Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2203

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij tien fiches, die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Besluit meerjarenkader 2018–2022 EU-grondrechtenagentschap
(FRA) (Kamerstuk 22 112, nr. 2197)
Fiche: Mededeling over roadmap Commissie voorstellen naar aanleiding
van de Panama Papers (Kamerstuk 22 112, nr. 2198)
Fiche: Wijziging vierde anti-witwasrichtlijn en de richtlijn vennootschapsrecht (Kamerstuk 22 112, nr. 2199)
Fiche: Wijziging richtlijn administratieve samenwerking op het gebied van
Belastingen (Kamerstuk 22 112, nr. 2200)
Fiche: Verordening integratie LULUCF (Kamerstuk 34 535, nr. 2)
Fiche: Mededeling Een snellere overgang van Europa naar een koolstofarme economie (Kamerstuk 34 535, nr. 3)
Fiche: Mededeling Europese strategie voor emissiearme mobiliteit
(Kamerstuk 34 535, nr. 4)
Fiche: Mededeling versterking cyberbeveiligingssysteem en bevorderen
cyberbeveiligingsbranche (Kamerstuk 22 112, nr. 2201)
Fiche: Verordening Brussel IIbis (Kamerstuk 22 112, nr. 2202)
Fiche: Verordening financiering capaciteitsopbouw voor veiligheid en
ontwikkeling
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2203
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

1

Fiche: Verordening financiering capaciteitsopbouw voor
veiligheid en ontwikkeling
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad
tot wijziging van Verordening (EU) nr. 230/2014 van het Europees
Parlement en de Raad van 11 maart 2014 tot vaststelling van een
instrument voor bijdrage aan stabiliteit en vrede
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/procedure/NL/
2016_207?qid=1471417542852&rid=1
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD(2016) 222 SWD(2016) 225
f) Behandelingstraject Raad
Raad Buitenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Buitenlandse Zaken
h) Rechtsbasis
Artikel 209(1) en 212(2) VWEU
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees Parlement
Medebeslissing
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Het voorstel betreft een aanpassing van het Instrument voor bijdrage aan
Stabiliteit en Vrede (Instrument contributing to Stability and Peace – IcSP).
Het IcSP is een belangrijk instrument waarmee de EU de mogelijkheid
heeft om te assisteren in het voorkomen van en reageren op crises in de
wereld. Met de voorgestelde aanpassing zou het mogelijk worden dat de
EU capaciteitsopbouw voor veiligheid en ontwikkeling (Capacity Building
in Support of Security and Development – CBSD) financiert. Het financieringsinstrument zou onder bepaalde voorwaarden kunnen bijdragen aan
capaciteitsopbouw voor militaire actoren in partnerlanden om zo
duurzame ontwikkeling te bevorderen, met name de ondersteuning van
vreedzame en inclusieve samenlevingen. Het gaat hierbij om steun op het
gebied van training, niet-lethale middelen en infrastructuur aan veiligheidsactoren. De financiering van lethale middelen, te weten wapens en
munitie gericht op de vechtcapaciteit van een leger, is expliciet uitgesloten. Dit geldt niet alleen voor de financiering vanuit het IcSP, maar
algeheel voor financiering van het CBSD.
De relatie tussen veiligheid en ontwikkeling vormt een fundamenteel
onderdeel van de EU aanpak van externe conflicten en crises, waarbij
veiligheid als een voorwaarde voor ontwikkeling wordt gezien. In een
gezamenlijke mededeling van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger (HV) uit april 2015 werden al voorstellen gedaan om de inzet van de
EU ten behoeve van capaciteitsopbouw van de veiligheidssector in
partnerlanden te verbeteren (JOIN(2015)17, Kamerstuk 22 112, nr. 1974).
Tegelijkertijd werd geconstateerd dat er geen EU financieringsinstrument
bestond dat hierin kon voorzien. Met het huidige voorstel wordt deze
lacune gedicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

