europese Hof in juli 2012 en
12 februari 2013 weer onduidelijkheid was over de gevolgen van de
uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en dat er
daarvoor en daarna dus eigenlijk een andere situatie was. Dat zijn
nuances die bij de gemiddelde burger absoluut niet doorkomen. Ze zijn
echter wel in die zin schadelijk dat eenvoudig het idee kan postvatten dat
mensen al te gemakkelijk vrijkomen uit instellingen en dat ze vervolgens
een gevaar opleveren voor de burger. Dit raakt dus wel aan het veiligheidsgevoel van de samenleving als geheel. Los van de juridischtechnische aspecten – ik vind het een goed en duidelijk verhaal – hoor ik
graag een reactie van de Staatssecretaris op wat ik net schetste. En hoe
gaat hij daarmee om wat de informatievoorziening van de burgers
betreft?
Ik vind het heel goed dat die onafhankelijke onderzoeken worden gedaan.
Ik neem aan dat er ook een uitdrukkelijke koppeling is met het
aanjaagteam verwarde personen – ik vind het een ietwat bijzondere
benaming – onder leiding van mevrouw Spies. De PvdA-fractie wees daar
al op. Dit is ook voortgekomen uit de regeringsreactie naar aanleiding van
de commissie-Hoekstra waarover wij uitvoerig hebben gesproken. Het lijkt
me niet goed om deze discussie hier wederom te voeren. Ik vraag mij wel
af of specifiek de tbs-aspecten in dat team aan de orde komen en in het
vervolg op die regeringsvisie.
Ik vraag aandacht voor het inlichten van slachtoffers op het moment dat
mensen vrijkomen uit tbs-instellingen. Nog steeds gaat dit vaak mis.
Regelmatig komen er signalen waaruit blijkt dat slachtoffers niet snel
genoeg op de hoogte zijn van tijdelijk verlof of definitieve vrijlating van de
dader. Daarover heeft de Tweede Kamer eerder gesproken. Wat gaat er
gebeuren om te voorkomen dat er opnieuw fouten worden gemaakt?
In het huis van bewaring zitten tbs-passanten te wachten op behandeling.
De Staatssecretaris meldt dat er sprake is van een bepaalde doorlooptijd.
Ook hierover schrijft de Staatssecretaris uitvoerig om duidelijk te maken
hoe een en ander in elkaar zit. De conclusie is eigenlijk dat de
overschrijding van de norm voor personen met een specifieke zorgbehoefte of een beveiligingsbehoefte haast onontkoombaar is. Dan klopt er
toch iets niet? Kennelijk heb je een norm gesteld, maar je zegt dat het in
de praktijk eigenlijk niet werkt om die norm te halen. Dan moet er toch iets
veranderen, zodat die norm wel gehaald kan worden? Of die norm is te
optimistisch gesteld. De spanning tussen hoe het kennelijk zou moeten
gaan en hoe het in de praktijk gaat, vind ik onbevredigend. Graag wil ik
een reactie van de Staatssecretaris hierop.
Ik kom op de contrabanden in klinieken, zoals dat zo mooi gezegd wordt.
Het gaat om allerlei ongeoorloofde voorwerpen, drugs en allerlei zaken
die niet in klinieken thuishoren maar die er wel kunnen komen. Er moet
een gemeenschappelijke minimumnorm komen om dat te beperken, staat
plechtig in de brief. Wanneer zal die er zijn? Ik haal niet uit de brief of er
hard gewerkt wordt om te voorkomen dat drugs en allerlei andere ellende
in die klinieken terecht kunnen komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

11

De Staatssecretaris meldt dat er een sterke toename is van de forensische
zorgvraag sinds 2013. Is er al meer bekend over de achtergrond van die
stijging? Ik las eerder namelijk dat er sprake was van onderbezetting. Hoe
staat het met de uitvoering van mijn motie over de inkoop van extra
plaatsen en intensievere begeleiding van mensen die gebruikmaken van
die forensische zorg?
Voorzitter: Helder
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Voorzitter. Op het tbs-dossier gaan we
van incident naar incident. Vaker zijn de volgende zaken genoemd:
contrabanden in De Rooyse Wissel, onjuist uitgevoerd verlof in de Van der
Hoeven Kliniek en een veroordeeld zedendelinquent die vanuit de
tbs-kliniek via internet contact kon leggen met jonge vrouwen. Het is zo
jammer dat die incidenten plaatsvinden. Incidenten zijn natuurlijk nooit
helemaal uit te bannen, maar Nederland heeft zo’n goed tbs-systeem. Dit
doet de tbs echter geen goed.
Het is nog dramatischer als we het hebben over de kwestie in Leeuwarden
waar vrijwel alle collega’s al over hebben gesproken. Ik doel op de
vrijgelaten tbs’er Udo D. Hij werd een tikkende tijdbom genoemd. Hij zou
levensgevaarlijk zijn en onbehandelbaar. Toch kwam hij op vrije voeten en
dat liep op gruwelijke wijze af.
Laat ik beginnen met het stellen van de vraag wat er in dat geval is
misgegaan. Het lijkt erop dat dit drama kon worden voorkomen. Er waren
mogelijkheden om deze persoon vast te houden. De rechter had een
machtiging afgegeven om hem tot januari 2016 vast te houden. Hij kon
naar de Van Mesdagkliniek, maar de ggz besliste anders en het toezicht
vanuit het veiligheidshuis bleek niet voldoende te zijn om de fatale
gevolgen te voorkomen. De woorden «bleek niet voldoende» spreek ik
met nadruk uit. Is er sprake van een sluitende aanpak in het geval van dit
soort kwesties? Ik weet dat er onderzoek wordt gedaan. Misschien moeten
we dat wel afwachten, maar dit zijn toch wel vragen die opdoemen. Als dit
falen daadwerkelijk het gevolg is van de bezuinigingen op de psychiatrische zorg waardoor GGZ Friesland die kosten voor opname niet kon
dragen, dan is dit niet alleen een zaak voor deze Staatssecretaris maar dan
is dit ook – dit zeg ik met klem – een zaak voor de Minister van Volksgezondheid. Uit het rapport van de commissie-Hoekstra blijkt ook dat de ggz
vastliep in de keten. Daarom verzoek ik aan deze Staatssecretaris om
Minister Schippers te vragen wat zij gaat doen.
Gevaarlijke geestesgestoorden van straat houden is niet alleen een taak
van Justitie. Hoe zorgt Minister Schippers ervoor dat de ggz, waarvoor zij
verantwoordelijk is en die zij met een opeenstapeling van bezuinigingen
confronteert, een fatsoenlijke slagkracht krijgt om dit soort drama’s te
voorkomen? Ik vraag de Staatssecretaris van V en J om de Minister van
VWS nadrukkelijk bij zijn berichtgeving aan de Kamer hierover te
betrekken.
Ik kom op de contrabande. De misstanden in de Rooyse Wissel lieten zien
dat maatregelen nodig zijn om ongeoorloofde voorwerpen en drugs
buiten de kliniek te houden. Het blijft mij verbazen dat het tegengaan van
contrabande maar niet wil lukken, ondanks de jarenlange signalering, de
incidenten die zich hebben voorgedaan en de maatregelen die zijn
genomen. De inspectie heeft vastgesteld dat er bij vijf van de zeven fpc’s
onvoldoende zicht is op de risico’s op invoer van contrabande. Er zijn
verbeteringen beloofd: metaaldetectiepoortjes, bagagecontrole en
at-randomecontrole van personeel. Dat klinkt goed, maar niet nieuw. Het
is vooral een kwestie van consequent doen. Het is niet de bedoeling dat
de fpc’s de controle tijdelijk aanscherpen en dat er vervolgens weer gaten
in de beveiliging sluipen. Hoe wordt gewaarborgd dat men structureel
alert is op de risico’s? Kan de inspectie bijvoorbeeld eens in de twee jaar
een scan doen bij alle klinieken om te controleren of de beveiliging nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

12

steeds op orde is of dat een waarschuwing moet worden afgegeven? In
zijn brief schrijft de Staatssecretaris heel kordaat dat hij voor 1 januari
2016 een gezamenlijk plan van aanpak voor toegangs-, urine- en kamercontroles wil zien. Mijn fractie mist echter kordaatheid van de Staatssecretaris als het gaat om verbeteringen in de dossieropbouw, om de registratie. D66 heeft er al eerder op gewezen dat het wenselijk is om een
algeheel beeld te hebben van de tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel
en de wijze waarop die wordt vormgegeven. Daar is nu geen zicht op. De
benodigde informatie wordt niet geregistreerd, of dit gebeurt in ieder
geval niet eenduidig. Het is mooi dat er initiatieven zijn genomen om de
registratie van tbs te verbeteren, maar het zou nog mooier zijn als de
Staatssecretaris daar een tijdpad aan verbindt. Kan voor de zomer van
2016 bij alle fpc’s de boel op orde zijn, zodat in 2017 onderzoek kan
starten? Ik vraag de Staatssecretaris om daarop in te gaan.
Tot slot is mijn fractie zeer benieuwd wat de lagere personeelsbezetting,
de hogere administratieve druk en de toename van complexe
doelgroepen betekenen voor de contactmomenten tussen het personeel
en de tbs’ers. Komt de Staatssecretaris voor 1 januari 2016 ook met zijn
conclusies op dat vlak?
Mevrouw Volp (PvdA): Mevrouw Kooiman suggereerde min of meer dat
de bezuinigingen of financiële problemen een rol hebben gespeeld in de
casus in Leeuwarden en mogelijk ook in andere cases. Mevrouw Berndsen
deed dat net ook. Zij zei ook dat het tbs-systeem dat wij in Nederland
hebben eigenlijk uitermate succesvol is. Ik vind het dus toch wat kort door
de bocht om te zeggen dat de ggz dit soort mensen laat gaan omdat hij de
financiële middelen niet heeft om ze te behandelen. Kan mevrouw
Berndsen dat staven? De suggestie die wordt gewekt, boezemt een
bepaalde mate van angst in. Ik begrijp de oproep aan de Minister, maar
een en ander draagt wel bij aan de kort-door-de-bochtredenering dat het
per se door bezuinigingen komt dat dit soort mensen vrijkomt.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Er is een uitzending van EenVandaag
geweest waarin nadrukkelijk werd gesteld dat de geneesheer-directeur
deze persoon heeft vrijgelaten, terwijl er een rechterlijke uitspraak lag in
de vorm van een rechterlijke machtiging waardoor hij nog tot 16 januari
had kunnen worden opgenomen. Dat is niet gelukt in de Van Mesdagkliniek. Daar werd als reden gegeven dat het te duur zou zijn. Ik heb de
Staatssecretaris gevraagd om de Minister van VWS daarop via hem
antwoord te laten geven. We zien natuurlijk wel dat het aantal verwarde
personen toeneemt, hetgeen druk legt op politie en justitie. Daar zijn
allemaal kosten mee gemoeid, terwijl met betrekking tot de bezuinigingen
op de ggz van tevoren de waarschuwing is afgegeven: let op wat dit gaat
betekenen voor de veiligheidsketen. Dat is mijn grote zorg.
Mevrouw Volp (PvdA): Gisteravond heb ik nog gesproken met de
burgemeester. Hij zei heel nadrukkelijk dat het een financiële kwestie was.
Het lastige is dat wij hier gaan speculeren. In EenVandaag is daar
inderdaad een uitspraak over gedaan. Ik begrijp dat er zorgen hierover
zijn, maar gelet op de zorgvuldigheid vind ik dat we moeten oppassen met
het trekken van conclusies in dit soort specifieke zaken. Nogmaals, ik snap
de oproep aan de Minister, maar laten we voorzichtig zijn en niet te
gemakkelijk conclusies trekken. Het aanjaagteam verwarde personen is
natuurlijk ingesteld naar aanleiding van een afschuwelijk incident, maar
ook in dat geval ging het niet zozeer om geld. Hoe ziet mevrouw Berndsen
dat?
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Ik denk dat de Veiligheidshuizen een
heel belangrijke rol hierbij spelen. Daarvoor is het wel nodig dat alle
spelers, ook die uit het sociale veld, in de Veiligheidshuizen aanwezig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

