Zelfstandig uit de bijstand

Amsterdam, augustus 2008
In opdracht van ministerie van SZW

Zelfstandig uit de bijstand

De kosten en baten van het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen

Inge Groot
Aenneli Houkes

Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - F (+31) 020 525 1686 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO 41.17.44.356 - Postbank 4641100 . KvK Amsterdam 41197444 - BTW 800943223 B02

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven.
Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd
aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben
geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het
uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr. 2008-50
ISBN 978-90-6733-458-7

Copyright © 2008 SEO Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen
en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

Inhoudsopgave
Samenvatting ...................................................................................................................... i
Summary

......................................................................................................................v

1

Inleiding .......................................................................................................1

2

Het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen.............................................. 3
2.1

Inleiding...............................................................................................................................3

2.2

De regeling..........................................................................................................................3

2.3

Wie gebruikt het Bbz?.......................................................................................................5

3

Startende Bbz’ers......................................................................................... 7
3.1

Inleiding...............................................................................................................................7

3.2

Instrumenten en stromen.................................................................................................7

3.3

Kosten startende zelfstandigen .......................................................................................9

3.4

Baten startende zelfstandigen ........................................................................................13

3.5

Vergelijking baten en kosten starters............................................................................16

4

Gevestigde ondernemers ............................................................................ 19
4.1

Inleiding.............................................................................................................................19

4.2

Instrumenten ....................................................................................................................19

4.3

Kosten gevestigden .........................................................................................................19

4.4

Baten gevestigden ............................................................................................................21

4.5

Vergelijking baten en kosten gevestigden....................................................................24

5

Conclusies ..................................................................................................27

6

Tips uit de praktijk .....................................................................................29
6.1

Inleiding.............................................................................................................................29

6.2

Doelgroep van de regeling .............................................................................................29

6.3

Versterking van de instrumenten ..................................................................................30

Bijlage A

Databewerking ...........................................................................................37

Bijlage B

Matching ....................................................................................................39

Bijlage C

Interviewpartners........................................................................................47

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

i

Samenvatting
Er is momenteel veel belangstelling voor ondernemerschap en specifiek voor het starten van een
onderneming vanuit een uitkeringssituatie. Dit onderzoek geeft antwoord op de vraag of het
rendabel is om te investeren in uitstroom naar zelfstandig ondernemerschap van
bijstandsgerechtigden. Daarvoor moeten de kosten en de baten van instrumenten die worden
ingezet om uitkeringsgerechtigden te begeleiden naar zelfstandig ondernemerschap met elkaar
worden vergeleken.
Zowel gemeenten als het UWV bieden uitkeringsgerechtigden begeleiding naar zelfstandig
ondernemerschap aan. Omdat echter de mogelijkheid vanuit het UWV pas kort bestaat, beperkt
dit onderzoek zich tot de gemeenten. Gemeenten kunnen eigen middelen besteden aan deze
begeleiding. Daarnaast kunnen zij middelen aanvragen bij het Rijk aan de hand van het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz). Dit onderzoek berekent de kosten en baten van dit
besluit. Het Bbz helpt bijstandsgerechtigden die een eigen bedrijf willen bij het opstarten van dit
bedrijf. Daarnaast ondersteunt het Bbz gevestigde ondernemers met een tijdelijke
inkomensachteruitgang en zelfstandigen die hun niet levensvatbare bedrijf willen beëindigen. De
kosten-batenanalyse wordt uitgevoerd vanuit het perspectief van de overheidslasten voor sociale
zekerheid. Dat betekent dat alleen de kosten en baten die ten laste of bate komen van de
overheid in kaart worden gebracht. Het gaat dus niet om een maatschappelijke kostenbatenanalyse waarin de kosten en baten van alle betrokken actoren worden meegenomen.
Onderstaande tabel bevat het saldo van kosten en baten voor een aantal groepen.
Tabel S.1

Saldo kosten en baten van verschillende doelgroepen en instrumenten, in euro’s
niet
autochwesters
westers
tonen allochtoon allochtoon

15-30jarigen

30-50jarigen

50-65jarigen

1.720

2.710

- 250

710

1.870

3.240

560

1.550

- 1.410

- 450

710

2.080

Directstarter met krediet, maar betaalt terug

- 1.640

- 650

- 3.610

- 2.650

- 1.490

- 120

Prestarter + starter met levensonderhoud

- 1.430

- 440

- 3.400

- 2.440

- 1.280

90

Gevestigden met alleen levensonderhoud

- 2.260

4.460

360

3.320

790

3.370

Gevestigden die krediet terugbetalen

- 6.130

590

- 3.510

- 550

- 3.080

- 500

Starters
Directstarter zonder krediet of begeleiding
Directstarter met startersbegeleiding

Gevestigden

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

De kosten en baten verschillen sterk per doelgroep. Voor sommige groepen
uitkeringsgerechtigden leidt het Bbz-traject tot forse besparingen op de uitkeringslast. Alle
trajecten zonder pre-starttraject en zonder krediet leveren de gemeente meer geld op voor alle
starters onder de 50 jaar en alle allochtone starters. Voor Westerse allochtonen kan de gemeente
daarnaast zelfs een volledig pre-starttraject inzetten, waarna de regeling nog steeds meer oplevert
dan kost. Gemiddeld is de besparing op de uitkeringslast echter onvoldoende om de kosten van
het Bbz te dekken. Dit geldt voor zowel starters als gevestigden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ii

Gemiddelde kosten en baten Bbz voor starters
Per starter zijn de kosten van de Bbz-regeling voor starters gemiddeld € 9.420 hoger dan de
baten. Tabel S.2 laat zien hoe de kosten en baten zijn opgebouwd.
Om de baten te bepalen hebben we gebruikgemaakt van administratieve bestanden van het
Centraal Bureau voor de Statistiek. In deze bestanden kunnen we alle bijstandsgerechtigden en
Bbz’ers volgen vanaf januari 2002 tot juli 2006. We hebben met behulp van deze bestanden voor
de gestarte Bbz’ers bepaald wat de kans is dat zij uitstromen uit de uitkering en wat de kans is dat
ze weer in de uitkering stromen. Vervolgens hebben we de uitstroomkansen en herinstroomkansen voor Bbz’ers vergeleken met de uitstroomkansen en herinstroomkansen van een
vergelijkbare groep bijstandsgerechtigden zonder enig traject. Dan blijkt dat starters als gevolg
van het Bbz traject sneller uitstromen dan uitkeringsgerechtigden zonder een traject. Dit leidt tot
een besparing met € 2.130 per starter, gemeten over een periode van vier jaar. Starters met een
Bbz-traject stromen echter wel weer sneller terug in de uitkering. Dit leidt tot een toename van de
uitkeringslast ten opzichte van vergelijkbare uitkeringsgerechtigden zonder Bbz-traject met € 910.
Deze twee effecten samen zorgen voor een besparing op de uitkeringslasten van € 1.220 in
vergelijking met een bijstandsgerechtigde die geen Bbz-traject heeft gevolgd.
De schatting van de kosten is gebaseerd op interviews met Bbz-consulenten van 18 grote
gemeenten. Om de kosten te kunnen vergelijken met de baten zijn alle kosten toegerekend aan
degenen die feitelijk gestart zijn. De kosten van de trajecten van pre-starters die niet gestart zijn,
zijn toegerekend aan degenen die wel gestart zijn. Op elke 100 mensen die starten zijn er 88
mensen die een pre-starttraject volgen. Daarvan vallen er 43 af na de pre-startperiode (49% van
degenen met een pre-starttraject) en 45 personen starten wel. Daarnaast starten er 55 personen
zonder pre-starttraject.
De gemiddelde kosten van een pre-starttraject bestaan uit de kosten van een voorbereidingstraject en de kosten van het niet-terugbetaalde krediet. Gemiddeld kost een voorbereidingstraject
€ 3.150. Aangezien op elke starter 88 personen een voorbereidingstraject volgen bedragen de
gemiddelde kosten per starter € 2.790. Gemiddeld wordt aan pre-starters € 520 krediet gegeven.
Van de pre-starters betaalt 49% het krediet niet terug. Per starter bedraagt het niet terugbetaalde
krediet € 220. Startersbegeleiding kost gemiddeld € 1.630 en wordt door 71% van de starters
gebruikt, waardoor de kosten per starter op € 1.160 uitkomen. Een levensvatbaarheidsonderzoek
kost gemiddeld € 2.420. Dit onderzoek wordt gedaan wanneer een potentiële starter een krediet
aanvraagt. Wanneer de levensvatbaarheid onvoldoende is wordt geen krediet gegeven. Het aantal
levensvatbaarheidsonderzoeken is daardoor groter dan het aantal starters. Een starterskrediet
bedraagt gemiddeld € 15.000. Niet alle starters vragen een krediet aan. Van alle starters vraagt
61% een krediet aan en daarvan betaalt 34% het krediet niet terug. Per starter bedragen de kosten
van het niet-terugbetaalde krediet € 3.110. De totale gemiddelde kosten per starter bedragen
€ 10.640. Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij de uitvoering van het Bbz. De kosten verschillen
daardoor sterk per gemeente. De verschillen tussen gemeenten ontstaan ook doordat er grote
individuele verschillen bestaan in de mate waarin starters het toegekende krediet terugbetalen.
Wanneer we voor alle instrumenten de hoogst gemeten kosten nemen dan bedragen de kosten
van een Bbz-traject € 21.200. Nemen we de laagst gemeten kosten dan komen de kosten van een
traject uit op € 4.850 (niet in tabel).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

SAMENVATTING

Tabel S.2

iii

Gemiddelde kosten en baten Bbz per starter, in euro’s

Totaal kosten

10.640

Begeleiding/onderzoek

Kosten

Gebruik

Kosten voorbereidingstraject pre-starters

3.150

88%

2.790

Startersbegeleiding

1.630

71%

1.160

Levensvatbaarheidsonderzoek
Krediet
Niet terugbetaald voorbereidingskrediet
Niet terugbetaald starterskrediet

2.420

139%

Hoogte krediet

Gebruik

Niet terugbetaald

3.360

520

88%

49%

220

15.000

61%

34%

3.110

Totale bespaarde uitkeringslast (tijdshorizon vier jaar)

1.220

Door snellere uitstroom

2.130

Door minder herinstroom

- 910

Saldo

- 9.420

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Gemiddelde kosten en baten Bbz voor gevestigden
Gemiddeld zijn de kosten voor gevestigden € 12.250. Zoals te zien in tabel S.3 is bij gevestigden
de grootste kostenpost het niet-terugbetaalde krediet. Hoewel verreweg de meeste gevestigden
hun krediet terugbetalen is de kostenpost voor een kleine groep die het krediet niet terugbetaalt
hoog. Hoeveel procent van de gevestigden krediet terugbetaalt, verschilt per gemeente. Het
levensvatbaarheidsonderzoek is ook voor gevestigden verplicht bij het aanvragen van een krediet.
Doordat een groot aantal aanvragen wordt afgewezen wordt gemiddeld 1,6 onderzoek per
gebruiker van de Bbz-regeling gedaan. De kosten verschillen sterk per gemeente. Wanneer we
voor alle instrumenten de hoogst gemeten kosten nemen dan bedragen de kosten van een Bbztraject voor gevestigden € 32.730 Nemen we de laagst gemeten kosten dan komen de kosten van
een traject uit op € 3.510 (niet in tabel).
Voor gevestigden bespaart de Bbz-regeling € 2.340 op de uitkeringslast, gemeten over een
periode van vier jaar. Door gebruik van de Bbz-regeling is de uitstroom van zelfstandigen uit de
bijstand groter en de herinstroom kleiner.
Per saldo zijn de kosten van de Bbz-regeling voor gevestigden gemiddeld € 9.910 hoger dan de
baten.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

iv

Tabel S.3

Kosten en baten Bbz per gevestigde, in euro’s

Totaal kosten
Begeleiding/onderzoek
Levensvatbaarheidsonderzoek
Krediet
Niet terugbetaald krediet

12.250
Kosten

Gebruik

2.420

160%

Hoogte krediet

Gebruik

Niet terugbetaald

43.670

60%

32%

Totale bespaarde uitkeringslast

3.870

8.380
2.340

Door snellere uitstroom

860

Door minder herinstroom

1480

Saldo

-9.910

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Tot slot
Gemiddeld zijn de kosten van de Bbz-regeling hoger dan de baten in de vorm van bespaarde
uitkeringslasten. De kosten en baten van de Bbz-regeling verschillen sterk per doelgroep en per
gemeente. Sommige doelgroepen hebben veel baat bij de regeling. Door de regeling vooral in te
zetten voor deze groepen kan het kosten/batensaldo positief worden beïnvloed.
Dat het saldo van kosten en baten gemiddeld genomen negatief uitpakt, wil niet zeggen dat de
Bbz-regeling gemiddeld genomen maatschappelijk gezien onrendabel is. Uit onderzoek naar de
kosten en baten van re-integratietrajecten voor uitkeringsgerechtigden gericht op werk in
loondienst blijkt eveneens dat de bespaarde uitkeringslasten niet opwegen tegen de kosten van
trajecten. De maatschappelijke baten bleken echter wel positief te kunnen zijn, doordat degenen
die aan het werk gaan productie gaan leveren (Kok e.a, 2006). Uit onderzoek van Van Praag en
Versloot (2007) blijkt bovendien dat zelfstandig ondernemerschap leidt tot extra
maatschappelijke baten. Zo leveren zelfstandigen een positieve bijdrage aan de werkgelegenheid.
Ook creëren zij innovaties voor de maatschappij. Tenslotte dragen ondernemers gemiddeld meer
bij aan economische groei dan werknemers.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

v

Summary
At the moment there is much interest in entrepreneurship and in the start-up of a company by
benefit claimants in particular. This research answers the question whether it is profitable to
invest in the outflow of people on social assistance to self-employment. This requires a
comparison of the costs and benefits of instruments that are employed to guide benefit claimants
towards self-employment. Municipalities can use their own means to finance such guidance. In
addition, they can request resources from the State, on the basis of the Supplementary benefit for
Self-Employed Persons Act (Bbz - Besluit bijstandsverlening zelfstandigen). This research
calculates the costs and benefits of this act.
The Bbz helps people on social assistance to start a company when they want a business of their
own. In addition, the Bbz supports established entrepreneurs who experience a temporary drop
in income and self-employed people who want to terminate their non-viable business. The costbenefit analysis is performed from the viewpoint of the public expenditure on social security.
This means that only those costs and benefits are mapped out that are at the expense or to the
benefit of the government. In other words, it doesn’t concern a societal cost-benefit analysis that
includes the costs and benefits of all actors involved.
The table below lists the cost-benefit balance for a number of groups.
Table S.1

Cost-benefit balance for various groups and instruments, in Euro’s
ages 15- ages 30- ages 5030
50
65

autoch- non-Western
Western
thonous allochthonous allochthonous

Starters
Direct starter without loan or guidance

1,720

2,710

- 250

710

1,870

3,240

Direct starter with start-up guidance

560

1,550

- 1,410

- 450

710

2,080

Direct starter with loan, but paying it
back

- 1,640

- 650

- 3,610

- 2,650

- 1,490

- 120

Pre-starter + starter with cost of living

- 1,430

- 440

- 3,400

- 2,440

- 1,280

90

Established entrepreneurs with only cost
of living

- 2,260

4,460

360

3,320

790

3,370

Established entrepreneurs who pay back
loan

- 6,130

590

- 3,510

- 550

- 3,080

- 500

Established entrepreneurs

Source: survey 18 municipalities and social security statistics CBS, adapted by SEO

