Jaarverslag Faunafonds
Faunafonds
Burgemeester de Raadtsingel 59
Postbus 888
3300 AW Dordrecht
Telefoon 078 - 63 95 375
Fax 078 - 63 95 377
e-mail info@faunafonds.nl
www.faunafonds.nl

2009

Inhoudsopgave
Voorwoord / 1

4 Bedrijfsvoering
4.1. Secretariaat / 30
4.2. Informatisering en automatisering / 30

1. Het Faunafonds
1.1. Inleiding / 2
1.2. Samenwerking met de provincies / 3

5. Sociaal Jaarverslag

1.3. Beleid ten aanzien van tegemoetkomingen / 4

5.1 Personeel / 31

1.4. Werkwijze van het Faunafonds / 5

5.2 Arbeidsomstandigheden / 31

1.4.1.

Aanvragen / 5

5.3 Bedrijfshulpverlening / 31

1.4.2. Bezwaar en beroep / 6

5.4 Ondernemingsraad / 31

1.4.3. Wet Dwangsom / 6

5.5 Personeelsvereniging / 31

1.4.4

Financiering / 6

6. Jaarrekening en accountantsverklaring
2. Het bestuur
2.1. Bestuurder èn toezichthouder / 7
2.2. 2009 in vogelvlucht / 10
2.3. Wet- en regelgeving / 12
2.4. Bedrijfsvoering / 12
2.5. Financiën / 13

6.1. Balans per 31 december 2009 / 34
6.2. Staat van baten en lasten over het
jaar 2009 / 35
6.3 Grondslagen voor de financiële
verslaggeving / 36
6.4. Toelichting op de balans per 31 december
2009 / 37
6.5. Niet uit de balans blijkende

3. Kerntaken
3.1. Uitvoering kerntaken / 14
3.1.1.

Verzoekschriften / 14

3.1.2.

Verleende tegemoetkomingen / 14

3.1.3.

Bezwaarschriften / 16

verplichtingen / 39
6.6. Toelichting op de staat van baten en lasten
over het jaar 2009 / 39
6.7. Accountantsverklaring / 45

3.1.4. Beroepschriften / 17
3.1.5.

Klachten / 17

Bijlage(n)

3.2. Adviezen aan de Minister van LNV / 17

Bijlage 1: Samenstelling Bestuur Faunafonds

3.3. Adviezen aan de colleges van

in 2009 / 46

gedeputeerde staten / 18
3.4. Onderzoek en voorlichting / 18
3.5. Overige taken van het Faunafonds / 28

Foto’s Faunafonds

Bijlage 2: Samenstelling secretariaat Faunafonds
2009 / 48

Voorwoord
Doorgaan
Het Faunafonds blijft op velerlei fronten actief. In dit
jaarverslag kunt u lezen wat we hebben gerealiseerd.
Onderzoek, voorlichting, adviezen, voor miljoenen aan
schadeafhandelingen, terwijl ook op het vlak van de
organisatie een en ander veranderde. We namen
afscheid van twee bestuursleden van het eerste uur, Ton
Bosman en Henk Slijkhuis; zij maakten plaats voor Jos
Teeuwisse en Peet Sterkenburgh. We zijn Ton en Henk
veel dank verschuldigd voor hun inzet tijdens de eerste
pioniersfase en de periode van stabilisatie die daar op
volgde. Zij beiden waren bestuurders met een ruime blik
voor het brede takenpakket van het Faunafonds, waarbij
zij het belang van de geleding van waaruit zij gekozen
werden, niet uit het oog verloren. Wij wensen hun
opvolgers veel ambitie en voldoening bij het vervullen
van hun bestuurstaak; hun betrokkenheid hebben zij al
duidelijk laten blijken. De adviseur namens de provincies mevr. Mary Haselager stopte vanwege functiewijziging; ook aan haar zijn we dank verschuldigd. In het
decentralisatieproces had zij een deskundige en nuchtere inbreng, waarbij haar kennis van het werk binnen het
Faunafonds goed van pas kwam. Philip Spapens heeft
zich als een gedreven en deskundige opvolger ontplooid.
Op het secretariaat vonden ook wisselingen plaats; de
coördinator Onderzoek Tom van der Have maakte plaats
voor Frans van Bommel. We zijn erg ingenomen met
deze bijzondere functie en de manier waarop deze werd
en wordt ingevuld. Daarnaast nam ook Chef de Bureau
Jacqie Roozendaal afscheid, ze werd opgevolgd door
Nelis Zonnenberg.
Voor het personeel was de onduidelijkheid rond het
decentraliseringtraject een punt van zorg; onzekerheid
van baan en werkplek motiveert niet. Des te meer
waardeert het bestuur de inzet en motivatie van de
medewerkers. Er is veel en goed werk verzet, vanuit een
klantgerichte houding.
De decentralisatie lijkt goed uit te kristalliseren. De
Stuurgroep bereikte in de tweede helft van het jaar over
de hoofdlijnen een akkoord. Het bestuur hoopt en verwacht dat het proces in 2011 wordt afgerond, zodat in
2011 binnen een andere bestuurlijke context het werk op
kwalitatief gelijkwaardig niveau kan worden voortgezet.

In 2009 werd de onderzoekstaak verder uitgebouwd.
Interessante onderzoeken, zeker als het gaat om mogelijkheden voor agrariërs om schade te voorkomen en te
beperken. Niet alle onderzoeken leiden tot succes, wel
tot kennis en inzicht.
Het aantal adviezen aan de provincies stabiliseert. Wat
niet stabiliseert, maar groeit is het aantal verzoekschriften. Een groei, die geen gelijke tred houdt met de schade-uitkeringen. Voor het bestuur is dit – gevoegd bij de
groei van het aantal bezwaarschriften – aanleiding om
deze cijfers aan een nadere analyse te onderwerpen.
Regelmatig worden er kritische artikelen over het
Faunafonds geschreven. Is het zo, dat de acceptatiedrempel lager is komen te liggen; of is het zo, dat te veel
agrariërs te vaak getroffen worden door schades. Loopt
het aantal schadeveroorzakende dieren op? Bij de in ons
land broedende ganzen is dat al lang geen vraag meer.
Veel agrariërs voelen zich machteloos tegenover deze
mooie vogels. Zeker, mooi, maar de samenleving mag
de agrariër niet in de steek laten en opschepen met de
schade. Dat besef zou, wat mij betreft, wat meer mogen
doordringen bij de burger. Voor het Faunafonds een uitdaging om hier samen met andere partijen en overheden aan te werken.
Er is veel gedaan in 2009 en er ligt nog veel werk voor
de komende jaren. Wij danken u allen voor betrokkenheid en inzet en weten dat we ook in de toekomst weer
op u mogen rekenen.
We zullen doorgaan.
Servaas Huys
voorzitter

1

1 Het Faunafonds
2

1.1. Inleiding
Kerntaken en missie

Het Faunafonds is op 1 april 2002, bij de inwerkingtreding van de Flora- en faunawet, ingesteld. Het is een
zelfstandig bestuursorgaan (ZBO). De kerntaken van het
Faunafonds staan vermeld in artikel 83 van de Flora- en
faunawet. Het betreft:
• het bevorderen van maatregelen ter voorkoming en
bestrijding van schade door dieren behorende tot
beschermde inheemse soorten;
• het doen van onderzoek en geven van voorlichting
omtrent maatregelen ter voorkoming en beperking
van schade door dieren;
• het in daarvoor in aanmerking komende gevallen op
verzoek verlenen van een tegemoetkoming in de
schade die dieren behorende tot beschermde inheemse soorten hebben veroorzaakt aan bedrijfsmatig geteelde landbouwgewassen of bedrijfsmatig
gehouden landbouwhuisdieren;
• het op verzoek geven van adviezen aan de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en aan de
colleges van gedeputeerde staten over aan hen bij
wet opgedragen taken. Bijzonder in de advisering
aan de Minister is onder meer het wettelijk verplichte Faunafondsadvies over het Faunabeheerplan van
het Kroondomein en de hoogte van de jachtaktebijdrage.
Naast deze wettelijke taken verricht het Faunafonds een
aantal van de wettelijke taken afgeleide taken. Dit zijn
veelal taken die voorheen door het Jachtfonds werden
uitgeoefend en die het Faunafonds als opvolger van het
Jachtfonds op verzoek van de Minister van LNV heeft
overgenomen.
Dit betreft ondermeer:
• Rastertaken op de Veluwe en de Meinweg en verjaagactiviteiten voor rotganzen op Texel. Het Faunafonds heeft ca. 200 km raster op de Veluwe en in de
Meinweg in onderhoud. Hiervoor is met de firma
Arfman uit Holten een driejarig contract (loopt af in
2010) afgesloten. Daarnaast draagt het Faunafonds
bij aan de verjaging van rotganzen naar de hoeve
Zeeburg op Texel. De jaarlijkse kosten van deze beide
activiteiten bedragen ca. € 230.000.
• Ganzenopvangovereenkomsten voor rotganzen op
Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog, alsmede

twee overeenkomsten met particuliere ondernemers
in Zeeland (rotganzen) en Noord-Brabant (taigarietganzen). De kosten hiervan bedroegen in 2009 op
jaarbasis ruim € 1 miljoen. Tot op heden worden deze
overeenkomsten telkens voor één jaar afgesloten. De
wens van de besturen van de Agrarische Natuurverenigingen, die bemiddelen bij de totstandkoming
van de overeenkomsten, is om hier meerjarige overeenkomsten van te maken.
• Opvangovereenkomsten voor edelherten (27 stuks)
en dassen (ca. 550 stuks). Dit betreft vijfjaarlijkse
overeenkomsten die indertijd door het Jachtfonds
zijn afgesloten en op verzoek van LNV door het
Faunafonds zijn overgenomen. In 2006 zijn de overeenkomsten tot 2011 verlengd.
Naast de hiervoor vermelde, afgeleide, taken heeft de
Minister van LNV het bestuur verzocht onderstaande
taken uit te voeren.
• Onderzoek naar mastaanbod. Op verzoek van de
Minister van LNV verricht het Faunafonds jaarlijks
een onderzoek naar het verwachte mastaanbod (hoeveelheid eikels, beukennootjes en kastanjes) op de
Veluwe en in de Meinweg in de provincie Limburg. Op
basis van de verwachte hoeveelheid mast bepaalt de
Minister of de één op één methode voor het beheer
van de populatie wilde zwijnen in deze gebieden
moet worden toegepast.
• Het Faunafonds kan, op verzoek van de Minister van
LNV of een provincie, incidenteel extra taken verrichten. In het verslagjaar 2009 heeft het Faunafonds op
verzoek van de provincie Gelderland meegedacht
over het opzetten van een regeling voor edelherten
als in deze provincie op termijn het beleid ten aanzien van robuuste verbindingen is gerealiseerd. De
provincie heeft aangegeven dat het advies, dat het
Faunafonds in deze heeft uitgebracht, zal worden
betrokken bij de op termijn op te stellen regeling.
Uitgangspunt is dat al deze taken op een rechtmatige
en doelmatige wijze worden uitgevoerd en dat de kwaliteit van de beslissingen en de adviezen (inhoudelijk en
juridisch-procedureel) hoog is.
Kernbegrippen die als leidraad dienen bij de invulling
van de taken van het Faunafonds als organisatie en de
vormgeving van de werkprocessen zijn: deskundigheid,
betrouwbaarheid, transparantie, klantgerichtheid met

behoud van onafhankelijkheid, bedrijfsmatigheid, proactief handelen en maatschappelijke aanvaardbaarheid.
Bestuur
De leden van het bestuur van het Faunafonds zijn
afkomstig uit kringen van de landbouw, de jacht en
natuurbescherming en zijn deskundig op het gebied
van het beheer van soorten en het bestrijden van schade. In het bestuur hebben voorts zitting een persoon uit
kringen van de wetenschap met deskundigheid ten
aanzien van gedragsecologie en een persoon afkomstig
uit kringen van de dierenbescherming met deskundigheid ten aanzien van dierenwelzijn. Met deze brede
samenstelling zijn alle aspecten van het faunabeheer in
het bestuur ondergebracht. Deze samenstelling en de
wettelijke verankering van het Faunafonds in de Floraen faunawet geven de personen die lid zijn van het
bestuur een onafhankelijke status. Het bestuur staat
onder leiding van een voorzitter, die geen directe binding heeft met één of meer deskundigheden die in het
bestuur zitting hebben. Het Faunafonds stelt jaarlijks
een begroting op en publiceert een jaarrekening en
jaarverslag. Naast het verlenen van tegemoetkomingen
in de schade heeft het Faunafonds een belangrijke adviserende taak voor de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit en de colleges van gedeputeerde staten, verricht het Faunafonds onderzoek en geeft voorlichting over maatregelen ter voorkoming en beperking
van schade door beschermde diersoorten.
De samenstelling van het bestuur in 2009 is in bijlage 1
van dit verslag opgenomen.

1.2. Samenwerking met de provincies
Het Faunafonds is hèt wettelijk adviesorgaan voor de
colleges van gedeputeerde staten van de provincies. In
de Flora- en faunawet is in artikel 68 bepaald dat, alvorens gedeputeerde staten een ontheffing kunnen verlenen, het Faunafonds moet worden gehoord omtrent de
aanvraag en de eventuele ontheffingverlening. De wetgever heeft deze wettelijke adviestaak aan het
Faunafonds opgedragen om landelijk zoveel mogelijk
éénzelfde ontheffingenbeleid te voeren. In 2009 heeft
het Faunafonds in totaal 120 adviezen (in 2008: 121) aan
gedeputeerde staten uitgebracht. In paragraaf 3.3 is een
tabel opgenomen, waarin per provincie het aantal verstrekte adviezen is uitgesplitst. Daarnaast dienen gedeputeerde staten ontwerp faunabeheerplannen, alvorens

zij deze goedkeuren, voor een wettelijk advies aan het
Faunafonds voor te leggen. In het verslagjaar zijn acht
faunabeheerplannen (in 2008: één) aan het bestuur
voor advies voorgelegd.
De Faunabeheereenheden spelen in de provincies een
belangrijke rol bij het planmatig beheer van diersoorten. Faunabeheereenheden doen regelmatig een
beroep op de kennis en de deskundigheid van het
Faunafonds bij het opstellen van provinciale/regionale
faunabeheerplannen. Het Faunafonds is daarom deelnemer aan het overleg van de secretarissen van de
Faunabeheereenheden.
Decentralisatie

In juli 2007 heeft de Secretaris-Generaal van het
Ministerie van LNV de voorzitter in kennis gesteld van
het feit dat onderzocht wordt of (de taken van) het
Faunafonds zullen worden gedecentraliseerd naar het
provinciale niveau. Op 17 maart 2008 heeft de gemengde commissie onder voorzitterschap van mevrouw
Lodders-Helfrich hierover een advies uitgebracht onder
de titel: Ruimte, Regie en Rekenschap. De commissie
pleit onder meer voor decentralisatie van de taken van
het Faunafonds. In 2008 hebben het Rijk en de provincies een bestuursakkoord gesloten waarin onder meer is
afgesproken dat de taken van het Faunafonds gedecentraliseerd worden. Het streven is erop gericht deze
decentralisatie - waarvoor een formeel wettelijke regeling is vereist – uiterlijk in 2010 te realiseren. Hierdoor
komt een samenhangend pakket aan relevante faunainstrumenten in het kader van beheer en schadebestrijding in relatie tot faunabescherming bij de provincies te
liggen. Begin 2009 zijn een stuurgroep onder leiding
van de gedeputeerde Visser van Noord-Holland en een
werkgroep onder voorzitterschap van het IPO ingesteld,
die de decentralisatie van de Faunafondstaken moesten
voorbereiden. De werkgroep heeft in een aantal vergaderingen de gevolgen van de overdracht van taken aan
de provincies onderzocht en daarover advies uitgebracht aan de stuurgroep. De stuurgroep heeft het
advies overgenomen, waarbij van de zijde van LNV de
financiële claims voor de toekomst worden betwist. De
belangrijkste punten in het advies van de stuurgroep
zijn:
• De provincies gaan een Gemeenschappelijke
Regeling Faunafonds aan en richten een Openbaar
Lichaam Faunafonds (voorlopige werktitel) op voor
de uitvoering van de taken.

3

4

• Het Openbaar Lichaam stelt een commissie in waarin, in navolging van de Flora- en faunawet, deskundigheid aanwezig is op het gebied van jacht, landbouw, natuurbescherming en dierenwelzijn. In de
gemeenschappelijke regeling wordt vastgelegd voor
welke taken het bestuur een commissie kan instellen
en wat de samenstelling van de commissie is.
• De commissie kan worden gemandateerd tot het uitvoeren van bepaalde taken (o.a. verlenen van schadetegemoetkomingen, advies over het Faunabeheerplan). De samenstelling van de commissie waarborgt
een afgewogen oordeel over de verschillende belangen bij de besluitvorming. In de gemeenschappelijke
regeling worden de taken en bevoegdheden van de
commissie vastgelegd.
• Bezwaar en beroep kunnen binnen nader af te spreken spelregels (scheiding van taken) worden gemandateerd aan een commissie met externe deskundigen.
• Sturing op het verlenen van schadetegemoetkomingen vindt plaats door middel van landelijke uniforme
beleidsregels, die door de provincies worden opgesteld en vastgesteld.
• Daarnaast vindt sturing plaats via de begroting, de
jaarrekening en het voorlichtings- en onderzoeksprogramma, die door de provincies worden vastgesteld.
• De bij het huidige Faunafonds werkzame personeelsleden komen in principe in dienst bij het Openbaar
Lichaam Faunafonds.
• De CAO van de provincies is leidend voor de werknemers van het Openbaar Lichaam Faunafonds.
• De provincies nemen de salarisverplichtingen en
eventuele secundaire arbeidsafspraken over.
• Het voornemen is om het Openbaar Lichaam in
Dordrecht (op de huidige locatie van het Faunafonds)
te huisvesten.
• De financiële gevolgen van de overgang van de taken
worden in een nader overleg tussen LNV en de provincies besproken.
Het advies van de stuurgroep is vervolgens voorgelegd
aan LNV en het IPO, die hieraan verdere invulling zullen
geven. Het advies is vervolgens aangeboden aan het
Ministerie van LNV, alsmede aan het IPO. Naar het zich
thans laat aanzien zal de decentralisatie van de Faunafondstaken in 2011 worden gerealiseerd.

1.3. Beleid ten aanzien van het verlenen van
tegemoetkomingen
In de wet is bepaald dat een tegemoetkoming in de
schade door dieren behorende tot een beschermde
inheemse soort slechts wordt verleend aan een belanghebbende, indien die schade redelijkerwijs niet of niet
geheel te zijnen laste behoort te blijven. De tegemoetkoming wordt naar billijkheid bepaald. In 2002 heeft de
toenmalige Staatssecretaris van het Ministerie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij het bestuur van
het Faunafonds verzocht in overeenstemming met haar
alsmede met de colleges van gedeputeerde staten van
de provincies beleidsregels op te stellen, (de Regeling
vaststelling schadevergoeding Faunafonds), met inachtneming waarvan het Faunafonds op verzoeken voor
een tegemoetkoming in de schade door beschermde
inheemse soorten zal beslissen. De regeling alsmede de
wijzigingen daarop worden gepubliceerd in de Staatscourant.
De regeling geeft aan onder welke voorwaarden een
tegemoetkoming in de schade kan worden verleend.
Inmiddels zijn onderdelen van de regeling ter toetsing
aan de rechter voorgelegd. De rechter heeft in de tot op
heden aan hem voorgelegde gevallen steeds geoordeeld dat de beleidsregels van het Faunafonds de rechterlijke toets kunnen doorstaan. Op 4 juni 2009 heeft
het bestuur de beleidsregels gewijzigd. Met de wijziging van de beleidsregels zijn de voorwaarden om voor
een tegemoetkoming in schade in aanmerking te
komen versoepeld. De aanpassingen zijn het gevolg van
enkele bestuursbeslissingen in het afgelopen jaar.
Voortaan kan bij schade op percelen grasland, graszaad
en graan vanaf zes maanden na inzaai worden volstaan
met verjaging door menselijke aanwezigheid gecombineerd met verjaging door ondersteunend afschot.
Verdere preventieve middelen zijn niet meer vereist.
Verder komt schade op percelen gelegen binnen de
afpalingskring van een (geregistreerde) eendenkooi nu
ook in aanmerking voor een tegemoetkoming in schade, indien voldoende visuele maatregelen zijn getroffen. In het onderdeel werkwijze (hierna) en in het hoofdstuk over de bedrijfsvoering zal hierop nader worden
ingegaan.