13

Ik weet dat er in Leeuwarden nog steeds een Veiligheidshuis is, maar ik
weet ook dat de Veiligheidshuizen in het hele land onder druk staan. Daar
komt mijn zorg uit voort, want juist op die plek kan op individuele basis
bekeken worden welke maatregelen mogelijk zijn. Ik heb de Staatssecretaris gevraagd of er sprake is van een sluitende aanpak, maar ik wil ook
weten welke gevolgen de bezuinigingen op de ggz, die wel degelijk
hebben plaatsgevonden, hebben voor dit soort situaties. Ik heb ook
gezegd dat het nooit helemaal te voorkomen is. We moeten er echter wel
goed naar kijken. Als er gaten in de aanpak zitten, moeten die worden
gedicht.
Mevrouw Kooiman (SP): Het zal u niet verbazen dat ik dat een heel goed
punt vind van Mevrouw Berndsen. Er is nu een aanjaagteam verwarde
personen. In het rapport staat duidelijk dat een en ander mogelijk de
consequentie is van de bezuinigingen op de ggz. In het rapport van de
Galan Groep waarschuwt het Openbaar Ministerie hier ook voor. We
kunnen inderdaad niet vaststellen of dit specifieke incident komt door de
bezuinigingen, maar is mevrouw Berndsen het met de SP eens dat we aan
de Staatssecretaris moeten vragen wat het effect is van al die bezuinigingen, voordat we doorgaan met deze verslechtering?
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Dat moeten we aan de Staatssecretaris vragen, maar via hem ook aan de Minister van VWS.
De voorzitter: Vindt u dat een goed plan of wilt u nog een vervolgvraag
stellen?
Mevrouw Kooiman (SP): Nee, daar ben ik het helemaal mee eens.
Voorzitter: Berndsen-Jansen
De voorzitter: Ik begrijp dat de Staatssecretaris vijftien minuten nodig
heeft om zijn beantwoording voor te bereiden. Ik schors de vergadering
dan ook voor vijftien minuten.
De vergadering wordt van 10.47 uur tot 11.05 uur geschorst.
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Laat ik beginnen met de vragen die
zijn gesteld over de recente gebeurtenissen in Leeuwarden. Het is
natuurlijk verschrikkelijk wat daar is gebeurd. Het is verschrikkelijk dat
iemand daar vrouwen heeft aangevallen en dat dit in één geval de dood
tot gevolg heeft gehad. Ik begrijp de link die wordt gelegd. Dat is een
beetje het wrange bij tbs. Het is een prachtig systeem. Je hoeft niet heel
ver de grens over te gaan om te zien dat ze het daar ook zouden moeten
hebben. Ze zijn het daar ook aan het opbouwen. Veel mensen brengen de
afkorting tbs echter in verband met problemen. Zij hebben het gevoel dat
daar een samenhang tussen bestaat. Dat het bij tbs om zware gevallen
gaat, is echter niet het gevolg van de tbs, maar dit is er de reden van dat
deze mensen tbs krijgen. Het feit dat je dan nog zo vaak goed aan de slag
kunt met mensen, dat je de samenleving veiliger kunt maken en dat dit
ook lukt bij mensen van wie in elk geval ik als niet-expert van te voren zou
denken «hoe kun je daar ooit nog mee aan de slag?», trekt minder
aandacht. In dit geval ging het om een man die een tbs-behandeling heeft
gehad. Hij had ook gewoon in de gevangenis gezeten en was buiten de
tbs-sferen om recentelijk nog psychiatrisch behandeld. Desondanks wordt
toch meteen het stickertje «ex-tbs» erop geplakt, terwijl het niet gezegd is
dat het probleem in zijn tbs-verleden zat. Ik moet een slag om de arm
houden omdat er nog veel onderzocht wordt. Alles wat ik zeg, is per
definitie dus onvolledig, op hoofdlijnen. We hebben gezien dat deze man
tbs heeft gehad. Als overheid waren we niet blij met de manier waarop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

14

die beëindigd was; dat was niet vanuit een behandelperspectief gebeurd.
Een technisch-juridische kwestie heeft er uiteindelijk toe geleid dat het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft gezegd: wij vinden de
motivatie niet helemaal goed genoeg en daarom moet de tbs van deze
mensen met terugwerkende kracht opgevat worden als gemaximeerde tbs
in plaats van ongemaximeerde tbs». Daardoor is de tbs van deze persoon
veranderd op een moment waarop je dat vanuit het oogpunt van de
behandeling niet zou doen. Het is niet zo dat deze persoon daarna uit het
zicht is verdwenen. Er is ook nog gewone detentie geweest en er is een
aantal keer een machtiging onder de Wet BOPZ afgegeven. Enkele
woordvoerders hebben daaraan gememoreerd. Uit het onderzoek moet
blijken wat precies de overwegingen zijn geweest om uiteindelijk toch te
besluiten om de behandeling voor het aflopen van die machtiging te
beëindigen. De conclusie die wij achteraf moeten trekken is natuurlijk
wrang, maar het onderzoek zal moeten uitwijzen of het ook een redelijk
besluit was op het moment dat het werd genomen. Dat kan ik nu niet
beoordelen. Achteraf is het gemakkelijk om daarover te oordelen, maar
het is ook riskant om dat te doen. Het is dan natuurlijk logisch dat die link
wordt gelegd.
Laten we specifiek naar de tbs kijken. Het wetsvoorstel langdurig toezicht
ligt nog altijd voor, waarbij ik meteen toegeef dat het woord «langdurig»
op dit moment op het wetstraject zelf van toepassing is. Hadden we dit
kunnen voorkomen? Technisch gezien niet als wij bijvoorbeeld vorig jaar
die wet al hadden aangenomen, maar misschien wel als hij al tien jaar van
kracht was en als hij bij de veroordeling van deze persoon – ik weet niet of
die al langer dan tien jaar geleden heeft plaatsgevonden – al heel lang van
kracht was. In het wetsvoorstel wordt ervan uitgegaan dat de rechter ook
dit betrekt bij het opleggen van de straf en dat hij eventueel langdurig
toezicht instelt. Binnen het tijdsframe van dit wetsvoorstel had het dus
niet voorkomen kunnen worden, maar als het er al veel eerder was
geweest, had dat wellicht wel gekund als de rechter het in deze casus dan
ook had opgelegd. Maar dan kom je wel echt in speculatietermen terecht.
Het is niet zo dat het voor deze specifieke casus iets had uitgemaakt als
het wetsvoorstel na de indiening in een hoger tempo was behandeld.
Ik ga nog even door op het wetsvoorstel. De heer Van Oosten vroeg of dit
alleen op de ongemaximeerde tbs ziet, op de zware delicten. Het is blind
voor het type delict. Het is heel erg afhankelijk van de vraag of de rechter
het oplegt. Het kan dus ook bij gemaximeerde tbs worden opgelegd. Het
is aan de rechter om het langdurig toezicht daarbij te betrekken.
In het kader van de nieuwe wetsvoorstellen is gevraagd naar de
mogelijkheid om een contraexpertise voor burgemeesters en een
rechterlijke toets te hanteren. Ik zal daar in een wat breder verband op
antwoorden met het oog op de drie wetsvoorstellen die nu aan de senaat
voorliggen. Zodra mensen behandeld worden onder het strafrechtelijk
regime is er sprake van een dubbelcheck. Als iemand op grond van artikel
2.3 van de Wet forensische zorg door de strafrechter in de ggz wordt
geplaatst, geldt dat de geneesheer-directeur, als hij voornemens is het
verblijf van die persoon in het psychiatrisch ziekenhuis te beëindigen,
toestemming moet hebben van de Minister van V en J. De Minister doet
dan nog een extra beoordeling met tussenkomst van het NIFP. Dat zou je
«de contraexpertise» kunnen noemen. In andere zaken – dat zijn zaken
waarin mensen gedwongen worden opgenomen in een kliniek maar niet
op grond van een strafrechtelijke titel – is niet voorzien in een contraexpertise of een rechterlijke toets of een ministeriële toets. Ik kan deze vraag
van de Kamer natuurlijk doorgeven aan de Minister van VWS, want over
de andere wetstrajecten kan ik mij niet uitspreken. Als je dit nog zou
willen inbouwen in de huidige wetstrajecten, zou dat het moment van
aanname niet bespoedigen, want je moet die voorstellen dan weer
ombouwen. Dat aspect moet ook worden meegewogen. Er is wel overleg
in de driehoek, maar je weet niet wiens inbreng en welke argumenten in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

