2016

Programma winterweer op het spoor
Winterweerrapport najaar 2016
NEDERLANDSE SPOORWEGEN, PRORAIL
NOVEMBER 2016, VERSIE 1.0

0

Winterweerrapport 2016/2017 - kernboodschap
Sinds de start van het gezamenlijke Winterweerprogramma in 2012 hebben NS en ProRail jaarlijks stapsgewijze verbeteringen in de wintervoorbereiding en –uitvoering doorgevoerd. Deze verbeteringen hebben hun dienst bewezen tijdens bijvoorbeeld de
zware winter van 2012/2013. Het fundament van het winterweerprogramma staat. Op dit vlak verwachten NS en ProRail geen grote aanvullende verbeteringen te realiseren die duidelijk merkbaar bijdragen aan de prestaties tijdens de winter. Naast het
jaarlijkse Winterweerprogramma lopen onder de vlag van Beter en Meer verschillende structurele verbeteringen die een belangrijke bijdrage leveren aan betere prestaties, ook in de winter, zoals Be- en Bijsturing van de Toekomst (BBT) en de verbetering van
de prestaties van de infrastructuur.
De doelstelling voor komende winter is gelijk aan die van vorig jaar om ‘bij meerdere infrastructuur- en materieelstoringen zoveel mogelijk ‘in control’ te blijven en de gevolgen voor de reizigers te beperken’. We bereiden ons voor op winters weer door het
consolideren en perfectioneren van het bestaande pakket aan maatregelen. Daarbij ligt de focus in de voorbereidingen op:
1.
2.
3.
4.

(Her)instructie, training en opleiding, gericht op bestaande maatregelen, maar vooral op extra aandacht voor het vasthouden van operationele scherpte, met name bij het afhandelen van verstoringen op de dag. Bijvoorbeeld door uitvoering van
ketenoefeningen in aanloop naar de winter;
Het verder terugdringen van het aantal primaire verstoringen in de infrastructuur. Bijvoorbeeld door check op alle wisselverwarmingen voor en tijdens de winter en het behandelen van treinen met anti-icing;
Het vervolg geven aan snel herstel van defecte infrastructuur en defect materieel. Bijvoorbeeld door infraploegen op locaties en door tijdige afvoer van defect materieel volgens daartoe opgestelde procedure;
Het bieden van een vergelijkbaar product aan onze reizigers, als afgelopen winter, op dagen met een aangepaste dienstregeling. Bijvoorbeeld door het handhaven van het bestaand LUD-ontwerp (met op punten kleine verbeteringen) en het
continueren van flankerende (service)maatregelen.

Ondanks alle getroffen maatregelen zullen zware weersomstandigheden altijd invloed blijven hebben op het spoor, net zoals op de weg en in de luchtvaart, zodat bij serieus winters weer de operatie onder druk kan komen te staan

Winterweerrapport 2016/2017 - status overzicht maatregelen
Deze tabel geeft een totaaloverzicht van de status van de maatregelen die in voorbereiding op winter 2016/2017 (of reeds voorafgaand aan eerdere winters) zijn getroffen. De basis voor deze voortgangsrapportage is het winterrapport dat als bijlage bij het
winterweerprogramma naar de Tweede Kamer is gestuurd op 8 juni 2012 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2011-2012, 29984, nr. 306). Per maatregel uit het winterrapport is vanaf 2012 jaarlijks bijgehouden welke voorbereidingen zijn getroffen in aanloop naar
de winter, wat de evaluatie was op basis van de ervaringen tijdens de winter en wat de voorgenomen verbeter richting was voor de daaropvolgende winter. Het statusoverzicht van 2012 tot 2015 is om redenen van leesbaarheid achterwege gelaten. Het
totale overzicht is beschikbaar en opvraagbaar. In dit overzicht wordt gefocust op de status van de voorgenomen maatregelen voor de winter 2016-2017.
Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen

Dienstregeling

Eén landelijke variant van de
aangepaste dienstregeling

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
De maatregel is 2 keer ingezet deze winter:
- LUD 27 december 2014: gezien verwachte weerbeeld was LUD voor de
hand liggende keuze. Vanuit evaluatie is er een breed gedragen beeld
dat LUD heeft bijgedragen aan beheersbaarheid treindienst en
voorkomen van landelijke ‘out of control’, als gevolg van verstoringen
en gestaakte treindienst in Brabant.
- LUD 29 januari 2015: gezien verwachte weerbeeld was inzet LUD
conform geldende criteria, zeker gelet op ‘worst case’ verwachting. In
realisatie viel sneeuwval enorm mee, inzet LUD achteraf gezien niet
nodig.
Voor winterse omstandigheden is deze maatregel zonder grote
aanpassingen t.o.v. vorige winter gehandhaafd. Het LUD ontwerp is
geactualiseerd o.b.v. de geldende reguliere dienstregeling (BDU okt,
dec, feb). Tevens zijn er standaard aangepaste materieelplannen o.b.v.
LUD specs gemaakt en zijn er procesafspraken gemaakt over het
opstellen van aangepaste nachtovergangen op de dag voor uitvoering
LUD door Bureau Lokale Planning en NedTrain, o.b.v. aangepaste
materieelplannen.
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
Uitgangspunt voor LUD ontwerp is vrijwel gelijk aan vorig ontwerp: In
aanloop naar komende winter opnieuw eventuele knelpunten en/of
verbetermogelijkheden t.b.v. de capaciteit tijdens LUD verkennen en
ontwerp actualiseren o.b.v. geldende reguliere dienstregeling.
Verschillende onderzoeken naar verbeteringen van het proces, o.a. door
inzetten van automatische koppelingen tussen benodigde systemen.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016
Ontwerp LUD is afgerond. Op 2 punten bleken door
kleine wijzigingen in dienstregeling 2016 ook kleine
aanpassingen in LUD ontwerp mogelijk met
overwegend positieve impact voor de reiziger:
Door ‘knip’ boven Alkmaar is versterking tussen
Alkmaar-Nijmegen beter mogelijk (12 i.p.v. 10
bakken tijdens LUD) wat bijdraagt aan de
vervoercapaciteit;
Door wisseling van treinseries tussen Dordrecht
en Den Haag is het mogelijk om de meer
storingsgevoelige en slechter bereikbare
hogesnelheidswissels tussen Rotterdam en Den
Haag buiten gebruik te houden tijdens LUD,
waardoor kans op en impact van verstoringen
afneemt.
Onderzoek naar verbeteringen in het proces zijn
afgerond.
Aantal systeem en procesverbeteringen wordt voor
dit seizoen doorgevoerd (mits succesvolle resultaten
bij systeemtest en toepassing tijdens oefeningen en
met fall back mogelijkheid naar het ‘oude’ proces).
Met deze aanpassingen wordt het interne proces
voor inzet van LUD verbeterd. Dit heeft niet direct
een merkbaar effect voor reizigers.
Daarnaast wordt een aantal systeem- en
procesverbeteringen in aanloop naar de volgende
winter doorgevoerd.

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017
De maatregel LUD is niet ingezet deze winter.
-Op 3 maart 2016 is LUD voorbereid, maar vervolgens is
besloten LUD niet in te zetten.
Op 9 en 16 november 2015 en 21 januari 2016 is er
gedeeltelijk geoefend. Op 9 november een volledige oefening
en op de overige twee dagen alleen een oefening
‘voorbereiding aangepaste dienstregeling volgende dag’.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
Het ontwerp LUD actualiseren o.b.v. geldende reguliere
dienstregeling 2016 en onderzoek wijzigingen LUD
dienstregeling 2017
Verschillende onderzoeken naar verbeteringen van het
proces
Het aanpassen van het voorbereidingsproces op nieuwe
ontwikkelingen (CMBO, MBC)
Wenselijkheid onderzoeken of scenario niet rijden ook
van toepassing wordt bij landelijke extreme sneeuwval
Onderzoek alternatieve scenario's (zoals ROD deel van
de dag, ontkoppelen bij ijzel van landsdelen etc.)

