Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

68
Vragen van de leden Paternotte en Van der Laan (beiden D66) aan de
Minister en Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
capaciteit bij de GGD’en (ingezonden 22 april 2021).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 27 september 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Alarm over slagkracht GGD weggehoond:
«Bewindsman zei: «Infectieziekten zijn toch voorbij»« en «Een prikafspraak
maken kan en moet makkelijker, stellen logistiek experts»?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de berichtgeving dat al sinds 2000 gewaarschuwd wordt
dat Nederland «onvoldoende is voorbereid»?
Antwoord 2
In de berichtgeving is gebruikgemaakt van rapporten die sinds 2000 zijn
verschenen, daarbij is niet ingegaan op de reactie op die rapporten en de
acties die er naar aanleiding van deze rapporten zijn ondernomen en waar uw
Kamer via diverse Kamerbrieven van op de hoogte is gesteld. Ten aanzien
van het eerste rapport waar sprake van is in dit stuk, de «Staat van de
Gezondheidszorg 2005», heeft de toenmalige Minister van VWS op 16 december 2005 uitgebreid naar uw Kamer gereageerd. In 2005 is het huidige
Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) als onderdeel van het RIVM opgericht,
om de gewenste landelijke, inhoudelijke coördinatie vorm te geven.
In 2014 is het Ministerie van VWS, samen met de VNG, de GGD’en en het
RIVM, het Stimuleringsprogramma Betrouwbare Publieke Gezondheid gestart.
In dit programma zijn de in 2014 tot 2016 verschenen rapporten die in dit
artikel genoemd worden betrokken. Uw Kamer is op 12 september 2017
uitgebreid geïnformeerd over de in dit stimuleringsprogramma behaalde

1

Alarm over slagkracht GGD weggehoond: «Bewindsman zei: «Infectieziekten zijn toch voorbij»»
| Coronavirus Rotterdam | AD.nl
2
Een prikafspraak maken kan en moet makkelijker, stellen logistiek experts | Nieuwsuur (nos.nl)

ah-tk-20212022-68
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

resultaten en de manier waarop de publieke gezondheid geborgd werd
(Kamerstuk 32 620, nr. 277).
Vraag 3
Waren er pandemiedraaiboeken beschikbaar waarbij, met (financiële) hulp
van de rijksoverheid, de GGD’en snel konden opschalen in het bron- en
contactonderzoek? Zo ja, kunt deze met de Kamer delen en kunt u in uw
antwoord aangeven in welke mate ICT voorkomt in deze draaiboeken?
Antwoord 3
De werkwijze voor opschalen van GGD’en bij infectieziekten is beschreven in
het generieke draaiboek dat beheerd wordt door het RIVM3, in GGD-plannen
(GGD Rampen Opvang Plan) en in plannen van de veiligheidsregio’s. De
opschaling van ICT maakt daarvan – voor zover mij bekend – geen onderdeel
van uit. In het generieke draaiboek is geen ziekte-specifieke informatie
opgenomen, daarvoor wordt verwezen naar ziekte-specifieke richtlijnen. Een
complicerende factor in de huidige pandemie is de aanvankelijke onbekendheid van de eigenschappen van het virus, het voortschrijdend wetenschappelijk inzicht en de daardoor noodzakelijke veelvuldige aanpassingen van het
beleid, die steeds in de gehele keten moeten worden doorgevoerd.
In de Wet Publieke Gezondheid is opgenomen dat veiligheidsregio’s, inclusief
de inzet van GGD’en, in geval van crises een extra financiële vergoeding
kunnen krijgen (art. 62 Wpg). Op basis van dat artikel ontvangen GGD’en nu
ook een vergoeding voor hun meerkosten. De voorbereiding op een
pandemiescenario maakt ook deel uit van de Nationale Veiligheidsstrategie
(Kamerstuk 30821–81, 7 juni 2019) en van de regionale risicoanalyses en
crisisplannen van de veiligheidsregio’s.
Vraag 4
Kunt u de uitspraak dat sinds 2008 is bezuinigd op de GGD’en cijfermatig
ontkrachten dan wel bevestigen?
Antwoord 4
GGD’en zijn gemeenschappelijke regelingen en worden gefinancierd door de
aangesloten gemeenten. De gemeenten bespreken elk jaar met de GGD’en
welke taken in die regio moeten worden uitgevoerd en hoeveel geld daarvoor
beschikbaar is. Het is aan de GGD’en en de gemeenten om daar een goede
balans in te vinden. Of er sprake is van bezuinigingen is daardoor niet
eenduidig te beantwoorden.
De gemeenten ontvangen geld van het Rijk in het Gemeentefonds om
publieke gezondheidstaken te financieren. Bij uitbreiding van taken, zoals
bijvoorbeeld de toevoeging van vaccinaties aan het Rijksvaccinatieprogramma, komt VWS met de Vereniging Nederlandse Gemeenten een
toevoeging aan het Gemeentefonds overeen.
Ten tijde van het Stimuleringsprogramma Betrouwbare Publieke Gezondheid
is door AEF onderzoek gedaan naar taken, mensen en middelen van de
GGD’en met als titel «GGD’en in beeld». De Kamer heeft per brief van
12 september 2017 dit onderzoek ontvangen (Kamerstukken 32 793, nr. 277).
Uit dit onderzoek bleek onder andere dat alle GGD’en de taken uit de Wet
publieke gezondheid (Wpg) goed kunnen uitvoeren. Ook bleek uit dat
onderzoek dat zij goed ingericht zijn op veranderende omstandigheden en
innovatie.
Vraag 5
Welke acties zijn vanuit de rijksoverheid ondernomen na het verschijnen van
het rapport «Infectieziekte- en tuberculosebestrijding bij GGD’en op orde,
maar kwetsbaar» van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in 2015?
Antwoord 5
Zoals de toenmalige Minister van VWS u in mei 2015 heeft gemeld, concludeerde de IGJ dat de GGD-en hun wettelijke taken op het terrein van de
infectieziekte- en tuberculosebestrijding over het algemeen goed uitvoeren.
IGJ wees daarnaast op de risico’s voor de langere termijn ten gevolge van
3

