Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 665

Evaluatie Schipholbeleid

Nr. 476

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2023
Hierbij ontvangt de Kamer de achtste voortgangsrapportage veiligheid
Schiphol. In 2017 heeft de Onderzoeksraad voor Veiligheid (hierna: OVV)
in het rapport Veiligheid Vliegverkeer Schiphol een aantal aanbevelingen
gedaan om de veiligheid van het vliegverkeer op Schiphol verder te
verbeteren. Tijdens het Algemeen Overleg vliegveiligheid van 3 juli 20181
is toegezegd dat de Kamer ieder half jaar met een rapportage wordt
geïnformeerd over onder andere de voortgang van de implementatie van
de OVV-aanbevelingen.
Sinds het verschijnen van het OVV-rapport heeft het Ministerie van IenW
(IenW) met prioriteit invulling gegeven aan het opvolgen van de aanbevelingen. Mede als gevolg hiervan wordt de Kamer naast de voortgangsrapportages op meerdere vaste momenten geïnformeerd over het systeem
van luchtvaartveiligheid. In het kader van de regierol van IenW als
systeemverantwoordelijke voor de luchtvaartveiligheid, is de Kamer
eerder het Nederlands Luchtvaartveiligheidsprogramma (NLVP) en het
Nederlands Actieplan Luchtvaartveiligheid (NALV) toegestuurd. De Kamer
ontvangt ook jaarlijks de systeemmonitor luchtvaartveiligheid. Daarnaast
wordt de Kamer via de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
geïnformeerd over de Staat van Schiphol.
Om de regierol voor de luchtvaartveiligheid verder te bestendigen is het
passend om de voortgang van de veiligheid op Schiphol onder te brengen
in de vaste rapportagemomenten die betrekking hebben op het brede
luchtvaartveiligheidsbeleid. Hiermee komt deze specifieke voortgangsrapportage te vervallen.

1

kst-29665-476
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 665, nr. 346.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

1

Meerderheid OVV-aanbevelingen als adequaat beoordeeld
Het verbeteren van de luchtvaartveiligheid is een continu proces. Uit de
laatste evaluatie in 2022 blijkt dat het overgrote deel van de
OVV-aanbevelingen als adequate is beoordeeld.2 Dit betekent dat
geschikte maatregelen zijn getroffen of gepland en dat de achterliggende
zorg van de OVV effectief is weggenomen. Drie van de 24 (deel)aanbevelingen zijn als partially adequate beoordeeld.
De toekomstige wijze van rapporteren laat onverlet dat IenW zich actief
blijft inzetten zodat deze drie resterende aanbevelingen tot adequate
beoordeling kunnen leiden. Dat geldt ook voor inzet op de als adequaat
beoordeelde aanbevelingen in het kader van de continue verbetering.
IenW blijft de Kamer hierover informeren.
Monitoring aanbevelingen en verdere opvolging
Het Nationaal Actieplan Luchtvaartveiligheid 2023–2026 (NALV), dat recent
aan de Kamer is aangeboden3, is opgesteld in samenwerking met de
luchtvaartsector. Het NALV geeft een totaaloverzicht van de huidige
operationele en organisatorische veiligheidsinitiatieven en inzicht in de
prioriteiten die Nederland de komende jaren heeft gesteld om het hoge
niveau van luchtvaartveiligheid in stand te houden en verder te verbeteren. De bijlagen I en II bij het NALV, met de (prioritaire) veiligheidsinitiatieven worden tweejaarlijks herijkt en aan de Kamer gestuurd.
De veiligheidsinitiatieven die in het NALV zijn beschreven bieden daarbij
de mogelijkheid om de voortgang van de OVV-aanbevelingen die als
partially adequate zijn beoordeeld te monitoren.
De aanbevelingen 1b en 2d over respectievelijk het verminderen van de
complexiteit van de infrastructuur van de luchthaven en het terugdringen
van het aantal runway incursions zijn gedaan aan de sectorpartijen. De
voortgang van de veiligheidsinitiatieven 22, 56, 57 en 103 uit Bijlage I bij
het NALV, die raken aan deze aanbevelingen, worden gemonitord met het
NALV.
Specifiek voor aanbeveling 1b werkt IenW aan de mogelijkheden van de
ontwikkeling van een toekomstbestendig operationeel concept. Zoals
toegezegd in de zevende voortgangsrapportage en tijdens het commissiedebat Luchtvaartveiligheid van 15 september 2022 wordt de Kamer in de
voorliggende rapportage geïnformeerd over de stand van zaken hieromtrent. Indien nodig zal de Kamer separaat worden geïnformeerd over de
stand van zaken.
Aanbeveling 7f is gedaan aan IenW en betreft het vergroten van de
effectiviteit van het toezicht op het vliegverkeer op en rond Schiphol. Het
versterken van de kwaliteit van het toezicht is als prioritair veiligheidsinitiatief voor de komende twee jaren opgepakt in het NALV.
Tot slot geeft de Systeemmonitor expliciet en transparant inzicht in hoe
het veiligheidssysteem van de overheid en de sectorpartijen functioneert
en wordt dit jaarlijks uitgebracht. Daarbij wordt de voortgang van de
opvolging van de OVV-aanbevelingen in de Systeemmonitor bewaakt
onder indicator 18. De Systeemmonitor van dit jaar met peildatum
1 januari 2023 ontvangt de Kamer als bijlage bij deze brief. In hoofdstuk 3