1.4. Werkwijze van het Faunafonds
1.4.1. Het aanvragen van een tegemoetkoming in de schade
door diere behorende tot beschermde inheemse soorten

Een verzoek voor een tegemoetkoming in de schade
door beschermde inheemse diersoorten moet binnen
zeven werkdagen nadat schade is geconstateerd, op een
door het bestuur vastgesteld formulier worden ingediend. Dit formulier is verkrijgbaar bij het LNV-loket,
maar kan ook worden gedownload van de website van
het Faunafonds. Nadat de aanvrager het formulier heeft
ingevuld zendt hij het formulier naar het secretariaat
van het Faunafonds. De aanvrager krijgt een bevestiging van de ontvangst van zijn aanvraag. Indien de aanvraag niet compleet is ontvangt de aanvrager daarvan
eveneens bericht en wordt hem een termijn gesteld
waarbinnen hij de aanvraag dient te completeren. Na
het invoeren van het verzoekschrift vindt de eerste
beoordeling plaats.
Bij de eerste beoordeling wordt vastgesteld of de aanvraag aan de voorwaarden, zoals opgenomen in de
regeling, voldoet. Is dat niet het geval dan ontvangt de
aanvrager direct een beslissing op zijn aanvraag en
wordt zijn aanvraag met redenen omkleed afgewezen.
Voldoet de aanvraag, voor zover controleerbaar, wel aan
de voorwaarden van de regeling dan wordt aan het
taxatiebureau, in wiens werkgebied de percelen waarop
de schade is aangericht zijn gelegen, opdracht verleend
de schade te taxeren. Afhankelijk van het moment
waarop het verzoek voor de tegemoetkoming wordt
ingediend, brengt de taxateur één of meerdere keren
een bezoek aan het schadeperceel en beschouwt het
beschadigde gewas. In beginsel zal de taxateur binnen
acht dagen, nadat het verzoekschrift bij het Faunafonds
is ontvangen, een eerste bezoek aan het beschadigde
perceel brengen. Tijdens dat bezoek zal de taxateur
onder meer onderzoeken of de door de grondgebruiker
op het verzoekschrift vermelde diersoort(en) ook daadwerkelijk verantwoordelijk zijn voor de veroorzaakte
schade. Daarnaast zal hij op het schadeperceel één of
meerdere referentieplekken (plekken waar het gewas
niet is beschadigd) vaststellen. Vervolgens spreekt de
taxateur met de grondgebruiker af dat deze de taxateur
kort voor het oogsttijdstip zal inlichten omtrent de verwachte oogstdatum. Enkele dagen voor de geplande
oogstdatum brengt de taxateur een laatste bezoek aan
het schadeperceel en stelt hij de schadeomvang defini-

tief vast. Van deze schadevaststelling ontvangt de aanvrager een bevestiging. De aanvrager heeft vervolgens
acht werkdagen de gelegenheid om bij het Faunafonds
te reclameren omtrent de omvang en de hoogte van de
vastgestelde schade. Maakt de grondgebruiker van dat
recht gebruik, dan worden zijn opmerkingen voor advies
doorgezonden naar het betreffende taxatiebureau. Het
advies van het taxatiebureau wordt vervolgens ter kennisneming aan de aanvrager van de tegemoetkoming
gezonden. Daarna wordt zo spoedig mogelijk de beslissing op de aanvraag voorbereid en genomen. Het streven is erop gericht dat binnen zes weken, nadat het
secretariaat het taxatierapport heeft ontvangen, de
beslissing naar de aanvrager wordt verzonden en een te
verlenen tegemoetkoming in de schade is bijgeschreven
op de bankrekening van de aanvrager.
Een afwijkende werkwijze wordt gehanteerd bij verzoekschriften bij schade door dassen, reeën, damherten,
edelherten of wilde zwijnen en schade door vossen aan
landbouwhuisdieren. In al deze gevallen krijgt de consulent van het Faunafonds, in wiens werkgebied de schade is gemeld, het verzoek een veldbezoek te brengen. In
voorkomend geval heeft de consulent de bevoegdheid
gelijktijdig de omvang van de schade vast te stellen, als
deze lager is dan € 1500. In 2009 hebben de consulenten
van het Faunafonds 226 (2008: 217) taxaties uitgevoerd.
Wordt het bedrag van € 1500 overschreden dan wordt
alsnog een taxatieopdracht verleend aan het taxatiebureau, in wiens werkgebied de schade wordt gemeld. Ook
als de consulent de schade vaststelt, heeft de aanvrager
de mogelijkheid daartegen te reclameren.
Verzoekschriften waarin de schade is vastgesteld op een
bedrag lager dan € 5.000 worden door de secretaris in
mandaat afgedaan. Verzoekschriften met een vastgesteld schadebedrag hoger dan € 5.000 worden maandelijks aan het bestuur van het Faunafonds ter beoordeling voorgelegd. In 2008 heeft het bestuur besloten de
mandaatregeling voor de secretaris te verruimen.
Afgesproken is dat dossiers, waarin het getaxeerde
bedrag lager is dan € 10.000 en van de aanvrager geen
inspanningen tot verjaging van de schadeveroorzakende diersoorten worden verlangd om de schade te voorkomen of te beperken, door de secretaris in mandaat
kunnen worden afgedaan. Dossiers waarin een dergelijke inspanning van de aanvrager wel wordt verwacht,
moeten als het getaxeerde bedrag hoger is dan € 5.000

5

6

nog wel ter goedkeuring aan het bestuur worden voorgelegd.
Leidt een verzoekschrift tot betaling van een tegemoetkoming dan voert het secretariaat van het Faunafonds
zelf de betaling uit en ontvangt de aanvrager daarvan
bericht. Wordt een verzoek om een tegemoetkoming in
de schade (gedeeltelijk) afgewezen, dan ontvangt de
aanvrager een gemotiveerde beslissing.
1.4.2. Bezwaar en beroep

Indien een aanvrager van een tegemoetkoming in de
schade het niet eens is met de beslissing, die hij van het
Faunafonds op zijn aanvraag heeft ontvangen, dan kan
hij daartegen een bezwaarschrift indienen bij het
bestuur van het Faunafonds. Bezwaarde ontvangt een
ontvangstbevestiging en een mededeling dat zijn
bezwaarschrift voor advies wordt voorgelegd aan de
Afdeling Recht en Rechtsbescherming van de Dienst
Regelingen in Den Haag. Het bezwaarschrift wordt vervolgens, voorzien van een zienswijze van het secretariaat op het bezwaarschrift, doorgezonden naar de
Afdeling. Deze afdeling neemt contact op met
bezwaarde en organiseert, als bezwaarde daartoe de
wens heeft geuit, een hoorzitting waar bezwaarde in de
gelegenheid wordt gesteld zijn bezwaren nader toe te
lichten. De hoorzittingen worden altijd bijgewoond
door de coördinator faunazaken of bij diens afwezigheid
door een andere medewerker van het Faunafonds. Deze
is tijdens de hoorzitting in de gelegenheid de in primo
genomen beslissing toe te lichten. Bezwaarde kan ook
aangeven telefonisch gehoord te willen worden. Als
bezwaarde daaraan de voorkeur geeft wordt hij telefonisch gehoord door de jurist van de afdeling die het
bezwaarschrift in behandeling heeft. Van het horen
wordt een verslag gemaakt. Aan de hand van het dossier en hetgeen tijdens de hoorzitting naar voren is
gebracht stelt de Afdeling een advies voor het bestuur
van het Faunafonds op in de vorm van een conceptbeslissing op bezwaar. De conceptbeslissing op bezwaar
wordt aan het Faunafonds voorgelegd en indien het
bestuur zich daarin kan vinden, door de voorzitter van
het Faunafonds ondertekend. Als een aanvrager het niet
eens is met de beslissing op zijn bezwaarschrift dan
staat hem de gang naar de rechter tot wiens rechtsgebied de woonplaats van de aanvrager behoort, open en
in tweede instantie hoger beroep bij de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Met ingang

van 1 januari 2010 zal de Afdeling Recht en Rechtsbescherming van de Dienst Regelingen in Den Haag
deze taak overdragen aan de Afdeling Recht en Rechtsbescherming van de Dienst Regelingen in Roermond.
1.4.3. Wet Dwangsom

Op 1 oktober 2009 is de Wet Dwangsom inwerking
getreden. Deze wet houdt in dat wanneer een bestuursorgaan niet tijdig, dat wil zeggen binnen de wettelijke
termijnen of als deze niet zijn gesteld binnen redelijke
termijnen, op een verzoek dient te beslissen. De gevolgen van deze wet voor de werkwijze van het Faunafonds
is besproken tijdens een bestuursvergadering. Geconstateerd is dat voor het Faunafonds geen wettelijke termijnen zijn gesteld en dat er dus binnen redelijke termijn moet zijn beslist. Doorgaans geldt als redelijke termijn de periode van 8-10 weken. In de werkwijze van het
Faunafonds zal het vaak niet lukken die termijn te halen.
Daarom zal bij het indienen van een verzoekschrift de
procedure worden toegelicht in de ontvangstbevestiging. Daarin wordt aangegeven dat een verzoeker van
een tegemoetkoming in de schade de beslissing op zijn
verzoek binnen tien weken nadat hij de bevestiging
taxatie grondgebruiker van de taxateur heeft ontvangen, tegemoet kan zien. Voor wat betreft de afhandeling van bezwaren zijn afspraken gemaakt met de
Dienst Regelingen dat bezwaarschriften in beginsel
binnen de daarvoor geldende termijnen zullen worden
afgerond.
1.4.4. Financiering

De bekostiging van de te verlenen tegemoetkomingen
alsmede de kosten van het secretariaat van het
Faunafonds worden gefinancierd door de beleidsverantwoordelijke directie van het Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, te weten de directie Natuur,
in 2009 na een samenvoeging met de directie Platteland omgevormd tot de directie Natuur, Landschap en
Platteland.
De kosten van onderzoek en voorlichting door het
Faunafonds worden bekostigd uit de bijdrage die jachtaktehouders jaarlijks ten behoeve van het Faunafonds
verplicht zijn af te dragen en die via het Ministerie van
Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit aan het
Faunafonds ter beschikking worden gesteld.

2 Het bestuur
2.1. Missie, bestuursvisie en Code Goed
Openbaar bestuur
Het bestuur van het Faunafonds heeft tot taak het
Faunafonds te besturen. Het bestuur hanteert daarbij
de volgende missie en bestuursvisie.
Missie

“Het Faunafonds ontwikkelt zich tot hèt kennis- en
adviescentrum voor het beheer van de Nederlandse
Fauna, in het bijzonder ten aanzien van het voorkomen
en beperken van bedrijfsmatige schade door in het wild
levende dieren aan landbouwgewassen, bedrijfsmatig
gehouden landbouwhuisdieren en de Nederlandse flora
en fauna. Het bestuur geeft hieraan invulling door het
(laten) verrichten van onderzoek, het geven van adviezen en voorlichting en het verlenen van tegemoetkomingen in de schade”.
Bestuursvisie

Het bestuur voert een beleid dat effectief (de goede dingen doen) en efficiënt (de dingen goed doen) is en wil
zorgvuldig omgaan met de middelen die door de
Minister van LNV en eventueel anderen beschikbaar
worden gesteld. Het bestuur wil transparant, daadkrachtig en betrouwbaar zijn gesteund door een efficiënt, burgergericht en bedrijfsmatig werkend ambtelijk
secretariaat.
De wijze waarop het bestuur zijn taak uitoefent is in
overeenstemming met Beginselen van deugdelijk
Overheidsbestuur zoals deze zijn vastgelegd in de
Nederlandse code voor goed openbaar bestuur van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Juni 2009, 20522/1722-GMD32). Met het onderschrijven van deze code geeft het bestuur van het
Faunafonds aan zich op een maatschappelijk geaccepteerde wijze te willen gedragen en erkent het bestuur
de uitgangspunten en de principes van de code. De code
staat toe dat op onderdelen gemotiveerd van de principes en uitgangspunten mag worden afgeweken.
Op de volgende punten wijkt het bestuur af van de principes en uitgangspunten van de code, waarbij de reden
van de afwijking wordt vermeld:
* Het bestuur vervult zowel de taak van bestuur als de taak
van de raad van toezicht.

Voor de motivering van deze afwijking van de code

wordt verwezen naar de wijze waarop het bestuur van
het Faunafonds is samengesteld en benoemd overeenkomstig de artikelen 85, 86 en 87 van de Flora- en faunawet. Daarin is impliciet bepaald dat het bestuur zelf het
orgaan is dat bestuurt èn toezicht houdt op het reilen
en zeilen van het fonds. Het bestuur houdt in beginsel
toezicht op twee fronten, namelijk als orgaan dat de
ontwikkeling van ideeën en voorstellen ten aanzien van
in het wild levende dieren stimuleert en begeleidt (de
strategie die moet leiden tot het realiseren van de doelstellingen) en anderzijds als een soort “raad van toezicht” op de uitvoering van de taken van het secretariaat (bewaken van de operationele en financiële doelstellingen). Het bestuur is, zoals uit de wet blijkt,
samengesteld uit verschillende geledingen die bij het
faunabeleid in ons land betrokken zijn. Dat zijn de landbouw, de jacht, de natuurbescherming (zowel de
gebieds- als de soortenbescherming) alsmede het dierenwelzijn. Voorts is een persoon uit de wetenschap met
specifieke deskundigheid ten aanzien van dierecologie
aan het bestuur toegevoegd. Met deze samenstelling is
gewaarborgd dat alle belangen bij het Nederlandse faunabeleid voldoende in het bestuur zijn vertegenwoordigd. De onafhankelijke voorzitter zorgt dat het evenwicht tussen belangen gewaarborgd blijft.
* Het bestuur heeft zelf een Rooster van Aftreden vastgesteld.

De Flora- en faunawet voorziet in de benoeming van de
bestuursleden. De wettelijke benoemingswijze staat
naar de mening van het bestuur niet garant voor continuïteit. Daarom heeft het bestuur binnen de kaders van
de wet in februari 2006 zelf een Rooster van Aftreden
vastgesteld. Volgens dit rooster is voor de komende
jaren bepaald welk bestuurslid zijn zetel op welk
moment beschikbaar stelt. Alle zittende bestuursleden
hebben zich aan dit Rooster van aftreden geconformeerd. Alle nieuwe bestuursleden zullen voor hun
benoeming worden gevraagd hier eveneens mee in te
stemmen. Zo is gewaarborgd dat regelmatig “nieuw
bloed” in het bestuur kan instromen. Voor de verschillende bestuurszetels zijn profielschetsen opgesteld. Bij
het vervullen van vacante bestuurszetels worden steeds
de betrokken organisaties uitgenodigd een voordracht
van minimaal twee personen te doen. Een delegatie van
het bestuur heeft vervolgens een gesprek met de voorgedragen kandidaten, brengt aan het bestuur verslag
uit van de gesprekken en doet vervolgens een voorstel
voor benoeming in de bestuursvergadering. Als het

7

8

bestuur daarmee instemt, wordt de Minister van LNV
voorgesteld samen met de Colleges van Gedeputeerde
Staten van de provincies de voorgedragen persoon als
nieuw Faunafondsbestuurslid te benoemen. Met deze
werkwijze wordt, naar de mening van het bestuur,
gewaarborgd dat de belangen, die bij de uitvoering van
het faunabeleid een rol spelen, telkens voldoende aan
bod komen. Ter uitvoering van het Rooster van Aftreden
zijn per 1 juli 2009 de heren H. Slijkhuis en A.J. Bosman
afgetreden. Per die datum zijn respectievelijk de heren
P.L. Sterkenburgh en J.J.T. Teeuwisse tot het Faunafondsbestuur toegetreden.
Bij het functioneren van het fonds let het bestuur erop
dat er zoveel mogelijk transparant wordt gewerkt. Zo is
besloten dat de vastgestelde verslagen van bestuursvergaderingen alsmede de aan de Minister van LNV uitgebrachte adviezen en de resultaten van in opdracht
van het Faunafonds uitgevoerd onderzoek op de website van het Faunafonds worden geplaatst. Daarnaast
worden per half jaar gerangschikt ook de uitbetaalde
tegemoetkomingen op de website gepubliceerd. Het
jaarverslag en de jaarrekening worden de laatste jaren
in de vorm van een aantrekkelijk vorm gegeven boekwerkje voor een breed publiek beschikbaar gesteld en
ook op de website gepubliceerd. Conform het Aansturingsarrangement Faunafonds dat tussen de SecretarisGeneraal van het Ministerie van LNV en het bestuur van
het Faunafonds is overeengekomen, vindt eens per
twee jaar overleg met de Minister van LNV plaats over
de taakuitoefening door het bestuur van het Faunafonds.
* de inrichting van het financiële verslaggeving vindt plaats
aan de hand van het door de Minister van LNV vastgestelde
Controle protocol Faunafonds en het Verantwoordingsgesprek met de Minister van LNV

De Minister van LNV heeft een controleprotocol vastgesteld op basis waarvan de financiële verslaglegging
wordt opgemaakt. Voorts wordt het financieel verslag
gecontroleerd door de externe accountant en wordt
daarvan verslag gedaan in de Accountantsverklaring,
waarin voor de jaarrekening van het fonds de wettelijk
verplichte doelmatigheid- en rechtmatigheidverklaring
wordt afgegeven.
Jaarlijks vindt over de wijze van besteding van middelen
en de wijze waarop daarover verslag is gedaan een verantwoording plaats met een vertegenwoordiger van de

Minister van LNV tijdens het Verantwoordingsgesprek.
Hierna zal de wijze waarop het toezicht op het functioneren van het fonds vorm en inhoud heeft gekregen
worden toegelicht. Hierbij moet worden opgemerkt dat
een grote rol is weggelegd voor het secretariaat van het
Faunafonds. De medewerkers van het secretariaat verrichten, onder leiding en verantwoording van de secretaris de dagelijkse werkzaamheden. In de Mandaatregeling Faunafonds is vastgelegd voor welke werkzaamheden het bestuur de secretaris mandaat heeft
verleend. De toezichtstaken van het bestuur zien op de
in mandaat uitgevoerde taken van het secretariaat, alsmede op het eigen functioneren van het bestuur.
In het kader van good governance heeft het bestuur in
2007 een gedragscode voor bestuursleden en medewerkers van het Faunafonds vastgesteld. In de gedragscode
zijn bepalingen opgenomen, die moeten voorkomen
dat belangenverstrengeling optreedt bij bestuursleden
en medewerkers. Overigens is de door het bestuur vastgestelde gedragscode voor wat de medewerkers van
het Faunafonds aanvullend op de gedragscode, die al
voor hen geldt als medewerkers van de directie Natuur
Landschap en Platteland van het Ministerie van LNV. De
gedragscode is op de website van het Faunafonds gepubliceerd.
Bestuursvergaderingen

Het Faunafonds vergadert maandelijks, doorgaans op
de eerste donderdag van de maand, meestal in Kasteel
Groeneveld te Baarn. Twee keer per jaar wordt in beginsel “op locatie” vergaderd en wordt aansluitend een
werkbezoek gepland. Zo werd in april 2009 de vergadering gehouden in Noordwijk waar het bestuur na de
lunch kennis heeft genomen van de problematiek van
de damherten die vanuit de Amsterdamse Waterleiding
Duinen schade toebrengen aan de bollenpercelen van
de omliggende bollentelers. Aan het einde van de middag werd een bijeenkomst gehouden met de meest
betrokken bestuurders van de Gemeente Amsterdam
alsmede van de provincies Noord- en Zuid-Holland.
Aansluitend aan de bestuursvergadering van oktober
2009, die werd gehouden op het Kroondomein Het Loo
te Apeldoorn en die voor een deel in het teken stond van
het nieuwe faunabeheerplan voor het Kroondomein,
werd onder leiding van Hare Majesteits houtvester
kennis genomen van de ontwikkelingen van het Kroondomein in het algemeen en de wijze waarop natuurlijke

bosverjonging op het Kroondomein wordt gestimuleerd
in het bijzonder.
De leden ontvangen een vergoeding van € 190 per
bezochte vergadering plus reiskosten. De voorzitter ontvangt € 254 per bezochte vergadering plus reiskosten
per bezochte vergadering. Daarnaast kan hij de extra
bijeenkomsten en overleggen, die hij in de hoedanigheid van zijn functie bezoekt, tegen hetzelfde bedrag in
rekening brengen.
In aanvulling op de toezichtrol die het bestuur zelf vervuld en die hiervoor is beschreven, heeft het bestuur uit
zijn midden een aantal commissies benoemd die tot
taak hebben bepaalde bestuursbesluiten, die door het
secretariaat worden geconcipieerd voor besluitvorming
in de bestuursvergadering voor te bereiden of die, in het
geval van de Auditcommissie, toezichttaken verricht op
het financiële middelenbeheer van het fonds. De commissies worden hierna beschreven.
Auditcommissie.

Eind 2004 heeft de Minister van LNV de Regeling
Liquidemiddelenbeheer vastgesteld en aan het bestuur
van het Faunafonds toegezonden. De Regeling is binnen
het bestuur besproken. Naar aanleiding daarvan heeft
het bestuur besloten dat de wijze waarop het bestuur
omgaat met zijn liquide middelen moet worden vastgelegd in een Treasurystatuut. Het concept van het statuut is voorgelegd aan de accountant van het fonds. Het
concept met daarin opmerkingen van de accountant
verwerkt, is vastgesteld in de bestuursvergadering van
7 april 2005.
Het Treasurystatuut bevat bepalingen hoe de liquide
middelen die aan het fonds ter uitoefening van zijn
taken ter beschikking worden gesteld, worden
beschermd tegen ongewenste financiële risico’s. Ook
worden geregeld hoe de interne verwerkingskosten en
externe kosten bij het beheren van geldstromen
beperkt gehouden kunnen worden, hoe renteresultaten
kunnen worden geoptimaliseerd en hoe gewaarborgd
wordt dat taken en verantwoordelijkheden duidelijk
worden geregeld. Naar aanleiding van met name dit
laatste punt is zowel van uit het bestuur als het secretariaat de wens voor de instelling van een Auditcommissie
ontstaan. Deze commissie bestaat uit de voorzitter,
twee bestuursleden, ondersteund door de secretaris en
de medewerker financiën. De Auditcommissie wordt

naast de werkzaamheden, die uit het Treasurystatuut
voortkomen, ook ingezet bij de voorbereiding van financiële stukken, die aan het bestuur ter besluitvorming
worden voorgelegd. Zo worden de concept-begroting
alsmede de concepten van jaarverslag en het financiële
verslag besproken in een vergadering van de
Auditcommissie alvorens deze stukken ter besluitvorming aan het bestuur worden voorgelegd. Tijdens de
bestuursvergadering wordt door één of meer leden van
de Auditcommissie verslag gedaan van de bespreking
van het betreffende onderwerp in de Auditcommissie.
De Auditcommissie oefent op deze wijze toezicht uit op
een groot deel van de financiële taken van het fonds.
Voorts moet worden vermeld dat de delegatie van het
Faunafonds tijdens het jaarlijkse gesprek met de
Minister bestaat uit de leden van de Auditcommissie
aangevuld met enkele andere bestuursleden van het
Faunafonds. De Auditcommissie vergadert minimaal
twee keer per jaar.
De commissie bestaat uit de leden J.S. Huys, H. Slijkhuis
(in 2009 opgevolgd door de heer A.G. Dijkhuis) en J.
Schellekens, die als voorzitter van de commissie
optreedt; de secretaris en de medewerkster financiën
van het secretariaat ondersteunen de commissie bij
haar werkzaamheden. De leden van de commissie vormen ook de basis voor de Faunafondsdelegatie voor het
gesprek met de directeur NLP van LNV over het verantwoording afleggen over de jaarstukken. De commissie
handelt volgens het september 2008 door het bestuur
vastgestelde Reglement Auditcommissie. In het reglement is de taak en de werkwijze van de Auditcommissie
vastgelegd. Zo is ook bepaald dat de functies van voorzitter van het Faunafonds onverenigbaar is met de functie van voorzitter van de Auditcommissie.
Commissie Onderzoek Faunafonds.