The costs and benefits vary strongly per target group. For some groups of benefit claimants, Bbz
projects result in considerable savings on the benefit expenditures. All projects without a pre-start
project and without a loan are beneficial to the municipality for all starters under 50 and all
allochthonous starters. For Western allochthonous people the municipality can even deploy a
complete pre-start project as well for the scheme to still yield more money than it costs.
On average, however, the savings on the benefit expenditure are insufficient to cover the costs of
the Bbz. This is true for starters as well as for established entrepreneurs.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

vi

Average costs and benefits Bbz for starters
The following table shows the average costs and benefits of a Bbz project for starters. The costs
and benefits are expressed per starter.
Table S.2

Average costs and benefits Bbz per starter, in Euro’s

Total costs

10,640

Guidance/research

Costs

Use

Costs preparatory project pre-starters

3,150

88%

2,790

Start-up guidance

1,630

71%

1,160

Viability analysis

2,420

139%

3,360

Loan amount

Use

Not paid back

520

88%

49%

220

15,000

61%

34%

3,110

Loan
Preparatory loan not paid back
Starter loan not paid back

Total benefit costs saved (four-year time span)

1,220

As a result of faster outflow

2,130

As a result of less backflow

-910

Balance

-9,420

Source: survey 18 municipalities and social security statistics CBS, adapted by SEO

To determine the benefits, we made use of the administrative files of Statistics Netherlands
(CBS). These files enable us to follow all benefit claimants and Bbz users from January 2002 until
July 2006. With help from these files, we have determined how great the chance is for people
who start using the Bbz that they will flow out of the benefit and what the chances are that they
will flow back into the benefit. Subsequently, we have compared the outflow and backflow
chances of Bbz users with the outflow and backflow chances of a comparable group of benefit
claimants without any project. A comparison between these groups was made possible by using
“propensity score matching”. It shows that starters flow out faster as a result of the Bbz project
than benefit claimants without a project. This results in a cost saving of € 2,130 per starter,
measured over a four-year period. However, starters with a Bbz project do flow back into the
benefit faster also. This leads to an increase in benefit costs of € 910 in relation to comparable
benefit claimants without a Bbz project. Combined, these two effects give rise to € 1,220 less
benefit costs in comparison to a benefit claimant who has not used the Bbz scheme.
The cost estimate is based on interviewing Bbz consultants for 18 large municipalities. To enable
a cost-benefit comparison, all costs were allocated to those people who actually started a
business. The project costs of the pre-starters who didn’t set up a company were allocated to
those people who did do so. For every 100 people who start, there are 88 people who do a prestart project. After the pre-start period, 43 people (49% of those with a pre-start project) do not
continue, whereas 45 people do start a business. In addition, 55 people set up a company without
doing a pre-start project. The costs of a pre-start project consist of the costs of a preparatory
project and the costs of the loan amount that wasn’t paid back. The costs of a starter consist of
the costs of starter guidance, viability analysis and starter loan. The total costs per starter are
€ 10,640 on average.
Overall, for starters the costs of the Bbz scheme exceed the proceeds by € 9,420 on average.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

SUMMARY

vii

Average costs and benefits Bbz for established entrepreneurs
The costs for established entrepreneurs are € 12,250 on average. As can be seen from table S.3, in
the case of established entrepreneurs the biggest cost centre is the loan sums that aren’t paid
back. Although a vast majority of the established entrepreneurs pay back the money they have
borrowed, the small group that doesn’t pay back the loan creates a large cost centre.
For established entrepreneurs the Bbz scheme saves € 2,340 on the benefit costs, measured over
a four-year period. As a result of Bbz use, the outflow of independent entrepreneurs from social
security is greater and the backflow is smaller.
Overall, for established entrepreneurs the costs of the Bbz scheme exceed the proceeds by €
9,910 on average.
Table S.3

Costs and benefits Bbz per established entrepreneur, in Euros

Total costs

12,250

Guidance/research

Costs

Use

Viability analysis

2,420

160%

Loan
Loan not paid back

3,870

Loan amount

Use

Not paid back

43,670

60%

32%

8,380

Total benefit costs saved

2,340

As a result of faster outflow

860

As a result of less backflow

1,480

Balance

-9,910

Source: survey 18 municipalities and social security statistics CBS, adapted by SEO

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

1

1

Inleiding

Aanleiding
Er is momenteel veel belangstelling voor ondernemerschap en specifiek voor het starten van een
onderneming vanuit een uitkeringssituatie. In dat kader is onderzoek gedaan naar de uitstroom
uit een uitkering richting ondernemerschap (IWI, 2006, Van Velden e.a., 2006). IWI (2006) vond
dat uitkeringsgerechtigden die naar zelfstandig ondernemerschap waren uitgestroomd een
kleinere kans hadden om terug in de uitkering te keren dan uitkeringsgerechtigden die
uitstroomden naar een baan in loondienst. Van Velden e.a. (2006) laten zien dat circa tien procent
van de in Nederland gestarte ondernemingen wordt gestart vanuit een uitkering. De animo om
een eigen bedrijf te starten blijkt af te nemen naarmate iemand langer in een uitkering zit.
Over de kosten en baten van trajecten gericht op uitstroom naar zelfstandig ondernemerschap is
tot dusver weinig bekend. Het ministerie van SZW wil graag inzicht in de kosten en baten van reintegratietrajecten gericht op zelfstandig ondernemerschap. Zowel gemeenten, als het UWV
bieden uitkeringsgerechtigden begeleiding naar zelfstandig ondernemerschap aan. Omdat echter
de mogelijkheid vanuit het UWV pas kort bestaat, beperkt dit onderzoek zich tot de gemeenten.
Gemeenten kunnen eigen middelden besteden aan deze begeleiding. Daarnaast kunnen zij
middelen aanvragen bij het Rijk aan de hand van het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen
(Bbz). Dit onderzoek berekent de kosten en baten van dit besluit. Dit onderzoek brengt de
kosten en baten van deze regeling in beeld voor twee groepen (aankomend) zelfstandigen die
gebruik kunnen maken van het Bbz. Ten eerste: bijstandsgerechtigden die een bedrijf willen
starten. Ten tweede: gevestigde ondernemers met een levensvatbaar bedrijf, maar een tijdelijke
inkomensachteruitgang.
Het Bbz helpt bijstandsgerechtigden die een eigen bedrijf beginnen willen bij het opstarten van
dit bedrijf. Daarnaast ondersteunt het Bbz gevestigde ondernemers met een tijdelijke
inkomensachteruitgang. Ten slotte ondersteunt het Bbz nog enkele kleinere groepen, zoals
zelfstandigen die hun niet levensvatbare bedrijf willen beëindigen. Het gaat daarbij zowel om
ZZP’ers als om ondernemingen met personeel. Deze laatste (kleinere) groepen worden in dit
onderzoek niet meegenomen.
Onderzoeksvragen
Dit onderzoek brengt de kosten en de baten van het Bbz in beeld voor twee groepen
(aankomend) zelfstandigen die gebruik kunnen maken van het Bbz: bijstandsgerechtigden die een
bedrijf willen starten en gevestigde ondernemers met een levensvatbaar bedrijf, maar een tijdelijke
inkomensachteruitgang. De kosten-batenanalyse wordt uitgevoerd vanuit het perspectief van de
overheidslasten voor sociale zekerheid. Dat betekent dat alleen de kosten en baten die ten laste of
bate komen van de overheid in kaart worden gebracht. Het gaat dus niet om een
maatschappelijke kosten-batenanalyse waarin de kosten en baten van alle betrokken actoren
worden meegenomen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

HOOFDSTUK 1

Concreet betekent dit dat de volgende kosten en baten moeten worden bepaald:
1. Kosten van het Bbz voor de overheid:
- kosten van kredietverlening voor beginnende en gevestigde ondernemers;
- kosten van begeleiding beginnende en gevestigde ondernemers;
- kosten van levensvatbaarheidsonderzoek om te bepalen wie er in aanmerking komt voor
de kredietverlening binnen de regeling.
2. Baten voor de overheid:
- daling van de uitkeringslasten.
Onderzoeksaanpak
Voor dit onderzoek hebben we informatie verzameld uit twee bronnen. Ten eerste hebben we
gebruik gemaakt van administratieve bestanden die beschikbaar zijn bij het Centraal Bureau voor
de Statistiek. Deze administratieve bestanden gebruiken we om de baten van het Bbz in beeld te
brengen. In deze bestanden kunnen we alle bijstandsgerechtigden en Bbz’ers volgen tussen
januari 2002 tot juli 2006. We hebben met behulp van deze bestanden voor de Bbz’ers bepaald
wat de kans is dat zij uitstromen uit de uitkering. Vervolgens hebben we de uitstroomkansen voor
Bbz’ers vergeleken met de uitstroomkansen van een vergelijkbare groep bijstandsgerechtigden
zonder een traject. Zo brengen we de bespaarde uitkeringslast (de baten) in beeld. Om inzicht in
de kosten van het Bbz te krijgen, hebben we bij achttien gemeenten telefonische interviews
gehouden. Bijlage C geeft aan met welke gemeenten we hebben gesproken.
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de Bbz-regeling. Dit hoofdstuk beantwoordt daarmee vragen als: Wat
houdt deze regeling in? Onder welke voorwaarden kunnen mensen gebruik maken van deze
regeling? Hoeveel mensen maken gebruik van deze regeling? Wat voor soort mensen maken
gebruik van deze regeling? Hoofdstuk 3 beschrijft de kosten en baten van de instrumenten uit het
Bbz voor startende ondernemers. In hoofdstuk 4 komen de kosten en baten van de instrumenten
uit het Bbz voor gevestigde ondernemers aan de orde. In hoofdstuk 5 geven we de conclusies
weer. Hoofdstuk 6 geeft tips uit de praktijk weer. De gesproken gemeenten hebben diverse tips
om het besluit te verbeteren.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

2

3

Het Besluit bijstandsverlening
zelfstandigen

2.1 Inleiding
Er zijn vijf groepen (aankomend) zelfstandigen die gebruik kunnen maken van het Bbz:
1. Werkloze uitkeringsgerechtigden die een zelfstandige onderneming willen oprichten.
2. Gevestigde zelfstandigen met een levensvatbaar bedrijf, maar een tijdelijke
inkomensachteruitgang.
3. Zelfstandigen van 55 jaar en ouder die een niet meer levensvatbaar bedrijf hebben en daarom
onvoldoende inkomsten hebben om in hun levensonderhoud te voorzien. Deze zelfstandigen
waren dit al minstens 10 jaar.
4. Zelfstandigen met een niet meer levensvatbaar bedrijf die hun bedrijf binnen twaalf maanden
willen beëindigen.
5. Zelfstandigen die vanwege gezondheidsredenen beperkt in staat zijn om hun beroep uit te
oefenen en die een uitkering via de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen
hebben aangevraagd.
Ons onderzoek richt zich op de eerste twee groepen. De eerste groep noemen we de startende
ondernemers, de tweede de gevestigde ondernemers. Dit hoofdstuk beschrijft achtereenvolgens
de regeling (paragraaf 2.2) en de deelnemers aan deze regeling (paragraaf 2.3).

2.2 De regeling1
Wat kunnen Bbz’ers krijgen: starters
Mensen met een bijstandsuitkering die een eigen bedrijf willen beginnen kunnen via het Bbz op
verschillende manieren ondersteuning krijgen:
1. Periodieke uitkering
Startende ondernemers kunnen gedurende maximaal drie jaar aanspraak maken op
inkomensondersteuning, terwijl zij proberen om hun eigen onderneming van de grond te
krijgen. Ze ontvangen dan een aanvulling op het inkomen tot de bijstandsnorm. In eerste
instantie is de uitkering een renteloze lening. Als na het boekjaar blijkt dat de inkomsten uit
de eigen onderneming ontoereikend waren, wordt de lening omgezet in een gift. In de
praktijk blijkt dat starters de eerste tijd sinds het starten van een bedrijf nauwelijks inkomsten
genereren. De renteloze lening wordt dus vrijwel altijd omgezet in een gift.
2. Bedrijfskapitaal
Uitkeringsgerechtigden die een eigen bedrijf willen beginnen hebben soms moeite om
financiering te krijgen bij een reguliere bank. Enerzijds komt dit omdat banken het project
soms als te riskant beoordelen. Aan de andere kant zijn de bedragen die deze startende
ondernemers willen lenen vaak laag, waardoor ze niet lucratief genoeg zijn voor banken.

1

Gebaseerd op www.minszw.nl, dossier zelfstandigen (bijstandsverlening).
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

HOOFDSTUK 2

Startende ondernemers kunnen – onder bepaalde voorwaarden – maximaal € 31.502 (in
2007) rentedragend lenen bij de Gemeentelijke Sociale Dienst, als bedrijfskapitaal.
3. Ondersteuning en begeleiding
Het opstarten van een eigen onderneming is geen sinecure. De gemeente biedt de starter
daarom op verschillende momenten begeleiding. Uitkeringsgerechtigden die aangeven
interesse te hebben in het opstarten van een eigen bedrijf kunnen eerst hulp krijgen bij het
opstellen van een bedrijfsplan. Tijdens deze fase behouden de uitkeringsgerechtigden hun
reguliere Wwb-uitkering. Ze krijgen professionele hulp. Dit zogenaamde
voorbereidingstraject duurt maximaal een jaar. Hierin wordt de ondernemer in spé geholpen
zijn idee verder uit te werken, marktonderzoek te doen en een ondernemingsplan te schrijven
Ook als de uitkeringsgerechtigde daadwerkelijk is gestart met het bedrijf en onder het Bbz
valt, kan de dan startende ondernemer begeleiding ontvangen.
Wat kunnen Bbz’ers krijgen: gevestigden
Gevestigden kunnen via het Bbz (een van) de volgende ondersteuning krijgen:
1. Periodieke uitkering
Net als de starters kunnen gevestigden inkomensondersteuning ontvangen, in principe voor
maximaal 12 maanden. Als de ondernemer vanwege externe omstandigheden voor een
langere periode inkomensondersteuning nodig heeft, dan kan de Bbz-uitkering met maximaal
24 maanden worden verlengd. Net als bij de starters is de uitkering in eerste instantie een
renteloze lening. Als na het boekjaar blijkt dat de inkomsten uit de eigen onderneming
ontoereikend waren, wordt de lening omgezet in een gift.
2. Bedrijfskapitaal
Gevestigde ondernemers kunnen maximaal € 171.111 (in 2007) aan bedrijfskapitaal lenen bij
de sociale dienst, als banken niet bereid zijn om het bedrijfskapitaal te verstrekken en de
sociale dienst oordeelt dat het wel een levensvatbaar bedrijf betreft. De ondernemer moet
deze rentedragende lening in 10 jaar terug betalen.
3. Borgstelling
De gemeente kan borg staan, zodat de eigen bank van de ondernemer bereid is om de
ondernemer een lening te verstrekken.
Aan welke voorwaarden moeten de startende ondernemers voldoen?
Niet alle startende en gevestigde ondernemers kunnen aanspraak maken op het Bbz. De
ondernemers moeten aan de volgende voorwaarden voldoen:
1. Ondernemers moeten tijdelijke financiële problemen hebben. Er wordt gekeken naar het
huishoudinkomen: Ondernemers met een partner die meer verdient dan de bijstandsnorm
komen niet voor het Bbz in aanmerking
2. Hulp via een bank of borgstellingsfonds is niet mogelijk
3. Het bedrijf is levensvatbaar. In de toekomst moet het bedrijf voldoende inkomsten genereren
zodat de ondernemer en zijn of haar gezin daar rond van kunnen komen en het bedrijf kan
blijven bestaan. Gemeentelijke sociale diensten – de uitvoerders van het Bbz – kunnen dit
toetsen. Daarvoor kunnen zij onafhankelijk onderzoek inkopen naar de levensvatbaarheid van
het bedrijf.
4. Ondernemers moeten aan eventuele vestigingseisen voldoen, zoals het hebben van het
diploma Algemene Ondernemersvaardigheden of een vakbekwaamheidsbewijs.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

HET BESLUIT BIJSTANDSVERLENING ZELFSTANDIGEN

5

5. Ondernemers moeten minimaal 1225 uur per jaar in hun eigen onderneming werken. Dit is
vergelijkbaar met 23,5 uur per week.