https://lci.rivm.nl/draaiboeken/generiek-draaiboek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

doorgevoerde bezuinigingen. De paar GGD-en die minder scoorden, konden
dit snel verbeteren. In combinatie met het stimuleringsprogramma (Kamerstuk 32 620, nr. 132)4 waarbij de vier pijlers van de GGD-en werden geborgd
en waar nodig versterkt, was de overtuiging dat de infectieziekte- en
tuberculosebestrijding ook voor de nabije toekomst goed geborgd was.
Omdat tuberculose steeds minder voorkomt, vergt het specifieke aandacht
om de kwaliteit van de bestrijding te waarborgen. Hiervoor is in 2019 een
country review uitgevoerd door ECDC en WHO en de aanbevelingen daarvan
worden verwerkt in de update van het Nationaal Plan Tuberculosebestrijding.
Vraag 6
Heeft uw ministerie in de periode van 2015 tot februari 2020, voordat de
coronacrisis uitbrak, contact gehad met de GGD-GHOR over voorbereidingen
op mogelijke pandemieën en de gewenste rol van de GGD’en daarbij? Zo ja,
hoe vaak en welke acties vanuit de rijksoverheid zijn hier additioneel uit
voortgekomen?
Antwoord 6
Ja. De voorbereiding op landelijke infectieziektebestrijding is belegd bij de
Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding van het RIVM (LCI). De LCI
heeft veelvuldig contact met GGD’en en zorgt voor inhoudelijke ondersteuning en afstemming over de voorbereiding, en beheert daarvoor onder
andere een generiek draaiboek infectieziektebestrijding en specifieke
richtlijnen voor A-ziekten, die regelmatig worden bijgewerkt. Zogenoemde
Regionaal Arts Consulenten vormen een belangrijke schakel voor de
afstemming tussen GGD’en en het RIVM. In het Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding (LOI) worden alle zaken besproken die relevant zijn voor de
infectieziektebestrijding in Nederland. Het beleidsdepartement van VWS voert
hierover regelmatig overleg met het RIVM.
Naast de intensieve contacten die het ministerie heeft gehad met de GGD’en
tijdens het bij antwoord 2 genoemde Stimuleringsprogramma Betrouwbare
Publieke Gezondheid, vinden ook andere contacten plaatst zoals periodieke
overleggen van de directeur publieke gezondheid van VWS met de directeur
GGD GHOR, maar ook contacten met de afzonderlijke directeuren PG of
gezamenlijk wanneer zij bijeenkomen in hun beraad. Ook is er via het
directeurenoverleg crisisbeheersing contact met de veiligheidsregio’s. En
hoewel het bestuur van de veiligheidsregio’s in de eerste plaats zorg draagt
voor de voorbereiding op uitbraken van A-ziekten (art. 6, Wpg), zijn er ook op
het niveau van beleidsmedewerkers contacten met GGD «en, GGD GHOR
Nederland-vertegenwoordigers en veiligheidsregio’s over de voorbereiding
op pandemieën. Het ministerie heeft daar echter geen overzicht van
bijgehouden. Het beleidsdepartement heeft ook een aantal keer meegewerkt
aan regionale oefeningen, vaak samen met het RIVM.
Verder lijkt het me in dit verband nuttig om te wijzen op de betrokkenheid
van VWS en regionale organisaties bij het opstellen van de Nationale
Veiligheidsstrategie (Kamerstuk 30821–81, 7 juni 2019).5 Over de ontwikkelingen en voortgang daarvan wordt u regelmatig geïnformeerd door de Minister
van Justitie en Veiligheid.
Vraag 7
Kunt u bevestigen dat er sinds 2015 een tekort is aan verpleegkundigen en
artsen rondom infectieziektebestrijding? Zo ja, wat is hiervoor de reden en in
welke mate zijn de adviezen van het Capaciteitsorgaan gevolgd om dit tekort
tegen te gaan?
Antwoord 7
Ja, er bestaat zowel een tekort aan artsen-infectieziektebestrijding als aan
verpleegkundigen infectieziektebestrijding, waarbij er verschillen zijn tussen
de GGD-en in aard en omvang van de tekorten.
De afgelopen jaren zijn er minder artsen Infectieziektebestrijding opgeleid dan
dat gewenst was volgens de raming van het Capaciteitsorgaan (CO) en
waarvoor financiering beschikbaar was vanuit VWS. De exacte reden voor het

