Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2591
Vragen van het lid Pia Dijkstra (D66) aan de Minister voor Medische Zorg
over het bericht dat Costa Rica de WHO oproept een internationale pool op te
richten voor intellectueel eigendom inzake COVID-19 (ingezonden 30 maart
2020).
Antwoord van Minister Van Rijn (Medische Zorg), mede namens de Ministers
van Economische Zaken en Klimaat, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 24 april
2020).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «President and Minister of health of
Costa Rica ask WHO to create global pool for rights in COVID-19 related
technologies»?1
Antwoord 1
Ja. Kortgezegd komt de vraag van Costa Rica aan de WHO erop neer of de
WHO zich wil inzetten om een patent-pool te creëren waarin de rechten tot
relevante technologieën worden geplaatst die helpen om COVID-19 te
detecteren, voorkomen, controleren of behandelen. Het betreft een vrijwillige
afdracht cq. inbreng van bestaande en nieuwe gepatenteerde technieken en
ontwerpen die van belang kunnen zijn. Ik ga ervan uit dat daarbij licenties
onder FRAND-condities (Fair Reasonable and Non-Discriminatory) wereldwijd
beschikbaar worden gemaakt.
Vraag 2
Hoe staat u tegenover het voorstel van Costa Rica aan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om een wereldwijde «pool» op te richten voor
(toekomstig) intellectueel eigendom op het gebied van vaccins, medicijnen en
technologieën in het kader van COVID-19?
Antwoord 2
Van patent pools is bekend dat ze vervolg-innovaties versterken omdat ze
relevante technologie effectief beschikbaar maken. Het geeft meer partijen
laagdrempelig toegang tot standaarden en versterkt daarmee kaders en
1

ah-tk-20192020-2591
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.keionline.org/32556
https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2020/03/costa-rica-submits-proposal-for-who-tofacilitate-access-to-technologies-to-combat-covid-19/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

normen die bruikbaar zijn of als bouwsteen kunnen dienen om effectieve
therapieën te ontwikkelen. Een therapie kan immers bestaan uit meerdere
patenten of is ontwikkeld op basis van bestaande patenten.
Nederland is voorstander van het delen van informatie en wetenschappelijke
data. Hierbij moet wel worden gewaakt dat data wordt opgeslagen in
toegankelijke systemen, zodat iedereen er later weer bij kan. Daarom is
Nederland voorstander van samenwerkingsverbanden die werken volgens de
FAIR principes (FAIR staat voor: Findable, Accessible, Interoperable, Reusable). Op grond van deze FAIR principes zijn data vindbaar, toegankelijk,
interoperabel en herbruikbaar en kunnen data gemakkelijk met behulp van
algoritmes worden onderzocht. Nog belangrijker in verband met persoonsgevoelige informatie is dat databeheerders zelf de mate kunnen bepalen waarin
ze hun data openstellen voor derden.
Het idee van Costa Rica is dus een stap in de goede richting, echter, er dient
zeer zorgvuldig naar de uitvoering ervan te worden gekeken.
Zoals 8 april jongstleden in de gewijzigde motie van het lid Ellemeet c.s. over
het opzetten van een wereldwijde COVID-19 pool (t.v.v. motie 25 295, nr. 224)
is gevraagd, zal de regering voorafgaand, en tijdens, de jaarlijkse vergadering
van de WHO leiderschap tonen en zich expliciet uitspreken voor zo’n
wereldwijde COVID-19 pool en de WHO hierbij actief steunen.
Vraag 3, 4, 5
Denkt u dat dit voorstel kan bijdragen aan de mogelijkheid om innovatieve
geneesmiddelen en technologieën in de strijd tegen het coronavirus en de
ziekte COVID-19 wereldwijd betaalbaar te houden en schaalbaar te maken? Zo
ja, acht u het wenselijk en haalbaar om als voorwaarde aan publieke
financiering van een vaccin of medicijn tegen COVID-19 te stellen dat het
intellectueel eigendom dat hieruit voortvloeit in zo’n «pool» zou moeten
vallen?2
Welke oplossingsrichtingen heeft u zelf voor ogen om te zorgen dat geneesmiddelen, technologieën en kennis in de bestrijding van het coronavirus en
COVID-19 in Nederland goed toegankelijk worden, en wij hiervoor niet (te)
afhankelijk worden van private partijen?
Overweegt u in dit verband bepaalde voorwaarden te stellen aan de publieke
financiering van onderzoek naar COVID-19?
Antwoord 3, 4, 5
Ik wil me ervoor inzetten dat de mogelijkheden gecreëerd worden om nieuwe
vaccins, diagnostica, geneesmiddelen en therapieën in de strijd tegen het
COVID-19 te kunnen ontwikkelen. Ik verwacht dat hiervoor, net als voor het
opschalen en distribueren van COVID-19 therapieën een publiek-private
inspanning nodig is. Zowel voor wat betreft de noodzakelijke financiële
middelen als voor wat betreft de kennis en expertise.
Het ontwikkelen en produceren van nieuwe vaccins, diagnostica, geneesmiddelen en therapieën in het algemeen en ook in het kader van COVID-19 is
kostbaar. De financiële inzet vanuit private partijen is daarin van groot belang.
Voor investerende bedrijven zal daarbij perspectief nodig zijn op het minimaal
terugverdienen van de gemaakte kosten. Private partijen hebben ook de
expertise en kennis op het gebied van therapie ontwikkeling, productie en
distributie. Bij kennisinstellingen en publieke instellingen is deze expertise
niet altijd aanwezig.
Ik vind het bijvoorbeeld positief nieuws dat Johnson & Johnson fors
investeert in onder meer hun Leidse vestiging van Janssen Vaccins naar
onderzoek voor een COVID-19 vaccin, zodat daar ook aan oplossingen wordt
gewerkt die mogelijk leiden tot een werkzaam vaccin en zo ten goede komen
aan de patiënt. Te meer omdat Janssen Vaccins heeft toegezegd dat hun
vaccin tegen kostprijs beschikbaar komt.3
Ik waak over de publieke belangen zoals beschikbaarheid en betaalbaarheid
van vaccins en vraag aandacht voor publieke waarborgen daar waar de
overheid meebetaalt aan onderzoek.

2

https://medicinesalliance.eu/the-fight-against-covid-19-lets-make-public-investments-count-forpeople/
3
https://fd.nl/ondernemen/1339924/we-zijn-getuige-van-het-ergste-van-het-ergste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Zoals 8 april jl. in de gewijzigde motie van het lid Ellemeet c.s. over het
opzetten van een wereldwijde COVID-19 pool (t.v.v. motie 25 295, nr. 224) is
gevraagd, zal dit kabinet enkel investeren in de ontwikkeling van vaccins en
geneesmiddelen die onder acceptabele voorwaarden beschikbaar komen voor
patiënten. Het kabinet heeft inmiddels meer dan 90 miljoen euro beschikbaar
gesteld aan COVID-19 gerelateerd onderzoek. Hierbij wordt ingezet op de
principes van Maatschappelijk Verantwoord Licentiëren. Deze principes zien
onder meer toe op toegankelijkheid en betaalbaarheid van therapieën die
ontwikkeld zijn op patenten die in het publieke domein tot stand zijn
gekomen.
Het voorstel van Costa Rica kan ertoe bijdragen dat vanuit die patentenpool
een therapie of vaccin wordt ontdekt die inzetbaar is voor de ziekte COVID-19.
In een patent pool is evenwel niet automatisch de onderzoeksfinanciering
geregeld. En het is ook in een patenten pool niet vanzelf geregeld dat een
eventuele gevonden oplossing opschaalbaar is naar een therapie die
beschikbaar komt voor de wereldbevolking.
Dus de vraag, of patenten die ontwikkeld worden met Nederlands publiek
geld aan zo’n pool beschikbaar moeten worden gesteld, is niet eenduidig met
een ja of nee te beantwoorden. Als privaat geld, kennis en expertise nodig is
om de therapie verder te ontwikkelen en op te schalen, dan vind ik het
verplicht delen van het patent in een patent pool geen goed idee want dit zou
bedrijven de zekerheid kunnen ontnemen dat zij de gemaakte kosten kunnen
terugverdienen en dit remt de private investeringen in therapieontwikkeling
die we wel degelijk nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3