Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1621
Vragen van de leden Groothuizen (D66) en Van Dam (CDA) aan de Minister
van Justitie en Veiligheid over het nieuwe bekostigingssysteem van het
Openbaar Ministerie (ingezonden 8 januari 2019).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
21 februari 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019,
nr. 1357.
Vraag 1
Herinnert u zich uw brief van 21 december 2018 over het bekostigingssysteem van het Openbaar Ministerie (OM)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe ziet het bekostigingssysteem van het OM er per 1-1-2019 precies uit?
Kunt u deze beschrijven en uitsplitsen per werkomgeving binnen het OM?
Bent u bereid deze systematiek met de Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het nieuwe bekostigingssysteem van het OM per 1-1-2019 is deels gebaseerd
op outputbekostiging en deels op zogenaamde lumpsumbekostiging. Het
nieuwe bekostigingssysteem van het Openbaar Ministerie (OM) ziet er als
volgt uit:
Bij het deel van het budget dat is gebaseerd op outputbekostiging is er
sprake van vier werkomgevingen waarvan de hoogte van het budget wordt
bepaald door een productprijs x het aantal producten in de betreffende
werkomgeving. Het gaat daarbij om de volgende werkomgevingen: de
werkomgeving waarin gestandaardiseerde productie wordt geleverd (het
CVOM), de werkomgeving waarin overtredingen en veel voorkomende
misdrijven worden behandeld, de werkomgeving waarin zware misdrijven
worden behandeld en de werkomgeving waarin zaken in hoger beroep
worden behandeld.
De werkomgeving waarin ondermijningszaken worden behandeld, wordt
lumpsum bekostigd.

1

ah-tk-20182019-1621
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 33 173, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