Status van de voorbereiding winter 2016-2017
De nieuwe dienstregeling 2017 heeft geleid tot een
aangepaste lijnvoering in LUD 2017.
Belangrijke aandachtspunten hierin zijn:
•De serie2300 Dordrecht –Breda wordt niet opgenomen in de
LUD 2017 vanwege te veel benodigde wissels op Dordrecht.
De sprinter Breda –Dordrecht blijft elk half uur rijden.
•Opheffen serie 9000 Leeuwarden –Meppel. De serie 9000
valt buiten de Randstad, maar leidt tot extra wisselgebruik in
Meppel. Als hier storing ontstaat in de wissels heeft het effect
op de Randstad. Hiermee valt 1x per half uur een sprinter weg
en blijft een uurpatroon over.
•IC Direct zat tot nu toe niet in LUD. De IC Direct is de
afgelopen jaren sterk in frequentie toegenomen. De risico’s bij
extreem weer zijn gelijk aan de risico’s van IC’s binnenland. De
serie 900 Amsterdam –Breda blijft rijden, de serie 1000
Amsterdam –Rotterdam wordt opgeheven.
Bureaus Lokale planning zullen geen rol meer hebben in het
leveren van aangepaste nachtovergangen. Deze taak wordt
uitgevoerd door medewerkers rangeren.
Het voorbereidingsproces is aangepast waar nodig op nieuwe
ontwikkelingen.
Het scenario ‘niet opstarten’ is inmiddels een optioneel
scenario geworden bij extreme storm. De inspanningen zijn
voornamelijk gegaan naar onderzoeksrichting ROD halve dag
en niet opstarten bij storm. De wens bestaat nog steeds om
het scenario niet opstarten bij extreme sneeuwval verder te
onderzoeken.
Vanaf dienstregeling 2017 vervalt ROD Zuid West i.v.m.
wijzigingen in de dienstregeling. De combineerbaarheid van
ROD Zuidoost en Oost blijft. Tevens is het mogelijk om ROD
voor een halve dag in te zetten.

1

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen
Regionale aangepaste
dienstregelingsvarianten (ROD)
toevoegen aan bestaande pakket
met versperringsmaatregelen

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
Deze winter is één keer een regionaal aangepaste dienstregeling
ingezet: zaterdag 24 jan 2015, een ROD Zuidoost.,. Conform daarvoor
geldend protocol is hiertoe op vrijdagavond door het OCCR besloten,
wegens verwachte verslechtering van de weersomstandigheden
(sneeuw) met name in het zuidoosten van het land, nadat het
besluitvormingsproces ‘volgende dag’ eerder die dag reeds was
afgesloten
Maatregel wordt in aanloop naar de volgende winter zonder
aanpassingen gehandhaafd.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016
Maatregel is gehandhaafd. ROD dienstregelingen daar
waar nodig aangepast aan dienstregelingsjaar.

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017
Deze winter is de regionaal aangepaste dienstregeling (ROD)
geen enkele keer ingezet als gevolg van winters weer. Wel is
één keer een regionaal aangepaste dienstregeling conform
protocol ingezet op woensdag 18 november in verband met
stormachtig weer. Deze ROD Noordwest is ingezet voor een
halve dag.
Op 5 januari is als gevolg van sterke ijzel in het Noorden van
het land op de dag zelf besloten de treindienst tussen Zwolle
en Groningen/ Leeuwarden te ontkoppelen van het landelijke
net om olievlekwerking te voorkomen, hetgeen gelukt is.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
Onderzoek naar mogelijkheden voor alternatieve scenario's
zoals ROD deel van de dag en het ontkoppelen bij ijzel van
landsdelen.

Nieuwe alerteringscriteria
definiëren voor aanpassen van de
dienstregeling

Het besluitvormingsproces is deze winter 6 keer gestart n.a.v.
overschrijding van alerteringscriteria voor sneeuw, daarbij is 2 keer een
LUD ingezet op 27 december 2014 en op 29 januari 2015.
Er is geen directe aanleiding geweest deze winter om de
alerteringscriteria opnieuw aan te scherpen.
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
Onderzoeken of criteria (en weerbericht) voor ijzel verbeterd kunnen
worden en toegevoegd dienen te worden aan alerteringscriteria voor
winter besluitvormingsproces (dat vooralsnog specifiek gericht is op het
aanpassen van de dienstregeling)

De criteria voor sneeuw en vorst zijn niet aangepast.
Voor ijzel en (ruige) rijp zijn scherpere criteria
ontworpen in hetzelfde stramien als voor sneeuw en
vorst: namelijk een hoeveelheid met een kans
percentage. De maatregel voor ijzel en ruige rijp is
echter juist om door te blijven te rijden en niet zozeer
de dienstregeling aan te passen

Het besluitvormingsproces is deze winter 10 keer gestart.
Geen enkele keer is besloten tot LUD.
Het eerste keer criterium ligt op 10% kans op 1,5 cm sneeuw ,
doordat er geen LUD is uitgevoerd bleef het eerste keer
criterium gehandhaafd. Hierdoor is het besluitvormingsproces
relatief vaak gestart.
In samenwerking met weerleverancier Infoplaza is in de
verwachtingsmodellen en in de alerteringscriteria onderscheid
gemaakt tussen rijp en ruige rijp. Hierdoor kunnen we ons
risico beter inschatten. Het juiste niveau voor het afgeven van
een weercode moet nog verder verfijnd worden.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
Onderzoeken of eerste keer criterium voor sneeuw bij het
uitblijven van sneeuw gedurende de winter verhoogd kan
worden.
Vervolgonderzoek naar verbetering criteria voor alertering
voor rijp en ijzel.

Flankerende maatregelen bij inzet
aangepaste dienstregeling:
verlengen van treinen waar
mogelijk en communicatie naar
reizigers

Het LUD Service Scenario (gericht op standaard aanvullende service
maatregelen tijdens LUD) is deze winter 1x in gezet op 29 januari. Extra
flankerende maatregelen zijn deze winter niet ingezet (geen aanleiding).
Donderdag 29 jan is met een aangepaste dienstregeling gereden. Op
doordeweekse dagen met een aangepaste dienstregeling worden dan
maatregelen getroffen om bepaalde treinen waar nodig en mogelijk te
verlengen. Op deze dag bleek dat verlengen van treinen beter lukte dan
in seizoen 2012-2013. De realisatie van het aangepaste materieelplan
was die dag ongeveer 60%. Tijdens winter 2012/2013 was dit ongeveer
45%. Een duidelijke verbetering. Echter, er is sprake van slechts één
meting, op basis waarvan vooralsnog geen definitieve uitspraak mogelijk
is over de effectiviteit van deze maatregel.
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
De flankerende maatregelen zijn in de lijn belegd en zullen aankomen

Zeer beperkte wijzigingen in reguliere dienstregeling
en LUD-ontwerp met impact op de flankerende
maatregelen. Actualisatie van maatregelen en
bijbehorende draaiboeken en communicatiemiddelen
heeft plaatsgevonden.

Er is deze winter geen ervaring opgedaan met doorgevoerde
verbeteringen t.a.v. de vervoerscapaciteit in LUD ontwerp.
Er is deze winter weinig ervaring opgedaan met flankerende
maatregelen. Actualisatie van maatregelen en bijbehorende
draaiboeken en communicatiemiddelen heeft
plaatsgevonden.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
De maatregelen voor het maken en uitvoeren van een
aangepast materieelplan t.b.v. het verlengen van treinen
tijdens een landelijk aangepaste dienstregeling worden
gecontinueerd, waarbij de beperkt opgedane leerpunten
zullen worden meegenomen.