2
3

Kamerbrief 29 664, nr. 419.
Kamerstuk 31 936, nr. 1052.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

2

van de voortgangsrapportage treft de Kamer een nadere duiding aan van
de systeemmonitor.
De toekomstige wijze van rapporteren blijft borgen dat IenW op vaste
momenten verantwoording aflegt over de rol van eindverantwoordelijke
voor de veiligheid op Schiphol.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

3

Voortgangsrapportage OVV-aanbevelingen veiligheid Schiphol
In deze voortgangsrapportage is de stand van zaken weergegeven van de
implementatie van de aanbevelingen van de OVV in het rapport Veiligheid
vliegverkeer Schiphol uit 2017. Net als in de voorgaande zes voortgangsrapportages wordt de voortgang beschreven op de volgende aanbevelingen en onderwerpen.
1. Reductie van veiligheidsrisico’s door de sector (aanbeveling 1 t/m 3);
2. Samenwerking aan veiligheid binnen de sector (aanbeveling 4 t/m 6);
3. Eindverantwoordelijkheid ministerie Infrastructuur en Waterstaat
(aanbeveling 7 en 8).
Hoofdstuk 1: Reductie veiligheidsrisico’s door de sector
Aanbeveling 1 tot en met 3
1. Ontwikkel een nieuw toekomstbestendig operationeel concept
voor de afhandeling van vliegverkeer op Schiphol, waardoor
huidige en toekomstige veiligheidsrisico’s worden verminderd.
Denk daarbij aan onderstaande maatregelen:
a. Zorg voor vermindering van het aantal wisselingen van
baancombinatie;
b. Reduceer de complexiteit van de infrastructuur van de
luchthaven.
2. Verminder huidige en toekomstige veiligheidsrisico’s door onder
andere onderstaande maatregelen:
a. Minimaliseer het aantal kruisingen van actieve start- en
landingsbanen;
b. Monitor en evalueer de afwijkingen van procedures en
standaarden door verkeersleiders;
c. Beoordeel de risico’s van een stapeling van veiligheidsrisico’s
en bijbehorende mitigerende maatregelen;
d. Verminder structureel het aantal runway incursions.
3. Onderzoek vooraf en integraal wat de effecten van groei van het
vliegverkeer zijn op de veiligheid en neem maatregelen om die
effecten structureel te beheersen.
1.1 Voortgang rondom operationeel concept Schiphol
In de zevende voortgangsrapportage en tijdens het commissiedebat
Luchtvaartveiligheid van 15 september 2022 (Kamerstuk 24 804, nr. 194) is
toegezegd om de Kamer te informeren over de stand van zaken met
betrekking tot het operationeel concept van de luchthaven Schiphol. In het
bijzonder over de beoordeling van het concept door het ministerie en de
verkenning door de sector naar aspecten van de operatie die door de
gebruikers als complex beschouwd worden.
Zoals in de vorige voortgangsrapportage aangegeven moet de beoordeling van het operationeel concept vanuit het ministerie inzicht geven in
de vraag of aanpassingen in het operationeel concept de veiligheid
mogelijk nog verder kunnen verbeteren.
Om deze beoordeling goed uit te kunnen voeren is allereerst vastgesteld
wat de OVV onder het operationeel concept verstaat. Welke elementen
van de infrastructuur en operatie daar onder vallen is immers bepalend
voor het vervolg van de beoordeling. Daarbij is bovendien van belang dat
betrokken partijen deze definitie ondersteunen. Op basis hiervan wordt
voor alle elementen in het operationeel concept beschreven wat de
huidige stand van zaken is en hoe die tot stand is gekomen. Op basis van
de definitie van een operationeel concept en het inzicht in de huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

