Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

209
Vragen van lid Dijk (SP) aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht
«Indonesische verpleegkundigen worden hier uitgeknepen: «Ik voel me
opgelicht»» (ingezonden 24 juli 2023).
Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 11 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 3360.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Indonesische verpleegkundigen worden hier
uitgeknepen: «Ik voel me opgelicht»»?1
Antwoord 1
Het kabinet vindt het van groot belang dat iedereen onder goede omstandigheden kan leven en werken in Nederland. Dit geldt ook voor de Indonesische
verpleegkundigen die in dit artikel worden genoemd. Net als iedereen hebben
arbeidsmigranten en internationale studenten die stagelopen en/of arbeid van
bijkomende aard verrichten naast hun studie recht op eerlijk, gezond en veilig
werk, met fatsoenlijke huisvesting.
Het kabinet werkt samen met uitvoeringsorganisaties, sociale partners,
medeoverheden en andere partijen om de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (Commissie Roemer) te implementeren
om de positie van arbeidsmigranten in Nederland te verbeteren. Daarom
wordt in diverse trajecten samengewerkt om arbeidsmisstanden tegen te
gegaan, slechte huisvesting aan te pakken, en oneerlijke concurrentie en
verdringing op de arbeidsmarkt te voorkomen.
Vraag 2
In hoeverre heeft de arbeidsinspectie zicht op bemiddelingsbureaus, zoals
Yomema, die buitenlandse zorgmedewerkers naar Nederland halen op basis
van een studieverblijfvergunning? Hoeveel van zulke bureaus zijn actief in
Nederland? Wat zijn de namen van deze bemiddelingsbureaus? Wat is de
gemiddelde winst van deze bemiddelingsbureaus?

1

ah-tk-20232024-209
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Nu.nl, 20 juli 2023, «Indonesische verpleegkundigen worden hier uitgeknepen: «Ik voel me
opgelicht»» (Indonesische verpleegkundigen worden hier uitgeknepen: «Ik voel me opgelicht» |
Binnenland | NU.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft geen overkoepelend beeld van
dergelijke bemiddelingsbureaus noch van hun bedrijfseconomische winstgevendheid. De Arbeidsinspectie controleert individuele werkgevers op de
naleving van de arbeidswetten.
Vraag 3
Waren er al eerder signalen bij de arbeidsinspectie bekend over deze
misstanden bij AVANS+ en Yomema? Zo ja, welke stappen zijn er destijds
ondernomen door de arbeidsinspectie?
Antwoord 3
Naar aanleiding van eerder ontvangen signalen heeft de Nederlandse
Arbeidsinspectie in eerste instantie onderzocht of deze signalen opvolgingswaardig waren. Dit heeft er uiteindelijk toe geleid dat de Arbeidsinspectie
heeft geïnspecteerd op de verplichtingen voor werkgevers bij de tewerkstelling van studenten. Dit traject loopt nog. De Arbeidsinspectie doet geen
uitspraken over eventuele meldingen over en onderzoeken naar specifieke
werkgevers.
Vraag 4
In hoeverre was Yomema betrokken bij het tot stand komen van het rapport
Zorgvuldig arbeidsmigratiebeleid: Hoe de langdurige zorg profijt kan hebben
van vakmigranten? Hoe kijkt u nu terug op hun betrokkenheid bij dit
rapport?2
Antwoord 4
De Adviesraad Migratie is een onafhankelijk adviescollege en in die hoedanigheid bepaalt de Adviesraad zelf hoe zij onderzoek uitvoert. De Adviesraad
Migratie geeft aan voor haar advies te hebben geput uit een veelheid aan
bronnen. Naast literatuuronderzoek en het bestuderen van beschikbare data
is gesproken met diverse personen, zoals (vertegenwoordigers van) werknemers, werkgevers, intermediairs, wetenschappers en belangenorganisaties. Er
is in het kader van het onderzoek ook met vertegenwoordigers van Yomema
gesproken om inzichten uit de praktijk op te halen. Volgens de Adviesraad is
er van verdergaande betrokkenheid bij de totstandkoming van dit rapport
geen sprake geweest.
Vraag 5
Welke acties worden er ondernomen nu deze signalen naar buiten zijn
gekomen? Wat gebeurt er met de Indonesische verpleegkundigen die middels
dit programma op dit moment in Nederland verblijven?
Antwoord 5
De IND heeft nieuwe aanvragen voor een verblijfsvergunning studie voor een
specifieke opleiding verpleegkunde aangehouden in afwachting van de
uitkomst van het handhavingstraject van de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Studenten die nu al een studie verpleegkunde volgen binnen dit programma
en rechtmatig in Nederland verblijven, ondervinden op dit moment geen
gevolgen voor het verblijfsrecht. De IND zal aan de hand van de uitkomst van
het handhavingstraject van de Arbeidsinspectie bezien of dit gevolgen heeft
voor het verblijfsrecht van de betreffende studenten, rekening houdend met
de belangen van de betrokkenen. Zoals bij vraag 3 is aangegeven loopt het
onderzoek naar naleving van de arbeidswetten van de Arbeidsinspectie nog.
In het kader daarvan heeft de Arbeidsinspectie contact met diverse betrokken
partijen.
Vraag 6
Deelt u de mening dat dergelijke constructies inherent gevoelig zijn voor
uitbuiting? Kunt u uw antwoord toelichten?