Status van de voorbereiding winter 2016-2017
Vanaf dienstregeling 2017 vervalt ROD Zuid West i.v.m.
wijzigingen in de dienstregeling. De combineerbaarheid van
ROD Zuidoost en ROD Oost blijft.
Vanaf deze winter bestaat de beschikking over ROD voor de
hele dag, ROD voor de eerste helft van de dag en ROD voor de
tweede helft van de dag (in alle gevallen incl. enkele
combinaties van twee ROD-maatregelen).
Het ad-hoc ontkoppelen van Noord Nederland tijdens de
specifieke situatie met ijzel vorig jaar heeft voldaan om te
voorkomen dat de verstoorde situatie zou doorwerken tot in
de Randstad. Uitwerking van de preventieve
ontkoppelingsscenario’s voor alle extreem weer situaties
leverde als resultaat dat onvoldoende infrastructuur
beschikbaar is om volledig ontkoppelde scenario’s te
definiëren die voldoende mogelijkheden voor de reizigers
opleveren. Deze scenario’s zijn niet verder ontwikkeld.
Afgelopen winter is het besluitvormingsproces vaak opgestart
op basis van overschrijding van het eerste keer criterium,
waarbij geen enkele keer besloten is tot inzetten van een
aangepaste dienstregeling. In veel gevallen was de
sneeuwverwachting beperkt tot delen van het land waar NS
niet rijdt en waar geen treindienst aantastende maatregelen
voorhanden zijn (zoals bijv. Noordoost Groningen). Hierdoor
nam het risico toe van afnemende scherpte en alertheid bij de
medewerkers.
Dit is waarom het eerste keer criterium is aangepast
bij een weersverwachting waarbij 10% of meer kans is op ≥ 1,5
cm sneeuw en/of 50% of meer kans is op een temperatuur ≤ 10 C, waarbij de kans bestaat dat de Brede Randstad geraakt
wordt, wordt het besluitvormingsproces volgens het
draaiboek "Inzet aangepaste dienstregeling volgende dag"
gestart. Hierbij is de definitie van de Brede Randstad verruimd
van grenspunten Geldermalsen en Dordrecht naar Eindhoven
en Breda, dit i.v.m. het toegenomen belang van de A2corridor en van de Brabant-route (IC-Direct naar Breda en
omleiding goederenvervoer i.v.m. bouw derde spoor
Zevenaar-Oberhausen). Indien de sneeuw buiten de Brede
Randstad verwacht wordt (en met zekerheid gesteld kan
worden dat de Brede Randstad niet geraakt wordt), wordt het
besluitvormingsproces niet gestart en is de dagelijkse operatie
bevoegd maatregelen te treffen. Hieronder valt het besluiten
tot het inzetten van ROD en de bekende niet-treindienst
aantastende maatregelen.
Het criterium voor rijp en ijzel blijft ongewijzigd. Rijp en ijzel
zijn te karakteriseren naar vijf/zes verschillende typen. Op
basis van de ervaring van afgelopen winter en de analyse van
de verschillende typen die opgetreden zijn, is het model van
de weerdienstleverancier aangescherpt zodat de alertering
voor rijp nauwkeuriger wordt en niet bij iedere vorm van rijp
hoeft gealerteerd te worden.
De capaciteitsproblemen die ontstaan door het niet rijden van
treinseries wordt deels opgevangen door op bepaalde
trajecten in de spits –in de drukke richting –toch nog in hogere
frequentie te rijden en deels door het versterken van treinen
die nog wel blijven rijden op de baanvakken waar de
frequentie verlaagd is.
Verbeteringen als gevolg van LUD 2017;
In Alkmaar en Roosendaal worden de IC’s“ geknipt” om het
drukste traject op volle lengte te kunnen rijden.
De series 2000, 2800 en de 5000 worden extra ingelegd op de
late avond en in de weekenden.
De serie1500 blijft de hele dag rijden tussen Amersfoort en
Amsterdam (vorig jaar alleen in de spits).
Klachten op Lelystad waar reizigers de trein misten vorig jaar

2

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen

Onderbouwing van beslissing
aanpassen dienstregeling aan
reizigers en stakeholders
verbeteren

Aanscherpen
besluitvormingsprocedures

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
jaar geactualiseerd worden o.b.v. eventuele wijzigingen in de reguliere
dan wel de aangepaste dienstregeling.
De maatregelen voor het maken en uitvoeren van een aangepast
materieelplan t.b.v. het verlengen van treinen tijdens een landelijk
aangepaste dienstregeling worden gecontinueerd, waarbij de beperkt
opgedane leerpunten zullen worden meegenomen.
Ook dit jaar is de evaluatie Winter 2013-2014 aan de
consumentenorganisaties aangeboden en het vervolg van het
winterprogramma 2014-2015 is met hen besproken.
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
De consumentenorganisaties wordt wederom aangeboden om de
evaluatie 2014-2015 en de vervolgaanpak te bespreken.
Er is dit jaar, wegens uitblijven van winters weer vorig jaar, extra
geoefend met dit proces. Daarbij is t.b.v. volledigheid en consistentie in
de formulering van adviezen een stramien voor de redeneerlijn
geïntroduceerd
Het besluitvormingsproces is deze winter 6 keer gestart n.a.v.
overschrijding van alerteringscriteria, daarbij is 2 keer een LUD ingezet
op 27 december 2014 en op 29 januari 2015. In alle gevallen is conform
geldende alerteringscriteria en proces gehandeld.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016

De evaluatie is besproken met de
consumentenorganisaties. Hieruit volgde geen
aanvullende actiepunten voor de winteraanpak.

Ook dit jaar zal de evaluatie Winter 2015-2016 en het vervolg
van het winterprogramma 2016-2017 aan de
consumentenorganisaties worden aangeboden.

Oefeningen en instructies zijn gepland voor de
maanden oktober en november. In oefeningen en
instructies wordt meer nadruk gelegd op de
uitvoering op de dag zelf. Er vinden dit jaar
verschillende pilots plaats met instrumenten om de
alertheid en parate kennis verder te verhogen.

Op 9 en 16 november 2015 en 21 januari 2016 is er
gedeeltelijk geoefend. Op 9 november een volledige oefening
en op de overige twee dagen alleen een oefening
voorbereiding aangepaste dienstregeling.

Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
Proces en bijbehorende principes worden op dezelfde wijze ingezet als
in winter 2014-2015. Ondanks dat geen sprake is van wijzigingen
worden de procedures tijdens de voorbereidingen op de winter
opnieuw geïnstrueerd en geoefend. Behalve voor de preventieve
besluitvorming een dag van tevoren, gaat daarbij ook meer aandacht uit
naar een verhoogde alertheid en besluitvorming op de dag zelf.

Infrastructuur

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017

Het ontwerpproces van de standaard LUD/matplan/persplan
is voor het eerst gecoördineerd door Logistiek. Dit is goed
verlopen. De standaardplannen zijn conform de planning op
tijd opgeleverd voor dienstregeling volgende dag.
Het inladen van de aangepaste materieelplan-bestanden in de
materieelbalans gaf bracht een aantal knelpunten boven tafel
die zichtbaar werden door de ketenoefeningen.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
Zeker nu we geen extreem weer hebben gehad deze winter is
oefenen/trainen van extra groot belang. Van de vier geplande
ketenoefeningen is slechts één volledig uitgevoerd,

Status van de voorbereiding winter 2016-2017
door gedeeltelijke opgeheven series die elkaar opvolgden zijn
opgelost. In Utrecht blijft de gedeeltelijk opgeheven serie 800
wel verder gaan als de serie 3500 en andersom. Trein missen
ligt niet voor de hand omdat deze een kwartier blijft staan.
Voor de reiziger wel fijn als dat wordt omgeroepen zodat
zoveel mogelijk wordt voorkomen dat reizigers onnodig
achtereenvolgens uit en instappen uit en in dezelfde trein.
Het rapport met een begeleidende tekst zal ook dit jaar naar
het Locov worden gestuurd. Tevens bieden we aan om een
gesprek te voeren of te agenderen op een volgend Locovvergadering, mocht daar behoefte aan zijn.

Winter keten oefeningen staan gepland op 3 en 17 november.
Om te voorkomen dat de oefeningen niet door kunnen als
gevolg van een acute situatie is ervoor gekozen om de
oefeningen uit te voeren met personen die op dat moment
geen wachtdienst hebben.
In september heeft een oefening voor het scenario storm
plaats gevonden. De besluitvormingsprocedure voor storm is
overeenkomstig met het winterproces, daarmee draagt deze
oefening bij aan de geoefendheid voor de voorbereiding op
wintersweer. Evaluatie punten worden meegenomen in de
volgende geplande oefeningen. Ter bevordering van de
routine in de keten zijn met ingang van deze winter zes
besluitvormingsoefeningen per jaar ingepland. Daarbij
wordenniet alleen winterse omstandigheden als cusus
gebruikt maar ook de gevolgen van bijvoorbeeld een grote
calamiteit.

Onderzoek mogelijkheden om
weeralarm in te richten voor de
spoorsector

Rol KNMI is gehandhaafd.

Rol KNMI is gehandhaafd.

Rol KNMI is gehandhaafd.

Rol KNMI is gehandhaafd.

Gerichte verbetering op
Amsterdam-Utrecht (100 cruciale
wissels voor treindienst):
 Inspectie en eerste
aanpassingen doorvoeren
 Voor 160 andere wissels met de
vervoerders bepaald of deze
komende winter buiten gebruik
kunnen worden gesteld bij
winters weer (deactiveren).

Ad 1)
Systeemsprong wissels: aanpak is opgegaan in Beter en Meer. Aanpak
wordt in 2015 en 2016 verder uitgerold over de A2 corridor.

Ad 1)
Systeemsprong wissels: Hierover wordt in dit rapport
niet meer inhoudelijk gerapporteerd.

Ad 1)
Systeemsprong wissels: Hierover wordt in dit rapport niet
meer inhoudelijk gerapporteerd.

Vanuit dit winterweer rapport wordt hier niet meer inhoudelijk over
gerapporteerd.

Maatregelen handshake en wintercontainers worden
ongewijzigd ingezet.

-Handshake en wintercontainers zijn gecontinueerd, maar deze winter
niet ingezet

Ad2) Vorig jaar afgerond, geen aanvullingen.

Maatregelen handshake en wintercontainers worden
ongewijzigd ingezet. De handshake is al een aantal jaren niet
toegepast. Tijdens de oefening in november 2015 is
geconstateerd dat extra oefening nodig is om routine in stand
te houden. Deze oefeningen zijn gedurende de winter
uitgevoerd.