4

invulling, wordt een analyse uitgevoerd naar kansrijke opties voor het
aanpassen van het operationeel concept. Daarbij zullen de betrokken
sectorpartijen worden geconsulteerd. Over de uitkomsten van deze
vervolgstappen zal de Kamer te zijner tijd en indien nodig, separaat
worden geïnformeerd.
1.2 Verbeteringen aan de infrastructuur en nieuwe procedureafspraken
Sinds het verschijnen van de vorige voortgangsrapportage heeft de sector
wederom maatregelen geïmplementeerd die bijdragen aan de reductie
van veiligheidsrisico’s op Schiphol. Een groot deel van de maatregelen is
in de context van het Integral Safety Management System (ISMS)
uitgevoerd.
Om de grondafhandeling veiliger te maken is Schiphol gestart met het
verbeteren van de verlichting en zichtbaarheid bij kruispunten en onder de
Terminal. Daartoe heeft Schiphol een groot onderhoudsplan opgesteld.
Ook is een vernieuwde procedure ingevoerd voor grondafhandeling
tijdens slecht weer. Daarbij wordt tijdens een hevige storm al bij een
lagere drempel een afhandelverbod ingesteld aan airside, wat bijdraagt
aan de veiligheid van alle mensen werkend aan airside.
Naar aanleiding van het incident «poging tot opstijgen vanaf een
taxibaan» uit 2019 is inmiddels in het kader van het incidentenonderzoek
van het ISMS opvolging gegeven aan het opleveren van een inrichtingsplan voor taxibanen en de infrastructuur. Door een campagne gericht
op piloten en luchtverkeersleiders is het risico op het opstijgen van een
taxibaan ook verder verkleind. Hiermee zijn alle acties vanuit het
gezamenlijke ISMS-incidentenonderzoek afgerond.
De kruising N2/E6 die vliegtuigen passeren op weg naar de Aalsmeerbaan
(18L) is uitgerust met een stopbar; een verlichte stopstreep als extra
vangnet om te voorkomen dat vliegtuigen onbedoeld de verkeerde afslag
nemen en een gevaarlijke situatie veroorzaken. Hiermee wordt het risico
van runway incursions verminderd.
Daarnaast heeft Schiphol haar partners geconsulteerd om samen een
Licence to Operate (LTO) op te stellen waarin minimale standaarden
gedefinieerd worden voor veiligheid, kwaliteit en de operatie. Deze LTO is
op 1 januari 2023 in werking getreden.
Op 17 januari 2023 is de pilot Equipment Pooling onder coördinatie van
Amsterdam Airport Schiphol operationeel gestart. De pilot loopt tot 31 juli
2023 en betreft een aantal Vliegtuig Opstel Plaatsen (VOP’s) op de D-pier
waar gepoold wordt met laadbanden, power-stows en trappen. Hierna zal
de eindevaluatie plaatsvinden. Middels de pilot worden de mogelijkheden
voor afhandel-maatschappijen onderzocht om grondvoertuigen en
materialen te delen. Dit draagt bij aan de vermindering van het aantal
bewegingen van voertuigen zoals trappen en bagagekarren en staat er
minder materiaal geparkeerd op de platformen. Waarmee de kans op
veiligheidsincidenten op de grond wordt verminderd.
Hoofdstuk 2: Samenwerken aan veiligheid
Aanbeveling 4 tot en met 6
4. Stel een gezamenlijke visie op voor de veiligheid van Schiphol
waarin expliciet te realiseren veiligheidsdoelen met bijbehorende
termijnen zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

