Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 470 IX

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Financiën en
Nationale Schuld 2019

Nr. 4

MEMORIE VAN TOELICHTING
Ontvangen 20 mei 2020

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 tot en met 2
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 afzonderlijk
bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te brengen in:
1. de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Financiën
(IXB);
2. de begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

1

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
(SLOTVERSCHILLEN)
1 Toelichting
De Slotwetmutaties die groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onder­
staande staffel worden conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand Beleidsmatige mutaties
ontwerp-begroting) in € miljoen (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

Beleidsmatige mutaties zijn het gevolg van nieuw beleid. Technische
mutaties zijn het gevolg van bestaand beleid.
De Slotwet bevat geen beleidsmatige mutaties die tot een overschrijding
van het goedgekeurde verplichtingen- en/of uitgavenbudget op begrotings­
artikelniveau hebben geleid die niet eerder aan de Tweede Kamer en de
Eerste Kamer der Staten-Generaal zijn gemeld.
Per artikel worden de belangrijkste mutaties van de artikelonderdelen
toegelicht conform bovenstaande staffel. Hierdoor kan de soms van de
toegelichte mutaties afwijken van de totale mutaties van het artikel.
2 De beleidsartikelen (Ministerie van Financiën IXB)
Artikel 1 Belastingen
Verplichtingen (- € 249,3 mln.)
Er is voor een bedrag van € 249,3 mln. minder verplichtingen aangegaan
dan geraamd in de tweede suppletoire begroting. De lagere realisatie op
de verplichtingen wordt deels (- € 80,8 mln.) verklaard door de lagere
uitgaven, zie de toelichting bij de uitgaven. Het resterende saldo aan
verplichtingenmutaties (- € 168,5 mln.) wordt toegelicht onder inhuur
externen, overig materieel, ICT-opdrachten en overig.
Inhuur externen (- € 119,7 mln.)
De onderschrijding wordt met name verklaard door de volgende drie
mutaties:
1. Bij inhuur externen van het onderdeel Informatievoorziening (IVorganisatie) heeft een bijstelling van ca. ‒ € 35 mln. plaatsgevonden
omdat de contracten 2020 voor een kortere looptijd zijn verlengd.
2. Er heeft er een bijstelling plaatsgevonden van ‒ € 46 mln. vanwege
minder gewerkte uren dan waarvoor de verplichting openstond,
indiensttreding of omdat het contract was afgelopen, waarvan ‒ € 20
mln. bij de IV-organisatie.
3. De vastgelegde verplichtingen voor uitzendkrachten zijn naar beneden
bijgesteld (ca. ‒ € 28 mln.), naar aanleiding van de nog lopende admini­
stratieve herstelacties rondom het verplichtingenbeheer van de Belas­
tingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

2

4. Tenslotte is het moment van verlenging voor een deel van de contracten
voor uitzendkrachten verschoven van 2019 naar 2020, omdat de nieuwe
tarieven voor uitzendkrachten eind 2019 nog niet bekend waren (ca.
‒ € 18 mln.).
Overig materieel (- € 84,1 mln.)
De negatieve bijstelling wordt veroorzaakt door administratieve correcties
in de administratie van de verplichtingen. Dit wordt veroorzaakt door een
dubbeltelling (ca. ‒ € 40 mln.), een bijstelling van de stand van de daadwer­
kelijk aangegane verplichtingen (ca. ‒ € 25 mln.) en een verschuiving van
een verplichting voor het mobiliteitscontract van overig materieel naar
personeel.
ICT-opdrachten (+ € 48,7 mln.)
De IV-organisatie is in 2019 meerjarige verplichtingen aangegaan voor met
name de overeenkomst voor data warehousing (ca. + € 16 mln.) en
Enterprise Licenties (ca. + € 18 mln.).
Overig (- € 13,1 mln.)
Een aantal verplichtingen is doorgeschoven van 2019 naar 2020. Het gaat
om het telefoniecontract (ca. ‒ € 10 mln.) en het porti-contract (- € 15 mln.).
De verplichting voor het contract DUO wordt niet volledig in 2019 geboekt
maar wordt verspreid over de looptijd (ca. ‒ € 11 mln.).
Uitgaven (- € 80,8 mln.)
Belasting- en invorderingsrente (- € 88,7 mln.)
In de Veegbrief is gemeld dat de uitgaven en ontvangsten van de belastingen invorderingsrente ca. € 50 mln. lager zouden uitvallen als gevolg van
een technische fout in de boekhoudkundige verwerking. Het budgettaire
effect was per saldo neutraal. Aanvullend daarop zijn in de laatste maanden
de uitgaven ca. € 39 mln. meegevallen. Dit wordt vooral veroorzaakt door
het gunstiger uitvallen van de verdeelsleutels tussen de Financiënbegroting
en de sociale fondsen voor 2019.
Eigen personeel (+ € 10,2 mln.)
De loonkosten zijn hoger uitgevallen dan geraamd bij de tweede suppletoire
begroting. Gezien de totale loonkosten eigen personeel bij de Belasting­
dienst van € 1,9 mld., is de bijstelling beperkt
Ontvangsten (+ € 1.471,6 mln.)
Belastingontvangsten (+ € 1.483,2 mln.)
De belastingontvangsten worden toegelicht in de Voorjaarsnota, Miljoe­
nennota, Najaarsnota en het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Voor een
toelichting op de mutaties in de afdracht van het Gemeente- en Provincie­
fonds en het BES-fonds (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) wordt verwezen
naar de Slotwetten van de betreffende fondsen. Het Btw-compensatiefonds
maakt deel uit van de begroting IX en dus van deze Slotwet. De aansluiting
met de bedragen in het Jaarverslag IX 2019 (beleidsartikel 1, tabel
budgettaire gevolgen van beleid) is als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