15

een gezonde verhouding doorslaggevend zijn. Er is geen contraexpertise.
Zoals ik in de brief uiteen heb gezet, kan de burgemeester wel andere
typen bestuurlijke maatregelen opleggen als het echt om het veiligheidsaspect gaat. Bij een behandeling onder strafrechtelijke titel heb je natuurlijk
heel duidelijk de link met een combinatie van zorg voor degene die het
betreft en zorg om de samenleving met het oog op het veiligheidsaspect.
Bij de behandeling op andere titels is dat dreigingsaspect echter niet
meteen zo evident. Het is dus ook lastig om dat daarin leidend te maken.
Mevrouw Volp (PvdA): Ik denk dat het goed is dat de Staatssecretaris
schetst dat de invoering van de Wlz niet direct leidt tot het vermijden van
situaties als in Leeuwarden. De Staatssecretaris noemt de mogelijkheden
die er straks zullen zijn als er sprake is van een rechterlijke machtiging met
een strafrechtelijke titel en zegt dat het buiten zijn terrein valt als er geen
strafrechtelijke titel is. Kan hij zeggen of het aanjaagteam verwarde
personen ook naar dit soort personen kijkt? Kijkt het ook naar personen
die geen strafrechtelijke titel hebben als ze in de ggz komen? Dat is wel
een knelpunt. Er zijn recent weer een aantal casus geweest die tot veel
onrust hebben geleid. Kan de Staatssecretaris daar iets over zeggen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik zal dit punt aan Minister Schippers
meegeven. De heer Van der Staaij vroeg ook al of het team nadrukkelijk
aandacht kan hebben voor voormalig tbs’ers. Ook dat punt zal ik
meegeven. Volgens mij is het doel van het onderzoek naar verwarde
personen juist om er eerder bij te zijn zodat je voorkomt dat je te laat bent.
Vanuit het perspectief van V en J gezien, is dat natuurlijk wrang. Als er
een link is tussen het ziektebeeld, om het even plat te zeggen, en een
wetsovertreding, is het altijd te laat als ze onder mijn hoede vallen. Je zou
dan willen dat we erbij waren geweest toen we wel zagen dat er een risico
was op grond van het ziektebeeld, maar toen er nog geen gemanifesteerd
dreigingsrisico was op grond van al gepleegde zaken. Volgens mij is het
doel hiervan juist om niet te kijken naar wetsovertreders met een
psychisch probleem, maar om te voorkomen dat mensen met een
psychisch probleem wetsovertreders worden.
Mevrouw Volp (PvdA): Ik begrijp dat de Staatssecretaris dit punt
doorgeeft aan zijn collega. Ik heb zelf in de crisisdienst gewerkt. Het
moment waarop je kon ingrijpen was vaak het moment waarop er
daadwerkelijk sprake was van een delict, terwijl je dat zo graag wilde
voorkomen. Hetgeen door de Radboud Universiteit wordt geschreven
over het risicomanagement van de ggz, is een heel groot aandachtspunt.
Ik zou dus graag zien dat dat punt ook wordt meegegeven aan het
aanjaagteam, want een en ander betekent dat we de ggz ook vragen om
goed na te denken over risico’s, om uiteindelijk te voorkomen dat er zeer
ernstige strafbare feiten worden gepleegd.
Staatssecretaris Dijkhoff: Daar ben ik het mee eens. Daarom steun ik de
pilots die wij gaan doen om dit samen te brengen, ook van harte. Naar
mijn mening moet je af van eenrichtingsverkeer waarbij mensen wel
alvast in beeld zijn voor de psychiatrische behandeling, maar ze pas in
ons domein komen als zij een delict hebben gepleegd. Ik snap wel dat je
die informatie uit ons domein nodig hebt en dat die moet worden
teruggekoppeld om beter te kunnen voorspellen in welke gevallen wel of
niet te verwachten valt dat de wet wordt overtreden en in welke gevallen
je dus meer risico loopt. We moeten niet doen alsof iedereen met een
psychiatrisch probleem een extra risico vormt voor wetsovertreding, maar
er moet wel sprake zijn van feedback, zodat je van elkaar leert. Mijn
mensen kunnen het vaak goed zien, maar dan achteraf. Voor andere
mensen is het lastiger om een en ander te voorspellen. Het zou dus wel
fijn zijn als we er eerder bij konden zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

16

De heer Oskam (CDA): Is de Staatssecretaris klaar met dit punt? Ik mis
namelijk toch het antwoord op de vraag wanneer de Eerste Kamer de
memorie van antwoord krijgt. Het is prima dat wordt bevestigd dat het
veel te lang heeft geduurd, maar er moet nu echt worden doorgepakt.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat wordt volgende week.
De heer Van Oosten (VVD): Ik zit nog met het volgende. De Staatssecretaris sprak over de positie van de burgemeester. Het geval in Leeuwarden
kende een dramatische afloop. De Staatssecretaris geeft aan dat er voor
de burgemeester in dergelijke gevallen met verwarde personen – laat ik
het zo maar noemen – andere mogelijkheden voorhanden zijn om in te
grijpen. In de brief die wij gisteren hebben ontvangen, staat het een en
ander daarover. In een artikel in NRC Handelsblad stelt de heer Crone
echter: we wisten dat hij een persoon was die niet zonder risico op straat
kon, maar we konden hem wettelijk niet vastzetten. Van de Staatssecretaris begrijp ik dat de nieuwe wet niet per se een contraexpertise
introduceert, waar de heer Crone om vraagt. Ik zeg niet dat dit per se de
oplossing is, maar als de burgemeester zegt dat hij de middelen niet
heeft, terwijl de Staatssecretaris zegt dat er voor burgemeesters toch
allerlei mogelijkheden zijn om hiermee aan de slag te gaan, zit daar toch
ruimte tussen. Moeten we daar niet wat dieper induiken om de samenleving te kunnen beschermen tegen echt heel gevaarlijke personen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Uit de vraag van de heer Van Oosten maak ik
op dat ik te kort door de bocht ben gegaan. Ik wil op geen enkele manier
de indruk wekken dat de burgemeester in dit geval in weerwil van wat hij
zegt, maatregelen had waarmee hij dit heel gericht had kunnen
voorkomen. Ik wilde wijzen op het spanningsveld dat er is. Er zijn namelijk
twee verschillende werelden. Je hebt de veiligheidswereld, waarin je los
van de achtergrond, los van de vraag waarom iemand een risico vormt,
maatregelen kunt nemen, bijvoorbeeld door een gebiedsverbod op te
leggen. Dat is natuurlijk veel effectiever als er een directe relatie is tussen
iemand van wie een dreiging uitgaat en iemand naar wie die dreiging
uitgaat. Als iemand een bedreiging vormt voor iedereen, kun je die
persoon geen gebiedsverbod voor heel Nederland opleggen. Ja, dat kan,
maar dat is dan strafrechtelijk en dan zit iemand in een heel klein gebiedje
in Nederland vast. Daarnaast hebben we de zorg om mensen die zich niet
vrijwillig laten opnemen en die vanwege psychiatrische problemen een
risico voor zichzelf en/of anderen vormen. Dat is dan puur vanuit medisch
oogpunt. Dan is het veiligheidsaspect ondergeschikt en de behandeling
echt leidend. Die twee komen uiteindelijk samen als je iemand op
strafrechtelijke titel verplicht in een kliniek laat behandelen. Dan heb je die
contraexpertise en die extra check wel. De geneesheer-directeur kan dan
niet zeggen: vanuit behandelingsoogpunt zie ik geen reden meer om
iemand vast te houden, dus ... Dat mag de geneesheer-directeur wel
vinden, maar hij moet dat oordeel dan eerst voorleggen aan het ministerie, dat vervolgens een contraexpertise laat uitvoeren door het NIFP. De
Minister bepaalt dan ten slotte of die persoon uit de kliniek komt voordat
de behandelingsmachtiging afloopt. Dat zijn verschillende trajecten. In het
traject waarin de zorg gedwongen wordt verleend maar dit niet gebeurt
op strafrechtelijke titel, zit nu geen contraexpertise, terwijl die in het
veiligheidsdomein bijvoorbeeld wel dominant is. Ik zeg niet dat zij daar
geen deel van moet uitmaken, maar dat heeft betrekking op de wetsvoorstellen van mijn collega van VWS en ik kan niet voor haar de afweging
maken in welke vorm je dat zou moeten doen. We zullen altijd te maken
hebben met een stapeling van mogelijkheden. Het hoogste escalatiepunt
is de strafrechtelijke titel. Als vooraf is ingeschat dat er echt een strafrechtelijke titel is voor opname, gelet op de risico’s die eraan vastzitten, heb je
nog de meeste sloten op de deur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

17

De heer Van Oosten (VVD): Ik houd het kort, hoor, want ik begrijp de
uitleg van de Staatssecretaris wel. Ik maak daaruit echter ook op dat de
specifieke contraexpertise waar de burgemeester van Leeuwarden om
vraagt, niet in de huidige wetsvoorstellen besloten ligt. Ik weet dat niet
alleen de Staatssecretaris hierover gaat maar ook de Minister. Gegeven
het feit dat het thema «verwarde personen» toch met enige regelmaat in
de Kamer aan de orde komt en er nu ook een aanjaagteam is, vraag ik de
Staatssecretaris toch om dit onderwerp nog eens mee te nemen en om te
bekijken of het een bijdrage kan leveren. Ik zeg daar wel expliciet bij dat
de lopende wetstrajecten daardoor geen vertraging mogen oplopen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik zal deze suggestie meenemen. Ik heb vooral
een vraag beantwoord over iets wat er niet in zit. In het wetsvoorstel
verplichte ggz staat van het begin af aan wel een strakkere band tussen
het lokaal bestuur, het OM en de ggz, waardoor het meer organisch moet
gaan lopen. Het is heel goed mogelijk dat een opname in de toekomst
voortkomt uit het feit dat een burgemeester in zijn driehoek iemand heeft
gesignaleerd die hij als een risico beschouwt. Hij kan dan zelf verkennend
onderzoek doen en concluderen dat opname onder de Wet verplichte ggz
de meest aangewezen route is. Het lokaal bestuur heeft dan van het begin
af aan een veel sterkere rol als het OM die machtiging vraagt. Het ligt dan
ook voor de hand dat er bij een eventuele voortijdige beëindiging veel
beter overleg is en dat dit op een natuurlijke manier gebeurt. Als er dan
aan een burgemeester wordt gemeld dat iemand naar buiten gaat, weet
de burgemeester al wie het is omdat een van zijn eigen mensen aan de
wieg heeft gestaan van het verkennend onderzoek dat heeft geleid tot de
machtigingsaanvraag. De verplichte samenwerking die er al in zit, zou dus
vanzelf moeten leiden tot een betere situatie, los van heel formele
noodremmen als contraexpertises.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik mis iets in het verhaal van de Staatssecretaris. Iedereen hier aan tafel wijst op een aantal problemen. Mevrouw
Volp wijst erop hoe moeilijk het is om een opname te krijgen op grond
van de Wet BOPZ. Er is gevraagd naar de mogelijkheid van een contraexpertise. Mevrouw Berndsen zei dat er onvoldoende wettelijke maatregelen
waren om deze man op te nemen en dat financiële problemen daar
mogelijk een rol bij speelden. Ik heb in mijn inbreng gevraagd of de
Staatssecretaris in ieder geval met een aantal relevante partijen, bijvoorbeeld de politie, de fpc’s en de reclasseringsorganisaties, om de tafel kan
gaan om erachter te komen of we iets missen. We kunnen hier allemaal
wel het wiel gaan uitvinden, maar ik denk dat de mensen die met deze
personen werken het best weten wat er nodig is.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ook deze suggestie geef ik door aan de meer
aangewezen collega’s. Ik wil voorkomen dat ik een uitnodiging verstuur
en dat ik uiteindelijk zelf de minst relevante partij aan tafel ben, gelet op
de zaken die onder mijn verantwoordelijkheid vallen. Wij, of liever gezegd
«zij» zullen dan ook bekijken hoe zich dat verhoudt tot het werk dat het
aanjaagteam verwarde personen verricht. Ik heb de indruk dat het heel
praktijk gedreven en concreet is. We moeten niet allemaal modellen gaan
aanpassen op basis van studies, maar we moeten op de werkvloer
bekijken hoe we de bestaande voorzieningen kunnen verbeteren en de
aanpak in de praktijk kunnen aanpassen. Daarom gaan de verwijzingen
die de collega’s naar het Veiligheidshuis hebben gemaakt, mij altijd aan
het hart. Als je de dingen daar goed samenbrengt, kun je een eind verder
komen. Dat is effectiever dan het nadenken over modellen. De suggestie
om zo’n rondetafelgesprek te organiseren, geef ik aan mijn collega’s ter
overweging mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