5

5. Zorg voor een Integraal Veiligheidsmanagementsysteem (IVMS)
waaraan alle partijen in het Veiligheidsplatform Schiphol zich
committeren, met in ieder geval de volgende onderdelen:
a. Gezamenlijke aanpak van veiligheidsrisico’s met betrekking tot
relaties en interacties tussen de afzonderlijke partijen
(interfaces);
b. Gezamenlijke incidentonderzoeken en proactieve veiligheidsanalyses.
6. Zorg ervoor dat het Veiligheidsplatform Schiphol een formele
status krijgt met doorzettingsmacht waarbinnen operationele en
strategische beslissingen over veiligheid op Schiphol kunnen
worden genomen.
2.1 Stand van zaken Convenant Veiligheidsverbetering Schiphol
In de zevende voortgangsrapportage is aangegeven dat het de ambitie
was om uiterlijk voor het einde van vorig jaar overeenstemming met de
partijen te bereiken over de herziene tekst van het Convenant veiligheidsverbetering Schiphol. In de tussentijd werd invulling gegeven aan de
afspraken uit het bestaande Convenant met een looptijd heeft tot eind
2025. Inmiddels is akkoord bereikt over een Convenant veiligheidsverbetering Schiphol 2023 met een looptijd tot minimaal 31 december 2027. Dit
Convenant onderschrijft het commitment van de betrokken partijen op het
gezamenlijk verder verbeteren van de veiligheid op Schiphol. Dit
Convenant wordt zo snel mogelijk in de Staatscourant gepubliceerd.
2.2 Actualisatie ISMS-top risico’s
Het ISMS heeft nieuwe top risico’s vastgesteld voor de periode 2023–2025
(zie hiervoor de bijgevoegde Systeemmonitor Luchtvaartveiligheid
peildatum 1 januari 2023). Bij het inschatten en selecteren van deze
gezamenlijke risico’s is niet alleen gekeken naar de huidige situatie, maar
is ook een doorkijk gemaakt naar de mogelijke toe- of afname van de
risico’s in de komende jaren.
Hierin zijn de impact van zowel ontwikkelingen binnen de industrie als
meer globale ontwikkelingen meegenomen.
De mogelijke toe- of afname van complexiteit is één van die ontwikkelingen. Op deze manier is de (mogelijke) impact van complexiteit
meegenomen in de selectie van de ISMS-top risico’s.
Op basis van de update van de top risico’s wordt momenteel in sector
werkgroepen gekeken naar het huidige pakket van maatregelen en wat er
nog aanvullend gedaan kan worden aan risico mitigatie.
2.2 Gezamenlijk incidentonderzoek ISMS
De ISMS-partners hebben gezamenlijk onderzoek gedaan naar een
incident waarbij een werknemer bij het oversteken zeer ernstig gewond is
geraakt bij een aanrijding met een «Bulmor» Ambulift, oftewel een
voertuig met liftfunctie voor mensen met een beperkte mobiliteit. Op
basis van de eerste onderzoeksresultaten is gestart met een bewustwordingscampagne voor het verbeteren van de voetgangersveiligheid op
airside. Daarnaast is een tijdelijke Taskforce ingesteld die verdergaande
veiligheidsverbeteringen gaat onderzoeken en doorvoeren. Waaronder de
mogelijkheid voor grondafhandelingspersoneel (voetgangers/ personen
werkend aan airside) om binnendoor door de terminal te lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