Een andere commissie uit het bestuur van het
Faunafonds, die een rol vervult bij het toezicht op de
taken van het Faunafonds is de Commissie Onderzoek
Faunafonds. Deze Commissie is door het bestuur ingesteld ten tijde van de samenstelling van het
MeerjarenOnderzoeksprogramma Faunafonds 20022006. De Commissie bestaat uit drie bestuursleden,
ondersteund door de secretaris en de coördinator
onderzoek van het Faunafonds. De Commissie heeft tot
taak het onderzoek, waartoe door het bestuur van het
Faunafonds is besloten, te volgen en te bezien of het
overeenkomstig de afspraken wordt uitgevoerd.

9

10

Daarnaast heeft de Commissie een rol bij het ontwikkelen van onderzoeksvragen en het definiëren van nieuwe
onderzoeksvoorstellen. Tenslotte bewaakt de Commissie het onderzoeksfonds, het budget dat voor onderzoek
beschikbaar is. De Commissie Onderzoek Faunafonds
vergadert gemiddeld drie keer per jaar. De volgende
leden hebben zitting in de Commissie Onderzoek: A.G.
Dijkhuis, H. Slijkhuis, in 2009 opgevolgd door de heer
P.L. Sterkenburgh, R. Foppen, J. Teeuwisse, alsmede de
heer Ripmeester. Daarmee is een vertegenwoordiger
van elke discipline uit het bestuur vertegenwoordigd in
de Commissie Onderzoek van het Faunafonds.
In 2009 heeft de commissie zich bezig gehouden met
een nieuw Meerjarenprogramma Onderzoek Faunafonds 2009-2013. Dit meerjarenprogramma heeft de in
2008 ingezette omslag in het beleid van het verlenen
van een tegemoetkoming in de schade naar het voorkomen van schade en het ontwikkelen van innovatieve
preventieve afweermiddelen nog meer invulling gekregen. In paragraaf 3.4 wordt verslag gedaan van de activiteiten van de commissie.
Klankbordgroep Faunafonds

Teneinde de contacten met de “klanten” van het
Faunafonds te intensiveren heeft het bestuur besloten
tot de instelling van een klankbordgroep. De taak van
de klankbordgroep is onder meer het bestuur te adviseren over zaken die aanvragers van een tegemoetkoming
in de schade raken. De klankbordgroep is in mei 2009 in
Nijkerk bij elkaar geweest. Tijdens dit overleg heeft
onder meer een terugkoppeling plaatsgevonden over
de in maart door Praktijkonderzoek Plant en Omgeving
en het Faunafonds georganiseerde Landelijke contacten demodag en heeft de klankbordgroep ideeën aangedragen over hoe de procedures met betrekking tot de
tegemoetkomingen kunnen worden vereenvoudigd.
Daarnaast is gesproken over tegemoetkomingen voor
groenbemesters en over het huidige eigen risico versus
een eventueel te hanteren behandelbedrag voor verzoekschriften. Tot slot betekende de bijeenkomst van
mei het afscheid van de heer H. Slijkhuis als voorzitter
van de klankbordgroep. Omdat de heer Slijkhuis overeenkomstig het rooster van aftreden per juli 2009 geen
bestuurslid van het Faunafonds meer is, is de voorzittershamer van de klankbordgroep doorgegeven aan de
heer P. de Koeijer. Verder hebben zitting in de klankbordgroep de heren: J. Huys, A. Hooijer, M. Dekker, E. Tijhaar,
J. Zevenbergen, C. Smeets en W. Streekstra.

Het secretariaat van de klankbordgroep wordt gevoerd
door de heer M. Westebring, beleidsmedewerker
Faunazaken bij het secretariaat van het Faunafonds.

2.2. 2009 in vogelvlucht
Schade aan groenbemester:

In de vergadering van december 2008 heeft het bestuur
een verkennende discussie gevoerd over hoe om te gaan
met verzoeken om tegemoetkomingen in de schade
van groenbemesters. Op basis daarvan heeft het bestuur besloten dit punt eerst aan de klankbordgroep
voor te leggen om dit punt vervolgens met de reactie
van de klankbordgroep weer in het bestuur te agenderen en er een definitief besluit over te nemen.
Groenbemesting wordt vaak ingezet bij akkerbouw en
biologische landbouw, maar dan voornamelijk voor toevoer van organische (mest)stof en/of voor structuurverbetering. Daarvoor is voornamelijk het ondergrondse
deel (wortelstelsel) van de groenbemester van belang.
Voor indirecte schade, waaronder structuurschade of
vervolgschade heeft het Faunafonds tot op heden geen
tegemoetkomingen verstrekt. Daarnaast is de besparing (aan kunstmest) die als organische (mest)stof ingezaaide groenbemester in een volggewas kan opleveren
volgens de KWIN minimaal. Slechts in een klein aantal
gevallen heeft de grondgebruiker de intentie om de
groenbemester te oogsten. Het oogsten van een groenbemester voor voederwinning is niet gebruikelijk en
door deskundigen wordt dit niet als ‘goede landbouwpraktijk’ gezien.
Deze overwegingen hebben het bestuur doen besluiten
geen tegemoetkoming te verlenen voor faunaschade bij
groenbemesters.
Advies mastaanbod

Jaarlijks brengt het Faunafonds op verzoek van de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
advies uit over de effectiviteit van het leggen van lokvoer in relatie tot het realiseren van het benodigde
afschot van wilde zwijnen binnen de leefgebieden
Veluwe en Meinweg. In het bijzonder wordt daarbij aandacht gevraagd voor het mastaanbod en de actuele
stand van de populatie. Evenals voorgaande jaren is aan
het IPC Groene Ruimte te Arnhem gevraagd een inventarisatie te doen naar de mastverwachting in 2009. Uit
de inventarisatie bleek dat er op de Veluwe een mastopbrengst van 6.395.000 kg werd verwacht. 2009 kon

daarom worden aangemerkt als een goed mastjaar. Dit
goldt zowel voor de Veluwe als het Meinweggebied. Op
basis van deze inventarisatie zou kunnen worden
geconcludeerd dat met name op de Noord-Veluwe problemen kunnen ontstaan, doordat de doelstand met de
reguliere aanzitjacht met lokvoer dit jaar niet zou kunnen worden bereikt. Het bestuur heeft zich in voorgaande jaren al eens uitgesproken over de 1:1 methode. Toen
is aangegeven dat deze methode als aanvullend middel
kan worden ingezet als het geplande afschot niet kan
worden gerealiseerd. Het is echter wel duidelijk dat veel
partijen niets voelen voor de 1:1 methode. De minister
heeft hierover ook duidelijke afspraken gemaakt met de
provincie. Het bestuur heeft daarom besloten aan de
Minister een advies over het mastaanbod uit te brengen, vooralsnog zonder hierbij te adviseren over te gaan
tot het gebruiken van de 1:1 methode. In een later stadium, als de hiervoor genoemde onduidelijkheden zijn
opgehelderd en de provincie een reactie heeft gegeven
op de brief van de minister over de realisatie van de
afschotcijfers, zal het bestuur hierover adviseren, waarbij te denken valt aan een pilot met de 1:1 methode,
zodat ervaring met deze methode wordt opgedaan.
Invasieve exoten

Vanwege een nieuwe interpretatie van de zijde van het
Ministerie van LNV van de Flora- en faunawet (Ffwet)
ten aanzien van het exotenbeheer, mogen exoten en
verwilderde dieren niet zonder meer met het geweer
bestreden worden. Artikel 52 Ffwet biedt weliswaar de
mogelijkheid voor gebruikmaking van het geweer voor
jacht of beheer en schadebestrijding, maar niet voor het
doden van onbeschermde soorten. Volgens de minister
van LNV dient hiertoe door de provincie een aanwijzing
ex. art. 67 Ffwet gedaan te zijn, waarbij jachtaktehouders zijn aangewezen als categorie van personen die
met behulp van het geweer exoten en verwilderde dieren mogen doden. Deze nieuwe uitleg van de Flora- en
faunawet betekent een wijziging in het exotenbeleid en
het gevoerde beheer bij de bestrijding van exoten en
verwilderde dieren. Daarnaast heeft de uitspraak van de
rechtbank in Middelburg van 17 juni 2008 het aanwijzingsbesluit van de provincie Zeeland ten dele verworpen. Hierbij is geoordeeld dat een aantal exoten en verwilderde diersoorten op onjuiste gronden zijn aangewezen op basis van artikel 67 Ffwet, omdat volgens de
rechtbank niet werd voldaan aan de voorwaarden die in
dat artikel worden gesteld. Zo zou onvoldoende aanne-

melijk zijn gemaakt dat deze exoten en verwilderde
soorten belangrijke landbouwschade veroorzaken of
een reële dreiging vormen voor inheemse fauna.
Vanwege de bovengenoemde veranderingen is exotenbestrijding met het geweer niet langer zonder meer
mogelijk. De mogelijkheden voor bestrijding verschillen
van provincie tot provincie en zijn afhankelijk van het
wel of niet aanwijzen van soorten op grond van een
aanwijzing krachtens art 67 Ffwet en de daarmee
samenhangende onderbouwing van belangrijke schade
of bedreiging voor inheemse soorten. Het bestuur
besluit daarop deze problematiek breed te bespreken
tijdens een in het voorjaar van 2010 te houden werkconferentie.
Evaluatie beleidskader Faunabeheer

Het bestuur heeft kennisgenomen van de rapporten, die
in het kader van de evaluatie van het opvangbeleid
onder regie van de Directie Kennis zijn opgesteld.
Hetgeen in de rapporten is verwoord is voor het bestuur
van het Faunafonds aanleiding een (ongevraagd) advies
uit te brengen aan de minister van LNV over de wijze
waarop het ganzenbeleid de afgelopen drie jaren is
vormgegeven, de uitkomsten van dat beleid en eventuele vervolgstappen. Het bestuur heeft daarbij kennis
genomen van het feit dat in navolging op de evaluatie
van het beleidskader in verschillende pilots zal worden
ingespeeld op de tekortkomingen volgend uit de evaluatie van het beleidskader. Deze pilots richten zich op
verbetering van de opvangsystemen. Het bestuur is na
kennisneming van de inhoud van de onderzoeksrapporten en de voorgenomen pilots van mening dat de evaluatie van het beleidskader moet worden doorgezet voor
in ieder geval de periode van de huidige ganzenopvangcontracten. Hierbij dienen minimaal dezelfde gegevens
gemonitoord te worden als de afgelopen drie jaren.
Daarnaast acht het bestuur het wenselijk dat in de verdere evaluatie ook de invloed van de populaties overzomerende ganzen wordt meegenomen. De problematiek
van de overzomerende (of jaarrond verblijvende) ganzen kan niet los worden gezien van de overwinteraars
als genoemd in het beleidskader. De geluiden die vanuit
de praktijk worden gehoord zijn, dat met name de overzomerende ganzen voor problemen in de bedrijfsvoering zorgen. De aanpak van de overwinteraars wordt als
minder problematisch ervaren en de schade wordt over
het algemeen op redelijke wijze gecompenseerd. Dit
heeft tot gevolg dat, indien de overzomerende ganzen

11

12

onvoldoende worden aangepakt, zoals voorgeschreven
in de handreiking overzomerende ganzen, ook het
draagvlak voor de overwinterende ganzen zal afnemen.
Het bestuur acht het daarbij wenselijk dat in de eindevaluatie een overzicht van faalmomenten, waarbij in
kaart wordt gebracht wanneer de geplande beheermaatregelen en ontheffingen ‘succesvol’ zijn aangevochten bij de rechter, wordt opgenomen. Daarnaast
kan in de pilots, door gebiedgericht maatwerk, ervaring
worden opgedaan om bekende overzomerende ganzenpopulaties ook voor de datum van 1 april te verjagen.
De sturende factor voor de ganzen is met name het
voedselaanbod. Om ervoor te zorgen dat de gehele
beheerperiode voldoende voedsel aanwezig is in de
opvanggebieden kunnen de beheervoorwaarden zo
worden ingericht dat dit wordt gewaarborgd. Gedacht
kan worden het voedsel over de gehele foerageerperiode beschikbaar te laten zijn en niet te bepalen dat alleen
op 1 november een bepaalde hoeveelheid gras aanwezig
moet zijn. Ook zou kunnen worden gedacht aan daarvoor in aanmerking komende natuurterreinen in te
zaaien met klaver. Tenslotte is het bestuur van mening
dat moet worden toegewerkt naar een eindevaluatie,
waarbij duidelijk wordt aangegeven of het beleid heeft
gewerkt of niet. Hierbij dient ook aandacht gegeven te
worden aan een eventuele exit-strategie, indien het
beleid niet aan de verwachtingen heeft voldaan.

2.3. Wet- en regelgeving
In het verslagjaar 2009 zijn geen wijzigingen in de wet
noch in de uitvoeringsregelingen van de wet doorgevoerd die voor het functioneren van het Faunafonds van
belang zijn geweest. Wel zijn op 4 juni 2009 de beleidsregels van het Faunafonds gewijzigd. De wijziging had
betrekking op het versoepelen van de voorwaarden
waaronder een tegemoetkoming in de schade kan worden verkregen. Ook is het mogelijk geworden voor
grondgebruikers die gronden binnen de afpalingskring
van een geregistreerde eendenkooi hebben liggen en
die worden geconfronteerd met schade aan hun gewassen door beschermde inheemse dieren daarvoor een
tegemoetkoming te krijgen.

2.4. Bedrijfsvoering
Administratieve Organisatie:

In het verslagjaar is de administratieve organisatie (AO)
van de werkzaamheden van het secretariaat van het
Faunafonds geactualiseerd. In de AO is vastgelegd
welke functionaris voor welke taken verantwoordelijk is
en hoe de routing van bepaalde werkzaamheden verloopt. De AO is niet alleen voor nieuwe medewerkers
van groot belang bij hun inwerkprogramma, maar
wordt ook door de ervaren medewerkers als naslagwerk
gebruikt. Bovendien maakt de accountant graag gebruik van de AO bij de controle van de jaarrekening.
Interne controle op de taxaties:

Het bestuur heeft ook in 2009 weer besloten dat een
aantal taxaties wordt gecontroleerd door medewerkers/taxateurs van de Dienst Landbouw Voorlichting
(DLV). Met deze dienst is afgesproken dat jaarlijks in 100
dossiers een controletaxatie door DLV wordt uitgevoerd.
In 2009 zijn in 40 grasland- en 40 akkerbouw- en 20
fruitteeltdossiers controletaxaties uitgevoerd. De uitkomsten van de controletaxaties wezen uit dat in de
meeste gevallen tot een nagenoeg zelfde taxatiebedrag
werd gekomen en daar waar de uitkomsten afweken, er
een verklaring voor kon worden gevonden. De reden
voor de afwijking was dat meestal een ander referentiepunt als uitgangspunt voor de schadevaststelling was
gekozen.
Integratie geografische informatie systeem (GIS) bij het
Faunafonds:

In 2009 is aanvullende ervaring opgedaan met het
gebruik van de in 2008 geïnstalleerde GIS Viewer. De
GIS Viewer maakt het mogelijk van de ontvangen verzoekschriften, naast de aanvraaggegevens ook perceelsgegevens van een aanvrager digitaal vast te leggen. In combinatie met andere digitaal beschikbaar
kaartmateriaal kunnen aanvragen beoordeeld worden
op bijvoorbeeld ligging van percelen binnen of buiten
een ganzenfoerageergebied of Vogelrichtlijngebied. In
beide gevallen gelden afwijkende eisen ten aanzien van
de inzet van preventieve afweermiddelen. Daarnaast
zijn in de GIS Viewer ook de grofwildrasters digitaal
beschikbaar. Ten behoeve van beleidsinformatie en ontwikkelingen in bijvoorbeeld schade geeft deze applicatie mogelijkheden om verzamelde informatie verder te
analyseren en visueel te maken. Tenslotte kan de GIS

Viewer worden gebruikt bij onderzoek waarbij op perceelsniveau gegevens moeten worden vergeleken.
Naast de GIS Viewer is ook een traject ingezet voor het
digitaal inwinnen van de verzoekschriften faunaschade.
Hiertoe zal een webapplicatie worden ontwikkeld waarmee de grondgebruiker voor de ontstane schade een
verzoekschrift voor een tegemoetkoming bij het
Faunafonds kan indienen. In 2008 is een extern bureau
dat ook de website van het Faunafonds heeft gerevitaliseerd opdracht verleend een module te ontwerpen. Het
was de bedoeling dat in de tweede helft van 2009
getest zou kunnen worden met het digitaal inwinnen
van de verzoekschriften. Doordat in een later stadium is
besloten een koppeling te maken met gegevens van de
provincies en de faunabeheereenheden, zodat beter
gecontroleerd kan worden hoe van de verleende ontheffing gebruik is gemaakt, is enige vertraging opgelopen.
De testfase voor het digitaal inwinnen van de verzoekschriften is voorzien in mei 2010. Eind 2010 moet de digitale inwinning van verzoekschriften mogelijk zijn.

2.5. Financiën
In 2009 zijn in totaal 5311 verzoekschriften Faunaschade
ontvangen (2008: 4845) en is in totaal ruim € 6,8 miljoen (2008: € 11,2 miljoen) aan tegemoetkomingen in
de schade betaald. Dit bedrag is exclusief de schadecomponent in de ganzenopvangovereenkomsten voor
de Waddeneilanden. Dat bedrag was € 649.414 (2008:
€ 1.058.861).
Voor een gedetailleerd overzicht van de financiën wordt
volstaan te verwijzen naar het hoofdstuk 3.1. uitvoering
kerntaken alsmede naar de jaarrekening 2009, die bij
dit verslag is gevoegd.

13

3 Kerntaken
14

3.1. Uitvoering kerntaken
3.1.1. Verzoekschriften voor een tegemoetkoming in de
schade door dieren behorende tot beschermde inheemse
diersoorten

In artikel 84 van de Flora- en faunawet is bepaald dat
een belanghebbende die schade lijdt veroorzaakt door
dieren behorende tot beschermde inheemse diersoorten aan landbouwgewassen, vee, bossen of bedrijfsmatige visserij en die in redelijkheid niet tot zijn risico dient
te blijven zich tot het Faunafonds kan wenden met een
verzoek een tegemoetkoming in de schade te verlenen.
Het totaal aantal ontvangen verzoekschriften vertoont
wederom een toename ten opzichte van voorgaande
jaren. Uit een analyse van de per maand ontvangen verzoekschriften blijkt dat het aantal ontvangen verzoekschriften gedurende de wintermaanden ongeveer gelijk
is gebleven ten opzichte van 2008. Echter, als gevolg
van het doorvoeren van enkele belangrijke verbeteringen in de PSAN opvangpakketten voor overwinterende
ganzen is het aantal deelnemers in de ganzenopvangregeling gestegen met ongeveer 700 naar een totaal van
2050 deelnemers. Hiermee komt het aantal deelnemers
weer op het niveau van het opvangseizoen 2007/2008.
Per saldo betekent dit een toename van het aantal
bedrijven dat schade ondervindt van overwinterende
ganzen aan landbouwgewassen. Waar in 2008 sprake
was van een duidelijke toename van het aantal verzoekschriften in verband met zangvogelschade in fruit heeft
zich dit in 2009 niet herhaald. Het aantal ligt weer op
het niveau van voorgaande jaren. Wel neemt het aantal
verzoekschriften in verband met schade door overwinterende ganzen in het najaar toe. Met name het aantal
ontvangen verzoekschriften in de maand oktober is met
284 stuks gestegen ten opzichte van 2008. Deze
belangrijke stijging moet toegeschreven worden aan
overwinterende ganzen die schade veroorzaken aan

grasland. Het betreft hier de laatste weide- of maai-snedes. Ook het aantal schadesituaties, waarbij wilde zwijnen en dassen schade veroorzaken in maïs, vertoont een
stijgende lijn.
3.1.2. Verleende tegemoetkomingen.