De prijzen worden eens in de drie jaar vastgesteld. Het voornemen is om de
driejarige cyclus te laten starten in 2020. Het jaar 2019 moet worden gezien
als een proefjaar. Aan de vaststelling van de prijzen zullen intensieve analyse
en onderhandelingen vooraf gaan. Het volume (de productieafspraken) wordt
jaarlijks bijgesteld, mede op basis van prognosemodellen en het financiële
kader.
Na afloop van het jaar zal er worden verrekend op basis van gerealiseerde
productie. Indien het OM meer produceert dan afgesproken, wordt deze
meerproductie tegen 70% van de prijs uit een zogenaamde «volumereserve»
betaald. Vice versa bij minderproductie. De gerealiseerde prijsverschillen
vormen uiteindelijk het financieel resultaat van het OM en zullen in een
zogenaamde «resultaatreserve» belanden. Aangezien het OM een kasverplichtingenstelsel hanteert, kan er geen sprake van een eigen vermogen
zijn zoals geldt bij organisaties die een baten- en lastenstelsel hanteren. Om
dit te ondervangen is een technische constructie bedacht om de functie van
een eigen vermogen na te bootsen. Om verwarring te voorkomen is om die
reden de term «resultaatreserve» geïntroduceerd.
Het deel van het budget dat niet is gebaseerd op deze outputbekostiging is
de zogenaamde basisvoorziening. In de basisvoorziening zijn de uitgaven
besloten die betrekking hebben op onder andere het ICT-budget, de huisvestingskosten, specifieke overheadskosten en beschikbaarheidskosten zoals bij
de ZSM. De omvang van de basisvoorziening loopt wel mee in de driejaarlijkse prijsonderhandelingen. Ten slotte zijn er bijzondere uitgaven zoals de
gerechtskosten in strafzaken, de uitgaven aan Domeinen Roerende zaken en
uitgaven voor verkeershandhavingsmiddelen.
De prijzen die worden gehanteerd betreffen gewogen, gemiddelde prijzen.
Binnen een werkomgeving is er sprake van lichtere zaken en zwaardere
zaken, onder andere afhankelijk van de complexiteit en wijze van afhandeling.
Bij de vaststelling van de prijzen wordt uitgegaan van een bepaalde «mix»
aan zaken.
De prijzen die worden gehanteerd zijn gebaseerd op álle kosten binnen een
bepaalde werkomgeving, behoudens de kosten die vallen onder de basisvoorziening. De prijzen liggen 3 jaar vast, maar worden wel jaarlijks automatisch
gecorrigeerd voor loon- en prijsontwikkelingen.
Vraag 3
Welk percentage van het nieuwe bekostigingssysteem is productiegerelateerd? Welk deel is lumpsum gefinancierd? Kunt u dit uitsplitsen per
werkomgeving binnen het OM?
Antwoord 3
Het budget van het OM voor het jaar 2019 zoals ook is opgenomen in de
begroting van Justitie en Veiligheid 2019, inclusief de bijzondere budgetten,
bedraagt € 576 mln. Exclusief deze bijzondere budgetten bedraagt het budget
voor het OM € 493 mln.
Hiervan is € 209 mln. output bekostigd, dat wil zeggen circa 43% van het
totale budget van het OM, exclusief de bijzondere budgetten.
De werkomgeving waarin ondermijningszaken worden behandeld, wordt
lumpsum bekostigd en bedraagt € 137 mln. Dat is inclusief de basisvoorziening die samenhangt met deze werkomgeving. De basisvoorziening voor alle
overige werkomgevingen bedraagt € 147 mln.
De basisvoorziening en de werkomgeving ondermijning worden niet output
bekostigd en bedragen tezamen € 284 mln., dat wil zeggen 57% van het
totale budget van het OM, exclusief de bijzondere budgetten.
De vier werkomgevingen die voortaan output bekostigd worden betreffen de
werkomgeving waarin gestandaardiseerde productie wordt geleverd (het
CVOM) met een bedrag van € 30 mln., de werkomgeving waarin overtredingen en veel voorkomende misdrijven worden behandeld met een bedrag van
€ 75 mln., de omgeving waarin zware misdrijven worden behandeld met een
bedrag van € 78 mln. en de omgeving waarin zaken in hoger beroep worden
behandeld met een bedrag van € 26 mln. Deze bedragen zijn gebaseerd op
de begroting 2019 en zijn exclusief de uitgaven die in de basisvoorziening zijn
voorzien zoals ICT-kosten, de huisvestingskosten, specifieke overheadskosten,
beschikbaarheidskosten zoals bij ZSM, etc.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 4
Op welke manier zijn innovatiekosten (kosten verbonden met het laten
ontwerpen, bouwen en implementeren van (proces)verbeteringen, zoals maar
niet uitsluitend nieuwe ICT-systemen) gefinancierd? Deelt u de mening dat
het voor de hand ligt innovatiekosten buiten de productiegerelateerde
bijdrage aan het OM te laten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Innovatiekosten zitten besloten in de basisvoorziening en dus niet in de
productiegerelateerde bijdrage aan het OM.
Vraag 5
Ligt aan de productiegerelateerde bekostiging van het OM het PMJ-model
(Prognosemodel Justitiële Ketens) ten grondslag? Zo ja, hoe houdt u dan
rekening met het gegeven dat strafzaken steeds bewerkelijker worden? Wat
zijn de financiële gevolgen voor het OM als het aantal strafzaken afneemt,
maar deze wel (relatief) meer werk vragen?
Antwoord op5
Het volume (de productieafspraken) wordt jaarlijks bijgesteld, mede op basis
van prognosemodellen – het PMJ-model – en het financiële kader. Achteraf
vindt verrekening plaatst op basis van daadwerkelijk gerealiseerde productie.
Mocht objectief worden vastgesteld dat strafzaken bewerkelijker worden, dan
kan deze ontwikkeling worden meegenomen in de prijsonderhandelingen: het
bewerkelijker worden van zaken heeft immers geen invloed op het aantal
zaken, maar wel op de gemiddelde zaakzwaarte en dus de prijzen.
De financiële gevolgen in de situatie dat het aantal zaken daalt, maar een
gemiddelde zaak aantoonbaar meer werk vraagt, is niet op voorhand te
bepalen, aangezien dit – financieel gezien – tegengestelde effecten zijn op het
(productgerelateerde) budget. De afname van het aantal zaken zorgt voor een
daling van het budget, een toenemende zaakzwaarte zou – via de prijsonderhandelingen – kunnen zorgen voor een hogere prijs en daarmee voor een