2.3 Wie gebruikt het Bbz?
Jaarlijks stromen er tussen de 900 en 1400 starters en gevestigden in het Bbz, zie tabel 2.1. Het
aantal starters neemt steeds toe. Het aantal gevestigden volgt een anticyclisch patroon: in
hoogconjunctuur maken relatief weinig gevestigde ondernemers gebruik van deze regeling, terwijl
in een laagconjunctuur (2003, 2004) het aantal gevestigde ondernemers dat moeite heeft zelf het
hoofd boven water te houden toeneemt.
Tabel 2.1

Instroom in het Bbz

Jaar begin Bbz

Aantal nieuwe starters

Aantal nieuwe gevestigden

2002

578

320

2003

709

571

2004

793

518

2005

1.078

331

Bron:

Bijstandsstatistiek, bewerking SEO

Figuur 2.1 geeft de gemiddelde duur van een Bbz-traject. Dan blijkt dat trajecten doorgaans kort
zijn. Na 6 maanden maakt bijna de helft van de gevestigden en een kwart van de starters geen
gebruik meer van de Bbz. Na een jaar heeft 65% van de starters en meer dan drie kwart van de
gevestigden het traject beëindigd. Gemiddeld duurt een Bbz-traject voor starters 8,2 maanden en
voor gevestigden 7,1 maand.

% dat traject heeft beeindigd

Figuur 2.1

Duur van een Bbz-traject

100%
75%
50%
25%
0%
0

6

12

18

24

30

36

duur bbz-traject in maanden
starters
Bron:

gevestigden

Bijstandsstatistiek, bewerking SEO

Bbz’ers verschillen van reguliere bijstandsgerechtigden, zie tabel 2.2. Starters zijn iets vaker man,
ouder, hoger opgeleid en vaker autochtoon dan reguliere bijstandsgerechtigden. Voor gevestigden
geldt dit in nog extremere mate. De uitkering die zij ontvangen is iets hoger dan de gemiddelde
uitkering van een reguliere bijstandsgerechtigde. Dit komt omdat Bbz’ers vaker een partner
hebben dan reguliere bijstandsgerechtigden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

HOOFDSTUK 2

Tabel 2.2

Persoonskenmerken van reguliere bijstandsgerechtigden en startende en gevestigde
Bbz’ers, 2002-2006
Wwb
(100.905)

Bbz starter
(1.901)

Bbz gevestigde
(1.740)

Geslacht
% vrouwen

43% (4690)

29% (550)

24% (420)

% mannen

57% (6215)

71% (1350)

76% (1320)

34

39

43

% autochtoon

41% (4470)

63% (1200)

76% (1320)

% westerse allochtoon

10% (1090)

14% (265)

12% (210)

% niet westerse allochtoon

49% (5345)

23% (435)

11% (190)

€ 663

€ 693

€ 702

Leeftijd
Gemiddelde leeftijd bij instroom
Etniciteit

Uitkering
Hoogte uitkering
Bron:

Bijstandsstatistiek 1999-2006, bewerking SEO

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

3

7

Startende Bbz’ers2

3.1 Inleiding
In dit hoofdstuk behandelen we de kosten en baten van startende zelfstandigen die gebruik
maken van het Bbz. De kosten bestaan uit de kosten van de ingezette instrumenten. De baten
bestaan uit de (eventueel) uitgespaarde uitkeringslast.
Paragraaf 3.2 beschrijft de verschillende instrumenten die het Bbz kent voor startende
ondernemers. Daarnaast geeft de paragraaf een overzicht van de stromen startende Bbz’ers.
Paragraaf 3.3 behandelt de kosten van de startende Bbz’ers. Paragraaf 3.4 gaat over de baten van
de startende Bbz’ers. Paragraaf 3.5 zet de kosten en baten naast elkaar.

3.2 Instrumenten en stromen
Het Bbz kent twee soorten startende ondernemers. Ten eerste personen die een bedrijf willen
starten en daarom deelnemen aan het voorbereidingstraject van het Bbz (artikel 2, derde lid van
het Bbz). Zodra de ondernemers hun bedrijf gestart zijn (artikel 2, lid 1b van het Bbz) kunnen ze
gebruik maken van de instrumenten van het Bbz voor “net gestarten”. Gestarte ondernemers
mogen tot maximaal 3 jaar als starter gebruik maken van de Bbz-regeling. De aflossingen voor
krediet lopen wel langer door.
Het Bbz kent vijf instrumenten die ingezet kunnen worden voor startende ondernemers. Twee
instrumenten kunnen ingezet worden vóórdat de zelfstandige zijn bedrijf start. Dit zijn de prestartersbegeleiding en het voorbereidingskrediet. Drie instrumenten kunnen worden ingezet nadat
de ondernemer zijn bedrijf is gestart. Dit zijn startersbegeleiding, starterskrediet en
levensvatbaarheidsonderzoek3. Figuur 3.1 geeft een overzicht.

2
3

In de periode voor de start van het bedrijf krijgen de zelfstandige ondernemers in spé niet apart hun kosten
levensonderhoud vergoed via het Bbz. In plaats daarvan behouden zij tijdens de prestartfase hun uitkering.
De kosten levensonderhoud nemen we niet mee in dit onderzoek, omdat deze ook betaald zouden worden
als deze personen geen gebruik maakten van het Bbz. Dan had de Bbz’er immers een Wwb-uitkering
gekregen.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

HOOFDSTUK 3

Figuur 3.1

Bbz-instrumenten voor starters

Starters
Prestarters
Voorbereidingskrediet

Gestarte ondernemers
Prestartersbegeleiding

Startersbegeleiding

Starterskrediet

Levensvatbaarheids
onderzoek

Met pre-startersbegeleiding wordt de ondernemer in spé geholpen zijn idee verder uit te werken,
marktonderzoek te doen en een ondernemingsplan te schrijven. Pre-startersbegeleiding wordt
maximaal een jaar gefinancierd via het Bbz tegen een maximaal declareerbaar bedrag van € 3.154.
Om in aanmerking te kunnen komen voor financiering via het Bbz moet de prestartersbegeleiding worden uitbesteed bij een externe partij. Dit is regelmatig een commercieel
begeleidingsbureau4. Deze bureaus ontwerpen voor de meeste mensen een traject dat precies een
jaar duurt. Alleen bijzondere gevallen, zoals een hoger opgeleide die zelf zijn idee al een stuk
concreter heeft uitgewerkt dan de meeste anderen, krijgen van deze bureaus een korter traject
aangeboden. Er zijn echter ook bureaus die uitgaan van een standaardtraject van 6 maanden. In
gemeenten die werken met deze bureaus is de gemiddelde trajectduur aanmerkelijk korter (9
maanden).
Het voorbereidingskrediet is een renteloos krediet van maximaal € 2.469, bedoeld voor de
voorbereiding van het starten van het bedrijf. Deze tegemoetkoming in de kosten is bedoeld voor
bijvoorbeeld het drukken van visitekaartjes of het uitdoen van een eerste mailing. Lang niet
iedereen krijgt een voorbereidingskrediet. Dit krediet wordt kwijtgescholden als de pre-starter
geen bedrijf start. Als een pre-starter wel een bedrijf start, wordt het voorbereidingskrediet
opgenomen in het rentedragende starterskrediet.
Het starterskrediet is een bedrijfskrediet in de vorm van een rentedragende lening. Deze
rentedragende lening bedraagt maximaal € 29.889.
Het levensvatbaarheidsonderzoek wordt ingezet voor starters die een krediet aanvragen. De
gemeente laat dan extern onderzoek verrichten naar de levensvatbaarheid van het bedrijf. Als de
gemeente dit niet extern laat uitvoeren kan de gemeente de onderzoekskosten niet declareren bij
het Rijk. In praktijk zijn er daarom maar enkele gemeenten die dit onderzoek zelf uitvoeren.
4

Het Bbz financiert ook trajecten die bij een andere gemeente worden ingekocht. Alleen gemeenten die zelf
het traject uitvoeren kunnen het traject niet via het Bbz financieren.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

STARTENDE BBZ’ERS

9

Startersbegeleiding is begeleiding na de start. Deze begeleiding is minder intensief en daardoor
goedkoper dan de begeleiding van de pre-starters. De maximale declareerbare kosten voor
startersbegeleiding zijn € 1.580. Sommige gemeenten leggen hier nog extra geld op toe.
Niet alle instrumenten worden voor iedereen ingezet. Gestarte ondernemers hebben niet altijd
een voorbereidingstraject gevolgd. Als zij zelf al marktonderzoek hebben gedaan en een
bedrijfsplan hebben geschreven, dan kunnen zij ook direct een bedrijf starten en daarna gebruik
maken van de startersregeling. Figuur 3.2 laat zien hoeveel mensen direct starten en hoeveel
mensen eerst een voorbereidingstraject volgen. Van iedere 88 mensen die een pre-starttraject
hebben gevolgd, starten er 45 een bedrijf. Per 45 personen die een bedrijf beginnen na een prestarttraject zijn er 55 personen die (direct) starten zonder pre-starttraject.
Figuur 3.2

Stromen starters

55 van de 100 personen
die een bedrijf starten heeft
geen prestarttraject gevolgd
55

88

45

100
100start
starteen
eenbedrijf
bedrijf

....beginnen er 45
een bedrijf
43

Van elke 88 personen
die een prestarttraject
beginnen....

88
88prestarters
prestarters

...beginnen er 43
geen bedrijf

3.3 Kosten startende zelfstandigen
Deze paragraaf beschrijft de kosten per startende zelfstandige die gebruik maakt van het Bbz.
Om de kosten te bepalen, hebben we veronderstellingen moeten maken. De veronderstellingen
in deze paragraaf zijn gebaseerd op de cijfers uit administratieve bestanden van het CBS en
interviewmateriaal van 18 grote gemeenten5. Hieruit blijkt dat er grote verschillen zijn per
gemeente. Om te laten zien hoe sterk de (inschattingen over) diverse kengetallen per gemeente

5

Zie bijlage C.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

HOOFDSTUK 3

verschillen hebben we naast het gemiddelde telkens een duurste en een goedkoopste gemiddelde
Bbz’er berekend door de standaarddeviatie er bij op te tellen en er van af te trekken.
De paragraaf begint (in 3.3.1) met de kosten van de instrumenten die ingezet kunnen worden
voordat de zelfstandige zijn bedrijf begonnen is. Daarna geeft 3.3.2 de kosten van de
instrumenten die ingezet kunnen worden nadat de zelfstandigen hun bedrijf gestart zijn. Deze
paragraaf eindigt (in 3.3.3) met een totaaloverzicht van de kosten per starter.

3.3.1 Wat kosten de instrumenten voor pre-starters?
Pre-starters zijn personen die een bedrijf willen starten en daarom deelnemen aan het
voorbereidingstraject van het Bbz (artikel 2, derde lid van het Bbz). Tijdens dit
voorbereidingstraject kunnen zij ook een voorbereidingskrediet krijgen. We behandelen deze
twee instrumenten hieronder.
Kosten pre-startersbegeleiding
Alle pre-starters krijgen pre-startersbegeleiding6. Uit de interviews blijkt dat de kosten van het
voorbereidingstraject in bijna alle onderzochte gemeenten het maximaal declareerbare bedrag
bedragen. Enkele gemeenten zitten hier iets onder, anderen leggen hier zelf op bij. In onze
berekeningen zijn we daarom uitgegaan van het maximaal declareerbare bedrag. Dit is € 3.154.
Afgerond is dit € 3.150.
Tabel 3.1

Kosten voorbereidingstraject per pre-starter, in euro’s

Scenario
Kosten
Bron:

Gemiddeld
3.150

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

Kosten voorbereidingskrediet voor prestarters
Pre-starters kunnen een renteloos voorbereidingskrediet krijgen van maximaal € 2.469.
Gemiddeld over de onderzochte gemeenten is de hoogte van een voorbereidingskrediet € 520 per
pre-starter7. Dit krediet wordt kwijtgescholden als de pre-starter geen bedrijf start. Als een prestarter wel een bedrijf start, wordt het voorbereidingskrediet opgenomen in het rentedragende
starterskrediet.
Het aantal prestarters dat geen bedrijf start (en waarvoor dus niets van het voorbereidingskrediet
terugbetaald wordt) is gemiddeld 49%8. Dit betekent dat gemiddeld 49% van de € 520 wordt
kwijtgescholden na de pre-startfase.9 Dus kost het voorbereidingskrediet gemiddeld € 25510 per
prestarter.

6
7
8
9
10

Dit komt omdat een prestarter in het Bbz wordt gedefinieerd als iemand met pre-startersbegeleiding.
Gerekend over alle prestarters, ook degenen die geen voorbereidingskrediet hebben gekregen.
Het percentage ligt naar schatting bij de ondervraagde gemeenten tussen de 27% en 72%, met een
gemiddelde van 49%.
Het voorbereidingskrediet dat wordt omgezet in een starterskrediet wordt ook niet altijd terugbetaald. Deze
kosten nemen we echter mee onder “starterskrediet”.
€ 520 *0,49 = afgerond € 255.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

STARTENDE BBZ’ERS

Tabel 3.2

11

Kosten voorbereidingskrediet per pre-starter, in euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

Aantal pre-starters dat geen bedrijf start

49%

72%

27%

Kosten

255

375

140

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

3.3.2 Wat kosten de instrumenten voor gestarte zelfstandigen?
Zodra ondernemers starten met hun bedrijf (artikel 2, lid 1b van het Bbz) kunnen ze gebruik
maken van de instrumenten voor gestarten van het Bbz. We behandelen de kosten van deze
instrumenten één voor één hieronder.
Kosten bedrijfskrediet starters
Starters kunnen een bedrijfskrediet krijgen in de vorm van een rentedragende lening tot maximaal
€ 29.889. Dit krediet wordt niet altijd verstrekt. Welk aandeel van de starters krediet krijgt, loopt
binnen de ondervraagde gemeenten sterk uiteen. 61% van de starters krijgt een krediet11. De
hoogte van dit krediet is gemiddeld € 15.00012. 34% van de starters betaalt zijn krediet niet
terug.13 Gemeenten geven aan dat dit in de meeste gevallen komt doordat het bedrijf het niet redt
en gemeenten bij een faillissement geen sterke incassocapaciteit hebben. De kosten voor dit
instrument bestaan uit het niet-terugbetaalde krediet. Dit is € 3.11014.
Tabel 3.3

Kosten bedrijfskrediet starters per gestarte zelfstandige, in euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

15.000

20.000

10.000

Aantal starters dat krediet krijgt

61%

92%

30%

Aantal starters dat krediet niet terugbetaalt

34%

53%

14%

Niet betaald krediet

3.110

9.750

420

Kosten

3.110

9.750

420

Hoogte krediet

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

Kosten begeleiding
De maximale declareerbare kosten voor startersbegeleiding zijn € 1.580. Veel gemeenten leggen
hier nog extra geld op toe. Gemeenten geven gemiddeld € 1.630 uit aan startersbegeleiding per
starter die startersbegeleiding krijgt15. 71% van de starters krijgt startersbegeleiding16. De kosten
van begeleiding verdeeld over alle gestarten zijn daarom € 1.15517.