De handshake (ProRail Verkeersleiding en Asset Management
bepalen samen prioriteit en aansturing van storingsherstel
infrastructuur) is vorig jaar niet toegepast doordat
Amsterdam en Utrecht niet geraakt zijn door streng
winterweer. Deze winter is de handshake op de posten
Amsterdam en Utrecht weer één van de mogelijk in te zetten
maatregelen. In november 2016 wordt de handshake
geoefend.

Ad2) Afgerond, geen aanvullingen
Aanpak 3100 kerninfrastructuurwissels:
 Verbeteren kwaliteit
wisselverwarming
 Verbeteren van de wisselsteller
(bijv. vervanging van de contactvingers).
 Permanent ontgraven van
ballast ter hoogte van wissels

Algemeen
De beoogde extra maatregelen op de 16 locaties zijn uitgevoerd.
M.b.t. wisselverwarming
- Werkwijze stooklijn wisselverwarming vastgesteld, incl. nieuw
toegevoegde lage stooklijn (naast normaal en hoog).
- Aanbesteding vernieuwing elektrische wisselverwarming incl.
ontwikkeling monitoringsysteem loopt (= lange termijn).
- Kleine modificaties wisselverwarmingsmonitor gereed.
Vervolg: mogelijkheden eenvoudige presentatie ingestelde stooklijnen
onderzoeken en werkwijze (praktische mogelijkheden /
verantwoordelijkheden) herzien en implementeren.
M.b.t. wisselsteller en wisselstellerkast en ontgraven
Deze maatregel is en wordt gecontinueerd.

Anti-icing installaties voor treinen

Ondanks de brand in september op locatie Watergraafsmeer, zijn deze

Algemeen
Voor een aantal locaties zijn aanvullende maatregelen
genomen. Deze richten zich behalve op de techniek
vooral ook op extra alertheid.
M.b.t. wisselverwarming
De werkwijze voor het aanpassen van de stooklijnen
is na evaluatie van de maatregel vorige winter
aangepast.
- Aanbesteding vernieuwing elektrische
wisselverwarming incl. ontwikkeling
monitoringsysteem loopt (= lange termijn).
- Ook dit jaar wordt het functioneren van de
wisselverwarming gemonitord.

Ad2) Vorig jaar afgerond, geen aanvullingen.
Algemeen
Het effect van de maatregelen is, wegens het ontbreken van
winters weer niet aantoonbaar.
M.b.t. wisselverwarming
Werkwijze aanpassen stooklijn wisselverwarming is
vastgesteld. Op beperkt aantal risico(storings)locaties
verbetermaatregelen wissels/ wisselverwarming toegepast, in
navolging vorige winter(s).
Aanbesteding vernieuwing elektrische wisselverwarming incl.
ontwikkeling monitoringsysteem is gereed. Uitrol vindt in de
komende jaren plaats na de beproeving van de eerste
installaties.
Kleine modificaties wisselverwarmingsmonitor gereed.

M.b.t. wisselsteller en wisselstellerkast en ontgraven
Maatregelen zijn gecontinueerd. Ontgraven van
wissels wordt, waar mogelijk, ook gecontroleerd bij
de 100% wisselverwarmingscheck.

M.b.t. wisselsteller en wisselstellerkast en ontgraven
Deze maatregel is en wordt gecontinueerd.

Voor komende winter wordt een hoger

De installaties hebben 35 dagen aangestaan in de volgende

Ook dit jaar gebruiken we de wisselverwarming om de kans op
storingen door winters weer te voorkomen. De werkwijze is
gelijk aan die van vorig jaar (en eerdere jaren). Tijdens de
100% inspectie in oktober wordt gecontroleerd of de
wisselverwarming werkt en of de bewegende delen van
wissels voldoende ontgraven zijn.

Een vergelijkende analyse tussen de materieelomloop van

3

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen
uitbreiden van 1 naar 7 installaties

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
winter 6 bedrijfsvaardige installaties opgeleverd, incl. tijdelijk beheer
winterseizoen 2014/2015.
De installaties hebben 2 periodes aangestaan:
22-12-2014 tot 03-01-2015 (excl. de installatie op Watergraafsmeer,
wegens brandschade) en
16-01-2015 tot 17-02-2015.
Toepassing anti-icing afgelopen winter heeft wegens beperkte winterse
omstandigheden te weinig meetgegevens opgeleverd om uitspraken te
doen over de effectiviteit. Tijdens 2 sneeuw dagen geen tot nauwelijks
sneeuwbrokken gemeld in storingsregistratie.
Behandelpercentage van materieel ondanks maatregelen laag (rond de
50%). Nader onderzoek wees uit dat voor bijna 20% van het
materieelpark de tags (waarmee de trein door de installatie wordt
herkend) zijn vervangen, waardoor dit materieel niet werd herkend en
dus niet behandeld. Tevens vermoeden dat sommige tags niet goed
gelezen worden.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016
behandelpercentage verwacht door verbeteringen
t.a.v.:
- Tagbeheer: Tag-database in anti-icing systeem
wordt vanaf deze winter twee keer per week
geactualiseerd.
- Omloopeffecten: Maatregelen benoemd en
geïmplementeerd om in beperkte mate bij te kunnen
sturen voor die treinen (aandachtspunt is DDZ) die
niet regelmatig via hun omloop langs een anti-icing
installatie rijden. Op basis van dagelijkse overzichten
wordt bepaald of er bijgestuurd moet worden in de
materieelomloop om de dekkingsgraad verder te
verhogen.
- Rijsnelheid: feedbackloop voor
snelheidsoverschrijdingen naar rijdend personeel is
ingericht. Trigger is een automatische melding van de
snelheidsoverschrijding door de anti-icing installatie.

- Er is een start gemaakt met structurele borging beheer.
- Werkwijze aan- en uitzetten is geactualiseerd en verbeterd.
- Maatregelen doorgevoerd t.b.v. hoger behandelpercentage, echter,
wegens technisch issue met ondanks niet inzichtelijk in hoeverre dit
heeft (kunnen) bijdragen aan de verhoging van het behandelpercentage.

De installaties hebben voornamelijk preventief aangestaan. Er
zijn geen winterse dagen geweest waarop de effectiviteit van
de installatie getest kon worden.
T.a.v tagbeheer
De installaties hebben dit seizoen naar behoren
gefunctioneerd. Het tagbeheer is geoptimaliseerd. Door het
verbeteren van het tag-beheer is het behandelpercentage van
het materieel gestegen van tegen de 50% in de vorige winter,
naar ruim 50% deze winter. Daarmee hebben we een
bescheiden verbetering geboekt maar is onze doelstelling niet
bereikt (10-15%) waarbij aangetekend moet worden dat de
verschillen per materieelsoort groot zijn. Dit komt omdat
sommige materieelsoorten minder vaak emplacementen met
anti-icinginstallaties aandoen, dan andere materieelsoorten.
T.a.v Omloopeffecten en punctualiteit
Indien de installatie op Hoofddorp aan staat heeft het
behandelen van het materieel een negatieve impact op de
vertrekpunctualiteit op Schiphol.

Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
Behandelpercentage verhogen door o.a.:
- Tagbeheer op orde krijgen in anti-icing systeem.
- Nader onderzoek omloopeffect op dekkingsgraad behandelingen,
i.c.m. detectie via tags. Daarbij vergelijking 2013/2014 met 2014/2015.
- Betere naleving rijsnelheid: continueren aanspreken machinisten door
NSR S&O, daartoe goede feedbackloop inregelen.

Voorbereiden proef met anti-icing
behandeling bovenleiding
Opzet pilot voor een sneeuwvrije
baan
Snel herstel storingen
1. Eenvoudiger storingscoördinatie
en prioritering storingen aan de
hand van impact op treindienst
2. Vergroten aantal
storingsploegen, binnen grenzen
van veiligheid en doelmatigheid
3. Uniformering afspraken met
aannemers
4. Monitoringssystemen gebruiken
in storingsherstel proces
5. Onderzoek naar mogelijkheden
voor de inzet van rijdend
personeel van NS voor het vrij
maken van wissels
6. Optimaliseren aanrijtijden
7. Onderzoek blauw licht voeren
storingsploegen
8. Opleiding “aanpak van koud
weer storingen” herstellen

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017
periodes:
28 dec 2015 t/m 25 januari 2016 (29 dgn)
13 feb 2016 t/m 16 feb 2016 (4 dgn)
3 mrt 2016 t/m 4 mrt 2016 (2 dgn)

T.a.v. rijsnelheid
Tijdens de evaluatie is geconstateerd dat er treinen als “heeft
te hard gereden” gelogd worden, terwijl de snelheid onder 8
km/h is. Dit willen we beter gaan begrijpen.

