23 april 2009

Uitvoeringskosten van
pensioenregelingen*
Een onderzoek naar de kosten van verzekeraars en
pensioenfondsen voor de uitvoering van collectieve
pensioenregelingen

*connectedthinking

PricewaterhouseCoopers verleent sectorspecifieke diensten op de gebieden
Assurance, Tax & HRS en Advisory. Ons doel is onze klanten te helpen
slagvaardig te opereren. We zien onszelf daarbij niet alleen als dienstverlener,
maar ook als business partner. We geven praktische adviezen, identificeren
mogelijkheden en reiken vernieuwende oplossingen aan. Resultaatgericht en
vaak vanuit een verrassend perspectief. In Nederland doen we dat met zo’n
4.800 collega’s, wereldwijd met meer dan 155.000 mensen in 153 landen, op
basis van ons gedachtegoed Connected Thinking. Dit doen we voor zowel grote
nationale en internationale ondernemingen alsook voor overheden,
not-for-profitorganisaties en private companies.
‘PricewaterhouseCoopers’ verwijst naar het netwerk van member firms die
participeren in PricewaterhouseCoopers International Limited. Iedere member
firm is een afzonderlijke en onafhankelijke juridische entiteit.

Samenvatting

Om een beeld te krijgen van de uitvoeringskosten van
collectieve pensioenregelingen is onderzoek gedaan naar:
l

l

De uitvoeringskosten van de collectieve pensioencontracten die werkgevers en verzekeraars in 2006 en
2007 hebben afgesloten of verlengd;
De uitvoeringskosten van pensioenfondsen, eveneens
over 2006 en 2007.

Onder collectieve pensioencontracten worden in het kader
van het onderzoek verstaan de pensioencontracten voor
twee of meer deelnemers met ten minste een ouderdomspensioen dat onder de Pensioenwet valt.
Onder deelnemers worden verstaan de actieve deelnemers,
de premievrije deelnemers en de gepensioneerde deelnemers.
Onder uitvoeringskosten worden verstaan de totale kosten
van werkgever en deelnemers voor de uitvoering van een
collectieve pensioenregeling. Geen onderzoek is gedaan
naar andere elementen van de totale pensioenlasten, zoals
premies, koopsommen, risico-opslagen of overige opslagen
die geen betrekking hebben op de uitvoering van de
pensioenregeling. Ook is niet onderzocht wie uiteindelijk de
kosten draagt: de werkgever of de deelnemer. Er kunnen dan
ook geen conclusies uit het onderzoek worden getrokken
over de effecten van de uitvoeringskosten op het niveau van
individuele deelnemers.
Gegevens
De zes grootste pensioenverzekeraars in Nederland, die
samen meer dan 80% van de markt vertegenwoordigen,
hebben overzichten aangeleverd van de in totaal circa
12.000 collectieve pensioencontracten die in 2006 en 2007
zijn afgesloten of verlengd. Hiervan zijn er bijna 7.000 op
kostencomponenten doorgerekend. Meer dan 80% van deze
pensioencontracten is afgesloten op basis van standaardvoorwaarden en -tarieven. De overige onderzochte

PricewaterhouseCoopers

pensioencontracten zijn maatwerkcontracten die op basis
van een steekproef aan de onderzoekspopulatie zijn
toegevoegd.
De gegevens voor de pensioenfondsen zijn verkregen uit de
gepubliceerde jaarverslagen. Het onderzoek naar uitvoeringskosten over 2006 en 2007 is gericht op alle pensioenfondsen
per 31 december 2007 die een pensioenregeling uitvoeren
met een ouderdomspensioen dat onder de Pensioenwet valt.
Volgens De Nederlandsche Bank telde Nederland op
31 december 2007 precies 500 pensioenfondsen van deze
pensioenfondsen, waarvan er 150 in het onderzoek naar de
uitvoeringskosten zijn meegenomen.
Onderzoeksopzet
Het onderzoek heeft voor de verzekeraars op contractniveau
plaatsgevonden en voor de pensioenfondsen op fondsniveau.
In beginsel heeft het onderzoek geen betrekking op de
beleggingskosten van pensioenregelingen. Een uitzondering
is echter gemaakt voor defined contribution regelingen van
verzekeraars. Daar is over het algemeen sprake van een
totale, niet uitgesplitste cost loading. Deze cost loading is in
zijn geheel, dus inclusief beleggingskosten, meegenomen bij
de vaststelling van de uitvoeringskosten.
Gebleken is dat de omvang van de collectiviteit sterk
bepalend is voor de hoogte van de uitvoeringskosten per
deelnemer. Daarom is bij het onderzoek rekening gehouden
met de omvang van het pensioencontract of het pensioenfonds en zijn de gemiddelde uitvoeringskosten per
grootteklasse berekend en vergeleken.
Verzekeraars
Het diagram hieronder laat per grootteklasse de gemiddelde
uitvoeringskosten zien van de collectieve pensioencontracten
die in het onderzoek zijn meegenomen. Dit betreft zowel
defined benefit regelingen (DB-regelingen) als defined
contribution regelingen (DC-regelingen), waarbij voor de

3

standaardcontracten hoeven de in rekening gebrachte
kosten niet rechtstreeks gekoppeld te zijn aan de
werkelijke uitvoeringskosten.
Over het algemeen hanteren verzekeraars binnen een
productgroep voor de doorbelasting van gemaakte
uitvoeringskosten een methodiek die relatief gunstig is
voor kleine contracten en voor contracten met een lage
gemiddelde premie.

DC-regelingen de beleggingskosten zijn aangemerkt als
uitvoeringskosten.
l

Figuur 1
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

Hoge uitvoeringskosten per deelnemer komen voor bij
pensioencontracten die beide navolgende kenmerken
hebben:

1.200
1.000
800
560

l

400

337

l

> 1.000.000

61

Geen
verzekeraars

100.000-1.000.000

100-1.000

10-100

< 10

136

10.000-100.000

200
0

Aantal deelnemers
Verzekeraars

Uit het onderzoek naar de uitvoeringskosten van
verzekeraars komt het volgende naar voren.
l

l

4

Het standaardtarief wordt toegepast voor de
doorbelasting van uitvoeringskosten;
De premie is gemiddeld relatief hoog.

486

1.000-10.000

600

Het aantal deelnemers in de pensioenregeling is van
invloed op de uitvoeringskosten per deelnemer.
Naarmate het aantal deelnemers groter is, zijn de
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer lager.
De uitvoeringskosten worden veelal in rekening gebracht
op basis van een standaardtarief. De uitvoeringskosten
kunnen gekoppeld zijn aan de omvang van de premie,
het belegd vermogen, het aantal verzekerden, het aantal
handelingen of aan combinaties daarvan. In het geval van

In de groep pensioencontracten met minder dan tien
deelnemers is een relatief grote spreiding gevonden van de
in rekening gebrachte uitvoeringskosten per deelnemer. Bij
hoge uitvoeringskosten per deelnemer is veelal de oorzaak
dat een hoog premieniveau voor één of twee deelnemers
veel invloed heeft op het gemiddelde van een contract. Dit
effect is sterker naarmate er minder andere deelnemers zijn.
Daarnaast is gebleken dat er in een aantal gevallen sprake is
van pensioencontracten met een incidenteel hoge gemiddelde
1
premie in het jaar van waarneming , bijvoorbeeld door
eenmalige extra stortingen. In andere jaren is de gemiddelde
premiestorting lager en daarmee eveneens het gemiddelde
aan uitvoeringskosten per deelnemer.

1

2006 of 2007.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Samenvatting

Onderstaand diagram toont voor de onderscheiden
grootteklassen, naast de gemiddelde uitvoeringskosten, op
2
deelnemersniveau het 10e en het 90e percentiel van de
resultaten. Voor alle deelnemers zijn de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer gehanteerd die gelden voor
3
het pensioencontract waaraan zij deelnemen .
Figuur 2
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

Het volgende diagram toont de gemiddelde uitvoeringskosten van de uitgesplitste klasse tot tien deelnemers.
Figuur 3
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Kleine pensioencontracten
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200

600

1.000

486

400

800

337

200

600

0

400
200

Gemiddelde

> 1.000.000

100.000-1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

100-1.000

10-100

90e percentiel

136

2 3 4 5 6 7 8 9

10-100

100-1.000

Aantal deelnemers

Geen
verzekeraars

< 10

0

612
607
562
589
553
499
504

800

1.200

756

1.000

Collectieve pensioencontracten met minder dan tien deelnemers

De doorbelasting van uitvoeringskosten is in het geval van
pensioencontracten met minder dan tien deelnemers vrijwel
altijd gebaseerd op standaardtarieven.

Aantal deelnemers

e

10 percentiel

Slechts 8% van de deelnemers valt onder een pensioenregeling met minder dan tien deelnemers, terwijl het aantal
pensioencontracten met minder dan tien deelnemers bijna
60% bedraagt van het totaal aantal onderzochte pensioencontracten. Om meer inzicht te geven, is deze groep kleine
pensioencontracten verder uitgesplitst.

PricewaterhouseCoopers

2

90% van alle deelnemers neemt deel aan een pensioenregeling met
e
gemiddelde uitvoeringskosten onder het 90 percentiel.

3

De klasse van tienduizend tot honderdduizend deelnemers omvat drie
pensioencontracten en daardoor drie niveaus van gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer. Het laagste niveau valt samen met
e
e
het 10 percentiel en het hoogste met het 90 percentiel.

5

Onderstaand diagram toont naast de gemiddelde
e
e
uitvoeringskosten per deelnemer het 10 en het 90 percentiel
van de waarnemingen met betrekking tot de collectieve
pensioencontracten met minder dan tien deelnemers. Ook hier
zijn voor alle deelnemers de gemiddelde uitvoeringskosten
gehanteerd die gelden voor het pensioencontract waaraan zij
deelnemen.
Figuur 4
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

gepubliceerd. Met de wel beschikbare gegevens is een
raming gemaakt van de uitvoeringskosten die de werkgever
betaalt. Pensioenfondsen die geen enkele informatie geven
over personeels- en huisvestingskosten zijn zonder correctie
meegenomen in het onderzoek.
Het diagram hieronder laat per grootteklasse de gemiddelde
uitvoeringskosten zien van de pensioenfondsen die in het
onderzoek zijn meegenomen.
Figuur 5
Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Inclusief correctie voor onderrapportage
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

1.200
1.000
800

1.200

600

1.000

400

800

200

600
400
8

9

239

200
90e percentiel
Gemiddelde

Aantal deelnemers

e

10 percentiel

Pensioenfondsen
Een deel van de ondernemingspensioenfondsen rapporteert
geen personeels- en huisvestingskosten omdat die kosten
rechtstreeks door de werkgever worden betaald. Om een
totaalbeeld van de uitvoeringskosten te verkrijgen, dienen de
personeels- en huisvestingskosten die de werkgever betaalt
voor de uitvoering van de pensioenregeling te worden
opgeteld bij de uitvoeringskosten die het pensioenfonds
rapporteert. De gegevens over de bijdrage van de werkgever
in de uitvoeringskosten worden echter niet altijd volledig

0

Geen
pensioenfondsen

98

Aantal deelnemers

33

44

> 1.000.000

7

100.000-1.000.000

6

10.000-100.000

5

100-1.000

4

10-100

3

< 10

2

1.000-10.000

0

6

602

Inclusief correctie onderrapportage

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Samenvatting

Uit het onderzoek naar de uitvoeringskosten van pensioenfondsen komt het volgende naar voren:

uitgegaan van de gemiddelde uitvoeringskosten in het
pensioencontract waaraan zij deelnemen.

l

Anders dan de onderzoeksresultaten van de bijna zevenduizend verzekeringscontracten kunnen de resultaten van de
150 onderzochte pensioenfondsen grafisch onderscheidbaar
worden weergegeven. Uit de plot chart hieronder blijkt dat
de uitvoeringskosten per deelnemer in hoge mate negatief
correleren met schaalgrootte.

Onderstaand diagram toont naast de gemiddelde
e
e
uitvoeringskosten per deelnemer het 10 en het 90 percentiel
van de waarnemingen, waarbij voor alle deelnemers is

Figuur 7
Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
OPF en BPF (incl. beroepspensioenfondsen)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
1.200
1.000
800

Figuur 6

600

Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

400
200

Aantal deelnemers
OPF

600

OPF (excl. personeel/huisvesting)

10.000.000

100.000

1.000.000

800

10.000

100

1

1.000

1.000

0

1.200

10

l

Schaalgrootte telt: hoe groter het pensioenfonds hoe
lager de gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer.
Pensioenfondsen met meer dan 100.000 deelnemers
hebben zeer lage uitvoeringskosten in vergelijking tot
kleinere pensioenfondsen.
In de periode van 2004 tot 2006/2007 zijn de uitvoeringskosten van pensioenfondsen gestegen. De autonome
4
stijging van de uitvoeringskosten loopt van 1% voor de
grootste pensioenfondsen tot 15% voor de kleinere
pensioenfondsen.

BPF

400

> 1.000.000

1.000-10.000

Aantal deelnemers

100.000-1.000.000

Gemiddelde

10.000-100.000

90e percentiel

100-1.000

Geen
pensioenfondsen

10-100

0

< 10

200

4

Naast inflatie en vermindering van onderrapportage personeelskosten.

e

10 percentiel

PricewaterhouseCoopers

7

Uit de vergelijking per grootteklasse van de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer bij verzekeraars en
pensioenfondsen blijkt dat een pensioenregeling die door
een verzekeraar wordt uitgevoerd gemiddeld per deelnemer
lagere uitvoeringskosten heeft dan een pensioenregeling van
dezelfde omvang die bij een pensioenfonds is ondergebracht.
In het diagram hiernaast zijn voor de grootteklassen waarin
zowel verzekeraars als pensioenfondsen voorkomen de
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer naast elkaar
gezet.

8

1.200
1.000
800
602

600
400

98
61

Geen
verzekeraars

Aantal deelnemers
Pensioenfondsen

> 1.000.000

136

100.000-1.000.000

239

1.000-10.000

0

Geen
pensioenfondsen

10.000-100.000

337

200

100-1.000

Grote pensioenfondsen hebben zeer lage uitvoeringkosten
per deelnemer in vergelijking tot de kleine pensioenfondsen.
Bij verzekeraars is er eveneens verband tussen het aantal
deelnemers en de gemiddelde uitvoeringskosten. Differentiatie
naar aantallen deelnemers is nodig om zinvolle resultaten te
kunnen laten zien en om inzicht te geven in de genoemde
negatieve correlatie tussen het aantal deelnemers en het
bedrag aan uitvoeringskosten per deelnemer.

Verzekeraars en pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Verzekeraars / Pensioenfondsen
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

10-100

Vergelijking uitvoeringskosten verzekeraars en
pensioenfondsen
Voor de vergelijking van de pensioenuitvoeringskosten
tussen verzekeraars en pensioenfondsen is het van belang
rekening te houden met de sterke negatieve correlatie tussen
de uitvoeringskosten per deelnemer en de omvang van de
collectiviteit.

Figuur 8

< 10

In 65 van de 150 gevallen betaalt de werkgever rechtstreeks
de personeelskosten in verband met de uitvoering van de
pensioenregeling. Doorgaans geven pensioenfondsen die
geen personeelskosten betalen wel enige informatie in het
jaarverslag. Op grond daarvan zijn personeelskosten in
verband met de uitvoering van de pensioenregeling
toegerekend.

Verzekeraars

Verzekeraars hebben in 2006 en 2007 geen pensioencontracten met meer dan honderdduizend deelnemers
afgesloten of verlengd. Pensioenfondsen met minder dan
honderd deelnemers komen niet voor in de steekproef. Uit
de vergelijking blijkt dat verzekeraars in elk van de
grootteklassen waarin zowel verzekeraars als pensioenfondsen actief zijn, gemiddeld aanmerkelijk minder
uitvoeringskosten in rekening brengen dan wat de uitvoering
van een pensioenregeling via een pensioenfonds gemiddeld
kost.
De plot chart voor de drie grootteklassen waarin zowel
pensioenfondsen als verzekeraars actief zijn ziet er als volgt
uit.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Samenvatting

Figuur 9

wanneer één instelling twintig pensioenregelingen uitvoert
dan wanneer twintig instellingen er elk één uitvoeren.

Pensioenfondsen en verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

Als voorbeeld van vaste kosten kunnen worden genoemd de
administratiesystemen, de ICT-omgeving en de governancestructuur. Pensioenfondsen richten deze voorzieningen en
structuren veelal uitsluitend in voor het eigen pensioenfonds,
terwijl verzekeraars hun administratiesystemen en
automatiseringsondersteuning voor meer pensioenregelingen
gebruiken en een overkoepelende governance-structuur
hebben voor een groot aantal collectieve contracten.