11
12
13
14
15
16
17

Tussen de 30% en 92% van de starters krijgt een krediet, met een gemiddelde van 61%.
Starters krijgen kredieten tussen de € 10.000 en € 20.000 met een gemiddelde van € 15.000.
Tussen de 14% en 53% van de starters betaalt hun krediet niet terug, met een gemiddelde van 34%.
€ 15.000 * 61%*34% = afgerond € 3.110.
Gemeenten geven tussen de € 1.090 en € 2.160 (gemiddeld € 1.630) uit aan startersbegeleiding.
Tussen de 49% en 92% (gemiddeld 71%) van de starters krijgt startersbegeleiding.
Voor iedere 100 gestarten heeft de gemeente maar kosten voor 71 gestarten voor begeleiding (71*€ 1.630).
Om te berekenen hoeveel dit gemiddeld is over alle gestarten (met en zonder startersbegeleiding samen) deel
je deze kosten door 100. D.w.z. 71*€ 1630/100 = ongeveer € 1.155.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.4

Kosten begeleiding starters per gestarte zelfstandige, in euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

Aantal starters met startersbegeleiding

71%

92%

49%

Kosten startersbegeleiding

1.630

2.160

1.090

Kosten

1.155

1.985

535

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

Kosten onderzoek
Bij aanvraag voor krediet moet verplicht een levensvatbaarheidsonderzoek worden verricht door
een derde. Het maximaal declareerbare bedrag voor levensvatbaarheidsonderzoek is € 2.616. De
gemeenten betalen gemiddeld € 2.420 per onderzoek18. Dit onderzoek wordt verricht bij alle
mensen die een aanvraag voor starterskrediet doen. Hierbij is dus ook een aantal personen dat
afgewezen wordt en daardoor helemaal geen starter wordt. Gemeenten voeren gemiddeld 1,39
levensonderzoeken uit per starter19. Dit betekent niet dat er meer dan één onderzoek per starter
wordt verricht, maar dat voor iedere 100 daadwerkelijke starters er 139 onderzoeken zijn verricht
naar 139 personen, waarvan er uiteindelijk maar 100 starter zijn geworden. In totaal zijn de
kosten voor onderzoek € 3.36020.
Tabel 3.5

Kosten levensvatbaarheidsonderzoek per daadwerkelijke starter, in euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

Aantal levensvatbaarheidsonderzoeken per starter

1,39

2,13

0,65

Kosten levensvatbaarheidsonderzoek

2.420

2.600

2.240

Kosten

3.360

5.540

1.460

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

3.3.3 Totale kosten startende zelfstandigen
De baten zijn berekend per daadwerkelijk gestarte persoon. Dit betekent dat de kosten ook per
daadwerkelijk gestarte persoon berekend moeten worden. Hierbij moeten de kosten voor de
mensen die beginnen aan een pre-starttraject, maar dit niet afmaken, dus toegedeeld worden aan
de mensen die daadwerkelijk een bedrijf starten. Hiervoor hebben we de gegevens nodig uit
figuur 3.2. Op elke 100 mensen die starten zijn er 88 mensen die een pre-starttraject volgen.
Daarvan vallen er 43 af na de pre-startperiode (49% van degenen met een pre-starttraject) en 45
personen starten wel. Daarnaast starten er 55 personen zonder prestart traject. Tabel 3.6 vat alle
kosten samen.

18
19
20

De gemeenten betalen tussen de € 2.240 en € 2.600 (gemiddeld € 2.420) per onderzoek.
Gemeenten voeren tussen de 65% en de 213% (gemiddeld 139%) levensonderzoeken uit per starter.
1,39 * € 2.420 = afgerond € 3.360 per daadwerkelijke gestarte.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

STARTENDE BBZ’ERS

Tabel 3.6

13

Kosten Bbz per starter, in euro’s

Begeleiding/onderzoek

Kosten

Gebruik

Kosten voorbereidingstraject pre-starters

3.150

88%

2.790

Startersbegeleiding

1.630

71%

1.160

Levensvatbaarheidsonderzoek

2.420

139%

3.360

Hoogte krediet

Gebruik

Niet terugbetaald

520

88%

49%

220

15.000

61%

34%

3.110

Krediet
Niet terugbetaald voorbereidingskrediet
Niet terugbetaald starterskrediet
Totaal kosten

10.640

Bron: Vodu en enquête 18 gemeenten, bewerking SEO

Per pre-starter kosten het voorbereidingstraject en het voorbereidingskrediet respectievelijk € 255
en € 3.150 (zie tabel 3.1 en 3.2). De kosten van de pre-startinstrumenten zijn toegerekend aan
degenen die wel een bedrijf gestart zijn. Aangezien op elke 100 mensen die een bedrijf starten er
88 een pre-starttraject volgen, zijn de kosten van de pre-startinstrumenten per starter 88% van de
kosten per pre-starter, oftewel respectievelijk € 220 en € 2.790.
De kosten voor een starter die ook een pre-starttraject heeft gevolgd bedragen € 11.035 en voor
een starter zonder pre-starttraject € 7.630. Een prestarter die geen bedrijf start kost gemiddeld €
3.405. Onderstaande tabel illustreert dit.
Tabel 3.7

Kosten Bbz per starter, naar type starter, in euro’s
pre-starter die
geen bedrijf starter met prestart
starttraject

starter zonder
pre-starttraject

Gemiddeld per
starter

Pre-start
Kosten voorbereidingstraject pre-starters

3.150

3.150

0

2.790

Niet terugbetaald voorbereidingskrediet

255

255

0

220

Startersbegeleiding

0

1.160

1.160

1.160

Levensvatbaarheidsonderzoek

0

3.360

3.360

3.360

Niet terugbetaald starterskrediet

0

3.110

3.110

3.110

3.405

11.035

7.630

10.640

Start

Totaal kosten

Bron: Vodu en enquête 18 gemeenten, bewerking SEO

De kosten verschillen sterk per gemeente. Wanneer we voor alle instrumenten de hoogst gemeten
kosten nemen dan bedragen de kosten van een Bbz traject € 21.200. Nemen we de laagst
gemeten kosten dan komen de kosten van een traject uit op € 4.850.

3.4 Baten startende zelfstandigen
In deze paragraaf geven we de baten weer van het Bbz. Deze meten we uitsluitend uit
overheidsperspectief. We rekenen alleen de besparingen op de uitkering uit. We vergelijken
hierbij de snelheid en duurzaamheid waarmee iemand met een Bbz-traject uit de uitkering komt
met bijstandsgerechtigden met dezelfde achtergrondkenmerken en uitkeringsduur. Stel dat de
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

HOOFDSTUK 3

persoon geen Bbz-traject had gekregen, dan was hij na een tijd ook zelf wel uit de uitkering
gekomen. Hoeveel sneller hij met een Bbz-traject uitstroomt en hoeveel langer (duurzamer) hij
uit de uitkering blijft, is wat we hier proberen te benaderen.
Hoeveel sneller stroomt startende Bbz’er uit?
Figuur 3.3 geeft het verschil in uitstroomkansen voor de startende zelfstandigen. Daarbij is
verondersteld dat het Bbz-traject een jaar na instroom in de uitkering is begonnen. De bovenste
lijn geeft de kans dat een Bbz’er een x-aantal maanden sinds instroom in de bijstand nog steeds in
de bijstand zit. De doorgetrokken lijn geeft die kans voor de controlegroep (bijstandsgerechtigden zonder Bbz en zonder een ander traject).
Uit figuur 3.3 blijkt dat een jaar na instroom 37% van de mensen met de persoonskenmerken van
een prototype Bbz’er de uitkering alweer heeft verlaten. Na een jaar worden de trajecten ingezet.
Bij de mensen met een Bbz-traject is twee jaar na de start van de uitkering (dus een jaar na de
start van het Bbz) 66% uitgestroomd. Dit is meer dan in de controlegroep. Daar ligt het
percentage op 54%. Voor de groep bijstandsgerechtigden die een Bbz-traject hebben gekregen
leidt dit dus tot snellere uitstroom uit de uitkering.
Figuur 3.3

Verschil in uitstroomkans tussen startende Bbz’ers en controlegroep21

100%

Kans op uitstroom

75%

50%

25%

0%
12

24

36

48

60

72

84

96

108

120

Duur sinds instroom, in maanden

geen Bbz, geen traject

Bron:
21

Bbz

Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

De uitstroomkansen in de eerste vier jaar zijn geobserveerde kansen (het dikke deel van de lijn). De
uitstroomkansen na 48 maanden hebben we geschat. We hebben daarbij verondersteld dat de kans om uit de
uitkering te stromen in jaar vijf tot en met tien hetzelfde is als de uitstroomkans in jaar vier.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

STARTENDE BBZ’ERS

15

De oppervlakte tussen de bovenste lijn en de onderste (doorgetrokken) lijn geeft het aantal dagen
uitkering dat wordt bespaard dankzij de snellere uitstroom als voor de Bbz’er geen traject was
ingezet. Dit zijn 105 dagen, ofwel 3,5 maand.
Hoeveel duurzamer is uitstroom startende Bbz’er?
Het doel van een re-integratietraject is doorgaans niet alleen snellere uitstroom uit de uitkering.
Het streven is ook om de uitstroom duurzamer te laten zijn. Figuur 3.4 geeft daarom de kans op
herinstroom in de Wwb/Bbz. Daaruit blijkt dat Bbz-trajecten gemiddeld niet leiden tot
duurzamere uitstroom. Integendeel:, de kans om terug te keren in de uitkering is voor de Bbz’ers
hoger dan voor de controlegroep zonder traject. Na drie jaar is 37% van de mensen die via de
Bbz zijn uitgestroomd weer teruggekeerd in de uitkering. Van de controlegroep die geen traject
heeft gekregen is dan 32% weer teruggekeerd in de uitkering.
Figuur 3.4

Verschil in herinstroomkans tussen startende Bbz’ers en controlegroep

Kans op herinstroom in de Wwb/Bbz

75%

50%

25%

0%
0

12

24

36

48

60

72

84

96

10

12

Duur sinds uitstroom uit de Wwb/Bbz
geen Bbz, geen traject

Bron:

Bbz

Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

HOOFDSTUK 3

Het Bbz zorgt er dus voor starters voor dat er meer mensen uitstromen uit de uitkering. Deze
mensen hebben echter ook een grotere kans om weer opnieuw in de uitkering terug te vallen.
Hierdoor wordt een deel van de bespaarde uitkeringslast teniet gedaan, maar het saldo is nog
steeds positief. Tabel 3.8 vat de resultaten voor de startende ondernemers in het Bbz samen. Als
gevolg van de Bbz wordt binnen vier jaar € 1.220 bespaard op de uitkering, als er voor de
uitkeringsgerechtigde geen traject werd ingezet. Na 10 jaar is de bespaarde uitkeringslast
toegenomen tot € 2.960.
Tabel 3.8

Bespaarde uitkeringslast voor startende Bbz’ers, in euro’s
door snellere uitstroom

door minder
herinstroom

Bespaarde
uitkeringslast

Met een tijdshorizon van vier jaar

2.130

- 910

1.220

Met een tijdshorizon van tien jaar

5.200

- 2.240

2.960

Bron:

Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

De onderstaande tabel beschrijft de bespaarde uitkeringslast voor verschillende doelgroepen
binnen de startende Bbz’ers.
Tabel 3.9

Bespaarde uitkeringslast voor startende Bbz’ers, per doelgroep in euro’s,
(tijdshorizon 4 jaar)
door snellere uitstroom

door minder
herinstroom

Bespaarde
uitkeringslast

15-30 jarigen

1.290

430

1.720

30-50 jarigen

2.430

280

2.710

50-65 jarigen

2.680

- 2.930

- 250

Autochtoon

2.320

- 1.610

710

Niet-westerse allochtoon

1.760

110

1.870

Westerse allochtoon

2.840

400

3.240

Leeftijd

Etniciteit

Bron: Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

3.5 Vergelijking baten en kosten starters
De baten van een startende Bbz’er in termen van bespaarde uitkeringslast zijn na vier jaar
gemiddeld € 1.220 en na 10 jaar gemiddeld € 2.960. De kosten van een startende Bbz’er zijn
gemiddeld € 10.640. Gemiddeld kost het Bbz-traject voor starters dus meer dan dat het aan
bespaarde uitkeringslasten opbrengt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

STARTENDE BBZ’ERS

Tabel 3.10

17

Saldo kosten en baten van de Bbz-regeling voor starters t.o.v. geen traject
aanbieden, in euro’s
Starters

Baten (na 4 jaar)

1.220

Baten (na 10 jaar)

2.960

Kosten

10.640

Saldo na 4 jaar

- 9.420

Saldo na 10 jaar

- 7.680

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Zowel de baten, als de kosten variëren echter sterk per Bbz’er. Bij starters is het erg bepalend of
een persoon al of geen pre-starttraject heeft gevolgd, of er een onderzoek levensvatbaarheid is
geweest en of de persoon zijn krediet terugbetaalt. Een starter zonder pre-starttraject,
bijvoorbeeld, die wel krediet krijgt, maar dit terugbetaalt binnen de afgesproken 10 jaar kost de
gemeente: € 3.36022 aan onderzoek, d.w.z. samen met een startersbegeleiding € 4.320. Dit is niet
de goedkoopste starter, want er zijn ook starters zonder krediet of onderzoek. (zij krijgen enkel
een tegemoetkoming levensonderhoud die gelijk is aan de bijstandsuitkering). Het Bbz-traject van
deze personen kost dus niets. De starter met pre-starttraject, maar zonder krediet kost € 3.150
(dit zijn de gemiddelde begeleidingskosten voor het pre-starttraject). De starter met prestarttraject en ook krediet, die zijn krediet terugbetaalt kost € 6.510, waarvan ruim de helft van de
kosten bestaat uit levensvatbaarheidsonderzoek voor hemzelf en anderen. Tabel 3.10 laat de
kosten van deze individuen zien.
Tabel 3.11

Kosten van starters met beduidend minder kosten dan gemiddeld, in euro’s
Directstarter

