Terug Naar Gezond Verstand en het Goede Gesprek:
Eindrapportage transitie-adviseur relatie onderzoek en beleid op het ministerie van Justitie en
Veiligheid
Inleiding
Deze vierde en laatste rapportage maakt de balans op van twee jaar periodiek ‘inprikken’ op de praktijken
in het verkeer tussen het WODC en ‘beleid’ (bestuursdepartement) en ‘uitvoering’ (taakorganisaties) zoals
die zich hebben ontwikkeld na de invoering van een breed pakket aan maatregelen. Deze maatregelen
vloeiden voort uit de analyse en aanbevelingen van drie externe onderzoekscommissies, die waren
ingesteld na commotie in media en parlement naar aanleiding van een klokkeluidersmelding betreffende
oneigenlijke beïnvloedingspogingen vanuit ‘beleid’ in een bepaald WODC-onderzoek.
Wat vooraf ging
In drie voorgaande rapportages heb ik, altijd stoelend op eigen dataverzameling langs verschillende wegen
(onder meer: enquêtering, interviews, focusgroepen) geprobeerd vast te stellen:
A) Hoe de ‘temperatuur’ rond dit gevoelige, hoog opgelopen vraagstuk zich heeft ontwikkeld;
B) Hoe werk is gemaakt van de invoering van het brede palet aan maatregelen dat in de kabinetsreactie op
de drie commissierapporten was aangekondigd;
C) Welke impact deze maatregelen hebben op de kwaliteit van het ‘grensverkeer’ tussen beleid (inclusief
uitvoering) en onderzoek (WODC, maar ook in WODC-onderzoeken optredende externe onderzoekers
alsmede andere externe kennispartners van het ministerie) binnen wat ik eerder het ‘JenV-kennissysteem’
heb genoemd, in het bijzonder vanuit het oogpunt van de borging van de onafhankelijkheid van het door
en voor JenV verrichte wetenschappelijk onderzoek.
Het beeld dat uit die drie voorgaande peilrondes oprijst, laat zich als volgt samenvatten:









Er is vooral onmiddellijk na de publicatie van de rapporten en de kabinetsreactie binnen het
ministerie hard en consciëntieus gewerkt aan invoering van de toegezegde maatregelen.
Het ‘harde’ deel van die maatregelen – waaronder: fysieke uithuisplaatsing van het WODC,
onderschrijving van de Gedragscode wetenschappelijke integriteit door het WODC (geformaliseerd
in lidmaatschap van het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit), statutaire borging van de
onafhankelijke positie van het WODC, normering en protocollering van het grensverkeer tussen
onderzoek en beleid in een ministeriële regeling en een gewijzigd ‘omgangskader’, komst van een
nieuwe directeur – is voortvarend en ‘top-down’ ingevoerd.
Daarmee vergeleken kreeg het werken aan het ‘zachte’ deel van de maatregelen – het relationele werk
van het doen ‘landen’ van het nieuwe normenkader op de werkvloer, het professionele gesprek over
(de herijking van) ieders rollen en verantwoordelijkheden, casusoverleg en reflectiesessies – minder
momentum. Het bleef toch wat onduidelijk wie daarin dan het voortouw zou moeten nemen.
Bij de totstandkoming van het palet aan ‘harde’ maatregelen bleek een enkel element van de
voorgenomen ministeriële regeling die de positie van het WODC moest verstevigen voor stevige
interne discussies te zorgen. Dat gold in het bijzonder voor de bepaling (in artikel 5) dat
departementsonderdelen niet langer zelfstandig extern wetenschappelijk onderzoek mochten
aanbesteden – dat moest in het vervolg lopen via het WODC, in casu zijn afdeling Externe
Wetenschappelijke Betrekkingen.
Er volgde een periode van ‘werk in uitvoering’: men ging aan de slag onder het nieuwe regime. Van
nieuwe gevallen van ‘over de schreef gaan’ was geen sprake, althans voor zover ik heb kunnen
vaststellen. WODC-ers voelden zich over het algemeen gesterkt door de nieuwe cq aangepaste
kaders, die hen iets geven om op terug te vallen in de omgang met beleidsmedewerkers rond
startnotities en begeleidingscommissies – de cruciale momenten en plekken waarop aan de richting,
methoden en rapportage van onderzoek wordt geboetseerd. De nieuwe regels hebben ook de
getalsmatige verhouding in begeleidingscommissies veranderd, nu er vanuit ‘beleid’ in beginsel nog

1







maar een persoon per commissie zitting mag nemen, daar waar er voordien vaak meerdere
vertegenwoordigers van beleidsonderdelen en taakorganisaties aanschoven.
Tegelijkertijd registreerde ik met name bij ‘beleid’ (a) enige handelingsverlegenheid - ‘wat mag er nu
precies wel en niet (meer)?’); kramp - ‘ik pas wel drie keer op voordat ik iets mail of zeg rond zo’n
onderzoek, want anders ben ik straks de gebeten hond’; en ongemak - met de door sommigen als
beknellend en hun doel voorbij schietend ervaren regels of als ‘star’ ervaren gedrag van WODC-ers.
Alle commotie al dan niet oneigenlijke beïnvloeding in de relatie tussen WODC en ‘beleid’ mag niet
verhullen dat ook na de invoering van de maatregelen een zeer grote hoeveelheid onderzoek (in
allerlei soorten en maten) helemaal niet door of door tussenkomst van het WODC wordt uitbesteed
en begeleid. Vrijwel ieder DG beschikt over ‘eigen’ uitvoeringsorganisaties, die niet onder het artikel
vallen dat onderdelen van het bestuursdepartement verplicht om via het WODC uit te besteden.
Bovendien is er op diverse plekken in het ministerie sprake van allerlei langlopende relaties met
kennisinstituten zoals TNO, het CBS en de planbureaus. Weinigen twijfelen aan de wenselijkheid van
continuering van dat soort relaties. Niemand, ook het WODC niet, acht het haalbaar of wenselijk dat
het WODC een omvattende monopoliepositie daarin gaat innemen. Maar dat laat onverlet dat er zich
dus allerlei ander ‘grensverkeer’ tussen kennis en beleid op JenV voordoet, waarbij het niet altijd
duidelijk is hoe dan de onafhankelijkheid van de uitvoerende onderzoekers is geborgd.
Complicerende factor daarbij is dat lang niet alle kennisbehoeften van het ministerie door
wetenschappelijk onderzoek vervuld (hoeven te) worden, met alle eisen en normen die daarbij horen.
Er is onvermijdelijk een palet aan vormen van vraaggestuurde en toepassingsgerichte
kennisproductie. Bij alle aandacht voor het verbeteren van de relationele hygiëne rond WODConderzoeken moet niemand dus de illusie koesteren dat de suite aan maatregelen die zijn gericht op
de as WODC-beleid automatisch ook aangrijpt op al die andere kennistransacties binnen het JenVsysteem.