1.200
1.000
800
600
400

Geen
verzekeraars

Amsterdam, april 2009
10.000.000

100.000

10.000

1.000

100

1

10

Geen
pensioenfondsen

0

1.000.000

200

Wim Koeleman
Ewoud Stam

Aantal deelnemers
Verzekeraars

OPF

BPF

Uit de plot chart is af te lezen dat de negatieve correlatie
tussen aantal deelnemers en uitvoeringskosten per deelnemer
groter is voor pensioenfondsen dan voor verzekeraars.
Verklaring verschillen
Het verschil in uitvoeringskosten tussen verzekeraars en
pensioenfondsen wordt veroorzaakt door een groot aantal
factoren. Deze factoren zijn niet nader geanalyseerd en ook
is niet onderzocht in welke mate de verschillende factoren
een verklaring vormen voor de gevonden verschillen. Over
een aantal elementen kan echter wel iets worden gezegd.
De belangrijkste verklarende factor voor het feit dat
verzekeraars in elk van de onderscheiden grootteklassen
gemiddeld lagere uitvoeringskosten in rekening brengen dan
de gemiddelde uitvoeringskosten van pensioenfondsen, is
dat de onderzochte verzekeraars veel vaste kosten over
meerdere collectieve contracten verdelen en daardoor
schaalgrootte organiseren in de uitvoering van een pensioenregeling. Het is per pensioenregeling blijkbaar goedkoper

PricewaterhouseCoopers

9

Inhoud

Samenvatting

3

Inleiding

12

1

14

Het onderzoek

1.1. Onderzochte pensioenregelingen
1.1.1. Pensioenregelingen uitgevoerd door verzekeraars
1.1.2. Pensioenregelingen uitgevoerd door pensioenfondsen
1.2. Definitie uitvoeringskosten
1.2.1. De definitie van de uitvoeringskosten van verzekerde collectieve pensioenregelingen
1.2.2. De definitie van de uitvoeringskosten van pensioenregelingen die bij een
pensioenfonds zijn ondergebracht
1.2.3. Kosten voor de aanlevering van pensioengegevens zijn geen uitvoeringskosten
1.3. Onderzochte periode
1.4. Indeling in grootteklassen
1.5. Uitvoeringskosten in euro's per deelnemer per jaar

15
15
15
16
16

2

22

De gegevens

2.1. Gegevens verzekeraars
2.1.1. De zes verzekeraars die aan het onderzoek hebben deelgenomen
2.1.2. De opgevraagde informatie
2.1.3. De ontvangen informatie
2.1.4. In het onderzoek zijn 6.750 pensioencontracten meegenomen
2.1.5. Resultaten zijn teruggekoppeld naar de verzekeraars
2.2. Gegevens pensioenfondsen
2.2.1. Database van 198 pensioenfondsen
2.2.2. Steekproef van 150 pensioenfondsen
2.3. Pensioenregelingen uitgevoerd door verzekeraars, maar via een pensioenfonds

3

Resultaten voor collectieve pensioen- regelingen die bij een verzekeraar
zijn ondergebracht

3.1. Gemiddelde uitvoeringskosten collectieve pensioencontracten
3.1.1. Kostencomponenten
3.1.2. Resultaten
3.1.3. Spreiding van de uitvoeringskosten

10

17
17
18
18
19

23
23
23
24
24
25
25
25
26
28

30
31
31
35
37

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

4

Resultaten voor pensioenregelingen die bij een pensioenfonds zijn
ondergebracht

40

4.1. De in aanmerking genomen uitvoeringkosten
4.1.1. Toelichting bij de uitvoeringskosten die direct ten laste van de werkgever komen
4.1.2. Validering steekproef aan de hand van eerdere onderzoeksresultaten
4.1.3. Eerder onderzoek is alleen uitgegaan van de uitvoeringkosten die ten laste van het
pensioenfonds komen
4.2. Opbouw resultaten
4.2.1. De resultaten van de steekproef sluiten aan op de resultaten van eerder onderzoek
4.2.2. Resultaten 2006/2007 en de ontwikkeling vanaf 2004
4.2.3. Resultaten 2006/2007 inclusief de uitvoeringskosten die door de onderneming worden
betaald
4.2.4. Splitsing naar bedrijfstakpensioenfondsen en ondernemingspensioenfondsen

46
48

5

50

Vergelijking verzekeraars en pensioenfondsen

41
41
41
42
43
43
43

5.1
Vergelijking van de uitvoeringkosten
5.2
Verklaring van de verschillen
5.2.1 Schaalgrootte heeft invloed op de uitvoeringskosten per deelnemer
5.2.2. Verschillen in governance
5.2.3 Toerekening van de kosten
5.2.4. Onderzoeksperiode van twee jaar

51
53
53
54
54
55

Bijlagen

56

Bijlage A: Methodologie
A.1. Methodiek vaststelling gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer voor een
grootteklasse pensioenregelingen
A.2. Betrouwbaarheidsintervallen
A.3. Kosten personeel en huisvesting pensioenbureau

57

Bijlage B: Leden onderzoeksteam

62

Bijlage C: Begeleidingscommissie

64

Bijlage D: Literatuur en bronnen

66

PricewaterhouseCoopers

57
59
60

11

Inleiding

Dit rapport beschrijft de resultaten van een onderzoek van
PricewaterhouseCoopers (PwC) naar de uitvoeringskosten
van collectieve pensioenregelingen. Het onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van het Verbond van Verzekeraars
(Verbond).
Aanleiding voor het onderzoek
De uitvoeringskosten van collectieve pensioenregelingen zijn
een actueel thema. De behoefte aan informatie is
toegenomen. Dat heeft ertoe geleid dat de afgelopen jaren
belangrijke stappen zijn gezet om de voorwaarden en de
kosten op individueel niveau en op regelingniveau transparant
te maken voor werkgevers en deelnemers. Op sectorniveau
waren echter tot nu toe geen betrouwbare onderzoeksresultaten beschikbaar over de uitvoeringskosten van
pensioenregelingen, met name niet van pensioenregelingen
die worden uitgevoerd door verzekeraars. In 2006 zijn wat
pensioenfondsen betreft weliswaar resultaten gepubliceerd
van een onderzoek van J.A. Bikker en J. de Dreu naar het
effect van schaal, uitvoeringsvorm en soort regeling op de
5
hoogte van de uitvoeringskosten , maar dit onderzoek had
niet de uitvoeringskosten zelf als onderwerp en corrigeerde
niet voor de in meer dan 60% van de gevallen gesignaleerde
onderrapportage. Het nu uitgevoerde onderzoek kan, althans
voor zover het de uitvoeringskosten van pensioenfondsen
betreft, worden beschouwd als een aanvulling op en
actualisering van een deel van Bikker en De Dreu (2006).
Verschillende partijen hebben de afgelopen jaren geprobeerd
uit de beperkt beschikbare gegevens af te leiden hoe de
pensioenuitvoeringskosten van verzekeraars zich verhouden
tot de pensioenuitvoeringskosten van ondernemings6
pensioenfondsen of bedrijfstakpensioenfondsen . Voor
pensioenregelingen die worden uitgevoerd door verzekeraars
is, bij gebrek aan gegevens op contractniveau, uitgegaan van
een schatting op totaalniveau. Voor de uitvoeringskosten van
7
verzekeraars rekent Bikker en De Dreu (2007) cijfers op
maatschappijniveau globaal terug naar pensioencontracten

12

zonder daarbij een onderscheid te kunnen maken tussen
collectieve en individuele contracten. De gevolgtrekkingen
die anderen naar aanleiding van Bikker en De Dreu (2007)
hebben gemaakt met betrekking tot de uitvoeringskosten
van collectieve pensioenregelingen zijn niet gebaseerd op
betrouwbare onderzoeksgegevens en hebben over het
algemeen de strekking dat verzekeraars wel veel hogere
pensioenuitvoeringskosten zullen hebben dan pensioenfondsen. Er is daarom behoefte aan een volledig en
betrouwbaar overzicht van de uitvoeringskosten van
collectieve pensioenregelingen. Collectieve pensioenregelingen worden uitgevoerd door verzekeraars en door
pensioenfondsen. Dit vormde voor het Verbond de aanleiding
om onderzoek te laten doen naar de pensioenuitvoeringskosten
van verzekeraars en van pensioenfondsen.
De toegevoegde waarde van het nu uitgevoerde onderzoek
is dat de uitvoeringskosten van collectieve pensioencontracten van verzekeraars op contractniveau zijn
onderzocht. Op basis van de beschikbaar gestelde bestanden,
contracten en aanvullende informatie is een groot deel van
de daadwerkelijk in 2006 en 2007 bij de zes grootste
pensioenverzekeraars afgesloten of verlengde pensioencontracten geanalyseerd en integraal doorgerekend.

5

DNB Working Paper 109 van augustus 2006. In dit rapport aangeduid
met 'Bikker en De Dreu (2006)'.

6

Berichtgeving in de media, maar ook hoofdstuk 4 van de uitgave
'Kosten en baten van collectieve pensioensystemen' uit 2006 onder
redactie van O.W van Steenbeek en S.G. van der Lecq. In 2007 is de in
de volgende voetnoot omschreven Engelstalige uitgave verschenen.

7

Hoofdstuk 4 in O.W. Steenbeek and S.G. van der Lecq (editors), Costs
and Benefits of Collective Pension Systems, juli 2007, Springer-Verlag
Berlin Heidelberg, pp. 51-74. In dit rapport aangeduid met 'Bikker en
De Dreu (2007)'.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Inleiding

Doelstelling van het onderzoek
Het doel van het onderzoek is inzicht te geven in de
uitvoeringskosten die verzekeraars in rekening brengen voor
collectieve pensioencontracten en een vergelijking te maken
met de uitvoeringskosten van pensioenfondsen. Een en
ander op basis van gegevens over de jaren 2006 en 2007.
Aanpak
Om een vergelijking te kunnen maken zijn zowel de
uitvoeringskosten van collectieve pensioencontracten bij
pensioenverzekeraars als de uitvoeringskosten van
pensioenfondsen onderzocht. De uitvoeringskosten van
verzekeraars betreffen de kosten die verzekeraars op grond
van in 2006 en 2007 daadwerkelijk in de markt tot stand
8
gekomen collectieve pensioencontracten in rekening
brengen. De uitkomsten zijn vergeleken met de uitvoeringskosten van pensioenfondsen in de jaren 2006 en 2007. De
gegevens van de pensioenfondsen zijn verkregen uit de
gepubliceerde jaarverslagen en enkele aanvullende gegevens.
De gegevens van de verzekeraars zijn verkregen uit de
opgevraagde en aangeleverde bestanden, contracten en
aanvullende informatie van de verzekeraars die aan het
onderzoek hebben deelgenomen. De uitvoeringskosten van
verzekeraars betreffen de in rekening gebrachte uitvoeringskosten.
Wat is onderzocht?
Het onderzoek betreft de uitvoeringskosten van collectieve
pensioenregelingen. Er is geen onderzoek gedaan naar
andere elementen die de pensioenlasten mede bepalen,
zoals premies, koopsommen, risico-opslagen of andere
opslagen die geen betrekking hebben op de uitvoering van
collectieve pensioenregelingen. Evenmin is onderzocht wie
de uitvoeringskosten uiteindelijk draagt. Dat kan de
werkgever zijn, maar dat kunnen ook (voor een gedeelte) de
9
deelnemers zijn. Dit is per collectieve pensioenregeling
verschillend en afhankelijk van daarover gemaakte
afspraken. Er kunnen dan ook geen conclusies uit het

PricewaterhouseCoopers

onderzoek worden getrokken over de effecten van de
uitvoeringskosten op het niveau van individuele deelnemers.
De in dit onderzoek onderzochte uitvoeringskosten zijn
uitgedrukt in een bedrag per deelnemer per jaar.
Belang
Deze rapportage gaat over de onderzochte pensioenuitvoeringskosten en niet over de andere factoren die voor
werkgevers van belang kunnen zijn bij de keuze van de wijze
waarop zij hun pensioenregeling onderbrengen. Een
werkgever die onder de verplichtstelling van een bedrijfstakpensioenfonds valt, heeft in principe geen keus wat de
onderbrenging van zijn pensioenregeling betreft. Andere
werkgevers zullen op basis van een veelheid aan factoren
een afweging maken tussen de verschillende uitvoeringsvormen. Uit eerder onderzoek is gebleken dat stakeholders
van ondernemingspensioenfondsen zaken als vertrouwen,
deskundigheid en betrokkenheid zeer belangrijk vinden. Wat
de beste uitvoeringsvorm is zal case by case worden
vastgesteld op basis van alle relevante factoren. Hierbij zijn
ook de uitvoeringskosten relevant en deze hebben een
grotere invloed naarmate de omvang van de collectiviteit
kleiner is.
Het onderzoek waarvan in dit rapport verslag gedaan wordt,
toont aan dat voor iedere grootteklasse waarin zowel
verzekeraars als pensioenfondsen actief zijn, de
pensioenuitvoeringskosten per deelnemer gemiddeld
aanmerkelijk lager zijn bij verzekeraars dan bij
pensioenfondsen.
Amsterdam, april 2009
Wim Koeleman
Ewoud Stam
8

Nieuw afgesloten contracten en verlengde contracten.

9

Inclusief premievrije en gepensioneerde deelnemers.

13

1 Het onderzoek

1 Het onderzoek

Dit rapport over het onderzoek naar de uitvoeringskosten van collectieve pensioenregelingen begint
met een hoofdstuk waarin de reikwijdte van het
onderzoek wordt omschreven en de begrippen
uitvoeringskosten en pensioenregeling worden
gedefinieerd en toegelicht.

1.1.

In de context van dit onderzoek is onder pensioenfondsen
verstaan:
l

De Nederlandse pensioenfondsen die een collectieve
pensioenregeling uitvoeren, waarin ten minste een
levenslang ouderdomspensioen in de zin van de
Pensioenwet is ondergebracht.

Onderzochte pensioenregelingen

Dit onderzoek betreft uitsluitend collectieve pensioenregelingen waarin in ieder geval een levenslang ouderdomspensioen in de zin van de Pensioenwet is ondergebracht.
Onder collectieve contracten is in dit onderzoek verstaan:
alle pensioencontracten met twee of meer deelnemers.
Individuele pensioenregelingen vallen hier dus niet onder.
1.1.1. Pensioenregelingen uitgevoerd door verzekeraars
In de context van dit onderzoek is onder collectieve
pensioencontracten van verzekeraars verstaan:
l

1.1.2. Pensioenregelingen uitgevoerd door
pensioenfondsen

De pensioencontracten met betrekking tot een collectieve
pensioenregeling voor twee of meer deelnemers waarin
ten minste een levenslang ouderdomspensioen in de zin
van de Pensioenwet is ondergebracht.

Het betreft ondernemingspensioenfondsen, bedrijfstak11
pensioenfondsen en beroepspensioenfondsen.
Uit gegevens van De Nederlandsche Bank (hierna: DNB)
blijkt dat op 31 december 2007 precies vijfhonderd van de
545 Nederlandse pensioenfondsen een collectieve
pensioenregeling uitvoeren waarin een levenslang
ouderdomspensioen is verzekerd en dus onder bovenstaande
definitie vallen. De uitvoeringskosten van deze pensioenregelingen zijn onderwerp geweest van het onderzoek
waarvan in dit rapport verslag wordt gedaan, terwijl de
uitvoeringskosten van de 45 overige pensioenfondsen buiten
12
beschouwing zijn gebleven . Bij de uitgesloten
pensioenfondsen kan worden gedacht aan pensioenfondsen
met uitsluitend nabestaandenpensioen, arbeidsongeschiktheidspensioen, prepensioen of overbruggingspensioen.

Met de voorwaarde van een levenslang ouderdomspensioen
worden bijzondere pensioenfondsen met alleen een regeling
voor andere pensioensoorten uitgesloten. De uitvoeringskosten van een beperkte pensioenregeling zijn geen
10
onderwerp van dit onderzoek .
De in de definitie genoemde collectieve pensioenregelingen
kunnen door de werkgever rechtstreeks of via een pensioenfonds zijn ondergebracht bij een verzekeraar. Onder
deelnemers zijn de actieve deelnemers, de premievrije
deelnemers en de gepensioneerde deelnemers begrepen.

PricewaterhouseCoopers

10

Voor pensioenfondsen geldt dezelfde voorwaarde.

11

Al dan niet verplichtgesteld.

12

Deze 45 pensioenfondsen zijn relatief klein en hebben gezamenlijk
1,4% van het totaal aantal deelnemers van de pensioenfondsen in
Nederland.

15

1.2.

Definitie uitvoeringskosten

Uitgangspunt voor het onderzoek is geweest dat alle kosten
die door de werkgever of de deelnemer direct of indirect
worden betaald voor de uitvoering van de pensioenregeling
uitvoeringskosten zijn.
Dat betekent in het geval van verzekerde pensioenregelingen
dat is uitgegaan van de door de verzekeraar in rekening
gebrachte uitvoeringskosten en niet van de door de
verzekeraar gemaakte uitvoeringskosten.
Een andere consequentie van het hierboven geformuleerde
uitgangspunt is dat in het geval van een pensioenfonds niet
alleen de uitvoeringskosten zijn meegenomen die door het
pensioenfonds zijn betaald, maar ook - voor zover te
achterhalen - de uitvoeringskosten die rechtstreeks door de
13
werkgever zijn betaald .
1.2.1. De definitie van de uitvoeringskosten van
verzekerde collectieve pensioenregelingen
De uitvoeringskosten van pensioencontracten zijn in het
kader van dit onderzoek beschouwd vanuit het perspectief
van de werkgever. Dat betekent dat onderzocht is welke
vergoedingen door de werkgever aan de verzekeraar worden
betaald in verband met de uitvoering van de pensioenregeling,
ongeacht de werkelijk door de verzekeraar gemaakte
14
uitvoeringskosten .