Zonder krediet of startersbegeleiding

Starter die eerst een
prestart heeft gevolgd

0

3.150

Zonder krediet, met startersbegeleiding

1.160

4.310

Met krediet, maar betaalt terug

3.360

6.510

Met krediet, betaalt terug en startersbegeleiding

4.320

7.470

Bron: enquête 18 gemeenten, bewerking SEO

Doelgroepen met hoge baten
Er zijn doelgroepen die sneller en duurzamer uitstromen via de Bbz dan andere doelgroepen. Zo
zijn de bespaarde uitkeringslasten voor het Bbz van westerse allochtonen en 30-50-jarigen hoger
dan die van andere groepen (zie tabel 3.9).
Doelgroepen die meer opleveren dan kosten
Zetten we deze cijfers naast elkaar, krijgen we een ander beeld dan het gemiddelde. Hieruit blijkt
dat de direct-starters zonder krediet in bijna alle doelgroepen meer opleveren dan kosten. Alleen
de 50-65-jarigen en de autochtone direct-starters, kosten iets meer dan ze opleveren. Jonger dan
50 jaar en allochtone direct-starters zonder krediet daarentegen leveren geld op als zij gebruik
maken van de Bbz-regeling (zie tabel 3.12)
22

Een onderzoek kost gemiddeld € 2.420, maar gemeenten laten gemiddeld 1,39 maal zoveel onderzoeken
uitvoeren als dat er gehonoreerd worden (d.w.z. 72% van de aanvragen wordt gehonoreerd).
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

18

HOOFDSTUK 3

De westerse allochtonen vallen hierbij extra op. Zelfs als zij een pre-starttraject volgen met de
maximaal declareerbare kosten voor begeleiding (en daarna een startertraject volgen waarin de
gemeente zorg draagt voor hun levensonderhoud), levert de regeling meer op dan ze kost.
Tabel 3.12

Kosten en baten starters, naar subgroepen in euro’s

Starters

15-30jarigen

30-50jarigen

Direct-starter zonder krediet of begeleiding

1.720

2.710

560

1.550

Direct-starter met krediet, maar betaalt terug

-1.640

-650

Pre-starter + starter met levensonderhoud

-1.430

Pre-starter + starter met startersbegeleiding
Pre-starter + starter betaalt krediet terug

Direct-starter met startersbegeleiding

50-65jarigen

Autochtonen

Niet
westers

Westers

-250

710

1.870

3.240

-1.410

-450

710

2.080

-3.610

-2.650

-1.490

-120

-440

-3.400

-2.440

-1.280

90

-2.590

-1.600

-4.560

-3.600

-2.440

-1.070

-4.790

-3.800

-6.760

-5.800

-4.640

-3.270

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Omdat in de Bbz startende 50-65-jarigen al (iets) meer uitkering nodig hebben dan de (even
oude) controlegroep, kan geen van de Bbz-instrumenten betaald worden uit de bespaarde
uitkeringslasten. Mensen jonger dan 50 die direct starten en alleen hun kosten levensonderhoud
(deels) vergoed krijgen, leveren de gemeente altijd geld op. Aan allochtonen onder de 50 jaar kan
daarnaast ook prima startersbegeleiding worden gegeven. Deze kan betaald worden uit de
bespaarde uitkeringslast, waarna er nog een positief saldo overblijft. Westerse allochtonen hebben
zelfs zoveel baat bij het traject dat uit hun uitgespaarde uitkeringslast ook een pre-starttraject
betaald kan worden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

4

19

Gevestigde ondernemers

4.1 Inleiding
In dit hoofdstuk behandelen we de kosten en baten van het Bbz voor gevestigde zelfstandigen.
We geven eerst in paragraaf 4.2 een overzicht van de instrumenten die kunnen worden ingezet,
Daarna behandelen we in paragraaf 4.3 de kosten van de instrumenten voor gevestigden.
Vervolgens behandelen we in paragraaf 4.4 de baten van instrumenten voor gevestigden. Dit
hoofdstuk eindigt met een vergelijking van de kosten en de baten in paragraaf 4.5.

4.2 Instrumenten
Gevestigde zelfstandigen zijn ondernemers die tijdelijk een financiële overbrugging nodig hebben
in een bedrijfseconomisch moeilijke periode (artikel 2, lid 1a van het Bbz). Om voor het Bbz in
aanmerking te komen mag de oorzaak van de financiële problemen niet bij het bedrijf liggen. Er
moet een externe reden zijn, zoals het weer of een opgebroken straat.
Gevestigde zelfstandigen kunnen op twee manieren gebruik maken van het Bbz. Zij kunnen een
bedrijfskrediet krijgen of kosten voor levensonderhoud vergoed krijgen. Beide tegelijk is wel
mogelijk, maar dan worden de kosten levensonderhoud opgenomen in het rentedragende krediet.
In het Bbz zijn geen faciliteiten opgenomen voor het begeleiden van gevestigden.
Figuur 4.1

Kostenposten gevestigden

Gevestigden
LevensvatLevensvatbaarheids
baarheids
onderzoek
onderzoek

GevestigdenGevestigdenkrediet
krediet

4.3 Kosten gevestigden
We geven eerst een overzicht van de instrumenten die kunnen worden ingezet. Daarna
behandelen we de kosten per instrument om te eindigen met een overzicht van de kosten van de
Bbz per gevestigde.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

20

HOOFDSTUK 4

Kosten bedrijfskrediet
Gevestigden kunnen een bedrijfskrediet krijgen in de vorm van een rentedragende lening van
maximaal € 162.34423. Dit krediet wordt niet aan alle gevestigde zelfstandigen verstrekt. De
gemiddelde hoogte van dit krediet loopt sterk uiteen tussen verschillende gemeenten. De
gevestigden krijgen gemiddeld een krediet van € 43.67024. Gemiddeld krijgt 60% van de
gevestigden een krediet25. Gemiddeld betaalt 32% van de gevestigden die krediet heeft gekregen
het krediet niet terug26. Dit betekent dat de kosten voor het niet terugbetaalde krediet liggen op
gemiddeld € 8.380 per gevestigde27.
Tabel 4.1

Kosten bedrijfskrediet gevestigde zelfstandigen per gevestigde zelfstandige, in euro’s28

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

43.670

66.010

21.330

Aantal gevestigden dat
krediet krijgt

60%

81%

38%

Aantal gevestigden dat
krediet niet terugbetaalt

32%

51%

13%

Kosten

8.380

27.270

1.050

Hoogte krediet

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

Kosten onderzoek levensvatbaarheid
Bij aanvraag voor krediet moet verplicht een levensvatbaarheidsonderzoek worden verricht door
een derde. Als het een aanvraag voor levensonderhoud betreft, beoordeelt de gemeente de
aanvraag zelf. Het maximaal declareerbare bedrag voor een levensvatbaarheidsonderzoek is
€ 2.616. De gemeenten betalen gemiddeld € 2.420 per onderzoek29. Dit onderzoek wordt verricht
bij alle mensen die een aanvraag voor gevestigdenkrediet doen. Hierbij is dus ook een aantal
personen dat afgewezen wordt en daardoor helemaal geen gevestigde Bbz’er wordt. Gemeenten
voeren gemiddeld 1,6 levensonderzoeken uit per gevestigde30. Dit betekent niet dat er meer dan
één onderzoek per gevestigde wordt verricht, maar dat er van iedere 16 aanvragen waarvoor er
levensvatbaarheidsonderzoek wordt verricht er 10 gehonoreerd worden voor het traject
‘gevestigde Bbz-er’. Dit betekent dat de kosten per gevestigde zelfstandige voor de
levensvatbaarheidsonderzoeken gemiddeld liggen op € 3.86031.

23
24
25
26
27
28
29
30
31

In 2006. In 2007 is dit € 171.111.
De gemiddelde kredieten aan gevestigden variëren in de onderzochte gemeenten tussen de € 21.330 en €
66.010 met een gemiddelde van € 43.670.
Het aandeel gevestigden dat krediet krijgt ligt in de onderzochte gemeenten tussen de 38% en 81%, met een
gemiddelde van 60%.
Het aandeel gevestigden dat krediet krijgt en dit niet terugbetaalt ligt tussen de 13% en 51% met een
gemiddelde van 32%.
60%*32%*€ 43.670 = € 8.380.
En dus niet alleen over die gevestigden die krediet krijgen.
De gemeenten betalen tussen de € 2.240 en € 2.605 (gemiddeld € 2.420) per onderzoek.
Gemeenten voeren tussen de 1,1 en de 2,1 met een gemiddelde van 1,6 levensonderzoeken uit per
gevestigde.
1,6*€ 2.420

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

GEVESTIGDE ONDERNEMERS

21

Tabel 4.2

Kosten levensvatbaarheidsonderzoek per daadwerkelijke gevestigde zelfstandige, in
euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Goedkoopst

1,6

2,1

1,1

Kosten levensvatbaarheidsonderzoek

2.420

2.600

2.240

Kosten

3.870

5.460

2.460

Aantal levensvatbaarheids-onderzoeken per
gevestigde

Bron:

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

Totale kosten gevestigden
De totale kosten voor gevestigden zijn € 8.380 + € 3.870 = € 12.250. Tabel 3.10 geeft dit weer.
Tabel 4.3

Samenvattende kosten gevestigde, in euro’s

Scenario

Gemiddeld

Duurst

Niet terugbetaald krediet

8.380

27.270

1.050

Levensvatbaarheidsonderzoek

3.870

5.460

2.460

Kosten gevestigden

12.250

32.730

3.510

Bron:

Goedkoopst

Vodu en enquêtes 18 grote gemeenten, bewerking SEO

4.4 Baten gevestigden
Hoeveel korter?
Ook bij gevestigde ondernemers leidt het Bbz tot een verkorting van de uitkeringsduur, vooral op
de korte termijn, zie figuur 4.3. Op de wat langere termijn blijkt echter dat het Bbz tot een
vertraging van de uitstroomsnelheid leidt. Klaarblijkelijk hebben gevestigde ondernemers wiens
bedrijf uiteindelijk toch niet levensvatbaar bleek en daardoor lang afhankelijk zijn geworden van
een uitkering op de lange termijn meer moeite met het uitstromen uit de uitkering dan een
vergelijkbare bijstandsgerechtigde die geen eigen bedrijf heeft gehad.
Vergelijken we gevestigde Bbz’ers met de controlegroep (geen Bbz, geen traject), dan geldt dat de
inzet van het Bbz-traject heeft geleid tot een vermindering van de uitkeringsduur met 36 dagen.
De bespaarde uitkeringsduur van 60 dagen in de eerste 30 maanden wordt deels teniet gedaan
door een langere uitkeringsduur in de laatste maanden van onze observatieperiode. In totaal geldt
echter ook voor gevestigden dat het Bbz leidt tot een vermindering van de uitkeringsduur.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

HOOFDSTUK 4

Figuur 4.2

Verschil in uitstroomkans tussen gevestigde Bbz’ers en controlegroep

100%

Kans op uitstroom

75%

50%

25%

0%
0

12

24

36

48

60

72

84

96

10

12

Duur sinds instroom, in maanden
geen Bbz, geen traject
Bron:

Bbz

Bijstandsstatistiek 1999-2006, bewerking SEO

Duurzamer?
Figuur 4.3 geeft de kans op herinstroom voor gevestigde ondernemers. In tegenstelling tot de
starters zorgt het Bbz bij de gevestigden wel tot duurzamere uitstroom dan als hen geen Bbz was
aangeboden. Drie jaar na uitstroom is 23% van de Bbz’ers die zijn uitgestroomd teruggekeerd
(geweest) in de Wwb of de Bbz. Voor de controlegroep (geen Bbz, geen traject) is dit 30%.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

GEVESTIGDE ONDERNEMERS

Figuur 4.3

23

Verschil in kans op herinstroom tussen gevestigde Bbz’ers en controlegroep

100%

Kans op herinstroom Wwb/Bbz

75%

50%

25%

0%
0 6 12 18 24 30 36 42 48 54 60 66 72 78 84 90 96 10 10 11 12
Duur sinds uitstroom Wwb/Bbz
geen Bbz, geen traject
Bron:

Bbz

Bijstandsstatistiek 1999-2006, bewerking SEO

Het Bbz voor de gevestigde ondernemers zorgt er dus voor dat meer mensen uitstromen uit de
uitkering. Deze mensen hebben bovendien een kleinere kans om weer opnieuw in de uitkering
terug te vallen. Gemiddeld duurt een bijstandsuitkering voor een gevestigde 241 dagen. In
vergelijking met de controlegroep leidt de inzet van het Bbz na drie jaar tot 7% minder
herinstroom.
Tabel 4.4 vat de resultaten voor de gevestigden samen. Als de Bbz’er niet in het Bbz was
gestroomd dan had er € 2.340 extra aan uitkering moeten worden betaald.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

24

HOOFDSTUK 4

Tabel 4.4

Bespaarde uitkeringslast voor gevestigde Bbz’ers, in euro’s
door snellere uitstroom

door minder
herinstroom

Bespaarde
uitkeringslast

Met een tijdshorizon van vier jaar

860

1480

2340

Met een tijdshorizon van tien jaar

- 2.630

4490

1860

Bron:

Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

Bekijken we de bespaarde uitkeringslast bij gevestigde ondernemers, dan zien we duidelijke
verschillen tussen de verschillende doelgroepen. Jonge gevestigden kunnen, als vanuit het
perspectief van de sociale zekerheid wordt gedacht, sneller uit de uitkering als ze geen Bbz
krijgen. Voor oudere gevestigden werkt de Bbz juist heel goed. Het Bbz wordt dan ook
bovengemiddeld voor ouderen ingezet, zie tabel 2.2. Ook bespaart de Bbz veel uitkeringslast
voor westerse allochtone gevestigden. Tabel 4.5 geeft hiervan een overzicht.
Tabel 4.5

Bespaarde uitkeringslast voor gevestigde Bbz’ers, in euro’s
door snellere uitstroom

door minder
herinstroom

Bespaarde
uitkeringslast

15-30 jarigen

- 5720

3460

- 2260

30-50 jarigen

- 170

4630

4460

50-65 jarigen

2400

- 2040

360

720

2600

3320

Leeftijd

Etniciteit
Autochtoon
Niet-westerse allochtoon

250

540

790

Westerse allochtoon

2630

740

3370

Bron:

Bijstandsstatistiek 2002-2006, bewerking SEO

4.5 Vergelijking baten en kosten gevestigden
De baten van een gevestigde Bbz’er in termen van bespaarde uitkeringslast zijn na vier jaar
gemiddeld € 2.340 en na 10 jaar gemiddeld € 1.860. De kosten van een gevestigde Bbz’er zijn
gemiddeld € 12.250. Gemiddeld kost het Bbz-traject voor gevestigden dus meer dan dat het aan
bespaarde uitkeringslasten opbrengt.
Tabel 4.6

Saldo kosten en baten van de Bbz-regeling, in euro’s
Gevestigden

Baten (na 4 jaar)

2.340

Baten (na 10 jaar)