Hierna is in tabel 2 vermeld welke bedrag per diersoort
is verleend als tegemoetkoming in de schade. Het gaat
hierbij om de tegemoetkoming die per diersoort in
2009 is uitbetaald.
Toelichting op de cijfers:

Naast het totaal uitbetaalde bedrag van € 7.491.217
heeft ook Dienst Regelingen aan deelnemers aan de
ganzenopvangregeling in het kader van PSAN een
bedrag aan opbrengstenderving aan landbouwgewassen betaald. Wanneer het totaal door het Faunafonds
uitgekeerde bedrag over 2009 wordt vergeleken met
voorgaande jaren dan valt het volgende op.
Het bedrag dat als tegemoetkoming in de schade in het
kader van de Regeling schadevergoeding Faunafonds is
uitbetaald, bedraagt € 7.491.217. Wanneer dit bedrag
wordt vergeleken met het aan tegemoetkomingen uitgekeerde bedrag in 2008, € 11.207.116, dan is er sprake
van een forse afname van het uitbetaalde bedrag. Deze
afname wordt vooral veroorzaakt door een terugval in
de prijzen voor landbouwproducten. De prijzen voor
met name granen en fruit lagen in 2009 weer op het
niveau van 2007.
Opvallend is het bedrag aan tegemoetkomingen in
schade veroorzaakt door overzomerende ganzen. Bij
een ongeveer gelijk blijvend aantal verzoekschriften en
daling van de prijzen voor landbouwproducten is het
bedrag aan schade met € 189.505 gestegen. De belangrijkste verklaring voor deze stijging kan gevonden worden in het niet verlenen van een ontheffing door het

Tabel 1: aantallen ontvangen verzoekschriften voor een
tegemoetkoming in de schade over de jaren 2004 tot en
met 2009:

Aantal verzoekschriften:

2004

2005

2006

2007

2008

2009

4589

4839

4259

4080

4845

5311

Tabel 2: verleende tegemoetkomingen Jachtfonds
en Faunafonds in 2004 tot en met 2009
Diersoort:
Haas
Konijn
Fazant
Wilde eend
Houtduif
Patrijs
Kolgans
Grauwe gans
Rietgans
Kl. rietgans
Brandgans
Rotgans
Canadagans
Overzomer.gans
Overz. Kolgans
Overz. Grauwegans
Overz. Brandgans
Kleine zwaan
Wilde zwaan
Knobbelzwaan
Bergeend
Smient
Meerkoet
Waterhoen
Meesachtigen
Zanglijster
Merel
Vinkachtigen
Spechtachtigen
Ov. zangvogels
Zwarte kraai
Roek
Kauw
Ekster
Spreeuw
Scholekster
Aalscholver
Havik
Holenduif
Zilvermeeuw
Ringmus
Huismus
Vlaamse gaai
Kokmeeuw
Turkse tortel
Edelhert
Damhert
Ree
Wild zwijn
Vos
Das
Bever
Veldmuis
Woelrat
Totaal:

2004

2005

14.130

54.925

1.108.911
1.041.553
63.052
73.152
309.892
235.854
17.955
168.417

1.378.620
1.353.286
78.157
60.676
391.159
234.245
24.878
391.636

2.870
9.058
99.689
4.626
645.354
18.384

3.429
3.439
106.618
6.212
611.914
9.177

8.434

5.504

16.396
13.388
13.120

112.602

12.807
13.069

85.063

99.544
11.616
77.367
7.284
3.584

215.831
2.497
201.635 *)
929
2.836
3.775

1.608

10.335

544

352
338
730
4.605
190
3.175
9.195
8.883
17.729
1.650
13.680
523
€ 4.239.434

301
1.431
3.411

39.494
10.171
20.317
9.469
925
70.915

2.309.191

€ 7.728.277

2006

2007

5.361

20.205
279
14.333
9.204

793.120
1.081.357
50.733
57.222
334.662
241.805
18.200
18.887
10.351
409.831
10.835
2.329
3.518
74.348
438
553.586
4.914
541
229.357
1.315
25.338
19.213

907.615
1.344.536
29.619
42.516
658.140
842.949
1.873
3.638
14.518
536.124
19.886
2.502
2.026
69.891
710
624.992
13.893

11.258
11.411
491

318.919
11.872
72.638
2.550
2.786
3.687
944
1.266
58
7.934

54.412
8.038
12.504
13.262
8.516
61.381
2.135
56.392
715.239
€ 5.324.954

189.192
19.129
27.052
63.919
65.301
231.010
6.562
39.271
2.102
5.897

960
377

2008

37.773

8.586
4.089
132
2.718
2.267.768
2.246.282
88.345
100.054
1.707.528
421.693
1.479
72.833
1.055.586
106.893
4.074
4.496
93.116
948
768.144
17.069
1.324
1.572.370
2.828
21.020
119.171
5.583
138.604
8.969
80.258
431
9.736

2009

27.042

11.763
11.053
2.386

1.094.709
1.594.771
57.651
60.403
768.345
141.896
3.885

80.663
1.279.060
65.537
3.822
3.537
65.414
984
523.002
8.290
1.733
508.398
8.259
11.753
9.510
6.080
2.738
66.257

3.912
795
3.166

1.833
5.260

5.722
73

975
12.300

13.095
343

54.328
21.882
7.910
49.119

70.702
36.311
538
46.239

43.625
71.076
20.566
124.342

71.243
174
466
19.951
€ 6.042.387

59.252
139

4.965
€11.207.116 **)

410
5.400
1.762

101.119
61

33.190 ***)
€ 6.841.803 ****)

*) In dit bedrag zijn twee beslissingen opgenomen in gevallen waarbij het Faunafonds een tegemoetkoming heeft uitbetaald voor roekenschades welke onder
de vigeur van de Jachtwet bij het Jachtfonds waren ingediend, maar waartegen bezwaar en beroep is ingesteld. In 2005 is in hoogste instantie door de Raad
van State beslist en zijn de beroepen gegrond verklaard. Het bedrag dat met deze twee dossiers was gemoeid bedroeg (€ 21.354 en € 51.721) = € 73.075.
**) In de jaarrekening 2008 is een totaalbedrag vermeld van € 11.206.207. Het verschil van € 909 heeft betrekking op correctieboekingen in 2008.
***) Dit bedrag betreft twee beslissingen na bezwaar waarbij een (hogere) tegemoetkoming is betaald in schade veroorzaakt door woelratten aan fruitbomen
in het jaar 2005.
****) In de jaarrekening 2009 is een totaalbedrag vermeld van € 6.838.182. Het verschil van € 3.621 heeft betrekking op correctieboekingen in 2009. Het bedrag
van € 6.841.803 is in 2009 betaald voor tegemoetkomingen in de schade. Daarnaast is € 649.414 betaald aan tegemoetkomingen in het kader van de opvang
van overwinterende ganzen op de Waddeneilanden (Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog). Deze opvangovereenkomsten, die door het Faunafonds worden uitgevoerd, kennen dezelfde systematiek als de PSAN overeenkomsten voor de ganzenopvang die in de rest van Nederland kunnen worden afgesloten.
Het totaalbedrag aan in 2009 verleende tegemoetkomingen bedraagt derhalve € 7.491.217.

15

16

College van Gedeputeerde Staten in de provincie NoordHolland om ter ondersteuning van verjaging overzomerende ganzen met het geweer te doden. Hierdoor heeft
het Faunafonds een belangrijk beoordelingscriterium,
het tijdig aanvragen en adequaat gebruik van de ontheffing, alvorens een tegemoetkoming in schade wordt
verleend, niet kunnen toepassen.

schriften. De gemiddelde schade is gestegen van € 771
per melding in 2008 naar € 1204 per melding in 2009.
Dit gemiddelde wordt beïnvloed door één melding van
wilde zwijnenschade in grasland, waarbij de schade op
ruim € 20.000 is getaxeerd. Een grote oppervlakte grasland was door het wroeten van de wilde zwijnen vernield en moest opnieuw ingezaaid worden.

Wanneer de uitkeringen ten behoeve van de afzonderlijke diersoorten worden vergeleken met voorgaande
jaren dan valt met name het volgende op.

Schade door damherten laat ook bijna een verdubbeling
zien. In 2009 is een bedrag van € 71.076 aan tegemoetkomingen betaald (2008: € 36.311). De toename van de
schade wordt met name verklaard doordat het bestuur
van het Faunafonds bij uitzondering heeft besloten om
aan ondernemers in de provincies Noord- en ZuidHolland een tegemoetkoming te betalen in schade aan
bloembollen, waarbij de damherten afkomstig zijn uit
terreinen van de Amsterdamse Waterleiding Duinen.
Het beheer van de populatie damherten binnen het
leefgebied van de Amsterdamse Waterleidingduinen als
ook het ontbreken van een sluitend raster rondom het
leefgebied resulteert in een toenemende druk van de
damherten op de aangrenzende landbouwgronden. Een
deel van het betaalde bedrag heeft betrekking op schade die in 2008 is ontstaan en getaxeerd maar in 2009
betaald.

De tegemoetkomingen in de schade door bejaagbare
soorten ligt op het niveau van voorgaande jaren.
Opmerkelijk is een schade door houtduiven. Dit bedrag
wordt verklaard doordat in 2009 een tegemoetkoming
is betaald in schade groentegewassen. In de betreffende periode was het in verband met winterse weersomstandigheden het niet mogelijk in het kader van beheer
en schadebestrijding het geweer te gebruiken om schade door houtduiven te voorkomen.
Opvallend is de toename van de schade door reeën.
Verwacht wordt dat hier sprake is van een incidentele
situatie. De schade kan toegeschreven worden aan 2
verzoekschriften, waarbij reeën schade hebben aangericht in bloemgewassen. Beide ondernemers hadden
voldoende en adequate maatregelen getroffen om
schade zoveel mogelijk te voorkomen. Desondanks is er
toch nog aanzienlijke schade opgetreden.
Verder mag de stijging van de tegemoetkomingen in de
schade, die wilde zwijnen hebben toegebracht, niet
onvermeld blijven. Het totaal in 2009 uitbetaalde
bedrag voor tegemoetkoming in wilde zwijnen-schade
bedraagt € 124.342. Dit is een forse stijging ten opzichte van 2008, waarin een bedrag van € 46.239 is betaald.
De verklaring voor deze toename kan enerzijds worden
gevonden in een toename van het aantal verzoekschriften voor een tegemoetkoming in deze vorm van schade
en anderzijds in een stijging van de gemiddelde schade
per melding. Ook de schadeomvang in grasland is
gestegen. In enkele schadegevallen moesten aanzienlijke oppervlaktes grasland overgezaaid worden, omdat
de bestaande grasmat onherstelbaar was beschadigd.
Het aantal verzoekschriften is gestegen van 78 naar 112
stuks. De schade wordt vooral veroorzaakt in grasland
en maïspercelen met respectievelijk 37 en 57 verzoek-

Ook opvallend is de toename van de schade veroorzaakt
door dassen. In 2009 zijn in totaal 162 verzoekschriften
ontvangen, waarbij dassen schade hebben veroorzaakt
aan landbouwgewassen (2008: 161). De gemiddelde
schade is gestegen van € 376 naar € 552 per melding.
Naast stijging van de gemiddelde schade, kan het verschil verklaard worden in een betaling die gedaan is na
een uitspraak door de Raad van State, waarbij een
(hoger) beroep door de ondernemer gegrond is verklaard.
3.1.3. Bezwaarschriften:

Het percentage van aanvragers dat tegen beslissingen
van het Faunafonds een bezwaarschrift indient, is met
ruim een procent gedaald. In 2008 is tegen 5,0% van
alle besluiten bezwaar gemaakt en in 2009 was dat nog
maar 3,7%.
De bezwaarschriften worden voorzien van een zienswijze van het secretariaat en voor advies doorgezonden
naar de Afdeling Recht en Rechtsbescherming van de
Dienst Regelingen. Deze organiseert de hoorzitting en

brengt advies uit aan het bestuur in de vorm van een
concept-beslissing op bezwaar. In 2009 heeft de
Afdeling Recht en Rechtsbescherming 298 (2008: 233)
adviezen in de vorm van conceptbeslissingen op
bezwaar aan het Faunafonds uitgebracht. In 15 gevallen
is geadviseerd het bezwaar geheel en in 27 gevallen
gedeeltelijk gegrond te verklaren. Daarnaast zijn 19
bezwaren niet-ontvankelijk verklaard en zijn 22 bezwaren ingetrokken. De overige adviezen concludeerden tot
ongegrondverklaring van het bezwaar. De adviezen zijn
allemaal overgenomen.
In 104 (2008: 101) gevallen is, na een aanvankelijke
afwijzing van het verzoekschrift, door de aanvrager
veelal aanvullende informatie verstrekt, waarna is
besloten tot een herziening van het besluit. Dat kon,
omdat op grond van die nieuwe informatie alsnog voldoende was aangetoond dat de aanvraag aan de voorwaarden voor het verlenen van een tegemoetkoming
voldeed.
3.1.4. Beroepschriften:

In 2009 zijn door de verschillende rechtbanken 19
(2008: 30) uitspraken gedaan naar aanleiding van
beroepen die zijn ingesteld tegen de beslissingen op
bezwaar van het Faunafonds. Hiervan zijn 10 beroepen
ongegrond en 7 beroepen gegrond verklaard. Twee
beroepen zijn niet-ontvankelijk verklaard.
In 2009 is 8 maal (2008: 7) door een aanvrager wiens
beroepschrift door de rechtbank ongegrond is verklaard, hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ingesteld. Daarvan zijn 7
hoger beroepen ongegrond en 1 gegrond verklaard. In
2009 heeft het Faunafonds 5 maal (2008: 4) hoger
beroep ingesteld tegen een uitspraak van een rechtbank. De Afdeling verklaarde daarvan 3 hoger beroepen
gegrond en 2 ongegrond.
3.1.5. Klachten

In het verslagjaar 2009 heeft de Klachtencommissie van
het Faunafonds één klacht ontvangen. Het ging in dit
geval om het uitblijven van een beslissing op bezwaar.
Aangezien hiertegen rechtsmiddelen hebben opengestaan, was dit geen klacht in de zin van de Klachtenregeling van het Faunafonds en is deze klacht daarom
niet-ontvankelijk verklaard. Een enkele keer zou een
schriftelijke of een mondelinge uiting van een contact

als een klacht kunnen worden opgevat, maar een telefoontje van de klachtencoördinator of de secretaris
bleek voldoende om onduidelijkheden op te lossen of
toe te lichten. Ook bij het Ministerie van LNV zijn geen
klachten over het Faunafonds geregistreerd.

In het verslagjaar uitgebrachte adviezen
3.2. Adviezen aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit
In het verslagjaar zijn twee formele adviezen aan de
Minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit
aangeboden.
Op 16 november 2009 heeft het Faunafondsbestuur het
Mastaanbodadvies 2009 aan de Minister van Landbouw
Natuur en Voedselkwaliteit aangeboden. In dit advies
beschrijft het bestuur het natuurlijke voedselaanbod
van mast voor wilde zwijnen. In 2009 kan op basis van
onderzoek door het IPC Groene Ruimte worden ingeschat dat ca. 6,3 miljoen kg mast beschikbaar zal komen.
Daarmee kan 2009 worden gekenmerkt als een goed
mastjaar. Toch heeft het bestuur gemeend de minister
niet te moeten adviseren de 1:1 methode op met name
de Veluwe toe te passen. Dat is in lijn met de standpunten van de minister van LNV en de Provincie Gelderland.
Wel heeft het bestuur de minister geadviseerd in de
vorm van een pilot jachthouders ervaring met de 1:1
methode op te laten doen, teneinde op het moment dat
wel van deze jachtvorm gebruik moet worden gemaakt
er personen zijn die weten hoe de methode werkt en
succesvol moet worden uitgevoerd.
Op 21 januari 2010 heeft het bestuur van het Faunafonds
het advies Overwinterende ganzen beleidskader aan de
Minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit
aangeboden. In dit advies gaat het bestuur in op de
onderzoeksresultaten die zijn verkregen nadat gedurende een periode van drie jaar het ganzenopvangbeleid is
gemonitord. Het bestuur is van oordeel dat in ieder
geval de lopende contracten moeten worden uitgediend. Daarnaast zou aan de hand van pilots kunnen
worden bezien of en zo ja waar aanpassingen in het
opvangbeleid doorgevoerd zouden kunnen worden.
De (formele) adviezen zijn te raadplegen op
www.faunafonds.nl.

17

18

3.3. Adviezen aan de Colleges van
Gedeputeerde Staten van de provincies
De provincie kan na verkregen wettelijk advies van het
Faunafonds ontheffing verlenen op basis van een goedgekeurd faunabeheerplan, waarover het Faunafonds
heeft geadviseerd. In het verslagjaar zijn acht nieuwe
faunabeheerplannen voor advies voorgelegd.
Als het faunabeheerplan is goedgekeurd kunnen de faunabeheereenheden in het bezit worden gesteld van ontheffingen, waarbij het wordt toegestaan, ter ondersteuning van de verjaging, enkele van de schadeveroorzakende dieren van beschermde inheemse soorten te
doden. Deze ontheffingen kunnen de faunabeheereenheden doormandateren naar individuele jachthouders.
In 2009 is het aantal adviesaanvragen nagenoeg gelijk
gebleven ten opzichte van 2008.
Hierna is in tabel 3 opgenomen het aantal verzoeken
voor een ontheffing voor afschot ter ondersteuning van
de verjaging van schadeveroorzakende dieren, die voor
advisering aan het Faunafonds zijn voorgelegd.

In bijna alle provincies is het aantal wettelijke Faunafondsadvies-aanvragen gestabiliseerd. Nu kan veelal
worden volstaan met een advies over een faunabeheerplan met de daarin beschreven ontheffingen of advies
over aangevraagde ontheffingen naar aanleiding van
het Faunabeheerplan. De diersoorten, waar verder
advies over wordt gevraagd, zijn diersoorten die niet in
een faunabeheerplan beschreven staan, zoals het
konijn, of diersoorten die in een bepaalde combinatie
gewas/diersoort niet in het faunabeheerplan wordt
genoemd en waar geen ontheffing op voorhand voor is
verleend. Het faunabeheerplan en de ontheffingen, die
op basis van dit plan worden verleend, vormen nu een
belangrijke pijler voor de uitvoering van het faunabeheer in ons land.
In december 2009 hebben alle provincies het Faunafonds verzocht hen te adviseren omtrent het voornemen tot het sluiten van de jacht en het opschorten van
de verleende ontheffing voor aan verjaging ondersteunend afschot van schadeveroorzakende inheemse
beschermde dieren. In alle gevallen werd het voornemen van de provincie tot het (tijdelijk) sluiten van de
jacht en het (tijdelijk) opschorten van de ontheffingen
in het advies ondersteund.

3.4. Onderzoek en voorlichting
Meerjarenprogramma Onderzoek 2009-2013

Tabel 3: aantal verstrekte adviezen ontheffingen
art. 68 FF-wet
Provincie
Groningen
Friesland
Drenthe
Overijssel
Gelderland
Flevoland
Utrecht
Noord-Holland
Zuid-Holland
Zeeland
Noord-Brabant
Limburg
Totaal

2005

2006

2007

2008

2009

19
22
57
6
16
14
20
14
67
64
83
22

2
4
1
1
5
5
17
22
29
26
106
7

1
2
3
1
1
5
5
19
12
20
29
4

2
3
4
9
6
7
13
15
11
21
21
9

5
5
3
6
9
10
9
17
11
18
17
10

404

225

102

121

120

Het Faunafonds heeft het meerjarenprogramma onderzoek 2009-2013 opgesteld, waarmee het meerjarenprogramma 2006-2009 wordt vervolgd. De in het voorgaande meerjarenprogramma geformuleerde onderzoeksdoelstellingen zijn in de periode 2006-2009 in
belangrijke mate aan de orde gekomen in verschillende
onderzoeksprojecten. Daarnaast hebben zich ontwikkelingen voorgedaan op het gebied van schadeomvang,
beleid en wetgeving alsook op maatschappelijk vlak.
In het meerjarenprogramma 2009-2013 zijn de oude
doelstellingen en resultaten geëvalueerd en is richting
gegeven aan het door het Faunafonds te initiëren
onderzoek voor de komende jaren.
De onderzoeksprioriteiten in het voorliggende meerjarenprogramma zijn bepaald aan de hand van de volgende drie punten:
1. De schadeomvang, welke groepen diersoorten veroorzaken de meeste schade?
2. De evaluatie van het vorige Meerjarenprogramma,

wat hebben we geleerd, wat is inmiddels voldoende
bekend en waar is vervolgonderzoek aan de hand van
de bij het bestuur en de maatschappelijke partners
levende vragen nog wenselijk?
3. Relevante maatschappelijke ontwikkelingen, o.m. de
nota dierenwelzijn, de exotenproblematiek en het
lerend beheren in het faunabeheer.

1. Broedende en overzomerende ganzen, met name
grauwe gans, brandgans en exoten;
2. Overwinterende ganzen, met name kolgans, grauwe
gans en brandgans;
3. Zangvogels, met name mezen en kraaiachtigen;
4. Zoogdieren, ondermeer wilde zwijnen, vossen en
bevers.

Het Faunafonds wil met het meerjarenprogrammaonderzoek bijdragen aan het voorkomen en bestrijden
van landbouwschade door beschermde inheemse diersoorten, door de volgende doelstellingen:
a) Het toetsen van middelen en maatregelen en methoden voor grondgebruikers op hun effectiviteit en efficiëntie om schade te voorkomen of te beperken.
b) Het toetsen van de effectiviteit en efficiëntie van
alternatieve preventieve middelen en alternatief
populatiebeheer, welke mogelijk als vervanging zouden kunnen dienen voor verjaging en populatiebeheer door middel van afschot.
c) Het verbeteren en ondersteunen van efficiënte en
doelgerichte uitvoering van de beheercyclus in faunabeheer, het zogenaamde lerend beheren, zoals
benoemd in de Flora- en faunawet en beschreven in
de faunabeheerplannen.
d) Het uitvoeren van kwalitatief goed onderzoek, zodat
betrouwbare uitkomsten worden gegenereerd,
waardoor robuuste informatie verzameld wordt
waarop gefundeerde beleidsbeslissingen mogelijk
zijn.
e) Gebruik te maken van een flexibel meerjarenprogramma, waarbij ruimte opengelaten wordt om
nieuwe ontwikkelingen, in de zin van schadeomvang,
schadegewassen en schadeveroorzakende diersoorten te kunnen onderzoeken.
f) Het stimuleren en ondersteunen van de ontwikkeling
van innovatieve middelen en maatregelen uit de
praktijk, door mensen werkzaam in de landbouwsector of op het gebied van preventie van faunaschade.
g) Indien op het Faunafonds beroep wordt gedaan voor
cofinanciering en er dus sprake is van gedeelde
belangen waardoor er ook een breder draagvlak bestaat voor het onderzoek, heeft dit de voorkeur van
het Faunafonds.

Naast onderzoek naar schadeveroorzakende soorten zal
er aandacht zijn voor de volgende onderwerpen:
1. Ontwikkeling van innovatieve middelen voor schadepreventie en populatiebeheer uit de praktijk;
2. Rol van exoten in landbouwschade in Nederland;
3. Evaluatie van de faunabeheerplannen en het lerend
beheren.