Aanpak
In deze vierde en laatste rapportage heeft het accent gelegen op het evalueren van de letter en de
praktische werking van de ‘harde’ maatregelen, in het bijzonder de ministeriële regeling. Daarbij is vooral
aan de orde wat, ruim twee jaar na hun invoering, die maatregelen nu ‘doen’ – niet alleen voor de borging
van de wetenschappelijke onafhankelijkheid maar voor de kwaliteit van het grensverkeer tussen
onderzoek en beleid.
Ik heb daartoe opnieuw een enquête uitgevoerd onder medewerkers van het WODC, de groep
onderzoekscoördinatoren van de verschillende dienstonderdelen van het ministerie, en de groep
aantoonbaar actief bij WODC-onderzoeken betrokken medewerkers van zowel het bestuursdepartement
als de taakorganisaties. De bijlage bij dit rapport doet verslag van de bevindingen van dit deel van het
onderzoek. Daarnaast heb ik twee groepsgesprekken gehouden met tripartite (WODC, beleid, uitvoering)
samengestelde gezelschappen (van in totaal 12 personen), alsmede interviews gehouden met alle leden
van de bestuursraad van het ministerie, die in enkele gevallen werden vergezeld van hun
onderzoekscoördinator. Van de groepsgesprekken zijn zoveel mogelijk letterlijk verslagen gemaakt; van
de interviews heb ik zelf aantekeningen gemaakt.
Bevindingen
#1 Het dominante beeld is en blijft dat onoirbare beïnvloedingspogingen respectievelijk ‘slappe knieën’
binnen het WODC in reactie daarop, niet of nauwelijks voorkomen. Voor zover ik heb kunnen
vaststellen hebben zich ook gedurende deze laatste maanden geen nieuwe voorvallen van ongepaste
beïnvloeding van WODC-onderzoek voorgedaan. Dat geeft geen enkele garantie voor de toekomst, maar
is wel op te vatten als een indicator dat het systeem niet rot is. Tegelijkertijd melden sommige WODC-ers
dat continue en assertieve bewaking van de integriteit van het onderzoeksproces geboden is, omdat er van
tijd tot tijd toch nog steeds beleidsmedewerkers zijn wier opereren in en rond onderzoeksprojecten
suggereert dat ‘they didn’t get the memo’ (of zich er weinig van aantrekken in hun houding en gedrag).

2

#2 WODC-ers voelen zich gesteund door de harde kern van het nieuwe regime: verankerde
onafhankelijkheid, normatieve kaders, en procedurele aangrijpingspunten om waar nodig grenzen te
kunnen aangeven en de onafhankelijkheid van onderzoek te bewaken. Ze voelen zich daarin ook
gesteund door de huidige dienstleiding.
#3 Tegelijkertijd heeft het nieuwe regime niet alleen zegeningen gebracht. Het bevat ook keuzen die
gemengde gevoelens oproepen. De uithuisplaatsing van het WODC is bijvoorbeeld (pre-Corona, dat zij
aangetekend) door velen ervaren als een louter symbolische maatregel, die ervoor zorgt dat het harder
werken is om spontane ‘open lijntjes’ tussen beleid en onderzoek te houden. De toevallige ontmoeting is
verdwenen, en de laagdrempelige afstemming via ‘even binnenlopen’ heeft plaatsgemaakt voor meer
emailverkeer en expliciet te maken afspraken. Dat is geen ramp, maar wel minder efficiënt.
#4 Het nieuwe regime bevat bovendien enkele keuzen die ‘pijn’ opleveren voor bepaalde partijen in het
ministerie. Dat geldt in het bijzonder voor twee elementen uit de ministeriële regeling:
- de beperking van het lidmaatschap van de begeleidingscommissies die tot doel hebben de
(wetenschappelijke) kwaliteit van WODC-onderzoeken te bewaken (artikel 8.1), omdat dit stakeholders
vanuit ‘beleid’ tot een stoelendans veroordeelt en ‘uitvoering’ per definitie uit de commissiekamer
houdt.
- het bovengenoemde artikel 5 omtrent de routing van extern aan te besteden onderzoek, dat met name
door de NCTV als zeer beperkend en onproductief werd en wordt ervaren voor haar eigen
kennismanagement.
Die gevoelde pijn berust voor een deel echter op een al te categorische en beperkte uitleg van zulke
artikelen:
- Naast artikel 8.1 van de ministeriële regeling bevat het zogeheten ‘omgangskader’ een punt 20 dat
stipuleert: ‘De samenstelling van de begeleidingscommissie is afhankelijk van het desbetreffende
onderzoek en is dus altijd maatwerk.’ En vervolgens onder meer aangeeft: ‘Indien gewenst in verband met
de complexiteit van de inhoud en aard van het onderzoek kan naast een medewerker van de aanvragende
directie één inhoudsexpert uit de uitvoeringspraktijk (uit die Organisatie waar het onderzoek overwegend
betrekking op heeft) worden gevraagd zitting te nemen in de begeleidingscommissie.’ Er zijn met andere
woorden al mogelijkheden in de regelgeving ingebakken, maar het is mij gebleken dat zowel binnen als
buiten het WODC lang niet iedereen op de hoogte is van deze mogelijkheid, respectievelijk er actief
gebruik van maakt om de gevoelde nood van de noodzakelijke ‘trechtering’ van deelname aan
begeleidingscommissies te ledigen. Zo lang maar duidelijk is dat de kerntaak van begeleidingscommissies
het toezien op de kwaliteit van het onderzoek betreft, en dat leden van begeleidingscommissies daar niet
zitten om belangen van hun achterbannen te behartigen – een goede onafhankelijke voorzitter laat dat
ook niet toe – is er dus ruimte voor gezond verstand.
- Rond artikel 5 zijn inmiddels ad-hoc praktijken van ‘goed overleg’ tussen senior-leidinggevenden van het
bestuursdepartement en de directeur van het WODC ontstaan. Met andere woorden: in concrete gevallen
waarin ‘beleid’ met een goed verhaal komt waarom het een bepaald onderzoeksproject zonder
tussenkomst van het WODC wil uitzetten en managen, is daarover te praten (waarbij wel de
beslissingsbevoegdheid bij de directeur WODC blijft liggen). Het is maar waar je je energie op richt: op
de categorisch geformuleerde regel, of op het mede vormgeven aan praktijken die de geest van de regel
respecteren zich niet laten gijzelen door de letter ervan. De geest van deze regel is dat zij wil voorkomen
dat er te hooi en te gras externe onderzoekspartijen worden gerecruteerd, waarmee dan zonder duidelijke
spelregels omtrent de borging van onafhankelijkheid wordt omgegaan. Het is in ieders belang om dat te
voorkomen.
# 5 Deze twee voorbeelden geven wat mij betreft de kern van de zaak aan: het in de toenmalige ‘affaire’
blootgelegde en door de onderzoekscommissies geanalyseerde issue is in de kern een relationele kwestie.
Het gaat om professioneel gedrag in de wederzijdse rollen die aanvragers, aanbesteders, uitvoerders,
externe deskundigen, informatie- of toegang-verschaffende partijen te spelen hebben. Dat geldt rond
WODC-onderzoek, maar eerlijk gezegd rond iedere vorm van toegepast onderzoek in overheidsland. In