18

Mevrouw Kooiman (SP): Zo debatteren we niet. Dat is te gemakkelijk. Het
kabinet spreekt met één mond. De Staatssecretaris is prima in staat om te
zeggen: ik neem hierin de lead, want er is een heel ernstige situatie
geweest; ik ga dit regelen of ik ga in ieder geval met mijn collega’s rond
de tafel om dit voor elkaar te krijgen en ik zal de Kamer hierover informeren. Ik wil dus gewoon van de Staatssecretaris weten wanneer hier
voortgang mee wordt gemaakt en wanneer de Kamer hierover wordt
geïnformeerd.
Staatssecretaris Dijkhoff: Zo ver ga ik niet. Ik ga niet de lead nemen op
basis van een casus waarnaar het onderzoek nog loopt. We weten immers
nog niet precies waar het probleem in zat of waar de problemen precies in
zaten. We weten niet of we een specifiek punt kunnen aanwijzen. Gelet op
de problematiek hadden de Minister van Veiligheid en Justitie en de
Minister van VWS de lead bij grondig onderzoek naar eerdere tragische
gebeurtenissen. Naar aanleiding van dat rapport is er een specifiek team
opgericht om de zaken verder te brengen en om deze problematiek onder
de aandacht te brengen. Dan krijg je dus een beetje kluitjesvoetbal. Ik
neem de suggestie die hier is gedaan, ter harte. Ik geef haar door aan mijn
collega’s, maar ik ga dat niet toezeggen. Ik ga de trajecten die lopen en die
volgens mij ook goed lopen, niet doorkruisen, ook gelet op het feit dat het
onderzoek hiernaar nog niet afgerond is.
Er werd gevraagd of er sprake is van een trendbreuk. Is er na een
jarenlange daling weer sprake van een stijging van de recidive van
tbs-gestelden? Het is goed om op te merken dat er echt sprake was van
een gestage daling. Mevrouw Helder en mevrouw Kooiman zeiden dat
ook. In al die jaren is de recidive met een paar procent gedaald. Het
overzicht met de cijfers over 2010 liet een lichte stijging zien. Inmiddels
zijn de cijfers over 2011 bekend. Zij staan op de website van het WODC.
Dat overzicht laat weer een daling zien. Het lijkt dus een eenmalige
terugval te zijn geweest. Volgens de laatste meting is de algemene
recidive na een periode van twee jaar gedaald tot 19,1%, ten opzichte van
20,5% in het jaar daarvoor. Het lijkt erop dat de langdurige daling zich nog
voortzet. Er is in ieder geval geen trendbreuk of stijging van meer dan één
jaar te zien.
Mevrouw Helder stelde nog een vraag naar aanleiding van de marktscan
van de NZa. Zij vroeg of mensen met een persoonlijkheidsstoornis nog
zijn te behandelen. Ik wil daarbij wel benadrukken dat het moeilijk is om
één type stoornis te onderscheiden. Mensen hebben vaak een heel pakket
aan problemen. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis kan ook een
verstandelijke beperking hebben en daarbovenop nog verslavingsproblemen. Het kan dan heel goed zijn dat die andere factoren dermate goed
te behandelen zijn dat iemand alsnog goed of in ieder geval beter met
meer veiligheidswaarborgen in de samenleving kan functioneren dan
wanneer deze persoon alleen maar een gevangenisstraf heeft gehad en
niet is behandeld. Daarnaast is het mogelijk dat mensen met een
persoonlijkheidsstoornis daar op een bepaalde manier mee leren omgaan
waardoor die nog steeds aanwezig is maar geen negatief effect heeft op
de samenleving. Ik heb weleens boeken gelezen over de mate waarin
persoonlijkheidsstoornissen in ons vakgebied zouden voorkomen. Wij
blijken een verhoogd risico daarop te hebben. Bij mensen bij wie de
persoonlijkheidsstoornis de dominante factor is in de problematiek zien
we dat recidive daalt bij behandeling. Het effect is wellicht anders, maar
het is om die drie redenen dus niet nutteloos om de behandeling toch
voort te zetten. Daarom blijf ik ervoor kiezen om mensen, ook wanneer
deze stoornis dominant is, te behandelen in plaats van ze alleen in de cel
te zetten.
Mevrouw Helder (PVV): De opmerking van de Staatssecretaris over
persoonlijkheidsstoornissen leek een beetje op uitlokking, dus ik heb niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

19

alleen een vraag maar ook een opmerking. Ik kan niet spreken voor de
Staatssecretaris, maar ik heb zelf nog geen strafbare feiten gepleegd.
De Staatssecretaris zei aan het begin dat er vaak sprake is van een heel
pakket aan problemen. Hij noemde in dat kader verslaving en een
verstandelijke beperking. Verslaving kun je wel degelijk in de gevangenis
het hoofd bieden. Het gaat mijn fractie erom dat een tbs-plaats heel veel
duurder is dan een plaats in de gevangenis. Daarnaar moet ook worden
gekeken. Je moet dan ook kijken naar het nut van de behandeling. In dat
kader haal ik steeds de deskundigen aan. Zij hebben letterlijk gezegd:
justitie moet niet het afvoerputje van de gezondheidszorg worden. Dat is
nu net de crux. We moeten niet meteen naar de ergste tbs’ers kijken, maar
juist naar de personen die de Staatssecretaris noemt. Waarom wil hij
mensen die dat hele pakket aan problemen hebben die je ook in een
gevangenis het hoofd kunt bieden, nog steeds in een dure tbs-kliniek laten
opnemen?
Staatssecretaris Dijkhoff: Laat ik vooropstellen dat ik die opmerking op
geen enkele manier persoonlijk bedoelde. Mocht er al sprake van zijn, dan
hoeft dat niet te leiden tot een wetsovertreding in algemene zin. Wat
mevrouw Helder zegt, gebeurt ook. Wij hebben ook ppc’s waar mensen
niet in een tbs-regime zitten, maar wel gedetineerd zijn en een psychiatrische behandeling krijgen. Het is een kwestie van maatwerk ter
beoordeling van de rechter. De rechter moet beoordelen of de desbetreffende persoon onder de tbs valt. Ik zie geen reden om daarvan af te
wijken. Uit de reviews krijg ik ook niet het idee dat een heel grote groep
mensen in tbs zit die eigenlijk met een paar uur praten in de week vanuit
de gevangenis evengoed geholpen had kunnen worden. Ik heb dus niet
het gevoel dat een oneigenlijk deel van de populatie nutteloos tbs
opgelegd heeft gekregen. Ik zie geen reden om daarop het beleid aan te
passen.
Mevrouw Helder (PVV): In een uitzending van Brandpunt van een paar
jaar terug zei een professor letterlijk: jullie proberen van een kat een muis
te maken. Ik blijf die kritiek herhalen. Als een ter zake deskundige zegt dat
je een persoonlijkheidsstoornis niet kunt genezen, is het vreemd dat dat in
een tbs-kliniek nou juist wordt geprobeerd. Als het toch niet lukt, lijken die
inspanningen mij nutteloos, om het even heel hard te zeggen. Het heeft
niet meer nut dan wat je in een gevangenis zou kunnen doen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ook van werkbezoeken heb ik niet de indruk
overgehouden dat er een soort hoogmoed heerst bij de behandelaars dat
iedereen genezen kan worden. Het is mijn indruk dat de behandeling er
veeleer op gericht is om bepaalde factoren weg te nemen. Van verslaving
genees je misschien nooit helemaal, maar er wordt naar gestreefd dat
iemand maatschappelijk kan functioneren, zonder dat de dreigende
negatieve kanten van iemands problematiek of stoornis manifest blijven
en de boventoon blijven voeren. Mensen die na een tbs-verleden goed in
de maatschappij functioneren, heb ik nooit horen zeggen: ik ben genezen.
Wel hoor ik opmerkingen als «ik kan nu beter omgaan met dingen» en «ik
heb een manier gevonden om zodanig met mijn problemen of de
neigingen die ik heb, om te gaan dat zij niet meer leiden tot overtreding
van de wet». Volgens mij is dat een mooi effect. Er is niet het idee dat wij
iedereen echt gaan genezen in de zin dat er nieuwe mensen opstaan. Er
worden van katten geen muizen gemaakt. Het worden hooguit katten die
misschien wat meer aan huis gebonden zijn en die niet zomaar de straat
op rennen.
Mevrouw Helder heeft ook gevraagd naar recidive tijdens het verlof. Zij
vindt dat je dan eigenlijk naar de gevangenis moet. Het is niet uitgesloten
dat dit gebeurt, maar ik hecht eraan dat OM en rechterlijke macht daarin
het laatste woord hebben. Zij bekijken of dat moet. Als een tbs’er tijdens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

20

de maatregel een delict pleegt, dan moet het OM bekijken of de persoon
voor dat delict vervolgd wordt. De rechter moet vervolgens bepalen welke
sanctie daarop volgt en of het ook leidt tot een nieuwe straf of tot
continuering van de tbs. Ik zou daar niet een-op-een een categorische
uitspraak over willen doen.
Mevrouw Volp vroeg naar de recidive in de pij-groep. Die recidive vindt zij
zo hoog, dat zij zich afvraagt of de maatregel wel effectief genoeg is om te
voorkomen dat deze jongeren als volwassenen in de tbs terugkeren. De pij
valt niet onder tbs, waardoor het voor mij lastig is om hier heel uitvoerig
op in te gaan. Morgen zullen wij spreken over de justitiële jeugdinrichtingen. Bij die gelegenheid zal ik op deze inbreng ingaan.
Hoe zit het met de controle van het personeel op contrabande. Mevrouw
Helder wil dat iedereen altijd gecontroleerd wordt. Ik snap die gedachte,
maar ik ben zelf meer van het traject waarin ik instellingen vraag hoe
ervoor gezorgd kan worden dat het veilig is. Ik wil dus niet maatregelgedreven, maar effectgedreven opereren. Ik heb bepaald niet het gevoel dat
instellingen dit niet serieus oppakken of er niet goed mee kunnen
omgaan. Ik wil met de instellingen de maatregelen en de controles
bespreken die nodig zijn om ervoor te zorgen dat geen spullen ongeoorloofd binnenkomen. Ik zal de Kamer begin volgend jaar informeren over
de afspraken. Ik wil dat de klinieken voldoende veiligheidsmaatregelen
nemen, zodat het in de praktijk goed loopt. Ik wil niet nu al naar
100%-controles grijpen waarmee ik de indruk geef dat het niet op een
andere manier zou kunnen.
De heer Oskam vroeg waarom een rapport van 28 juli pas in september
naar de Kamer is gekomen. Soms hebben dingen een heel praktische
oorzaak. Als dingen middenin een zomerreces verschijnen en veel
medewerkers op vakantie zijn – ik moet toegeven dat ook bewindslieden
niet elke dag op het departement komen – worden ze soms pas aan het
eind van het reces opgepakt. Vervolgens is dit rapport binnen een aantal
weken naar de Kamer gestuurd. Er zat niets anders achter. Rapporten
horen gewoon naar de Kamer te komen. Meteen na het onderzoek,
voordat het rapport naar de Kamer kwam, hebben de instellingen zelf
teruggekoppeld wat er bij hen aan de hand was. Indien nodig, hebben ze
direct maatregelen genomen. Daar zat de vertraging dus niet in. Het
overkoepelende rapport is met de inspectie en met de klinieken
besproken. Om die reden is het zo gelopen.
De heer Oskam vroeg ook naar de stand van zaken rond de aanbevelingen
die ik zojuist noemde. Het is in eerste instantie aan de fpc’s zelf om die
maatregelen te nemen. Ik heb ze gevraagd om voor 1 januari aanstaande
samen een plan van aanpak toegangscontrole in te leveren. Als er een
incident in een instelling plaatsvindt, wordt dus niet alleen naar die
instelling gekeken. Wij kijken dan zeker breder. In zo’n plan van aanpak
moet een eenduidig kader worden opgenomen waarin staat hoe de fpc’s
het eigen personeel hierop gaan controleren. Ik heb daarbij een zekere
ambitieverwachting uitgesproken. Ook moet aangegeven worden welk
eenduidig effectief controlebeleid wordt gevoerd voor het tegengaan van
de invoer van niet-metaalhoudende contrabande, een prachtige term voor
drugs. Het gaat dan om tbs’ers, maar ook om relatiebezoek, om personeel
en om ieder ander die in de kliniek komt.
Ik zie daarin niet meteen een link met het eventueel teruglopende aantal
contactmomenten. In het gezamenlijk beleid dat ik net noemde, wordt
bezien of daar een relatie ligt. Wij hebben nu niet meteen het idee dat er
een causaal verband is.
De heer Van der Staaij vroeg om gemeenschappelijke minimumnormen
tegen drugs. Dat is een onderdeel van het plan van aanpak dat ik voor het
eind van het jaar van de instellingen verwacht.
Mevrouw Berndsen vroeg naar de urine- en kamercontroles, maar ook om
een tijdpad bij de registratie. Dat zit in datzelfde plan, dat 1 januari bij mij
moet liggen. In januari zal ik de Kamer daarover informeren. Er zijn veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

