Rijk
po
e Auditdienst
Ministerie van Financien

Onderzoeksrapport
Kosten transitieplan BPRC
Definitief

Colofon
Titel

Kosten transitieplan BPRC

Uitgebracht aan

DGHBWE van OCW

Datum

11 september 2020

Kenmerk

2020-0000163527

Inlichtingen
Auditdienst Rijk
070-342 7700

Inhoud

Managementsamenvatting-4
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding-5
Aanleiding opdracht-5
Doelstelling en onderzoeksvragen-5
Context opdracht-5
Leeswijzer-6

2
2.1
2.2
2.3

Totstandkoming transitiekosten in het transitieplan-7
Totstandkomingsproces transitiekosten-7
Betrokken partijen-7
Koppeling transitiekosten en gestelde ambities-8

3
3.1
3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4
3.4.5
3.5

Verifieerbaarheid kosten en besparingen in het transitieplan-9
Beschrijving en documentatie van informatie over kosten en besparingen-9
Volgbaarheid van berekeningssystematiek lasten-10
Directe projectkosten-10
Personeelskosten-10
Kosten onderzoek COVID-19-11
Volgbaarheid van berekeningssystematiek baten en besparingen-12
Exploitatiefinanciering-12
Externe projectinkomsten-12
Besparingen door afname omvang kolonie en dierproeven-13
Volgbaarheid van berekeningssystematiek extra benodigde middelen-14
Eenmalige transitiekosten-14
Verhoging van de exploitatiefinanciering-14
Compensatie WBSO-deficit-14
Hervatting indexatie-14
Budgetneutraal-15
Rekenkundige juistheid van kosten en besparingen-15

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Verantwoording onderzoek-16
Doelstelling en onderzoeksvragen-16
Afbakening en werkzaamheden-16
Gehanteerde Standaard-16
Verspreiding rapport-16

5

Ondertekening-17
Bijlage 1: Impact COVID-19 op BPRC-18

Managementsamenvatting

Het Biomedical Primate Research Centre (BPRC) heeft een intern transitieplan en
financiele annex opgesteld waarin het aangeeft wat er nodig is voor de transitie naar
een nieuwe organisatie met minder dierproeven. Het doel van dit onderzoek is
inzicht te geven in de totstandkoming en de onderbouwing (verifieerbaarheid) van
de transitiekosten in het transitieplan BPRC in relatie tot de beoogde doelen, zodat
de opdrachtgever op basis daarvan kan beoordelen of met het transitieplan de
gestelde ambities zorgvuldig behaald worden en resulteren in een nieuwe 'financieel
gezonde' organisatie.
Het Financiele Annex Transitieplan BPRC laat zien dat de realisatie van de ambities
in 2025 budgetneutraal is mits de transitievergoeding van OCW met € 1,45 miljoen
wordt verhoogd en een indexatie gaat plaatsvinden. Budgetneutraal betekent voor
OCW daarentegen geen verhoging van de bijdrage vanuit de overheid.
De genoemde transitiekosten en beoogde besparingen zijn tot stand gekomen na
raadpleging van diverse interne en externe bronnen. Op basis van deze informatie
heeft BPRC het transitieplan opgesteld en de genoemde transitiekosten nader
uitgewerkt in de financiele annex. Wij zijn de onderbouwing (verifieerbaarheid) van
de in de financiele annex opgenomen kosten en beoogde besparingen voor de
transitie nagegaan op basis van de verkregen informatie van BPRC. Dit vatten wij
als volgt samen:
•
De totale exploitatiekosten blijven ondanks de transitie nagenoeg gelijk. Dit
komt grotendeels door de beoogde verandering in de samenstelling van het
personeelsbestand. Door de afname van het aantal dierproeven en de fokkolonie
neemt BPRC afscheid van medewerkers (besparing). Daarentegen wil BPRC
nieuw personeel aantrekken om invulling te geven aan haar ambities voor
dierenwelzijn en onderzoek naar proefdiervrije technieken om hieruit inkomsten
te genereren.
•
De totale inkomsten dalen door de afname van inkomsten uit externe
onderzoeken (dierproeven). De reductie van in totaal 100 dierproeven in 2025,
waarvan circa 60 dierproeven declareerbare kosten van € 25.000 hebben, heeft
een impact op de inkomsten uit extern gefinancierde projecten van € 1.500.000.
•
De mogelijkheden om inkomsten uit andere onderzoeken te halen, niet zijnde
dierproeven, zijn volgens BPRC beperkt. Daarnaast leidt de stopzetting van de
WBSO-subsidie voor een grote afname aan inkomsten.
Om het negatieve resultaat dat hierdoor ontstaat te dichten geeft BPRC aan een
verhoging van de exploitatiefinanciering en compensatie voor het WBSO-deficit en
een hervatting van de indexatie nodig te hebben. De onderbouwing van BPRC van
deze transitievergoeding vatten wij als volgt samen:
•
De onderbouwing voor de verhoging van de exploitatiefinanciering van
€ 750.000 is gelegen in de vermindering van het aantal dierproeven. Dit vertaalt
zich in een inkomstenderving van € 1.500.000 per jaar. Het BPRC heeft zeif een
bezuinigingsoperatie doorgevoerd van € 750.000 structureel per jaar.
•
De WBSO-compensatie is nodig voor het wegvallen van de subsidie die in
voorgaande jaren ten minste € 700.000 bedroeg. Verder is gerekend met een
herstel van de indexatie.
Wij merken op dat de rekenkundige juistheid (optellingen, vermenigvuldigingen,
formules, etc.) van de indexatie van de initiele exploitatiefinanciering niet eenduidig
is. In de financiele annex spreekt BPRC over een indexatie met minimaal 1,5%,
terwijI feitelijk is gerekend met 1,25%. Bij de berekeningen bij andere genoemde
kosten en besparingen zijn geen rekenkundige onjuistheden gesignaleerd.