6

Hoofdstuk 3: Eindverantwoordelijkheid
Aanbeveling 7 en 8
7. Vul de rol van eindverantwoordelijke voor de veiligheid van het
vliegverkeer op en rond Schiphol nader in door onder andere:
a. Het opstellen van een helder controleerbaar criterium voor de
veiligheid van het vliegverkeer op en rond Schiphol, en het
formuleren van een transparante werkwijze van hoe veiligheid
als randvoorwaarde wordt ingevuld;
b. De veiligheid van het vliegverkeer op en rond Schiphol in zijn
geheel in kaart te brengen;
c. Bij cruciale besluiten over (de groei van) Schiphol de gevolgen
voor veiligheid in de volle breedte te beoordelen;
d. Handhaafbare normen en doelen voor veiligheid op en rond
de luchthaven vast te stellen en deze te gebruiken om de
veiligheid permanent te verbeteren;
e. Veiligheidsaspecten van het vliegverkeer actief te monitoren
en regelmatig trendanalyses uit te voeren;
f. De effectiviteit van het toezicht op het vliegverkeer op en rond
Schiphol te vergroten door meer menskracht en middelen in
te zetten, door te investeren in de inhoudelijke kennis van
toezichthouders, door meer inhoudelijke inspecties te laten
plaatsvinden en door het functioneren van het Analysebureau
Luchtvaartvoorvallen te verbeteren;
g. De gezamenlijke strategische veiligheidsvisie van de LVNL,
Schiphol Group en de luchtvaartmaatschappijen te bewaken
en zo nodig bij te sturen;
h. De organisatie en het functioneren van het Veiligheidsplatform Schiphol te bewaken en zo nodig bij te sturen;
i. Het externe veiligheidsbeleid ten behoeve van de omwonenden effectiever vorm te geven, onder meer door een heldere
en handhaafbare normering voor risico voor omwonenden en
bedrijven op te nemen.
8. Leg periodiek openbaar verantwoording af over de rol van
eindverantwoordelijke voor veiligheid op Schiphol.
Systeemmonitor
De systeemmonitor geeft expliciet en transparant inzicht in hoe het
veiligheidssysteem van de overheid en de sectorpartijen functioneerde op
1 januari 2023. Dit veiligheidssysteem geeft de grenzen waarbinnen de
vliegoperatie veilig kan functioneren, maar de operationele luchtvaartveiligheid wordt niet direct bepaald door de prestatie van één (systeem)indicator. In werkelijkheid betreft het een complex systeem met veel
veiligheidswaarborgen.
Uit de systeemmonitor blijkt dat net als vorig jaar voor de volgende
thema’s ruimte is voor een verdere versterking van het luchtvaartveiligheidssysteem:
• Het ontwikkelen van een methodiek voor het bepalen van de hoeveelheid benodigde fte binnen de ILT;
• Het volgens planning uitvoeren van de maatregelen uit de roadmap
veiligheidsverbetering Schiphol door het ISMS;
• Het verder verbeteren van het functioneren van het Analysebureau
Luchtvaartvoorvallen (ABL)4;
• Het aantoonbaar implementeren van internationale kaders met
betrekking tot het oplossen van veiligheidsproblemen.
4

Zie tevens de bijlage «ABL Performance Assessment Report 2022» bij deze kamerbrief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

7

Staat van Schiphol 2022
De ILT brengt jaarlijks een Staat van Schiphol uit. De Staat geeft vanuit
verschillende perspectieven en de diverse taakvelden van de ILT, inzicht in
onder meer de veiligheid op en rond Schiphol. Ook staan de resultaten
van het toezicht en de handhaving door de ILT en waarvoor een wettelijke
rapportageplicht geldt hierin opgenomen. De Kamer heeft de meest
recente Staat van Schiphol op 28 maart 2023 ontvangen5. Ook deze Staat
draagt bij aan het inzichtelijk maken van de beheersing van de veiligheidsrisico’s. Hieronder wordt ingegaan op de bevindingen over het ISMS en
de grondafhandeling op Schiphol uit de Staat en de acties die het
ministerie hierop neemt.
3.1 Doorzettingsmacht ISMS
Het ISMS heeft een belangrijke rol bij de veiligheid op en rond Schiphol.
Daarom rapporteert de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in
opdracht van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over het
functioneren van het ISMS en over de voortgang van de roadmapmaatregelen.
In de Staat van Schiphol 2022 geeft de ILT aan dat het Integral Safety
Management System (ISMS) in theorie een goed fundament biedt voor
een adequate, gezamenlijke aanpak van veiligheidsrisico’s. Maar dat de
samenwerkende luchtvaartbedrijven in de praktijk onvoldoende in staat
lijken te zijn om veiligheidsmaatregelen tijdig en volgens afspraak te
implementeren.
Verder is het beeld van de ILT dat de besluitvorming van het ISMS hier
een rol speelt en dat de doorzettingsmacht van de gezamenlijke
ISMS-luchtvaartbedrijven om veiligheidsmaatregelen daadwerkelijk te
implementeren, moet verbeteren. Of met alternatieve acties komt om te
voorkomen dat risico’s langdurig blijven bestaan, als veiligheidsmaatregelen niet sneller geïmplementeerd kunnen worden.
Hoewel veel maatregelen zijn uitgevoerd door de partijen binnen het
ISMS, is de implementatie van belangrijke maatregelen voor risico’s op de
grond (ground collision) en «grondafhandeling» uitgesteld. De ILT vindt
de huidige situatie voor deze categorieën ernstig – zeker ook gezien de
toename van het aantal vluchten na de coronacrisis – en is van mening
dat de luchtvaartbedrijven op korte termijn acties moeten ondernemen.
3.1.1 Reflectie en actie
In reactie op het 2017-rapport «Veiligheid Vliegverkeer Luchthaven
Schiphol» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, hebben sectorpartijen
het joint sector Integral Safety Management System (ISMS) opgericht. Het
doel van het ISMS is om de veiligheid verder te verhogen door verbeterde
samenwerking. Dat betekent onder meer dat sectorpartijen naast hun
individuele verantwoordelijkheid voor de veiligheid, gezamenlijk risico’s
integraal onderzoeken en beoordelen om tot een gezamenlijke gedragen
aanpak te komen om risico’s te mitigeren. Dit is in internationaal
perspectief vooruitstrevend. Luchtvaartbedrijven werken daarbij samen
op Schiphol aan veiligheid aan de hand van een roadmap van
veiligheidsmaatregelen.
De Roadmap Veiligheidsverbetering Schiphol is een levend document
waarin de gezamenlijke veiligheidsdoelen, bijbehorende resultaten en
behaalde resultaten van het ISMS staan vastgelegd. Op de website
5