Belangrijke schadeveroorzakende diersoorten waar in
de periode 2009-2013 onderzoek naar zal worden geïnitieerd zijn:

Evaluatie Beleidskader Faunabeheer

De Minister van LNV heeft eind 2003 bij de vaststelling
van het beleid met betrekking tot de overwinterende
kol- en grauwe ganzen en smienten bepaald dat een
aantal vraagpunten die met dat beleid in relatie staan,
nader moeten worden onderzocht. In dat kader is de
Directie Kennis van LNV verzocht een monitoringsprogramma op te stellen en dat in samenwerking met
Alterra en SOVON en enkele andere (particuliere) onderzoeksbureaus uit te voeren. Op verzoek van de Minister
heeft het bestuur van het Faunafonds besloten voor de
jaren 2006-2009 jaarlijks € 235.000 bij te dragen aan
het onderzoek.
Het onderzoek loopt over drie groeiseizoenen (20052008) de eindrapportage van de evaluatie van het
beleidskader faunabeheer is in 2009 gereed gekomen.
Samenvattend worden de vier hoofdvragen van het
onderzoek als volgt beantwoordt.
1. Foerageren de ganzen en smienten hoofdzakelijk in de
aangewezen foerageergebieden en beduidend minder
daarbuiten en neemt daarbij het aandeel ganzen en
smienten in de opvanggebieden toe als gevolg van het
weer- en verjaagbeleid?
Met het aanwijzen van de foerageergebieden wordt
samen met de natuurgebieden ongeveer 60% van de
ganzenpopulatie opgevangen in gebieden waar ze
welkom zijn. In de foerageergebieden ca 33% en in de
natuur- en N2000-gebieden daarbuiten ca 27%. In
beginsel zijn de meeste gebieden daarom goed aangewezen. Er is echter nog steeds sprake van 40 % van

19

20

de ganzenpopulatie, die zich buiten deze gebieden
ophouden. Het huidige weer- en verjaagbeleid heeft
nog niet geleid tot verdergaande concentratie in de
opvanggebieden. Ganzen en Smienten laten zich tot
nu toe moeilijk verjagen naar de opvanggebieden. De
ligging van een aantal opvanggebieden is bovendien
niet optimaal. Het reduceren van de schade buiten de
opvanggebieden is tot op heden niet gelukt. De doelstelling van het verder concentreren in de opvanggebieden wordt daarmee niet gehaald.
2. Gaat het goed met de aantallen ganzen en smienten
en hebben ze voldoende voedsel?
De aantalontwikkeling van ganzen en smienten is
met de invoering van het opvangbeleid niet essentieel veranderd. Er is nog sprake van een lichte toename van de aantallen, maar mogelijk een afvlakking
van de groei. De betekenis van Nederland voor de
duurzame instandhouding van de ganzen en smienten is niet verminderd. Met de huidige ontwikkeling
in aantallen aan ganzen en smienten is er voor de
komende 10 jaar voldoende capaciteit aan opvanggebied.
3. Is de regeling voor de boeren werkbaar, met andere
woorden; werkt de regeling in financieel opzicht en
bedrijfsvoering naar tevredenheid?
De beheerregelingen (pakketten) zoals die sinds
2005 voor opvang zijn ontwikkeld, zijn na aanpassingen bevredigend in te passen in de agrarische bedrijfsvoering en werken in financieel opzicht naar
tevredenheid van de meeste boeren.
4. Zijn de kosten voor LNV beheersbaar en op een acceptabel niveau?
Hoewel de verwachting was dat de kosten voor de
overheid hoger zouden uitvallen, vallen de kosten
met ca. € 17 miljoen per jaar - ruim 2x zo hoog als voor
de invoering van het opvangbeleid - tegen.
Een aantal oorzaken hiervan zijn:
• vaste vergoeding per hectare voor de opvangpakketten;
• meer gansdagen per seizoen, d.w.z. de ganzen verblijven langer in Nederland;
• tegemoetkomingen voor schade buiten de gebieden neemt niet af.
Naar aanleiding van het eindrapport Evaluatie opvang-

beleid overwinterende ganzen en smienten heeft het
bestuur van het Faunafonds op 21 januari 2010 een
advies uitgebracht aan de Minister van LNV. Hierin is
aangegeven dat het bestuur zich op hoofdlijnen kan
vinden in het evaluatierapport dat naar aanleiding van
de onderzoeksresultaten is opgesteld, evenwel wil het
bestuur in aanvulling daarop een aantal aandachtspunten belichten.
Een essentieel uitgangspunt van het beleidskader is, na
invoering daarvan, wezenlijk gewijzigd. Dit betreft de
aanwijzing van foerageergebieden door de provincies
aan de hand van bij hen bekende gegevens omtrent
slaap- en foerageerplaatsen van de ganzen. Dit heeft
met name in de provincie Friesland, vanwege het ontbreken van draagvlak onder de agrariërs, geleidt tot een
begrenzing op vrijwillige deelname, waardoor zogenoemde witte vlekken en rafelranden zijn ontstaan.
Voorts wordt aanbevolen de lopende opvangovereenkomsten voort te zetten, waarbij de voor de evaluatie
gebruikte parameters blijven worden gemonitord ten
behoeve van de eindevaluatie. De problematiek van de
overzomerende en in veel gevallen jaarrond verblijvende ganzen kan niet los gezien worden van het beleid ten
aanzien van overwinterende ganzen. Zie ook hfdst. 3.2.:
Adviezen aan de Minister van LNV. Voor het volledige
advies wordt verwezen naar www.faunafonds.nl.
Bijzondere leerstoel Faunabeheer aan Wageningen UR

Deze leerstoel is in 2007 door de KNJV aangeboden aan
Wageningen Universiteit en houdt zich bezig met de
ecologische, beheersmatige en financieel-economische
aspecten van het faunabeheer. Prof. Ron Ydenberg, van
de Simon Fraser University, Vancouver, bekleedt deze
leerstoel voor vijf jaar. Het ministerie van LNV, het
Faunafonds, Stichting De Eik en de Gegevensautoriteit
(GaN) financieren de leerstoel.
AIO “Geese small-scale”

Het Faunafonds financiert ten behoeve van de bijzondere leerstoel Faunabeheer aan de Wageningen Universiteit een tijdelijke onderzoeker (AIO) voor vier jaar. Deze
AIO zal de beheersmaatregelen voor ganzen in ruimte
en tijd in relatie tot voedselkwaliteit, verjaging en predatie bestuderen met behulp van experimenten met
brandganzen. Inmiddels zijn er twee wetenschappelijke
artikelen gepubliceerd in vooraanstaande tijdschriften,
te weten: Behaviour en Proceedings of the Royal Society
B. R.H. J. M. Kurvers, , B. Eijkelenkamp, K. van Oers, B. van

Lith, S.E. van Wieren, R.C. Ydenberg, H.H.T. Prins (2009)
Personality differences explain leadership in barnacle
geese. Animal Behaviour 78: 447–453. R.H.J.M. Kurvers,
H.H.T. Prins, S.E. van Wieren, K. van Oers, B.A. Nolet &
R.C. Ydenberg (2009). The effect of personality on social
foraging: shy barnacle geese scrounge more. Proceedings of the Royal Society B. 277(1681): 601-608. Andere
artikelen zijn in voorbereiding.
Postdoc bijzondere leerstoel Faunabeheer

Het Faunafonds financiert eveneens de Postdoc positie
(2009-2011) aan de bijzondere leerstoel Faunabeheer
aan de Wageningen Universiteit. Hierbij zal een gepromoveerd onderzoeker voor twee jaar worden aangesteld om aantallen schadeveroorzakende soorten, zoals
grote hoefdieren, wildsoorten en exoten, te monitoren.
De onderzoeksdoelstellingen zijn:
A Het opstellen van drie nieuwe protocollen voor:
I gebiedsdekkende tellingen door WBE’s aanvullend op deeltellingen van SOVON;
II zoogdiertellingen (hoefdieren, vos);
III registratie afschotgegevens van WBE’s.
B Het ontwikkelen van methodes om de nauwkeurigheid en precisie van de tellingen vast te stellen en te
integreren met GIS–methoden met gebruik van
expertkennis en nieuwe statistische methoden.
Pilot verjaging van overwinterende ganzen door Border
Collies

Het bestuur van het Faunafonds heeft besloten in de
provincie Friesland in het winterseizoen 2009/2010, dat
loopt van 1 oktober 2009 tot en met 30 april 2010, een
pilot uit te voeren, waarbij wordt getracht ganzen van
graslandpercelen te verjagen met behulp van Border
Collies. Dit onderzoek dient om te kijken of Border
Collies aanvullend op andere verjaagmiddelen kunnen
worden ingezet. Als onderzoeksgebied zijn de ganzenfoerageergebieden de Kuststripe en de Sudwesthoeke
gekozen, alsmede de daarom heen liggende verjaaggebieden. In met name het ganzenfoerageergebied de
Kuststripe is een aantal witte vlekken gelegen. Deze
witte vlekken zijn (op verzoek van de grondgebruikers)
niet aangewezen als ganzenfoerageergebied. De
grondgebruikers zijn in de witte vlekken verplicht de
ganzen te verjagen en kunnen daarbij hun jachthouders
vragen enkele ganzen ter ondersteuning van de verjaging met het geweer te doden. Het schieten in de witte

gebieden veroorzaakt verstoring in de rest van het foerageergebied. Doel van de pilot is te onderzoeken of verjaging van ganzen met Border Collies mogelijk is. In het
onderzoek zal eveneens worden gekeken of verjaging
met Border Collies een alternatief kan zijn voor het aan
verjaging ondersteunend afschot van ganzen in de periferie van de ganzenopvanggebieden Kuststripe en
Sudwesthoeke. Het bureau Oord Faunatechniek is
opdracht verleend de pilot te monitoren en daarover
een rapport aan het bestuur uit te brengen.
Er zijn twee verschillende typen potentiële verjaaggebieden te onderscheiden:
1. de witte vlekken binnen het aangewezen foerageergebied en;
2. de periferie, de verjaaggebieden direct grenzend aan
het foerageergebied.
Onderzoeksvragen:
1. Is het mogelijk een bedrijf, in een gebied met een
hoge ganzendruk (witte vlek), door verjaging met
honden en zonder aan verjaging ondersteunend
afschot, vrij te houden van overwinterende ganzen?
Welke inspanningen moeten daarvoor worden geleverd en welke kosten brengen die inspanningen met
zich mee? Wat is het effect op de schade op deze
bedrijven?
2. Is het mogelijk om een aantal bedrijven, verspreid in
een gebied met een wisselende ganzendruk, door
verjaging met honden vrij te houden van ganzen?
Tegen welke inspanning en kosten? Maakt het verschil of hierbij wel of geen ondersteunend afschot
plaatsvindt? Wat is het effect op de schade op deze
bedrijven in de verschillende situaties (verjaagmethoden en combinaties). Wat is het effect op het aantal geschoten ganzen in het gebied? Wat betekenen
de resultaten op landelijke schaal en is verjaging met
honden (lokaal/regionaal/landelijk) een alternatief
voor afschot?
Pilotproject grauwe ganzen Texel

Op Texel speelt een problematiek van schade en schadepreventie door overzomerende ganzen. De terreinbeherende organisaties op Texel hebben in samenspraak met
de andere betrokken partijen onderzoek geïnitieerd
naar de effecten van de ganzen op landbouw en natuurdoelstellingen, alsmede naar de effectiviteit van in de
“Handreiking voor beleid ten aanzien van overzomeren-

21

22

de ganzen” beschreven aantalbeperkende maatregelen.
Vorig jaar is een start gemaakt met de "pilot Texel”,
waarin de effecten van broedende ganzen op natuurdoelstellingen en op de landbouw, alsmede de methoden om nadelige effecten te beperken onderzocht worden. De pilot heeft een looptijd van drie jaar (2009-2011)
en sluit nauw aan op het Beleidsondersteunende onderzoek naar overzomerende ganzen dat door LNV wordt
gefinancierd (BO-02-013-005). Tevens sluit het aan bij
het hieronder beschreven onderzoek van het Faunafonds naar "landbouwschade overzomerende ganzen".
Projectdoelstellingen 2009-2011:
1. Welke effecten hebben de aantalbeperkende maatregelen in 2008 gehad op de populatieomvang ganzen
op Texel? Is de populatie aangevuld door aanwas
en/of door toevoer van elders?
2. Hoe groot is de effectiviteit van de maatregelen die
op Texel worden toegepast voor het terugdringen
van de landbouwschade en schade aan natuurdoelstellingen daar?
In 2009 is een begin gemaakt met de analyse van de
relatie tussen de ontwikkeling in de aantallen waargenomen ganzen in zomer en wintermaanden en de landbouwschade die in zomer en winter is getaxeerd bij
agrariërs. Opvallend resultaat hiervan is dat, waar vooral overzomerende ganzen als probleem gezien worden,
schade in de winterperiode veel hoger is dan schade in
de zomerperiode.
Om de invloed op botanisch belangrijke graslanden te
bepalen zijn op 10 locaties exclosures en gepaarde controleplots geplaatst. Hieruit kwam voor het eerste jaar
(2009) naar voren dat ganzenbegrazing een negatief
effect had op de vegetatiehoogte, maar op soortenrijkdom kon nog geen effect worden waargenomen.
Met de te verkrijgen resultaten ontstaat inzicht in de
schade veroorzaakt door de op Texel broedende ganzen
aan natuur en aan de landbouwgewassen. Tevens wordt
inzicht verworven in het effect van de verschillende aantalsbeperkende maatregelen, zoals die in de “Handreiking voor beleid ten aanzien van overzomerende ganzen” worden onderscheiden.
Onderzoek landbouwschade overzomerende ganzen

In 2009 is een start gemaakt met het Beleidsondersteunende onderzoek naar overzomerende ganzen dat

door LNV wordt gefinancierd (BO-02-013-005), alsook
het hierboven genoemde aanvullende onderzoek dat
door het Faunafonds gefinancierd is.
Hierbij beoogt het Faunafonds inzicht te krijgen in de
landbouwschade die door in Nederland broedende ganzen wordt veroorzaakt, waarbij de volgende onderzoeksvragen worden onderscheiden:
1. Welk deel van de landbouwschade in de winter wordt
veroorzaakt door ganzen die in Nederland broeden?
Ofwel, welk deel van de in Nederland overwinterende
grauwe ganzen en brandganzen is afkomstig uit
Nederlandse broedpopulaties?
2. Wat is de ontwikkeling in landbouwschade veroorzaakt door grauwe ganzen in de periode 2000-2009
en welk deel hiervan wordt veroorzaakt door overzomerende grauwe ganzen?
3. Welke landbouwkundige en landschappelijke factoren bepalen de ruimtelijke en temporele variatie in
landbouwschade en welke aanbevelingen kunnen
worden gedaan ten aanzien van gewaskeuze en
gebiedsinrichting om landbouwschade te voorkomen?
Voor het beantwoorden van de vraag is inzicht nodig in
de actuele omvang en opbouw van de in Nederland
overzomerende grauwe ganzen. In 2009 is daartoe een
landelijke telling uitgevoerd. De populatie in Nederland
overzomerende grauwe ganzen werd daarbij geschat
op ongeveer 190.000 individuen. In 2005 werd de populatieomvang nog op 100.000 individuen geschat. De
tellingen in 1998-2000 (Broedvogelatlas), de populatiegrootte in 2005 en de in 2009 tijdens dit project bepaalde populatiegrootte, vormen de basis voor de populatieontwikkeling van grauwe gans in de jaren 2000-2009.
Daarnaast is in een tweetal gebieden in West-Nederland een 50-tal grauwe ganzen van halsbanden voorzien waarmee ze nu individueel herkenbaar zijn.
Tezamen met de grauwe ganzen die in het kader van
een aantal andere projecten zijn gevangen, zijn in 2009
in totaal bijna 1000 grauwe ganzen van halsbanden
voorzien, vooral in het zuidwesten van het land.
De uitgevoerde landelijke telling en de van halsbanden
voorziene exemplaren vormen de basis voor verdere
berekeningen naar het aandeel van de overzomerende
ganzen in de overwinterende populatie. Voorlopige
analyses van de winterverblijfplaats van in Nederland

overzomerende grauwe ganzen suggereren dat de
meeste (ca. 86%) van deze ganzen niet verder dan ca. 60
km van hun broedplaats overwinteren.
Omdat voor de beantwoording van deze vraag een relatief nieuwe techniek moest worden gebruikt (ganzen
met zenders uitrusten) fungeerde 2009 als pilot-jaar. Er
zijn vijf ganzen in vier verschillende gebieden voorzien
van een GPS-logger die met behulp van een tuigje op de
rug van de gans werd bevestigd. Deze ganzen werden
nauwkeurig gevolgd en het habitatgebruik in het foerageergebied werd in kaart gebracht.
Met de te verkrijgen resultaten ontstaan er voor het
Faunafonds na voltooiing van het project betere mogelijkheden om wetenschappelijk onderbouwd de door
ganzen veroorzaakte gewasschade te duiden en zo
effectief mogelijk te beheersen. Met name de inzichten
in de aantallen ganzen die zowel in zomer als winter in
Nederland verblijven als inzicht in de factoren die de
verschillen in schade in ruimte en tijd bepalen maken dit
mogelijk.
Demonstratiedag preventie wildschade - innovatieve
middelen

Op tal van terreinen wordt gewerkt aan preventie van
wildschade binnen de kaders van de wettelijke mogelijkheden. Het Faunafonds en de provincies proberen
door tal van maatregelen de wildschade te beperken.
Daarnaast laat het Faunafonds samen met de primaire
sector onderzoek uitvoeren naar de preventie van wildschade door directe gewasbehandeling. Ook bieden tal
van toeleveringsbedrijven allerlei mechanische en
akoestische afweermiddelen tegen wildschade aan.
Zowel op het gebied van regelgeving, als onderzoek en
aanbod van afweermiddelen zijn er de laatste jaren sterke veranderingen geweest. Verder zijn er bij de betrokken partijen grote hiaten in de bestaande kennis en
mogelijkheden voor wildschade preventie en directe
afweer. Om deze reden heeft het Faunafonds samen
met PPO in maart 2009 een landelijke demonstratiedag
georganiseerd, de “Demodag Preventie Wildschade”.
Tijdens deze dag stond de kennisuitwisseling rond de
faunaschadeproblematiek bij de primaire sector, de toeleveringsbedrijven en bij de overheidsinstanties centraal.
Het PPO kwam met dit voorstel omdat er veel bedrijven
zijn die zich bezig houden met preventie tegen fauna-

schade, maar er weinig uitwisseling van beschikbare
kennis plaatsvindt. Tijdens de demodag is een markt
georganiseerd waar bedrijven hun middelen konden
presenteren. Verschillende plaagdierbestrijdingsbedrijven en bedrijven met innovatieve preventieve middelen
hebben hun producten en diensten gepresenteerd. Uit
de discussies met grondgebruikers is een aantal ideeën
en aanbevelingen naar voren gekomen op het gebied
van preventieve middelen, populatiebeheer en procedures. Voor een eventueel vervolg van de landelijke contact- en demodag in 2010, wordt de mogelijkheid onderzocht de terreinbeherende organisaties er bij te betrekken. Voorts is aan een aantal maatschappelijke organisaties (PPO, DLV en de productschappen) gevraagd op
basis van de landelijke themadag regionaal themabijeenkomsten te organiseren. De eerste regionale bijeenkomst is inmiddels gehouden. DLV heeft mede aan de
hand van de landelijke themadag een brochure uitgebracht waarin grondgebruikers op de verschillende vormen van faunaschade worden gewezen alsmede op de
mogelijkheden die er bestaan om zich tegen de optredende schade te weren.
Voorlopige onderzoeksresultaten naar de effectiviteit van
het vossenbeheer op de Sallandse heuvelrug.

Op de Sallandse heuvelrug bevindt zich de laatste nog
oorspronkelijke korhoenderpopulatie van Nederland.
Naast biotoopbeheer richten beheermaatregelen zich
op vermindering van de predatiedruk door met name
vossen. De terreinbeherende organisaties, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten, wensen het vossenbeheer zodanig uit te voeren dat dit effectief is en niet uitgebreider dan noodzakelijk is voor de bescherming van
de korhoenders. De afgelopen jaren is gebleken dat het
vossenbeheer onvoldoende effectief was. In een poging
dit te verbeteren hebben Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in januari 2009 een coördinator predatiebestrijding aangesteld. De coördinator zorgt voor een
effectieve bestrijding van vossen in de meest kwetsbare
periode van het korhoen. Gebaseerd op de eerder verkregen onderzoeksresultaten, onder meer van het hamsterproject in Zuid Limburg, is onderzoek geïnitieerd
naar de effectiviteit van de vossenbestrijding op de
Sallandse heuvelrug.
De vraagstellingen voor dit evaluerend onderzoek
waren:
1. Neemt de activiteit van vossen op de heide af als
gevolg van de bestrijding?

23

24

2. Leidt afschot van vossen op de heide tot verschuivingen bij buurvossen richting heide?
3. Welke en hoeveel vossen worden er geschoten, hoeveel worpen worden daarmee voorkómen en hoe
effectief is daarmee de bestrijding?
De onderzoeksresultaten van het eerste jaar zijn als
volgt:
• De vossenactiviteit op de heide is duidelijk verminderd in de loop van de bestrijdingsperiode. Over de
statistische betrouwbaarheid van de gegevens valt
na één jaar onderzoek nog niets te zeggen. In hoeverre de beide telperioden, februari en juni, rechtstreeks
met elkaar vergeleken kunnen worden is nog onduidelijk.
• Het onderzoek met de GPS-zenders stuitte op technische problemen die in 2010 verholpen moeten worden.
• De activiteitsgebieden van de drie gevolgde vossen
bleken in de loop van het voorjaar stabiel te blijven:
er traden in elk geval geen verschuivingen op richting de heide waar de korhoenders verblijven. Het
omringende agrarische gebied was voor de twee
gevolgde vrouwtjes veel belangrijker dan verwacht.
In hoeverre dit komt door de bestrijding van vossen
aldaar, zodat daar ruimte ontstaat, is (nog) onduidelijk en moet blijken uit het onderzoek in 2010.
• Het bestrijden van vossen leek in 2009 succesvoller
dan in voorgaande jaren, maar was nog niet optimaal. Er waren in juni nog enkele volwassen vossen
actief op de heide en er verschenen nog enkele worpen met jongen op de heide.
• De resultaten van het post-mortem onderzoek van
de geschoten vossen, waarbij alle in de ruime omgeving van het bestrijdingsgebied geschoten vossen
onderzocht worden op geslacht, leeftijd, voortplanting en maaginhoud, zijn nog niet in de rapportage
verwerkt. Aan de hand daarvan kan een indicatie
worden verkregen van: de hoeveelheid worpen die
voorkómen zijn; de leeftijdsopbouw (bij effectieve
bestrijding zouden er vooral eerstejaars vossen
geschoten moeten worden) en welk aandeel van de
populatie is verwijderd.
Het onderzoek van Bureau Mulder Natuurlijk wordt in
2010 door het Faunafonds gecontinueerd, samen met
de vossenbestrijding van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.

Waarnemingen en monitoring van individueel gemerkte
ganzen

Nederland heeft een grote verantwoordelijkheid, wanneer het gaat om de grote aantallen in ons land overwinterende ganzen. De populaties van een aantal ganzensoorten zijn de afgelopen decennia sterk in aantal
toegenomen. De landbouwschade door ganzen is de
laatste jaren sterk toegenomen, waarmee ganzen de
belangrijkste veroorzaker van gewasschade zijn. Deze
schadetoename is aanleiding voor schadebestrijding en
populatiebeheer, d.w.z. ingrijpen in de overleving, de
reproductie of het leefgebied van een bepaalde soort
door overheid, terreinbeheerders en FBE’s. Een belangrijke randvoorwaarde is daarbij echter, het duurzaam
voortbestaan van de ganzenpopulaties en de betekenis
van Nederland als overwinteringsgebied.
Voor een verantwoord en effectief beheer van de in
Nederland overwinterende ganzenpopulaties is een
nauwkeurige monitoring van demografische parameters vereist. Met behulp van basisgegevens over aantallen, broedsucces, overleving en dispersie kan de noodzaak van populatiebeheer en de keuze voor vormen van
ingrepen in populaties worden onderbouwd en is het
mogelijk de efficiëntie van de ingrepen in te schatten en
voorspellingen te doen over de ontwikkelingen. De
monitoring stelt ons tevens in staat de gevolgen van
geïmplementeerd beleid te meten en zonodig de
gehanteerde modellen bij te stellen en te verbeteren.
Zo’n vorm van adaptief beheer stelt ons in staat om de
kennislacunes en de onzekerheid langzaam aan weg te
nemen en te komen tot een optimaal en breed gedragen beleid ten aanzien van ganzenpopulaties.
Monitoring van aantallen en verspreiding is momenteel
goed geregeld. Monitoring van de andere demografische parameters is mogelijk aan de hand van het volgen
van grote aantallen individueel gemerkte vogels.
Hiertoe worden jaarlijks duizenden ganzen gevangen
en geringd en hun gegevens in een database ingevoerd.
Waarnemingen van de individueel gemerkte vogels
(bijv. halsbandringen) kunnen door de waarnemers/
vogelaars zelf ingevoerd worden www.geese.org. De
database bevat op dit moment één miljoen waarnemingen van gekleurringde exemplaren van acht ganzensoorten en verenigt alle belangrijke kleurringprojecten
aan ganzen in West Europa in zich.