3

Aansluiting belastingontvangsten (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting
2019

Stand 1e
suppletoire
begroting

Stand 2e
suppletoire
begroting

Mutaties
Slotwet

Realisatie 2019

Totale belastingontvangsten

189.125.265

189.671.878

191.873.694

1.342.193

193.215.887

-/- Afdracht Gemeentefonds

30.147.959

31.159.692

31.377.027

‒ 79.045

31.297.982

-/- Afdracht Provinciefonds

2.407.659

2.419.388

2.499.141

‒ 32.085

2.467.056

38.279

42.805

42.805

1.510

44.315

3.225.010

3.227.182

3.453.875

‒ 31.385

3.422.490

153.306.358

152.822.811

154.500.846

1.483.198

155.984.044

-/- Afdracht BES-fonds
-/- Belastingontvangsten artikel 6 Btw-compensatiefonds
Belastingontvangsten artikel 1 Belastingen

Niet-belastingontvangsten (- € 11,5 mln.)
Belasting en invorderingsrente (- € 35,9 mln.)
In de Veegbrief is gemeld dat de uitgaven en ontvangsten van de belastingen invorderingsrente ca. € 50 mln. lager zouden uitvallen als gevolg van
een technische fout in de boekhoudkundige verwerking. Het budgettaire
effect was per saldo neutraal. Aanvullend daarop zijn in de laatste maanden
de ontvangsten ca. € 15 mln. meegevallen.
Ontvangsten boetes en schikkingen (+ € 9,8 mln.)
De boeteontvangsten zijn € 9,8 mln. hoger dan geraamd. Dit wordt met
name veroorzaakt door het gunstiger uitvallen van de verdeelsleutels
tussen de Financiënbegroting en de sociale fondsen voor 2019.
Apparaatsontvangsten (+ € 14,0 mln.)
Met name op het terrein van facilitaire dienstverlening is de realisatie hoger.
Conform het masterplan huisvesting gebruiken andere overheidsorgani­
saties vrijgekomen delen van panden die de Belastingdienst in gebruik
heeft. Vanuit doelmatigheidsoverwegingen blijft de facilitaire dienst van
de Belastingdienst de dienstverlening in deze panden volledig verzorgen.
De vergoeding voor deze dienstverlening leidt tot extra ontvangsten (ca.
€ 10 mln.). Ook zijn er meer detacheringsvergoedingen ontvangen dan bij
de tweede suppletoire begroting geraamd (ca. € 4 mln.).
Artikel 2 Financiële markten
Verplichtingen (+ € 24,1 mln.)
Muntcirculatie (+ € 27,5 mln.)
Voor de ophoging van de verplichtingen geldt dezelfde toelichting als onder
uitgaven (+ € 25,9 mln.). Verder heeft er een meerjarige bijstelling van de
verplichtingen voor muntcirculatie plaatsgevonden. Hiermee zijn de ruime
verplichtingen op deze post gecorrigeerd (+ € 1,2 mln.).
Uitgaven (+ € 23,6 mln.)
Muntcirculatie (+ € 25,9 mln.)
Het afgelopen jaar zijn er via DNB minder munten in omloop gebracht, dan
dat er uit omloop zijn teruggekomen. Als gevolg daarvan heeft DNB het
afgelopen jaar per saldo een bedrag van circa € 25,9 mln. aan nominale
waarde van in de markt uitgezette munten uit de schatkist onttrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