Status van de voorbereiding winter 2016-2017
vorige winter en voor komende winter toont een wat grotere
kans dat materieel langs de anti-icinginstallaties komt dan
vorige winter. Hoewel afhankelijk van de uiteindelijke winter
en diverse andere factoren, lijkt een lichte verbetering voor
het behandelpercentage mogelijk. De berekening van de
streefwaarde is de afgelopen jaren wel te ambitieus
gebleken. Twee componenten die in de berekening zijn
opgenomen, zijn in de praktijk niet realiseerbaar. Dat betreft
het materieel zodanig bijsturen dat het alsnog op een van de
emplacementen met een installatie uitkomt als dat volgens
de materieelomloop niet voorzien was. En het aanpassen van
de samenstelling van het materieel dat bestaat uit
gekoppelde treinstellen. Bij gekoppelde treinstellen kan
alleen het voorste treinstel behandeld worden. Het is in de
uitvoering van de treindienst tijdens de winter onwenselijk
om de volgorde van de treinstellen te wijzigen om ook de
andere stellen een behandeling te geven. Beide situaties
vragen om extra inspanningen van de bijsturingsorganisatie.
Bij winters willen we alle capaciteit van de
bijsturingsorganisatie richten op het voorkomen van 'out of
control-situaties' en is geen ruimte voor deze extra
inspanningen.
Ook deze winter is het proces weer extra onder de aandacht
gebracht bij machinisten, is de feedback loop
geïmplementeerd en is de effectmeting tijdens perioden met
sneeuw georganiseerd. De inschakeling van de installaties is
aangepast: nu alleen bij sneeuw in de verwachting in plaats
van o.b.v. temperatuur. De aanpassing van de dienstregeling
van leeg materieel bij Hoofddorp is niet mogelijk gebleken
door aanpassingen van veel treinen rond Hoofddorp in de
jaardienst 2017.

Zie verder de-icing bovenleiding.

Zie verder ijsvrij maken bovenleiding.

Voorgenomen verbetering winter 2016-2017

Onderzoeken of het behandelpercentage verhoogd kan
worden.

Organiseren dat effectmetingen gedaan kunnen worden
aan materieel bij sneeuwval.

In aanloop naar komende winter beoordelen of
dienstregeling leeg materieel van Hoofddorp aangepast
kan worden.

Verbetering uitvoeren in feedbackloop naar
machinisten.
Zie verder ijsvrij maken bovenleiding.

Geen aanvullingen meer, proefnemingen zijn niet verder voortgezet.
Onderwerp wordt afgesloten.
Algemeen
- Draaiboek mobiele werkplaats emplacement Amsterdam / Utrecht
geactualiseerd en paraat (wegens beperkt winters weer bleek inzet niet
nodig)
- Draaiboek Handshake VL-posten Amsterdam / Utrecht geactualiseerd
en paraat (wegens beperkt winters weer bleek inzet niet nodig)
- Werkafspraken capaciteit bij schakelen op OBI op drukke momenten
en samenwerking 2e lijn wachtdienst uit de regio met OBI (op afstand
i.p.v. SMC dichtbij), zijn gemaakt

Onderwerp is afgesloten

Onderwerp is afgesloten

Onderwerp is afgesloten

- Handshake wordt ook dit jaar weer georganiseerd
en geoefend (vanwege het niet inzetten de afgelopen
twee winters).
- Het incident waarbij storingen niet zijn gemeld aan
Assetmanagement zijn geanalyseerd. Oorzaak was te
grote drukte op de verkeersleidingspost op dat
moment. Verkeersleiding zorgt voor voldoende
bemensing op de post.
- Kerninfra: Het aantal verschillende locaties met
bedienbare wissels is waar mogelijk teruggebracht.

Er zijn geen winterse (sneeuw) dagen geweest waardoor er
geen ervaring is opgedaan met deze maatregelen.

Actualisatie en verbetering van bestaande werkwijze:
Er zijn enkele kleine aanpassingen doorgevoerd waardoor de
werkwijze in de winter beter aansluit op de werkwijze die de
rest van het jaar wordt toegepast. Door het ontbreken van
“nieuwe winterervaringen” zijn grote verbeteringen
uitgebleven.

De handshake is al een aantal jaren niet toegepast. Tijdens de
oefening in november 2015 is geconstateerd dat routine
ontbreekt. De ervaringen van de oefening van de handshake
hebben in de regio direct geleid tot een verbeteractie in de
vorm van extra oefening. Hierover zijn we tevreden.
De maatregelen voor snelherstel zijn niet ingezet.

Gebleken is dat het onderling challengen, met name bij, bijzondere,
weersverwachtingen, zoals ijzel, meer kan plaatsvinden.
Er is een situatie gevonden op de sneeuwdag op 27 december waarbij
door drukte op de Verkeersleidingspost wisselstoringen niet zijn
doorgegeven aan Assetmanagement voor herstel en onderzoek.

De werkwijze die wordt toegepast bij herstel van de infra op
winterse dagen is gericht op het herstellen van
wisselstoringen. Niet op verwijderen van ijs van de
bovenleiding (en de stroomafnemers).
Zie verder ijsvrij maken bovenleiding.

Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
- Aanbrengen scherpte in keten tussen verkeerleiding,
assetmanagement en de aannemers
- Onderzoek in hoeverre het aantal bedienbare wissels tijdens een LUD
dienstregeling verder kan worden teruggebracht

Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
‫ ۔‬Actualisatie en verbetering bestaande werkwijzen
‫ ۔‬onderzoeken of de procedure handshake aangepast kan
worden aan de geactualiseerde standaardwerkwijze voor het
digitaal melden/registreren van storingen.
- Onderzoeken of kleine aanpassingen in dienstregeling het
aantal bedienbare wissels kan reduceren.

Onderzoeksvraag:
Hoe kan voorkomen worden dat storingen niet gemeld worden aan
Assetmanagement?

Zie verder ijsvrij maken bovenleiding.

Nieuwe werkwijze (SAP) voor handshake is nog is nog niet
geschikt voor implementatie. Daarom wordt de “oude”
werkwijze toegepast. Het aantal bedienbare wissels is niet
afgenomen doordat de nieuwe dienstregeling van 2017 meer
treinen gereden worden en dit maakt wisselgebruik
noodzakelijk ook tijdens uitvoering van LUD.

4

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen

Doorzetten ijsvrij maken van
bovenleiding

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
Oranje Licht
Aanpak is gehandhaafd
De afgelopen jaren heeft ijzel tot vrijwel geen problemen geleid, ijzel
komt dan ook weinig voor i.t.t. (ruige) rijp.
Voorgenomen maatregelen vergelijkbaar met vorige winter waren:

Blijven rijden

Schrapen

Verhoogde alertheid NedTrain (wegens verhoogde kans op
defecten aan materieel)
Tegelijkertijd is geconstateerd dat het materieel dat geschikt is om de
bovenleiding te schrapen afneemt. Daarom is besloten tot een
intensivering van het onderzoek naar ijzelmaatregelen. Dit in
samenspraak met alle betrokken partijen in de keten, ook regionale
vervoerders.
Afgelopen winter was op 24 januari 2015 sprake van een behoorlijke
omvang en intensiteit van ijzel met flinke impact op de treindienst. Op
basis van de verwachting met enige vorm van ijzel zijn ontijzelritten
gereden. Getroffen maatregelen leverden onvoldoende effect.
Uit een analyse over verwachting ijzel/rijp bleek dat er een groot
verschil zat in verwachting versus realisatie: alleen op 24 januari was de
realisatie van ijzel omvangrijker dan de verwachting, alle overige dagen
was de realisatie van rijp gelijk of minder dan verwacht.
Gegevens over blijven rijden bij verwachting (ruige) rijp geven derhalve
onvoldoende uitsluitsel over effectiviteit daarvan.
IJzel tijdens 24 januari was van een andere orde dan rijp of ruige rijp. De
weersverwachting kende relatief grote onzekerheden en het was
onduidelijk met welke frequentie dan gereden moet worden om effect
te sorteren, en er is zelfs gerede twijfel of met de maatregel blijven
rijden ijzel bestreden kan worden (ijzel is ‘hard’ ijs dat moeilijker van de
bovenleiding geschraapt kan worden dan ‘bros’ ijs zoals rijp).
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
In overleg met alle betrokkenen:
-Weerbericht ijzel verbeteren
-Verdere verkenningen ter bestrijding van ijs op de bovenleiding
- Onderzoeken of het mogelijk is na stillegging van het treinverkeer om
eerder te starten met rijden met leeg mat voor snellere opstart.
- Stoorstroombegrenzer: Onderzoeken of het mogelijk is om de
procedure aan te passen of de te instellingen verbeteren zodat met
name regionale vervoerders minder hinder ondervinden van (ruige) rijp
op de bovenleiding.