De deelnemer hoeft in deze definitie niet genoemd te worden
aangezien verzekeraars in het geval van collectieve pensioencontracten geen kosten in rekening brengen bij de deelnemer.
Van pensioencontracten met een defined benefit regeling
(hierna: DB-regeling) kunnen de uitvoeringskosten als
bedoeld in bovenstaande definitie uit de contractvoorwaarden
worden afgeleid. Beleggingskosten worden in het geval van
DB-regelingen niet aangemerkt als uitvoeringskosten15.
Voor pensioencontracten met een defined contribution
16
regeling (hierna: DC-regeling) zijn de beleggingskosten
aangemerkt als uitvoeringskosten, aangezien in veel gevallen
niet bekend is welk deel van de inhoudingen op de premie
een vergoeding is voor de uitvoeringskosten en welk deel
een vergoeding voor de beleggingskosten.
Hoofdstuk 3 bevat een omschrijving van de kostencomponenten die zijn aangetroffen in de pensioencontracten
van de verzekeraars en van de uitgangspunten en aannames
die per kostencomponent zijn gehanteerd bij de vaststelling
van de uitvoeringskosten.

13

Voor zover er geen doorbelasting naar het pensioenfonds heeft
plaatsgevonden.

14

De vergoeding voor uitvoeringskosten wordt door verzekeraars in veel
gevallen per productgroep standaard of op basis van staffels berekend,
waarbij op contractniveau niet altijd een koppeling aan de werkelijke
uitvoeringskosten wordt nagestreefd.

15

Indirecte activiteiten met betrekking tot de beleggingen vallen over het
algemeen onder de gevraagde vergoeding voor de uitvoering van de
DB-regeling en zijn in de rapportage als uitvoeringskosten
meegenomen. Hierbij kan worden gedacht aan mandaatbesprekingen,
het bijwonen van de vergaderingen van de beleggingscommissie of van
presentaties van de vermogensbeheerder.

16

Inclusief vermogensbeheer.

Onder de uitvoeringskosten van een pensioenregeling die is
ondergebracht bij een verzekeraar is derhalve het volgende
verstaan:
l

16

De kosten die de verzekeraar in het kader van de
pensioenregeling en in verband met provisie en uitvoering
op welke wijze dan ook in rekening brengt bij de werkgever.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

1 Het onderzoek

1.2.2. De definitie van de uitvoeringskosten van
pensioenregelingen die bij een pensioenfonds zijn
ondergebracht
Onder de uitvoeringskosten van pensioenregelingen die zijn
ondergebracht bij een pensioenfonds is het volgende verstaan:
l

De kosten die in het kader van de uitvoering van de
pensioenregeling worden gemaakt in verband met
personeel, huisvesting, administratie, incasso en
excasso, communicatie, automatisering, bestuur en
medezeggenschap, externe adviseurs, certificering en
rapportage aan de toezichthouders.

Uitgangspunt voor dit onderzoek zijn de kosten die in het
kader van de uitvoering van de pensioenregeling voor de in
de bovenstaande definitie genoemde taken worden gemaakt,
ongeacht bij wie deze taken zijn neergelegd.
De in de definitie genoemde activiteiten, diensten en
producten worden niet alleen door het pensioenfonds zelf
geleverd. Onder de diensten die door andere partijen worden
geleverd, vallen in ieder geval de externe advisering en de
certificering. De overige uitvoerende taken kan het pensioenfonds in eigen beheer houden of uitbesteden. Beleggingskosten zijn geen onderwerp van dit onderzoek en worden bij
pensioenfondsen dan ook niet aangemerkt als uitvoeringskosten. Het is echter op basis van de jaarverslagen doorgaans
niet mogelijk na te gaan of een pensioenbureau of een
directie van een pensioenfonds activiteiten heeft verricht met
betrekking tot de beleggingen, bijvoorbeeld inzake mandaat
compliance of door het bijwonen van de vergaderingen van
de beleggingscommissie of van presentaties van de
vermogensbeheerder. Deze onbekende, maar naar
verwachting relatief geringe kosten zijn in de rapportage
17
meegenomen als uitvoeringskosten .
Het is ten aanzien van de in de definitie genoemde
uitvoeringskosten geen voorwaarde dat deze voor rekening

PricewaterhouseCoopers

van het pensioenfonds komen. Werkgevers kunnen een deel
van de uitvoeringskosten rechtstreeks betalen18.
Ten slotte zij voor de volledigheid nog opgemerkt dat de
kosten die een onderneming maakt voor advies over de
inhoud, de vorm en de uitvoering van zijn pensioenregeling
niet als uitvoeringskosten van de pensioenregeling worden
gezien.
1.2.3. Kosten voor de aanlevering van
pensioengegevens zijn geen uitvoeringskosten
In de vorige paragrafen is gedefinieerd wat in het kader van
dit onderzoek is verstaan onder uitvoeringskosten van
pensioenregelingen. Kosten die de werkgever maakt voor de
aanlevering van gegevens en mutaties aan het pensioenfonds
of de verzekeraar vallen niet onder de definities van
uitvoeringskosten. Hierbij kan worden gedacht aan het
verzamelen en controleren van pensioengegevens en
mutaties door bijvoorbeeld de loonadministratie en de
19
periodieke aanlevering van deze gegevens aan het
pensioenfonds of de verzekeraar. De mutaties hebben
betrekking op aanmeldingen, afmeldingen en wijzigingen in
bedragen, percentages of andere elementen die van belang
zijn voor een juiste uitvoering van de pensioenregeling.
De kosten die een werkgever maakt voor de totstandbrenging van een pensioenregeling of voor de wijziging van
20
de uitvoeringsvorm zijn evenmin uitvoeringskosten. Hierbij
kan worden gedacht aan onderhandelingen met
(vertegenwoordigers van) de werknemers en aan advieskosten.

17

Geldt eveneens voor de uitvoeringskosten van verzekeraars.

18

Het is voor het onderzoek niet van belang of de werkgever een deel
van deze kosten op deelnemers verhaalt.

19

Meestal maandelijks.

20

Zoals herstructurering van het eigen pensioenfonds of de overgang
naar een andere uitvoerder.

17

1.3.

Onderzochte periode

De uitvoeringskosten van pensioenregelingen zijn onderzocht
over de jaren 2006 en 2007. Bij pensioenfondsen is dat
gebeurd door jaarverslagen inclusief de door een accountant
goedgekeurde jaarrekeningen over 2006 en 2007 te
analyseren. Bij verzekeraars zijn pensioencontracten
geanalyseerd die in 2006 of 2007 zijn verlengd of nieuw zijn
afgesloten. De resultaten zijn uitgedrukt als een gemiddelde
van de uitvoeringkosten over 2006 en 2007, waarbij de
resultaten over 2006 met 1,8% zijn verhoogd in verband met
de looninflatie.
Bij de vaststelling van de periode waarover het onderzoek
zich uitstrekt, hebben de volgende doelstellingen een rol
gespeeld:
l
l
l

Onderzoek op basis van de meest recente, beschikbare
gegevens;
Voor verzekeraars en pensioenfondsen dezelfde periode;
De jaarlijkse uitvoeringskosten over meerdere jaren
onderzoeken.

Meest recente gegevens
Het belang van recente gegevens voor dit onderzoek is dat
zo een beeld van het meest actuele niveau van uitvoeringskosten in de markt wordt verkregen.
Onderzoek van de uitvoeringskosten over twee jaren
Een onderzoek van de uitvoeringskosten over twee jaren
(i.c. 2006 en 2007) verhoogt de betrouwbaarheid van de
vastgestelde gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer.
Daarnaast kunnen geconstateerde verschillen tussen 2006
en 2007, zowel financieel als anderszins, tot inzichten leiden
die relevant zijn voor het onderzoek.
Zo is bijvoorbeeld met betrekking tot een drietal pensioenfondsen geconstateerd dat in 2006 de personeels- en

18

huisvestingskosten rechtstreeks zijn betaald door de
werkgever en in 2007 ten laste van het pensioenfonds zijn
gebracht. De gerapporteerde uitvoeringskosten van deze
pensioenfondsen zijn daardoor in 2007 belangrijk hoger dan
in 2006, terwijl het niveau van de totale uitvoeringskosten
geen sprong vertoont.
Niet-structurele uitvoeringskosten en structurele niet-jaarlijkse
uitvoeringskosten blijken belangrijke verschillen in het niveau
van de jaarlijkse uitvoeringskosten te veroorzaken. In 56%
van de gevallen wijken de uitvoeringskosten van de onderzochte pensioenfondsen over 2007 meer dan 10% af van de
uitvoeringskosten over 2006 en in 31% van de gevallen meer
21
dan 20% . Niet-structurele kosten kunnen extra kosten zijn
die samenhangen met ingrijpende veranderingen in wet- en
regelgeving, met tijdelijke inzet van externe krachten of met
de overgang op nieuwe systemen. Sommige activiteiten zijn
structureel, maar komen niet jaarlijks voor, bijvoorbeeld een
ALM-studie of een continuïteitsanalyse.

1.4.

Indeling in grootteklassen

Van alle factoren die van invloed zijn op de uitvoeringskosten
per deelnemer is schaalgrootte de belangrijkste. Bikker en
De Dreu (2006) onderscheidt om die reden grootteklassen op
22
basis van het aantal deelnemers voor de presentatie van de
onderzoeksresultaten. In dit onderzoek wordt dezelfde
indeling gebruikt, met dien verstande dat de klasse tot
honderd deelnemers wordt uitgesplitst. De reden hiervoor is
dat verzekeraars een groot aantal kleine collectieve
pensioenregelingen uitvoeren met twee of meer deelnemers.

21

Gecorrigeerd voor inflatie en bestandsontwikkeling.

22

Per 31 december van het desbetreffende jaar en met inbegrip van
premievrijen en gepensioneerden, zonder weging van de verschillende
deelnemerscategorieën.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

1 Het onderzoek

De resultaten van deze categorie zouden zonder verdere
uitsplitsing van de klasse tot honderd deelnemers
onvoldoende tot uitdrukking komen.
Voor pensioenfondsen geldt dat er vrijwel geen pensioenregelingen worden uitgevoerd met minder dan honderd
deelnemers.
De in dit rapport gehanteerde indeling in grootteklassen is in
het onderstaand overzicht aangegeven, waarbij in de laatste
twee kolommen is vermeld of een grootteklasse verzekerde
regelingen of pensioenfondsen bevat.

premievrije deelnemer. Voor zover dit voorkomt bij pensioencontracten waar de uitvoeringskosten zijn gebaseerd op een
percentage van de premie leidt dit ten opzichte van pensioenfondsen tot een te gunstig beeld van de uitvoeringskosten
per deelnemer. De kosten zouden immers door een
onevenredig groot aantal deelnemers worden gedeeld. Om
die reden zijn de kleine pensioencontracten op dit punt
opgeschoond. Voor grotere pensioencontracten geldt over
het algemeen dat de in rekening gebrachte uitvoeringskosten
geheel of gedeeltelijk afhankelijk zijn van of gebaseerd
worden op het aantal geregistreerde deelnemers in de
verschillende deelnemerscategorieën.

Tabel 1

1.5.

Aantal deelnemers
Grootteklasse

van

tot

Verzekerde
regelingen

Pensioenfondsen

1

2

10

Ja

Nee

2

10

100

Ja

Nee

3

100

1.000

Ja

Ja

4

1.000

10.000

Ja

Ja

5

10.000

100.000

Ja

Ja

6

100.000

1.000.000

Nee

Ja

7

1.000.000

-

Nee

Ja

Een vergelijking tussen de pensioenuitvoeringskosten van
verzekeraars en pensioenfondsen is alleen mogelijk in de
grootteklassen 3, 4 en 5.
Correctie
Door de gehanteerde administratiemethodiek, die veelal
werkt op basis van polissen, komt het voor dat verzekeraars
- meer dan pensioenfondsen - een verzekerde twee of zelfs
drie keer als deelnemer in de administratie opnemen.
Bijvoorbeeld tegelijkertijd als actieve deelnemer en als

PricewaterhouseCoopers

Uitvoeringskosten in euro's per deelnemer
per jaar

In dit rapport zijn de uitvoeringskosten gerelateerd aan het
aantal deelnemers door ze uit te drukken in euro's per
23
deelnemer per jaar . Onder deelnemers worden begrepen de
actieve deelnemers, de premievrije deelnemers en de
24
gepensioneerde deelnemers .

23

Bijlage A.1. omschrijft de vaststelling van de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer voor een grootteklasse.

24

Een pensioenuitvoerder maakt meer kosten voor actieve deelnemers
dan voor gepensioneerde en premievrije deelnemers. Met dit verschil
kan rekening worden gehouden door de uitvoeringskosten uit te
drukken per normdeelnemer, waarbij voor de vaststelling van het aantal
normdeelnemers een weging wordt toegepast van de verschillende
deelnemerscategorieën. In dit rapport heeft geen weging van
deelnemerscategorieën plaatsgevonden. De weging zou nodig zijn
geweest als de samenstelling van het deelnemersbestand van
pensioencontracten aanmerkelijk zou afwijken van de samenstelling
van het deelnemersbestand van pensioenfondsen. Gemiddeld is het
percentage actieven in de onderzochte verzekeringscontracten
weliswaar hoger dan het percentage actieve deelnemers van de
onderzochte pensioenregelingen, maar het verschil is beperkt.

19

Bikker en De Dreu (2006) drukt voor pensioenfondsen de
uitvoeringskosten bovendien uit als percentage van de
premie en als percentage van het belegd vermogen. Dat zijn
echter voor de onderzochte pensioencontracten van
25
verzekeraars geen geschikte uitdrukkingsvormen, met
name niet voor de vergelijking met de uitvoeringskosten van
26
pensioenfondsen . Als toelichting het volgende.
Uitvoeringskosten als percentage van de premie
Het uitdrukken van de gemiddelde uitvoeringskosten van
pensioencontracten in een percentage van de premie is
voor dit onderzoek - dat onder andere is gericht op een
vergelijking van de uitvoeringkosten van verzekeraars en
pensioenfondsen - een minder bruikbare maatstaf gebleken.
Meestal wordt in het geval van verzekerde pensioenregelingen een percentage van de premie in rekening
gebracht als vergoeding voor de gemaakte uitvoeringskosten.
Als er niet ook uitvoeringskosten op een andere grondslag in
rekening worden gebracht, dan zijn de in rekening gebrachte
nominale uitvoeringskosten nihil of heel laag voor een
pensioencontract met veel premievrijen en gepensioneerden
en geen of weinig premiebetalers. Als er daarentegen wel
uitvoeringskosten op een andere grondslag dan als
percentage van de premie in rekening worden gebracht, dan
kunnen deze in contracten met heel weinig actieve deelnemers
uitgaan boven de totale premie. Voor pensioenfondsen geldt
eveneens dat de uitvoeringskosten ten opzichte van het
premievolume hoger zijn naarmate er minder actieve
deelnemers zijn. Daar komt het echter minder vaak voor dan
bij verzekerde pensioenregelingen dat er geen of relatief zeer
weinig actieve deelnemers zijn.

20

Uitvoeringskosten als percentage van het belegd vermogen
Uitvoeringskosten als percentage van het belegd vermogen
is in dit geval voor de pensioencontracten van verzekeraars
evenmin een goede vergelijkingsmaatstaf aangezien het
onderzoek betrekking heeft op de uitvoeringskosten van
pensioencontracten die zijn afgesloten of verlengd in 2006 en
2007. In de nieuw afgesloten pensioencontracten is niet of
27
nauwelijks vermogen opgebouwd , terwijl wel uitvoeringskosten in rekening worden gebracht. De uitdrukking van
uitvoeringskosten in een percentage van het belegd
vermogen leidt daardoor tot weinig relevante informatie,
zowel ten aanzien van de pensioencontracten zelf als in de
vergelijking met pensioenfondsen die wel pensioenvermogen
hebben opgebouwd. Voor een zinvolle indicatie van de
uitvoeringskosten als percentage van het belegd vermogen
zou op contractniveau op basis van een aantal
veronderstelde parameters een doorrekening gemaakt
kunnen worden over de gehele verwachte looptijd. Het
onderzoek betreft echter alleen de uitvoeringskosten van
pensioenregelingen over de jaren 2006 en 2007.

25

Nieuw afgesloten of verlengd in 2006 of 2007. De nieuw afgesloten
pensioencontracten hebben in de meeste gevallen nog nauwelijks een
vermogen c.q. voorziening opgebouwd.

26

Net als bij verzekeraars over 2006 en 2007, maar in dit geval met
betrekking tot bestaande pensioenfondsen waar de pensioenopbouw
en de vorming van de voorzieningen jarenlang heeft plaatsgevonden.

27

Behalve als er elders opgebouwde pensioenverplichtingen worden
ingebracht.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

2 De gegevens

2 De gegevens

Hieronder volgt een korte toelichting op het
verzamelen en verwerken van de onderzoeksgegevens.

2.1.