2

Er liggen drie principes ten grondslag aan het Commissievoorstel:
1) Een effectieve en legitieme veiligheidssector in partnerlanden kan
bijdragen aan vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling.
2) De ontwikkeling van veiligheid moet geïntegreerd zijn in EU ondersteuningsstrategieën om beter bij te kunnen dragen aan duurzame
ontwikkeling in partnerlanden.
3) Versterking van het besturen van militaire actoren, specifiek in fragiele
staten en staten die net uit een conflict komen, kan leiden tot meer
stabiliteit en het bereiken van de Werelddoelen («sustainable development goals»).
De Commissie wijst het IcSP aan als het meest geschikte en effectieve
instrument om de gestelde doelen op korte termijn te behalen. Voor
alomvattende uitvoering op lange termijn van het CBSD-initiatief zou
volgens de Commissie een EU-begrotingsinstrument moeten worden
gecombineerd met een ander mechanisme, eventueel buiten de
EU-begroting.
Impact assessment Commissie
De Commissie heeft tussen april en mei 2016 een publieke consultatie
uitgevoerd, waarbij een ruime meerderheid van respondenten aangaf dat
het ondersteunen van militaire actoren kan leiden tot stabiliteit en het
bereiken van duurzame ontwikkelingsdoeleinden.
De Commissie heeft daarnaast verschillende opties verkend voor de
financiering van CBSD, waaronder aanpassing van de African Peace
Facility en aanpassing van het IcSP. Uit het impact assessment is gebleken
dat het IcSP het meest geschikte en efficiënte instrument is om voor de
korte termijn de financiering van dit voorstel onder zich te nemen. Het is
op dit moment niet mogelijk een op zichzelf staand instrument te creëren
vanwege het reeds opgestelde MFK t/m 2020. De herziening van de
IcSP-verordering zou van toepassing zijn tot 31 december 2020. Op
langere termijn, na afloop van de IcSP-verordening in het huidige MFK, zal
volgens de Commissie een apart instrument moeten worden gecreëerd
voor continuering van de financiering.
Een herziening van het IcSP zou beperkt blijven tot de toevoeging van een
nieuw element om de bestaande lacune te dichten, waardoor het
instrument kan worden gebruikt voor steun aan alle veiligheidsactoren.
Deze steun zal zich met name richten op het verstrekken van opleiding en
uitrusting voor dringende behoeften op korte en middellange termijn in
verband met duurzame ontwikkeling, en is dus niet gericht op het
verstrekken van lethale middelen.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland is in de EU één van de voorlopers op het gebied van de
geïntegreerde benadering en bepleit dan ook meer samenhang tussen de
verschillende EU instrumenten (ontwikkelingssamenwerking, diplomatiek,
militair) als het gaat om het opbouwen van duurzame stabiliteit.
Nederland neemt zelf op geïntegreerde wijze deel aan vredesmissies: vaak
met een combinatie van politie, militaire en civiele inzet, gebaseerd op
een gezamenlijk opgestelde doelstelling. Daarnaast steunt Nederland de
ontwikkeling van Afrikaanse krijgsmachten via bijdragen (financieel en
met trainers) aan het ACOTA programma van de VS (training van
Afrikaanse krijgsmachten die in VN en AU missies worden ingezet).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