Materieel

Aanpassingen aan materieel t.b.v.
bedrijfszekerheid van het materieel
onder winterse omstandigheden

Uitvoering CW toiletsysteem ICM (softwarewijziging) ter voorkoming
van bevriezing vulmonden en afvoer toilet zijn uitgevoerd.
Mitigerende (proces)maatregelen wegens uitgesteld project vervangen
IGBT lijnfilterspoelen VIRM.
Er is een proef uitgevoerd t.b.v. ontijzelen treeplanken. De verwarmde
treeplank is getest in klimaatkamer maar lijkt vooralsnog kostbaar qua
investering en energieverbruik.
Reservematerieel gepland t.b.v. uitval materieel door winterse
omstandigheden

Status van de voorbereiding winter 2015-2016

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017

Status van de voorbereiding winter 2016-2017

Ter bestrijding van (de gevolgen van) ijs aan de
bovenleiding kennen we de maatregelen ‘blijven
rijden’, ‘schrapen’ en een intensievere controle van
de stroomafnemers tijdens periodes met kans op ijzel
en ruige rijp. Elektrisch ontijzelen kan niet (meer)
toegepast worden: de schakeling is niet landelijk
dekkend, de effectiviteit is niet aangetoond en de
inzet vergt coördinatie over veel actoren om schade
aan bovenleiding en materieel te voorkomen.
Daarnaast wegen de kosten van het in stand houden
van de schakeling niet op tegen de mogelijke baten.
Met een werkgroep van vertegenwoordigers van vele
betrokken partijen (vervoerders,
materieelonderhoud, infrastructuuronderhoud) zijn
verdere verkenningen ter bestrijding van ijs op de
bovenleiding uitgevoerd. Deze verkenningen hebben
geen nieuwe methoden voor het bestrijden van ijs op
de bovenleiding opgeleverd. De maatregelen ‘blijven
rijden’ en ‘schrapen’ zijn de meest effectieve
maatregelen, met echter wel een grens aan de
hoeveelheid ijs aan de bovenleiding. De hinder door
ijzel, zoals van 24 januari 2014 is niet te voorkomen.

In het seizoen 2015/2016 heeft zes dagen ijzel en 23 dagen
rijp in weersverwachting gezeten.

Het draaiboek ijsvrije bovenleiding is geactialiseerd in de
aanloop naar winter 2016-2017. Belangrijkste wijzigingen zijn
de toevoeging van controle van de schuitjes (onderdeel van de
stroomafnemer) en het ontijzelen van emplacementen.

Verschillende maatregelen zijn aangescherpt:
- Weerbericht: Criteria voor ijzel en (ruige) Rijp
zijn aangescherpt, (Zie ook onderwerp
weercriteria)
- Eerder starten met leeg materieelritten, nadat
wegens ijs op de bovenleiding het treinverkeer
is stilgelegd: Maatregel is deze winter
opgenomen in het draaiboek als mogelijke
maatregel.
- Stoorstroomdetector: De regionale
vervoerders ondervinden veel hinder ten
gevolge van het aan slaan van de
stoorstroomdetector waardoor de trein stil
komt te staan. Het traject voor het aanpassen
van de instellingen is gestart. De maatregel is
nog niet voor aanvang van deze winter
afgerond: we streven naar implementatie
gedurende deze winter. NS materieel staat
minder gevoelig afgesteld en heeft hier derhalve
minder last van.
In de ontwikkeling van de nieuwe
stoorstroomdetector (met NS en NedTrain)
wordt gevoeligheid voor ijs op de bovenleiding
meegenomen. Dit moet over enkele jaren effect
gaan hebben.
Er zijn geen winter specifieke aanpassingen
doorgevoerd in het materieel. Voor komende
winter(s) is het met name van belang om reeds
afgeronde wintermaatregelen in de praktijk te
beproeven.

De zachte winter heeft tot een laag storingenaantal in de
infrastructuur geleid. Van deze storingen was veruit het
merendeel het gevolg van ijs of ijzel. Er zijn geen nieuwe
storingstypen of faalmechanismen in de infrastructuur
aangetroffen deze winter.
Ondanks de focus op de maatregelen tegen rijp en ijzel in de
aanloop naar de winter, concluderen we na de winter dat we
meer inzicht hierin willen hebben.
We weten niet in welke mate ijsvorming op de bovenleiding is
opgetreden. (geen meetsysteem)
We hebben geen inzicht in het effect van de maatregelen.
Uit de storingsdata is niet direct af te leiden of ijsvorming aan
de bovenleiding de oorzaak is.
Het is onduidelijk in welke mate welk materieel gevoelig is
voor ijsvorming aan de bovenleiding.
IJsvorming aan de bovenleiding treedt doorgaans zeer lokaal
op.
Kortom: we moeten het probleem nog beter gaan begrijpen
voordat we effectief kunnen zijn in het oplossen. Moeilijkheid
hierbij is het lokale en plotselinge karakter van het fenomeen.
Daarnaast varieert de impact op de treindienst en per
materieelsoort en is de impact vaak heel tijdelijk.
Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
- Aanscherpen draaiboek
- verder onderzoek naar meest effectieve oplossing om
ijsvorming aan de bovenleiding te bestrijden incl verkenningen
ter bestrijding van ijs op de bovenleiding via beproeving antiicing bovenleiding.
- Verbeteren instelniveau’s weercode tbv rijp/ijzel.
- Onderzoek of regionale ontkoppeling als aanvulling op de
ROD-scenario’s bij kan dragen aan verkleinen impact ijzel

Er zijn deze winter geen nieuwe winterissues of
noemenswaardige effecten m.b.t. materieel opgetreden als
gevolg van de ijzel in januari.
IJzel beperkte zich vooral tot Noord Nederland en hier is
gereden met Mat'64 om te ontijzelen. Bij dit Mat'64 is geen
noemenswaardige extra slijtage opgetreden.

Mogelijke te nemen maatregelen bij ijsvorming aan de
bovenleiding zijn:
• Treinen blijven rijden (voornamelijk tijdens de nacht)
• Eerst vertrekkende treinen over het baanvak als leeg
materieel
• Met leeg materieel gaan rijden en/of eerder opstarten
In de winter 2014/2015 heeft (ruige) rijp niet tot problemen
geleid bij NS. De maatregelen die op verschillende momenten
en locaties waren getroffen hebben niet geleid tot
aantoonbaar positief effect. NS neemt vanaf het seizoen
2015/2016 daarom geen preventieve beheersmaatregelen bij
(ruige) rijp.
Verbeteren instelniveau’s weercode tbv rijp/ijzel.
Het criterium voor rijp en ijzel blijft ongewijzigd. Rijp en ijzel
zijn te karakteriseren naar vijf/zes verschillende typen. Op
basis van de ervaring van afgelopen winter en de analyse van
de verschillende typen die opgetreden zijn, is het model van
de weerdienstleverancier aangescherpt zodat de alertering
voor rijp nauwkeuriger wordt en niet bij iedere vorm van rijp
hoeft gealerteerd te worden.
Voor het resultaat uit het onderzoek of regionale
ontkoppeling als aanvulling op de ROD-scenario’s bij kan
dragen aan verkleinen impact ijzel: zie onder maatregel
“Regionale aangepaste dienstregelingsvarianten (ROD)
toevoegen aan bestaande pakket met versperringsmaatregelen”.

Op dit moment loopt de laatste winter specifieke aanpassing
voor een deel van het VIRM park (vervangen lijnfilterspoel).
Voor komende winter(s) is het met name van belang om reeds
afgeronde wintermaatregelen in de praktijk te beproeven.
.
Als gevolg van uitstroom oud materieel welke inzetbaar was
voor ontijzelritten is steeds minder geschikt
(NSR-)materieel beschikbaar om ontijzelritten uit te voeren.
Aanvullend op eigen materieel kan een beroep gedaan
worden op de door ProRail gecontracteerde ontijzeldienst.