Gegevens verzekeraars

Voor het onderzoek naar de in rekening gebrachte
uitvoeringskosten van verzekeraars is een database ingericht
met gegevens van alle in 2006 en 2007 afgesloten of
verlengde pensioencontracten van de zes grootste
pensioenverzekeraars in Nederland. In het onderzoek zijn de
standaardcontracten alsmede een steekproef van de
niet-standaardcontracten meegenomen.
2.1.1. De zes verzekeraars die aan het onderzoek
hebben deelgenomen
Ten behoeve van het onderzoek naar de uitvoeringskosten
van pensioencontracten is bij de volgende zes verzekeraars
informatie opgevraagd:
l
l
l
l
l
l

AEGON
Achmea
Delta Lloyd
Fortis ASR
Nationale-Nederlanden
REAAL / Zwitserleven

Gezamenlijk hebben de zes verzekeraars die aan het
onderzoek hebben deelgenomen meer dan 80% van alle in
Nederland in 2006 en 2007 afgesloten of verlengde
pensioencontracten in portefeuille.
2.1.2. De opgevraagde informatie
Bij de deelnemende verzekeraars zijn gegevens opgevraagd
over de daadwerkelijk afgesloten of verlengde pensioencontracten in 2006 en 2007. Het betreft per verzekeraar de
volgende gegevens:

PricewaterhouseCoopers

28

l

De tien grootste in 2006 en 2007 afgesloten of
verlengde pensioencontracten inclusief bijlagen.
Een steekproef van de in 2006 en 2007 afgesloten of
verlengde pensioencontracten inclusief bijlagen, waarvan
de uitvoeringskosten zijn gebaseerd op maatwerkafspraken.
Standaardvoorwaarden en -tarieven van alle collectieve
pensioenproducten die door de verzekeraar in 2006 en
2007 zijn gevoerd.

l

l

Om een beeld te krijgen van de totale populatie en om de
steekproef te kunnen trekken zijn eveneens overzichten
opgevraagd van alle in 2006 en 2007 afgesloten of verlengde
pensioencontracten.
Standaardvoorwaarden en -tarieven
Verzekeraars brengen afhankelijk van de omvang en de
kenmerken van het pensioencontract de uitvoeringskosten in
rekening op basis van standaardvoorwaarden en -tarieven of
op basis van maatwerkafspraken. Voor het onderzoek is
daarom onderscheid gemaakt naar pensioencontracten met
maatwerkafspraken over de vergoedingen voor uitvoeringskosten en pensioencontracten waar de uitvoeringskosten op
basis van standaardtarieven in rekening worden gebracht.
De steekproef voor het onderzoek is aselect getrokken uit
alle in 2006 en 2007 afgesloten of verlengde pensioencontracten met uitzondering van de pensioencontracten
waar de uitvoeringskosten in rekening worden gebracht op
basis van standaardtarieven. Het aantal contracten dat per
verzekeraar voor de steekproef is opgevraagd is in
overeenstemming met het marktaandeel van de verzekeraar
in 2006 en 2007, waarbij rekening is gehouden met de reeds
opgevraagde grote contracten en de aantallen contracten
waarvoor standaardvoorwaarden worden gehanteerd.

28

Gemeten naar premievolume.

23

De pensioencontracten waarvoor standaardvoorwaarden
worden gehanteerd, zijn integraal in het onderzoek
meegenomen.
2.1.3. De ontvangen informatie
De verzekeraars hebben de gevraagde informatie ten
behoeve van de steekproef verstrekt, met dien verstande dat
twee verzekeraars ook voor de overige niet-standaard
pensioencontracten aanvullende gegevens hebben verstrekt.
Deze gegevens zijn integraal meegenomen in het onderzoek.
Om te voorkomen dat de verzekeraars die meer hebben
aangeleverd dan de steekproef, oververtegenwoordigd zijn in
de resultaten, is de informatie uit hun contracten
teruggeschaald. De terugschaling heeft eruit bestaan dat de
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer zoals die voor
deze verzekeraars zijn vastgesteld, bij de berekening van de
gemiddelde uitvoeringskosten van alle verzekeraars
meewegen in overeenstemming met het geraamde
marktaandeel van deze verzekeraars.
2.1.4. In het onderzoek zijn 6.750 pensioencontracten
meegenomen
Uit de aangeleverde bestanden en contracten is gebleken
dat de verzekeraars die aan het onderzoek hebben
deelgenomen in 2006 en 2007 in totaal rond 12.000
collectieve pensioencontracten hebben afgesloten of
verlengd. Daarvan zijn de volgende pensioencontracten in
het onderzoek meegenomen:
1. De 50 grootste pensioencontracten die de deelnemende
verzekeraars gezamenlijk hebben aangeleverd.
2. 160 pensioencontracten waarvan de uitvoeringskosten
op basis van maatwerkafspraken in rekening worden
gebracht, aselect getrokken uit de volledige populatie van
maatwerkcontracten exclusief de onder 1. genoemde
vijftig grootste pensioencontracten.
3. Ruim 1.300 maatwerkcontracten van twee verzekeraars
die - naast de onder 2. hierboven gevraagde steekproef-

24

gegevens - aanvullende gegevens hebben geleverd van
de overige in 2006 of 2007 afgesloten maatwerkcontracten.
4. Alle 5.200 aangeleverde pensioencontracten waarop
standaardvoorwaarden en -tarieven van toepassing zijn.
In totaal zijn 6.750 pensioencontracten in het onderzoek
meegenomen. Deze deelpopulatie wordt hierna met inbegrip
van de integraal meegenomen standaardcontracten
aangeduid als 'steekproef'.
Hieronder zijn in Tabel 2 per grootteklasse de afgeronde
aantallen pensioencontracten vermeld in de totale populatie
en in de steekproef.
Tabel 2
Steekproef pensioencontracten uit de aangeleverde overzichten
van de zes verzekeraars die aan het onderzoek hebben
deelgenomen
Totale populatie

Steekproef PwC

Aantal pensioencontracten

Aantal pensioencontracten

I

Topsegment*

50

50

II

Maatwerkcontracten

6.750

1.500

III

Standaardcontracten

5.200

5.200

12.000

6.750**

* Per definitie 50 contracten
** Waarvan circa 3.000 pensioencontracten met een DC-regeling

De aantallen maatwerk- en standaardcontracten zijn in de
tabel afgerond omdat exacte aantallen niet zonder meer zijn
vast te stellen. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat
verzekeraars een eigen indeling hanteren en de gegevens
voor het onderzoek niet altijd op dezelfde wijze hebben
aangeleverd. Een verzekeringsovereenkomst inzake een
enkele pensioenregeling kan verschillende (sub)contracten

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

2 De gegevens

29

omvatten . Deze subcontracten zijn niet in alle gevallen
herleid tot één fictief contract, aangezien het effect daarvan
op de onderzoeksresultaten verwaarloosbaar is.
2.1.5. Resultaten zijn teruggekoppeld naar de
verzekeraars
Gedurende het onderzoek heeft - naast de reguliere
afstemming van de interpretatie van de aangeleverde
gegevens en van de toepassing van de voorwaarden terugkoppeling plaatsgevonden van de uitschieters in de
resultaten. Daarbij kan gedacht worden aan de pensioencontracten met de hoogste of de laagste uitvoeringskosten
per deelnemer en de pensioencontracten die wat
uitvoeringskosten betreft sterk afwijken van het gemiddelde,
30
ondanks een groot aantal deelnemers .

2.2.

Gegevens pensioenfondsen

Op 31 december 2007 waren er volgens DNB precies
vijfhonderd pensioenfondsen met een pensioenregeling die
onder andere in een levenslang ouderdomspensioen
voorziet. Deze vijfhonderd pensioenfondsen vormen de totale
populatie waarop het onderzoek naar de uitvoeringskosten
van pensioenfondsen zich heeft gericht. Ongeveer 40% van
deze pensioenfondsen publiceert een jaarverslag inclusief een
door de accountant goedgekeurde jaarrekening. Uit deze
jaarverslagen zijn de gegevens die voor het onderzoek
relevant zijn, verzameld in een database. Uit de database is
een steekproef getrokken.
2.2.1. Database van 198 pensioenfondsen
De belangrijkste bron van informatie bestaat uit de
31
gepubliceerde verslaglegging van de pensioenfondsen over
de jaren 2006 en 2007. Daarnaast zijn gegevens over 2004
onderzocht om een vergelijking te kunnen maken met de
onderzoeksresultaten van Bikker en De Dreu (2006).

PricewaterhouseCoopers

Tot de inwerkingtreding van de Pensioenwet op 1 januari 2007
waren pensioenfondsen niet verplicht een jaarverslag te
publiceren of bij de Kamer van Koophandel te deponeren. De
meerderheid van de pensioenfondsen heeft dat dan ook niet
gedaan. Ten tijde van het onderzoek waren er van 198
pensioenfondsen jaarverslagen beschikbaar over 2004, 2006
en 200732.
Pensioenfondsen die onder toezicht van DNB staan, zijn
verplicht jaarlijks verslagstaten in te dienen bij de financiële
33
toezichthouder . Deze verslagstaten zijn echter niet
openbaar en worden derhalve niet ter inzage gegeven.
Voor het onderzoek naar de uitvoeringskosten van
pensioenfondsen zijn van alle hiervoor genoemde 198
'publicerende pensioenfondsen' de relevante gegevens
verzameld in een database. De database omvat over de
34
jaren 2004 , 2006 en 2007 de gegevens met betrekking tot:
l

Aantallen deelnemers, gesplitst naar deelnemerscategorieën;
Voorziening pensioenverplichtingen;
Belegd vermogen;
Premies en koopsommen;
Uitvoeringskosten.

l
l
l
l

29

Bijvoorbeeld doordat voor een overgangsregeling, een excedentregeling of een garantieregeling afzonderlijk een contract is opgesteld.

30

Naarmate het aantal deelnemers toeneemt, neemt de kans op sterke
uitschieters af.

31

Inclusief de door de accountant goedgekeurde jaarrekening.

32

Van circa 240 pensioenfondsen is een jaarverslag over 2007
beschikbaar.

33

Tegenwoordig DNB, vroeger de Pensioen- en verzekeringskamer.

34

De informatie over 2004 is uitsluitend gebruikt voor validatiedoeleinden
en komt niet tot uitdrukking in de uiteindelijke onderzoeksresultaten.

25

De in de database opgenomen gegevens over uitvoeringskosten omvatten de cijfers uit de jaarrekening en de
eventueel in het jaarverslag opgenomen kwantitatieve en
kwalitatieve omschrijving van het pensioenbureau of
anderszins van personeels- en huisvestingskosten. In
paragraaf 1.2.1. is aangegeven dat alle uitvoeringskosten van
de pensioenregeling zijn meegenomen en niet alleen de
uitvoeringskosten die voor rekening van het pensioenfonds
komen.
2.2.2. Steekproef van 150 pensioenfondsen
2004 is het laatste jaar waarover Bikker en De Dreu (2006)
gegevens verwerkt. De onderzoekers hebben toegang gehad
tot bestanden van DNB met onder andere de uitvoeringskosten
die pensioenfondsen zelf over 2004 hebben gerapporteerd.
De bevindingen van Bikker en De Dreu (2006) met betrekking
tot de volledige data set, met daarin alle pensioenfondsen
die gegevens aan DNB hebben gerapporteerd, zijn gebruikt
om de steekproef te valideren waarop in dit onderzoek de
vaststelling van de uitvoeringskosten van pensioenfondsen is
gebaseerd.
Onderrapportage
Bikker en De Dreu (2006) constateert dat 61% van de
pensioenfondsen over 2004 geen personeelskosten
35
rapporteert . Onderstaande tabel laat per grootteklasse het
percentage pensioenfondsen zien dat geen personeelskosten heeft gerapporteerd.

26

Tabel 3
Pensioenfondsen met aantal
deelnemers

van

tot

Door Bikker en De Dreu (2006)
gevonden percentage
pensioenfondsen dat over 2004
geen personeelskosten
rapporteert

0

-

100

88%

100

-

1.000

82%

1.000

-

10.000

55%

10.000

-

100.000

18%

100.000

-

1.000.000

30%

>1.000.000

0%

Totaal

61%

Het niet rapporteren van personeelskosten wordt in dit
rapport conform de terminologie van Bikker en De Dreu (2006)
'onderrapportage' genoemd.

35

Bikker en De Dreu (2006) constateert over 1992 tot en met 2003
eveneens onderrapportage.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

2 De gegevens

Uit de database van 198 publicerende pensioenfondsen is
een steekproef getrokken met over 2004 dezelfde mate van
onderrapportage als Bikker en De Dreu (2006) aantreft in de
volledige data set. Daarvoor is eerst de database van 198
pensioenfondsen gesplitst in pensioenfondsen die wel
personeelskosten rapporteren en pensioenfondsen die geen
personeelskosten rapporteren. Vervolgens zijn aselect uit
beide categorieën per grootteklasse pensioenfondsen
getrokken in de verhouding die zo veel mogelijk overeenkomt
met de mate van onderdekking die over 2004 per grootteklasse is waargenomen in de volledige data set. Het in
overeenstemming brengen van de mate van onderrapportage

per grootteklasse met de desbetreffende gegevens van
Bikker en De Dreu (2006) heeft ertoe geleid dat 48 van de
198 publicerende pensioenfondsen niet in de steekproef zijn
opgenomen.
Door gebruik te maken van de beschikbare informatie over
2004 van de volledige data set is voor dit onderzoek een
steekproef van 150 pensioenfondsen samengesteld, die, wat
gemiddelde gerapporteerde uitvoeringskosten over het jaar
2004 betreft, in hoge mate aansluit bij de resultaten die
Bikker en De Dreu (2006) vindt op basis van een volledige
data set. De onderstaande tabel laat dat zien.

Tabel 4
Gemiddelde gerapporteerde uitvoeringskosten per deelnemer over 2004
Vergelijking steekproef PwC met de resultaten van Bikker en De Dreu (2006)
Bikker en De Dreu 2004
Aantal
deelnemers

Aantal
pensioenfondsen

Steekproef PwC 2004

Gerapporteerde
uitvoeringskosten per
deelnemer

Aantal
pensioenfondsen

Gerapporteerde
uitvoeringskosten per
deelnemer

Verschil

0 - 100

56

€ 927

0

-

-

100 - 1.000

225

€ 302

29

€ 299

-1%

1.000 - 10.000

264

€ 156

78

€ 157

0%

10.000 - 100.000

87

€ 86

32

€ 87

+1%

100.000 - 1.000.000

20

€ 28

8

€ 28

0%

> 1.000.000

3

€ 33

3

€ 33

0%

655

PricewaterhouseCoopers

150

27

Bij Bikker en De Dreu (2006) bestaat de klasse tot honderd
deelnemers uit pensioenfondsen van directeuren36
grootaandeelhouders en pensioenfondsen die in veel
gevallen tussen 2004 en 2007 zijn opgeheven of doorgegroeid
naar de categorie pensioenfondsen met honderd tot duizend
deelnemers. De circa tien overgebleven pensioenfondsen
met minder dan honderd deelnemers zijn veelal gesloten
37
pensioenfondsen of pensioenfondsen in liquidatie. In beide
situaties is geen sprake meer van een gewone uitvoering van
een pensioenregeling en hebben de uitvoeringskosten geen
relevantie voor dit onderzoek.
In de klasse vanaf één miljoen deelnemers omvat de
steekproef alle pensioenfondsen uit de volledige data set van
Bikker en De Dreu (2006). De gemiddelde gerapporteerde
uitvoeringskosten per deelnemer in de steekproef zijn
daardoor eveneens hetzelfde als bij Bikker en De Dreu (2006).
De overige grootteklassen laten na afronding op hele euro's
geen of een klein verschil zien tussen de gemiddelde
gerapporteerde uitvoeringskosten van de pensioenfondsen in
de steekproef en de resultaten van Bikker en De Dreu (2006).

l

Pensioenregelingen die bij een pensioenfonds zijn
ondergebracht.

Pensioenfondsen komen in beide populaties voor als aan de
volgende criteria wordt voldaan:
1. Gepubliceerd jaarverslag over 2004 en 2007;
2. Opgenomen in de steekproef van pensioenfondsen;
3. Kapitaal- of garantiecontract afgesloten of verlengd in
2006 of 2007;
4. Opgenomen in de steekproef maatwerkcontracten van
verzekeraars.
Uit de informatie die de verzekeraars ten behoeve van het
onderzoek hebben aangeleverd blijkt dat ongeveer 75 van de
38
500 pensioenfondsen in Nederland in 2006 of 2007 een
39
kapitaalcontract of een garantiecontract hebben gesloten of
40
verlengd . Dit betreft vrijwel zonder uitzondering
maatwerkcontracten.
Drie pensioenfondsen uit de steekproef van 150 komen
eveneens voor in de steekproef van pensioencontracten.

Op grond van de vergelijking kan worden geconcludeerd dat
de steekproef voor het onderzoek naar de uitvoeringskosten
representatief is.

2.3.

Pensioenregelingen uitgevoerd door
verzekeraars, maar via een pensioenfonds

In de voorafgaande paragrafen zijn voor het onderzoek naar
de uitvoeringskosten van pensioenregelingen de volgende
twee populaties pensioenregelingen met meer dan honderd
deelnemers onderscheiden:
l

28

Pensioenregelingen waarvoor in 2006 of 2007 een
pensioencontract met een verzekeraar is afgesloten of
verlengd;

36

Vallen niet onder de Pensioenwet.