4 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

1

Inleiding

1.1

Aanleiding opdracht
Het Biomedical Primate Research Centre (BPRC) heeft in 2018 een Ambitieplan
BPRC voor de periode 2019-2025 (hierna: Ambitieplan) opgesteld om invulling te
geven aan het besluit om het aantal dierproeven dat BPRC doet te verminderen. Het
BPRC heeft vervolgens een intern transitieplan opgesteld waarin het aangeeft wat er
nodig is (incl. transitiekosten) om de ambities te realiseren en toe te werken naar
een nieuwe organisatie. In maart 2020 heeft BPRC de transitiekosten van het
transitieplan nader uitgewerkt in een financiele annex.
De DG Hoger Onderwijs, Beroepsonderwijs, Wetenschap en Emancipatie (DG HBWE)
heeft de Auditdienst Rijk (ADR) als onafhankelijke partij gevraagd inzicht te geven
in de totstandkoming en de onderbouwing (verifieerbaarheid) van de transitiekosten
in het transitieplan BPRC in relatie tot de beoogde doelen.

1.2

Doelstelling en onderzoeksvragen
Het doel van dit onderzoek is inzicht te geven in de totstandkoming en de
onderbouwing (verifieerbaarheid) van de transitiekosten in het transitieplan BPRC in
relatie tot de beoogde doelen, zodat de opdrachtgever op basis daarvan kan
beoordelen of met het transitieplan de gestelde ambities zorgvuldig behaald worden
en resulteren in een nieuwe 'financieel gezonde' organisatie.
De centrale onderzoeksvragen van dit onderzoek zijn:
I. Welk inzicht kan worden gegeven over de totstandkoming van de kosten die
worden bespaard en gemaakt in het transitieplan bij het op een zorgvuldige
wijze behalen van de gestelde ambities en het toewerken naar een nieuwe
'financieel gezonde' organisatie?
2. Welk inzicht kan worden gegeven over de onderbouwing (verifieerbaarheid)
van de kosten die worden bespaard en gemaakt in het transitieplan bij het op
een zorgvuldige wijze behalen van de gestelde ambities en het toewerken
naar een nieuwe 'financieel gezonde' organisatie?

1.3

Context opdracht
Het BPRC is op dit moment een van de grootste primatenonderzoekscentra in
Europa. Het instituut verricht biomedisch/preklinisch onderzoek ter voorkoming of
genezing van levensbedreigende infectieziektes en chronische en degeneratieve
ziektes in de mens. Het BPRC ontvangt hiervoor jaarlijks een exploitatiefinanciering
van het ministerie van OCW, wat het grootste deel van de inkomsten vormt.
Daarnaast haalt BPRC inkomsten uit het uitvoeren van onderzoek voor externen.
Het doen van dierproeven met apen is regelmatig onderwerp van debat in de
Tweede Kamer. De afgelopen jaren zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd naar
het BPRC en het doen van dierproeven met apen. Tegen deze achtergrond heeft de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) besloten om het aantal
dierproeven met apen in het BPRC te verminderen en de fokkolonie te verkleinen.
Met het Ambitieplan, dat op 29 maart 2019 aan de Tweede Kamer (TK) is gestuurd1,
heeft het BPRC hieraan invulling gegeven. OCW geeft in de Kamerbrief aan toe te
zien dat de gestelde ambities en doelen worden gehaald.
1 Tweede Kamer 2018-2019, kamerstuk 32.336, nr. 88.

5 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

Het gaat daarbij concreet om de volgende ambities en doelen:
•
Het verminderen van het aantal proeven met apen: In het BPRC vinden
gemiddeld 200 tot 250 proeven per jaar plaats. Het BPRC zal dit aantal in de
periode van 2020 tot 2025 stapsgewijs terugbrengen met 40% procent, zodat in
2025 het aantal proeven met apen gemiddeld 120 -150 per jaar bedraagt.
•
Het verkleinen van de fokkolonie: Het BPRC is in 2018 gestart met het
zorgvuldig verkleinen van de fokkolonie via geboortebeperking. De omvang van
de fokkolonie wordt hiermee geleidelijk teruggebracht van 1.437 apen tot circa
1.000 apen in 2025.
Het uitgangspunt daarbij is dat de nieuwe situatie budgetneutraal moet zijn.
•
•
De realisatie moet zorgvuldig gebeuren en mag niet leiden tot risico's voor de
bestrijding van (levensbedreigende ziekten en infectieziekten die de
volksgezondheid in gevaar brengen.
•
De vermindering mag evenmin leiden tot een verhoging van het aantal
commerciele dierproeven binnen het BPRC, noch tot een intensivering van
proeven in andere Nederlandse centra.
•
Ten slotte dient het plan een voorstel te bevatten over monitoring en
tussentijdse evaluatie van deze vermindering van het aantal proeven met apen.
Daarbij geeft het BPRC aan dat dierenwelzijn en de ontwikkeling van
•
alternatieven voor proefdieronderzoek centraal staat.
Uit de Kamerbrief en het Ambitieplan blijkt verder dat de realisatie van de ambities
gevolgen heeft voor de organisatie en veel vraagt van het BPRC en het personeel.
De wijze waarop de ambities worden behaald en het toewerken naar deze nieuwe
organisatie is een interne (BPRC) aangelegenheid. Om de transitie naar een nieuwe
organisatie op een zorgvuldige wijze te effectueren vraagt het BPRC aan OCW om
mee te werken om de hiervoor benodigde voorwaarden en middelen te creeren.
1.4