3

Nederland is ook actief op het vlak van Security Sector Reform (SSR) – via
bilaterale en multilaterale programma’s –, en heeft Nederland in EU
verband met succes gepleit voor modernisering van het Security Sector
Reform beleidskader van de EU, en de daarmee samenhangende
oplossing voor financiering van CBSD activiteiten. Nederland benadrukt
hierbij het belang van onderlinge afstemming tussen thema’s zoals de
geïntegreerde benadering, SSR, en CBSD. Op dit moment is Nederland
een (geïntegreerd) SSR beleid aan het ontwikkelen, waarbij bovenstaande
aspecten benadrukt zullen worden.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland acht het van belang dat er een tijdelijke oplossing komt,
waarmee voor 2020 uiting kan worden gegeven aan het CBSD-initiatief. Al
in april 2015 werd door de Commissie en de HV geconstateerd dat EU
trainingsmissies in sommige gevallen effectiever kunnen zijn wanneer het
naast training ook mogelijk wordt om de benodigde uitrusting te leveren.
Uit het impact-assessment blijkt dat het IcSP de voorkeur geniet als
tijdelijke oplossing gezien het tijdschema, het geografische toepassingsgebied en zijn flexibiliteit voor de toepassing als crisisinstrument.
Nederland onderschrijft deze conclusie.
Het voorstel van de Commissie is niet zonder risico’s. Zo bestaat de kans
dat de middelen voor oneigenlijke doeleinden gebruikt worden. De
niet-lethale militaire middelen zouden, vanuit een internationaal
humanitair perspectief, misbruikt kunnen worden. Hier is in het
Commissie voorstel ook aandacht voor: de risico’s zullen constant in de
gaten gehouden worden en er worden risico-assessments en monitoring
modaliteiten ontwikkeld. Daarnaast zijn er specifieke voorwaarden
opgenomen waaronder assistentie kan worden verleend. Nederland is
dan ook van oordeel dat deze risico’s voldoende afgedekt worden met het
huidig voorstel.
Nederland zal benadrukken dat het belangrijk is dat er voor het aflopen
van de herziening van het IcSP (eind 2020) een nieuw instrument wordt
gevonden binnen de onderhandelingen over het MFK voor de periode na
2020.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Lidstaten zijn in eerste bespreking positief over het voorstel, maar er
wordt benadrukt dat er op termijn een «dedicated instrument» dient te
komen voor CBSD.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het voorstel is gebaseerd op de artikelen 209, lid 1 VWEU (ontwikkelingssamenwerking) en 212 VWEU (economische, financiële en technische
samenwerking met derde landen). Het betreft hier een gedeelde
bevoegdheid tussen de Unie en de lidstaten. Nederland plaatst hierbij de
kanttekening dat de ontwikkelingsfocus nog onvoldoende naar voren
komt in het voorstel. De voorgestelde capaciteitsopbouwende maatregelen lijken nu vooral gericht te zijn op veiligheid, en niet zozeer ontwikkelingssamenwerking. De te verlenen bijstand mag namelijk enkel worden
verstrekt «wanneer het realiseren van een stabiele, vreedzame en
inclusieve samenleving onmogelijk is doordat er sprake is van een
ernstige bedreiging voor het functioneren van statelijke instellingen en
voor de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

4

vrijheden, of wanneer de statelijke instellingen niet langer het hoofd
kunnen bieden aan deze ernstige bedreiging» en wanneer «er consensus
tussen het betrokken land en de internationale gemeenschap en/of de EU
bestaat dat de veiligheidssector, en met name de militaire component
daarvan, essentieel is voor stabiliteit, vrede en ontwikkeling, met name bij
crises of in kwetsbare omstandigheden en situaties». De voorgestelde
maatregelen lijken hierdoor meer bedoeld ter versterking van de
capaciteit van strijdkrachten als zodanig en niet de capaciteit van de
strijdkrachten om ontwikkelingstaken uit te voeren. Nederland is van
mening dat in de aangepaste verordening de focus op ontwikkelingssamenwerking (of economische, financiële en technische samenwerking
sterker naar voren dient te komen.
b) Subsidiariteit
Nederland beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel positief. Met
optreden op EU-niveau kunnen veiligheid en stabiliteit beter worden
bewerkstelligd, en deze zijn noodzakelijk om de internationale inspanningen met betrekking tot veiligheid en ontwikkeling doeltreffender te
maken.
c) Proportionaliteit
Nederland beoordeelt de proportionaliteit van het voorstel positief. De
voorgestelde maatregelen zijn passend om de doelstellingen van het
voorstel (bijdragen aan stabiliteit en vrede) te bereiken. Alomvattende en
flexibele EU steun zal resulteren in betere coördinatie van ondersteuning
in de veiligheidssector in de betreffende landen. EU coördinatie zal tevens
bijdragen aan de effectiviteit van de inzet.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
De Commissie wil het IcSP budget (ruim 2,3 miljard euro voor 2014–2020)
ophogen met 100 miljoen euro voor de periode 2017–2020. Deze middelen
denkt de Commissie te vinden binnen de bestaande middelen van
Hoofdstuk 4 van het EU budget («EU als mondiale partner»). Nederland is
van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden
binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van de EU-begroting
2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van
de jaarbegroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Geen
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Geen
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

5

e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Geen
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Geen.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
n.v.t.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De verordening dient in werking te treden op de dag na die van de
bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
n.v.t.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
n.v.t.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Het voorstel richt zich op financiering van capaciteitsopbouw (CBSD) wat
vanuit bestaande middelen van Hoofdstuk 4 van het EU budget («EU als
mondiale partner») wordt gefinancierd. De toekenning van financiering zal
aan de criteria voor het verstrekken van ODA financiering worden
getoetst. Ontwikkelingslanden kunnen dus, onder de gestelde criteria,
financiering ontvangen ter ondersteuning van vreedzame en inclusieve
samenlevingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2203

6