21

wetstrajecten, die hierdoor niet vertraagd mogen worden. Het zou met
deze informatie ook februari kunnen worden.
De heer Van der Staaij (SGP): Nog even de vraag of ik goed heb
begrepen dat er wel de ambitie is om voor 1 januari 2016 tot die overtuigende gemeenschappelijke aanpak te komen. Ik hoop niet dat er nog een
lang traject achteraan komt en dat het allemaal weer eindeloos gaat
duren.
Staatssecretaris Dijkhoff: Nee, het moet geen lang traject worden. Ik heb
in de tussentijd niet het signaal gekregen dat men 1 januari niet gaat
redden. Er moet dan echt een gezamenlijk plan van aanpak zijn. Wij
kunnen niet na een incident bij één fpc kijken wat daar moet gebeuren. Ik
heb ook niet de indruk dat nu met veel tegenzin de handen ineen worden
geslagen. Ik zie het met vertrouwen tegemoet.
Mevrouw Helder vroeg naar de voortgang met de ISD-maatregel. Ik ben
blij met haar positieve woorden over de maatregel. Ik heb een conferentie
bezocht waar veel betrokkenen aanwezig waren. De ideeën over hoe het
nog beter kon, buitelden over elkaar heen. Daaraan gekoppeld zat een
zorg. De ISD werpt zo veel vruchten af dat wij moeten voorkomen dat wij
iedereen zo’n maatregel opleggen. Het werkt zo goed omdat de maatregel
zo gericht is op een bepaalde doelgroep. Het gaat nu om maximaal twee
jaar. Gezien het proportionaliteitsvereiste is het lastig om te zeggen dat
het standaard langer wordt zonder een rechterlijke uitspraak. In dat geval
moeten wij vrezen dat de maatregel minder vaak wordt opgelegd. Dat is
altijd een spanningsveld. Wel kan aansluitend op de ISD een rechterlijke
machtiging op grond van de Wet BOPZ worden aangevraagd. Tijdens de
discussie zei een van de aanwezigen: soms hebben wij het gevoel dat wij
iemand net te vroeg moeten loslaten. Anderen zeiden daarop: dat zijn dan
vaak de mensen die je als betrokken persoon niet wilt loslaten. Het gaat
steeds om de vraag of men in het goede kader met iemand aan de slag is.
Ik kom op de vragen over de terugkeer naar de gemeente van herkomst
na een tbs. Mevrouw Helder en ik delen de mening dat het belang van het
slachtoffer zwaar moet worden meegewogen. Er moet sowieso met de
slachtoffers over contact worden gesproken. Het gesprek kan ertoe leiden
dat resocialisatie in een andere gemeente dan de gemeente van herkomst
plaatsvindt. Ik wil het niet per definitie meteen omdraaien. Je moet het
slachtoffer ook weer niet het recht geven om altijd resocialisatie in de
gemeente van herkomst te voorkomen. Je legt ook een behoorlijke last op
iemand als je zegt dat hij erover moet beslissen. Ieder slachtoffer is
anders. Er kan de behoefte bestaan om daar minder bij betrokken te zijn.
Het moet zwaar blijven meewegen, maar ik wil niet de redenering
omdraaien. Het moet niet zo zijn dat het slachtoffer of de omgeving
toestemming moet geven voor resocialisatie. Bij grotere gemeenten kan
misschien heel goed gekozen worden voor een andere plek op een
bepaalde afstand. Ik vind het lastig om daar categorisch maatregelen voor
te treffen.
Mevrouw Volp vroeg of internet een belangrijk aspect is bij resocialisatie.
Dat is het. De beslissing om iemand toegang krijgt tot internet en hoever
die toegang vrij of beperkt is, is onderdeel van de behandeling. Het staat
er niet los van: het is niet zo dat er een behandeling is en dat er daarnaast
nog een paar computers staan. Toestemming kan worden ingetrokken als
overtredingen geconstateerd worden of als geconstateerd wordt dat
toegang tot internet een negatief effect heeft op de behandeling, omdat
de desbetreffende persoon niet goed met die vrijheid kan omgaan.
De heer Van Oosten stelde in relatie tot de Van der Hoeven Kliniek de
vraag naar de gang van zaken als er afgeweken wordt van een
machtiging. Geldt dat breder? Voor alle fpc’s geldt dat het behandelteam
de aanvraag opstelt. Er is in ieder geval meer dan één persoon mee bezig.
Dat wordt vervolgens voorgelegd aan de interne verlofcommissie, waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

22

externen zitting in hebben. Die commissie toetst de aanvraag. Pas als er
een positief advies is, wordt de aanvraag bij het ministerie ingediend. Die
tegenspraak is dus intern vormgegeven. Wat er fout ging, was dat er
buiten de machtiging om iets gedaan is. Daar is de kliniek op aangesproken. Ik heb geen signalen dat dat een brede praktijk is. Dit is het
traject zoals het hoort te verlopen. Daarin zit die tegenspraak. Wij kunnen
natuurlijk moeilijk iets organiseren voor iets buiten alle trajecten om. Dan
is het gewoon fout gegaan. Nogmaals, men is verder gegaan dan de
machtiging. Daar zijn meteen stevige gesprekken op gevolgd en maatregelen op getroffen.
De heer Van Oosten vroeg ook naar de gemaximeerde tbs. Ik snap dat het
wringt. Bij tbs ga je iemand behandelen. Dan wil je dat het pas eindigt als
de behandelaars zeggen dat de behandeling tot succes heeft geleid. Het
kan snel, het kan langer duren, en toch is die tbs gemaximeerd. Als ik die
gemaximeerde tbs afschaf, vrees ik dat er voor veel gevallen geen
ongemaximeerde tbs wordt opgelegd, maar geen tbs. Overigens wordt in
minder dan 10% van de gevallen een gemaximeerde tbs opgelegd.
Wanneer legt de rechter gemaximeerde tbs op? Dan doet hij volgens mij
om in relatief lichtere zaken met het oog op de proportionaliteit tóch tbs
op te leggen. Als na afloop van de maximale tbs-termijn geconstateerd
wordt dat de persoon nog steeds een gevaar vormt, dan kan een
machtiging worden aangevraagd voor gedwongen opname op grond van
de Wet BOPZ. Ik verwijs naar de wetsvoorstellen die bij de senaat liggen
en op grond waarvan op andere manieren verplichte zorg kan worden
afgedwongen. Met de Wet langdurig toezicht voorziet het opgebouwde
stelsel erin om voor iedereen voor wie dat nodig lijkt, te voorzien in meer
dan alleen een straf. Het afschaffen van gemaximeerde tbs zal eerder
leiden tot gevangenisstraf met daarna een van de andere instrumenten,
bijvoorbeeld op grond van de Wet BOPZ.
De heer Van Oosten (VVD): Ik snap wat de Staatssecretaris zegt, maar ik
ben blij dat hij tegelijk aangeeft dat het wel wringt. En daar blijf ik wel mee
zitten. Iemand krijgt naast de reguliere straf tbs opgelegd omdat daar
volgens deskundigen, volgens artsen een reden toe is. Daarbij wordt
gezegd: deze persoon is ziek en moet behandeld worden, want anders
vormt hij een gevaar voor de samenleving. Dat ligt daar in feite in
besloten. Gelijktijdig wordt daar bij gemaximeerde tbs een maximum aan
gesteld. Met andere woorden, er komt sowieso een einde aan, ongeacht
of je wel of niet meewerkt aan de behandeling etc. Daarna hebben wij
natuurlijk nog wel noodmaatregelen als de Wet BOPZ om iemand acuut
een paar dagen uit de samenleving te halen, maar ik denk dat wij dit toch
kritisch moeten bekijken, ook al zijn het maar een paar gevallen waarin
deze straf wordt opgelegd en ook al bestaat bij de Staatssecretaris de
vrees dat dan überhaupt geen tbs wordt opgelegd. Is dit middel wel het
meest passende middel? Wij moeten dat juist ook bekijken omdat wij een
voorbeeld zijn voor het buitenland. Wij moeten kritisch naar ons eigen
systeem durven blijven kijken. Ik doe een appel op de Staatssecretaris. Is
de vrees die de Staatssecretaris uit wel gerechtvaardigd?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik meen dat ik iets hoopvoller afsloot. Het
conceptuele idee van tbs is: behandeling. Dan kun je dus de vraag stellen:
hoezo maximeren? Maximering hoort niet in tijd, maar in behandeleffect.
Dat dat wringt snap ik, maar ik probeerde positiever te zijn. Nogmaals, in
minder dan 10% van de gevallen wordt gemaximeerde tbs opgelegd. In
meer dan 90% van de gevallen wijkt de rechter dus af van de regel dat tbs
gemaximeerd is. Hij kiest zelf al voor ongemaximeerde tbs, omdat hij ziet
dat het behandeleffect boven de behandelduur hoort te staan. De
problemen bij mensen die gemaximeerde tbs achter de rug hebben, zitten
juist in die groep van het arrest van het Europese Hof. Het is niet de
rechter die vooraf gemaximeerde tbs heeft opgelegd. Hij koos juist voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