37

Geen nieuwe toetredingen meer en meestal geen opbouw van
pensioenaanspraken meer.

38

Pensioenfondsen per 31 december 2007 die in ieder geval een
levenlang ouderdomspensioen verzekeren.

39

Met een garantiecontract kan het pensioenfonds bij beëindiging van
het contract de opgebouwde verplichtingen zonder aanvullende
stortingen achterlaten bij de verzekeraar.

40

Als ervan uitgegaan wordt dat de contracten een looptijd van vijf jaar
hebben en in andere jaren ongeveer even vaak worden afgesloten of
verlengd als in 2006 en 2007, dan kan worden afgeleid dat in totaal
rond 40% van de pensioenfondsen een kapitaalcontract of een
garantiecontract met een verzekeraar heeft.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

2 De gegevens

Figuur 10
12.000 in 2006 of 2007
afgesloten/verlengde
collectieve pensioencontracten

500 pensioenfondsen
Steekproef van 6.750
pensioencontracten

Gezien het kleine aantal pensioenregelingen dat in beide
steekproeven voorkomt, is in dit rapport afgezien van een
nadere, aparte analyse van deze categorie. Hier wordt
volstaan met de vermelding dat de uitvoeringskosten van de
desbetreffende drie pensioenfondsen bestaan uit de door de
verzekeraar in rekening gebrachte uitvoeringskosten plus de
uitvoeringskosten die het pensioenfonds zelf nog maakt. De
cijfers in de jaarverslagen van deze pensioenfondsen sluiten
aan op de gegevens die door de verzekeraars zijn verstrekt.

Steekproef van
3 150 pensioen-

fondsen

5.200 standaard

1.500 maatwerk

50 Top

41

Van de bijna 7.000 in 2006 of 2007 afgesloten of verlengde
maatwerkcontracten is 22% in de steekproef terechtgekomen. Van de pensioenfondsen is 30% in de steekproef
terechtgekomen. Als geen rekening wordt gehouden met
andere factoren, dan bedraagt het verwachte aantal
pensioenregelingen dat in beide steekproeven voorkomt
22% x 75 x 30% ofwel vier tot vijf. Het zijn er in werkelijkheid
drie, waarbij bedacht moet worden dat pensioenfondsen met
een kapitaalcontract of een garantiecontract gemiddeld
relatief klein zijn en daardoor minder dan gemiddeld een
eigen jaarverslag hebben gepubliceerd, met als gevolg dat zij
42
niet naar evenredigheid voorkomen in de database waaruit
de steekproef van 150 pensioenfondsen is getrokken.

PricewaterhouseCoopers

41

Zie Tabel 1 van dit rapport.

42

De database van 198 pensioenfondsen die in paragraaf 2.2.1. is
omschreven.

29

3 Resultaten voor

collectieve pensioenregelingen die bij een
verzekeraar zijn
ondergebracht

3 Resultaten voor collectieve pensioenregelingen
die bij een verzekeraar zijn ondergebracht

Dit hoofdstuk bevat de resultaten van het onderzoek
naar de uitvoeringskosten die verzekeraars in
rekening brengen voor collectieve pensioenregelingen. De resultaten zijn afkomstig uit de
verzekeringscontracten die in 2006 en 2007 nieuw
zijn afgesloten dan wel verlengd.

Naast de indeling op basis van het aantal deelnemers is voor
de verzekeraars nog onderscheid gemaakt tussen pensioencontracten met een DB-regeling en pensioencontracten met
een DC-regeling. Reden voor dit onderscheid is dat
DC-regelingen een andere kostenstructuur kennen dan
DB-regelingen.

3.1.

Gemiddelde uitvoeringskosten collectieve
pensioencontracten

De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd bij de
vaststelling van de uitvoeringskosten van collectieve
pensioencontracten:
l

l

De uitvoeringskosten van pensioencontracten zijn
vastgesteld op basis van wat de werkgever ervoor betaalt.
Dat betekent dat de werkelijke uitvoeringskosten buiten
beschouwing zijn gebleven.
Kosten waar in brede zin actuarieel iets tegenover staat,
zijn niet aangemerkt als uitvoeringskosten. Ten eerste zijn
dat de door de verzekeraar gehanteerde actuariële
premies en koopsommen voor pensioenopbouw,
risicodekking, toeslagverlening/indexatie, premievrijstelling
bij arbeidsongeschiktheid en dergelijke. Daarnaast
worden eventuele opslagen of premies voor garanties
(bijvoorbeeld inzake rente, tarief of sterfte) niet aangemerkt
als uitvoeringskosten.

PricewaterhouseCoopers

l

l

Solvabiliteitsopslagen en vergoedingen voor vermogensbeslag worden aangemerkt als uitvoeringskosten. Er
worden geen aanspraken voor verkregen, geen risico's
voor afgedekt en evenmin garanties voor gegeven. De
solvabiliteitsopslag hangt samen met de solvabiliteits- en
beleggingseisen van DNB. De vergoeding voor
vermogensbeslag wordt gevraagd omdat het verplicht
prudent belegde pensioenvermogen naar verwachting
minder rendeert dan volgens de interne rendementsmaatstaf die de verzekeraar ten behoeve van de
aandeelhouders hanteert.
Uitvoeringskosten op basis van een handelingentarief zijn
afhankelijk van het aantal maal dat een bepaalde
gebeurtenis zich voordoet, bijvoorbeeld verevening bij
echtscheiding, waardeoverdracht of omzetting van
pensioenaanspraken. Deze kosten zijn meegenomen op
basis van een veronderstelde frequentie van de
gebeurtenissen en niet op basis van de toevallige
werkelijke frequentie in 2006 of 2007.

Hierna wordt ingegaan op de verschillende kostencomponenten die in de onderzochte pensioencontracten zijn
aangetroffen en op welke wijze deze componenten zijn
meegenomen in het onderzoek.
3.1.1. Kostencomponenten
Zoals hiervoor is aangegeven is voor het onderzoek naar de
uitvoeringskosten van verzekeraars uitgegaan van de in
rekening gebrachte uitvoeringskosten. De uitvoeringskosten
van collectieve pensioenregelingen van verzekeraars bestaan
uit verschillende elementen en worden onder verschillende
namen en via verschillende berekeningswijzen in rekening
gebracht. Om de uitvoeringkosten van collectieve
pensioenregelingen bij verzekeraars te kunnen vaststellen is
per collectieve pensioenregeling een duidelijke definiëring
van deze kosten en een consistente doorrekening op basis
van deze definities en een groot aantal gegevens
noodzakelijk geweest.

31

In het overzicht hierna zijn alle kostencomponenten
opgenomen die in het kader van het onderzoek zijn
gevonden in de pensioencontracten van de zes verzekeraars
43
die aan het onderzoek hebben deelgenomen . Over het
algemeen vormt de vergoeding voor administratiekosten
(inclusief incasso- en excassokosten) veruit de grootste
kostencomponent. Daarna komen de solvabiliteitsopslag en
de procentuele inhouding op de bruto premie in verband met
doorlopende provisie.

Kostencomponent

Voor iedere kostencomponent is in het overzicht aangegeven
of de benodigde informatie door de verzekeraars is
aangeleverd. Indien onvoldoende informatie beschikbaar was
voor de directe kwantificering van de desbetreffende
kostencomponent is omschreven welke aannamen zijn gedaan.

43

Sommige kostencomponenten komen niet bij alle verzekeraars voor.

Toelichting
DB-REGELINGEN EN DC-REGELINGEN

Administratiekosten

De administratiekosten kunnen bestaan uit (een combinatie van) een vast bedrag, een vast bedrag per deelnemer
(gedifferentieerd naar actief, premievrij en gepensioneerd) of een percentage van de premie. De bepalende factoren
voor de niet in een vast bedrag uitgedrukte administratiekosten zijn bekend.

Excasso

De bepalende factoren voor de excassokosten zijn bekend.

Incasso

De bepalende factoren voor de incassokosten zijn bekend.

Poliskosten

Een aantal verzekeraars brengt per deelnemer (actief, inactief of gepensioneerd) een vast bedrag per deelnemer in
rekening voor poliskosten. De poliskosten zijn bestemd als vergoeding voor het deelnemerbeheer. De vaste bedragen
zijn gegeven in de contracten. Het aantal deelnemers is uit de door de verzekeraars aangeleverde data sets
verkregen. Eenmalige poliskosten zijn over de contractduur uitgesmeerd.

Eerste kosten

De eerste kosten worden in rekening gebracht bij de start van het contract. Deze kosten worden jaarlijks vaak als
percentage van de bruto premie in rekening gebracht. De bruto premie is aangeleverd in de data sets. In een aantal
gevallen bestaan de eerste kosten uit een vast bedrag per deelnemer. Het vaste bedrag per deelnemer is uit de
standaardvoorwaarden of uit de pensioencontracten verkregen, het aantal deelnemers uit de aangeleverde data sets.
Waar nodig zijn de eerste kosten uitgesmeerd over de contractduur.

Afsluitprovisie

De afsluitprovisie wordt bij aanvang aan de tussenpersoon uitgekeerd en jaarlijks bij de contractant in rekening
gebracht als percentage van de bruto premie. Dit percentage is uit de standaardvoorwaarden of uit het pensioencontract
verkregen. De bruto premie is aangeleverd in de data sets. De afsluitprovisie is uitgesmeerd over de contractduur.

Doorlopende provisie

De doorlopende provisie wordt jaarlijks aan de tussenpersoon uitgekeerd en jaarlijks bij de contractant in rekening
gebracht als percentage van de bruto premie. Dit percentage is uit de standaardvoorwaarden of uit het pensioencontract verkregen. De bruto premie is aangeleverd in de data sets.

Solvabiliteitsopslag

Voor de aan te houden solvabiliteit vragen sommige verzekeraars een vergoeding. Deze vergoeding wordt in rekening
gebracht omdat intern een hogere rendementsverwachting voor de aandeelhouders wordt aangehouden dan wat
behaald wordt op het, verplicht prudent belegde, pensioenvermogen. De opslag is uit de standaardvoorwaarden of uit
het pensioencontract verkregen. De solvabiliteitsopslag is uitgedrukt als percentage van het belegd vermogen of als
percentage van de voorziening verzekeringsverplichtingen (VVV). Het belegd vermogen en/of de VVV zijn doorgaans
aangeleverd in de data sets. Als het belegde vermogen niet is of kon worden opgegeven, dan is uitgegaan van de VVV.

32

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

3 Resultaten voor collectieve pensioenregelingen
die bij een verzekeraar zijn ondergebracht

Kostenopslag
risicopremie's

De voor kostenvergoeding bestemde component van risicopremies is omschreven in de standaardvoorwaarden of in
de pensioencontracten. De risicopremies zelf zijn niet aangeleverd, waardoor een aanname nodig is geweest. Op
basis van kennis van de pensioenfondsenmarkt en van een aantal representatieve verzekeringscontracten is een
vaste gemiddelde risicopremie verondersteld van 12% van de bruto premie. Risicopremies in verband met
arbeidsongeschiktheid zijn buiten beschouwing gelaten.

Verevening

Het tarief voor de verevening van pensioenrechten bij echtscheiding is uit de aangeleverde standaardvoorwaarden of
verzekeringscontracten verkregen. Het aantal echtscheidingsgevallen per jaar is gesteld op 0,6% van de deelnemers
per jaar. Het CBS heeft het landelijk gemiddelde in de jaren 2006 en 2007 berekend op 0,57%. Aangezien de
gehuwdheidsfrequentie van de werkende bevolking hoger is dan van de gehele bevolking is het CBS-percentage
afgerond op 0,6%. Met echtscheidingen zijn gelijkgesteld de beëindigingen van geregistreerd partnerschap.

Inkomende
waardeoverdrachten

Het tarief voor inkomende waardeoverdrachten is in de standaardvoorwaarden of de pensioencontracten gegeven.
Het aantal inkomende waardeoverdrachten per jaar is gesteld op 4% van het aantal actieve deelnemers. Uit
CBS-cijfers blijkt dat circa 10% van alle werknemers per jaar van werkgever wisselt. Op grond van de cijfers van een
tiental grote pensioenfondsen en recente publicaties over de mate waarin gebruik wordt gemaakt van het recht op
waardeoverdracht is ervan uitgegaan dat 40% van alle nieuwe werknemers gebruik maakt van het recht op
waardeoverdracht. Het totaal percentage inkomende waardeoverdrachten komt hiermee uit op 40% van 10% ofwel
4% van alle actieve deelnemers. Het aantal actieve deelnemers per contract is opgenomen in de data sets.

Uitgaande waardeoverdrachten

Het tarief voor uitgaande waardeoverdrachten is in de standaardvoorwaarden of de pensioencontracten gegeven. Het
aantal uitgaande waardeoverdrachten per jaar is gesteld op 4% van het aantal actieve deelnemers. Uit CBS-cijfers blijkt
dat circa 10% van alle werknemers per jaar van werkgever wisselt. Op grond van de cijfers van een tiental grote
pensioenfondsen en recente publicaties over de mate waarin gebruik wordt gemaakt van het recht op
waardeoverdracht is ervan uitgegaan dat 40% van alle nieuwe werknemers gebruik maakt van het recht op
waardeoverdracht. Het totaal percentage uitgaande waardeoverdrachten komt hiermee uit op 40% van 10% ofwel 4%
van alle actieve deelnemers. Het aantal actieve deelnemers per contract is opgenomen in de data sets.

Verrichtingentarief

Een aantal verzekeraars hanteert een verrichtingentarief. Onder verrichtingen worden meerdere soorten verrichtingen
verstaan, die per verzekeraar verschillen. Onder andere de volgende omschrijvingen zijn aangetroffen: administratieve
afwikkeling van waardeoverdrachten en echtscheidingen, administratieve afhandeling van uitstel, vervroeging, uitruil,
hoog/laag constructies, actuariële en juridische dienstverlening, etc. Er is aangenomen dat het aantal
waardeoverdrachten 8% van de actieven per jaar is (4% inkomende en 4% uitgaande waardeoverdrachten). Tevens is
voor 0,6% van de deelnemers (inclusief premievrij en gepensioneerd) echtscheiding of beëindiging geregistreerd
partnerschap verondersteld. Deze 0,6% van de deelnemers (inclusief premievrij en gepensioneerd) komt neer op
ruim 1% van de actieven. Als verder wordt verondersteld dat voor 1% van alle actieven de overige verrichtingen
plaatsvinden, komt het totaal uit op een percentage van afgerond 10% (4%+4%+ ruim 1%+1%) aan verrichtingen
van alle actieven. Bij een aantal contracten is het uurtarief gegeven. Als het uurtarief niet is gegeven is een uurtarief
van €125 gehanteerd. Dit tarief is gebaseerd op het gemiddelde in de aangeleverde contracten voor die
verrichtingentarieven die wel gegeven zijn. Ten slotte is aangenomen dat een verrichting gemiddeld twee uur in
beslag neemt.

PricewaterhouseCoopers

33

ALLEEN DC-REGELINGEN
Switchkosten

Er is aangenomen dat het aantal switches per jaar nihil is. De switchkosten zijn hiermee nihil.

Rentemarge

Op de beleggingsrendementen van sommige fondsen wordt bij een deelnemende verzekeraar een percentage
van het belegd vermogen in rekening gebracht, de rentemarge. Deze marge is bestemd voor de kosten van
marketing, externe adviseurs, toezicht, beleggingsadministratie, publicatie van koersen, prospectussen en fact
sheets. Het percentage is afhankelijk van het beleggingsfonds waarin wordt belegd. Meestal geldt dat naarmate
het aandeel in zakelijke waarden toeneemt het percentage hoger is. Indien bekend is in welke beleggingsfondsen
belegd wordt, is uitgegaan van deze fondsen en bijbehorende rentepercentages. Indien deze onbekend zijn, is
uitgegaan van een beleggingsmix van 50% zakelijk en 50% vastrentend. Uitgaande van deze standaard
beleggingsmix, is gekozen voor het bijbehorende fonds en het bijbehorend rentepercentage. Het percentage
wordt standaard uitgedrukt in het belegde vermogen. Dit belegd vermogen is meestal gegeven in de
aangeleverde data sets. Indien het belegd vermogen onbekend is, wordt uitgegaan van de VVV. De beleggingsmix van de fondsen zijn ofwel uit de aangeleverde informatie van de verzekeraars verkregen of op de site van de
desbetreffende verzekeraar gevonden.

Beheerkosten

Op de beleggingsrendementen van sommige fondsen wordt bij een deelnemende verzekeraar een percentage
van het belegd vermogen in rekening gebracht voor het beheer van de beleggingen. Het afslagpercentage
(meestal uitgedrukt in een aantal basispunten) is afhankelijk van het beleggingsfonds waarin wordt belegd.
Meestal geldt dat naarmate het aandeel in zakelijke waarden toeneemt het afslagpercentage hoger is. Indien
bekend is in welke beleggingsfondsen belegd wordt, is uitgegaan van deze fondsen en de bijbehorende
afslagpercentages. Indien de beleggingsfondsen onbekend zijn, is uitgegaan van een beleggingsmix van 50%
zakelijk en 50% vastrentend. Uitgaande van deze beleggingsmix, is gekozen voor het bijbehorende fonds en het
bijbehorend afslagpercentage. Het afslagpercentage wordt standaard uitgedrukt in het belegde vermogen. Deze
is meestal bekend uit de aangeleverde data sets. Indien het belegd vermogen onbekend is, wordt uitgegaan van
de VVV. De beleggingsmix van de fondsen is uit de aangeleverde informatie van de verzekeraars verkregen of
op de sites van de verzekeraars gevonden.