Leeswijzer
Hoofdstuk 2 van dit rapport beschrijft de totstandkoming van de kosten in het
transitieplan (onderzoeksvraag 1). Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de onderbouwing
oftewel de verifieerbaarheid van de kosten (onderzoeksvraag 2). De hoofdstukken 4
en 5 betreffen de verantwoording van het onderzoek en de ondertekening.

6 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

2

Totstandkoming transitiekosten in het
transitieplan

Hieronder beschrijven wij de wijze waarop het transitieplan tot stand is gekomen en
welke partijen daarbij zijn betrokken. De informatie over de totstandkoming is
ontleend aan de informatie die BPRC ons heeft verstrekt. De verkregen informatie is
door ons niet nader gevalideerd.
2.1

Totstandkomingsproces transitiekosten
Na de politieke besluitvorming om het aantal dierproeven te verminderen en de
fokkolonie te verkleinen heeft BPRC de potentiele kansen en verbeterpunten op
hoofdlijnen verwerkt in het Ambitieplan. In opdracht van OCW is onderzoek gedaan
door een onafhankelijk adviesbureau naar de financiele kaders behorende bij het
Ambitieplan. Het rapport Toekomstscenario (2016)2 schetst de financiele kaders
passend bij de verschillende scenario's. Deze kaders zijn door BPRC gebruikt bij het
bepalen van de transitiekosten in het transitieplan, welke nader zijn uitgewerkt in de
Financiele Annex Transitieplan BPRC (hierna: financiele annex).
Daarnaast geeft BPRC aan de transitiekosten en beoogde besparingen in kaart te
hebben gebracht door een analyse van jaarverslagen, interne financiele documenten
en gesprekken met diverse intern en extern betrokkenen. Ook is gebruik gemaakt
van openbare bronnen van de EU en internationale dierenwelzijnsorganisaties om
inzicht te verkrijgen in de ontwikkelingen in de "markt" op bijvoorbeeld het gebied
van dierenwelzijn. Daar waar mogelijk is onderzoek gedaan naar de prijsstelling bij
zusterorganisaties.

2.2

Betrokken partijen
Bij de inventarisatie van de transitiekosten en beoogde besparingen zijn het BPRCmanagement, de Ondernemingsraad (OR), de Raad van Toezicht (RvT) en de
Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) betrokken. In de RvT en WAR zitten
verschillende experts die alle facetten van het BPRC-werkprogramma overzien.
Het transitieplan en de daarbij behorende financiele annex zijn opgesteld door de
directie en het management van het BPRC en besproken met de genoemde
betrokkenen. De definitieve versie is vastgesteld door de RvT en goedgekeurd door
de WAR. Alle onderdelen die in het transitieplan staan die advies dan wel
instemming behoeven worden ieder separaat aan de OR voorgelegd.
Daarnaast heeft het BPRC gebruik gemaakt van de diensten van het adviesbureau,
de accountant en diverse juridische adviseurs. Tabel 1 weergeeft de betrokken
partijen en hun rol bij de totstandkoming van de transitiekosten.
Partij
Staf/directie BPRC
RvT
WAR
Adviesbureau
Accountant
Juridische adviseurs

Rol totstandkoming transitiekosten
Uitwerken en opstellen van het transitieplan
Adviseren en vaststellen transitieplan
Adviseren en vaststellen transitieplan
Adviseren en doorrekenen van financiele data transitieplan
Controle van de jaarrekeningen
Inschatten en toetsten van consequenties van
transitieplan op personeel viak (transitievergoedingen)

Tabel I. Overzicht betrokken partijen bij totstandkoming transitiekosten
2 Toekomstscenar o's BPRC (22 juli 2016), bijlage Tweede Kamer 2017-2018, Kamerstuk 32.336, nr. 72.

7 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

2.3

Koppeling transitiekosten en gestelde ambities
De realisatie van de doelstellingen in het Ambitieplan zijn door BPRC direct of
indirect gekoppeld aan de transitiekosten en besparingen zoals uitgewerkt in het
transitieplan en financiele annex. Dit betreffen in het kort:
•