23

tbs gericht op het behandeleffect. Het Hof vond dat niet goed genoeg
gemotiveerd en wilde de tbs fictief gemaximeerd maken. Bij juist die
groep zien wij problemen, zoals de vreselijke zaak in Leeuwarden vorige
week. Ik wil mijn beeld staven en zal de Kamer informeren over de
categorie van mensen die gemaximeerde tbs opgelegd hebben gekregen.
Om welk type delicten gaat het daarbij? Dan geef ik wat meer beeld bij die
minder dan 10% waarbij de rechter de standaardmaximering dus wel
gebruikt. In een volgend AO kunnen wij dan zien of het comfort dat ik erbij
heb, in de Kamer gedeeld wordt. Het is mijn beeld dat het behandeleffect
zo vooropstaat, dat in meer dan 90% van de gevallen de rechter geen
maximering oplegt.
De heer Van Oosten (VVD): Dank voor deze toezegging. Is de Staatssecretaris bereid om daarbij de vraag mee te nemen of die gemaximeerde
tbs in potentie afbreuk kan doen aan het principe dat wat mij betreft voor
tbs staat, namelijk dat iemand volledig wordt behandeld alvorens hij in de
samenleving terugkomt en dat hij daar geen gevaar meer voor vormt? Het
is mij wat waard als die relatie in deze toezegging wordt meegenomen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik zal deze begrijpelijke vraag meenemen. Ik
heb al aangegeven dat het bijna andersom is. Hoewel de wet uitgaat van
vooraf gemaximeerde tbs, is de rechterlijke macht het doorgaans zo eens
met de redenering die de heer Van Oosten naar voren bracht, dat hij bij
voorbaat die maximering eraf haalt om het behandeleffect voorop te
stellen. Bij alle inspanningen die wij ons getroosten om de behandelduur
te verkorten, gaat het om verkorting door effectiever behandelen en niet
om een verlaging van de norm om het einde van de behandeling te
constateren.
De voorzitter: De Staatssecretaris sprak van «een volgend AO». Kan hij
aangeven op welke termijn hij met iets komt?
Staatssecretaris Dijkhoff: Januari, februari.
De voorzitter: Ik denk niet dat voor januari al een AO over tbs gepland
wordt.
Mevrouw Kooiman (SP): Wij krijgen inzicht in de vraag wanneer wel en
niet gemaximeerde tbs wordt opgelegd, maar interessanter is dat rechters
zich vaak genoodzaakt zien om een tbs telkens voor één jaar te verlengen.
Dat zie ik in de antwoorden op mijn Kamervragen, waar ook de heer
Oskam op doelde. Het lijkt mij interessant om te onderzoeken waarom die
rechters zich telkens genoodzaakt zien om niet voor twee jaar, maar
telkens voor één jaar te verlengen. Wil de Staatssecretaris in ieder geval in
gesprek gaan met de Raad voor de rechtspraak over dit punt?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ik zal het meenemen in dat volgende overleg.
De heer Oskam heeft gevraagd naar het sluiten van klinieken en de
overplaatsingen die daarvan het gevolg zijn. Heeft dat geen zware
negatieve effecten op de behandeling en de veiligheid? Bij de
tbs-behandeling blijft de veiligheid van de samenleving en de kliniek zelf
centraal staan. Soms wordt een stapje terug gezet in bepaalde elementen
van de behandeling, bijvoorbeeld het verlof, om later weer een stap
vooruit te kunnen zetten. Verandering van spijs doet eten. In sommige
gevallen zien wij dat de behandeling in een nieuwe kliniek dingen sneller
laat gaan. Het is heel moeilijk om daar in het algemeen iets over te
zeggen. Nogmaals, in alle gevallen blijft de veiligheid vooropstaan. Als
een nieuwe behandelaar in een nieuwe kliniek andere keuzes maakt over
bijvoorbeeld verlof, dan is dat leidend. Soms leidt dat tot frustratie bij
iemand die een stap terug moet doen. Maar goed, er is dus geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

24

eenduidig beeld. Wij zien niet alleen maar stapjes terug. Ook in de
algehele behandelduur zien wij geen oplopende vertragingen door deze
veranderingen. Ik hoor het woord «integendeel», maar zo’n causaal
verband zou ik ook niet willen leggen. Voor je het weet, zouden wij een
beleid met veel overplaatsingen moeten voorstaan. Dat is natuurlijk ook
weer niet aan de orde.
Mevrouw Kooiman wees erop dat negentien keer de sanctie «een jaar
geen verlof» niet is toegepast. De maatregel «een jaar geen verlof» is
geen standaardstraf. Het is een instrument dat gehanteerd kan worden
om ongeoorloofde afwezigheid tegen te gaan. Het is niet altijd proportioneel. Het ligt aan de vraag wat het ongeoorloofd afwezig zijn inhield.
Ging het om een ernstige onttrekking of om een lichtere overtreding? Wij
moeten maatwerk blijven toepassen. De Taskforce Behandelduur tbs heeft
geconcludeerd dat het te veel als een pavlovreactie opleggen van die
maatregel juist leidt tot een veel langere behandelduur. Een van de
elementen die leidt tot een effectievere behandeling van korte duur, is
juist een niet zo binair omgaan met deze sanctie. Steeds moet het worden
bezien in het belang en het effect van de behandeling.
Er zijn vragen gesteld over de wachtlijst, de toeleiding naar zorg en de
geluiden dat er soms zes maanden op een plek moet worden gewacht.
Het is natuurlijk onwenselijk als tbs’ers onnodig lang moeten wachten op
een plek in een kliniek. De marktscan van de NZa zegt daar ook iets over.
Ik heb laten weten dat het niet altijd uit te sluiten is. Soms is een casus zo
complex dat de juiste behandelplek wat langer op zich laat wachten. Een
andere factor is de soms lange doorlooptijd, omdat het OM het dossier
pas aanlevert ruim na het onherroepelijk worden van het vonnis bij DJI.
De passanttijd loopt dan al voordat wij bij DJI goed kunnen toeleiden. Wij
streven ernaar om in deze factoren een bespoediging tot stand te
brengen. Ik wil niet meteen grijpen naar het optisch aantrekkelijke model
dat de heer Van der Staaij suggereerde: het aanpassen van de norm. Wij
blijven vooralsnog de ambitie hebben om dichter bij die norm te komen.
Wij hebben niet de indruk dat het ligt aan de link die de heer Van der
Staaij legt in zijn motie waarmee hij eind 2013 structureel extra geld
vrijmaakte voor de inkoop van beschermd wonen. Daarmee is het
mogelijk geworden om extra plaatsen in te kopen bij de zorginstellingen.
Dat heeft een positief effect op de toeleiding gehad. Daar zit de hiccup dus
niet.
De heer Van der Staaij (SGP): De Staatssecretaris zegt dat hij graag aan
de norm wil vasthouden. Dat vind ik prima, maar ik lees dat het proces om
te komen tot een zorgvuldige afhandeling van de plaatsing een bepaalde
doorlooptijd kent, waardoor in een aantal gevallen overschrijding
welhaast onontkoombaar is. Als je een norm hebt, maar daarbij zegt dat je
die in een aantal gevallen niet kunt halen, dan wordt dat eigenlijk een
soort vrijbrief voor normoverschrijdingen.
Staatssecretaris Dijkhoff: Zo moet het niet opgevat worden. Het is geen
defaitistische conclusie. Als het in bepaalde gevallen nooit lukt, wil dat
niet zeggen dat het nooit een probleem is als het niet lukt. In een beperkt
aantal gevallen leiden de complexiteit van de vereiste behandeling en het
in kaart brengen daarvan ertoe dat het niet in zes maanden lukt. In die
gevallen zou je een soort asterisk bij de norm kunnen zetten: behoudens
inherent complexe zaken. Er zijn andersoortige zaken waarvoor ik naar die
norm wil blijven streven. Het is dus geen relativering in de zin dat het
geen probleem is als je de norm niet haalt. Ik noemde niet voor niets de
categorie waarin de behandeling die een persoon nodig heeft, zo complex
is dat het in kaart brengen daarvan en het toeleiden naar een juiste plek
de bottleneck is. In andere gevallen is dat niet aan de hand. Daar ligt de
vertraging meer aan formelere zaken, bijvoorbeeld tussen OM en DJI.
Daar zie ik geen goed excuus om de norm niet te halen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

25

De heer Van der Staaij (SGP): Ik begrijp wat de Staatssecretaris zegt,
maar dan kun je natuurlijk besluiten om maatregelen te nemen die ertoe
leiden dat je ook in complexe zaken de norm wel haalt. Als dat echt niet
kan, moet je voor heel complexe zaken een aangepaste normering
hanteren.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dat is een creatieve gedachte waarover ik wil
nadenken. Dan hebben wij een standaardnorm en voor heel moeilijke
gevallen een aangepaste norm. Ik moet daarvoor in kaart brengen om
hoeveel gevallen dit gaat. In hoeveel gevallen wordt de norm
overschreden terwijl ik dat niet wil en in hoeveel gevallen is
overschrijding onontkoombaar, bijvoorbeeld omdat iemand een
psychische problematiek én een auditieve beperking heeft? Het aantal
plekken voor zulke specifieke gevallen is beperkter, waarmee de toeleiding
natuurlijk lastiger wordt. Dat zou ik in kaart moeten brengen voordat ik
kan concluderen dat wij eigenlijk twee normen moeten hanteren, zoals de
heer Van der Staaij suggereert. Ik kan natuurlijk moeilijk zeggen dat ik iets
zou moeten doen en het vervolgens niet doen.
De voorzitter: Misschien kan dit meegenomen worden in de brief die in
februari komt?
Staatssecretaris Dijkhoff: Ja.
Mevrouw Volp (PvdA): Ik heb nog een tweetal vragen gesteld, te weten
een vraag over de brief van 30 maart over het initiatief van de VNG, de
drie reclasseringsorganisaties en het OM als het gaat om de afspraken
over terugkeer en woonruimte. Dat project is gestart. De Staatssecretaris
geeft in die brief aan dat te steunen. Maar in hoeverre is dit daadwerkelijk
in de praktijk doorgevoerd? Daarnaast was er nog het stroomlijningstraject voor de indicatiestelling. Ook daarover heb ik een vraag gesteld.
Staatssecretaris Dijkhoff: De vraag over het stroomlijningstraject heb ik
meegenomen in mijn bredere verhaal over de pilots. Daarbij dacht ik ook
aan het project inzake stoornis en delict van de Raad voor de Volksgezondheid. Daarin is aangegeven dat zal worden bezien of de indicatiestelling in de forensische en reguliere zorg geharmoniseerd kan worden.
De professionals op het gebied van indicatiestelling hebben al het nodige
denkwerk verricht. Nu moet het traject in de context van het programma
Kwaliteit van Zorg, dat binnenkort van start gaat, worden voortgezet. Dan
worden pilots ingesteld met een gezamenlijke indicatiestelling voor een
soort «commissie voor moeilijke gevallen», waarin dit heel concreet aan
de orde komt. Dit advies is in het traject betrokken. We gaan aan de slag
om bottom-up te kijken wat het beste werkt om zo de harmonisatie te
bewerkstelligen.
Op de andere vraag kom ik schriftelijk terug.
Mevrouw Helder (PVV): Als ik het goed heb begrepen, zijn er drie vragen
van mij onbeantwoord gebleven. Ik heb gevraagd om de reactie van de
Staatssecretaris op de aanscherping van de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Verder heb ik gevraagd of de Staatssecretaris bereid is, voortaan
de ongeoorloofde afwezigheden en onttrekkingen weer te geven als
percentage van het aantal personen en niet als percentage van het aantal
verlofbewegingen. Ten slotte heb ik gevraagd wat de reden is dat het
aantal tbs-opleggingen in 2013 met 20% is gedaald, terwijl het aantal
beëindigingen is toegenomen met 54%.
Staatssecretaris Dijkhoff: Het laatste heeft te maken met het hele traject
dat we hebben ingezet ter verkorting van de behandelduur. Dan krijg je
een soort gecomprimeerd blok van resultaten, waarbij het behandeleffect