Er zijn deze winter geen nieuwe winterissues opgetreden.
Er zijn geen noemenswaardige effecten opgetreden aan materieel, als
gevolg van de flinke ijzel in januari. Wel hoger aantal schuitjes van
stroomafnemers gesneuveld, maar niet excessief. Door uitstroom
Mat’64 wordt aantal beschikbare schraaptreinen steeds kritischer

5

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen

Opstellen draaiboek/
procesbeschrijving voor afvoer
materieel

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
(alleen nog ICM-1 en E1700). Dit punt maakt onderdeel uit van de
risicoanalyse over ijsafzetting op bovenleiding.
Het proces is afgeroepen tijdens LUD dag 29 januari 2015. Draaiboek is
daarbij gevolgd maar op basis van één dag is het niet mogelijk om het
effect vast te stellen.
In betreffende geval dat maatregel is toegepast, heeft deze niet
specifiek bijgedragen aan verbeterde afvoer defect materieel (hoewel
het draaiboek wel gevolgd is, m.u.v. toepassing criteria), want er was
geen sprake van een mancostand van materieel. Criteria voor inzet
maatregel zijn niet gehanteerd. De extra regelcapaciteit op LBC/RBC en
de extra machinisten, als gevolg van inzet maatregel, zijn voornamelijk
gebruikt voor rechtzetten materieel i.v.m. aangepast materieelplan

Voldoende reserve materieel
beschikbaar

Be- en bijsturing

voorgenomen verbetering winter 2015-2016
In vervolg zal bij de instructie van Regisseurs LBC extra aandacht
besteed worden aan criteria (en doelstelling) voor inzet van deze
maatregel.
Reservematerieel gepland t.b.v. uitval materieel door winterse
omstandigheden.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017

Status van de voorbereiding winter 2016-2017

Procesafspraken voor afvoer van defect materieel zijn
gecontinueerd. Dit proces is overigens niet per
definitie winter gerelateerd en kan ook op andere
momenten ingesteld worden. Dit proces maakt
inclusief geconstateerde aandachtspunten onderdeel
uit van de (her)instructies voorafgaand aan de winter.

Procesafspraken voor afvoer van defect materieel zijn
gecontinueerd echter is er geen ervaring mee opgedaan.

Procesafspraken voor afvoer van defect materieel zijn
gecontinueerd. Dit proces is overigens niet per definitie winter
gerelateerd en kan ook op andere momenten ingesteld
worden. Dit proces maakt inclusief geconstateerde
aandachtspunten onderdeel uit van de (her)instructies
voorafgaand aan de winter

De planning van materieel wordt zo goed mogelijk
afgestemd op de dienstregeling en bij behorende
reizigersprognoses. Daarbij wordt tijdens de winter
eveneens een zo groot mogelijk reservepark
operationeel inzetbaar gehouden. Op basis van de
huidige inzichten is de verwachting dat het
reservepark met ingang van dienstregeling 2016 een
omvang heeft van 58 bakken. Dat is minder dan
voorgaande jaren en komt voort uit de lagere
algemene materieelbeschikbaarheid door uitstroom
van materieel. De verwachting is dat de gerealiseerde
wintermaatregelen leiden tot minder uitval van
treinen. Daarnaast zijn maatregelen geïntroduceerd
om herstel van defecte treinen te versnellen.

Door het achterwege blijven van wintersweer is er geen
ervaring opgedaan met deze maatregel.

Is wegens het vrijwel uitblijven van winters weer niet van
toepassing geweest. Bestaande procesafspraken worden
gecontinueerd.
Is reeds gereed. Geen issues bekend

Bestaande procesafspraken zijn gecontinueerd.

Er is deze winter opnieuw een keten brede generieke Elearning voor de (operationele) medewerkers gemaakt, naast
diverse andere functie specifieke instructies.

De frequentie van ketenoefeningen is opgehoogd. Mede door
het uitblijven van winters weer de afgelopen jaren en doordat
een relatief groot aantal nieuwe medewerkers hierdoor
weinig tot geen ervaring hebben met winterse problematiek
wordt dit jaar extra aandacht besteed aan geofendheid en
alertheid.

Verbeteren herstelproces materieel

Is wegens het vrijwel uitblijven van winters weer niet van toepassing
geweest. Bestaande procesafspraken worden gecontinueerd.

Bestaande procesafspraken zijn gecontinueerd.

Onderhoud proces bio toiletten
verbeteren om
bevriezingsproblemen te
voorkomen.

Zie status van aanpassingen van materieel: is gereed.

Zie status van aanpassingen van materieel: is gereed.

1. Verbeteren besluitvorming in de
operationele be- en bijsturing
2. Verbeteren van de
communicatie tussen de
verschillende organisaties
3. Verbeteren van standaardmaatregelen en van de
besluitvorming en toepassing
daarvan na verstoringen
4. Informatiesystemen te delen
5. Extra personeel op drukke dagen
voor de registratie
6. Oefenen met besluitvorming in
crisissituaties
7. Verbeteren van een structureel
operationele evaluatie- en
leercirkel
8. Commandostructuur beter
bekend maken en periodiek
oefenen van calamiteiten
9. Onderzoek naar gecontroleerd
stoppen en weer opstarten van
de treindienst
10. Integratie van en afstemming
met andere maatregelen.

Er is deze winter opnieuw een keten brede generieke E-learning voor de
(operationele) medewerkers gemaakt, naast diverse andere functie
specifieke instructies.

- Interne vakopleiders van NS en ProRail zijn
betrokken bij lopende initiatieven, waaronder een
pilot naar een app met potentiele inzet bij
permanente educatie
- Dit jaar is een extra oefening gehouden t.a.v.
besluitvorming en de invulling van dat besluit bij een
scenario met zeer zware storm. Voor komende winter
bestaat opnieuw de mogelijkheden om, indien
winters weer uitblijft, een extra oefening te doen in
januari t.b.v. alertheid en routine. In de oefeningen in
november zullen meer elementen aan bod komen
met betrekking op de dag zelf, naast de
besluitvorming over preventieve maatregelen voor de
dag van morgen. Meer trainen en oefenen van de
uitvoering is een behoefte die niet winter specifiek is
en vraagt om een gedegen aanpak, waar verdere
invulling aan gegeven wordt middels een oefenplan
dat wordt opgesteld.

Tevens zijn twee ketenoefeningen georganiseerd en geëvalueerd.
Behalve focus op instructie van operationele medewerkers dit jaar meer
actieve sturing op instructie van management en regieteams
Er was een extra oefening voorzien in januari bij uitblijven van winters
weer (was gepland en voorbereid voor 28 januari, maar werd overruled
door een werkelijke winterse situatie en LUD voorbereiding)
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
-Vakopleiders betrekken bij instructievormen en –materialen en deze
afstemmen op behoefte. Verschuiving van introductie van nieuwe
maatregelen, naar continueren en onderhouden. De lijn nadrukkelijker
betrekken bij slimme vorm permanente educatie.
-Ketenoefeningen goed en nuttig, mogelijk frequentie verhogen. Echter,
primair gericht op besluitvorming en voorbereiding. Uitvoering komt
niet aan bod. Behoefte aan meer trainen en oefenen van (deelaspecten)
uitvoering: verhogen alertheid en routine, met name ook op de dag van
uitvoering zelf.

In Groningen zijn problemen ontstaan bij vooral ICM
materieel, hier waren de stroomafnemers voorzien van een
laag ijzel en deze moesten worden behandeld door Nedtrain
maar vanwege het niet kunnen verplaatsen (rangeren) was dit
niet direct mogelijk

IJzel beperkte zich vooral tot Noord Nederland en hier is
Mat'64 materieel ingezet om te ontijzelen.

De planning van materieel wordt zo goed mogelijk afgestemd
op de dienstregeling en bij behorende reizigersprognoses.
Daarbij wordt tijdens de winter eveneens een zo groot
mogelijk reservepark operationeel inzetbaar gehouden.

Er zijn geen noemenswaardige effecten opgetreden aan
materieel, als gevolg van de flinke ijzel in januari. Wel hoger
aantal schuitjes van stroomafnemers gesneuveld (vooral ICM),
maar niet excessief.
Door uitstroom Mat’64 wordt aantal beschikbare
schraaptreinen steeds kritischer. Dit punt maakt onderdeel uit
van de risicoanalyse over ijsafzetting op bovenleiding

Op 9 en 16 november 2015 en 21 januari 2016 is er
gedeeltelijk geoefend. Op 9 november een volledige oefening
en op de overige twee dagen alleen een oefening
‘voorbereiding aangepaste dienstregeling volgende dag’.
De huidige ketenoefeningen kunnen verder verbeterd
worden. Insteek is om het aantal ketenoefeningen op te
hogen naar zes keer per jaar. Deze zullen niet allemaal
winterse omstandigheden als doel hebben, maar dragen allen
bij aan operationele routine en alertheid in afwijkende
situaties.

Gereed, bij de aanschaf van nieuw materieel is rekening
gehouden met dit issue

In de regio’s worden ketenbrede wintersessies georganiseerd
en ook op MT niveau wordt men opnieuw geïnstrueerd en
opgeleid.
Tevens is wederom een e-learning ontwikkeld welke nu
functiespecifieker is ingericht.