•

•

•

•

•

Het verminderen van het aantal proeven met apen leidt tot een
inkomstenderving voor BPRC van € 1.500.000. Door de reeds ingezette
bezuinigingsoperatie van BPRC van structureel €750.000 per jaar, vraagt het
BPRC om een verhoging van de exploitatiesubsidie om het overige bedrag van
€ 750.000 te compenseren.
Het verkleinen van de fokkolonie resulteert in een kleiner aantal dierverzorgers
en de sloop van een aapgebouw aan het eind van het traject. Dit heeft geen
gevolgen voor het netto aantal fte, omdat BPRC nieuw wetenschappelijk
personeel wil aantrekken dat past bij de ambities. Daarvoor geeft BPRC aan
een eenmalige transitiekosten van € 700.000 nodig te hebben.
De nieuwe situatie moet budgetneutraal zijn, maar kan volgens het BPRC alleen
ontstaan door een structurele verhoging van de exploitatiesubsidie en de
ontvangst van eenmalige transitiekosten.
De realisatie moet zorgvuldig gebeuren en mag niet leiden tot risico's voor de
bestrijding van levensbedreigende (infectie)ziekten. Deze doelstelling komt
overeen met de missie van het BPRC om biomedisch onderzoek te doen naar
diverse levensbedreigende (infectie)ziekten voor de mens. Om dit zorgvuldig te
realiseren zijn de genoemde extra middelen nodig volgens BPRC.
De vermindering mag evenmin leiden tot een verhoging van het aantal
commerciele dierproeven binnen het BPRC, noch tot een intensivering van
proeven in andere Nederlandse centra. Hieraan geeft BPRC invulling door alleen
onderzoek in samenwerking met die partijen die toestaan dat alle gegevens die
door het BPRC worden gegenereerd ook worden gepubliceerd in de openbaar
toegankelijke wetenschappelijke literatuur. Het BPRC doet dus geen
commerciele dierproeven meer en is op dit gebied dus geen inkomsten
misgelopen. Het BPRC heeft daarnaast samenwerkingen opgezet met andere
centra in Nederland om het aantal dierproeven met apen te minimaliseren, dan
wel zorg te dragen dat het dierenwelzijnsniveau voldoet aan de internationale
standaarden. Aan deze ambitie zijn niet direct transitiekosten gekoppeld.
Het dierenwelzijn en de ontwikkeling van alternatieven voor proefdieronderzoek
staat bij BPRC centraal. De structurele exploitatiesubsidie van € 750.000 wordt
mede gebruikt om hierin te investeren, met name het aantrekken van nieuw en
een ander type personeel.

8 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

Verifieerbaarheid kosten en besparingen in het
transitieplan

Wij zijn nagegaan in hoeverre de opgenomen aantallen, bedragen en berekeningen
zijn onderbouwd en toegelicht in de financiele annex. Voor alle berekeningen van de
kosten en besparingen moeten de overwegingen en aannames door BPRC benoemd
zijn. De onderstaande informatie betreft dus geen opvatting van de ADR.
3.1

Beschrijving en documentatie van informatie over kosten en besparingen
Het rapport Toekomstscenario's3 is voor BPRC een leidraad geweest voor het
bepalen van de transitiekosten in het transitieplan en de financiele annex (zie
paragraaf 2.3). De scenario's uit het rapport zijn kort weergeven in tabel 2.
Scenario 1:
Ongewijzigd
beleid

Scenario 2:
Gezonde
exploitatie

Scenario 3:
Geleidelijke
vermindering

Aantal dierproeven in 2026

250

250

150

Grootte fokkolonie 20264

1400

1400

840

Gevraagde verhoging
exploitatiefinanciering

Geen

€ 1,25 miljoen

€ 2 miljoen

Gevraagde jaarlijkse
indexatie
Tabel 2. Overzicht scenario's

1,25%

1,25%

1,25%

De opsteller van het rapport heeft in 2019 en 2020 alle financiele gegevens die zijn
opgenomen in het transitieplan en de financiele annex opnieuw doorgerekend en
gecontroleerd. Bovendien zijn de financiele gegevens en resultaten van de
achterliggende jaren 2017, 2018 en 2019 in de loop van dit traject bekend
geworden zodat een aantal zaken kon worden geactualiseerd. Alle maatregelen die
zijn genomen (of niet zijn geimplementeerd) zijn volgens BPRC verwerkt in de
geactualiseerde jaarcijfers in de ontvangen jaarrekeningen van 2018 en 2019.
Status van scenario's
In 2017 is de verhoging van de exploitatiefinanciering met C 1,25 min. (deel van
scenario 2) door OCW doorgevoerd, maar zonder herstel van de jaarlijkse indexatie.
Vanuit het perspectief van BPRC is het politieke besluit eind 2018 om het aantal
dierproeven en de koloniegrootte to verminderen het startsein geweest voor
scenario 3. BPRC is toen begonnen met het afschalen van de koloniegrootte en het
verminderen van het aantal dieren in proef. De gevraagde verhoging van de
exploitatiefinanciering met €750.000 (C 2 minus € 1,25 miljoen) bij dit scenario
bleef echter uit, evenals de indexatie van 1,25%.
Transitieperiode
De financiele annex beschrijft de kosten en besparingen gedurende de
transitieperiode van 2020-2024 alsmede de periode vanaf 2025. Met ingang van
2025 verwacht het BPRC hierin een structurele verhoging van de bijdrage van OCW
conform scenario 3. Het verschil met de kosten gedurende de transitieperiode is de
eenmalige bijdrage van C 700.000 aan transitiekosten.
3 Toekomstscenario's BPRC (22 juli 2016), bijlage Tweede Kamer 2017-2018, Kamerstuk 32.336, nr. 72.