Het Vogeltrekstation gaat Geese.org beheren samen
met Alterra en SOVON. Naast het Faunafonds, hebben
de GaN en enkele andere nationale en internationale
organisaties de toezegging gedaan dit project de
komende jaren te financieren dan wel te ondersteunen.

FireFly bird diverter of wel de FireFly bakenkaart. De
werking van de FireFly bakenkaart is in een pilot
getoetst. Op vijf bedrijven zijn experimenten uitgezet,
waarbij de schade tussen de plots met de FireFly bakenkaart zijn vergeleken met plots zonder bakenkaart.

Analyse van risicofactoren voor schade door zangvogels aan
rijpend fruit

Uit de pilot met de FireFly bakenkaart zijn de volgende
resultaten naar voren gekomen:
• op 4 van de 5 bedrijven zorgde FireFly voor een schadevermindering;
• schade kan ontstaan zijn door mezen, waarna wespen de schade vergrootten, of vice versa;
• aangetoond is dat koolmezen de peren aanpikken;
• er is geen verschil in aantallen kool-/pimpelmezen
als gevolg FireFly, wel bij andere zangvogels. Dit is
niet in overeenstemming met het voorgaande, wat
betekent dat de tellingen waarschijnlijk weinig
betrouwbaar zijn.

Naar aanleiding van de laatste jaren sterk toegenomen
schade aan fruit door zangvogels heeft het Faunafonds
onderzoek door SOVON laten uitvoeren. Dit onderzoek
richtte zich op de achterliggende factoren, die van
invloed zijn op de door zangvogels veroorzaakte fruitschade. In de analyse kwamen drie onderzoeksvragen
aanbod:
1. Wat voor risicofactoren zijn van invloed op de schade
door zangvogels aan rijpend fruit?
2. Hoe ziet een experiment eruit, waarin verschillende
mitigerende maatregelen zullen worden getoetst?
3. Treedt er in omringende landen vergelijkbare schade
aan rijpend fruit op die door zangvogels is veroorzaakt?
Uit dit onderzoek kwam naar voren dat schade voornamelijk ontstond aan zoete zachte perensoorten; de
schade met name optrad bij eindrijen en hoofdzakelijk
veroorzaakt werd door koolmees en pimpelmees en in
mindere mate door kraaiachtigen. Daarnaast bleek de
aanwezigheid van windsingels, bos en bebouwd gebied
van invloed te zijn op de schadeomvang.
Met betrekking tot de aanwezigheid van schade in het
buitenland is geconcludeerd dat schade aan rijpende
peren en appels door vogels met zekerheid is vastgesteld in de ons omringende landen en in Zuid-Europa.
De omvang van het probleem verschilt tussen landen,
locaties en jaren. Er lijken twee groepen vogels uit te
springen als veroorzakers van schade: mezen en
kraaiachtigen.
Pilot Firefly bird diverter ter voorkoming van schade aan
rijpend fruit door zangvogels
De Firefly bakenkaart is de laatste ontwikkeling in de
technologie van de afweermiddelen en maakt gebruik
van reflectie van daglicht en UV licht en beweging.
Gezien de omvang van de schade en de toename van de
schade aan met name zoete fruitsoorten is het afgelopen oogstseizoen besloten tot het testen van de
bruikbaarheid van een nieuw preventief middel, de

De pilot lijkt uit te wijzen dat de fruitschade beperkt
wordt door de inzet van de FireFly bakenkaart. Het is
echter nog te vroeg, om de maatregel breed aan te
bevelen richting telers. Om de schadebeperking te
kwantificeren is opschaling van de toets nodig. Dit zal in
2010 geschieden.
Evaluatie raster De Deelen, Axelse Kreek, Hoogwaterzone
de Wieden

De grauwe gans heeft als broedvogel in Nederland sinds
de jaren ‘60 van vorige eeuw een sterke groei doorgemaakt, tot momenteel zo’n 35.000 broedparen. Deze
ontwikkeling kan worden beschouwd als een succes
voor natuurbescherming, maar de ontwikkeling heeft
ook een keerzijde vanwege de schade aan landbouwgewassen. Als alternatief of als aanvulling op de huidige
maatregelen zoals verjaging, eieren schudden en
afschot, zou het inrasteren van broedpopulaties kunnen
dienen. Hiertoe zijn in een aantal gebieden in
Nederland, De Deelen, Axelse Kreek en De Wieden,
onderzoeken opgezet. In deze pilots is onderzocht in
hoeverre het onbereikbaar maken van het uit agrarisch
grasland bestaande opgroeihabitat een probaat middel
is om de broedpopulatie in toom te houden en om
daardoor de gewasschade in de zomer te beperken. Het
doel van de rasterplaatsing is tweeledig, ten eerste
wordt door de fysieke scheiding beoogd dat de gewasschade in de zomer rondom het natuurgebied vermindert. Ten tweede werd getracht de reproductie te ver-

25

26

minderen, aangezien de beschikbaarheid en de kwaliteit van het gras voor jonge ganzen af zou nemen.
De resultaten van de pilots laten zien dat de jongenoverleving verminderd is en dat het terreingebruik van
de broedvogels sterk beïnvloed is. De aanwezigheid van
grauwe ganzenfamilies op agrarische gronden werd
voorkomen daar waar rasters stonden en ook is op die
plaatsen de gewasschade door broedvogels verminderd. Wel bleek uit de proeven dat, daar waar geen
raster stond, hogere aantallen familiegroepen aanwezig waren. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat families
uit het gebied weggetrokken zijn naar andere aangrenzende natuurgebieden. Vooralsnog vertaalt het lagere
broedsucces zich niet in lagere schadecijfers. Dit moet
naar verwachting worden toegeschreven aan een toename van het aantal ongepaarde dieren.
In het kader van de voorlichting door het Faunafonds
kunnen de volgende zaken vermeld worden.
Nieuwe Handreiking Faunaschade

In juli 2002 heeft het bestuur ter voorlichting van
grondgebruikers het Handboek Faunaschade uitgebracht en is de inhoud van het handboek tegelijkertijd
ook gepubliceerd op de website van het Faunafonds.
Het handboek is inmiddels uitgegroeid tot hèt document over de methoden voor het voorkomen en beperken van schade door in het wild levende dieren. Na
zeven jaar was het handboek aan herziening toe.
Bovendien was de oplage van 10.000 exemplaren inmiddels geheel verspreid.
Een andere reden voor herziening is terug te leiden naar
het gegeven dat de rechterlijke macht in toenemende
mate gebruik maakt van het handboek. Dit heeft in het
verleden tot ongewenste situaties geleidt, waarbij de
rechtbank van oordeel was dat, indien een bepaalde
combinatie diersoort/beschadigd gewas niet in het
handboek was vermeld, een agrarisch ondernemer niet
had kunnen weten dat deze diersoort schade kon toebrengen aan dat specifieke gewas. Deze ontwikkeling in
de rechtspraak gaat naar de mening van het bestuur
geheel voorbij aan de eigen verantwoordelijkheid van
de ondernemer. Immers de grondgebruiker is als eerste
verantwoordelijk voor zijn gewassen en voor het voorkomen en beperken van schade daaraan. In de nieuwe
handreiking is uitdrukkelijk vermeld dat de handreiking

uitsluitend is bedoeld als voorlichtingsmiddel voor
grondgebruikers. Ook zal de verwijzing naar het handboek uit de beleidsregels worden geschrapt, aangezien
door deze verwijzing het handboek als onderdeel van de
beleidsregels aangemerkt werd. De nieuwe Handreiking Faunaschade is in oktober 2009 wederom met een
oplage van 10.000 stuks verschenen en naar de verschillende doelgroepen gedistribueerd. Met deze Handreiking heeft het bestuur invulling gegeven aan de ambitie uit het Communicatieplan om het Faunafonds te
profileren op het gebied van voorlichting.
Website Faunafonds

Sinds de start van het Faunafonds heeft het Faunafonds
een eigen website, te bereiken via www.faunafonds.nl.
De oorspronkelijke website was in 2002 gebouwd en
sindsdien heeft de site een steeds belangrijker plaats in
de voorlichtingsactiviteiten van het Faunafonds gekregen. Omdat ook de ontwikkelingen op het gebied van
websitebeheer niet hebben stilgestaan was dat voor het
Faunafonds aanleiding om eind 2008 een nieuwe website te laten bouwen. Deze is 2 december 2008 online
gegaan. Bij de opbouw van de site is getracht een toegankelijk, overzichtelijk en volledig beeld te schetsen
van de werkzaamheden van het Faunafonds.
De website van het Faunafonds wordt zoals uit onderstaande tabel blijkt goed bezocht. In 2009 is de website
22.520 keer bezocht, waarbij in totaal 85.595 pagina’s
zijn bekeken (gemiddeld 3,8 pagina’s per bezoek).
De pagina, waarvan het verzoekschrift tegemoetkoming faunaschade is te downloaden, is met afstand het
meest bekeken. Via verschillende ingangen op de site is
die pagina 10.944 keer bekeken. Verder is in oktober een
sterke piek waargenomen in de bezoekersaantallen. Op
7 oktober zijn 458 bezoekers op de site geweest. Dit aantal werd veroorzaakt door het persbericht over de nieuwe Handreiking Faunaschade dat op die dag is uitgebracht en op de site is geplaatst.
Het merendeel van de bezoekers (49,61%) kwam via
zoekmachines op de website terecht, 38,41% via direct
verkeer en 11,99% via verwijzende websites.

Communicatieplan

Om de komende jaren meer en doelmatiger aandacht te
besteden aan contacten met de pers is in 2009 in
samenwerking met Bureau De Heer een communicatieplan en communicatiestrategie ontwikkeld.
Op basis van interviews met stakeholders en besprekingen in de klankbordgroep komt naar voren dat het
gewaardeerd wordt dat het Faunafonds een communicatieplan laat ontwikkelen. Hiermee toont het Faunafonds aan dat zij op een transparante wijze naar buiten
toe wil optredent en dat de meningen van andere partijen belangrijk worden gevonden.
Verbeterpunten worden voornamelijk aangedragen op
het gebied van profilering. Het Faunafonds is nu bij
menigeen nog bekend als een instelling, die alleen bij
schade door beschermde inheemse diersoorten een
tegemoetkoming uitkeert. Veel minder bekend zijn de
andere taken van het Faunafonds: advies, onderzoek en
voorlichting. Gestreefd zal worden naar een bredere
bekendheid met de taken van het Faunafonds. Hierdoor
zal het Faunafonds in de beeldvorming meer als een
onafhankelijke en breed georiënteerde organisatie worden gezien, die actief is in het hele spectrum van schadepreventie en het beheer van de Nederlandse fauna.
Teneinde dit streven inhoud te geven zal in 2010 een

brochure worden uitgebracht waarin de onderzoekstaak van het Faunafonds wordt toegelicht en waarin
verschillende onderzoeken en onderzoeksresultaten
zullen worden belicht.
De consulenten van het Faunafonds spelen een belangrijke rol in de communicatie. Het werk van de consulenten dient daarom verder ondersteund en begeleid te
worden. Dit wordt onder meer bewerkstelligd door bij
de consulenten te benadrukken welke essentiële rol zij
vervullen en de standaardpresentatie, die bij voorlichtingsavonden wordt gebruikt, te herzien.
Presentaties over het Faunafonds door bestuur en medewerkers

De voorzitter en de secretaris hebben op 17 juli 2009 in
Herkenbosch een presentatie gehouden voor de
Statencommissie voor het Fysieke Domein van de
Provincie Limburg. De Statencommissie organiseerde
deze bijeenkomst om zich te laten informeren over de
resultaten van de uitvoering van het Faunabeheerplan
Limburg. Centraal tijdens die dag stond de evaluatie van
het faunabeheerplan. De voorzitter en de secretaris hebben het Toetsingskader Faunabeheerplannen, dat door
het bestuur is vastgesteld, toegelicht. Deze bijeenkomst
werd door ca. 50 personen bijgewoond.

Tabel 4: bezoekersaantallen website Faunafonds 2009
Maand

Bezoeken

Gem. bezoeken
per dag

Max. bezoeken
per dag

Gem. pagina’s
per bezoek

Gem. tijd op site

januari
februari
maart
april
mei
juni
juli
augustus
september
oktober
november
december

1.791
1.839
2.066
1.704
1.899
1.579
1.897
1.896
1.749
2.916
1.867
1.381

57,77
65,68
66,56
56,80
61,26
52,63
61,19
61,16
58,30
94,06
62,23
44,55

90
93
101
81
102
72
86
92
82
458
84
65

4,08
4,40
4,00
3,52
3,50
3,52
3,50
3,97
3,71
3,88
3,69
3,68

00:02:58
00:03:11
00:04:21
00:02:38
00:02:34
00:02:44
00:02:36
00:03:06
00:02:48
00:03:00
00:03:02
00:02:42

Totalen 2009

22.520

61,70

3,80

00:02:51

27

28

De secretaris heeft op 3 april 2009 een inleiding gehouden tijdens de workshop getiteld: Wolven in Nederland,
die werd georganiseerd door de Stichting Ark en Free
Nature. In zijn inleiding heeft de secretaris de taken van
het Faunafonds toegelicht en uiteengezet hoe de procedure bij het Faunafonds is wanneer een agrarisch ondernemer wordt geconfronteerd met schade door
beschermde inheemse dieren. Aan de workshop werd
door ca. 60 personen deelgenomen.
Regelmatig verzorgen de consulenten inleidingen voor
afdelingen van landbouworganisaties, wildbeheereenheden en overige belangstellenden. In het verslagjaar
zijn op deze wijze 22 presentaties verzorgd, waarbij in
totaal ruim 1000 personen aanwezig zijn geweest. Het
merendeel van de presentaties zijn verzorgd voor agrariërs en jagers. Een enkele keer is een presentatie gegeven voor leden van een Agrarische Natuurvereniging en
voor leden van een agrarische studieclub. De onderwerpen van de presentaties varieerden van een algemene
inleiding over de werkzaamheden van het Faunafonds
en de voorwaarden waaronder een tegemoetkoming
kan worden verkregen tot de specifieke problemen die
ganzen en grote hoefdieren veroorzaken aan landbouwgewassen.
Perscontacten

In het verslagjaar heeft het Faunafonds regelmatig de
pers gehaald. Het meest in het oog springende was de
aandacht voor het pilot project voor verjaging van overwinterende ganzen met Border Collies in zuid-west
Friesland. Nadat het Faunafonds over deze pilot in oktober 2009 een persbericht had uitgebracht, hebben
zowel de televie-, radio-, als schrijvende pers hieraan op
grote schaal aandacht besteed. De secretaris heeft
interviews gegeven aan: NOVA, het Jeugdjournaal, RTLnieuws, SBS6-Hart van Holland, Omrôp Frylan, Vroege
Vogels, de Volkskrant, Trouw en de Leeuwarder Courant.
Via het ANP zijn verschillende artikelen en foto’s verschenen in regionale kranten. Verder zijn er door het
verslagjaar heen verschillende korte en langere artikelen over de taken van het Faunafonds alsmede over de
tegemoetkomingen verschenen in landelijke en regionale kranten en in de vakliteratuur voor agrariërs en
jagers. Vermeldenswaard is tenslotte nog de bijdrage,
die het Faunafonds heeft geleverd aan het themanummer van de Levende Natuur over ganzen door het artikel
"Toenemende aantallen ganzen, toenemende kosten?"

te schrijven. Het themanummer is januari 2010 verschenen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie
uit het Communicatieplan om het Faunafonds meer te
presenteren op het gebied van onderzoek naar preventieve middelen.
Overige representatieve verplichtingen

De secretaris heeft op 8 en 12 januari 2009 de nieuwjaarsbijeenkomsten van respectievelijk de Minister van
LNV en van Dierenbescherming bijgewoond. De voorzitter en de secretaris hebben op 22 april 2009 het
Voorjaarsforum van Natuurmonumenten te Amsterdam bijgewoond. Het forum stond in het teken van de
Ecologische Hoofdstructuur. Met de ondertitel Natuur
in Beweging gaven een aantal inleiders hun visie op de
toekomst van de Ecologische Hoofdstructuur.
Op 29 mei 2009 is de secretaris aanwezig geweest bij de
35 jarige jubileumviering van het Nederlands Jachtmuseum te Doorwerth.
Op 25 juni 2009 heeft de secretaris op uitnodiging van
Staatsbosbeheer de uitvoering van de opera King Arthur
door het operagezelschap Xynix bijgewoond op Fort
Rijnauwen te Utrecht.
Ook was de secretaris op uitnodiging van de KNJV aanwezig op het Nationale Wilddiner 2009 dat op 26 oktober 2009 door Koninklijke Horeca Nederland, de KNJV
en de Nederlandse Bond van Poeliers en Wildhandelaren in samenwerking met Hotel Gastronomique De
Echoput te Hoog Soeren werd georganiseerd.
Tenslotte was de secretaris op 30 oktober 2009 op uitnodiging van de Minister van LNV aanwezig tijdens de
Relatiedag LNV. Deze dag die in het teken stond van de
vraag “Wat eten we in 2025?” werd zeer goed bezocht
en kon het netwerk aanzienlijk worden uitgebreid.

3.5. Overige taken van het Faunafonds.
De Minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit
heeft het bestuur van het Faunafonds gevraagd, afgeleid van de wettelijke taken, een aantal andere taken
permanent op zich te nemen. Dit betreft in hoofdzaak
taken die in het verleden door het Jachtfonds werden
uitgevoerd en die betrekking hebben op de volgende
onderwerpen: onderhoud rasters, gedoogovereenkomsten dassen, gedoogovereenkomsten edelherten en
preventieve maatregelen rotganzen Texel. Na de inwerkingtreding van de Flora- en faunawet heeft het
Faunafonds stilzwijgend deze taak overgenomen. In

2005 heeft de Minister het Faunafonds formeel verzocht
deze taken over te nemen.
Onderhoud rasters

Ter voorkoming en beperking van schade door edelherten en wilde zwijnen is in de tijd van het Jachtfonds ca.
200 km afrastering aangebracht op de Veluwe. Deze
rasters, die veelal op particuliere gronden staan, werden
door het Jachtfonds onderhouden. Na 1 april 2002 is het
onderhoud van de rasters door het Faunafonds overgenomen. Jaarlijks vindt een inspectie van alle rasters
plaats en wordt bezien welk deel van het raster moet
worden vervangen. Inspectie en onderhoud vindt plaats
door firma Arfman te Holten. Wordt in de loop van het
jaar schade aan een raster gemeld, dan wordt Arfman
verzocht de reparatie daarvan zo spoedig mogelijk ter
hand te nemen. Op plaatsen waar geen raster kan worden geplaatst, bij wegovergangen bijvoorbeeld, zijn
betonnen roosters aangebracht. In 2009 zijn enkele bijzondere rasterprojecten gerealiseerd. Door het bestuur
van het Faunafonds is een bedrage van € 29.711,35 beschikbaar gesteld voor vervanging en optimalisatie van
de wilde zwijnenkerende rasters in het Nationaal Park
De Meinweg in de provincie Limburg. Verder zijn in de
provincie Gelderland in verband met een toenemende
druk van edelherten twee landbouwenclaves van een
raster voorzien. Het betreft een perceel van ruim 11 hectare bestemd voor maïsteelt en een perceel van aaneengesloten 50 ha bestemd voor diverse akkerbouwgewassen. De totale investering voor deze beide landbouwenclaves bedroeg € 95.000,Dassenovereenkomsten

Het Faunafonds heeft met ingang van 2006 opnieuw
overeenkomsten voor de periode van vijf jaar afgesloten
met grondgebruikers die een dassenburcht of één of
meer dassenpijpen op hun gronden hebben. In de loop
van het verslagjaar is een fors aantal aanvragen voor
het afsluiten van een dassenovereenkomst ontvangen.
In totaal is in 2009 met 550 grondgebruikers een dassenovereenkomst afgesloten.
Edelhertenovereenkomsten

Het Faunafonds heeft in 2006 met 27 ondernemers op
de Veluwe overeenkomsten afgesloten voor het medegebruik van landbouwpercelen door edelherten. De
landbouwpercelen zijn voorzien van een wilde zwijnenkerend raster wat geen belemmering vormt voor edel-

herten. Voor de schade, die edelherten aan de gewassen
veroorzaakten is met deze ondernemers een overeenkomst gesloten. In de overeenkomst zijn afspraken
gemaakt over het toelaten van de edelherten op de
gewassen en de wijze waarop de schade door de edelherten zal worden gecompenseerd.
Taxaties van de overeenkomsten die in het kader van de
opvang van overwinterende ganzen worden verricht

Met de directie Natuur Landschap en Platteland en de
Dienst Regelingen van het Ministerie van LNV is afgesproken dat het Faunafonds opdracht verleent de schade door overwinterende ganzen en smienten in de aangewezen ganzenfoerageergebieden op percelen waarvoor grondgebruikers een opvangovereenkomst voor
het opvangen van overwinterende ganzen en smienten
(PSAN) laat vaststellen. De kosten daarvan worden aanvankelijk door het Faunafonds voorgeschoten en achteraf gedeclareerd bij de Dienst Regelingen.