4
5

Kamerstuk 32 620, nr. 132
Kamerstuk 30821–81, 7 juni 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

gebrek aan animo voor deze opleiding is mij niet bekend. VWS heeft door het
inrichten van een centraal werkgeverschap met voor iedereen gelijke primaire
en secundaire arbeidsvoorwaarden voor artsen in opleiding zich ervoor
ingezet om deze opleiding aantrekkelijker te maken.
Aan de hand van de raming van het CO bepaalt VWS jaarlijks het maximaal
beschikbare aantal opleidingsplaatsen per vervolgopleiding. VWS benut
daarbij de adviezen van het CO. De afgelopen jaren is ook voor wat betreft de
opleiding tot arts infectieziektebestrijding het voorkeursadvies van het
Capaciteitsorgaan gevolgd. Ten aanzien van het aantal opleidingsplaatsen
voor de opleiding arts Infectieziektebestrijding voor het jaar 2021 is in het
voorjaar van 2020 eveneens besloten om het voorkeursadvies van het CO van
december 2019 te volgen.
In mijn reactie op de initiatiefnota van de leden van Gerven en Hijink over
«Nu investeren in de GGD» van 9 juli jl. heb ik u geïnformeerd over de
instroom in de opleiding tot arts Infectieziekten6.
Vraag 8
Heeft u bij alle plannen waarbij de GGD’en dienen als uitvoeringsorganisatie
eerst contact gezocht met de GGD alvorens dit te communiceren richting de
Kamer in uw Kamerbrieven? Zo ja, hoe beoordeelt u dan deze uitspraken in
het artikel: «Ook al was er vooraf intensief contact tussen GGD’s», «in de
persconferentie hoorden we dan ineens dingen die niet waren afgesproken»
en ’in Kamerbrieven stonden beloftes terwijl daar in onze beleving nog over
gesproken moest worden. Wij moesten het dan weer oplossen.»?
Antwoord 8
De betrokkenheid van de GGD’en bij de crisisaanpak van het kabinet verloopt
als volgt. Veelal worden bepaalde besluiten die raken aan de uitvoering van
de GGD’en al gedurende enkele weken voorbereid in periodieke overleggen
tussen het ministerie en de GGD’en. De definitieve kabinetsbesluiten landen
uiteindelijk in opdrachten aan de GGD en/of in Kamerbrieven. Conceptteksten
van brieven aan de Tweede Kamer worden gelezen door medewerkers van
GGD GHOR Nederland, de overkoepelende organisatie van de regionale
GGD’en, om ervoor te zorgen dat de daarin opgenomen informatie over
(afspraken met) de GGD’en correct is. De GGD GHOR is verantwoordelijk voor
afstemming binnen de eigen gelederen. Daarnaast vormen OMT adviezen een
belangrijke basis voor besluiten van het kabinet inzake de crisisaanpak. OMT
adviezen worden besproken in het zogeheten BAO (Bestuurlijk Afstemmingsoverleg), waarin de GGD’en zijn vertegenwoordigd. In het BAO kunnen vanuit
uitvoeringsperspectief aandachtspunten worden meegegeven aan het kabinet.
Uiteindelijk wordt het beleid definitief vastgesteld door het kabinet, en het
kan natuurlijk altijd voorkomen dat bepaalde onderdelen op basis van laatste
inzichten of overwegingen afwijken van wat in het voorafgaande traject is
gewisseld.
Vraag 9
Wat is volgens u de verklaring dat werknemers van bron- en contactonderzoek genoodzaakt werden om data incompleet aan te leveren bij het RIVM en
dat taalbarrières ervoor zorgden dat bron- en contactonderzoek op momenten
niet werd gedaan?
Antwoord 9
In de eerste maanden van de pandemie hield de personele capaciteit voor
bron- en contactonderzoek (BCO) geen gelijke trend met de stijging van het
aantal besmettingen. Om die reden is vanaf september 2020 ingezet op een
uitbreiding van die capaciteit met zo’n 350 fte per week. Sinds december 2020
is in totaal 7.900 fte beschikbaar. In combinatie met de introductie van
risicogestuurd BCO heeft dat tot gevolg dat het BCO kwalitatief goed kan
worden uitgevoerd.
GGD’en werken daarbij ook met tolken. Er zijn bij mij en GGD GHOR
Nederland geen signalen bekend dat taalbarrières een reden vormden om
BCO niet uit te voeren.