Kamerstuk 29 665, nr. 464.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

8

www.integralsafetyschiphol.nl is naast de roadmap, ook te zien hoe de
sector opvolging geeft aan de aanbevelingen van de OVV en de integrale
veiligheidsanalyses die zijn uitgevoerd door het Nederlands Lucht- en
Ruimtevaartcentrum (NLR). De website en status van de maatregelen
wordt twee keer per jaar geactualiseerd (vorig jaar in juli en december
2022). Van de 14 roadmap acties die voor 2022 gepland stonden, geeft het
ISMS dat er inmiddels 12 zijn afgerond.
Ook is er over 2022 een onafhankelijke beoordeling naar het ISMS
uitgevoerd door het bureau Baines Simmons6. Daarbij schrijft Baines
Simmons dat het ISMS boven het gemiddelde functioneert van de
wereldwijde luchtvaartindustrie, die low OPERATING scoort.
IenW blijft richting de sector benadrukken dat de maatregelen uitgevoerd
dienen te worden en dat er nergens mag worden ingeleverd op de
veiligheid. Dit zodat de betreffende partijen hun verantwoordelijkheid
nemen en de gewenste doorzettingsmacht kunnen realiseren. Daarbij
voeren we regelmatig en intensief overleg met de sectorpartijen van het
ISMS en hier kan de Staat besproken worden. Indien nodig kan stimulatie
en aansporing plaatsvinden om de signalen van de ILT op te pakken.
Uit de systeemmonitor zijn in het Nationale Actieplan Luchtvaartveiligheid
(NALV) drie veiligheidsinitiatieven opgenomen die betrekking hebben op
de roadmap, danwel het ISMS zelf:
• Het volgens planning uitvoeren van de maatregelen uit de roadmap
veiligheidsverbetering Schiphol;
• Volledig implementeren van maatregelen in de roadmap veiligheidsverbetering Schiphol;
• Uitvoeren externe evaluatie van het integraal veiligheidsmanagementplan (ISMS).
De ILT heeft de Safety Review Board (SRB) van het ISMS laten weten dat
zij haar toezicht op de veiligheidssituatie op Schiphol zal aanscherpen in
2023. De ILT zal daarnaast de afzonderlijke luchtvaartbedrijven controleren
en aanspreken op de voortgang van veiligheidsmaatregelen. De ILT kan
daardoor opschalen naar de eindverantwoordelijke managers van de
deelnemende partijen van het ISMS als daar aanleiding voor is.
3.2 Bevindingen ILT over grondafhandeling
Ten aanzien van de grondafhandeling concludeert de ILT in de Staat van
Schiphol o.a. dat bij de grondafhandeling van vliegtuigen in 2022 vaak is
afgeweken van Schipholregels die veiligheid op dit gebied bevorderen.
Veiligheid in de grondafhandeling is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van grondafhandelaren, het luchthavenbedrijf Schiphol en de
luchtvaartmaatschappijen. De ILT verwacht dat alle partijen hun verantwoordelijkheid nemen en samenwerken om de situatie te verbeteren.
De ILT heeft tijdens de zomer van 2022 wekelijks inspecties op Schiphol
gehouden en gezocht naar de oorzaken van deze risicovolle situaties.
Volgens de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de grondafhandeling ligt het aan een tekort aan personeel, ruimtegebrek, tijdsdruk en
onvoldoende training en ervaring.
De ILT constateerde in dat verband al eerder afwijkingen van regels en
risicovolle situaties op de VOP’s. Hoewel het luchthavenbedrijf een