Voorgenomen verbetering winter 2016-2017
- frequentie van ketenoefeningen verhogen.
- Verdere uitvoering geven aan initiatieven voor alertheid en
routine

6

Bevinding winter 2014-2015 en voorgenomen verbetering winter
2015-2016
Code Rood is afgelopen winter tijdens de winterse dagen op landelijk en
regionaal op verschillende niveaus ingezet. Hierbij zijn enkele
verbeterpunten gesignaleerd, die nader opgepakt zijn en worden in de
desbetreffende draaiboeken.

Status van de voorbereiding winter 2015-2016

Extra personeel beschikbaar op
winterse dagen
Sneller en eenvoudiger registreren
van storingen

Afspraken zijn uitgevoerd en worden gecontinueerd.

Afspraken blijven van kracht.

Verbeterd monitoringsysteem beschikbaar en dagelijks in gebruik voor
registratie van storingen. Daarnaast zijn GSM-R data en andere data uit
bestaande systemen beschikbaar indien behoefte is aan nadere analyses
t.a.v. beschikbaarheid van personeel. Dit is echter niet van toepassing
geweest. Gemaakte afspraken blijven kracht.

Gemaakte afspraken blijven kracht.

Reizigers minimaal avond van
tevoren informeren over
aangepaste dienstregeling door
middel van alerts via sms,
reisplanner Xtra, Twitter, mails naar
vaste klanten, omroepberichten,
media.
Verbeteren reisinformatie op
stations en via alle landelijke
kanalen op meta-niveau, inclusief
frequente updates
Informatie geven over de situatie,
de verwachte hersteltijden en
mogelijke alternatieve reisadviezen
(+ prognoses)
Voortzetting uitrol InfoPlus
Verbeteren van stabiliteit en
beschikbaarheid van
reisinformatiemiddelen als InfoPlus
borden en redundantie ns.nl

Reizigers zijn bij inzet LUD geïnformeerd via diverse kanalen:
Reisplanner (nieuws), klantenpagina ns.nl, Metro advertentie, social
media.
Eigen medewerkers zijn geïnformeerd via reguliere kanalen (oNS
nieuws, Koppeling, Proloog, Focus etc.)

In aanloop naar de winter zijn en worden standaard
boodschappen opnieuw beoordeeld en verbeterd.
Daarnaast worden deze op het moment zelf
afgestemd op de actuele situatie. Er is onderzoek
gedaan onder klanten van NS over de boodschap en
de gebruikte terminologie. Over het algemeen kan
gezegd worden dat de Nederlander weet dat NS een
aangepaste dienstregeling kan inzetten en de term
aangepaste dienstregeling prefereert boven andere
termen.
CCT protocol is geactualiseerd o.b.v. geconstateerde
verbeterpunten. In combinatie met op handen zijnde
wijzigingen in de crisismanagementorganisatie van NS
zijn betreffende teams en rollen opnieuw vastgesteld
en worden functionarissen (opnieuw) getraind in hun
rol.

Onderwerp

(Oorspronkelijke) maatregelen

Personeel

Code Rood verder verbeteren
(versimpelen proces Code Rood,
perron monitoring en
managementtafels)

Reisinformatie

Consistente manier van werken en communiceren met focus op
realisme en transparantie, ‘tell it like it is’ sorteren effect.
Standaard kernboodschappen en persberichten zijn voorbereid voor
winters weer scenario’s. Kernboodschappen zijn op dag van
voorbereiding aangepaste dienstregeling uitgangspunt voor alle
communicatie middelen en worden op actuele situatie aangepast.
Dossier seizoenen ns.nl en prorail.nl (incl. filmpjes) zijn geactualiseerd

Code Rood is als maatregel beschikbaar en wordt ook
separaat geoefend voor het ingaan van de winter
(ook al is deze maatregel niet winter specifiek).

Crisis Communicatie Team (CCT) protocol is geactualiseerd en
geïnstrueerd.
Voorgenomen verbetering winter 2015-2016
Onderzoeken of het communicatief maken van een aangepaste
dienstregeling eenvoudiger kan, bestaande boodschappen verder
verbeteren.
Betere rolvastheid hanteren tijdens crisis. Mede door wisseling van
management is vanuit goed bedoelde adviezen op momenten
afgeweken van het CCT protocol met Regisseur Communicatie aan de
leiding. Dit werkt vertragend en verwarrend. Daarop is tijdens afgelopen
winter direct op bijgestuurd.

Bevinding winter 2015-2016 en voorgenomen verbetering
winter 2016-2017
Code Rood is afgelopen winter tijdens de winterse dagen op
landelijk en regionaal op verschillende niveaus ingezet.

Status van de voorbereiding winter 2016-2017

Afspraken zijn uitgevoerd. Geen specifieke bijzonderheden
n.a.v. de afgelopen winter.
Geen bijzonderheden.

Afspraken blijven van kracht.

Geen bevindingen n.a.v. afgelopen winter. Maatregelen
worden zonder wijzigingen gecontinueerd.

De communicatie strategie voor winter is geactualiseerd en
voor het overgrote deel gelijk gebleven aan de strategie 20152016. Wijzigingen zijn enkele nuances.

Tijdens de winter waren het eerder andere invloeden dan het
weer die hun effect hadden op de reputatie van NS; volle
treinen, dalende punctualiteit in de herfst, consumentenclaim.
Tijdens de eerste weken van januari (ijzel in NoordNederland), was de ijzel zo heftig dat de verstoringen in de
treindienst volledig in het 'weerframe' van de media paste.
Aan de andere kant heeft het uitblijven van winters weer en
daarmee het niet inzetten van een aangepaste dienstregeling
wellicht effect op de houding van de reiziger. Jaarlijks doen we
hier onderzoek naar, zo ook in november 2015. de
belangrijkste resultaten:
- Vrijwel alle klanten (99%) zijn voordat de winter begint op de
hoogte van het feit dat bij winters weer een aangepaste
dienstregeling kan worden ingezet.
- De meerderheid van de klanten (84%) staat neutraal of
positief tegenover de inzet van een aangepaste dienstregeling
bij winters weer. Dit percentage ligt iets lager dan voor de
winter vorig jaar (88%) maar is gelijk aan winter 2012/2013.
Onderzoek begin van de winter 2016/2017 zal moeten
uitwijzen of dit verder daalt en of er aanvullende
communicatie nodig is om dit bij te sturen

Code Rood is net als vorig jaar als maatregel beschikbaar.
Daarnaast wordt onderzocht hoe gestrand meldingen te
automatiseren.

Gemaakte afspraken blijven kracht.

In deze Communicatiestrategie herfst en winter 2016-2017
kiezen we ervoor om de aanpak voor herfst en winter te
bundelen. Dit omdat de herfst de opmaat is voor de winter en
het weer in deze twee seizoenen flinke invloed kan hebben op
de prestaties van en op het spoor.
We geven in NS media in november of december aandacht
aan de informatiemiddelen (RPX, SMS en e-mailing) waarvoor
klanten zich kunnen aanmelden om voorafgaand aan een
aangepaste dienstregeling geïnformeerd te worden.
De informatie op www.ns.nl/spoorbericht, de dossierpagina’s
op ns.nl en op www.prorail.nl actualiseren en verbreden naar
extreem weer in verschillende seizoenen.
Standaard kernboodschappen en persberichten zijn
voorbereid voor winters weer scenario’s. Kernboodschappen
zijn op dag van voorbereiding aangepaste dienstregeling
uitgangspunt voor alle communicatie middelen en worden op
actuele situatie aangepast.
Dossier seizoenen ns.nl en prorail.nl (incl. filmpjes) zijn
geactualiseerd
Crisis Communicatie Team (CCT) protocol is geactualiseerd en
geïnstrueerd.

Paraatheid, samenwerking en scherpte CCT verder verhogen, met name
als voorbereiding aangepaste dienstregeling en crisis op de dag zelf
samen gaan, bijv. door oproep extra Regisseur en leden.

Klantopvang

Nieuwe scenario’s voor de inzet
van bussen

Inmiddels zijn voor LUD standaard aanvullende Service Scenario’s
ontwikkeld, waar businzet op bepaalde plekken onderdeel van
uitmaakt.
Geen nieuwe aanvullingen n.a.v. ervaringen van deze winter.
Maatregel wordt gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd, geen bijzonderheden n.a.v. deze winter

Dit is gecontinueerd.

Extra medewerkers (vrijwilligers)
paraat om klanten te begeleiden
Klanten krijgen gratis warme drank
bij ernstige aanpassingen in de
dienstregeling

Dit is gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd, geen bijzonderheden n.a.v. deze winter

Dit is gecontinueerd.

Geen nieuwe aanvullingen n.a.v. ervaringen van deze winter, Maatregel
met LUD Service Scenario’s wordt gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd.

Dit is gecontinueerd, geen bijzonderheden n.a.v. deze winter

Dit is gecontinueerd.

7