29

4 Bedrijfsvoering
30

4.1. Secretariaat

4.2. Informatisering en automatisering

Het secretariaat kijkt met een tevreden gevoel terug op
het jaar 2009. Een jaar waarin:
• 5311 verzoekschriften werden ontvangen (2008:
4845). Hiervan kwamen 3924 verzoeken tot een uitbetaling (2008: 4148) minder dan vorig jaar.
• Voor wat betreft de ganzenopvangovereenkomsten
op de Waddeneilanden geldt het volgende beeld. In
2009 zijn hiervoor 130 afgesloten (2008: 139).
• Ook kon de doorlooptijd van de afhandeling van verzoekschriften voor een tegemoetkoming in de schade binnen de administratie verder worden verminderd. De totale doorlooptijd, de periode tussen ontvangst van het taxatierapport en het moment van
betalen van de tegemoetkoming is van 54 dagen in
2008 teruggebracht naar 41 dagen in 2009. Het
bestuur heeft de wens uitgesproken dat deze termijn
in beginsel de zes weken niet mag overschrijden.
Hiermee is invulling gegeven aan de wens van het
bestuur.

De verzoekschriften faunaschade worden ingevoerd in
het Faunafonds3000 systeem, een op MSAccess en SQLserver gebaseerd automatiseringsprogramma. Voor het
beheer en onderhoud van dit programma wordt een
extern bedrijf ingeschakeld. In het verslagjaar 2009 zijn
diverse verbetering doorgevoerd, die ervoor zorgen dat
het systeem steeds efficiënter en effectiever werkt. Het
computersysteem Faunafonds3000 is de opvolger van
het Faunafonds2000 computersysteem. De menustructuur is grondig herzien. Dankzij een snelknoppenwerkbalk, een uitgebreide zoekfunctionaliteit en een digitaal
archieveringssysteem kan het Faunafonds nog efficiënter werken. Alle archiefbescheiden kunnen nu via het
systeem worden ingeboekt en getraceerd. Verzoekschriften, alle dassen- en edelhertenovereenkomsten,
rasters, onderzoeksrapporten, bestuursstukken en bestuursvergaderingen zijn daardoor gemakkelijk terug te
vinden. Het Faunafonds3000 maakt automatische
betaalbestanden, die direct worden ingelezen door de
bank. Tot slot heeft het nieuwe systeem een frisse vormgeving gekregen.

De periode tussen het verzenden van de beschikking en
het moment van de betaling was in 2008 al teruggebracht tot 1 werkdag. In 2009 zijn regelmatig de beschikkingen verzonden op de dag van betaling van de
tegemoetkoming. De beschrijvingen van de administratieve processen zijn, daar waar nodig, aangepast .
Formatie van het secretariaat

De formatie van het secretariaat van het Faunafonds is
bepaald op 12 fte permanent en 2,5 fte tijdelijk. De tijdelijke formatie heeft betrekking op de coördinator onderzoek (0,5 fte), een beleidsmedewerker faunazaken (1 fte)
en een uitzendkracht om piekbelastingen over het jaar
op te vangen (1 fte). Het bestuur heeft besloten voor de
onderzoekstaken 0,5 fte beschikbaar te stellen uit de
onderzoeksgelden. Hiervoor is in 2009, na het vertrek
van de heer Van der Have, de heer Van Bommel van Van
Bommel Faunanetwerk aangetrokken voor een periode
van ca. 1,5 jaar. De detacheringovereenkomst met de
beleidsmedewerker Mark Westebring is eveneens verlengd tot en met 31 december 2010.
Daarnaast ontvangt het Faunafonds van 2008 tot en
met 2010 jaarlijks € 120.000,- voor het zelf uitvoeren
van de intake van verzoekschriften en de betalingen van
tegemoetkomingen. Hiervoor is 1 fte tijdelijk ingevuld.

LNV-loket

Met het LNV-loket zijn afspraken gemaakt over de
afhandeling van telefoongesprekken. Het LNV-loket
heeft een doorverwijsfunctie naar het Faunafonds en
beantwoordt alleen algemene vragen. Het loket stuurt
op verzoek naar diegenen die geen beschikking hebben
over internet het verzoekschrift Faunaschade en een
topografische bedrijfskaart van de gecombineerde
opgave. In 2009 heeft het LNV loket 1237 (2008: 1556)
telefoongesprekken afgehandeld over het Faunafonds.
Daarvan hadden 759 gesprekken betrekking op algemene vragen over het Faunafonds en 478 verzoeken om
verzoekschriften. Onbekend is hoe vaak een bedrijfskaart is opgevraagd, omdat dit door een aangepaste
meetmethode niet meer specifiek voor het Faunafonds
wordt geadministreerd. Dit aantal is op 120 per jaar
gesteld.

5 Sociaal Jaarverslag
5.1. Personeel
In hoofdstuk 4 is ingegaan op het secretariaat van het
Faunafonds als organisatieonderdeel. Hier zal daarom
worden ingegaan op personeelszaken.
Het aantal medewerkers dat eind 2009 voor het secretariaat van het Faunafonds werkzaam was bedroeg in
totaal 16 (7 vrouwen en 9 mannen).
Eén keer per jaar wordt met alle medewerkers een ontwikkelingsgesprek gevoerd.
Bij het secretariaat zijn vier consulenten werkzaam. De
indeling van de werkgebieden is als volgt. De consulent
Noord treedt namens het Faunafonds op in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De consulent Oost
werkt in de provincies Overijssel, Gelderland en Utrecht.
De consulent West werkt in de provincies Flevoland,
Noord-Holland en Zuid-Holland. De consulent Zuid in
Zeeland, Noord-Brabant en Limburg.

5.2. Arbeidsomstandigheden
Het secretariaat van het Faunafonds is gehuisvest in het
BurgRaadtgebouw in Dordrecht. Dit betreft een verzamelkantoorpand. Gemiddeld bevinden zich per dag 250300 personen in het pand. Het pand is een modern kantoorpand dat is gelegen tegenover het NS-station
Dordrecht. De bereikbaarheid met openbaar vervoer is
daardoor uitstekend. Aan de zij- en achterkant van het
pand zijn voldoende parkeerplaatsen beschikbaar. In
maart 2008 is een risico-inventarisatie voor de gebouwonderdelen, waarin het secretariaat van het Faunafonds
is gehuisvest, uitgevoerd. Hieruit zijn geen bijzondere
risico’s naar voren gekomen. Wel is op een aantal plaatsen aanpassing in de werkplek voorgesteld. Deze zijn
allen opgevolgd.

5.3. Bedrijfshulpverlening
In het pand is een bedrijfshulpverleningsorganisatie opgezet. Binnen die organisatie zijn ontruimers, bedrijfshulpverleners en EHBO’ers actief. De secretaris van het
Faunafonds is ploegleider voor de EHBO’ers in het pand.
Door het vertrek van de Dienst Regelingen, die ook het
Hoofd BHV leverde, is de BHV-organisatie thans in herstructurering. Door de vele “kleine” huurders is de BHVorganisatie, zoals die voorheen bestond, thans niet
meer haalbaar en betaalbaar. Daarom is besloten uitsluitend nog te werken met personen die de basis BHV-

training hebben gevolgd. De vijf personen met een
EHBO diploma blijven beschikbaar, maar dit aantal zal
niet worden uitgebreid. In 2009 is door de huurders
gezamenlijk een concept voor een nieuw BHV-plan voor
alle huurders opgesteld.

5.4. Ondernemingsraad
Het Faunafonds kent, gelet op de omvang van het secretariaat geen eigen ondernemingsraad, maar maakt deel
uit van de ondernemingsraad van de Directie Natuur
Landschap en Platteland. De medewerkers van het
Faunafonds worden in de ondernemingsraad vertegenwoordigd door een medewerker van het secretariaat
van het Faunafonds.

5.5. Personeelsvereniging
Het Faunafonds kent geen eigen personeelsvereniging.
Enkele medewerkers van het secretariaat zijn lid van de
LNV-vereniging LAVIVO in Den Haag.

31

6 Financieel verslag 2009
Inhoudsopgave

33

A

Balans per 31 december 2009 / 34

B

Staat van baten en lasten over het jaar 2009 / 35

C

Grondslagen voor de financiële verslaggeving / 36

D

Toelichting op de balans per 31 december 2009 / 37

E

Niet uit de balans blijkende verplichtingen /

F

Toelichting op de staat van baten en lasten over het jaar 2009 / 39

Accountantsverklaring / 45

39

34

A

BALANS PER 31 DECEMBER 2009 (na resultaatbestemming)

ACTIVA
€
VLOTTENDE ACTIVA
Vorderingen
Liquide middelen

233.887
1.141.014

31 december
2009
€

1.374.901

€
279.266
626.044

31 december
2008
€

905.310

PASSIVA
BESTEMMINGSFONDS
KORTLOPENDE SCHULDEN

771.698
603.203

1.374.901

899.108
6.202
905.310

B
BATEN

Wettelijke taken
Bijdragen LNV en provincies
tegemoetkomingen schade
beschermde inheemse
diersoorten
Bijdrage LNV onderzoek
voorlichting en opleiding
Bijdrage LNV overige
bestuurskosten
Bijdrage LNV secretariaatkosten
Bijdrage LNV intake
en uitbetaling
Bijdrage LNV kosten derden
Financiële baten

Werkelijk Begroting
2009
2009
€
€

6.838.182
519.900
104.507
162.623

9.496
1.527.873
39.777
9.202.358

Opdrachten derden
Bijdrage LNV preventie schade
beschermde dieren (rasters)
Bijdrage LNV gedoogovereenkomsten (dassen en herten)
Bijdrage LNV ganzenopvangovereenkomsten
Bijdrage LNV PSAN
Overige baten:
Opheffing Jachtfonds*)

Totale baten

35

STAAT VAN BATEN EN LASTEN OVER HET JAAR 2009
Werkelijk
2008
€

6.606.640 11.110.451
510.000

512.955

120.000
1.500.000
10.000

10.343
1.371.472
95.756

103.000
329.000

75.606
246.864

230.000

227.828

1.065.271
747.399

1.569.000
790.000

1.451.389
532.970

2.617.354

3.282.408

2.816.567

39.656

Wettelijke taken
Tegemoetkoming schade
beschermde inheemse
diersoorten
Onderzoek, voorlichting
en opleiding
Bestuur
Secretariaat
Intake en uitbetaling
Kosten derden (taxateurs)

9.178.640 13.423.447

238.107
526.921

LASTEN

654.000

39.408

604.380

-

11.819.712 12.461.048 16.240.014

Opdrachten derden
Preventie schade
beschermde dieren
Gedoogovereenkomsten
(dassen en herten)
Ganzen opvangovereenkomsten
PSAN
Overige lasten:
Opheffing Jachtfonds

Werkelijk Begroting
2009
2009
€
€

Werkelijk
2008
€

6.838.182

6.606.640 11.206.207

9.329.768

9.178.640 13.476.656

647.310
104.507
202.400
9.496
1.527.873

510.000
103.000
339.000
120.000
1.500.000

566.164
75.606
246.864
10.343
1.371.472

238.107

230.000

227.828

1.065.271
747.399

1.569.000
790.000

1.451.389
532.970

2.617.354

3.282.408

2.816.567

526.921

39.656

654.000

39.408

604.380

-

Totale lasten

11.947.122 12.461.048 16.293.223

Totale baten
Totale lasten

11.819.712 12.461.048 16.240.014
11.947.122 12.461.048 16.293.223

RESULTAAT

(127.410)

Resultaatbestemming
Bijdragen LNV onderzoek,
voorlichting en opleiding
Kosten onderzoek, voorlichting

519.900

en opleiding

Onttrekking aan het
bestemmingsfonds

*) De Minister van LNV heeft het Faunafonds per brief verzocht de kosten van de opheffing van
het Jachtfonds voor te financieren en daarover in deze jaarrekening verslag te doen.

(647.310)

(127.410)

-

(53.209)
512.955

(566.164)

(53.209)

36

C

GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIËLE VERSLAGGEVING

ALGEMEEN

Wettelijke taken
De wettelijk taken van het Faunafonds betreffen:
• het bevorderen van maatregelen ter voorkoming en bestrijding van schade door dieren;
• het in de daarvoor in aanmerking komende gevallen verlenen van tegemoetkomingen in geleden schade,
aangericht door dieren behorende tot beschermde inheemse diersoorten;
• gedeputeerde staten van de provincies van advies te dienen over de uitvoering van aan hen bij wet
opgedragen taken;
• De Minister van LNV van advies te dienen bij het ontwerp van algemene maatregelen van bestuur en
ministeriële regelingen.
Financiering
De lasten van het Faunafonds worden door de Minister van LNV gefinancierd tot ten hoogste de door het
Ministerie goedgekeurde begroting (zoals opgenomen op pagina 35), verminderd met ontvangen
financiering van derden, met uitzondering van betaalde tegemoetkomingen en gerelateerde taxatiekosten
wegens schade door beschermde inheemse diersoorten en de projectkosten PSAN, waarvoor een open eind
regeling geldt.

GRONDSLAGEN VOOR DE WAARDERING VAN ACTIVA EN PASSIVA
Algemeen
De waardering van activa en passiva en de bepaling van het resultaat vinden plaats op basis van historische
kosten. Activa en passiva worden gewaardeerd tegen nominale waarde, tenzij in de onderstaande toelichting
anders is vermeld.

Vorderingen
Vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde, waar nodig onder aftrek van een voorziening
voor oninbaarheid. De voorziening wordt bepaald op grond van een individuele beoordeling van de
openstaande vorderingen.
Liquide middelen
De liquide middelen staan, voor zover niet anders vermeld, ter vrije beschikking van het Faunafonds.
GRONDSLAGEN VOOR DE BEPALING VAN BATEN EN LASTEN

Lasten
Lasten worden aan het verslagjaar toegerekend voor zover zij tot betalingen in dat verslagjaar hebben geleid,
met uitzondering van de kosten van onderzoek, voorlichting en opleiding die aan het verslagjaar worden
toegerekend op basis van het baten en lasten stelsel.
Baten
Baten worden aan het verslagjaar toegerekend naar gelang de gerelateerde subsidiabele lasten aan het
verslagjaar zijn toegerekend, met inachtneming van het onder “financiering” hierboven vermelde, met
uitzondering van de te ontvangen bijdragen LNV onderzoek, voorlichting en opleiding, welke aan het
verslagjaar zijn toegerekend afgeleid van het aantal uitgegeven jachtakten.

D

TOELICHTING OP DE BALANS PER 31 DECEMBER 2009

37

ACTIVA

Vorderingen

Ministerie van LNV-Directie NLP
Ministerie van LNV-DR

31 december
2009
€

31 december
2008
€

233.887

262.481
16.785

233.887

279.266

Verloop te betalen Ministerie LNV-Directie NLP:
Totale baten
volgens jaarrekening
boekjaar

Af: financiële
baten volgens
jaarrekening
boekjaar

Af: ontvangen
van provincies
in boekjaar

Af: ontvangen
voorschotten
van Ministerie
van LNVDirectie NLP
in boekjaar

Saldo te
vorderen/
betalen LNVper
31 december
2008

Af: ontvangen
van Ministerie
LNV-Directie
NLP in 2009
inzake afrekening voorgaande jaren

Saldo te
vorderen/
betalen LNVDirectie NLP
per
31 december
2009

€

€

€

€

€

€

€

2008 (totaal)
16.240.014
Af: 2008 (DR)
-15.036

-95.756
-95.756

-241 -15.866.500

262.481

-262.481

-

-39.777

- -11.711.640

-

-

-597.001

Boekjaar

2008 (DN)

16.224.978

2009 (totaal) 11.819.712
Af: 2009 (DR)
-665.296
2009 (DN)

11.154.416

-39.777
-

262.481

-262.481

-597.001

Het bedrag 2009 ad € 665.296 dat ten laste komt van Dienst Regelingen betreft taxatiekosten project PSAN
ad € 655.396 en kooikers- en valkeniersakten ad € 9.900. De toelichting van het project PSAN is opgenomen
onder de toelichting op de staat van baten en lasten over het jaar 2009. De vordering op Dienst Regeling is
afzonderlijk in de balans gepresenteerd.

De vordering op het Ministerie LNV-DR is als volgt te specificeren:

Saldo per 1 januari
Taxatiekosten project PSAN
Kooikers- en valkeniersakten
Af: ontvangen inzake voorgaand boekjaar
Af: ontvangen inzake 2009/2008
Saldo per 31 december

2009
€

2008
€

16.785
655.396
9.900
(16.785)
(431.409)

18.617
6.081
8.955

233.887

(16.868)

16.785

In 2009 zijn taxatiekosten van het project PSAN volledig door het Ministerie LNV-DR vergoed (in 2008 door
Ministerie LNV-Directie NLP).

38

Liquide middelen

ABN AMRO Bank N.V., ondernemersrekening I
ABN AMRO Bank N.V., ondernemersrekening II
ABN AMRO Bank N.V., ondernemersdeposito I
ABN AMRO Bank N.V., ondernemersdeposito II
ABN AMRO Bank N.V., ondernemersdeposito III
ABN AMRO Bank N.V., ondernemersdeposito IV
Coöperatieve Rabobank BA, rekening-courant I
Coöperatieve Rabobank BA, rekening-courant II
Coöperatieve Rabobank BA, bedrijfsspaarrekening

31 december
2009
€

31 december
2008
€

813.837
27.177
300.000

72.278
6.749
352
6
31
4.637
343.977
198.014
-

1.141.014

626.044

Het saldo van de rekeningen staat ter vrije beschikking van het Faunafonds. Eind 2008 is het Faunafonds van
bankrelatie verwisseld van de ABN AMRO Bank N.V. naar de Coöperatieve Rabobank BA, begin 2009 zijn de
ABN AMRO Bank N.V. rekeningen opgeheven. Met deze laatste bank zijn afspraken gemaakt over rentevergoedingen.

PASSIVA

Bestemmingsfonds
Saldo per 1 januari
Bijdragen LNV onderzoek, voorlichting en opleiding
Kosten van onderzoek, voorlichting en opleiding
Saldo per 31 december

2009
€

899.108
519.900
(647.310)
771.698

2008
€

952.317
512.955
(566.164)
899.108

De bijdragen LNV onderzoek, voorlichting en opleiding hebben voor een bedrag van € 510.000 (2008: € 504.000)
betrekking op jachtakten en voor een bedrag van € 9.900 (2008: € 8.955) op kooikers- en valkeniersakten.
In 2009 heeft de persoon die, evenals in 2007 en 2008 als coördinator onderzoek voor 0,6 fte bij het
Faunafonds was gedetacheerd, een andere werkkring gevonden. Het bestuur heeft daarop besloten een nieuwe
coördinator onderzoek te werven, hetgeen is gelukt. Via een extern bureau is voor 0,5 fte, ten laste van het
bestemmingsfonds, een coördinator onderzoek aangetrokken.
De kosten van onderzoek, voorlichting en opleiding zijn toegelicht op pagina 41.

Kortlopende schulden

Ministerie van LNV-Directie NLP, te veel ontvangen subsidie
Ministerie van LNV-Directie IFZ

31 december
2009
€

31 december
2008
€

603.203

6.202

597.001
6.202

6.202

Voor de toelichting op de schuld aan het Ministerie LNV-Directie NLP wordt verwezen naar de vorderingen.

E

NIET UIT DE BALANS BLIJKENDE VERPLICHTINGEN

Ganzen opvangovereenkomsten
Met ingang van het seizoen 2007/2008 is de uitvoering van de ganzen opvangovereenkomsten onder verantwoordelijkheid van de provincie gebracht (PSAN). De provincies hebben besloten dat de Dienst Regelingen de PSAN voor de
provincies zullen uitvoeren. Het gaat daarbij uitsluitend om zesjarige overeenkomsten. Het Faunafonds is verzocht de
taxatie van de schadecomponent in de ganzen overeenkomsten vast te stellen. In de jaarrekening 2008 is toegelicht
dat het beroep dat op de PSAN-regeling in 2009 zal worden gedaan door een hogere ha-bijdrage weer zal toenemen,
met als gevolg dat het beroep op de Faunafonds-regeling overeenkomstig zal afnemen. Deze voorspelling is uitgekomen. Naast enkele andere factoren moet worden vastgesteld dat het animo voor de PSAN regeling in 2009 weer is
gestegen.
Voor de opvang van rotganzen en toendrarietganzen zijn via drie agrarische natuurverenigingen met individuele
grondgebruikers op de Waddeneilanden en met twee individuele grondgebruikers in Zeeland en Noord-Brabant
opvangovereenkomsten afgesloten ingaande 1 oktober 2009 voor het seizoen 2009/2010. De resterende
verplichtingen per 31 december 2009 bedragen circa € 900.000.
Dassen gedoogovereenkomsten
Het Faunafonds heeft per 1 januari 2006 met individuele grondgebruikers gedoogovereenkomsten afgesloten
tot 31 december 2010. De resterende verplichtingen per balansdatum bedragen circa € 90.000.
Edelherten gedoogovereenkomsten
Met een dertigtal individuele grondgebruikers op de Veluwe zijn per 1 januari 2006 gedoogovereenkomsten voor
edelherten afgesproken. De overeenkomst geldt in beginsel voor vijf jaar. Jaarlijks wordt nadat de eigen verklaring is
overgelegd, de gedoogvergoeding uitgekeerd. De resterende verplichtingen per 31 december 2009 bedragen
circa € 32.500.
Tegemoetkomingen schade beschermde inheemse diersoorten en taxatiekosten
Aangezien tegemoetkomingen en taxatiekosten in de jaarrekening verwerkt worden voor zover betaling heeft
plaatsgevonden, is de verplichting inzake schademeldingen en taxaties die hun oorsprong hebben voor 31 december
2009 niet in de balans opgenomen. Voorts is sprake van nog niet afgewikkelde bezwaarschriften en enkele beroepsprocedures. Hoewel het belang van deze verplichtingen aanzienlijk is, is kwantificering van de verplichtingen niet
mogelijk.

F TOELICHTING OP DE STAAT VAN BATEN EN LASTEN OVER HET JAAR 2009
BATEN
Bijdragen LNV en provincies
Het Ministerie van LNV heeft de begroting goedgekeurd per brief d.d. 27 november 2008, kenmerk DN2008/3287.
De begroting inzake de secretariaatkosten is aangepast per brief d.d. 12 augustus 2009, kenmerk DN2009/1345.
De begroting inzake de tegemoetkomingen in schade beschermde inheemse diersoorten is aangepast per brief
d.d. 19 november 2009, kenmerk DN2009-2335. Voorts is goedkeuring ontvangen d.d. 3 december 2009 voor een
bedrag van € 39.408 inzake het jubileumboek Jachtfonds.
Financiële baten
Betreft de bijgeschreven rentevergoeding op de tegoeden bij de ABN AMRO Bank N.V. en bij Coöperatieve
Rabobank BA. Met het Ministerie van LNV is afgesproken dat de rentebaten in mindering worden gebracht op de
secretariaatskosten.