6

Zie tevens de bijlagen Derde Systeemmonitor Luchtvaartveiligheid – indicator 12 en «ISMS
Performance assessment 2022» bij deze kamerbrief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

9

verbeterplan heeft opgesteld, en veel acties daarvan heeft uitgevoerd, ziet
de ILT dat de genomen maatregelen onvoldoende effect hebben gehad.
Daarnaast is het vliegverkeer in 2022 sterk toegenomen ten opzichte van
2021 vanwege het einde van de coronacrisis. Hierdoor is het drukker
geworden op de VOP’s en moest er snel veel personeel worden aangenomen en ingewerkt. Volgens de ILT is daarmee ook de kans op
voorvallen groter geworden.
Zoals eerder aan de Kamer gemeld heeft de aanhoudende situatie op de
VOP’s geleid tot twee bevindingen van de ILT:
• De eerste is dat Schiphol op dit moment onvoldoende invulling geeft
aan haar verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de grondafhandeling op het terrein.
• De tweede is dat het toezicht van Schiphol op de grondafhandelingswerkzaamheden tekortschiet.
Schiphol heeft een verbeterplan opgesteld en moet dit uitvoeren om de
tekortkomingen op te lossen.
Op grond van het verbeterplan concludeert de ILT dat Schiphol een goede
oorzakenanalyse heeft uitgevoerd. Om het eigen toezicht en de
handhaving te versterken als «airport authority» zal Schiphol haar
toezichtscapaciteit uitbreiden en strenger optreden. Schiphol en ILT zullen
periodiek overleg hebben om vinger aan te pols te houden voor wat
betreft de uitvoering van het verbeterplan.
3.2.1 Reflectie op de bevindingen met betrekking tot grondafhandeling
De veiligheid in de grondafhandeling is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van grondafhandelingsbedrijven, de luchthaven en de luchtvaartmaatschappijen. Ook wanneer er knelpunten ontstaan door bijvoorbeeld
drukte op piekmomenten verwacht het ministerie dat alle betrokken
partijen hun verantwoordelijkheid voor de veiligheid in de grondafhandelingen blijven nemen. De luchtvaartbedrijven erkennen dat de Schipholregels op en rond de VOP’s niet altijd goed nageleefd worden.
Vanuit het ISMS lopen er dan ook verscheidene initiatieven om de
veiligheid van de grondafhandeling verder te verbeteren. Zoals in
hoofdstuk 1 beschreven is er begin dit jaar een license to operate voor de
grondafhandelaren op Schiphol gepubliceerd en is de procedure voor
grondafhandeling bij slecht weer verder aangescherpt. Ook wordt een
pilot Equipment pooling vormgegeven om grondafhandelingsvoertuigen
en -materialen te delen.
Verder wordt onderzocht of het reduceren van het aantal
grondafhandelings-bedrijven op Schiphol kan bijdragen aan o.a. de
veiligheid op de VOP’s. Hiervoor is recent een onderzoeksbureau
aangesteld die op dit moment het onderzoek uitvoert. Op korte termijn zal
het onderzoeksbureau met een advies komen, waarna er uiterlijk na het
zomerreces een besluit wordt genomen over of het aantal grondafhandelingsbedrijven gereduceerd moet worden.
De ILT heeft verder aangegeven het eigen toezicht op de grondafhandeling verder aan te scherpen en handhavend op te treden. Zo nodig zal
de ILT de grondafhandeling van een vliegtuig stilleggen totdat een
onveilige situatie is verholpen.
Ten aanzien van het melden van voorvallen die zich voordoen op de VOP’s
heeft de ILT aangegeven met de luchtvaartbedrijven samen te zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

10

werken om de meldprocessen eenvoudiger en duidelijker te maken, zodat
het personeel veilig en makkelijk een voorval kan melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 665, nr. 476

11