Laat/biedverschil

Nihil verondersteld.

Aankoopkosten bij switch

Aangenomen is dat het aantal switches per jaar nihil is. Aankoopkosten bij switchen zijn hiermee nihil.

Verkoopkosten bij switch

Aangenomen is dat het aantal switches per jaar nihil is. De verkoopkosten bij switchen zijn hiermee nihil.

Aankoopkosten begin

Bij storting van een premie voor de aanschaf van units in een beleggingsfonds worden aankoopkosten in
rekening gebracht. De aankoopkosten zijn een percentage van de premie. Het percentage is gegeven in de
standaardvoorwaarden. De premie is uit de aangeleverde data sets verkregen.

Verkoopkosten eind

Bij tussentijdse expiratie (waardeoverdracht) en expiratie op de einddatum (pensionering) worden in een aantal
gevallen verkoopkosten in rekening gebracht. De verkoopkosten zijn een percentage van het belegd vermogen
dat wordt verkocht. Het belegd vermogen is doorgaans gegeven in de aangeleverde data sets. Indien dit niet het
geval is, is uitgegaan van de VVV. Voor het aantal expiraties per jaar zijn twee aannames gedaan. De eerste is
dat het aantal tussentijdse expiraties (waardeoverdrachten) gelijk is aan 4% van het aantal actieven, conform de
aanname bij het verrichtingentarief. De onderbouwing is te vinden bij "kosten uitgaande waardeoverdrachten". De
tweede aanname is dat het aantal pensioneringen - vanuit actief en premievrij - gelijk is aan 2,5% van de
actieven.

34

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

3 Resultaten voor collectieve pensioenregelingen
die bij een verzekeraar zijn ondergebracht

De in het overzicht omschreven aannamen zijn per contract
toegepast afhankelijk van de specifieke kostenstructuur. Als
voorbeeld kan worden genoemd de aanname dat het aantal
jaarlijkse uitgaande waardeoverdrachten gelijk is aan 4% van
het aantal actieve deelnemers. Deze aanname is niet van
toepassing als de kosten van uitgaande waardeoverdrachten
zijn begrepen in een algemene administratievergoeding,
maar wel als er een verrichtingenarief wordt gevoerd voor
uitgaande waardeoverdrachten.

Figuur 11
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

1.200
1.000
800
560
486

400

337

200

136

10.000-100.000

1.000-10.000

100-1.000

10-100

0

< 10

61

Geen
verzekeraars

> 1.000.000

600

100.000-1.000.000

3.1.2. Resultaten
Gemiddeld brengen verzekeraars voor collectieve
pensioencontracten in de klasse tot tien deelnemers € 560,uitvoeringskosten per deelnemer per jaar in rekening. Voor
de klasse van tienduizend tot honderdduizend deelnemers is
dat € 61,- per deelnemer per jaar. Figuur 11 laat deze
resultaten zien, alsmede de gemiddelde uitvoeringskosten
44
per deelnemer in de tussenliggende grootteklassen .

Aantal deelnemers
Verzekeraars

44

PricewaterhouseCoopers

In Bijlage A.2. worden de 95%-betrouwbaarheidsintervallen getoond en
toegelicht.

35

Figuur 13
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Pensioencontracten tot tien deelnemers
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200
1.000
800

Figuur 12 laat de genoemde percentielen zien, alsmede vanwege de aansluiting op Figuur 11 - de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer.

600

756

Een relatief klein aantal pensioencontracten veroorzaakt een
grote spreiding van de resultaten zowel aan de bovenzijde
46
als aan de onderzijde . Als alleen wordt gekeken naar het
e
e
47
gebied tussen het 10 en het 90 percentiel , dan is het beeld
vergelijkbaar met hetgeen bij de pensioenfondsen is
waargenomen.

De klasse tot tien deelnemers wordt in Figuur 13 uitgesplitst.

612
607
562
589
553
499
504

De gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van de
pensioencontracten van verzekeraars nemen af naarmate het
45
aantal deelnemers in het desbetreffende pensioencontract
toeneemt.

486

400

337

200
0

Figuur 12
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

136

2 3 4 5 6 7 8 9

10-100

100-1.000

Aantal deelnemers
Collectieve pensioencontracten met minder dan tien deelnemers

1.200
1.000
800
45

De negatieve correlatie tussen omvang en uitvoeringskosten per
deelnemer is vanaf de klasse met honderd tot duizend deelnemers
vergelijkbaar met die bij pensioenfondsen.

46

Zie paragraaf 3.1.3. voor een toelichting bij de staarten van de
verdeling.

47

90% van alle deelnemers neemt deel aan een pensioenregeling met
e
gemiddelde uitvoeringskosten onder het 90 percentiel. De
uitvoeringskosten voor elke deelnemer worden geacht gelijk te zijn aan
de gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer in het
pensioencontract waaraan zij deelnemen. De klasse van tienduizend tot
honderdduizend deelnemers omvat drie pensioencontracten en
daardoor drie niveaus van gemiddelde uitvoeringskosten per
deelnemer. Het laagste niveau valt samen met het 10-de percentiel en
het hoogste met het 90-ste percentiel.

600
400
200

90e percentiel
Gemiddelde
e

10 percentiel

36

Aantal deelnemers

> 1.000.000

100.000-1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

100-1.000

10-100

< 10

0

Geen
verzekeraars

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

De doorbelasting van uitvoeringskosten is in het geval van
pensioencontracten met minder dan tien deelnemers over
het algemeen gebaseerd op standaardtarieven. De in
rekening gebrachte uitvoeringskosten per deelnemer zijn
daardoor in belangrijke mate afhankelijk van het gemiddelde
premievolume. Over het algemeen hanteren verzekeraars
binnen een productgroep voor de doorbelasting van
gemaakte uitvoeringskosten een methodiek die relatief
gunstig is voor kleine contracten. Als de werkelijke
uitvoeringskosten bepalend zouden zijn voor de hoogte van
de door de verzekeraar gevraagde vergoeding, dan zouden
bijvoorbeeld contracten met twee of drie deelnemers
gemiddeld veel duurder zijn dan contracten met bijvoorbeeld
negen deelnemers.

Figuur 14
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200
1.000
800
600
400
200
0
2

De gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer zijn tegen
de trend in voor pensioencontracten met zes deelnemers
hoger dan voor pensioencontracten met vijf deelnemers. De
oorzaak is dat één van de verzekeraars een bepaald
standaardtarief hanteert voor pensioencontracten met twee
tot vijf deelnemers en een ander standaardtarief voor
pensioencontracten met zes of meer deelnemers.
Figuur 14 laat voor de uitsplitste kleine contracten de ligging
e
e
zien van het 10 en het 90 percentiel, alsmede van het
gemiddelde.
Voor de uitgesplitste pensioencontracten tot tien deelnemers
e
e
geldt dat de ligging van het 10 en het 90 percentiel
vergelijkbaar is met hetgeen bij de pensioenfondsen is
waargenomen.

3

4

5

6

7

8

9

e

90 percentiel
Gemiddelde

Aantal deelnemers

e

10 percentiel

3.1.3. Spreiding van de uitvoeringskosten
In de groep pensioencontracten met minder dan tien
deelnemers is een relatief grote spreiding gevonden van de
in rekening gebrachte uitvoeringskosten per deelnemer.
Daarom is deze groep contracten nader geanalyseerd.
Bij hoge uitvoeringskosten per deelnemer is veelal de
oorzaak dat een hoog premieniveau voor één of twee
deelnemers veel invloed heeft op het gemiddelde van een
contract. Dit effect is sterker naarmate er minder andere
deelnemers zijn.
Hoge uitvoeringskosten per deelnemer komen voor bij
pensioencontracten die beide navolgende kenmerken
hebben:
l
l

PricewaterhouseCoopers

Het standaardtarief wordt toegepast voor de
doorbelasting van uitvoeringskosten;
De premie is gemiddeld relatief hoog.

37

In onderstaande plot chart zijn voor de pensioencontracten
tot tien deelnemers over 2006 c.q. 2007 de uitvoeringskosten
per deelnemer uitgezet tegen het totale premievolume per
contract, zoals dat is waargenomen in 2006 of 2007.
Figuur 15
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Pensioencontracten tot tien deelnemers
Premievolume per contract over een jaar
4.000

3.000

2.000
99,4%
1.000

Aan de onderzijde is de spreiding begrensd door de nullijn.
Zeer lage uitvoeringskosten doen zich overigens niet alleen
voor bij de pensioencontracten tot tien deelnemers. Ook bij
de grotere contracten worden in circa 1% van de gevallen
geen uitvoeringskosten (meer) in rekening gebracht. Voor
deze contracten geldt:
l
l

38

De uitvoeringskosten bestaan uit een percentage van de
premie;
De deelnemers zijn allemaal premievrij of gepensioneerd.

98,2%
90,3%

100.000

10.000

1.000

0

1.000.000

Gebleken is dat er in een aantal gevallen sprake is van
pensioencontracten met een incidenteel hoge gemiddelde
48
premie in het jaar van waarneming , bijvoorbeeld door
eenmalige extra stortingen. In andere jaren zijn de gemiddelde
premiestorting lager en daarmee eveneens de uitvoeringskosten per deelnemer. Daarnaast komt het voor dat de
gemiddelde premie binnen een contract structureel hoger is
komen te liggen dan bij aanvang van het contract werd
verwacht, terwijl de kosten ongewijzigd volgens de standaardmethodiek worden bepaald. Ten slotte zij opgemerkt dat een
pensioenregeling van een werkgever kan bestaan uit
bijvoorbeeld een pensioencontract voor de standaardpensioenregeling en een pensioencontract voor de directieregeling. Als de cost loading hetzelfde is voor beide
regelingen zullen de uitvoeringskosten per deelnemer in het
pensioencontract voor de directieregeling over het algemeen
hoog zijn.

Premievolume

48

2006 of 2007.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

3 Resultaten voor collectieve pensioenregelingen
die bij een verzekeraar zijn ondergebracht

De hoogte van de uitvoeringskosten per deelnemer en het
premievolume van het gehele contract blijken met elkaar
samen te hangen. De ruim 3.500 onderzochte
pensioencontracten kunnen worden ingedeeld in homogene
groepen voor zover het de deelnemerssamenstelling en
doorbelasting van uitvoeringskosten betreft. Alle pensioencontracten in de groep met bijvoorbeeld uitsluitend twee
premiebetalers en 12% van de premie als uitvoeringskosten
liggen op dezelfde curve. In de plot chart hierboven is een
aantal van deze homogene groepen duidelijk te onderscheiden.
De resultaten van groepen waarvoor naast een percentage
van de premie een andere kostencomponent geldt, vormen
geen duidelijk patroon, maar vertonen over het algemeen wel
een stijging van de gemiddelde uitvoeringskosten per
deelnemer naarmate het premievolume van het contract
toeneemt.
Van de onderzochte collectieve pensioencontracten met
minder dan tien deelnemers heeft 9,7% gemiddeld meer dan
€ 1.000,- uitvoeringskosten per jaar per deelnemer, 1,8%
meer dan € 2.000,- en 0,6% meer dan € 3.000,-.
De plot chart heeft overigens betrekking op pensioencontracten, terwijl Figuur 12 percentielen laat zien op basis
49
van aantallen deelnemers .

PricewaterhouseCoopers

Hiervoor is geconstateerd dat hoge gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer binnen de klasse pensioencontracten
tot tien deelnemers minder voorkomen naarmate het aantal
deelnemers van het contract groter is. Dit verband zet zich
voort voor de klassen vanaf tien deelnemers. In de klasse
van tien tot honderd deelnemers heeft rond 1% van de
onderzochte pensioencontracten gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van meer dan € 1.000,- per jaar,
terwijl dat in de klasse van honderd tot duizend deelnemers
50
in minder dan 0,1% van de gevallen voorkomt .

49

Doordat hoge gemiddelde uitvoeringskosten meer voorkomen
naarmate het pensioencontract minder deelnemers heeft, is het
percentage deelnemers van pensioencontracten met gemiddeld meer
dan € 1.000,- uitvoeringskosten per deelnemer slechts 4,7% van het
totaal aantal deelnemers aan collectieve pensioencontracten met
minder dan tien deelnemers. Aan pensioencontracten met gemiddeld
meer dan € 2.000,- respectievelijk € 3.000,- uitvoeringskosten per
deelnemer neemt 0,8% respectievelijk 0,2% deel van het totaal aantal
deelnemers aan collectieve pensioencontracten met minder dan tien
deelnemers.

50

Gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van meer dan € 1.000,per jaar komen al niet meer voor bij de onderzochte pensioencontracten
vanaf tweehonderd deelnemers.

39

4 Resultaten voor

pensioenregelingen die
bij een pensioenfonds
zijn ondergebracht

4 Resultaten voor pensioenregelingen die bij
een pensioenfonds zijn ondergebracht

Dit hoofdstuk bevat de resultaten van het onderzoek
naar de uitvoeringskosten van pensioenregelingen
die bij een pensioenfonds zijn ondergebracht.

4.1.

De in aanmerking genomen uitvoeringskosten

Doelstelling van het onderzoek is om de werkelijke
uitvoeringskosten van pensioenregelingen te onderzoeken en
een vergelijking te maken tussen verzekerde pensioenregelingen en pensioenregelingen die bij een pensioenfonds
zijn ondergebracht. Hiertoe zijn voor de pensioenfondsen in
eerste instantie de uitvoeringskosten in aanmerking genomen
zoals de pensioenfondsen die publiceren in hun jaarverslag.
In de jaarrekening van pensioenfondsen staan echter alleen
de uitvoeringskosten vermeld die voor rekening van het
pensioenfonds komen. Deze gerapporteerde uitvoeringskosten geven geen volledig beeld van de werkelijke
uitvoeringskosten. Daarom wordt wat de uitvoeringskosten
van pensioenfondsen betreft uitgegaan van de som van:
a. Gerapporteerde uitvoeringskosten;
b. Personeels- en huisvestingskosten die door het
pensioenfonds niet als kosten zijn gerapporteerd (omdat
deze kosten rechtstreeks door de werkgever zijn betaald),
maar wel zijn omschreven in het jaarverslag van het
pensioenfonds.
Als de onder b. genoemde personeels- en huisvestingskosten
niet zijn gekwantificeerd, dan heeft in het kader van dit
onderzoek toerekening plaatsgevonden op basis van een
51
normtabel .
De gehanteerde normtabel voor personeels- en huisvestingskosten van een pensioenbureau is gebaseerd op marktconforme gemiddelde salarissen voor functionarissen van
een pensioenbureau en de marktconforme gemiddelde bruto
kantoorkosten bij verschillende aantallen medewerkers.

PricewaterhouseCoopers

Aan pensioenfondsen die geen personeelskosten rapporteren
en geen informatie geven in het jaarverslag zijn geen
personeels- en huisvestingskosten toegerekend.
4.1.1. Toelichting bij de uitvoeringskosten die direct ten
laste van de werkgever komen
De uitvoeringskosten van de pensioenregeling worden niet
altijd volledig door het pensioenfonds betaald. Personeelsen huisvestingskosten komen in het geval van ondernemings52
pensioenfondsen vaak direct ten laste van de werkgever .
Daarnaast komt het voor dat de werkgever geheel of
gedeeltelijk de kosten van het bestuur, de externe adviseurs
en/of de automatisering betaalt.
De overige eventueel door de werkgever betaalde uitvoeringskosten zijn waarschijnlijk veel lager dan de personeels- en
huisvestingskosten en worden bovendien niet of vrijwel niet
gespecificeerd of omschreven in de jaarverslagen van de
pensioenfondsen. Deze overige uitvoeringskosten zijn
daarom niet meegenomen bij de vaststelling van de totale
uitvoeringskosten van de pensioenregeling.
4.1.2. Validering steekproef aan de hand van eerdere
onderzoeksresultaten
Op het gebied van uitvoeringskosten van collectieve
pensioenregelingen is het eerder genoemde onderzoek van
Bikker en De Dreu uit 2006 voor de Nederlandse markt een
belangrijke publicatie. In die publicatie worden onder andere
de resultaten gepresenteerd van het onderzoek naar het
effect van schaalgrootte, uitvoeringsvorm en soort regeling
op de kosten van pensioenfondsen over 2004. Doel van dat
onderzoek was overigens niet om een zo compleet mogelijk
beeld te geven van alle uitvoeringskosten.

51

De tabel is opgenomen in Bijlage A.3.

52

In 2004 rapporteerde 61% van de pensioenfondsen helemaal geen
personeels- en huisvestingskosten.

41

Voor de gegevens van pensioenfondsen baseert Bikker en
De Dreu (2006) zich op de bestanden met rapportagegegevens
van alle pensioenfondsen die onder toezicht staan van DNB.
PwC heeft geen toegang tot de bestanden van DNB. De in
dit onderzoek gepubliceerde onderzoeksresultaten voor de
pensioenfondsen zijn gebaseerd op de informatie uit publiek
toegankelijk jaarverslagen. Hiertoe is een steekproef van 150
pensioenfondsen getrokken uit alle pensioenfondsen die een
publiek toegankelijk jaarverslag publiceren.