2

Adviesraad Migratie, 28 september 2022, «Adviesrapport Zorgvuldig arbeidsmigratiebeleid:
Hoe de langdurige zorg profijt kan hebben van vakmigranten» (Adviesrapport «Zorgvuldig
arbeidsmigratiebeleid. Hoe de langdurige zorg profijt kan hebben van vakmigranten» | Rapport
| Adviesraad Migratie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ik deel de mening dat dergelijke constructies mogelijk gevoelig kunnen zijn
voor uitbuiting. Voor internationale studenten die naast hun studie werken en
stagelopen geldt net als voor arbeidsmigranten dat ze een kwetsbare groep
zijn, omdat ze bijvoorbeeld niet altijd goed op de hoogte zijn van hun rechten
en, als een stage een verplicht onderdeel vormt van het curriculum,
afhankelijk zijn van een werkgever om voortgang te boeken op hun studie.
Werkgevers zijn primair verantwoordelijk voor goede arbeidsomstandigheden
en -voorwaarden voor hun werknemers. Dit geldt ook voor internationale
studenten die stagelopen en/of een bijbaan hebben.
Vraag 7
Deelt u de mening dat een groot deel van het personeelstekort in de zorg
opgelost zou kunnen worden door de uitstroom van zorgpersoneel tegen te
gaan? Deelt u de mening dat één van de oorzaken van deze uitstroom te
maken heeft met de werkomstandigheden in de zorg? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 7
Het tegengaan van het personeelstekort in de zorg is een grote uitdaging die
om een aanpak op meerdere fronten vraagt. Dat doet de Minister van
Langdurige Zorg en Sport samen met alle relevante partijen in Zorg en
Welzijn door middel van het programma «Toekomstbestendige Arbeidsmarkt
Zorg en Welzijn» (TAZ). Het programma TAZ bestaat uit drie programmalijnen
waarvan behoud van medewerkers er één is:
– Ruimte voor innovatieve werkvormen
– Ruimte voor behoud van medewerkers
– Ruimte voor leren en ontwikkelen
Uit uitstroomonderzoek van zowel RegioPlus3 als PFZW4 blijkt dat werkomstandigheden meespelen bij uitstroom uit de zorg. Het gaat dan om zaken als
manier van werken en aansturing, werksfeer en samenwerking, en werkdruk.
Daarmee moeten werkgevers als eerste aan de slag, het Ministerie van VWS
ondersteunt daarbij. De resultaten uit het uitstroomonderzoek vormen input
voor de programmalijn «behoud van medewerkers» van het programma TAZ.
Behoud van medewerkers is een belangrijk thema in het programma, maar
het is en kan niet de gehele oplossing zijn. Omdat de vraag naar zorg zal
blijven groeien en ook andere sectoren een beroep doen op het arbeidspotentieel, ligt de structurele oplossing voor de groeiende zorgvraag en het
personeelstekort niet in een steeds groter beroep doen op de arbeidsmarkt,
maar in het anders organiseren van en werken in de zorg. Over hoe de
Minister van Langdurige Zorg en Sport daarmee bezig is, heeft zij uw Kamer
op 6 juli 2023 door middel van de voortgangsrapportage over het programma
TAZ geïnformeerd. Daarnaast stijgt de uitstroom van personeel weliswaar,
maar krimpt de sector niet.5 Ook is de uitstroom uit de zorg ten opzichte van
andere sectoren laag. Tussen het eerste kwartaal 2016 en het eerste kwartaal
2021 bedroeg deze uitstroom in de zorg steeds 9 tot 11,5%. Het gemiddelde
van alle sectoren was in die periode 18 tot 20%.6
Vraag 8
Hoe typerend zijn de werkomstandigheden van deze Indonesische verpleegkundigen in de zorg? Hoe vaak krijgen bijvoorbeeld Nederlandse verpleegkundigen te maken met «gebroken diensten»?
Antwoord 8
Er is mij niet bekend of er verschillen zijn tussen Nederlandse en Indonesische verpleegkundigen met betrekking tot de hoeveelheid gebroken diensten
die zij uitvoeren. Uit de Werknemersenquête van AZW blijkt dat 5,6% van alle
zorgwerknemers te maken heeft met gebroken diensten. In de UMC’s is dat

3

RegioPlus-Factsheet-Uitstroomonderzoek-2021.pdf.
Nieuw PFZW-onderzoek naar uitstroom.
5
CBS-bericht van 22 augustus jl.: Opnieuw meer werknemers in zorg en welzijn, ondanks
grotere uitstroom (cbs.nl).
6
AZW: In- en uitstroom werknemers, econ. sector, 2016 – 1e kw. 2021 (cbs.nl).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

2,6%, in de ziekenhuizen 3,4% en in de VVT 9,9%.7 Deze cijfers kunnen niet
worden uitgesplitst naar nationaliteit.
Vraag 9
Welke stappen gaat u ondernemen om deze acute problemen nu op te
lossen?
Antwoord 9
Werkgevers zijn primair verantwoordelijk om te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden en -voorwaarden voor hun werknemers. Werkgevers
moeten dus ook de wettelijke verplichtingen naleven, die hiervoor gelden. Ik
zal in overleg treden met de Arbeidsinspectie, zodra het handhavingstraject is
afgerond en met inachtneming van de waarborgen voor een zorgvuldige
juridische procedure. De inspectiepraktijk kan mogelijk inzichten geven in de
gebruikte constructie en kwetsbaarheden in de huidige regelgeving, ten
behoeve van aanknopingspunten voor mogelijke effectieve beleidswijzigingen. Naar aanleiding daarvan zal ik samen met de Minister voor Langdurige
Zorg en Sport bezien of en zo ja welke vervolgstappen gewenst zijn.
Vraag 10
Bent u bereid om deze vragen één voor één te beantwoorden?
Antwoord 10
Ja.

7

AZW: uitkomsten werknemersenquête, 4e kwartaal 2022 (cbs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4