stijging van het budget.
Vraag 6, 8, 9
Ligt aan de nieuwe bekostigingssystematiek een tijdbestedingsonderzoek bij
het OM ten grondslag? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid de
uitkomsten van dat onderzoek te delen met de Kamer? Zo nee, waarom niet?
Indien er een tijdbestedingsonderzoek is uitgevoerd, is dit dan gedaan onder
alle groepen medewerkers van het OM? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid
dit alsnog te laten doen? Zo nee, waarom niet?
Indien er geen tijdbestedingsonderzoek is gedaan, op welke wijze komen dan
de prijzen tot stand? Op welke wijze heeft u daarbij rekening gehouden met
de kwaliteit die het OM moet kunnen leveren?
Antwoord 6, 8, 9
Aan het bekostigingssysteem van het OM ligt geen tijdsbestedingsonderzoek
ten grondslag. Afgesproken is dat de invoering van het bekostigingssysteem
een budgettair neutrale operatie zou zijn. De huidige indeling en hoogte van
de prijzen is daarom gebaseerd op gerealiseerde uitgaven en productie en
het beschikbare budget zoals is opgenomen in de begroting.
In deze fase van de ontwikkeling van het bekostigingssysteem, in combinatie
met het uitgangspunt van het budgettaire neutraliteit, had een tijdschrijfonderzoek voor dit doel weinig toegevoegde waarde.
Voor de toekomst kan een tijdschrijfonderzoek waardevol zijn in het kader van
de prijsonderhandelingen.
Vraag 7
Op welke wijze wordt rekening gehouden met overwerk door medewerkers
van het OM?
Antwoord 7
Er is bij de invoering van het bekostigingssysteem van het OM geen rekening
gehouden met (niet-uitbetaald) overwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Voor zover er sprake is van overwerk dat op basis van de CAO (Rijk) wordt
uitbetaald, zit dit besloten in de huidige prijzen: deze zijn immers gebaseerd
op gerealiseerde uitgaven in het verleden.
Vraag 10
Vindt u het systeem van prijsafspraken voor een periode van drie jaar
passend bij een tijd waarin de samenleving snel verandert en afspraken dus
snel kunnen verouderen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 10
Ja, een periode van drie jaar is passend. Juist in deze tijd waarin incidenten
vaak beeldbepalend zijn, is het verstandig om in de bedrijfsvoering en sturing
van een organisatie enige rust en voorspelbaarheid te brengen. Bovendien
biedt het systeem voldoende mogelijkheden om in te kunnen spelen op snel
veranderende omstandigheden.
Vraag 11
Op welke wijze is precies rekening gehouden met de ervaringen in de
rechtspraak? Op welke wijze is rekening gehouden met het rapport van de
heer Van de Berg van 6 september 2018 over de financiering van de
rechtspraak?2
Antwoord 11
Met name bij de vaststelling van de hoogte van de basisvoorziening is
rekening gehouden met de ervaringen bij de Rechtspraak. Zie ook het
antwoord op vraag 3 en 4.
Vraag 12
Bent u bereid na afloop van het «proefjaar» 2019 een evaluatie uit te voeren
van het nieuwe bekostigingssysteem van het OM? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, bent u bereid daarin ook de ervaring van de medewerkers van het OM
(officieren van justitie en ondersteunde medewerkers) mee te nemen?
Antwoord 12
Het systeem voorziet in een periodieke evaluatie. Dit zal door het OM en het
departement gezamenlijk worden opgepakt. Het OM zal daarbij uiteraard ook
de achterban betrekken.
Vraag 13
Hoe actueel vindt u de verwijzing naar de Commissie Van Egten uit 2010,
gelet op de veranderende opvattingen over prestatiebekostiging?
Antwoord 13
De constatering van de Commissie Van Egten dat het systeem dat tot voor
kort werd gehanteerd verouderd is en weinig transparant, is actueler dan
ooit. Juist in deze tijd waarin in toenemende mate inzicht gevraagd in waar
schaarse middelen worden ingezet en welke doelen en prestaties daarmee
worden bereikt, is een systeem dat dit inzichtelijk(er) maakt gewenst.
Vraag 14
Op welke manier draagt het nieuwe financieringsmodel van het OM eraan bij
dat de bekostigingssystemen in de strafrechtketen beter op elkaar aansluiten?
Op welke manier gaat u controleren dat dit ook daadwerkelijk het beoogde
effect heeft? Welke indicatoren hanteert u daarbij?
Antwoord 14
Het OM had tot voor kort geen direct financieel belang bij het tijdig en
compleet aanbrengen van zaken bij de Rechtspraak. Met de introductie van
het nieuwe systeem geldt voor het OM dat een zaak die voor de rechter
wordt gebracht pas wordt bekostigd, nadat de rechter een vonnis heeft
uitgebracht. Hierdoor zijn de financieringssystemen van het OM en de
Rechtspraak op dit punt geharmoniseerd en hebben beide organisaties

2

2018D54658, Advies over verbetering van het bekostigingssysteem van de rechtspraak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

hetzelfde financieel belang gekregen bij een doelmatige en tijdige afhandeling
van zaken.
Dit was ook één van de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer bij het
onderzoek naar de prestaties in de strafrechtketen.
Ik ben van mening dat elk bekostigingssysteem goede prikkels moet bevatten
en zo goed als mogelijk moet aansluiten op de omgeving, ook al zijn de
effecten daarvan niet direct zichtbaar of meetbaar. Ik denk dat het nieuwe
bekostigingssysteem van het OM daaraan kan bijdragen.
Ten slotte geldt voor elk bekostigingssysteem dat het onderhoud vergt.
Hierover zullen het Openbaar Ministerie en mijn departement veelvuldig
overleg voeren en zijn er evaluatiemomenten ingebouwd.
Ik zal uw Kamer over de ontwikkelingen van het systeem blijven informeren.
Ik zal dat in beginsel doen op momenten dat er sprake van een nieuw
prijsakkoord, aangezien dat veelal een goed moment is om terug te kijken en
te bezien of het systeem voldoet aan de verwachtingen en – indien nodig –
aanpassingen aan het systeem door te voeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5