1.860

Kosten

12.250

Saldo na 4 jaar

- 9.910

Saldo na 10 jaar

-10.390

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

GEVESTIGDE ONDERNEMERS

25

Een gevestigde zonder krediet, of een gevestigde die zijn krediet terugbetaalt, is veel goedkoper
dan de gemiddelde gevestigde. Hiervoor hoeven alleen de kosten voor het onderzoek
levensvatbaarheid worden gemaakt32.
Tabel 4.7

Kosten van gevestigden met beduidend minder kosten dan gemiddeld, in euro’s
Gevestigde

Zonder krediet

0

Met krediet, maar betaalt dit terug binnen 10 jaar

3.870

Bron: enquête 18 gemeenten, bewerking SEO

Doelgroepen met hoge baten
Er zijn doelgroepen die sneller en duurzamer uitstromen via het Bbz dan andere doelgroepen. Zo
zijn de bespaarde uitkeringslasten voor het Bbz van westerse allochtonen en 30-50-jarigen hoger
dan die van andere groepen (zie tabel 4.5). Voor gevestigden is de regeling met name gunstig
voor 30-50-jarigen, autochtonen en westerse allochtonen. Uit tabel 4.5 blijkt verder dat het
aanbieden van een Bbz-traject zowel voor starters, als voor gevestigden ervoor zorgt dat de
meeste doelgroepen met Bbz-achtergrondkenmerken sneller en duurzamer uit de uitkering
stromen en blijven dan als hen geen traject wordt aangeboden.
Zetten we kosten en baten naast elkaar, komen we tot het volgende beeld:
Tabel 4.9

Kosten en baten gevestigden naar subgroepen, in euro’s

Gevestigden

15-30jarigen

30-50jarigen

50-65- AutochNiet
jarigen tonen westers Westers

Gevestigden met alleen levensonderhoud

- 2.260

4.460

360

3.320

790

3.370

Gevestigden die krediet terugbetalen

- 6.130

590

- 3.510

- 550

- 3.080

- 500

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Dit betekent dat Bbz voor gevestigden niet kostendekkend is voor jongeren. Voor mensen ouder
dan 30 levert Bbz met alleen levensonderhoud geld op. Voor de doelgroep 30-50-jarigen geldt
zelfs dat Bbz ook geld oplevert als zij krediet krijgen, mits zij dit echter in 10 jaar terugbetalen.
Het Bbz leidt ook tot maatschappelijke baten die niet zijn gekwantificeerd
Daarnaast leidt uitstroom naar zelfstandig ondernemerschap tot andere maatschappelijke baten,
baten die we niet hebben kunnen kwantificeren. Ondernemers leveren immers ook een bijdrage
aan de maatschappij in het algemeen. Van Praag en Versloot (2007) hebben in kaart gebracht wat
deze maatschappelijke baten zijn.33 Ten eerste leveren zelfstandigen een positieve bijdrage aan de
werkgelegenheid. Dit komt doordat ondernemende bedrijven (jonge bedrijven met minder dan
100 werknemers) sneller groeien dan niet ondernemende bedrijven (Baldwin en Picot, 1995;
Broersma en Gautier, 1997). Ondernemende bedrijven bieden echter wel minder zekerheid, naast

32
33

Voor gemiddeld 1,6 personen per gevestigde.
Van Praag en Versloot (2007) beschrijven in hun studies voor de periode 1995-2007 alle studies in topjournals die de effecten van ondernemerschap op economische uitkomsten meten. Dit betekent dat er naast
studies over Nederland ook studies buiten Nederland zijn meegenomen in de besproken resultaten. Er
blijken weinig verschillen in de richting van de effecten te zijn tussen landen. We kunnen dus met enige
voorzichtigheid aannemen dat de baten van ondernemerschap gevonden in buitenlands onderzoek ook
gelden in Nederland.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

HOOFDSTUK 4

creatie van werkgelegenheid zorgen ondernemers ook voor de destructie van werkgelegenheid
doordat ze sneller failliet gaan. De netto creatie van werkgelegenheid blijft desalniettemin groot
(Davis and Haltiwanger, 1992). Ook op het gebied van innovatie heeft ondernemerschap baten
voor de maatschappij. Ondernemers produceren innovaties efficiënt en met een hoge kwaliteit.
(Van Praag en Versloot, 2007). Bovendien dragen ondernemers meer bij aan economische groei
dan werknemers. Ondernemers leveren dus een substantiële bijdrage aan de maatschappij.
Ondernemende bedrijven zorgen daarbij vooral voor de dynamiek in de markt. Niet
ondernemende bedrijven/werknemers zorgen vooral voor de continuïteit van de economie.
Als laatste bijdrage aan de economie beschrijven van Praag en Versloot de bijdrage in termen van
nut of geluk. Nut of geluk wordt gemeten in termen van inkomen, de zekerheid van dit inkomen
en de tevredenheid met het werk. Op de eerste twee punten blijken ondernemers lager te scoren
dan werknemers. Ondernemers verdienen minder dan werknemers en het risico van het verlies
van baan en dus inkomen is ook groter. Ondanks dit alles zijn ondernemers vele malen
gelukkiger dan werknemers. Een van de ondervraagde gemeenten had een idee om van deze
soort baten meer gebruik te maken. De gemeente speelt met het idee mensen met een Wwbuitkering werkervaring te laten opdoen bij de starters. Zo heeft de starter een goedkope
arbeidskracht en de Wwb’er een leuke stageplaats.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

5

Conclusies

Figuur 5.1

1.
2.
3.
4.
5.
6.

27

Overzicht conclusies

Mensen met Bbz-kenmerken (“ondernemers”) stromen sneller uit de uitkering met
een Bbz-traject dan zonder traject.
Door deze snellere uitstroom bespaart de gemeente uitkeringslasten van € 1.220 na
vier jaar voor een starter en € 2.340 na vier jaar voor een gevestigde.
De gemiddelde kosten van een Bbz-traject zijn hoger dan de bespaarde uitkeringslast.
De kosten van een Bbz-traject verschillen sterk per inzet van instrumenten
De baten van een Bbz-traject verschillen sterk per doelgroep
Voor bepaalde doelgroepen levert een Bbz-traject meer bespaarde uitkeringslasten op,
dan dat het kost.

Via Bbz stromen mensen sneller uit de uitkering
Dit onderzoek vergelijkt de kosten van een Bbz-traject met het geld dat wordt uitgespaard
doordat mensen dankzij het Bbz minder lang gebruik maken van een uitkering. Reintegratietrajecten zijn echter in eerste instantie niet bedoeld om de gemeente geld te laten
besparen. Ze zijn effectief als ze ervoor zorgen dat mensen duurzaam financieel onafhankelijk
kunnen leven. De eerste vraag van dit onderzoek is daarom: is Bbz effectief voor de doelgroep
waarvoor ze wordt ingezet? Het antwoord is: ja. Startende Bbz’ers stromen sneller uit de
uitkering dan ze hadden gedaan als de gemeente een ander of geen traject voor hen had ingezet.
Startende Bbz’ers vallen wel gemiddeld iets sneller terug in de uitkering dan mensen die zonder
traject de uitkering hebben verlaten. Gevestigde Bbz’ers stromen sneller uit de uitkering en
blijven duurzamer uit de uitkering dan als de gemeente geen traject voor hen had ingezet.
Door Bbz bespaart de gemeente op de uitkeringslast
De tweede vraag is of het Bbz ook besparingen op de uitkeringslast oplevert. Ook hierop is het
antwoord: ja. Voor starters bespaart een Bbz-traject na 4 jaar € 1.220 aan uitkeringslast. Voor
gevestigden is dit nog meer. Hier bedraagt de bespaarde uitkeringslast na 4 jaar € 2.340.
De kosten van het Bbz zijn gemiddeld hoger dan de bespaarde uitkeringslasten,
De derde vraag is: zijn de kosten van het Bbz lager dan de bespaarde uitkeringslast? Het
antwoord is: nee. Gemiddeld is de besparing op de uitkeringslast in de eerste vier jaar
onvoldoende om de kosten van het Bbz te dekken, zie tabel 5.1. Dit geldt voor zowel starters als
gevestigden.
Selectieve inzet van Bbz leidt wel tot besparing uitkeringslast
Zowel de baten als de kosten van Bbz variëren sterk tussen verschillende doelgroepen en
verschillende instrumenten. Bepaalde combinaties van inzet van instrumenten voor bepaalde
doelgroepen levert wel meer besparing op de uitkeringslast op, dan dat het instrument kost. De
inzet van een Bbz-traject levert in dat geval dus winst op.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 5

Voor starters zijn doelgroepen die relatief veel opleveren allochtonen en ondernemers tussen 30
en 50 jaar. In combinatie met een bescheiden set instrumenten levert bij de deze groepen Bbz
geld op. De onderstaande tabel illustreert dit.
Tabel 5.1

Kosten en baten starters samen in subgroepen, in euro’s
15-30jarigen

Starters

30-50jarigen

50-65jarigen

Autoch- Niet
tonen westers Westers

Directstarter zonder krediet of begeleiding

1.720

2.710

- 250

710

1.870

3.240

Directstarter met startersbegeleiding

560

1.550

- 1.410

- 450

710

2.080

Directstarter met krediet, maar betaalt terug

- 1.640

- 650

- 3.610

- 2.650

- 1.490

- 120

Prestarter + starter met levensonderhoud

- 1.430

- 440

- 3.400

- 2.440

- 1.280

90

Prestarter + starter met startersbegeleiding

- 2.590

- 1.600

- 4.560

- 3.600

- 2.440

- 1.070

Prestarter + starter betaalt krediet terug

- 4.790

- 3.800

- 6.760

- 5.800

- 4.640

- 3.270

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Bij gevestigden waarvoor alleen levensonderhoud wordt verstrekt, levert Bbz altijd geld op,
behalve voor jongeren.
Voor mensen van 30 tot 50 jaar bespaart Bbz zoveel uitkeringslast, dat er ook krediet van kan
worden betaald, mits zij het krediet weer terugbetalen. De kosten zijn dan gelijk aan de kosten
van het levensvatbaarheidsonderzoek34. Bijna 70% van de gevestigde Bbz’ers die krediet krijgen
betaalt het krediet volledig af in de daarvoor gestelde tijd.
Tabel 5.2

Kosten en baten gevestigden samen in subgroepen

Gevestigden

15-30jarigen

30-50jarigen

50-65- AutochNiet
jarigen tonen westers Westers

Gevestigden met alleen levensonderhoud

- 2.260

4.460

360

3.320

790

3.370

Gevestigden die krediet terugbetalen

- 6.130

590

- 3.510

- 550

- 3.080

- 500

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

34

Inclusief de kosten van het onderzoek voor mensen die afgewezen worden. Voor gevestigden hebben van de
16 onderzoeken een positieve uitslag (hen wordt Bbz verleend) en 6 een negatieve (zij worden afgewezen).
Voor iedere 10 gevestigde Bbz’ers worden daarom de kosten voor 16 onderzoeken in rekening gebracht in
deze kosten-batenanalyse.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

6

29

Tips uit de praktijk

6.1 Inleiding
In onze interviews hebben we aan de respondenten gevraagd naar hun opinie over het Bbz.
Vrijwel alle gemeenten vinden het Bbz een goede regeling, een regeling die juist voor een
specifieke groep mogelijk maakt om uit de uitkering te stromen. De gesprekspartners zien nog
wel mogelijkheden om het Bbz te verbeteren en daarmee wellicht ook de baten te verhogen.
In paragraaf 6.2 gaan we in op de mogelijkheden die genoemd zijn om de regeling beter aan te
laten sluiten bij behoeften van de doelgroep en paragraaf 6.3 gaat in op de mogelijkheden de
instrumenten te verbeteren.

6.2 Doelgroep van de regeling
Er zijn binnen Bbz diverse doelgroepen die tussen wal en schip raken en waarvoor gemeenten
het Bbz een zeer geschikt instrument vinden, maar die op dit moment geen recht hebben op het
gebruik maken van de regeling. Dit zijn:
- ondernemers met (tijdelijke) gezondheidsproblemen
- gevestigde ondernemers met een groot bedrijf en een partner met een klein inkomen
- parttime-ondernemers
- oudere zelfstandigen
Ondernemers met (tijdelijke) gezondheidsproblemen
(Tijdelijk) arbeidsongeschikten kunnen gebruik maken van het Bbz als zij “een uitkering
ingevolge de wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) hebben aangevraagd”.
De WAZ-uitkering bestaat echter niet meer. Hierdoor kunnen zelfstandigen die om
gezondheidsredenen niet of beperkt in staat zijn hun bedrijf uit te oefenen enkel naar de geest
van de wet gebruik maken van de Bbz, maar niet naar de letter.
Gevestigde ondernemers met een groot bedrijf en een partner met een klein inkomen
Veel gemeenten zouden graag zien dat de doelgroep van het Bbz (gevestigden) zou worden
uitgebreid naar niet-uitkeringsgerechtigden en dan met name naar mensen waarvan de partner
een inkomen heeft dat net boven bijstandsniveau ligt. Het is voor gemeenten amper te verkopen
dat een ondernemer met 10 man personeel niet in aanmerking komt voor het Bbz (en een krediet
van rond de € 150.000) omdat zijn of haar partner een paar tientjes boven het bijstandsniveau
verdient. Uiteraard kan een partner die net iets boven bijstand verdient een dergelijk krediet nooit
opbrengen uit looninkomsten. Deze personen vallen nu tussen wal en schip. Ze komen niet in
aanmerking voor het Bbz en geen bank gaat met ze in zee. Voor veel gemeenten zou het daarom
een oplossing zijn als het Bbz minder strikt gekoppeld zou zijn aan de Wwb en wanneer de
partnertoets flexibeler zou worden toegepast.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

HOOFDSTUK 6

Deeltijdondernemers
Diverse gemeenten geven aan dat in deeltijd werken binnen het Bbz mogelijk zou moeten
worden. Bijvoorbeeld ingeval iemand door ziekte of familieomstandigheden niet voltijds kan
werken. Er zijn bijvoorbeeld eenoudergezinnen die zelfstandig enkele uren per week als
zelfstandig kapper werken. Hun inkomen zou dan aangevuld kunnen worden met het Bbz. Dit is
echter niet mogelijk.
Oudere zelfstandigen
Een gemeente signaleert dat de eisen die aan een oudere zelfstandige worden gesteld steeds hoger
worden. Deze gemeente zou graag zien dat deze weer wat naar beneden zouden worden
bijgesteld. Zo is de eis zelf bij te verdienen begonnen bij 1/3, maar is nu door indexering al de
helft. Daarnaast moeten mensen al 10 jaar ondernemer zijn. Dat is ook een strenge eis. En het
gevolg is dat als deze mensen niet kunnen meedoen, ze helemaal niet meer werken en volledig
een Wwb-uitkering ontvangen, i.p.v. dat zij nog gedeeltelijk werken. In een tijd waarin we juist
willen dat mensen lang blijven doorwerken is dat vreemd.
Vanuit de onderzoeksresultaten naar kosten en baten van gevestigde en startende ondernemers is
er niets voor of tegen deze uitbreiding van doelgroepen te zeggen.