4 Exclusief 150 Java-apen t.b.v. gedragsonderzoek.

9 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

3.2

Volgbaarheid van berekeningssystematiek lasten

Het totaal van de exploitatielasten is circa € 15.500.000 per jaar. Dit bedrag is
opgebouwd uit de directe projectkosten, personele lasten, afschrijvingen,
huisvestingslasten en overige lasten. De eerste twee kostensoorten zijn hieronder
nader toegelicht.
3.2.1

Directe projectkosten
De directe projectkosten bestaan uit materiaalkosten, reiskosten, uitbesteed werk,
apparatuur en overige kosten direct gerelateerd aan een project. Ze worden volledig
of deels door de opdrachtgever of sponsor gefinancierd. Projectkosten voor de
betreffende begrotingsjaren worden ingeschat naar aanleiding van historische
ontwikkelingen en gegevens. De directe projectkosten zullen de komende jaren iets
stijgen, ondanks de afname van het aantal dierproeven. Dit heeft volgens BPRC te
maken met de meer materiaal intensieve projecten die BRPC doet, waaronder de
ontwikkeling van dierproefvrije technieken (3V-methoden) en de toename van
samenwerkingen waarbij uitbestedingen als directe projectkosten zijn opgenomen.

3.2.2

Personeelskosten
Het uitgangspunt voor de berekening van de personele lasten vormt het
personeelsbestand in het jaar 2019 met de daarbij behorende salarisschalen.
Vervolgens heeft BPRC deze gegevens geextrapoleerd naar de daaropvolgende
jaren. Hierbij is rekening gehouden met een minimale salarisstijging van 1,25% per
jaar. De verwachte lichte stijging van personele lasten in 2025 is hiermee te
verkiaren, maar ook de vernieuwing van het personeelsbestand is hierop van
invloed.
Het management heeft voor de transitie een personeelsplan gemaakt.

Het BPRC wil, om aan haar ambities te voldoen, gedreven medewerkers
behouden, het bestaande personeelsbestand verder professionaliseren en nieuwe
medewerkers aantrekken die bij het profiel passen.

10 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

6

3.2.3

Kosten onderzoek COVID-19
In het Ambitieplan is het volgende opgenomen: "In geval van een pandemie, zoals
door de minister van OCW aan de Tweede Kamer is gemeld, moet er mogelijk op
allerlei vlakken en manieren worden opgeschaald. Dit kan om extra investeringen
vragen." BPRC doet onderzoek in het kader van de COVID-19 pandemie en geeft
aan een faciliteit to vertegenwoordigen waar onder meer COVID-19

11 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

vaccinkandidaten en geneesmiddelen in een preklinische fase worden getest op
veiligheid en werking. Een overzicht van de (extra) kosten die het BPRC hiervoor
specifiek maakt zijn ter kennisgeving toegevoegd in bijlage 1.
3.3

Volgbaarheid van berekeningssystematiek baten en besparingen

3.3.1

Exploitatiefinanciering
De basissubsidie vanuit OCW voor 2020 bedraagt € 9.609.000 en bestaat uit de
exploitatiefinanciering initieel verhoogd met het bedrag van scenario 2. Vanaf 2020
heeft BPRC scenario 3 in werking gezet en heeft de transitievergoeding ter
compensatie voor het verlies van de inkomstenen en de investering in proefdiervrije
technieken (€ 750.000) het WBSO-deficit (€ 700.000) opgenomen bij de
exploitatiefinanciering. Tevens heeft het BPRC vanaf dat jaar gerekend met een
jaarlijkse indexactie van de initiele exploitatiefinanciering. We merken echter op dat
de reeks "exploitatiefinanciering initieel" in tabel 7 niet met 1,5% is geIndexeerd,
zoals in de financiele annex is aangegeven, maar met 1,25%.
De indexatie van 1,25% is door BPRC berekend over de exploitatiefinanciering
initieel voor 2020 (€ 9.609.000). BPRC heeft vervolgens de bijdrage van OCW voor
de annulteitengeldlening en btw-compensatie van € 2.583.000 hierop in mindering
gebracht. De indexatie van 1,25% is toegepast op het resterende bedrag van
€ 7.026.000, wat neerkomt op een indexatie van € 88.000 in 2020. Dit bedrag
verklaart het verschil tussen de exploitatiefinanciering initieel 2020 en 2021. De
indexatie na 2021 komt lets hoger uit blijkt uit doorrekeningen, maar deze afwijking
(0,1%) is te verwaarlozen.

3.3.2

Externe projectinkomsten
Voor alle onderzoeken ontvangt BPRC een externe vergoeding. BPRC onderhandelt
hierover met de opdrachtgevers. BPRC maakt een afweging hoeveel eigen middelen
het voor een onderzoek wil inzetten in relatie tot de externe vergoeding.
Onderzoeken met een hoge vergoeding zijn daarom gunstiger, maar BPRC kijkt
tegelijkertijd naar de wetenschappelijke relevantie van onderzoeken en interessante
onderzoeksvoorstellen vanuit academies omdat het een kennisinstituut is. De
externe onderzoeken (moeten) leiden tot nieuwe inzichten en modellen voor BPRC.
BPRC ontvangt naar verwachting de komende jaren ongeveer € 3,75 miljoen aan
externe projectinkomsten. Deze afname ten opzichte van de voorgaande jaren is te
wijten aan de afname van dierproeven. Het totaalaantal directe onderzoekuren zal
niet veranderen, maar deze worden ingezet voor onderzoek naar andere technieken
waar minder externe financiering tegenover staat.
De externe projectinkomsten zijn te onderscheiden naar onderzoeken met
proefdieren, dierproefvrije onderzoeken en onderzoeken naar de ontwikkeling van
dierproefvrije technieken.