Figuur 16
Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Zonder correctie onderrapportage
Jaar 2004
Bikker en De Dreu (2006)
1.200
1.000

927

800

Zoals hiervoor is aangegeven zijn gegevens gebruikt over
2006 en 2007. Om de aansluiting te kunnen maken met de
onderzoeksresultaten van Bikker en De Dreu (2006) over het
jaar 2004 zijn eveneens de gepubliceerde jaarverslagen van
pensioenfondsen over 2004 onderzocht. Voor de uiteindelijke
steekproef van 150 pensioenfondsen zijn over 2004 nagenoeg
dezelfde uitkomsten verkregen als Bikker en De Dreu (2006)
over 2004 berekent op basis van een volledige data set.

42

400

302

200

10.000-100.000

1.000-10.000

100-1.000

10-100

86

28

33

> 1.000.000

156

< 10

0

100.000-1.000.000

4.1.3. Eerder onderzoek is alleen uitgegaan van de
uitvoeringkosten die ten laste van het
pensioenfonds komen
In het onderzoek van Bikker en De Dreu (2006) is het effect
onderzocht van schaalgrootte, uitvoeringsvorm en soort
53
regeling op de hoogte van de uitvoeringskosten van
pensioenregelingen. De werkelijke uitvoeringskosten zijn
geen voorwerp van onderzoek geweest. De onderzoekers
zijn uitgegaan van de door de pensioenfondsen aan de
54
toezichthouder gerapporteerde bedragen en hebben geen
volledigheid nagestreefd. Bikker en De Dreu (2006) vermeldt
dat 61% van de pensioenfondsen (inclusief de pensioenfondsen van directeuren-grootaandeelhouders en de andere
pensioenfondsen met minder dan honderd deelnemers) over
2004 onvolledig heeft gerapporteerd over de uitvoeringskosten en dat het in al die gevallen om ondernemingspensioenfondsen ging. Figuur 16 toont de gemiddelde
55
gerapporteerde uitvoeringskosten over 2004 per deelnemer
volgens de benadering van Bikker en De Dreu (2006).

600

Aantal deelnemers
Bikker en De Dreu

Uit de resultaten blijkt dat schaalgrootte een belangrijke
invloed heeft op de uitvoeringskosten per deelnemer. In
werkelijkheid is het effect overigens groter dan hierboven
zichtbaar is. Dat komt doordat onderrapportage het meest
voorkomt bij de kleinere pensioenfondsen. Als daarvoor
wordt gecorrigeerd, dan neemt het verschil in uitvoeringskosten tussen de kleinere pensioenfondsen en de grote
pensioenfondsen toe.
53

Bikker en De Dreu (2006) spreekt over bedrijfskosten.

54

Dit zijn de uitvoeringskosten die ten laste van het pensioenfonds
komen.

55

De uitvoeringskosten die ten laste van het pensioenfonds komen en
door het pensioenfonds aan DNB zijn gerapporteerd.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

4 Resultaten voor pensioenregelingen die bij
een pensioenfonds zijn ondergebracht

Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Zonder correctie onderrapportage
Jaar 2004
Steekproef PwC versus Bikker en De Dreu (2006)
1.200
1.000

De volgende stap is de vaststelling van de gemiddelde
uitvoeringskosten over 2006 en 2007. Het gaat daarbij om
dezelfde steekproef als bij de vaststelling van de gemiddelde
gerapporteerde uitvoeringskosten over 2004.

800
600
400

PricewaterhouseCoopers

28 28

33 33

100.000-1.000.000

> 1.000.000

86 87

10.000-100.000

156 157

< 10

0

Ten slotte worden in paragraaf 4.2.4. de resultaten
afzonderlijk weergegeven voor ondernemingspensioenfondsen en bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen.

De kenmerken van de volledige data set van Bikker en De
52
Dreu (2006) zijn benaderd in de steekproef . De gemiddelde
gerapporteerde uitvoeringskosten per deelnemer over 2004
op basis van de steekproef wijken daardoor niet of heel
weinig af van de gerapporteerde gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer volgens Bikker en De Dreu (2006).

302 299

200

In Paragraaf 4.2.3. worden de uitvoeringskosten vermeld met
inbegrip van de uitvoeringskosten die door de onderneming
zijn betaald.

4.2.1. De resultaten van de steekproef sluiten aan op de
resultaten van eerder onderzoek
Onderstaand diagram laat, per grootteklasse en in euro's per
jaar, de gerapporteerde uitvoeringskosten per deelnemer
over 2004 zien. Per grootteklasse heeft de linkerkolom
betrekking op de resultaten van Bikker en De Dreu (2006) op
basis van de volledige data set met 599 pensioenfondsen en
de rechterkolom op de resultaten op basis van de steekproef
van 150 pensioenfondsen.

927

1.000-10.000

Eerst worden de gerapporteerde uitvoeringskosten over
2004 van de steekproef van 150 pensioenfondsen
vergeleken met de gerapporteerde uitvoeringskosten over
2004 die Bikker en De Dreu (2006) voor een volledige data
set rapporteert.

Figuur 17

100-1.000

Opbouw resultaten

10-100

4.2.

Aantal deelnemers
Bikker en De Dreu
Steekproef PwC

4.2.2. Resultaten 2006/2007 en de ontwikkeling vanaf 2004
Voor 2004 zijn de uitvoeringskosten van de 150 pensioenfondsen in de steekproef vastgesteld op basis van wat deze
pensioenfondsen in hun jaarrekening vermelden en
rapporteren aan DNB.
Voor 2006 en 2007 zijn op dezelfde wijze op basis van de
gepubliceerde jaarrekeningen de uitvoeringskosten
vastgesteld van dezelfde 150 pensioenfondsen. Daarmee
wordt de ontwikkeling van de uitvoeringskosten tussen 2004
en 2006/2007 zichtbaar.
56

Zie paragraaf 2.2.2. van dit rapport.

43

Tabel 5 vermeldt voor de steekproef van 150 pensioenfondsen de resultaten voor 2004 en voor 2006/2007.
Tabel 5
Gemiddelde gerapporteerde uitvoeringskosten per deelnemer over 2006 en 2007
Ontwikkeling vanaf 2004
Steekproef PwC
2004
Aantal deelnemers

Aantal
pensioenfondsen

Steekproef PwC
2006 / 2007

Gerapporteerde
uitvoeringskosten per
deelnemer

Aantal
pensioenfondsen*

Gerapporteerde
uitvoeringskosten per
deelnemer

100 - 1.000

29

€ 299

24

€ 418

1.000 - 10.000

78

€ 157

78

€ 197

10.000 - 100.000

32

€ 87

37

€ 94

100.000 - 1.000.000

8

€ 28

8

€ 32

> 1.000.000

3

€ 33

3

€ 44

150

150

* Een aantal pensioenfondsen is overgegaan naar een andere grootteklasse.

In iedere grootteklasse is sprake van een toename van de
gemiddelde gerapporteerde uitvoeringskosten tussen 2004
en 2006/2007. De belangrijkste verklarende factoren van de
hogere gerapporteerde uitvoeringskosten in 2006/2007 dan
in 2004 zijn:
l
l
l
l
l

Inflatie;
Vermindering onderrapportage;
Incidenteel lage rapportage door groot pensioenfonds in
2004;
Andere samenstelling klasse vanaf één miljoen
deelnemers;
Toegenomen eisen nieuwe wet- en regelgeving en
overige oorzaken.

Op elk van deze factoren gaan wij nader in.

44

Inflatie
Uitvoeringskosten bestaan voor een groot deel uit
loonkosten. Om de omvang van het effect door inflatie te
schatten is uitgegaan van looninflatie in de zakelijke
dienstverlening, zonder rekening te houden met eventuele
verbetering van de efficiency. Hoewel niet alle pensioenfondsen de loonontwikkeling van de zakelijke dienstverlening
volgen, is deze naar verwachting representatief omdat
pensioenfondsen voor hun arbeidsmarkt aansluiten bij de
zakelijke dienstverlening. De ontwikkeling van de CAO-lonen
is volgens het CBS in de zakelijke dienstverlening in 2005,
2006 en 2007 respectievelijk 1,0%, 1,8% en 1,8% geweest.
Met de 1,8% stijging van 2006 naar 2007 is bij de vaststelling
van de gemiddelde uitvoeringskosten over 2006 en 2007 al
rekening gehouden. De genoemde looninflatie is tussen 2004
en 2007 in totaal dus bijna 4,7% geweest. Voor de vergelijking

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

4 Resultaten voor pensioenregelingen die bij
een pensioenfonds zijn ondergebracht

in Tabel 6 hierna is het effect van de looninflatie afgerond en
ongedifferentieerd voor alle grootteklassen op 5% gesteld.
Vermindering onderrapportage
Onderrapportage houdt in de context van dit rapport in dat
een pensioenfonds geen personeels- en huisvestingskosten
in de rekening van baten en lasten opneemt omdat die
rechtstreeks door de werkgever worden betaald. Dit komt
alleen voor bij ondernemingspensioenfondsen en dan met
name bij de kleinere. Uit de onderzochte jaarverslagen is
gebleken dat in 2006/2007 een kleiner percentage van
de pensioenfondsen onderrapporteert dan in 2004. De
vermindering van onderrapportage sinds 2004 leidt vooral
bij pensioenfondsen tot tienduizend deelnemers tot hogere
gerapporteerde uitvoeringskosten.
Correctie in de jaarrekening over 2004
In de klasse vanaf één miljoen deelnemers zijn de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer gestegen van € 33,- per
jaar naar € 44,- per jaar. Deze toename is grotendeels terug
te voeren op een correctie die door één van de pensioenfondsen in de jaarrekening van 2004 is verwerkt. In 2003
heeft het desbetreffende pensioenfonds ramingen gedaan
van een aantal samenstellende posten van de uitvoeringskosten van het pensioenbedrijf. In de jaarrekening over 2004
is voor deze ramingen eenmalig gecorrigeerd. De
gerapporteerde uitvoeringskosten van het pensioenbedrijf
hebben daardoor volgens de jaarrekening over 2004 slechts
€ 48 miljoen bedragen, terwijl zonder de correctie van de
ramingen € 95 miljoen zou zijn gerapporteerd. Over 2006
en 2007 rapporteert het desbetreffende pensioenfonds
€ 104 miljoen respectievelijk € 136 miljoen aan uitvoeringskosten van het pensioenbedrijf.

PricewaterhouseCoopers

Veranderde samenstelling klasse vanaf één miljoen deelnemers
In 2004 bestond de klasse vanaf één miljoen deelnemers uit
ABP, PGGM en PMT en in 2006/2007 uit ABP, PGGM en
BPF Bouw. De gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer
van PMT zijn hoger dan de gemiddelde uitvoeringskosten
per deelnemer van BPF Bouw. De verandering van de
samenstelling van de klasse vanaf één miljoen deelnemers
heeft tussen 2004 en 2006/2007 een verlagend effect gehad
op de gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer.
Wetgeving en overig
De overige oorzaken voor de stijging van de kosten kunnen
velerei zijn. Naar verwachting speelt nieuwe wetgeving daarin
een grote rol. De eisen die aan pensioenuitvoering worden
gesteld, onder andere via nieuwe wet- en regelgeving, zijn in
de periode tussen 2004 en 2006/2007 toegenomen. Door de
inwerkingtreding van de Pensioenwet op 1 januari 2007 - met
een nieuw financieel toetsingskader voor pensioenfondsen zijn er verplichte onderdelen in de uitvoering van een
pensioenregeling bijgekomen. Voorbeelden zijn het nieuwe
rapportagekader en de verplichting ten minste eens in de drie
jaar een continuïteitsanalyse uit te (laten) voeren. Daarnaast
zijn met name in 2006 en 2007 door de pensioenfondsen
voorbereidingen getroffen om aan de nieuwe regels voor de
inrichting van een verantwoordingsorgaan en intern toezicht
te voldoen. Een deel van de uitvoeringskosten die voortkomen
uit nieuwe regelgeving is eenmalig, maar daar staat tegenover
dat de blijvende kosten in 2006 en 2007 over het geheel
genomen nog niet het uiteindelijke niveau hebben bereikt.
Tabel 6 vermeldt per grootteklasse de ontwikkeling tussen
2004 en 2006/2007 van de hoogte van de uitvoeringskosten
per deelnemer, waarbij van de vijf verklarende factoren
indicatief het effect is aangegeven. De procentuele effecten
zijn afgerond op hele percentages.

45

Tabel 6
Gemiddelde gerapporteerde uitvoeringskosten per deelnemer over 2006 en 2007 (valuta 2007)
Analyse van de ontwikkeling vanaf 2004

Aantal
deelnemers

Steekproef PwC
2004

Steekproef PwC
2006 / 2007

Euro's per
deelnemer

Euro's per
deelnemer

Inflatie
Toename

Incidenteel
Afname
jaarverslag
onder‘04
rapportage

Samenstelling
> 1 miljoen

Wetgeving
en overig

100 - 1.000

299

418

40%

+ 5%

+ 20%

-

-

+ 15%

1.000 - 10.000

157

197

25%

+ 5%

+ 10%

-

-

+ 10%

10.000 - 100.000

87

94

8%

+ 5%

0%

-

-

+ 3%

100.000 - 1.000.000

28

32

14%

+ 5%

+ 2%

-

+ 5%

+ 2%

> 1.000.000

33

44

33%

+ 5%

0%

+ 31%

- 4%

+ 1%

De procentuele stijging van de uitvoeringskosten als gevolg
van wetgeving en overige oorzaken is het grootst geweest
voor de kleinere pensioenfondsen. De oorzaak daarvan is
naar verwachting dat de nieuwe eisen voor pensioenfondsen
vaste kosten met zich meebrengen - bijvoorbeeld in verband
met advisering, governance en de verplichte continuïteitsanalyse - die over een kleiner aantal deelnemers zijn
omgeslagen dan bij een groot pensioenfonds.
4.2.3. Resultaten 2006/2007 inclusief de uitvoeringskosten
die door de werkgever worden betaald
In het voorgaande is uitgegaan van de uitvoeringskosten
zoals pensioenfondsen die in hun jaarrekening opnemen en
aan DNB rapporteren. Dit onderzoek richt zich echter op de
volledige uitvoeringskosten van pensioenregelingen. Het is
dan ook noodzakelijk geweest een correctie door te voeren
voor de onderrapportage van pensioenfondsen die in het
jaarverslag informatie opnemen over eigen medewerkers,
maar geen personeels- en huisvestingskosten rapporteren.
Op basis van het aantal medewerkers dat in het jaarverslag
wordt genoemd, zijn aan de desbetreffende pensioen-

46

fondsen personeels- en huisvestingskosten toegerekend
zoals omschreven aan het begin van dit hoofdstuk.
Uiteraard zijn in het onderzoek de werkelijke gegevens
meegenomen indien de personeels- en huisvestingskosten
niet door het pensioenfonds zijn betaald, maar in het
jaarverslag wel informatie wordt gegeven over deze kosten.
Figuur 18 laat de gemiddelde uitvoeringskosten over 2006 en
2007 zien met inbegrip van de uitvoeringskosten die door de
57
werkgever zijn betaald .

57

In Bijlage A.2. worden de 95%-betrouwbaarheidsintervallen getoond en
toegelicht.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

4 Resultaten voor pensioenregelingen die bij
een pensioenfonds zijn ondergebracht

De in Figuur 18 getoonde gemiddelde uitvoeringskosten van
pensioenfondsen zijn, met uitzondering van de integraal
meegenomen klasse vanaf één miljoen deelnemers,
vastgesteld op basis van een steekproef.
Figuur 18

Figuur 19
Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Percentiel 10, gemiddelde en percentiel 90
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200

Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Inclusief correctie voor onderrapportage
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC

1.000
800
600

1.200

400

Aantal deelnemers

44

90e percentiel
Gemiddelde

Aantal deelnemers

> 1.000.000

100.000-1.000.000

33

100.000-1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

98

100-1.000

10-100

< 10

0

Geen
pensioenfondsen

> 1.000.000

239

200

10.000-100.000

400

1.000-10.000

602

600

Geen
pensioenfondsen

100-1.000

0

10-100

200

800

< 10

1.000

e

10 percentiel

Inclusief correctie onderrapportage
58

Het volgende diagram toont naast de gemiddelde uitvoeringse
e
kosten per deelnemer het 10 en het 90 percentiel van de
58
waarnemingen op deelnemersniveau .

PricewaterhouseCoopers

Voor de deelnemers zijn de gemiddelde uitvoeringskosten per
deelnemer gehanteerd die gelden voor de pensioenregeling waaraan zij
deelnemen.