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

26

nog steeds voorop staat. Ik heb er geen enkel probleem mee om de cijfers
op een andere manier weer te geven. Ik heb niets te verbergen, dus dat
doen we. Een persoon maakt meerdere verlofbewegingen per jaar en
soms kan één persoon meerdere zaken regelen. Ik zal de oude tellingen
blijven weergeven, want dat is voor ons intern van belang. Procesmatig
wil je weten hoe vaak we dit doen en hoe vaak het goed of fout gaat.
Daarom zet je het af tegen het aantal verlofbewegingen.
Op de vraag over voorwaardelijke invrijheidsstelling kom ik in tweede
termijn terug.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Dank aan de Staatssecretaris voor de
beantwoording van de vragen. Hij zei, geen hoogmoed te hebben
bespeurd in klinieken. Ik zou dat, als ik in een kliniek werkte, ook niet
zeggen. Ze willen dat werk wel blijven doen. De Staatssecretaris heeft
mijn fractie op dat punt niet overtuigd, dus we zullen daar nog vaak over
spreken. Bij levenslang toezicht is dat ook zo gegaan: bijna niemand wilde
dat, maar er ligt nu toch een wetsvoorstel in de Eerste Kamer dat hopelijk
snel wordt behandeld.
Over de contrabande zegt de Staatssecretaris dat het ingezette traject zal
worden voortgezet. Nu is er geen 100% controle. Maar er is wel een
tussenweg mogelijk, namelijk de door mijn fractie vaker genoemde
metaaldetectoren en de inzet van drugshonden, al dan niet incidenteel.
Immers, populair gezegd: wiet piept niet.
In het algemeen overleg over de reclassering heb ik al gerappelleerd op
een uitspraak van de Staatssecretaris dat er in de eerste helft van 2015
een brief zou komen over de mogelijkheid van verlenging. Die brief is er
nog steeds niet. Wel heb ik de Staatssecretaris horen zeggen dat de
proportionaliteit ervoor zorgt dat niet standaard wordt verlengd zonder
rechterlijke toetsing. Je kunt zo’n toetsing wel aan het einde van dat
traject inbouwen. In reactie op het gevaar dat rechters minder of zelfs
geen isd-maatregelen meer zullen opleggen: de toenmalige Staatssecretaris heeft destijds een aangepaste richtlijn toegezegd om verkeerde
beeldvorming bij de rechters weg te nemen. Helpt die richtlijn niet? Of ziet
de Staatssecretaris dat gevaar? Zo ja, stuur ze dan op maatschappelijke
stage naar de penitentiaire inrichtingen, zodat ze het goede werk daar
kunnen zien.
Ik vraag een VAO over dit onderwerp aan.
Mevrouw Volp (PvdA): Voorzitter. Vooropgesteld: tbs is inderdaad een
heel mooi systeem. Het is een effectieve maatregel, omdat het de zorg
voor de patiënt en de veiligheid van de samenleving combineert en in de
meeste gevallen ook waarborgt. Het is goed om te weten dat het
ministerie de benodigde stukken voor de behandeling in de Eerste Kamer
volgende week aanlevert. Daar wachten we allemaal op. Terecht stelt de
Staatssecretaris dat de voorliggende wet in de Eerste Kamer niet direct
haar werk zal doen en dat dus met die wet niet direct alle nu spelende
incidenten kunnen worden voorkomen. Die wet is niet voor niets nodig.
Ik nodig de Staatssecretaris van harte uit voor een bijeenkomst
vanmiddag in de Tweede Kamer met jonge ex-gedetineerden die hebben
nagedacht over de manier waarop hun straf slimmer en effectiever had
kunnen zijn.
Ik heb begrepen dat het Leger des Heils alarm slaat over het aantal
verwarde personen in hun opvang en over de geweldsincidenten aldaar.
Dat onderstreept des te meer het belang van het aanjaagteam, maar ook
de relatie met de strafrechtketen. Je wilt voorkomen dat er eerst
geweldsincidenten moeten plaatsvinden voordat wordt gekomen tot een
goede opvang voor deze mensen.
Wat zijn de effecten van de regeling «een jaar geen verlof»? Bij ongeoorloofd verlof wordt die regeling soms toegepast, maar ook bij het begaan
van strafbare feiten door tbs’ers gebeurt dat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

27

De heer Van Oosten (VVD): Voorzitter. Ik spreek mijn waardering uit voor
de vele mensen die werkzaam zijn in de wereld van de tbs. Een paar
weken geleden legde ik een werkbezoek af in een van de klinieken en
daarbij ging er een wereld voor mij open. De Kamer zoomt in op
dramatische incidenten, zoals «Leeuwarden». Daar richt ik mijn politieke
werk op in. Maar ik wil toch gezegd hebben dat het in heel veel gevallen
gelukkig goed gaat.
Maar helaas niet altijd. Daarom ben ik blij dat de Staatssecretaris heeft
toegezegd, te kijken naar de figuur van de gemaximeerde tbs. Ik vind dat
namelijk moeilijk te rijmen met de eindigheid ervan. Tbs gaat er immer
om iemand te behandelen voor een stoornis die een gevaar voor de
samenleving kan veroorzaken. Ik wacht dat met belangstelling af.
De Staatssecretaris zal de suggesties van diverse collega’s en mijzelf over
contraexpertise en het creëren van meer bevoegdheden voor de burgemeester, neerleggen bij zijn collega van VWS. Ik tast wat in het duister
over de gevolgen daarvan. Ik snap wel dat niet alleen de Staatssecretaris
daarover gaat, maar ik zou graag iets meer handen en voeten geven aan
dat vraagstuk. Wellicht kan daarop later worden teruggekomen, al dan
niet in samenspraak met de Minister van VWS.
De heer Oskam (CDA): Voorzitter. Dank voor de antwoorden in eerste
termijn. Ik wil inzoomen op het AD, dat signaleert dat er onzekerheid is bij
veroordeelde tbs’ers over de resocialisatie, wat met zich meebrengt dat
rechters bij verlengingszaken op de rem gaan staan. Mevrouw Kooiman
stelde daar ook al vragen over. In de antwoorden gaat de Staatssecretaris
daar niet echt op in. Herkent hij dat beeld? Ziet hij de zorgen? Als rechter
merkte ik al dat, als je één jaar oplegt, dit bij een tbs’er de suggestie wekt
dat het de goede kant opgaat. Daarmee komt het succes van die behandeling onder druk te staan. Ik denk dat mevrouw Kooiman een heel
wezenlijk punt heeft aangestipt. Ziet de Staatssecretaris die bezwaren?
Prima dat hij gaat praten met de Raad voor de Rechtspraak, maar heeft hij
dan ook ideeën hoe hij aan de bezwaren van de rechters tegemoet kan
komen?
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. We hebben vandaag uitvoerig
gesproken over «Leeuwarden». Ik mis een duidelijke toezegging van de
Staatssecretaris om met het werkveld in gesprek te gaan. Hij verwijst wat
naar zijn collega’s op VWS, maar als het gaat om forensische zorg is deze
Staatssecretaris leidend. Als hij in overleg gaat met de betrokken pi’s of
met de fpc’s, dan ligt dat nadrukkelijk op zijn terrein. De Staatssecretaris
heeft een heel ministerie ter beschikking met deskundige ambtenaren die
mogelijk wel een rtc kunnen organiseren met de betrokken instanties. Het
werkveld weet immers bij uitstek het beste wat de mogelijke hiaten zijn.
We hebben hier voorbeelden van signalen gegeven, maar ik zou het fijn
vinden als daar ook een vervolg aan wordt gegeven. Kan de Staatssecretaris dat toezeggen?
Als je kijkt naar het afbraakplan voor het gevangeniswezen zie je dat dat
ook gevolgen heeft gehad voor de tbs-sector. Ik zie mijn coalitiecollega’s
terecht heel diep zuchten, want dat moet ikzelf ook nog regelmatig doen.
In de rapporten van de inspectie wordt aangegeven dat het aantal
contacturen afneemt. Daar maken we ons zorgen over. Mensen moeten
erg lang wachten op een tbs-setting. De NZa constateert capaciteitsgebrek. Samen met collega Berndsen heb ik gevraagd of de Staatssecretaris bereid is, de consequenties van die bezuinigingen in kaart te brengen
om te zien in hoeverre die gevolgen hebben voor onze veiligheid.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor
de beantwoording. We hebben uitgebreid gesproken over «Leeuwarden»,
en dan niet alleen over de achtergronden daarvan, maar ook over de
aanpak van verwarde personen en anderen die een gevaar zijn voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

28

samenleving die toch moeilijk de zorg kunnen krijgen die ze eigenlijk
nodig hebben. Dit alles laat zien dat dit onderwerp met de grootste
aandacht en urgentie moet blijven worden behandeld. Ik vraag uitdrukkelijk aan de betrokken bewindslieden om ervoor te zorgen dat dit geen
complexe zaak wordt met een lange doorlooptijd. Juist als er twee
departementen en drie bewindslieden bij zijn betrokken, is het risico groot
dat een en ander veel tijd gaat kosten, tijd die we eigenlijk niet hebben.
Ik vraag de Staatssecretaris contrabande zo snel mogelijk contrabande te
laten worden.
Dank voor de toezegging dat de doorlooptijd voor complexe zaken verder
in kaart wordt gebracht. Ik wil liever geen gedoogsituatie, maar een
sluitende aanpak.
Voorzitter: Helder
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Voorzitter. Dank voor de beantwoording van de vragen. Mijn puzzel is toch nog steeds de sluitende
aanpak. In het verleden zijn veiligheidshuizen in het leven geroepen door
het OM om die ketenaanpak zo effectief mogelijk te laten zijn. Ik zie in de
praktijk dat de effectiviteit van de veiligheidshuizen afneemt, wat ik
buitengewoon jammer vind. Want juist OM, politie en ggz zouden
daarvoor een sluitende aanpak kunnen afspreken. Er zijn namelijk
instrumenten genoeg, waarbij ik denk aan inbewaringstelling op grond
van de Wet Bopz, bedoeld voor veiligheidsdoeleinden. Aan de ene kant
heb je mensen die ziek zijn en geen delict hebben gepleegd en aan de
andere kant mensen die ziek zijn en wel een delict hebben gepleegd. Maar
daartussen zit de categorie van mensen die ziek zijn en nog geen delict
hebben gepleegd. Daarvoor is een sluitende aanpak van groot belang. We
moeten het onderzoek van de inspectie afwachten. Als daarover
gesproken wordt, adviseer ik om de Minister van VWS daarbij tevens uit
te nodigen, want haar heb ik vanmorgen node gemist.
Voorzitter: Berndsen-Jansen
Staatssecretaris Dijkhoff: Voorzitter. Mevrouw Helder had nog een
antwoord tegoed op haar vraag over aanscherping van de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Maar volgens mij is die net aangescherpt van
vervroegde naar voorwaardelijke invrijheidsstelling, zodat er vaak strenge
voorwaarden kunnen worden gesteld. Nogmaals, ik heb de indruk dat we
dat juist net hebben gedaan en ik krijg geen signalen dat dat niet werkt.
Maar het kan zijn dat ik de vraag niet goed heb begrepen.
Mevrouw Helder (PVV): Dat was mijn vraag niet. Het standpunt van mijn
fractie is dat, als de voorwaarden worden overtreden, het enige gevolg
moet zijn dat de resterende gevangenisstraf wordt uitgezeten. Nadat
vervroegd naar voorwaardelijk is gegaan, heeft toenmalig Kamerlid Van
der Steur nog gezegd dat, ondanks dat, aanscherping moet plaatsvinden.
Dat komt enigszins in de buurt van wat mijn fractie wil. Vandaar mijn
vraag aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Dijkhoff: Dan begrijp ik het. Ik zie een repeterend
patroon in de vragen die mevrouw Helder stelt en de antwoorden die ik
daarop geef. Ik begrijp die vraag en vind het goed dat we de mogelijkheid
hebben om dat in voorkomende gevallen hard te doen, maar ik wil dat
niet dwingend opleggen. Ik noem het voorbeeld van het gebruik van
libidoremmende middelen dat als voorwaarde is opgelegd. Iemand die in
een bepaalde periode heeft verzuimd die middelen in te nemen, zonder
dat daardoor schade is ontstaan, hoeft wat mij betreft niet terug naar Af.
Zo’n categorische uitspraak heeft wel de charme van eenvoud en
stevigheid, maar ze draagt niet bij aan het bereiken van de meest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