12 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

Inkomsten uit onderzoeken met dierproeven
Een declarabele dierproef levert volgens het BPRC gemiddeld rond de € 25.000 aan
inkomsten (declareerbare kosten) op5.

De declareerbare kosten van bepaalde handelingen die volgens de wetgeving als
dierproeven dienen te worden verantwoord (bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van
alternatieven, maar ook zaken als eenvoudige maar noodzakelijke bloedafnames)
worden niet doorberekend aan een opdrachtgever. Hierdoor is het moeilijk om een
directe relatie te leggen tussen het aantal dierproeven en de externe inkomsten op
jaarbasis, maar ook de uitvoering van dieproeven over meerdere (boek)jaren en het
moment van de telling van een dierproeven dragen hieraan bij.
Inkomsten uit dierproefvrije onderzoeken
BPRC geeft aan dat de inkomsten uit dierproefvrije onderzoeken lager liggen dan die
uit dierproeven. De declareerbare kosten bestaan uit uren en materiaalkosten. Hier
geldt dat subsidieverstrekkers maar 40% van de daadwerkelijke kosten financieren.
Dit type onderzoek vraagt verhoudingsgewijs om meer contrafinanciering uit eigen
middelen.
Inkomsten uit onderzoeken naar ontwikkeling dierproefvrije technieken
Het BPRC zal in de komende periode van 5 jaar meer aandacht besteden aan
onderzoek naar dierproefvrije technieken om haar ambitie om op dit gebied
leidinggevende te zijn in te vullen. Dit betreft de ontwikkeling van nieuwe in vitro
technieken, implementatie niet-invasieve methoden, alsmede aan de bredere
toepassing en implementatie van bio-informatica. De mogelijkheden tot financiering
van dergelijk onderzoek op dit moment zijn beperkt volgens het BPRC.

Tot slot haalt BPRC ook nog een klein deel van haar inkomsten uit andere bronnen.
Deze overige opbrengsten bestaan voornamelijk uit de bijdrage van de Universiteit
Utrecht (€ 220.000 per jaar) voor het in stand houden van de kolonie Java-apen ten
behoeve van gedragsonderzoek.
3.3.3

Besparingen door afname omvang kolonie en dierproeven
Het BPRC kent een kostenstructuur die voor circa 70% uit vaste lasten en voor 30%
aan variabele lasten bestaat. De vaste lasten worden grotendeels bepaald door
personeel in vaste dienst en huisvestingskosten. Hoewel het aantal dierproeven in
scenario 3 met circa 40% zal afnemen, nemen de variabele kosten of met circa 6%
en de vaste kosten ongeveer met 4% in dit scenario.
In de jaren 2018, 2019 en begin 2020 heeft BPRC bezuinigingen doorgevoerd in
anticipatie op de politieke besluitvorming die nu een waarde vertegenwoordigen van
€ 750.000 per jaar. Verdere afname in de kosten ligt nog te voorzien in een klein
aantal dierverzorgers in verband met verzorging van een kleinere kolonie.
Daarnaast zal een aantal posten gerelateerd aan de dieren, zoals voeding en

Berekend over de periode 2005-2015. Bron: Toekomstscenario's BPRC (22 juli 2016), bijlage Tweede
Kamer 2017-2018, Kamerstuk 32.336, nr. 72.

13 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

bedding, dalen vanwege het kleiner worde.n van de populatie. Het gaat hier om
relatief kleine bedragen.
3.4

Volgbaarheid van berekeningssystematiek extra benodigde middelen
Wij hebben ook specifiek gekeken naar die onderdelen van de financiele annex die
voor het BPRC leiden tot extra benodigde financiele middelen zoals de eenmalige
transitiekosten, de WBSO-compensatie, de verhoging van de exploitatiesubsidie en
de indexatie. Hiervoor is de onderstaande onderbouwing van het BPRC verkregen.

3.4.1

Eenmalige transitiekosten

3.4.2

Verhoging van de exploitatiefinanciering
De vermindering van het aantal dierproeven vertaalt zich in een inkomstenderving
van € 1.500.000 per jaar. Het BPRC heeft zelf een bezuinigingsoperatie doorgevoerd
die al in 2018 is opgestart en nu in 2020 een waarde vertegenwoordigt van
€ 750.000 structureel per jaar. Voor de resterende € 750.000 verwacht het BPRC
een structurele bijdrage van OCW om de inkomstenderving door de afname van het
aantal dierproeven te compenseren en te investeren in dierproefvrije technieken.

3.4.3

Compensatie WBSO-deficit
De WBSO (Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk) is een de fiscale
innovatieregeling. De WBSO vergoedt een deel van de (loon)kosten en uitgaven van
R&D-projecten. Een bedrijf draagt dan minder loonheffingen af. Tot voorheen
ontving het BPRC subsidie vanuit de WBSO. De Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) heeft echter aangegeven dat het BPRC geen gebruik meer kan
maken van de regeling, omdat de RVO van mening is dat het BPRC geen
onderneming is maar een publieke kennisinstelling. Het bezwaar van BPRC tegen dit
besluit loopt momenteel nog. BPRC geeft aan dat de kans op succes klein is.
Dit besluit heeft een structurele impact. Daarom is in het transitieplan een bedrag
opgenomen ter waarde van € 700.000 per jaar ter compensatie van het WBSOdeficit. Uit de gecontroleerde jaarrekening van het BPRC blijken voor de WBSO de
subsidies van € 816.785 (2018) en € 767.468 (2017) te zijn gerealiseerd. Het BPRC
geeft in vervolg hierop aan dat de gevraagde compensatie een conservatief bedrag
is, aangezien het rekenkundig gemiddelde € 819.000 bedraagt (berekend over de
jaren 2016 t/m 2018 en de aanvraag voor 2019).