3

de cultuur van een departement als Jen V wordt aan regelen door middel van regelgeving vanouds veel
waarde toegekend, maar bij een kwestie als deze kun je ook gemakkelijk te veel verwachten van
regelgeving alleen. Goed doordachte en gëexpliciteerde regelkaders wijzen daarin de weg, en zijn in die
zin buitengewoon behulpzaam, maar waar nodig en billijk moet er na goed overleg ook van kunnen
worden afgeweken.
# 6 Mede gelet op het in essentie relationele karakter van het vraagstuk valt het te betreuren dat
aanvankelijke initiatieven die juist daarop aangrepen, zoals een serie door prof dr Jaap Boonstra
gefaciliteerde (en uitvoerig gedocumenteerde) professionele reflectiegesprekken met beleidsmedewerkers,
onderzoekscoördinatoren en WODC-ers, niet zijn doorgezet. Het is juist van groot belang dat nieuwe
cohorten beleidsmedewerkers en leidinggevenden worden meegenomen in de relevante normen, regels en
praktijken rond wetenschappelijk onderzoek op het ministerie, en dat er platforms zijn om gezamenlijk te
leren wordt van cases waarin het heeft geschuurd.
# 7 Ik vind het opvallend dat er onder de betrokken partijen - zelfs binnen het WODC, waarin met
welkome zelfironie wordt gesproken over de rekkelijken en de preciezen - nog zo’n brede baaierd aan
vaak met de nodige stelligheid uitgedragen opvattingen over deze materie bestaat. In die zin is het nieuwe
regime nog bepaald geen rustig bezit: er zit nog mij nog te veel where you stand depends on where you sit in de
manier waarop partijen binnen beleid, uitvoering en WODC ernaar kijken en het waarderen. Er is
tamelijk brede consensus over de bedoeling, metanormen en overall werking van het nieuwe regime (zie
Bijlage, tabel 3 en 5), maar zodra het over concrete regels en praktijken gaat, lopen de meningen anno
medio 2021 nog net zo bont uiteen als ik in mijn eerste ronde van dataverzameling begin 2020 kon
optekenen (tabel 6 en 7). Naar mijn stellige overtuiging hangt dat niet-convergeren samen met de in
conclusie #6 gesignaleerde beperkte scope en levensduur van initiatieven op het gebied van professionele
dialoog en kennisoverdracht.
Aanbevelingen
#1 Ik heb geen evidente ‘miskleunen’ in het geheel van nieuwe respectievelijk bijgestelde regels en
normenkaders aangetroffen, wel veroorzaken bepaalde onderdelen daarvan als ze naar de letter worden
nageleefd her en der pijn en ongemak. Gelet daarop zie ik weinig heil in het starten van een nieuw proces
van sleutelen aan deze regelkaders, die ook pas twee jaar oud zijn. Het lijkt op dit moment het
verstandigst om de energie te richten op het verder ontwikkelen en uitdragen van ‘compenserende
praktijken’ waarmee onbedoelde neveneffecten van het nieuwe regime (zie ook de Bijlage, tabel 7)
worden geminimaliseerd. Zulke praktijken moeten gestoeld zijn op wederzijds respect voor ieders rol,
verantwoordelijkheden, behoeften, deskundigheden en kwaliteitsbegrippen; wederzijdse ruimte voor
elkaars professionele oordeelsvermogen; en reciprociteit, geworteld in de erkenning dat voor het
totstandkomen van een kwalitatief goed beleidsgericht onderzoek – een dat zowel aan wetenschappelijke
standaarden voldoet als qua inhoud, presentatie en timing ‘ertoe kan doen’ in de beleidspraktijk – alle
betrokken partijen van elkaars deskundigheid en medewerking afhankelijk zijn).
# 2 Het helpt daarbij als de kennis over wat hoort, wat mag en wat werkt in het grensverkeer tussen
beleid en onderzoek wat rijker stroomt dan het geval is geweest sinds de laatste bouwstenen van het
nieuwe regime zijn gelegd. Dat vraagt dat WODC, de Centrale Kenniscoördinator en de lokale
kenniscoördinatoren samen nieuwe initiatieven ontplooien op het gebied van (permanente) voorlichting
en socialisatie van nieuwkomers, en om het gericht inzetten en volhouden van intercollegiale
reflectiesessies.
# 3 En overigens herhaal ik wat ik in mijn vorige rapport al heb aangegeven. Op het grensvlak van kennis
en beleid zijn er binnen het JenV-systeem grotere vissen te vangen dan het borgen van de
onafhankelijkheid van het eigen (WODC- of ander) onderzoek – hoe belangrijk dat op zichzelf ook is. De
energie moet vooral uitgaan naar:
-

Voor de departementsleiding, de Centrale Kenniscoördinator en de WODC-leiding - Werken aan
een uit strategische kennisbehoeften voortkomende programmering van onderzoek, want
iedereen is het er al langere tijd over eens dat het huidige systeem van aanbod-/quotum-gedreven

4

programmering verre van optimaal is. Een programmering die aantoonbaar bijdraagt aan een
meer ‘evidence-informed’ praktijk van beleidsontwikkeling op JenV. En een die het voor langere
tijd ‘vastzetten’ van onderzoekscapaciteit paart aan behoud van capaciteit voor flexibele, kortcyclische inzet. In gewoon Nederlands: minder hap-snap, verkaveld en rigide, meer doelgericht
samenhangend en flexibel.
-