6

Kamerbrief over Initiatiefnota over «Nu investeren in de GGD» | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 10
Hoe zijn de problemen rondom het bron- en contactonderzoek (zoals deze
geconstateerd worden in het AD-artikel) opgelost? Zijn er bijvoorbeeld extra
mensen aangenomen om de taalbarrière te overbruggen?
Antwoord 10
Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 11
Wat zijn volgens u de voor- en nadelen van een privaat-publieke samenwerking tussen bedrijven als Shell, ASML, Bol.com, KLM en Randstad en de
GGD’en?
Antwoord 11
In het najaar van 2020 was snelle opschaling van de testcapaciteit nodig.
Daarvoor breidden GGD’en hun al bestaande testactiviteiten verder uit.
Onafhankelijk daarvan had ook VNO-NCW plannen ontwikkeld voor opschaling van de testcapaciteit Bij de totstandkoming van de (X)L-locaties in het
najaar van 2020 hebben partijen vervolgens nauw samengewerkt en konden
de locaties in hoog tempo gerealiseerd worden. De GGD’en hebben de
locaties in gebruik genomen.
De huidige realisatie van testlocaties in het kader van het openen van de
samenleving («spoor 2») vindt plaats door (samenwerkingsverbanden van)
bedrijven. Tussen GGD GHOR Nederland en deze (organisaties van) bedrijven
is contact en vindt zo nodig afstemming plaats.
Vraag 12
Wanneer en waarvoor was er in 2020 voor het eerst sprake van een dergelijke
privaat-publieke samenwerking?
Antwoord 12
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 13
Waarom worden de voorstellen van de private partijen met betrekking tot een
flexibelere afsprakensysteem voor vaccinaties geweigerd, terwijl dit de
productiviteit van het afspraken maken kan vergroten?
Antwoord 13
Het afsprakensysteem van de GGD’en functioneert adequaat. Op basis van de
beschikbare vaccins worden een aantal weken vooruit afsprakenslots
volgeboekt. Het systeem is verder ontwikkeld en voorbereid op de opschaling
die in de komende weken zal plaatsvinden.
Ten aanzien van de werkprocessen op de vaccinatielocaties hebben onder
andere private partijen de GGD’en geadviseerd, wat heeft bijgedragen aan de
aanzienlijke versnelling van die processen.
Vraag 14
Bent u het eens met de stelling dat het niet plannen of aanzienlijk vertragen
van het plannen van afspraken ervoor kan zorgen dat vaccinaties langer dan
nodig op de plank blijven liggen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Er is geen sprake van niet plannen of vertraging van het plannen van
afspraken. Voor alle beschikbare vaccins worden een aantal weken vooruit
afsprakenslots volgeboekt. Het aantal mensen dat uiteindelijk het vaccin niet
komt halen is minder dan 1%. Er blijven geen vaccins langer dan nodig op de
plank liggen.
Vraag 15
Hoe wordt momenteel voorkomen dat callcenters van de GGD worden
overspoeld door bellers die ze niet allemaal kunnen inplannen, of dat ze juist
dagenlang niets te doen hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Antwoord 15
Het personeel in het callcenter is met een omvang van circa 9.500 medewerkers gemakkelijk schaalbaar. Op drukke momenten zijn er veel medewerkers
aan het werk en op minder drukke momenten is het aantal actieve medewerkers lager. Het uitnodigen om een afspraak te maken voor vaccinatie wordt
gedoseerd, zodat de drukte gespreid kan worden. Tot slot wordt er steeds
meer gebruik van het online webportaal voor het maken van afspraken.
Vraag 16
Is het uitbreiden van werknemers en het updaten van CoronIT voldoende om
de forse stijging in het aantal afspraken de komende weken op te vangen?
Antwoord 16
Ja dat is voldoende om de drukte op te vangen.
Vraag 17
Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 17
Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6