3.4.4

Hervatting indexatie
In het transitieplan vraagt het BPRC om met ingang van 2020 de jaarlijkse indexatie
met 1,5% over de reguliere exploitatiefinanciering te herstellen. In aanvulling hierop
wordt verzocht om de jaarlijkse indexactie ook toe te passen op de voorgestelde
verhoging van de exploitatiefinanciering en de compensatie van het WBSO-deficit.
Zoals eerder aangegeven is in het rapport Toekomstscenario's6 bij alle scenario's
uitgegaan van een jaarlijkse indexatie van de exploitatiefinanciering met 1,25%,
hetgeen dat overeenkomt met de gemiddelde indexatie van de eerdere jaren. Er is
6

Toekomstscenario's BPRC (22 juli 2016), bijlage Tweede Kamer 2017-2018, Kamerstuk 32.336, nr. 72.

14 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

vanaf 2016 echter niet geindexeerd. In het transitieplan heeft BPRC gerekend met
een indexatie van 1,25% op basis van het initiele bedrag in 2019 van € 7.025.000
(exciusief de bijdrage voor de annuIteitgeldlening en de btw-compensatie).
De in de financiele annex genoemde indexatie van 1,5% is gebaseerd op de
opgelopen achterstand door de stijging van de Loonruimte Rijk. In de financiele
annex is de gerekend met 1,5% indexatie over de gevraagde transitievergoeding
van € 750.000 en € 700.000 (verhoging exploitatiefinanciering en compensatie
WBSO conform scenario 3). Dit komt neer op een bedrag van € 22.000 per jaar.
Deze indexactie is niet meegenomen in de overzichtstabel van de baten (tabel 7).
3.4.5

Budgetneutraal
Het uitgangspunt van OCW is een budget neutrale transitie. Voor OCW mag de
transitie niet leiden tot een hogere bijdrage van de overheid. Het BPRC gaat echter
uit van een verhoging van de transitievergoeding van OCW met € 1.450.000 en een
aanvullende prijsindexatie. Alleen met deze structurele verhoging is het BPRC van
mening dat een budget neutrale exploitatie in de toekomst mogelijk is.
Als de (structurele) verhoging van de middelen zou wegvallen (na de
transitieperiode), dient het BPRC bovenop de reeds bestaande, nog eens
verregaande bezuinigingen door te voeren. Een substantiele bezuiniging is dan
volgens BPRC alleen te vinden binnen de wetenschappelijke staf en het analytisch
personeel (minimaal 7 a 8 fte), wat tevens extra eenmalige transitiekosten van € 1
a 1.5 miljoen met zich meebrengt, zoals in de financiele annex is benoemd. Zoals
eerder aangegeven maakt dit volgens het BPRC dat zij geen of minder invulling kan
geven aan haar ambitie om leidinggevend te zijn op het gebied van proefdiervrije
technieken en dierenwelzijn en beperkt het de verdiencapaciteit. Bovendien komt
het onderzoek naar levensgevaarlijke infectieziekten, zoals het lopende COVID-19programma, volgens BPRC in gevaar.

3.5

Rekenkundige juistheid van kosten en besparingen

Wij zijn de rekenkundige juistheid van de kosten en besparingen zoals opgenomen
in de financiele annex (formules, optellingen, vermenigvuldigingen etc.) nagegaan.
Het gaat hierbij met name om de tabellen op pagina 4, 8 en 11 en bijbehorende
toelichting in de financiele annex. Voor de doorrekening van de indexatie hebben wij
bij 3.4.4 opgemerkt dat deze niet eenduidig is berekend. Bij de berekeningen bij
andere genoemde kosten en besparingen zijn geen rekenkundige onjuistheden
gesignaleerd.

15 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

ar

A

Verantwoording onderzoek

4.1

Doelstelling en onderzoeksvragen
Het doel van dit onderzoek was om als onafhankelijke partij inzicht te geven in de
totstandkoming en de onderbouwing (verifieerbaarheid) van de transitiekosten in
het transitieplan BPRC in relatie tot de beoogde doelen, zodat de opdrachtgever op
basis daarvan kan beoordelen of met het transitieplan de gestelde ambities
zorgvuldig behaald worden en resulteren in een nieuwe 'financieel gezonde'
organisatie. De onderzoeksvragen zijn bij paragraaf 1.2 opgenomen.