6.3 Versterking van de instrumenten
Er zijn volgens de gesproken gemeenten diverse mogelijkheden de instrumenten van het Bbz te
versterken. Dit zijn:
- onderzoek levensvatbaarheid alleen extern uitzetten als krediet boven de €10.000 komt;
- flexibeler omgaan met termijn van pre-startjaar;
- werken mogelijk maken tijdens pre-startjaar;
- begeleiding voor gevestigde zelfstandigen;
- begeleiding voor zelfstandigen die hun bedrijf beëindigen;
- het maximale starterskrediet verhogen;
- Incassomogelijkheden vergroten of Bbz-krediet achtergesteld maken;
- kleine gemeenten;
- bank of gemeente.
We behandelen hen hier een voor een:
Onderzoek levensvatbaarheid alleen bij krediet boven de €10.000
Diverse gemeenten geven aan dat het in sommige gevallen voor gemeenten kosteneffectiever en
sneller zou zijn wanneer ze kredieten zelf zouden mogen toetsen op levensvatbaarheid in plaats
van dit onderzoek te moeten uitbesteden aan een extern bureau. Met name voor kredieten (ver)
onder de €10.000 (thuiskapsters bijvoorbeeld) is zulk onderzoek relatief erg duur en zijn de
doorlooptijden erg lang (gemiddeld 2 a 3 maanden). Dit is niet stimulerend voor de klant en kost
enkele maanden extra uitkering. Het kan ook gebeuren dat de klant keurig op tijd na 10 maanden
zijn bedrijfsplan afheeft, maar dan toch langer dan 2 maanden moet wachten op keuring. In dat
geval gaat hij over de maximale termijn van 12 maanden voor het pre-startjaar heen en moet hij
weer terug naar de Wwb, zonder dat hij hier zelf schuld aan heeft. Verder noemen sommige
gemeenten het problematisch dat de bureaus geen objectieve criteria gebruiken bij het bepalen

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TIPS UIT DE PRAKTIJK

31

van de levensvatbaarheid. Een gemeente heeft een keer als test eenzelfde aanvraag naar twee
verschillende bureaus gestuurd. Hierbij kwam zowel het eindoordeel (al of niet levensvatbaar) als
het advies hoe het plan levensvatbaar(der) gemaakt kon worden helemaal niet overeen. Daarnaast
noemt een gemeente het feit dat creatieve ideeën vaak geen kans hebben, omdat als het bureau
niets weet over een bepaalde markt, de gemeente het idee direct afwijst.
Ons onderzoek bevestigt deze aanbeveling. Aangezien een onderzoek levensvatbaarheid € 2.420
kost, is het inderdaad uit kosten/batenoogpunt vreemd om kredieten die ver onder de € 10.000
liggen pas te verlenen nadat een dergelijk onderzoek is uitgevoerd. Hierbij komen ook nog eens
de kosten van de gemiddeld twee à drie maanden uitkering die dit extra kost (ongeveer € 1.800
omdat de persoon niet mag beginnen voordat het onderzoek afgerond is. Dit betekent het
volgende. Op dit moment betaalt gemiddeld 34% de lening niet terug, ook al is er vooraf altijd
een levensvatbaarheidsonderzoek verricht. Dit betekent dat van een lening van € 10.000 de
overheid sowieso € 3.400 niet terugkrijgt. Als daar ook nog een levensvatbaarheidsonderzoek van
€ 2.420 vanaf gaat, blijft er van de € 10.000 nog maar € 4.180 over. Dit betekent dat het
percentage niet-betalers zonder levensvatbaarheidsonderzoek al meer dan 58% moet worden, wil
het levensvatbaarheidsonderzoek meer opleveren dan het kost. Bij kredietaanvragen onder de
€ 5.820 (zeg € 6.000) is het onderzoek altijd duurder dan het krediet zelf, zelfs al zou niemand het
terugbetalen.
Flexibelere termijn pre-startjaar
Volgens een aantal gemeenten zou er de ruimte moeten zijn om wat flexibeler te kunnen omgaan
met de termijn van 12 maanden die staat voor het pre-startjaar. Zeker omdat het onderzoek naar
de levensvatbaarheid van een krediet soms een aantal maanden in beslag neemt, komt het voor
dat mensen buiten hun schuld net over deze termijn heen gaan. Onder de huidige wetgeving
belanden deze personen weer in de Wwb. Dit brengt extra administratieve rompslomp met zich
mee en werkt bovendien demotiverend.
Werken toestaan tijdens pre-startjaar
Sommige gemeenten geven aan dat het wenselijk zou zijn als de prestarter in het
voorbereidingsjaar alvast zou mogen beginnen met iets verdienen. Dat mag echter niet vanwege
de Wwb. Hierdoor wordt de pre-starter gedwongen later beginnen met (gedeeltelijk) uitstromen
dan nodig zou zijn.
Begeleiding voor gevestigde zelfstandigen
Veel gemeenten zouden graag willen dat het Bbz ook in sommige gevallen begeleiding voor
gevestigde zelfstandigen zou financieren, bijvoorbeeld om eens een adviseur of een accountant
langs te kunnen sturen. Niet iedere ondernemer is namelijk even goed in staat overzicht te
houden over de administratie en de boekhouding. Wat financiële begeleiding zou soms
problemen kunnen voorkomen. Onder de huidige wetgeving is het niet mogelijk dit via het Bbz
te financieren. Overigens staat het gemeenten natuurlijk vrij om zelf deze begeleiding in te kopen.
Dit kunnen zij voor een deel van de doelgroepen zelfs betalen uit de bespaarde uitkeringslast.
Ons onderzoek toont aan dat een fictieve gevestigdenbegeleiding van bijvoorbeeld € 1.150 (het
bedrag dat aan startersbegeleiding wordt uitgegeven) bij de groep 30-50-jarigen en bij de
autochtone en westers allochtone gevestigden nog steeds betaald zou kunnen worden uit het
bespaarde rendement. Hierbij hebben we niet meegerekend dat dergelijke begeleidingen tot (nog)
duurzamere uitstroom, dus meer besparingen, zou kunnen leiden. We zien wel dat een dergelijke
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

HOOFDSTUK 6

begeleiding niet betaald kan worden uit de besparingen op de uitkering bij niet westers
allochtonen en ouderen.
Tabel 6.1

Kosten en baten fictieve “gevestigdenbegeleiding”, in euro’s

Gevestigden

15-30jarigen

30-50jarigen

50-65- AutochNiet
jarigen tonen westers Westers

Gevestigden met alleen levensonderhoud

- 2.260

4.460

360

3.320

790

3.370

Gevestigden met fictieve “gevestigdenbegeleiding”

- 3.410

3.310

- 790

2.170

- 360

2.220

Bron: enquête 18 gemeenten en bijstandsstatistiek CBS, bewerking SEO

Begeleiding voor zelfstandigen die bedrijf willen beëindigen
Diverse gemeenten geven aan dat zij vinden dat er te weinig mogelijk is voor ex-zelfstandigen en
dat dit problemen oplevert. Het gaat hier om mensen wiens bedrijf gestopt is, maar die over
onvoldoende expertise beschikken om over de soms chaotische financiële afloop van hun bedrijf
op een juiste manier belastingaangifte te doen. Zolang zij echter geen overzicht hebben over hun
financiën kunnen zij geen huurtoeslag, zorgtoeslag etc. aanvragen. Dit belemmert deze mensen
om weer verder te gaan met hun leven. Het Bbz kent geen financiële mogelijkheid om deze
mensen te helpen met bijvoorbeeld ondersteuning van een boekhouder om hun belasting in te
vullen.
Maximaal starterskrediet verhogen
De meeste gesproken gemeenten vinden het maximumkrediet voor sommige starters te laag. Zo
is het bedrag voor wie een eigen winkel wil beginnen veelal niet toereikend voor de aanschaf van
inventaris en voorraad35. Het krediet zou meer afgestemd moeten kunnen worden op de huidige
marktomstandigheden, rekening houdend met betalingsverplichtingen. Verder zou volgens een
aantal gemeenten het starterskrediet een mooi rond bedrag moeten zijn dat niet ieder jaar wordt
geïndexeerd. De gemeenten denken hierbij aan een maximumbedrag van € 40.000 of € 50.000.
Vanuit ons onderzoek kunnen we bij deze aanbeveling opmerken dat aangezien het aanbieden
van krediet voor starters toch al niet betaald kon worden uit de uitgespaarde uitkeringslast, deze
maatregel ook niet betaald zal kunnen worden uit de bespaarde uitkeringslast.
Krediet achtergesteld maken of incassomogelijkheden vergroten
Wat betreft een aantal gemeenten zou de terugvordering beter of anders geregeld moeten
worden. Veel gemeenten steken hierbij hand in eigen boezem. Een gemeente is nu eenmaal niet
zo gehaaid als een commercieel bedrijf, en komt daardoor bij een faillissement altijd achteraan.
Een gemeente stelt voor – aangezien zij de niet-gehaaide aard van de gemeente ziet als een
gegeven - van het Bbz een echt achtergesteld krediet te maken. Nu staat in de regeling dat in
geval van betalingsproblemen het Bbz-krediet als eerste terugbetaald dient te worden. In de
praktijk is dit echter lang niet altijd het geval (vooral omdat bijvoorbeeld banken over betere
incassoapparaten beschikken). Wanneer het Bbz-krediet ook op papier een achtergesteld karakter

35

“Een voorbeeld: een 7 jaar werkzoekende wilde een bestaande viszaak overnemen. Het plan was goed en de persoon had ook de
capaciteiten. Hij kreeg echter geen krediet bij een bank omdat hij 7 jaar werkzoekend geweest was. Hij had € 45.000 nodig om
de viszaak, inventaris en goodwill over te kopen. Dit kon echter niet verstrekt worden. Op zo’n moment zouden we daar graag
wat flexibeler mee omgaan.”

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TIPS UIT DE PRAKTIJK

33

zou krijgen dan zou het voor een zelfstandige mogelijk worden meer krediet aan te vragen bij
banken.
Uit ons onderzoek blijkt dat gemeenten zelden voldoende incassomogelijkheden hebben bij een
faillissement, dus deze aanbeveling kan kostenneutraal uitgevoerd worden. Overigens zou het
versterken van de incassomogelijkheden hetzelfde probleem oplossen, maar wel geld opleveren.
Kleine gemeenten
Volgens sommigen gemeenten zou het goed zijn als kleine gemeenten verplicht werden zich wat
betreft Bbz aan te sluiten bij een centrumgemeente in hun regio. Nu gebeurt dat op vrijwillige
basis. Het komt namelijk voor dat (potentiële) ondernemers die volgens de wetgeving in
aanmerking komen voor Bbz-rechten worden afgewezen door gebrek aan expertise met de Bbzregelgeving bij de gemeente van aanvraag. Vooral bij kleinere gemeenten komt dit voor.
Banken of gemeente?
De meeste gemeenten zijn niet gecharmeerd van de pilot die op het moment wordt uitgevoerd
om banken de Bbz-regeling te laten uitvoeren. Op zich kan de regeling goed werken als iedereen
meewerkt en banken zijn uiteraard capabel genoeg om kredieten te verstrekken. Gemeenten
vrezen echter dat het sociale aspect van de Bbz-regeling verloren gaat als deze wordt
overgenomen door banken, met als gevolg dat er grote groepen mensen buiten zouden vallen.
Dit zou bijvoorbeeld gelden voor mensen die niet echt ondernemer zijn, maar wel telkens
ontslagen worden, omdat ze niet onder een baas kunnen werken. Sommige gemeenten willen
deze mensen nog wel eens een klein krediet verstrekken, bijvoorbeeld om vanuit huis een website
te beginnen. Dit verhoogt hun zelfvertrouwen waardoor deze mensen meer drive krijgen om
(weer) te gaan werken. Gemeenten verwachten dat deze groep niet geholpen zal worden door een
bank. Er zijn ook gemeenten die wel heil zien in de nieuwe regeling. Zo geeft het zelfstandigen
direct een financieel netwerk, dat ze later ook nodig hebben. Een tussenweg, aldus enkele
gemeenten, is om bepaalde doelgroepen bij de gemeente te laten en anderen naar de bank te laten
gaan.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

35

Referenties
Baldwin, J. and Picot, G. (1995). "Employment Generation by Small Producers in the Canadian
Manufacturing Sector", Small Business Economics, 7 (4), 317-331.
Broersma, L. and Gautier, P. (1997). "Job Creation and Job Destruction by Small Firms: An
Empirical Investigation for the Dutch Manufacturing Sector", Small Business Economics, 9 (3), 211224.
Davis, S.J. and Haltiwanger, J. (1992). "Gross Job Creation, Gross Job Destruction, and
Employment Reallocation", The Quarterly Journal of Economics, 107 (3), 819-863.
IWI (2006), Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering, verschillen tussen uitstroom naar Bedrijf
en Loondienst, Den Haag.
Kok, L., Hollanders, D. & Hop. J.P. (2006). Kosten en baten van reïntegratie. Amsterdam: SEO
Economisch Onderzoek.
Praag, C.M. van en Versloot, P. “The economic benefits of entrepreneurship” Foundations and
Trends in Entrepreneurship, forthcoming in 2007.
Praag, C.M. van en Versloot, P. (2007). “De economische voordelen van ondernemerschap”
Entrepreneurship Update, nr. 3, Amsterdam Center for Entrepreneurship.
Velden, J. van, Jansen, C., Vossen, I. & Boom, E. van der. (2006), Ondernemend de uitkering uit,
Onderzoek naar het starten van een bedrijf vanuit een uitkeringssituatie, Ecorys, Rotterdam.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

37

Bijlage A Databewerking
Bijstandadministratie
Bij het CBS zijn voor de jaren 2002 t/m 2004 integrale jaarbestanden aanwezig met daarin
gegevens over ABW, IOAW en IOAZ-uitkeringen op maandbasis. Voor het jaar 2005 zijn 12
maandbestanden beschikbaar (BUS_Trans). Alle gemeenten in Nederland leveren rechtstreeks
maandbestanden aan het CBS. Het CBS koppelt deze aan elkaar tot integrale maand- en
jaarbestanden. Ieder bestand bevat informatie over alle huishoudens die op enig moment
gedurende de verslagperiode een ABW-, IOAW- of IOAZ-uitkering hebben ontvangen. We
maken gebruik van de bijstandsclassificatie van het CBS. Dit betekent dat vanuit de
gemeentebestanden de groepen met alleen ‘bijzondere bijstand’, ‘bijstand aan ouderen > 65 jaar’
en ‘bijstand aan elders verzorgenden’ niet worden meegenomen.
De begindatum van een bijstandperiode is bepaald door gebruik te maken van de door het CBS
geïmputeerde begindatum van de uitkering (begdat). Als deze mist, dan maken we gebruik van de
datum invoering administratie (invadm). Voor de einddatum maken we gebruik van de door het
CBS geïmputeerde einddatum (eindat). Als deze mist, dan gebruiken we de datum administratieve
afsluiting die door de gemeenten zelf is aangeleverd (k12). Voor het bestand van 2005 zijn geen
door het CBS geïmputeerde begin- en einddata aanwezig. Voor 2005 en 2006 werken we daarom
met de door de gemeenten aanleverde begindatum van de uitkering (kenm17). De einddatum
bepalen we op het moment dat we een waarneming niet in het volgende maandbestand
aantroffen, terwijl er geen einddatum was geregistreerd. Daarvoor hebben we zelf een einddatum
aangemaakt, op de 15e van de maand waarin de persoon voor het laatste wordt geobserveerd.
Voor de Bbz-periode worden door het CBS noch einddata noch begindata geregistreerd. Wel
wordt in iedere maand bijgehouden of het een Bbz-uitkering is, of dat het een reguliere
bijstandsuitkering is (aan de hand van de soortcodes). We bepalen de begindatuum van de Bbzperiode als de 15e van de maand waarin we voor het eerst observeren dat iemand een Bbzuitkering heeft. De einddatum zetten we op de 15e van de maand waarin we deze persoon voor
het laatst observeren als Bbz’er.
We koppelen de jaar- en maandbestanden aan elkaar. We passen de einddatum aan als in een
volgend bestand een einddatum wordt gevonden voor een record dat tot op dat moment geen
einddatum had (dus als nog lopend werd beschouwd). Dubbele observaties zijn verwijderd,
evenals observaties met een onbekende of ongeldige startdatum. Bijstandsperioden met een
onderbreking van minder dan 15 dagen zijn samengevoegd tot 1 bijstandsperiode. Voor de Bbz
hanteren we 75 dagen.
Het CBS onderscheidt de volgende groepen Bbz’ers:
2)
Zelfstandige, beginnend
3)
Zelfstandige, ouder
4)
Zelfstandige, beëindigend
5)
Zelfstandige, afwachting WAZ/WAJONG
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

6)
7)

BIJLAGE A

WIK
Zelfstandige overig

De eerste categorie beschouwen wij als de starters. De gevestigden vallen onder categorie 6.
Daarbij beperken wij ons tot de mensen in categorie zes die maximaal een half jaar na instroom
in de bijstandsstatistiek met het Bbz zijn gestroomd.