Voor het WODC en de onderzoekscoördinatoren - Er moeten professionele trots en bewuste
bekwaamheid op tastbare impact ontstaan. Dat betekent in concreto:
o Het beter laten landen (bijvoorbeeld door versneld verder te werken aan verbreding van
het repertoire aan communicatievormen, voorbij de oude trits ‘rapport,
managementsamenvatting, persbericht’ - denk aan factsheets, opleggers,
informatiebijeenkomsten, podcasts) van onderzoeksbevindingen
o Het over directies en andere dienstonderdelen heen verknopen van inhoudelijk gerelateerde maar
op verschillende momenten en plekken uitgevoerde onderzoeken
o Het regelmatig synthetiseren (denk aan ‘what works’ metareviews) en op relevante momenten en
op de juiste plekken aanbieden van uit eenmaal verricht onderzoek vergaarde kennis. Als
kennisinstituten als het SCP of adviesorganen zoals de WRR erin kunnen slagen om met
behoud van hun wetenschappelijke reputatie hun werkvormen, doorlooptijden,
produktmix, en impactstrategieën te differentiëren dat moeten het WODC dat ook
kunnen.
o Het tegelijkertijd (blijven) investeren in langjarige onderzoeksinitiatieven (zoals monitors of
‘staat van’-inventarisaties) die de grootste ‘kennisparels voor beleidsmakers’ opleveren

-

Voor Tweede Kamer en bewindspersonen - in het onderlinge verkeer eerst even tot 10 tellen
voordat er weer ad-hoc ‘onderzoek’ wordt gevraagd en toegezegd, want the urgent drives out the
important: dergelijk politiek ingestoken onderzoek leidt vaak nauwelijks tot beter onderbouwd
beleid maar wel legt een fors beslag op de schaarse capaciteit. Is dat een prijs voor het
‘doorkomen’ van debatten die het betalen werkelijk waard is?

Paul ’t Hart, 15 september 2021

5

BIJLAGE: resultaten online enquête
Kenmerken van respondenten
De respondenten zijn voornamelijk werknemers van het Bestuursdepartement van het ministerie van
JenV (N = 61) of bij het WODC (n = 49). Een klein percentage van de geënquêteerden was werkzaam bij
de Uitvoerings- of sui generis organisatie van JenV (N = 15). Daarmee is de ‘steekproef’ weliswaar niet
representatief voor het hele JenV-systeem, maar wel optimaal relevant voor het doel van deze evaluatie,
namelijk het bevragen van mensen die als WODC-ers of als opdrachtgever/gebruiker van WODConderzoek relevante ervaringen hebben opgedaan met de feitelijke werking van de ministeriële regeling.
Tabel 1. Achtergrond geënquêteerden
Aantal
Bestuursdepartement

61

Enquete
compleet ingevuld
38

Uitvoeringsorganisatie

15

6

WODC

49

28

Totaal

125

72

De geënquêteerde medewerkers van het bestuursdepartement hebben ‘hands-on’ ervaring met WODConderzoek. Zij zijn in grote meerderheid lid geweest van een begeleidingscommissie van WODConderzoek en betrokken geweest bij het aanvragen van WODC-onderzoek. Voor de medewerkers van de
uitvoeringsorganisatie geldt dat 8 van de 15 een van deze drie functies heeft vervuld.
Nota bene: niet alle enquêtevragen zijn door alle respondenten volledig ingevuld, vandaar dat de ngetallen in de verschillende tabellen variëren.
Bekendheid met het nieuwe regime
In hoeverre staan de belangrijkste maatregelen die naar aanleiding van de drie onderzoeksrapporten zijn
genomen, stevig op het netvlies van de betrokkenen? Tabel 2 laat zien dat een grote meerderheid van de
geënquêteerden bekend tot geheel bekend is de letter en geest van de ministeriële regeling, het
omgangskader, de omvorming van het WODC tot een zelfstandige dienst binnen het ministerie en de
fysieke 'uithuisplaatsing' van het WODC. Dat geldt het meest voor WODC-medewerkers, terwijl onder
medewerkers van bestuursdepartement en uitvoeringsorganisaties ruwweg 30% minder of niet bekend is
met deze maatregelen.
Tabel 2. Bekendheid met de ingezette transitie-maatregelen
Geheel
Bekend
bekend
De Ministeriële Regeling
Bestuursdepartement
4
28
Uitvoeringsorganisatie
0
8
WODC
15
22
Het omgangskader
Bestuursdepartement
11
29
Uitvoeringsorganisatie
0
8
WODC
16
22
De omvorming
Bestuursdepartement
14
34
Uitvoeringsorganisatie
0
10
WODC
24
17
De 'uithuisplaatsing'
Bestuursdepartement
31
23
Uitvoeringsorganisatie
0
10
WODC
37
4

Onbekend
noch bekend

6

Onbekend

Geheel
onbekend

12
2
4

9
3
2

4
1
0

9
2
3

6
4
2

2
0
0

5
2
2

2
2
0

2
0
0

2
2
1

0
2
1

1
0
0

Mate van steun voor de bedoeling
Welk belang hecht men aan de doelen van de transitiemaatregelen? Tabel 3 laat zien dat vrijwel alle
medewerkers van alle drie de bloedgroepen desgevraagd zowel het centrale oogmerk van de ministeriële
regeling als het centrale oogmerk van het omgangskader belangrijk achten. De ministeriële regeling wordt
gewaardeerd omdat deze de onafhankelijkheid van het WODC-onderzoek wil borgen, en het
omgangskader omdat het de rollen en verantwoordelijkheden van de bij onderzoek betrokken partijen bij
het onderzoek wil verhelderen (en begrenzen).
Tabel 3. Onderkend belang van de doelstellingen van twee essentiële transitiemaatregelen
Zeer
Belangrijk
Onbelangrijk
Zeer
belangrijk
noch
onbelangrijk
belangrijk
Centrale oogmerk
ministeriële regeling
Bestuursdepartement
27
22
2
0

Weet
niet/geen
mening
2

Uitvoeringsorganisatie

2

7

1

0

1

WODC

29

5

1

0

2

Centrale oogmerk
omgangskader
Bestuursdepartement

17

26

2

1

0

Uitvoeringsorganisatie

3

6

2

0

1

WODC

21

12

0

0

3

De toelichtingen op de gegeven antwoorden verhelderen waarom men de strekking van deze maatregelen
steunt. Dat geldt het sterkst voor de ministeriële regeling. Een WODC-er drukt het zo uit: “Zowel intern als
extern is het belangrijk dat dit principe [onafhankelijkheid van onderzoek] gewaarborgd is en buiten kijf
staat.” Een andere WODC-er: “Onafhankelijk en objectief onderzoek moet de onbetwiste en
controleerbare basis zijn voor beleids- en politieke keuzes. Vooral niet andersom.” Een
beleidsmedewerker: beaamt dit:“De onderzoeken van het WODC staan zeer hoog aangeschreven. Dat
kan alleen zo blijven als de onafhankelijkheid ten opzichte van het bestuursdepartement (als aanvrager
van onderzoeken) buiten kijf staat. Samenwerken is iets anders dan beïnvloeden.” Een ander onderkent
dat het in black letter law vastleggen van deze normen en spelregels helpt in de spcifieke cultuur van het
ministerie van J&V: “In een door juristen gedomineerde omgeving maakt een wettelijke regeling meer
indruk dan een niet-wettelijk omgangskader.”
Tegelijkertijd blijkt uit de toelichtingen ook enige relativering. Een beleidsmedewerker ziet de regeling
toch vooral als codificatie en niet als modificatie: “ De ministeriële regeling voorziet niet in geheel andere
omgangsnormen dan die voorheen wellicht minder expliciet ook al geregeld waren. Er werd met name
door het leidinggevend personeel niet naar gehandeld. De regeling zet zaken nu wel meer op scherp.”
Een medewerker van een uitvoeringsorganisatie blijft voorzichtig: “Onafhankelijk onderzoek is uiteraard
belangrijk en onderzoek zou niet tot een 'politiek gestuurde' uitkomst moeten leiden. Vastleggen in een
ministeriële regeling is mooi, maar de praktijk is vaak weerbarstig.” Een medewerker van het
bestuursdepartement ziet onafhankelijkheid als sine qua non, maar niet als de nr 1 verbeterprioriteit in de
relatie tussen kennis en beleid op J&V: “Het is belangrijk de wetenschappelijke onafhankelijkheid voor
potentiële aantasting te behoeden, maar tegelijkertijd niet zo belangrijk als de grotere en concretere
problemen die het wetenschappelijk en beleidsonderzoek voor JenV plagen, zoals de aansluiting van dit
onderzoek op de kennisbehoefte en de kwaliteit van het uitgevoerde onderzoek.”
De toelichtingen op de antwoorden rond de doelstellingen van het omgangskader laten meer relativering
zien. Dat geldt niet voor de WODC-geënquêteerden, die vrijwel unaniem steun uitspreken. Een paar
representatieve citaten:

7

-

“Juist dit kader maakt duidelijk binnen welke begrenzingen elke betrokkene kan functioneren en
geeft ook duidelijke handvatten om mensen eventueel aan te spreken op gedrag, maar ook om
juist te voorkomen dat er een grijs gebied ontstaat van onduidelijkheid.”
“Naast de harde kant van rol en positie (ministeriële regeling) is het evenzo van belang om de
zachte kant te operationaliseren; hoe gaan we met elkaar om, wat kan/mag wel en wat niet.”
“Het moet voor iedereen duidelijk zijn wat wel/niet kan en wat wel/niet mag. Of wat rol van
iedereen is. Zodat je precies weet wat je aan elkaar hebt en wat wel/niet gevraagd kan/mag
worden van elkaar. Zowel voor medewerkers die al een tijd werkzaam zijn als voor nieuwe
medewerkers.”

Bij de medewerkers van het bestuursdepartement en uitvoeringsorganisaties komen er achter de cijfers –
die ruime steun laten zien voor de intentie van het omgangskader – wel kwalificaties en bedenkingen naar
voren. Een beleidsmedewerker van het bestuursdepartement: “Belangrijk om zaken helder te hebben en
expliciet aandacht te geven, maar communicatie tussen aanvrager en uitvoerder moet wel mogelijk blijven
om nuttige resultaten te verkrijgen die aansluiten op de vraag die het onderzoek dient te beantwoorden.”
Een ander wil wel graag dat de aanvrager kan blijven sturen op de focus van het onderzoek: “Die
rolbeschrijving is belangrijk om verwarring en onbedoelde of bedoelde beïnvloeding van uitkomsten te
voorkomen. Wel moet voorkomen worden dat de aanvragen onderzoek wil laten uitvoeren naar A, maar
dat het WODC onderzoek laat doen naar B.”
Diverse medewerkers van uitvoeringsorganisaties verwoorden een gevoel van verlies dat zij ervaren, zoals
bijvoorbeeld: “Uiteraard is onafhankelijk onderzoek belangrijk, maar dit heeft in praktijk tot gevolg gehad
dat sui generis organisaties niet of nauwelijks betrokken worden bij de onderzoeksopzet. Sui generis
organisaties beschikken vaak over praktische kennis die bij de onderzoekers ontbreekt en zij zijn vaak ook
beter in staat om te beoordelen of bijvoorbeeld de voor een onderzoek beschikbare bronnen binnen de
eigen organisatie aanwezig en toegankelijk zijn.”
Algemene oordelen over het nieuwe regime
Dat er tussen het oordeel over de intentie en de praktijk van de maatregelen enig licht zit, blijkt duidelijk
uit tabel 4, waarin met name medewerkers van uitvoeringsorganisaties, maar ook WODC-ers, een stuk
gereserveerder zijn over wat de nieuwe spelregels in de praktijk rond WODC-onderzoeken teweeg
brengen.
Tabel 4. Alles in aanmerking genomen, welk ‘rapportcijfer’ geef u dan aan de manier waarop…:

Bestuursdepartement
Uitvoeringsorganisatie
WODC
Totaal

A) de nieuwe spelregels en
verhoudingen in de relatie
tussen ‘beleid’ en ‘onderzoek’ op
het ministerie zijn vervat in de
ministeriële regeling en het
omgangskader
6.5
6.2
7.3
6.8

B) de verschillende partijen in
het departement in de praktijk
nu omgaan met deze nieuwe
spelregels
6.7
5.3
6.6
6.5

Vanuit het bestuursdepartement meent men dat men het zelf inmiddels goed doet: “Er is een merkbaar groter
bewustzijn over het belang van een zuivere omgang met elkaar, zowel aan de zijde van het WODC als op
het departement.” En: “De meeste collega's zijn zich welbewust van de veranderingen in de
samenwerking en bij vragen weten ze me vaak wel te vinden. Vrijwel altijd wordt in overleg met het
WODC een oplossing gevonden voor knelpunten.”
Ondertussen klinkt er in deze groep naast brede waardering kritiek op specifieke onderdelen van de
regelingen: “Dat er een ministeriële regeling en een omgangskader is vind ik positief. Ik heb (…) gevraagd
deze regels in een mooie opmaak en op een toegankelijke plek te publiceren. Het is nu nog te veel zoeken
voor medewerkers om deze regels te achterhalen.” Een andere beleidsmedewerker vraagt impliciet juist

8

om verdere detaillering van sommige spelregels: “Het omgangskader biedt op een aantal cruciale punten
net niet voldoende duidelijkheid, bijvoorbeeld op de vraag of het lid dat namens de aanvrager in de
begeleidingscommissie zit ruggenspraak mag houden met collega's en zo nee waarom niet.” Een derde
meent, in een jij-bak achtige formulering, dat sommige WODC-ers de regels te rigide interpreteren:
“'Beleid' hield en houdt zich aan de regels, zo goed en zo kwaad als dat gaat. Aan de WODC-zijde
varieert de interpretatie van en omgang met de 'nieuwe regels' tussen de verschillende
onderzoeksbegeleiders aanzienlijk en is bij enkelingen af en toe sprake van een dusdanige
overgevoeligheid dat de normale, regelgetrouwe samenwerking tussen 'beleid' en WODC wordt
gehinderd zo niet onmogelijk wordt gemaakt.”
Bij de repondenten vanuit de uitvoeringsorganisaties leven daarmee vergelijkbare beelden: “Er is nu een
kramp richting de uitvoeringorganisaties/praktijkorganisaties over hun inbreng en betrokkenheid, terwijl
zij uitvoering moeten geven aan het beleid - denk aan belang uitvoerbaarheid beleid n.a.v.
detoeslagenaffaire. De bemoeienis die ongewenst is geweest was juist op het niveau van het
bestuursdepartement, die deze betrokkenheid en invloed bij de aanvraag en begeleiding van het
onderzoek nu juist houden.” De pijn bij deze groep betreft vooral één punt: “In de nieuwe spelregels mag
er slechts een beleidsambtenaar in de begeleidingscommissie zitten zonder iemand vanuit de uitvoering
/sui generis organisatie. Dat is jammer, omdat deze twee elkaar aanvullen en versterken en het heeft een
meerwaarde voor het onderzoek.”
De WODC-ers hellen over het algmeen eerder naar de andere kant over: de praktijk is weerbarstiger dan
de leer. Volgens hen is bij ‘beleid’ nog een wereld te winnen als het gaat om ook daadwerkelijk volgens de
nieuwe spelregels te gaan werken, ondanks de observatie van een enkeling dat “in sommige gevallen
beleidsmedewerkers ook een beetje te voorzichtig lijken te worden in hun omgang met onderzoekers.”
Het merendeel van de WODC-respondent meent dat er bepaald nog geen victorie gekraaid kan worden.
Sommigen denken dat er blijvende reden tot zorg is: “De spelregels en verhoudingen zijn niet goed
genoeg vastgelegd, gezien ik nog steeds ongewenste beïnvloeding heb ervaren tijdens het doen en
publiceren van ons onderzoek. Of de regels zijn niet duidelijk genoeg vastgelegd, of de betrokken partijen
kennen ze niet, of trekken ze er niks van aan.” Anderen zijn minder categorisch. Een stelt: “We bevinden
ons nog in - zij het aan het eind van - de wittebroodsweken na de affaire. Dan is een beoordeling van de
omgang nog niet goed mogelijk. Mijn indruk is dat het probleem dat met Regeling en Kader werd
aangepakt nog springlevend is en dat de proof of the pudding in de komend jaren genomen zal moeten
worden.” Een ander denkt dat het een kwestie van tijd en verder bijslijpen is: “De nieuwe spelregels en
verhoudingen zijn op een goede wijze neergelegd in de ministeriële regeling en het omgangskader. De
periode van inwerkingtreding is nog vrij kort. Dat blijkt uit de vragen die nog wel eens worden gesteld
over de manier waarop bepaalde artikelen geinterpreteerd zouden moeten worden.”
Tabel 5 toont dat een ruime meerderheid van alle respondenten vindt dat de ministeriële regeling
onmisbaar is voor de onafhankelijkheid van het WODC, al is er een niet te verwaarlozen minderheid die
daar minder zeker van is. Dit geldt ook voor de vraag of de maatregelen die naar aanleiding van de
rapporten van de drie onderzoekscommissues zijn genomen de onafhankelijkheid hebben versterkt.
Tabel 5 Algemene oordelen over werking van de ministeriële regeling en het maatregelenpakket als geheel
Geheel
Eens
Eens
Oneens
Geheel
Weet niet/
eens
noch
oneens
geen mening
oneens
Ministeriële regeling
onmisbaar voor
onafhankelijkheid
Bestuursdepartement
3
14
10
3
2
8
Uitvoeringsorganisatie
1
2
3
2
0
0
WODC
8
12
4
1
0
5
Maatregelen hebben
onafhankelijkheid
versterkt
Bestuursdepartement
2
16
11
5
1
5
Uitvoeringsorganisatie
0
1
6
1
0
0
WODC
3
15
5
1
1
5

9

Tabel 6 kleurt dit beeld nader in voor de kernbepalingen van de ministeriële regeling - al wreken zich hier
de beperkte (en in de loop van de enquête afgenomen) ‘n’ en het relatief grote aantal respondenten dat de
details van de regeling niet paraat heeft.
Tabel 6 Oordeel over de werking van de kernartikelen van de ministeriële regeling
Artikel 3:
Artikel 4:
Artikel 5:
Artikel 8a:
beperking
informatieplicht
verplichte
maximaal 1
aanwijzingsdepartementsuitbesteding
beleidsbevoegdheid
onderdelen jegens
via WODC
medewerker per
bewindspersonen
WODC
commissie

Artikel 8b:
communicatie
uitsluitend via
begeleidingscommissie

Artikel 10:
publicatie
na uiterlijk
6 weken.

Beleid en
uitvoering

Positief tot
zeer
positief
negatief
noch
positief
negatief tot
zeer
negatief
weet niet

14

12

15

9

24

20

11

12

8

14

9

15

0

1

15

16

2

3

22

16

8

5

9

6

zeer
positief
positief

5

4

5

2

8

7

5

6

4

10

9

6

negatief
noch
positief
negatief

5

3

7

5

5

9

0

0

1

4

1

0

zeer
negatief
weet niet

0

0

0

2

0

0

13

15

11

5

5

6

WODC

Artikel 3 betreffende de beperking aanwijzingsbevoegdheid bewindspersonen geniet tamelijk
brede steun bij alle bloedgroepen die aan de enquête hebben deelgenomen. Een WODC-er formuleert
het welluidend in de toelichting: “[Dit is een] essentieel onderdeel voor de borging van onafhankelijk en
objectief onderzoek; de kernbepaling waarmee de wetenschappelijk onafhankelijke positie van het
WODC wordt gewaarborgd. Het artikel legt terecht vast dat de bewindspersonen geen enkele
zeggenschap hebben over door of in opdracht van het WODC te verrichten onderzoeken. Anders wordt
het 'wij van WC-eend, adviseren WC-eend'.”
Voor Artikel 4, dat ziet op de informatieplicht van departementsonderdelen jegens het WODC,
geldt een vergelijkbaar beeld. Wel zit er, zoals zo vaak, een wereld van mogelijke intepretatieruimte – en
dus ook ruimte voor geschillen – achter fraaie juridische termen als ‘redelijkerwijs’. Een
beleidsmedewerker: “De teksten van al deze artikelen en de bedoeling die ze uitdragen zijn vaak het
probleem niet, maar de invulling die er aan wordt gegeven verschilt nog al eens. In uiterste geval heb ik
wel eens meegemaakt dat er werd gezegd (in mijn woorden): Als wij [het WODC] vragen, moet er
geleverd worden. Echter zo lees ik het artikel niet. Daarnaast vind ik het ook een inhoudelijke discussie
met de opdrachtgever of het past bij de doelstelling van het onderzoek. Wel ben ik er mee eens dat als we
gezamenlijk constateren dat dit een van belang is voor het onderzoek, dat beleidsafdelingen daar ook
medewerking aan moeten geven (redelijkerwijs).” Een WODC-er ziet dit artikel toch vooral als codificatie
van bestaande, doorgaans goed lopende praktijken: “Er zijn goede afspraken gemaakt met de meeste
dienstonderdelen om medewerking te verlenen aan wetenschappelijk onderzoek. Dit artikel onderstreept
dat.”

10

Artikel 5 betreffende de verplichting voor alle geledingen van het bestuursdepartement om
uitbesteding van onderzoek altijd via WODC te laten lopen, bleek bij de opstelling van de
ministeriële regeling voor tenminste een departementsonderdeel – de NCTV – brisant. Het artikel geniet
steun binnen het WODC, maar daarbuiten staat niet iedereen te applaudisseren bij het - in ieder geval
naar de letter - categorische karakter van deze bepaling. Uit de toelichtingen wordt duidelijk waarom: het
zou de ruimte voor het verkrijgen van ‘maatwerk’ beperken, vooral als het gaat om snel uit te voeren
respectievelijk zeer specialistisch en niet zozeer juridisch of sociaal-wetenschappelijk onderzoek. En het
stelt het WODC ook voor capaciteitsproblemen. Een WODC-er: “Het is naïef om te verwachten dat dit kan
met de huidige omvang van het WODC. Er zijn veel meer onderzoeksverzoeken dan het WODC aan
kan. Dus dan wordt er bijvoorbeeld via subsidies onderzoek uitbesteed. Dat is niet volgens de letter van
de Ministeriële Regeling maar wel begrijpelijk. Belangrijk is ook bij dergelijk onderzoek waarborgen in te
bouwen dat deze onderzoeken voldoen aan eisen rond kwaliteit en onafhankelijkheid.”
Naast capaciteit spelen ook tijd en tijdigheid een belangrijke rol. De molens van de wetenschap malen nu
eenmaal trager dan die van het politieke bedrijf graag zouden zien. Beleidsmedewerkers kunnen
daartussen klem komen te zitten, nu dit artikel het WODC tot one stop shop lijkt te hebben gemaakt: “Er
blijft echter wel een zekere behoefte om onderzoeken buiten het WODC om uit te laten voeren. Soms
gebeurt dit omdat niet helemaal duidelijk is of een onderzoek tot de competentie van het WODC
behoort. Vaak ook heeft het te maken met de lange doorlooptijd van WODC onderzoek, meestal ook in
relatie tot de beperkte capaciteit. Nog steeds zeggen ministers onderzoek toe aan de Kamer en vaak ook
met een deadline. Collega's voelen de druk om hieraan te voldoen” (beleidsmedewerker). Een andere
beleidsmedewerker schrijft: “In principe is het goed om het WODC als waarborg voor kwaliteit en
onafhankelijkheid van onderzoeken te hebben, maar dan moet het in de praktijk ook mogelijk zijn om
onderzoek uit te zetten op momenten dat dit gewenst is. Het ontbreekt nu aan capaciteit hiervoor bij het
WODC.”
Gegeven de behoefte van beleid en uitvoering aan maatwerk en snelheid en de beperkte WODCcapaciteit, kruipt in de ontstane praktijken het bloed waar het volgens een stringente interpretatie van
artikel 5 niet mag gaan “Art 5 laat te veel sluiproutes om het WODC te passeren en onderzoek toch in
een gezagsverhouding of een andere vorm van afhankelijkheid (o.a. door ‘eigen analisten’) te laten
uitvoeren. Hiervan wordt gebruik gemaakt (WODC-er). En: “Ik heb het idee dat er verschillende directies
zijn die zich hier niet aan houden of ‘sluiproutes' aan het ontwikkelen zijn. Dat is funest voor
onafhankelijk onderzoek” (WODC-er).
De overgrote meerderheid van respondenten uit beleid en uitvoering heeft weinig positiefs te melden
over de werking van Artikel 8a, dat bepaalt dat er maximaal 1 beleidsmedewerker in de
begeleidingscommissie mag plaatsnemen. De belangrijkste reden die daarvoor wordt gegeven is dat
bij veel onderzoeken meerdere depertementsonderdelen, uitvoeringsdiensten en soms andere
departementen zijn betrokken – hetzij als ‘stakeholder’, onderzochte, of data-leverende partij. De werking
van het artikel wordt ervaren als een soort poort die voor al die andere partijen nu gesloten blijft,
waardoor zij er niet voor kunnen zorgen dat een onderzoeksdesign ook vanuit hun oogpunt inhoudelijk
zinvol is en doenbaar is in wat hen van hen aan medewerking vraagt. Het artikel zadelt daardoor het ene
lid dat namens ‘beleid’ (‘uitvoering’ is sowieso al buiten beeld) in de commissie zit op met soms intensief
voorafstemmings- en doorgeefluikwerk. Respondenten vanuit beleid en uitvoering hebben in de
toelichtingen op de scores dan ook hun oordeel klaar: ““Echt onbegrijpelijk dat dit nog steeds bestaat.
Beleid en uitvoering hebben vaak juist aanvullende informatie. Noodgedwongen keuze maken tussen
beide is echt heel slecht.” En: “Slechts 1 beleidsmedewerker in de begeleidingscommissie vermindert de
interesse en betrokkenheid van 'beleid' bij het onderzoek en werkt nadelig op de toelevering van relevante
informatie aan de onderzoekers.” Een ander voegt toe: “Dit werkt niet fijn. dit betekent voor de
ambtenaar in kwestie dat hij toch andere collega's moet gaan inschakelen, omdat ambtelijke expertise nu
eenmaal verdeeld is, terwijl het nu juist niet de bedoeling is buiten de begeleidingscommissie te treden.
En: “Een goede inhoudelijke discussie in de begeleidingscommissie kan profiteren van meer
perspectieven. Angst voor beïnvloeding door meerdere mensen in de commissie lijkt me juist met de
huidige spelregels niet meer nodig.” Sommige WODC medewerkers lossen het afstemmingsvraagstuk op
door een klankbordgroep in te stellen, maar daar is geen eenduidige aanpak op, hetgeen op zichzelf weer
tot discussies leidt over overlap en taakverdeling met de begeleidingscommissie.”

11

Nogal wat WODC-ers zijn ook niet blij met dit artikel. Het zorgt voor ‘gedoe’, bijvoorbeeld bij
ketenbrede onderzoeken en onderzoeken die over meerdere beleidsterreinen gaan. Ook zij vinden dat
uitvoeringsorganisaties nu wel erg stiefmoederlijk bedeeld worden, terwijl korte lijntjes met hen juist
essentieel zijn voor het formuleren van praktisch haalbare onderzoeksdesigns en soepele
informatievoorziening. Een WODC-er verwoordt een breder geuit geluid: “Ik vind dit geen wenselijke
verandering door de reikwijdte van het woord 'beleidsmedewerker'. De huidige interpretatie is dat wij nu
ook geen uitvoeringspartijen meer kunnen uitnodigen binnen de begeleidingscommissie. Dit terwijl voor
veel van mijn onderzoeken politie en OM een belangrijke rol spelen. De oplossing is nu om deze partijen
in een aparte klankbordgroep erbij te betrekken. Maar in de praktijk ben je daarmee gewoon dubbel werk
aan het uitvoeren. Dit terwijl het veel nuttiger is als de discussie in één groep plaatsvindt. Ik heb in de
begeleidingscommissies ook nooit vanuit deze partijen druk ervaren. Zij delen vaak juist relevante
praktijkinformatie naast de wetenschappelijke feedback van andere deelnemers.”
Daartegenover staan ook positieve oordelen van WODC-ers die de geest van de bepaling omarmen: “Het
is de bedoeling dat de begeleidingscommissie het onderzoek zo onafhankelijk mogelijk begeleid. Derhalve
is het belangrijk om de leden ook te kiezen op basis van deskundigheid en daarop te letten dat er geen
sprake is van belangenverstrengeling. De beleidsmedewerker heeft (vaak maar niet altijd) belangrijke
inhoudelijke kennis maar zit er wel altijd met een belang.” En: “De input van een beleidsambtenaar met
specifieke expertise over het onderwerp van onderzoek is absoluut nodig. Maar de overhand moet liggen
bij externe en niet-door-het-departement-betaalde externe wetenschappers voor de noodzakelijk borging
van het onafhankelijke en objectieve karakter van het onderzoek!”
Artikel 8b dat stipuleert dat opvattingen over lopend onderzoek uitsluitend via
begeleidingscommissie aan de uitvoerend onderzoekers mogen worden gecommuniceerd, wordt
overwegend positief beoordeeld. Het schept duidelijke kaders, bevordert de transparantie van het
onderzoek, zet voorzitters van begeleidingscommissies meer in positie, en helpt voorkomen dat
onderzoekers zich onder druk gezet voelen. Een enkeling merkt wel op dat “de grenzen nu niet helder
zijn. Wat wel, wat niet. Gevolg is dat alles, tot en met minor items over plannen van een overleg, per mail
naar alle leden van de BC gaat.”
Artikel 10 dat stelt dat publicatie van rapporten uiterlijk 6 weken na vaststelling door directeur
WODC plaats moet hebben, wordt vooral ervaren als een codificatie van een reeds gegroeide praktijk. Bij
beleid houdt iedereen zich – weliswaar af en toe morrend - eraan. Het wordt gesteund omdat het uitsluit
dat onwelgevallige onderzoeksresultaten ongezien door de buitenwereld in ambtelijke bureaulades
verdwijnen. Dat betekent niet dat bij ‘beleid’ edereen blij is met het relatief beperkte tijdraam dat het
artikel biedt: “Natuurlijk moet het onderzoek openbaar, ook als beleidsmaker wil je niet anders. Maar dat
dat persee op deze manier en binnen deze termijn moet, levert alleen maar een kramp op die de
kabinetsreactie niet ten goede komt.” En: “Door het binnen 6 weken te publiceren nadat de externe
onderzoeker klaar is, maar nog verder niet besproken is, wordt het juist politiek en worden niet altijd
inhoudelijk de juiste afweging gemaakt. Dan wordt er meer vanuit de verdediging gewerkt en zo snel
mogelijk laten zien dat er plannen zijn, dan dat er ook goed is nagedacht over de plannen.” Men verlangt
naar meer professionele ruimte: “Voor zowel de onderzoekers als het departement kunnen er goede
pragmatische redenen zijn een iets langere termijn aan te houden. Daar moet je uiteraard geen gewoonte
van maken.”
Nog geen rustig bezit
De antwoorden op de enquetevraag naar het optreden van onbedoelde effecten in de praktijk van het
werken onder het nieuwe regime, leren dat de beide regelingen nog allerminst als een voor iedereen goed
werkend bezit worden ervaren. De in tabel 7 zichtbare spreiding in de ervaringen en oordelen spreekt
boekdelen: zowel binnen als tussen de bloedgroepen beleid/uitvoering en WODC komen respondenten
tot heel verschillende oordelen.
Tabel 7. Gepercipieerde onbedoelde negatieve effecten van het nieuwe regime
Onduidelijkheid

Onduidelijkheid

12

Minder

Minder

Kwetsbaar voor

onderzoekswensen

begeleiding

contact

flexibiliteit

beïnvloeding

Beleid en
uitvoering
Regelmatig tot
volop

9

12

14

15

1

Soms

8

10

5

7

2

Zelden tot nooit

14

10

14

11

10

Weet niet

10

10

9

8

28

WODC
Regelmatig tot
volop

2

3

1

1

4

Soms

6

9

5

6

5

Zelden tot nooit

9

6

15

9

0

Weet niet

11

10

7

12

19

13