4

Artikel 3 Financieringsactiviteiten publiek- private sector
Verplichtingen (- € 41,9 mln.)
Voor de verlaging van de verplichtingen geldt dezelfde toelichting als onder
uitgaven (- € 42,0 mln.). Verder zijn de afdrachten aan de Staatsloterij circa
€ 2,8 mln. hoger uitgevallen dan geraamd.
Uitgaven (- € 42,0 mln.)
De schikkingsovereenkomst die als gevolg van de fusie tussen Alawwal
Bank en de Saudi British Bank in 2019 is afgewikkeld, heeft geleid tot circa
€ 94 mln. uitgaven. Dit was bij de tweede suppletoire begroting nog
ingeschat op circa € 136 mln. De resterende uitgaven (€ 42,0 mln.) zijn
doorgeschoven naar 2020.
Ontvangsten (+ € 202,2 mln.)
Vermogensonttrekkingen (+ € 202,9 mln.)
De Volksbank heeft met instemming van de toezichthouder (DNB/ECB) een
kapitaaluitkering van € 250 miljoen gedaan aan haar aandeelhouder NLFI,
hiervan is in 2019 € 212,5 mln. ontvangen. In 2020 wordt € 37,5 mln. aan
terug te ontvangen dividendbelasting verwacht. Daarnaast zijn de
opbrengsten voortkomend uit de verkoop van aandelen in de Saudi British
Bank (SABB) lager uitgevallen dan bij de tweede suppletoire begroting
geraamd (- € 54,8 mln.). Verder zijn de dividenden staatdeelnemingen hoger
uitgevallen dan geraamd in de tweede suppletoire begroting (ca. + € 6 mln.).
Artikel 4 Internationale financiële betrekkingen
Verplichtingen (- € 1.648,8 mln.)
Garantieverplichtingen (- € 1.546,1 mln.)
De uitstaande garanties op de Financiënbegroting zijn bijgesteld aan de
hand van de wisselkoers per 31 december 2019. De garantie aan DNB inzake
IMF valt € 264,7 mln. hoger uit als gevolg van een daling van de euro ten
opzichte van de SDR (Special Drawing Rights, munteenheid IMF). Daarnaast
is de voorziene ophoging van de garantie European Investment Bank (EIB)
à € 1,9 mld. verschoven van 2019 naar 2020 als gevolg van het uitstel van
de Brexit.
Betalingsverplichtingen (- € 102,7 mln.)
Vanwege vertraging in het formalisatieproces bij de Wereldbank verschuift
de voor 2019 verwachte kapitaalophoging van het International Finance
Corporation naar 2020.
Artikel 5 Exportkredietverzekeringen, -garanties en investeringsverzeke­
ringen
Verplichtingen (+ € 745,0 mln.)
Schade uitkering ekv (+ € 748,1 mln.)
Bijstelling van de aangegane ekv-verplichtingen, waarbij in de budgettaire
tabel alleen de aangegane verplichtingen meegenomen worden. De
aangegane verplichtingen bedragen € 4.761,9 mln. en zijn daarmee
ruimschoots onder het plafond voor de aan te gaan verplichtingen ekv van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

5

€ 10.000 mln. gebleven. Naast de aangegane verplichtingen zijn de ekvverplichtingen neerwaarts bijgesteld met € 4.499,7 mln. aan vervallen
verplichtingen en € 184,7 mln. doordat betalingen hebben plaatsgevonden.
In de saldibalans en het overzicht garanties in het jaarverslag zijn de vrijge­
vallen verplichtingen zichtbaar.
Uitgaven (- € 8,4 mln.)
Schade uitkering ekv (- € 5,3 mln.)
De schade-uitkeringen op de openstaande polissen zijn € 5,3 mln. lager
uitgevallen dan geraamd in de tweede suppletoire begroting.
Kostenvergoeding Atradius DSB (- € 3,1 mln.)
De kostenvergoeding Atradius is lager uitgevallen dan begroot, omdat het
variabele deel van de kostenvergoeding vanwege een lagere omzet niet tot
uitbetaling is gekomen.
Ontvangsten (- € 6,7 mln.)
Premies ekv (- € 7,1 mln.)
Het geraamde aantal af te sluiten polissen en daarmee de premieont­
vangsten zijn lager uitvallen dan geraamd.
Schaderestituties ekv (+ € 6,4 mln.)
Er zijn meer schaderestituties ekv gerealiseerd dan geraamd in de tweede
suppletoire begroting.
Dotatie begrotingsreserve ekv (- € 6,0 mln.)
De gerealiseerde storting in de begrotingsreserve wijkt € 6 mln. af van de
geraamde storting in de tweede suppletoire begroting van € 45 mln. De
dotatie aan de begrotingsreserve is afhankelijk van de te ontvangen
premies, uitvoeringskosten Atradius en de definitieve schade-uitkeringen.
Artikel 6 Btw-compensatiefonds
Verplichtingen en uitgaven (- € 31,4 mln.)
De bijdragen aan gemeenten zijn lager uitgevallen dan verwacht (- € 86,5
mln.) en de bijdragen aan provincies zijn iets hoger dan verwacht (+ € 51,
1 mln.). De bijstellingen zijn beperkt gezien de omvang van het btw-compen­
satiefonds (ca. € 3,4 mld.).
Ontvangsten (- € 31,4 mln.)
Bij het Btw-compensatiefonds staan tegenover de (lagere) uitgaven gelijke
(lagere) ontvangsten en andersom. Zie voor toelichting op lagere
ontvangsten daarom de toelichting onder verplichtingen en uitgaven.
Artikel 9 Douane
Verplichtingen (- € 14,0 mln.)
Overige opdrachten (- € 12,6 mln.)
Bevat onder andere diverse bijstellingen die onterecht waren opgenomen,
zoals een contract die voor onbepaalde tijd is en dus niet meerjarig is
aangegaan in 2019 en een verplichting waarbij er geen goede raming
voorhanden was.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