MOSA en SRG
Om de controlegroepen te construeren, willen we weten of mensen een traject hebben gekregen.
Daarvoor maken we gebruik van de Monitor Scholing en Activering (voor 2002 – 2004) en van
de Statistiek re-integratie gemeenten (voor 2005). De MOSA zijn halfjaarbestanden, de SRG
jaarbestanden. We voegen deze bestanden samen. Daarbij laten we waarnemingen met een
ongeldige begindatum, waarnemingen met een begindatum buiten de observatie en dubbele
waarnemingen buiten beschouwing. Ook de instrumenten premie, kinderopvang,
onkostenvergoeding en werkplekaanpassing laten we buiten beschouwing. De MOSA werd alleen
ingevuld door de G-85 gemeenten.

Gekoppelde bestand
We koppelen de MOSA en SRG aan het bijstandsbestand. Daarbij veronderstellen we dat een
traject moet beginnen in de bijstandsperiode. We beperken ons daarbij tot de
bijstandsgerechtigden en Bbz’ers die sinds 1 januari 2002 in de bijstand zijn gestroomd. Alleen
voor deze groep weten we immers of ze een traject hebben gekregen en kunnen we een zuivere
controlegroep samenstellen. Op basis van het gekoppelde bestand maken we drie groepen:
1) Bijstandsgerechtigden uit een MOSA-gemeente die geen traject hebben gekregen;
2) Startende ondernemers in het Bbz;
3) Gevestigde ondernemers in het Bbz.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

39

Bijlage B Matching
Het doel van het Bbz is om bijstandsgerechtigden via het starten van een eigen bedrijf uit de
uitkering te laten stromen en om te voorkomen dat gevestigde ondernemers in de bijstand
komen. Minder mensen in de bijstand leidt tot een besparing op de uitkeringslast. Het bepalen
van de bespaarde uitkeringslast is geen eenvoudige exercitie: je wilt weten hoe de
uitstroomkansen van een uitkeringsgerechtigde die een Bbz-traject heeft gekregen zich zouden
hebben ontwikkeld als de uitkeringsgerechtigde geen Bbz-traject zou hebben gekregen. Dit is per
definitie onbekend. Daarom worden vaak de uitstroomkansen van mensen die een traject hebben
gekregen vergeleken met de uitstroomkansen van mensen zonder traject. Dit is echter in dit geval
geen eerlijke vergelijking. De achtergrondkenmerken van Bbz’ers verschillen significant van die
van de reguliere bijstandsgerechtigden, zo bleek uit tabel 2.2. Onder de Bbz’ers zijn relatief meer
mannen, meer autochtonen en de gemiddelde leeftijd van Bbz’ers ligt iets hoger dan die van de
gemiddelde bijstandsgerechtigde. Een verschil in uitstroomkansen uit de uitkering tussen Bbz’ers
en reguliere bijstandsgerechtigden kan dan zowel worden veroorzaakt door een effect van het
Bbz op de uitstroomkans als door een verschil in persoonskenmerken dat de uitstroomkansen
beïnvloedt.
Daarom hebben wij twee controlegroepen geconstrueerd die qua persoonskenmerken lijken op
de Bbz’ers. Een controle groep voor de starters en een controlegroep voor de gevestigden. Dit
hebben we gedaan met behulp van matching. In de eerste stap zorgden we ervoor dat zowel in de
controlegroep, als bij de Bbz’ers de instroomjaren vergelijkbaar zijn. Dan kunnen
conjunctuureffecten worden uitgesloten. In de tweede stap hebben we er voor gezorgd dat de
groepen qua persoonskenmerken vergelijkbaar zijn. Beide controlegroepen zijn dus
deelverzamelingen van bijstandsgerechtigden zonder Bbz, die precies dezelfde
achtergrondkenmerken hebben als de Bbz-populatie.
Door de uitstroomkansen van de controlegroepen te vergelijken met de uitstroomkansen van
Bbz’ers kunnen we het aantal dagen dat aan uitkering wordt bespaard bepalen. Om van hieruit de
bespaarde uitkeringslast te berekenen moeten we nog twee stappen zetten: de tijdshorizon en de
discontovoet moeten worden bepaald.

Tijdshorizon
Idealiter meten we de kosten en baten over de gehele levensloop van een Bbz’er. Wij volgen
mensen echter maximaal vier jaar na de start van het Bbz. Wat er na die periode gebeurt is
onzeker. We kunnen de analyse beperken tot de bespaarde uitkeringslast in deze vier jaar. Dan
onderschatten we de baten van het Bbz. De kosten worden immers allemaal aan het begin van
het traject gemaakt, terwijl de uitkering ook op de langere termijn wordt bespaard. We kunnen er
ook voor kiezen om bespaarde uitkeringslasten over een langere periode mee te nemen. Dan
moeten we veronderstellingen maken over het uitstroompatroon en het herinstroompatroon dat
we niet observeren, bijvoorbeeld dat dat constant blijft of in een aantal jaar naar nul gaat.
In hoeverre het nodig is om een langere tijdshorizon te hanteren hangt af van de duur van het
effect van het Bbz: tot hoe lang leidt een Bbz-traject nog tot besparingen op de uitkeringslast. De
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

40

BIJLAGE B

tijdshorizon hangt nauw samen met de verblijfsduur in de uitkering: als mensen vaak langdurig
afhankelijk zijn van een uitkering, dan zal re-integratie tot een hogere bespaarde uitkeringslast
leiden dan als mensen maar kort een uitkering ontvangen. De doorstroom in de uitkering is
echter relatief groot. Na 1 jaar is 44% van de bijstandsgerechtigden weer uit de uitkering
gestroomd; na vier jaar is dit percentage toegenomen tot 78%. Na 10 jaar hebben vrijwel alle
(92%) bijstandsgerechtigden hun uitkering beëindigd. Na deze tijd worden er dan ook nauwelijks
meer baten behaald. Als basisscenario nemen we een tijdshorizon van vier jaar: dit geeft een
ondergrens voor de behaalde baten. In een gevoeligheidsanalyse bepalen we het effect bij een
tijdshorizon van 10 jaar. In dit scenario veronderstellen we dat de uitstroomkans zoals we in het
vierde uitkeringsjaar zien ook geldt voor de jaren vijf tot en met tien. Voor de berekening van de
bespaarde uitkeringslast bij een tijdshorizon van tien jaar hebben we dus extra veronderstellingen
nodig. Deze cijfers zijn daarom onzekerder dan de bespaarde uitkeringslast als we een
tijdshorizon van vier jaar hanteren.

Disconteringsvoet
Een disconteringsvoet is nodig om te corrigeren voor het feit dat baten op de langere termijn
minder zwaar wegen dan baten op de korte termijn. Mensen vinden het immers fijner om nu
€ 100,– te ontvangen, dan pas over een jaar. Om rekening te houden met deze tijdsvoorkeur
wordt voor baten op de langere termijn een disconteringsvoet gehanteerd en wordt de
zogenaamde netto contante waarde van deze kosten bepaald. Het ministerie van Financiën heeft
deze disconteringsvoet op 4% gesteld. Bij een lange tijdshorizon ligt een hogere
disconteringsvoet voor de hand, om rekening te houden met de onzekerheden over de baten op
langere termijn. Door het hanteren van een hogere discontovoet tellen de baten op langere
termijn dan minder zwaar mee. Omdat wij een relatief kort tijdshorizon gebruiken kiezen we
voor een disconteringsvoet van 4%.

Techniek matching
Om een zuivere vergelijking te kunnen maken tussen Bbz-trajecten en het niet inzetten van een
traject is het belangrijk rekening te houden met de aard van de doelgroep. Uit tabel 2.2 bleek dat
bijstandsgerechtigden verschillen van Bbz’ers. Bbz’ers zijn bijvoorbeeld ouder en vaker
autochtoon. Een rechtstreekse vergelijking van de uitstroomcijfers tussen beide groepen is
daardoor scheef. Dat is appels met peren vergelijken. Daarom vergelijken we de Bbz’ers met de
mensen bijstandsgerechtigden die zoveel mogelijk dezelfde kenmerken hebben. In deze bijlage
leggen we uit hoe deze controlegroepen zijn geconstrueerd. Daarbij hebben we voor iedere
deelgroep (starters en gevestigden) een controlegroep samengesteld.
De controlegroepen geformeerd in drie stappen36:
1. De samenstelling van de controlegroepen is qua instroomjaar in de Wwb vergelijkbaar
gemaakt met die van de Bbz’ers
2. De samenstelling van de controlegroepen is qua persoonskenmerken vergelijkbaar gemaakt
met die van de Bbz’ers.
In dit proces zijn zowel mensen uit de controlegroepen afgevallen die niet vergelijkbaar bleken
met de Bbz-populatie, als mensen uit de Bbz-populatie voor wie geen geschikte vergelijkbare
persoon gevonden kon worden in de controlegroepen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

MATCHING

41

Bij het vergelijkbaar maken van de persoonskenmerken van controlegroepen en Bbz-groepen is
gematcht op de zogenaamde propensity score. Daarbij werd de kans op een Bbz-traject verklaard
uit persoonskenmerken door middel van een probitschatting. Per persoon simuleerden we
vervolgens op basis van zijn kenmerken een kans op een Bbz-traject: de propensity score. We
maakten groepen (strata) van mensen met een propensity score in intervallen. Als er binnen een
stratum meer personen uit de controlegroep dan uit de Bbz-groep vielen, dan bewaarden we uit
dat betreffende interval alle Bbz’ers en een random steekproef van de controlegroep. Vielen juist
minder personen uit de controlegroep in een stratum, dan bewaarden we iedereen uit de
controlegroep en een random selectie uit de Bbz-groep. Rosenbaum en Rubin (1983) hebben
aangetoond dat deze methode even goede resultaten oplevert als matching op de afzonderlijke
kenmerken.37 In tabellen B1-B4 zien we dat de controlegroepen inderdaad qua
persoonskenmerken vrijwel overeenkomen met de groep waarmee we ze vergelijken.

36
37

Bij de gevestigden is de tweede stap weggelaten, omdat trajecten voor gevestigden per definitie per direct
beginnen. De beste vergelijking is dan de bijstandspopulatie bij instroom.
Zie P.R. Rosenbaum & D.B. Rubin (1983), The central role of the propensity score in observational studies
for causal effects, Biometrika, vol. 70, pp. 41-55.
SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

42

Tabel B.1

BIJLAGE B

Persoonskenmerken voor matching, starters
geen Bbz, geen traject

Bbz starter

% vrouwen

44%

29%

leeftijd bij instroom

35

39

% met alleen basisopleiding

12%

6%

% met VMBO-opleiding

13%

8%

% met MBO-opleiding

7%

7%

% met hbo of wo-opleiding

4%

5%

64%

76%

% westerse allochtoon

43%

63%

% niet westerse allochtoon

10%

14%

47%

23%

% in fase 2

14%

7%

% in fase 3

4%

3%

% in fase 4

6%

5%

% in fase onbekend

18%

9%

N

100.905

1.901

Opleiding

Etniciteit
% autochtoon

Fase
% in fase 1

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

MATCHING

43

Tabel B.2

Persoonskenmerken na matching, starters

% vrouwen

geen Bbz, geen
traject
30%

29%

leeftijd bij instroom

39

39

% met alleen basisopleiding

7%

6%

% met VMBO-opleiding

7%

8%

% met MBO-opleiding

6%

7%

% met hbo of wo-opleiding

4%

5%

75%

76%

% westerse allochtoon

61%

63%

% niet westerse allochtoon

15%

14%

24%

23%

% in fase 2

6%

7%

% in fase 3

3%

3%

Bbz starter

Opleiding

Etniciteit
% autochtoon

Fase
% in fase 1

% in fase 4

5%

5%

% in fase onbekend

9%

9%

N

6115

1901

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

44

Tabel B.3

BIJLAGE B

Persoonskenmerken voor matching, gevestigden

% vrouwen

geen Bbz, geen
traject
44%

Bbz gevestigden
24%

leeftijd bij instroom

35

43

% met alleen basisopleiding

12%

4%

% met VMBO-opleiding

13%

6%

% met MBO-opleiding

7%

4%

% met hbo of wo-opleiding

4%

4%

64%

83%

% westerse allochtoon

43%

76%

% niet westerse allochtoon

10%

12%

47%

11%

% in fase 2

14%

4%

% in fase 3

4%

1%

Opleiding

Etniciteit
% autochtoon

Fase
% in fase 1

% in fase 4

6%

2%

% in fase onbekend

18%

6%

N

100905

1740

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

MATCHING

Tabel B.4

45

Persoonskenmerken na matching, gevestigden
geen Bbz, geen traject

Bbz gevestigden

% vrouwen

25%

24%

leeftijd bij instroom

44

43

% met alleen basisopleiding

5%

4%

% met VMBO-opleiding

6%

6%

% met MBO-opleiding

4%

4%

% met hbo of wo-opleiding

3%

4%

81%

83%

% westerse allochtoon

75%

76%

% niet westerse allochtoon

12%

12%

13%

12%

% in fase 2

4%

4%

% in fase 3

1%

1%

% in fase 4

2%

2%

% in fase onbekend

8%

6%

N

1694

1697

Opleiding

Etniciteit
% autochtoon

Fase
% in fase 1

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ZELFSTANDIG UIT DE BIJSTAND

47

Bijlage C Interviewpartners
In het kader van dit onderzoek hebben we met de volgende gemeenten gesproken:
Alkmaar
Amsterdam
Arnhem
Assen
Den Haag
Eindhoven
Emmen
Groningen
Leeuwarden
Lelystad
Maastricht
Rotterdam
Tilburg
Veenendaal
Venlo
Utrecht
Zoetermeer
Zwolle

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK