Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 302

Wijziging van de Gemeentewet en de
Provinciewet in verband met het aanpassen van
enkele bepalingen inzake het financieel toezicht
op gemeenten en provincies

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 5 juli 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen. Onder het voorbehoud dat de regering
op de gestelde vragen en de gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord, acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
Blz.
1. Inleiding
2. Kern van de wijzigingen
3. Verhouding tot andere regelgeving
4. Financiële gevolgen
5. Consultatie en adviezen

1
2
3
3
3

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met het aanpassen van enkele bepalingen inzake het
financieel toezicht op gemeenten en provincies. De wijzigingen zijn mede
gericht op een vermindering van de lasten, die gepaard gaan met de
administratieve procedure van het toezicht houden. Graag willen zij de
regering enkele vragen stellen.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennis genomen van het voorstel tot
wijziging van de Gemeentewet en de Provinciewet in verband met
aanpassingen in het financieel toezicht op gemeenten en provincies. Deze
leden willen enkele vragen hierover voorleggen aan de regering.
De leden van de PVV-fractie hebben kennis genomen van het onderliggende wetsvoorstel en hebben hierover nog enkele vragen.

kst-33302-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 302, nr. 5

1

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende voorstel tot wijziging van de Gemeentewet en de
Provinciewet in verband met het aanpassen van enkele bepalingen inzake
het financieel toezicht op gemeenten en provincies. Wel hebben deze
leden nog een aantal vragen over en naar aanleiding van het voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van dit
voorstel. Zij vragen zich af waarom deze wijzigingen noodzakelijk zijn.
Waar leiden de huidige bepalingen met betrekking tot het financieel
toezicht nu tot problemen? Hoe uiten deze problemen zich? Hoe worden
deze problemen met het onderliggende voorstel tot wijziging van de
Gemeentewet en de Provinciewet opgelost?
2. Kern van de wijzigingen
De leden van de VVD-fractie lezen dat voorgesteld wordt de wettelijke
mogelijkheid tot het plaatsen van een gemeente of provincie onder
preventief toezicht, indien «de jaarrekening van het tweede aan het
begrotingsjaar voorafgaande jaar niet in evenwicht is», af te schaffen. De
regering stelt dat de toegevoegde waarde van de betreffende bepalingen
beperkt is. De leden van de VVD-fractie merken op dat zij een voorstander
zijn van het verminderen van toezichtslasten, maar zij zijn ook voorstander
van degelijk financieel beleid. Waarom is er in het verleden wel voor
gekozen de desbetreffende bepalingen in de Gemeente- en Provinciewet
op te nemen? Deze leden vragen de regering dan ook dit voorstel nader te
motiveren.
Zij vragen hier ook aandacht voor in verband met het feit dat eventuele
tekorten bij provincies en gemeenten meetellen voor het EMU-saldo. Daar
komt bij dat het voornemen is om «schatkistbankieren» in te voeren,
alsmede er een Wet houdbare overheidsfinanciën in voorbereiding is. Hoe
verhouden deze twee zaken zich tot de voorgestelde versoepeling?
Voorts wijzen de leden van de VVD-fractie op de grondexploitatieproblemen van sommige gemeenten. De daarmee samenhangende financiële
problemen kunnen leiden tot grote tekorten voor deze gemeenten. De
leden van de VVD-fractie vragen zich dan ook af of het niet van belang dat
er eerder zicht is op financiële problemen van gemeenten. Hoe verhoudt
deze problematiek zich tot de voorgestelde versoepeling? Gaarne krijgen
de leden van de VVD-fractie een uitgebreide reactie van de regering op de
hier gestelde vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering een nadere invulling te
geven van het begrip «structureel en reëel evenwicht», nu het begrip
«evenwicht» in de artikelen 189 en 203 van de Gemeentewet en de
artikelen 193 en 207 van de Provinciewet daardoor wordt vervangen. Wat
betekent deze wijziging concreet, bijvoorbeeld voor de financiële
waardering van de post grondbeleid?
In de memorie van toelichting kondigt de regering aan, dat het begrip
«structureel en reëel evenwicht» nader zal worden uitgewerkt in de
voorgenomen wijzigingen in het Besluit begroting en verantwoording
provincies en gemeenten (BBV) en het Gemeenschappelijk Financieel
toezichtkader (GTK). Wanneer zullen het gewijzigde BBV en het gewijzigde
GTK gereed zijn, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Deze leden
verzoeken de regering het BBV en het GTK tegelijk met de nota naar
aanleiding van het verslag aan de Kamer toe te zenden, zodat beide
kunnen worden betrokken bij de beoordeling van het voorliggende
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 302, nr. 5

2

3. Verhouding tot andere regelgeving
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering welke samenhang er is
tussen dit wetsvoorstel en de aangekondigde wet houdbare overheidsfinanciën.
4. Financiële gevolgen
De leden van de PVV-fractie vragen hoe kan het dat er geen gevolgen
worden voorzien, terwijl er wel lastenverlichting merkbaar zou zijn.
Zij vragen of met deze maatregelen financiële risico’s worden afgedekt,
die op de lange termijn negatieve gevolgen kunnen hebben. Is er voorzien
in een evaluatiemechanisme ?
5. Consultatie en adviezen
De leden van de PvdA-fractie vernemen graag van de regering hoe er
gewerkt wordt aan een gedragen visie op de betekenis van het financieel
toezicht nu de Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) aangeeft dat
het daaraan ontbreekt en dat dit minstens zo belangrijk is als de voorliggende wetswijziging
De Raad van State heeft in zijn advies gevraagd of er niet meer criteria in
de wet vastgelegd moeten worden, waaraan provincies en Rijk houvast
kunnen ontlenen bij hun toezicht op respectievelijk gemeenten en
provincies. De leden van de PvdA-fractie willen graag van de regering
weten tot welke exacte aanpassingen van de wet dit geleid heeft.
Daarnaast willen deze leden weten wanneer het aangekondigde nieuwe
gemeenschappelijk toezichtkader gepubliceerd zal worden.
De leden van de PvdA-fractie realiseren zich terdege dat het huidige
financiële klimaat grote risico’s met zich meebrengt voor gemeenten en
provincies. Om een goed inzicht te hebben in deze risico’s en daarmee de
realiteitswaarde van de begrotingen en meerjarenramingen kunnen
zogenaamde stresstests veel waardevolle informatie opleveren. Daarom
vragen deze leden of de regering stresstests tot het normale instrumentarium van begroten en begrotingstoezicht bij provincies en gemeenten
wil maken.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de regering gaat doen om in het
komende jaarverslag de cijfers als gevolg van deze wetswijziging vergelijkbaar te doen zijn met cijfers van voorafgaande jaren. Kan daar rekening
mee worden gehouden, zodat de Kamer aan haar controlerende taak kan
voldoen? Dit dient uiteraard ook te gelden voor de provincies, zodat leden
der Provinciale Staten ook de verschillende jaren met elkaar kunnen
vergelijken.
De leden van de CDA-fractie constateren, dat de materiële betekenis voor
het verminderen van de toezichtslast naar het oordeel van de Rfv «van
symbolische betekenis» is. De Rfv stelt, dat het voorliggende wetsvoorstel niet de kern raakt van wat de Raad als modern financieel toezicht
beschouwt. Kan de regering nader ingaan op dit oordeel van de Raad en
het wetsvoorstel plaatsen in de bredere context van haar visie op modern
financieel toezicht?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het standpunt van de Rfv die
stelt, dat de meerwaarde van modern financieel toezicht is, dat het de
eigen verantwoordelijkheid van de decentrale overheid ondersteunt.
Overigens onderkent de Raad ook, dat de kwaliteit van het horizontaal
toezicht en de waarborgen daarvoor nog niet optimaal zijn. De leden van
de CDA-fractie hechten groot belang aan een inzichtelijke presentatie van
de informatie omtrent het financiële perspectief van gemeenten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 302, nr. 5

3

provincies, ook voor volksvertegenwoordigers voor wie cijfers geen
dagelijkse kost zijn. Op welke wijze bevordert de minister dat de informatievoorziening is toegesneden op verantwoorde besluitvorming in
gemeenteraden en provinciale staten?
De Rfv erkent in zijn advies, dat meerjarenramingen gebaseerd zijn op
aannames die gezien de dynamiek nooit exact zijn in te schatten. De Raad
doet daarom de suggestie van een soort stresstest voor het financieel
beleid van gemeenten en provincies, waarbij aan de gemeenteraad resp.
Provinciale Staten aan de hand van verschillende scenario’s het financiële
perspectief wordt geschetst. Eerder dit jaar hebben de gemeenten
Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Eindhoven als eersten de effecten
van een aantal doemscenario’s op de eigen financiële situatie en die van
de burgers laten doorrekenen. In de memorie van toelichting stelt de
regering, dat het niet aan het Rijk is een dergelijke stresstest te introduceren. Hoe verhoudt dit oordeel zich dit tot de systeemverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
voor het financieel toezicht op gemeenten en provincies, zo vragen de
leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de argumentatie, dat
preventief toezicht louter op grond van een negatieve jaarrekening niet
effectief is en dat die mogelijkheid daarom geschrapt kan worden. Wel
vragen deze leden de regering in te gaan op een andere suggestie van de
Rfv. De Raad heeft voorgesteld, dat ook op het moment dat een gemeente
een algemene reserve presenteert die minder is dan de vrij te laten buffer
voor het opvangen van tegenvallers, dit aanleiding zou moeten zijn een
gemeente onder preventief toezicht te stellen. Hoe beoordeelt de regering
deze suggestie?
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 302, nr. 5

4