29

effectieve manier om met dit instrument om te gaan. Ik ben het met
mevrouw Helder eens dat het een serieuze optie is om voorwaarden op te
leggen, want ze zijn er niet voor niets. Niet-naleving van de voorwaarden
moet gevolgen hebben, waaronder in het ernstigste geval het intrekken
van alles, maar niet zo categorisch als mevrouw Helder nu voorstelt.
Mevrouw Helder stelde ook een vraag over metaaldetectoren en drugshonden bij de fpc’s. Ik onderschrijf dat dat zeker een optie is die gebruikt
wordt. Ze moeten openstaan voor een intensiever gebruik van die optie. Ik
heb menig demonstratie met drugshonden gezien en ik moet zeggen dat
het verbazingwekkend knap is hoe ze hun werk doen.
Wat is de stand van zaken rond de verkenning van de isd-maatregel? Mijn
voorganger heeft inderdaad toegezegd, onderzoek te doen naar
verlenging, omdat twee jaar niet altijd volstaat. Er is inmiddels een
kosten-batenanalyse uitgevoerd, die uitwijst dat de professionals ook
vinden dat een verlenging meerwaarde kan bieden. Nu wordt een
aanvullende verkenning uitgevoerd naar de wenselijkheid, de juridische
mogelijkheden en de financiële implicaties van zo’n verlenging. De
uitkomsten van deze verkenning komen vóór eind 2015 naar de Kamer.
Mevrouw Volp vroeg naar de effecten van de regeling «Een jaar geen
verlof». Daarmee proberen we, ongeoorloofde afwezigheid tegen te gaan.
Niet-rigide toepassing hiervan vindt plaats met het oog op de veiligheid.
Het is daarom heel lastig, de gevolgen van een en ander in kaart te
brengen. Ongeoorloofde afwezigheid ligt de laatste jaren rond de 3% van
het aantal verlofmachtigingen. Voorheen lag dat percentage een stuk
hoger, maar er is geen causaal verband. De daling is een duidelijk signaal.
De genoemde maatregel is daarbij een nuttig instrument, maar ik kan niet
zeggen dat die daling alleen daardoor wordt veroorzaakt. Er worden geen
generieke maatregelen voorgenomen.
Mevrouw Volp (PvdA): Deels is deze maatregel een stok achter de deur.
Je hoopt dat daarmee ongeoorloofde afwezigheid of het plegen van een
strafbaar feit gedurende de behandeling kan worden voorkomen.
Misschien kun je daarvan niet in algemene zin zeggen dat deze werkt of
niet. Maar welke indicaties zijn er dat het werkt, afgezien van het feit dat
het percentage ongeoorloofd verlof nagenoeg stabiel blijft? Welke aard
van strafbare feiten leidt ertoe dat deze maatregel wordt opgelegd?
Staatssecretaris Dijkhoff: Van het laatste heb ik geen overzicht. Ik kan
hooguit toezeggen dat ik zal laten bekijken in hoeverre we daarin meer
inzicht kunnen geven. Verder zal ik de tevredenheid over de maatregel
doorgeven, want het feit dat er geen causaal verband is, betekent niet dat
die maatregel niet flink heeft geholpen. Er is in ieder geval correlatie
tussen de maatregel en het terugdringen van ongeoorloofde afwezigheid.
Mevrouw Volp (PvdA): Ik kan me voorstellen dat dat wordt uitgezocht.
Misschien kan dan ook aan de klinieken worden gevraagd wat hun
inschatting van het effect van deze maatregel, die nu ruim vier jaar loopt,
is.
Staatssecretaris Dijkhoff: Die suggestie neem ik ter harte. Dat er geen
signalen zijn, wil niet zeggen dat we de klinieken niet kunnen vragen wat
hun ervaringen op dit punt zijn.
De heer Oskam sprak over de onzekerheid bij veroordeelde tbs’ers. Zoals
ik al aangaf, herken ik het beeld dat dat invloed heeft op de behandeling,
maar ik kan ook niet zeggen dat dat altijd leidt tot een verslechtering.
Frustratie helpt niet, maar verhuizing leidt niet altijd tot frustratie, maar
soms ook tot een kortere behandelduur. Je kunt niet per saldo zeggen dat
het nadelig is, maar het is wel onderdeel van de evaluatie hiernaar. Verder
is het heel lastig in te schatten wat de psychologische werking is van een
een- of tweejaarsverlenging is. Ik stel me altijd bescheiden op als het gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

30

om het loslaten van rationele gedachtepatronen op de tbs-populatie. Dat
is nou juist een van de zaken waaraan gewerkt wordt.
Mevrouw Kooiman en mevrouw Berndsen vroegen om onderzoek naar de
omvang van de effecten van bezuinigingen. Ik vind dat lastig. Volgens mij
hebben we bezuinigingen en daarna effecten in de praktijk. De veiligheid
blijft bij alles wat we doen centraal staan. Wat voor onderzoek we ook
doen, altijd zal daaruit blijken dat je met minder geld minder doet. Als je
bezuinigt, heeft dat vaak ook positieve effecten doordat je dingen anders
gaat doen. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat bezuinigen goed is.
Je wilt altijd zo goed mogelijke kwaliteit bieden en daarnaast heb je een
financiële opgave. Het verband daartussen behoort bij uitstek tot het
politieke domein. Volgens mij moeten we gewoon onderzoeken wat we
altijd doen: wat gebeurt er in de praktijk. Als dat een positief of een
negatief effect heeft, moeten we het daar gewoon over hebben. De
koppeling daarvan aan een financiële keuze is per definitie politiek.
Mevrouw Berndsen vroeg of de sluitende aanpak politiek vorm kan
worden gegeven in het uitnodigingsbeleid van de Kamer. Dat zie ik als een
wijze raad, waarbij ik de hoop uitspreek dat mijn collega’s ook die wijze
raad zullen opvolgen. Als Kamerlid deed ik dat vaak en ik vind het erg
toepasselijk om dat als Staatssecretaris ook te doen.
Mevrouw Kooiman (SP): Dat ik geen antwoord kreeg op mijn vraag over
bezuinigingen, kan ik me voorstellen, want het was natuurlijk geen heel
gemakkelijke vraag. Ik ben prima in staat om aan de politieke consequenties zelf conclusies te verbinden. Maar ik heb ook geen reactie
gekregen op mijn suggestie om een rtc te organiseren als het gaat om het
traject na tbs.
Staatssecretaris Dijkhoff: Als ik hier ja op zeg, wek ik een beetje de
indruk alsof dit al niet gebeurt. Daarom ben ik er zo terughoudend in. We
hebben een aantal trajecten waarin dit soort vraagstukken door de
instanties wordt besproken. Ik verwijs naar het traject rondom verwarde
personen. Verder is er een werkgroep ter verbetering van de continuïteit
van de zorg waar het gaat om de overdracht tussen forensische zorg en
reguliere zorg. Daarin doen alle betrokken partijen mee. Ik had misschien
makkelijk kunnen zeggen dat we dat gaan doen, daarbij een van de
bestaande projecten onder de aandacht van de Kamer brengend. Het
gebeurt dus al, het is niets nieuws.
Mevrouw Kooiman (SP): Daar ben ik het niet helemaal mee eens. Want
op het moment dat er signalen blijven komen in de media vraag ik dit niet
voor niets. We hebben zelf destijds als commissie gevraagd om een brief
over de problemen waartegen burgemeesters aanlopen bij de plaatsing
van zedendelinquenten. Ook naar aanleiding van «Leeuwarden» vraag ik u
aan te geven waar de instanties tegenaan lopen. Ik word het wat beu om
hier steeds opnieuw het wiel uit te vinden. Nogmaals, ik vraag om een
separate brief hierover.
Staatssecretaris Dijkhoff: U ontvangt sowieso een brief naar aanleiding
van de twee onderzoeken die nu worden gedaan. Dan kan de Kamer ook
beter zien wat het probleem is en wat er met wie te bespreken is. Nu zien
we heel veel beweringen over aard en omvang van het probleem, maar ik
heb dat liever eerst onderzocht, voordat ik maatregelen neem.
De voorzitter: De Staatssecretaris heeft de volgende toezeggingen
gedaan.
– De Kamer wordt begin 2016 geïnformeerd over de nieuwe veiligheidsmaatregelen in de klinieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

31

–

De Kamer wordt in februari 2016 geïnformeerd over het type delict
waarvoor gemaximeerde tbs wordt opgelegd. Daarbij wordt ook
ingegaan op de normoverschrijdingen.
– De openstaande vraag van mevrouw Volp wordt schriftelijk beantwoord.
– De uitkomsten van de isd-maatregel, begin 2015 toegezegd, komen
eind 2015 naar de Kamer.
– De Kamer krijgt inzicht in het effect van de een-jaarregeling.
Mevrouw Helder heeft een VAO aangevraagd.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. U hebt voor de laatste keer als
lid van deze commissie het woord gevoerd, daarbij de vergadering ook
voorzittend. Dat willen we niet stilzwijgend voorbij laten gaan. Vijf jaar
lang hebt u zich buitengewoon actief en met heel veel energie ingezet
voor het werk van deze commissie. Dat was soms tot ieders vreugde, als
het ging om verbetering van de Politiewet en soms tot sommiger
ontsteltenis als het ging om de wietteelt. Maar dat zijn inhoudelijke
discussies die we op een ander moment zullen voeren. Heel veel dank
voor uw actieve, waardevolle inbreng, waarin uw verleden als korpschef,
burgemeester en gemeenteraadslid doorklonk. Daarvan hebben we heel
veel profijt gehad. Zoals de wijze Prediker zei, is er overal een bestemde
tijd voor: een tijd om te beginnen en een tijd om te stoppen, een tijd om te
spreken en een tijd om te zwijgen. Voor u is het moment aangebroken om
per 1 november terug te treden, omdat juist die 100% energie en inzet die
we zagen, ertoe leidden dat er heel veel energie ging zitten in de reis, wat
u wat minder fijn vond. Vanzelfsprekend daarvoor alle begrip. Er komen
nog heel veel mooie woorden bij het echte afscheid, maar voor dit
moment in ieder geval heel veel dank. We gaan u missen.
(Applaus).
Mevrouw Berndsen-Jansen: Heel veel dank voor deze vriendelijke
woorden. Ik ga jullie ook allemaal missen. Dit is een heel mooie
commissie. Ik zit best wel regelmatig voor in de Kamer, maar ik kan wel
constateren dat er in deze commissie enorm veel collegialiteit is, met veel
politieke verschillen, maar ook met onderwerpen waarop we elkaar heel
erg konden vinden, zoals mensenhandel, kinderporno en aanpak van
mishandeling. Daarover konden we altijd met respect voor elkaar
debatteren. Heel veel dank voor de collegialiteit.
Sluiting 12:35 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 628, nr. 13

32