39

40

LASTEN
WETTELIJKE TAKEN
Tegemoetkomingen schade beschermde inheemse diersoorten
De betaalde tegemoetkomingen in 2009 zijn als volgt te specificeren:

Schade wildsoorten
Schade ganzen
Schade zwanen
Schade watervogels
Schade zangvogels
Schade specht
Schade Schade roeken en andere kraaiachtigen
Schade overige vogels
Schade zoogdieren

Minder toegezegd

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

52.244
5.145.708
72.773
534.009
544.000
82.268
15.610
391.570

50.000
4.859.000
81.000
715.000
810.000
72.000
3.000
240.000

53.298
8.067.552
101.686
787.485
1.853.993
5.583
111.694
6.770
218.146

6.838.182

6.606.640

6.838.182
-

6.830.000
(223.360)

11.206.207
-

11.206.207

Het bedrag dat in 2009 in totaal is uitbetaald voor tegemoetkomingen in de schade door beschermde
inheemse diersoorten bedraagt € 6.841.803. In 2009 is een bedrag van € 3.621 terugontvangen voor in
2008 teveel betaalde tegemoetkomingen. Het saldo van de uitbetaalde tegemoetkomingen komt daarmee
op € 6.838.182.
De tegemoetkomingen in de schade door wildsoorten is nagenoeg onveranderd gebleven. De schade die
beschermde vogelsoorten in 2009 hebben veroorzaakt is over de gehele linie gedaald. De voornaamste reden
van deze daling is gelegen in het feit dat de opbrengstprijzen in 2009 aanmerkelijk lager waren dan in 2008.
Zo lag de opbrengstprijs in 2009 voor gras en granen ongeveer op 2/3 van het niveau in 2008. Voor fruit
waren de dalingen nog scherper. In 2009 bedroegen deze ca. de helft van de prijzen in 2008. De toename
van de schade door zoogdieren wordt vooral veroorzaakt door wilde zwijnen, maar ook door damherten en
edelherten is de schade in 2009 aanzienlijk toegenomen. Zo is de schadedruk van de wilde zwijnen in het
grensgebied met Duitsland fors toegenomen en hebben damherten in Noord- en Zuid-Holland schade aan
bollen en andere gewassen toegebracht. Het bestuur achtte het niet redelijk en billijk dat deze schade als
bedrijfsrisico voor ondernemers moet worden aangemerkt. Tenslotte moet worden vastgesteld dat de schade
die edelherten op de Veluwe aan gewassen hebben aangericht is toegenomen. Enkele beheerders van
natuurterreinen hebben besloten geen populatiebeheersmaatregelen meer toe te passen, zodat het aantal
edelherten in met name de Zuid-Veluwe kan toenemen. Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen
naar hoofdstuk 3.1 van het jaarverslag.

Onderzoek, voorlichting en opleiding

Automatiseringskosten
Onderzoekskosten

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

46.972
600.338

55.000
455.000

55.428
510.736

65.525
4.427

50.000
5.000

14.834
17.614

46.972

55.000

55.428

647.310

510.000

566.164

De automatiserings- en onderzoekskosten zijn als volgt te specificeren:
Automatiseringskosten
Handreiking Faunaschade
Aanpassing website
Overige automatiseringskosten ten laste van
secretariaatkosten in 2009

Onderzoekskosten
Beleidskader Faunabeheer Ganzen
Detachering coördinator Onderzoek
Onderzoek Rodenator
Rasteronderzoek ganzen
Onderzoek ganzen Texel
Pilot Border Collie verjaging
Fruitschadeonderzoek
Overig onderzoek

Minder toegezegd

(22.980)

235.000
56.965
40.000
89.250
54.098
38.932
86.093

Bestuurskosten
Vergaderkosten
Reiskosten bestuursleden
Vacatiekosten

235.000
65.000
60.000
180.000
58.000
34.500

235.000
76.447
39.102
50.000
110.187

632.500
(177.500)
455.000

510.736

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

16.897
17.059
9.281
38.156

25.000
12.000
10.000
30.000

4.563
5.054
9.536
26.487

22.184
211
719

20.000
6.000
-

29.693
258
15

81.393

Accountantskosten
Advieskosten inzake nieuw controleprotocol
Symposia

22.980

600.338
-

600.338

Bestuur

-

104.507

77.000

103.000

510.736
-

45.640

75.606

41

42

Secretariaat

Automatisering
Huur- en servicekosten
Uitzendkrachten
Opleidingskosten
Notaris-, advocaat- en proceskosten
Bureaukosten

Minder toegezegd

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

113.997
19.963
1.542
810

64.000
120.000
66.000
-

79.458
24.390
1.570

6.645
59.443

134.000

8.914
132.532

202.400
-

384.000
(45.000)

246.864
-

202.400

339.000

246.864

De kosten voor huur- en servicekosten zijn aanmerkelijk lager dan begroot. De reden daarvoor is dat de huur
van het gedeelte van het pand BurgRaadt te Dordrecht voor rekening komt van de Rijksgebouwendienst en
niet wordt doorberekend aan het Faunafonds. Met de directie NLP is de afspraak gemaakt dat het Faunafonds
op jaarbasis voor 1 fte aan uitzendkrachten mag inhuren voor het opvangen van pieken in de werkvoorraad.
De kosten daarvan worden rechtstreeks door de directie NLP gedragen op grond van de raamovereenkomst
die LNV met de uitzendorganisatie is overeengekomen. Tenslotte zijn de notaris- en advocaatkosten in de
begroting niet nader gespecificeerd.

Intake en uitbetaling

Intake en uitbetaling

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

9.496

120.000

10.343

De Dienst Regelingen is eind 2007 verhuisd van Dordrecht naar Den Haag. Omdat medewerkers van deze
dienst de intake en de uitbetaling van de tegemoetkomingen verzorgden, is destijds na overleg met de Directie
Natuur, afgesproken dat het Faunafonds voortaan zelf de intake en de uitbetaling van de tegemoetkoming
zal verzorgen. Overeengekomen werd dat het Faunafonds gedurende drie kalenderjaren de kosten, die hiervoor
in het verleden aan de Dienst Regelingen werden betaald (€ 120.000 per jaar), ter beschikking worden gesteld
aan het Faunafonds en niet worden doorberekend. Na deze periode moet het Faunafonds deze taken hebben
geïncorporeerd in het eigen takenpakket. In 2009 zijn ten laste van deze begrotingspost enkele uitgaven
gebracht die verband houden met de voorbereiding van de digitale inwinning van de verzoekschriften
Faunaschade. Dit project zal eind 2010 zijn afgerond.

Kosten derden (taxateurs)

Taxatiekosten

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

1.527.873

1.500.000

1.371.472

De in 2009 uitgegeven taxatiekosten bedragen € 1.527.873. De toename is veroorzaakt door het aantal
taxatieopdrachten dat van 4.130 in 2008 is gestegen naar 4.572 in 2009.

43

OPDRACHTEN DERDEN
Preventie schade beschermde dieren

Rotganzen verjaging Texel
Rasters

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

11.515
226.592

10.000
220.000

22.976
204.852

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

464.723
62.198

584.000
70.000

541.176
63.204

238.107

Gedoogovereenkomsten (dassen en herten)

Opvang dassen
Opvang edelherten

526.921

230.000

654.000

227.828

604.380

Het verschil in de uitbetaalde dassengedoogovereenkomsten over de boekjaren 2008 en 2009 wordt
veroorzaakt door verschuivingen van betalingen over het jaar heen.

Ganzen opvangovereenkomsten

Beheersvergoeding en schade rotganzen op de wadden
Opvang ganzen individueel

Project ganzen op de klei

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

984.321
80.950

1.500.000
69.000

1.337.149
63.482

1.065.271
-

1.065.271

1.569.000
-

1.569.000

1.400.631
50.758

1.451.389

De aanzienlijke verlaging van de kosten van de ganzenopvangovereenkomsten houdt verband met de veel
lagere opbrengstprijzen in 2009. Dit is bij de tegemoetkomingen in de schade toegelicht.

44

PSAN

Beheersvergoedingen
Detacheringkosten
Automatiseringskosten
Programmeerkosten

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

90.739
1.264

70.000
55.000
5.000

2.122
86.287
18.948
1.550

92.003

Taxatiekosten vergoed door Ministerie LNV-DR
Taxatiekosten vergoed door Ministerie LNV-Directie NLP
Uitzendkrachten

655.396
-

130.000

650.000
10.000

6.081
417.982
-

Project PSAN ten laste van Ministerie LNV-DR
(2008: Ministerie LNV-Directie NLP)

655.396

660.000

424.063

Project PSAN ten laste van Ministerie LNV-Directie NLP

747.399

790.000

108.907

532.970

Met ingang van het seizoen 2007/2008 is de ganzenopvangregeling ondergebracht onder de PSAN. Vanaf dat
seizoen zijn de provincies verantwoordelijk voor de uitvoering van de regeling. De provincies hebben de
uitvoering van de regeling ondergebracht bij de Dienst Regelingen. Het Faunafonds is verzocht de hoogte van
de schadecomponent vast te stellen. De hier vermelde kosten hebben allen betrekking op de werkzaamheden
verbonden aan het (laten) vaststellen van de schadecomponent van de ganzen opvangovereenkomst.

Overige lasten: Opheffing Jachtfonds

Jubileumboek

Werkelijk
2009
€

Begroting
2009
€

Werkelijk
2008
€

39.656

39.408

-

In 2010 zal het Jachtfonds zijn werkzaamheden beëindigen. In overleg met LNV heeft het Jachtfondsbestuur
besloten een jubileumboek uit te brengen ter gelegenheid van het opheffen van het Jachtfonds. Uit praktische
overwegingen is het Faunafonds bij brief gevraagd de kosten van dat boek voor te financieren en daarover in
deze jaarrekening verantwoording af te leggen. Ten behoeve hiervan heeft de Minister van LNV aan het
Faunafonds het vermelde budget toegekend.

Accountantsverklaring
45

Accountants en Belastingadviseurs

Aan het bestuur van het Faunafonds
Opdracht
Wij hebben de in dit verslag op pagina 34 tot en met 44 opgenomen jaarrekening 2009 van het Faunafonds te Dordrecht
bestaande uit de balans per 31 december 2009 en de staat van
baten en lasten over 2009 met de toelichting gecontroleerd.

Verantwoordelijkheid van het bestuur
Het bestuur van het Faunafonds is verantwoordelijk voor het
opmaken van de jaarrekening die het vermogen en het resultaat getrouw dient weer te geven, alsmede voor het opstellen
van het jaarverslag, beide in overeenstemming met de Floraen Faunawet. Deze verantwoordelijkheid omvat onder meer:
het ontwerpen, invoeren en in stand houden van een intern
beheersingssysteem relevant voor het opmaken van en
getrouw weergeven in de jaarrekening van vermogen en
resultaat, zodanig dat deze geen afwijkingen van materieel
belang als gevolg van fraude of fouten bevat, het kiezen en
toepassen van aanvaardbare grondslagen voor financiële verslaggeving en het maken van schattingen die onder de gegeven omstandigheden redelijk zijn.
Verantwoordelijkheid van de accountant
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over
de jaarrekening op basis van onze controle als bedoeld in artikel 91, eerste lid van de Flora- en Faunawet. Wij hebben onze
controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht.
Dienovereenkomstig zijn wij verplicht te voldoen aan de voor
ons geldende gedragsnormen en zijn wij gehouden onze controle zodanig te plannen en uit te voeren dat een redelijke
mate van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen
afwijkingen van materieel belang bevat. Daarnaast hebben
wij onze controle verricht in overeenstemming met de aanwijzingen zoals omschreven in het controleprotocol met kenmerk
NLP.2010/107.
Het Ministerie van LNV heeft in het controleprotocol met kenmerk NLP.2010/107 de invulling van het begrip rechtmatigheid
gedefinieerd. Hiermee ligt vast wat wordt bedoeld met de in
de oordeelsparagraaf opgenomen zinsnede ‘de van toepassing zijnde wettelijke regelingen, de Regeling vaststelling
beleidsregels schadevergoeding Faunafonds, het Bestuursreglement Faunafonds en de Mandaatregeling Faunafonds'.
Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen in de jaarrekening. De keuze van de uit te voeren
werkzaamheden is afhankelijk van de professionele oordeels-

vorming van de accountant, waaronder begrepen zijn beoordeling van de risico’s van afwijkingen van materieel belang als
gevolg van fraude of fouten. In die beoordeling neemt de
accountant in aanmerking het voor het opmaken van en
getrouw weergeven in de jaarrekening van vermogen en
resultaat relevante interne beheersingssysteem, teneinde een
verantwoorde keuze te kunnen maken van de controlewerkzaamheden die onder de gegeven omstandigheden adequaat
zijn maar die niet tot doel hebben een oordeel te geven over
de effectiviteit van het interne beheersingssysteem van het
Faunafonds. Tevens omvat een controle onder meer een evaluatie van de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen
voor financiële verslaggeving en van de redelijkheid van
schattingen die het bestuur van de entiteit heeft gemaakt, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de jaarrekening.
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.
Oordeel
Naar ons oordeel geeft de jaarrekening een zodanig inzicht in
de grootte en de samenstelling van de activa en passiva van
het Faunafonds per 31 december 2009 en van het resultaat
over 2009 als in de gegeven omstandigheden is vereist, in
overeenstemming met de grondslagen voor waardering van
activa en passiva en de methoden van resultaatbepaling,
zoals uiteengezet op pagina 36 van de jaarrekening.
Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening opgenomen uitgaven 2009 inzake wettelijke taken tot stand zijn
gekomen in overeenstemming met de van toepassing zijnde
wettelijke regelingen, de Regeling vaststelling beleidsregels
schadevergoeding Faunafonds, laatstelijk gewijzigd op 4 juni
2009 nr.FF/2009/130, het Bestuursreglement Faunafonds en
de Mandaatregeling Faunafonds, laatstelijk gewijzigd op 22
oktober 2008 nr.FF/2008/251, zoals omschreven in het controleprotocol met kenmerk NLP.2010/107 en de interpretatie daarvan, zoals overeengekomen met de Directie Natuur, Landschap en Platteland (LNV).
Rotterdam, 1 april 2010
Berk N.V.
W.g.
drs. D.J. Han
Registeraccountant

Bijlagen
46

Bijlage 1:
Samenstelling Bestuur en secretariaat Faunafonds in 2009
Bestuur
(achter elk bestuurslid is aangegeven het moment van aftreden)
Leden
J.S. Huys (voorzitter)
Mr. A.G. Dijkhuis
ir. A.W.J. Bosman
drs. J.J.T. Teeuwisse
mr. C.W. Ripmeester
P.M. de Koeijer
H.J. Slijkhuis
P.L. Sterkenburgh
Ing. W.A.P. van der Klift
J.H.M.Schellekens
dr. R.P.B. Foppen

(1 juli 2010, niet herbenoembaar) *)
(1 juli 2012, herbenoembaar)
(1 juli 2009, niet herbenoembaar) opgevolgd door:
(1 juli 2013, herbenoembaar)
(1 juli 2010, herbenoembaar)
(1 juli 2011, herbenoembaar)
(1 juli 2009, niet herbenoembaar) opgevolgd door:
(1 juli 20103, herbenoembaar)
(1 juli 2011, herbenoembaar)
(1 juli 2010, herbenoembaar)
(1 juli 2010, herbenoembaar)

*) Op verzoek van de Minister van LNV en het IPO heeft het bestuur in 2010 besloten dat de voorzitter zal aanblijven totdat zijn formele
benoemingstermijn (1 juli 2011) verstrijkt. In de tussentijd zal naar een geschikte opvolger worden gezocht.

Nevenfuncties bestuursleden:
De heer Huys (69) is tot 1 januari 2010 voorzitter van de Landinrichtingscommissie Peelvenen. Voorts is de heer Huys
voorzitter van de Adviesgroep Natura 2000 en voorzitter van de Stuurgroep voor de organisatie van het Oud
Limburg Schuttersfeest op 4 juli 2010 in Grubbenvorst, voorzitter Stichting Omroep Limburg L1, lid van Raad van
Toezicht bij twee woningbouwcorporaties en bij een instelling voor gehandicaptenzorg.
De heer Dijkhuis (44) is werkzaam als Secretaris en Directeur van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging te
Amersfoort. Verder is hij Secretaris-Penningmeester van de Stichting Flora- en faunawet examens, Lid van de Raad
van Advies van de Academie voor Verenigingsmanagement en Lid van de Algemene Vergadering van FACE
(Federatie van Jagersverenigingen in Europa).
De heer Bosman heeft geen relevante nevenfuncties.
De heer Teeuwisse (61) is directeur van de Zoogdiervereniging. Voorts is hij penningmeester van de Stichting Huis te
Manpad en secretaris van de Stichting Veldonderzoek Flora en Fauna.
De heer Ripmeester (32) is senior Juridisch beleidsmedewerker bij Dierenbescherming in Den Haag.
De heer De Koeijer (53) is akkerbouwer in Zeeland en daarnaast vice-voorzitter van de ZLTO, voorzitter van de ZLTO
provincie Zeeland, Lid van de Commissie Grondgebruik van LTO-Nederland en Voorzitter van de Raad van
Commissarissen van het Centrum voor Landbouw en Milieu te Culemborg.
De heer Slijkhuis is voorzitter van Countus Accountants en Adviseurs.

De heer Sterkenburgh (54) is veehouder in Friesland en daarnaast lid van LTO-Noord provincie Friesland, Lid van het
bestuur van de Faunabeheereenheid Fryslân en voorzitter van de Vereniging van Windmoleneigenaren in Friesland.
De heer Van der Klift (72) is lid van het bestuur van de Faunabeheereenheden Utrecht en Noord-Holland.
De heer Schellekens (56) is zelfstandig gevestigd rentmeester. Daarnaast is hij vice-voorzitter van de Stichting
Jachtopleiding Nederland en voorzitter van de Jagervereniging Riel.
De heer Foppen (49) is Hoofd van de afdeling Onderzoek en Advies bij SOVON, stichting Vogelonderzoek Nederland
te Nijmegen. Daarnaast is de heer Foppen Lid van de Kenniskring Weidevogels, voorzitter van de European Bird
Census Council en voorzitter van de wedstrijdselectie Nijmegen Atletiek.
Adviseur namens de provincies:
drs. M.F.A. Haselager
per 1 november 2009 opgevolgd door ir. P. Spapens
Adviseur namens Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit:

mr. drs. J.W. van der Ham
Secretaris

mr. ing. H. Revoort
Coördinator Faunazaken

H.G. Engberink
Notulist

mr. G.J. Veth

47

48

Bijlage 2:
Samenstelling secretariaat van het Faunafonds 2009

Secretaris Faunafonds

mr. ing. H. Revoort
Coördinator Faunazaken

H.G. Engberink
Beleidsmedewerker Juridische Zaken

mr. G.J. Veth
Coördinator Onderzoek

drs. T. van der Have (detachering) in september opgevolgd door drs. F. van Bommel (detachering)
Beleidsmedewerker Faunazaken

M. Westebring (detachering)
Chef de bureau

mevr. J. Roozendaal (tot september 2009)
Medewerker Financiën

mevr. L. van Helden
Administratief medewerker

mevr. L. van Helden
mevr. ir. M. van Leeuwen (tot april 2009)
mevr. K. Stotijn
mevr. P. Zonruiter-Cousijnse
mevr. M. Henriquez (uitz)
Secretaresse

mevr. G. van Dorp (tot 1 mei 2009)
mevr. J. Apelian (vanaf 1 augustus 2009)
Consulenten faunazaken

Noord-Nederland: A. Klaver
Oost-Nederland: J.A. van Baarsen
West-Nederland: K. Maasbach
Zuid-Nederland: W.A.P. Remijnse

Inhoudsopgave
Voorwoord / 1

4 Bedrijfsvoering
4.1. Secretariaat / 30
4.2. Informatisering en automatisering / 30

1. Het Faunafonds
1.1. Inleiding / 2
1.2. Samenwerking met de provincies / 3

5. Sociaal Jaarverslag

1.3. Beleid ten aanzien van tegemoetkomingen / 4

5.1 Personeel / 31

1.4. Werkwijze van het Faunafonds / 5

5.2 Arbeidsomstandigheden / 31

1.4.1.

Aanvragen / 5

5.3 Bedrijfshulpverlening / 31

1.4.2. Bezwaar en beroep / 6

5.4 Ondernemingsraad / 31

1.4.3. Wet Dwangsom / 6

5.5 Personeelsvereniging / 31

1.4.4

Financiering / 6

6. Jaarrekening en accountantsverklaring
2. Het bestuur
2.1. Bestuurder èn toezichthouder / 7
2.2. 2009 in vogelvlucht / 10
2.3. Wet- en regelgeving / 12
2.4. Bedrijfsvoering / 12
2.5. Financiën / 13

6.1. Balans per 31 december 2009 / 34
6.2. Staat van baten en lasten over het
jaar 2009 / 35
6.3 Grondslagen voor de financiële
verslaggeving / 36
6.4. Toelichting op de balans per 31 december
2009 / 37
6.5. Niet uit de balans blijkende

3. Kerntaken
3.1. Uitvoering kerntaken / 14
3.1.1.

Verzoekschriften / 14

3.1.2.

Verleende tegemoetkomingen / 14

3.1.3.

Bezwaarschriften / 16

verplichtingen / 39
6.6. Toelichting op de staat van baten en lasten
over het jaar 2009 / 39
6.7. Accountantsverklaring / 45

3.1.4. Beroepschriften / 17
3.1.5.

Klachten / 17

Bijlage(n)

3.2. Adviezen aan de Minister van LNV / 17

Bijlage 1: Samenstelling Bestuur Faunafonds

3.3. Adviezen aan de colleges van

in 2009 / 46

gedeputeerde staten / 18
3.4. Onderzoek en voorlichting / 18
3.5. Overige taken van het Faunafonds / 28

Foto’s Faunafonds

Bijlage 2: Samenstelling secretariaat Faunafonds
2009 / 48

Jaarverslag Faunafonds
Faunafonds
Burgemeester de Raadtsingel 59
Postbus 888
3300 AW Dordrecht
Telefoon 078 - 63 95 375
Fax 078 - 63 95 377
e-mail info@faunafonds.nl
www.faunafonds.nl

2009