6

Uitgaven (- € 9,0 mln.)
Vanwege onvervulde vacatures in 2019 zijn de personele uitgaven lager
uitgevallen dan eerder geraamd (- € 8,2 mln.).
3 De niet-beleidsartikelen (Ministerie van Financiën IXB)
Artikel 8 Apparaat kerndepartement
Verplichtingen (+ € 6,9 mln.)
Vanwege het aangaan van een meerjarige verplichting in 2019 van € 11 mln.
met een looptijd van vier jaar zijn de verplichtingen hoger uitgevallen dan
geraamd. Het betreft uitbesteding van ICT-dienstverlening ten behoeve van
de ICT-infrastructuur en cloud werkplekken van het kerndepartement.
Ontvangsten (+ € 4,7 mln.)
De ontvangsten uit detacheringen bij de Rijksacademie en de Audit Dienst
Rijk zijn hoger uitvallen dan geraamd in de tweede suppletoire begroting.
Bij Domeinen Roerende Zaken vallen de ontvangsten hoger uit vanwege
hogere opbrengsten uit verkoopactiviteiten.
4 De beleidsartikelen (Ministerie van Financiën IXA)
Artikel 11 Financiering staatsschuld
Verplichtingen en uitgaven (+ € 2.850,9 mln.)
Rentelasten vaste schuld (+ € 10,4 mln.)
De rentelasten op de vaste schuld zijn € 10,4 mln. hoger uitgevallen onder
andere als gevolg van een hogere omvang van de kapitaalmarktfinanciering
ten opzichte van de raming in de tweede suppletoire begroting.
Voortijdige beëindiging schuld (+ € 22,8 mln.)
Na de raming in de tweede suppletoire begroting is meer vaste schuld
voortijdig afgelost. Dit heeft geleid tot hogere uitgaven.
Aflossing vaste schuld (+ € 184,0 mln.)
De aflossingen op de vaste schuld worden bepaald door de uitgifte van
leningen in het verleden en zijn afhankelijk van de looptijd van diverse
uitgiftes. De aflossingen zijn toegenomen doordat de leningen met een
vervaldatum in 2020 vervroegd zijn afgelost in 2019. Het vervroegd aflossen
van schuld wordt gedaan uit hoofde van cashmanagement.
Mutatie vlottende schuld (+ € 2.633,1 mln.)
De omvang van de uitstaande vlottende schuld is eind 2019 lager dan eerder
geraamd. De mutatie is het gevolg van de realisatie van het kassaldo 2019
en de eindstand van de onderpanden uit hoofde van derivatencontracten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

7

Artikel 12 Kasbeheer
Verplichtingen en uitgaven (- € 247,6 mln.)
Verstrekte leningen (- € 288,1 mln.)
Er zijn minder leningen versterkt aan agentschappen en RWT’s dan bij de
tweede suppletoire begroting werd verwacht.
Mutaties in rekening-courant en deposito’s (+ € 44,8 mln.)
Het saldo op de rekening-courant van de agentschappen is met circa € 45
mln. afgenomen.
Ontvangsten (- € 717,0 mln.)
Ontvangen aflossingen op leningen (- € 209,3 mln.)
Op leningen verstrekt aan agentschappen en RWT’s is minder afgelost dan
bij de tweede suppletoire begroting werd geraamd.
Mutaties in rekening-courant en deposito’s (- € 510,6 mln.)
Per saldo is er door de sociale fondsen, RWT’s en derden en decentrale
overheden gezamenlijk minder geld op de rekening-courant aangehouden
dan bij de tweede suppletoire begroting werd geraamd. De toename van
het saldo van de rekening-courant van de sociale fondsen is circa € 1,2 mld.
lager uitgevallen. Het saldo van de rekening-courant van de RWT’s en
derden is met circa € 293 mln. toegenomen en het saldo van de rekeningcourant van decentrale overheden is met circa € 392 mln. toegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 IX, nr. 4

8