4.2

Afbakening en werkzaamheden
Het object van onderzoek is het transitieplan BPRC en dan specifiek de
totstandkoming en onderbouwing van de kosten en besparingen zoals uitgewerkt in
het Financiele Annex transitieplan BPRC "Op weg naar duurzame excellentie", versie
2 gedateerd 5 maart 2020. Deze versie vormt het onderzoeksobject.
Onze werkzaamheden bestaan uit een inventarisatie van de totstandkoming en
onderbouwing (verifieerbaarheid) van de kosten die zijn bespaard en gemaakt in het
transitieplan en specifiek de financiele annex. Beide documenten hebben we
allereerst bestudeerd. De hieruit voortkomende vragen hebben we via een
schriftelijke vragenlijst voorgelegd aan het BPRC, omdat de mogelijkheden om
elkaar fysiek te ontmoeten door de COVID-19 pandemie op dat moment beperkt
waren. Tevens is onderbouwende documentatie opgevraagd. Op basis daarvan en
de nog openstaande vragen hebben we later alsnog een aanvullend interview
gehouden met BPRC en wat aanvullende informatie opgevraagd. De aangeleverde
informatie en cijfers zijn door ons niet nader gevalideerd.

4.3

Gehanteerde Standaard
Deze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met de Internationale
Standaarden voor de Beroepsuitoefening van Internal Auditing. In dit rapport wordt
geen zekerheid verschaft, omdat er geen assurance-opdracht is uitgevoerd.
De kaders voor dit onderzoek werden gevormd door de door OCW gestelde eisen
aan de realisatie van de ambities zoals die voortkomen uit de brief van OCW aan
BPRC en zoals verwoord bij de context in dit rapport.
Deze eisen worden in het onderzoek gezien als voorwaarden voor het transitieplan.

4.4

Verspreiding rapport
De opdrachtgever, dhr. drs. M.J. Boereboom DGHBWE van het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, is eigenaar van dit rapport.
De ADR is de interne auditdienst van het Rijk. Dit rapport is primair bestemd voor
de opdrachtgever met wie wij deze opdracht zijn overeengekomen. In de
ministerraad is besloten dat het opdrachtgevende ministerie waarvoor de ADR een
rapport heeft geschreven, het rapport binnen zes weken op de website van de
rijksoverheid plaatst, tenzij daarvoor een uitzondering geldt. De minister van
Financien stuurt elk halfjaar een overzicht naar de Tweede Kamer met de titels van
door de ADR uitgebrachte rapporten en plaatst dit overzicht op de website.

16 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

5

Ondertekening

Den Haag, 11 september 2020

Senior Auditor
Auditdienst Rijk

17 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

Bijlage 1: Impact COVID-19 op BPRC

Tijdens de uitvoering van ons onderzoek is ook het BPRC geconfronteerd met de
gevolgen van COVID-19, het nieuwe coronavirus. Hoewel dit buiten de scope valt
van het onderzoek achten wij het wel relevant om de (financiele) gevolgen voor het
BPRC op te nemen (opgave BPRC).
Impact op aantal dierproeven en fokkolonie
Volgens de informatie van het BPRC heeft de coronapandemie vooraisnog geen
effect op het aantal dierproeven dat het BPRC per jaar zal uitvoeren in het kader
van vaccill of geneesmiddelenontwikkeling en ook niet op het verminderen van de
koloniegrootte.
Extra kosten door COVID-19
Het BPRC ziet wel dat er extra kosten moeten worden gemaakt op het gebied van:
•
Beschermingsmiddelen (C 150.000). BPRC geeft aan veel meer
beschermingsmiddelen te gebruiken dan onder normale omstandigheden en de
materialen zijn veel duurder en schaarser geworden.
•
Speciale apparatuur (C 50.000). Vanwege de invulling die BPRC geeft aan de
verzoeken voor onderzoek door de COVID-pandemie dient op analytische niveau
en bij experimentele faciliteiten de capaciteit te worden opgeschaald. Per direct
dient BPRC de PET/CT-scan faciliteit op te schalen omdat de niet-invasieve
diagnose van met name COVID-19 pathologie in apen daar een zwaar beroep op
doet. Verder is een uitbreiding van apparatuur om de analyse capaciteit uit te
breiden nodig vanwege de werkzaamheden voor COVID.
•
Extra personeelskosten(C 350.000). Het BPRC heeft nu een gekwalificeerde
medewerker in dienst (ten behoeve van de PET/CT-scan) die weken draait van
60 a 80 uur. BPRC heeft dringend een tweede persoon nodig om de eerste te
ontlasten. Verder is uitbreiding nodig bij de analytische ondersteuning (1 fte) en
bij de experimentele faciliteiten (4 fte).
•
Radioactief label (C 50.000). Voorts vraagt deze activiteit om meer aankoop van
radioactief label en dat is een dure aangelegenheid. Een deel van deze kosten
kan BPRC verhalen op projecten die worden betaald door derden, maar dat geldt
niet voor het opzetten en kalibreren in het geval van nieuwe modellen etc.
•
Kosten thuiswerken (C 20.000). Een deel van de BPRC-medewerkers werken nu
thuis. Dit doet een extra aanslag op het netwerk en aanschaf van veilige
materialen om thuis te kunnen werken. Zoals te begrijpen was het BPRC niet
voorbereid op thuiswerken doordat het type werk zich hier niet voor leent.
In totaliteit schat het BPRC extra kosten in relatie tot de COVID-19 pandemie in op
€ 620.000. Deze kosten kunnen worden onderscheiden naar kosten voor de
opschaling van activiteiten in relatie tot de pandemie en kosten om het reguliere
werk voort te zetten.

18 van 19 I Kosten transitieplan BPRC

Auditdienst Rijk
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
(070) 342 77 00