47

Hieronder toont Figuur 21 per grootteklasse de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer per jaar, gesplitst naar
ondernemingspensioenfondsen enerzijds en bedrijfstak- en
beroepspensioenfondsen anderzijds.
Figuur 21
Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Splitsing naar OPF en BPF
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200
1.000
800

400

OPF

1.000
800
600
400
200

Aantal deelnemers
OPF

OPF (excl. personeel/huisvesting)

10.000.000

1.000.000

100.000

10.000

1.000

100

10

1

0

33

44

> 1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

10-100

Aantal deelnemers

1.200

48

102 93

100-1.000

Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
OPF en BPF (incl. beroepspensioenfondsen)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

Geen
pensioenfondsen

100.000-1.000.000

234254

200
0

Figuur 20

602

600

< 10

4.2.4. Splitsing naar bedrijfstakpensioenfondsen en
ondernemingspensioenfondsen
De steekproef van 150 pensioenfondsen bestaat uit 125
ondernemingspensioenfondsen, 23 bedrijfstakpensioenfondsen en twee beroepspensioenfondsen. Bedrijfstakpensioenfondsen zijn gemiddeld groter dan ondernemingspensioenfondsen. De klasse van pensioenfondsen met
honderd tot duizend deelnemers bestaat alleen uit
ondernemingspensioenfondsen. De klasse vanaf een miljoen
deelnemers bevat alleen bedrijfstakpensioenfondsen.
In onderstaande plot chart zijn de gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer op regelingniveau voor de hele
steekproef afgezet tegen het aantal deelnemers in de
pensioenregeling. Bij zeven pensioenfondsen die geen
personeelskosten in de jaarrekening verantwoorden, heeft
geen toerekening plaatsgevonden, aangezien in de
jaarverslagen geen enkele informatie wordt gegeven over
personeel en huisvesting. Deze zeven pensioenfondsen zijn
als een aparte categorie in de plot chart opgenomen.

BPF

In de klasse van duizend tot tienduizend deelnemers zijn de
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van de
bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen in de steekproef
hoger dan de uitvoeringskosten van de ondernemingspensioenfondsen in de steekproef. In de klasse van
tienduizend tot honderdduizend deelnemers zijn de
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van de
ondernemingspensioenfondsen hoger dan de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer van de bedrijfstak- en
beroepspensioenfondsen.

BPF

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

5 Vergelijking

verzekeraars en
pensioenfondsen

5 Vergelijking verzekeraars en pensioenfondsen

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de verschillen
tussen verzekeraars en pensioenfondsen.

De vergelijking tussen verzekeraars en pensioenfondsen
beperkt zich tot de grootteklassen waarin zowel verzekeraars
als pensioenfondsen actief zijn. De verzekeraars hebben in
2006 en 2007 geen pensioencontracten voor meer dan
honderdduizend deelnemers afgesloten of verlengd en in de
klasse tot honderd deelnemers komen geen pensioenfondsen
voor.

Figuur 22
Verzekeraars en pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Verzekeraars / Pensioenfondsen
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

1.200
1.000
800
602

600
400

Vergelijking van de uitvoeringskosten

In het diagram hieronder zijn de uitvoeringskosten van
verzekeraars en pensioenfondsen naast elkaar gezet.
Pensioenregelingen met veel deelnemers hebben lagere
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer dan
pensioenregelingen met minder deelnemers. Per grootteklasse
brengen verzekeraars minder uitvoeringskosten in rekening
dan de gemiddelde uitvoeringkosten van pensioenfondsen.

PricewaterhouseCoopers

> 1.000.000

1.000-10.000

Geen
verzekeraars

Aantal deelnemers
Pensioenfondsen

5.1

98
61

100.000-1.000.000

239
136

100-1.000

10-100

0

Geen
pensioenfondsen

10.000-100.000

337

200

< 10

Uit zowel het overzicht van de uitvoeringskosten van de
verzekeraars als dat van de pensioenfondsen blijkt dat de
uitvoeringkosten per deelnemer lager zijn naarmate het
aantal deelnemers aan een collectieve pensioenregeling
groter is. Met name bij de allergrootste pensioenfondsen zijn
de gemiddelde kosten per deelnemer zeer laag in vergelijking
tot de kleinere pensioenfondsen en de (kleinere)
collectiviteiten bij verzekeraars.

Verzekeraars

In de plot chart hierna zijn op contractniveau c.q.
pensioenfondsniveau de gemiddelde uitvoeringskosten per
deelnemer afgezet tegen het aantal deelnemers in de
pensioenregeling.

51

Figuur 23

in het onderzoek zijn meegenomen dan pensioenregelingen
die door een pensioenfonds worden uitgevoerd. Het grotere
aantal waarnemingen bevordert de betrouwbaarheid van de
resultaten voor verzekeraars. Per saldo is in de klasse van
honderd tot duizend deelnemers het 95%-betrouwbaar59
heidsinterval rond de berekende gemiddelde pensioenuitvoeringskosten van verzekeraars kleiner dan het
95%-betrouwbaarheidsinterval rond de berekende
gemiddelde uitvoeringskosten van pensioenfondsen.

Pensioenfondsen en verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
1.200
1.000
800
600
400

100.000

10.000

1.000

100

10

1

10.000.000

Geen
verzekeraars

Geen
pensioenfondsen

0

1.000.000

200

Aantal deelnemers
Verzekeraars

OPF

In de klassen vanaf duizend deelnemers is het aantal
onderzochte pensioenfondsen groter dan het aantal
onderzochte verzekeraars. Toch zijn ook daar de
betrouwbaarheidsintervallen bij de verzekeraars kleiner dan
bij de pensioenfondsen. De oorzaak is dat de steekproef van
verzekeraars voor de grotere contracten vrijwel alle
pensioencontracten van de totale populatie bevat.

BPF

Aan de ligging van de plots is te zien dat de variatie bij
verzekeraars groter is dan bij pensioenfondsen en dat een
belangrijk deel van de pensioencontracten zeer lage
uitvoeringskosten kent.
De grotere variatie leidt op zichzelf tot minder betrouwbaarheid
van de berekende gemiddelde uitvoeringskosten voor
verzekeraars. Het is echter niet de enige factor die van
invloed is op de betrouwbaarheid van de uitkomsten. Het
aantal waarnemingen is eveneens van belang, maar ook de
fractie van de totale populatie die in de steekproef is
meegenomen. Uit de plot chart blijkt dat er in de klasse van
honderd tot duizend deelnemers veel meer pensioencontracten

52

59

Het 95%-betrouwbaarheidsinterval rond de berekende gemiddelde
uitvoeringskosten van de steekproef bevat in de context van dit
rapport met 95% zekerheid de gemiddelde uitvoeringskosten van de
volledige populatie.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

5 Vergelijking verzekeraars en pensioenfondsen

Figuur 24 brengt de 95%-betrouwbaarheidsintervallen in
beeld. De onbekende, werkelijke gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer liggen met 95% statistische betrouw60
baarheid in het per grootteklasse aangegeven interval .
Figuur 24
Verzekeraars en pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
95%-betrouwbaarheidsinterval
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

1.000
800
600

95% betrouwbaarheidsinterval
pensioenfondsen

400

95% betrouwbaarheidsinterval verzekeraars

Aantal deelnemers
Verzekeraars

> 1.000.000

100.000-1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

Geen
verzekeraars

100-1.000

10-100

< 10

0

Geen
pensioenfondsen

Pensioenfondsen

Dat de intervallen voor pensioenfondsen en verzekeraars
elkaar niet overlappen betekent per grootteklasse dat er
meer dan 95% waarschijnlijkheid is dat de werkelijke
gemiddelde uitvoeringskosten over 2006 en 2007 van de
totale populatie pensioenfondsen hoger zijn dan de
werkelijke gemiddelde uitvoeringskosten van de totale
populatie in 2006 of 2007 nieuw afgesloten of verlengde
pensioencontracten.

PricewaterhouseCoopers

Verklaring van de verschillen

Allereerst zij benadrukt dat in dit onderzoek alleen is gekeken
naar de uitvoeringskosten van collectieve pensioenregelingen.
Premies, koopsommen, risico-opslagen of andere opslagen
die geen betrekking hebben op de uitvoering van collectieve
pensioenregelingen zijn niet onderzocht.
Het verschil in uitvoeringskosten tussen verzekeraars en
pensioenfondsen wordt veroorzaakt door een groot aantal
factoren. Deze factoren zijn niet nader geanalyseerd en ook
is niet onderzocht in welke mate de verschillende factoren
een verklaring vormen voor de gevonden verschillen. Over
een aantal elementen kan echter wel iets worden gezegd.

1.200

200

5.2

5.2.1 Schaalgrootte heeft invloed op de uitvoeringskosten
per deelnemer
Het onderzoek heeft op de eerste plaats aangetoond dat er
een sterke negatieve correlatie is tussen het aantal deelnemers
aan een pensioenregeling en de uitvoeringskosten per
deelnemer. Daarnaast is naar voren gekomen dat binnen een
bepaalde grootteklasse de uitvoeringskosten gemiddeld
lager zijn wanneer een verzekeraar de pensioenregeling
uitvoert, dan wanneer een pensioenfonds de regeling
uitvoert. Het is per pensioenregeling blijkbaar goedkoper
wanneer één instelling twintig pensioenregelingen uitvoert
dan wanneer twintig instellingen er elk één uitvoeren.

60

Op basis van normale verdelingen.

53

Een verklaring voor de verschillen in uitvoeringskosten van
verzekeraars en pensioenfondsen kan gevonden worden in
de vaste kosten. Pensioenuitvoerders maken een aantal
vaste kosten, bijvoorbeeld voor administratiesystemen,
61
rapportage, certificering en deskundigheid. Dit laatste
vertaalt zich onder andere in het aanstellen van hoog
gekwalificeerde medewerkers of het inschakelen van externe
deskundigen. Als een pensioenregeling is ondergebracht bij
een verzekeraar, dan wordt gebruik gemaakt van de
systemen en de deskundigheid die binnen de verzekeraar
aanwezig zijn. Verzekeraars voeren meerdere collectieve
pensioenregelingen naast elkaar uit en kunnen daardoor de
vaste kosten verdelen over meerdere collectieve contracten.
Daarmee organiseren zij schaalgrootte, hetgeen bij eenzelfde
omvang van de collectiviteit leidt tot gemiddeld lagere
uitvoeringskosten per deelnemer. Overigens maakt het
uitvoeren van meerdere, verschillende, grotere en kleinere
collectieve regelingen naast elkaar de uitvoering ook
complexer, waardoor de schaalvoordelen weer worden
beperkt. Pensioenfondsen voeren meestal één of hooguit
enkele pensioenregelingen uit, waarmee de uitvoering ook
eenvoudiger is.
5.2.2. Verschillen in governance
Naast de directe uitvoeringstaken hebben verzekeraars en
pensioenfondsen in toenemende mate te maken met eisen in
verband met governance. Elk pensioenfonds heeft daarvoor
een eigen structuur moeten opzetten met organen voor
bestuur, verantwoording, intern toezicht en medezeggenschap.
Dit leidt tot betrokkenheid en invloed van de werkgever en
de deelnemers op de uitvoering van de pensioenregeling,
maar ook tot hogere kosten. Bij verzekeraars is de
governance-structuur op het totaalniveau van de verzekeraar
georganiseerd en niet per collectiviteit die daar verzekerd is.
Raad van Bestuur, Raad van Commissarissen en andere
interne organen zijn verantwoordelijk voor het goed
functioneren van de verzekeraar. De kosten daarvan worden
over de verzekerde collectiviteiten verdeeld. Verder gelden

54

voor de uitvoering van een pensioenregeling door een
verzekeraar andere regels ten aanzien van de betrokkenheid
van de deelnemers. De ondernemingsraad heeft
bevoegdheden en er is hoorrecht voor een vereniging van
gepensioneerden. De kosten hiervan worden gedragen door
de werkgever en maken geen deel uit van de
uitvoeringskosten die in rekening worden gebracht door de
verzekeraar.
5.2.3 Toerekening van de kosten
Voor pensioenfondsen met een eigen uitvoeringsorganisatie
wordt in de rapportage niet altijd een onderscheid gemaakt
tussen de werkzaamheden voor vermogensbeheer en
werkzaamheden voor de pensioenuitvoering. De voor de
pensioenuitvoering beschikbare professionals zijn vaak in
meerdere of mindere mate ook actief voor het vermogensbeheer. Bij de toerekening van de kosten van de uitvoeringsorganisatie is, wanneer daarover geen informatie beschikbaar
was, geen onderscheid gemaakt tussen de diverse
activiteiten en zijn deze kosten toegerekend aan de
pensioenuitvoering. Overigens geldt voor verzekeraars
eveneens dat een aantal activiteiten die met beleggingen te
maken hebben onder de vergoeding voor de uitvoering
worden meegenomen. Bij DC-regelingen is wat de
kosteninhouding betreft vaak helemaal geen onderscheid te
maken tussen uitvoeringskosten en beleggingskosten. Daar
is voor het onderzoek de totale cost loading toegerekend
aan de pensioenuitvoeringskosten, hoewel een deel van die
kosten feitelijk bestaat uit kosten voor vermogensbeheer.

5.2.4. Onderzoeksperiode van twee jaar
Een klein deel van het verschil in uitvoeringkosten tussen
verzekeraars en pensioenfondsen kan mogelijk worden
verklaard uit het feit dat voor het onderzoek naar twee jaren

61

Accountant en actuaris.

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

van pensioenuitvoering is gekeken. Verzekeraars sluiten
veelal contracten af met een looptijd van vijf jaar, waardoor
de in rekening gebrachte uitvoeringskosten geen fluctuatie
van jaar tot jaar kennen en de werkgever dus meer zekerheid
heeft over de te verwachten uitvoeringskosten. Maar als in
2006 en 2007 de pensioenuitvoering door de invoering van
62
nieuwe wet- en regelgeving voor pensioenregelingen relatief
duur is geweest, dan zou dit effect in de onderzochte jaren
meer tot uitdrukking gekomen kunnen zijn bij pensioenfondsen dan bij verzekeraars. De verwachting is echter dat
de uitvoeringskosten van pensioenfondsen door de invoering
van de nieuwe wetgeving structureel op een hoger niveau
zijn komen te liggen en in de komende jaren niet lager zullen
worden. Ook de uitvoeringskosten van verzekeraars stijgen
door de nieuwe wetgeving. Het onderzoek betreft echter de
door verzekeraars in rekening gebrachte uitvoeringskosten,
die niet noodzakelijkerwijs gelijk zijn aan de werkelijke
uitvoeringskosten.

PricewaterhouseCoopers

62

Pensioenwet, Financieel Toetsingskader en de regelgeving rond
Pension Fund Governance.

55

Bijlagen

Bijlage A
Methodologie

A.1.

Methodiek vaststelling gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer voor een
grootteklasse pensioenregelingen

De onderzoeksresultaten zijn per grootteklasse uitgedrukt als
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer. In de formule
voor de berekening van de gemiddelde uitvoeringskosten per
deelnemer op het niveau van een grootteklasse, wordt de
volgende notatie gebruikt:

u:
d:
u/d :

Uitvoeringskosten pensioenfonds of
pensioencontract
Aantal deelnemers
Gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer

n:

Aantal pensioenfondsen of pensioencontracten in
een grootteklasse
â/d : Gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer
vastgesteld voor een grootteklasse

Bij vaststelling van â/d is, met uitzondering van de
steekproef uit de verzekeringscontracten, uitgegaan van de
naar aantallen deelnemers gewogen u/d van alle pensioenregelingen in de grootteklasse. In formule:

De steekproef uit de overige pensioencontracten van de
verzekeraars is tot stand gekomen door uit alle deelnemers
van de desbetreffende pensioencontracten met steeds
dezelfde sprong een trekking te doen. Op deze wijze is de
weging naar aantallen deelnemers al meegenomen, immers
de kans op een trekking uit een groot contract is groter dan
de kans op een trekking uit een klein contract. Aangezien
minder dan honderd pensioencontracten zijn getrokken uit
(circa tweeduizend contracten met in totaal) ruim 500.000
deelnemers, heeft de spronglengte meer dan 5.000
deelnemers bedragen. De categorie pensioencontracten
waaruit de steekproef is getrokken bestaat vrijwel geheel uit
pensioencontracten met minder dan 5.000 deelnemers. Meer
dan één trekking uit hetzelfde contract is dan ook niet
voorgekomen. Bij vaststelling van â/d is voor de steekproef
uit de verzekeringscontracten uitgegaan van de ongewogen
u/d van alle pensioenregelingen in de grootteklasse. In
formule:

â/d zonder weging = S(ua /da )/n (waarbij a loopt van 1 tot n)

Het verschil tussen â/d gewogen en â/d zonder weging wordt toegelicht
aan de hand van de volgende situatie.

â/d gewogen = Sua / Sda (waarbij a loopt van 1 tot n)

Bovenstaande benadering is van toepassing op de integraal
meegenomen categorieën pensioencontracten, te weten de
50 grootste pensioencontracten en de pensioencontracten
met standaardvoorwaarden en -tarieven, en op de
steekproef van pensioenfondsen.

PricewaterhouseCoopers

57

Situatie
De grootteklasse van 100 tot 1.000 deelnemers bestaat uit twee (n=2) pensioenfondsen waar het volgende voor geldt.
Pensioenfonds 1:
u1 = € 90.000 en d1 = 100 ® u1 /d1 = € 90.000 / 100 = € 900.
Pensioenfonds 2:
u2 = € 360.000 en d2 = 900 ® u2 /d2 = € 360.000 / 900 = € 400.

Als voor een grootteklasse de gemiddelde uitvoeringskosten
per deelnemer worden vastgesteld als het gemiddelde van
de waarnemingen, dan geldt in dit voorbeeld:

â/d zonder weging = (u1 / d1 + u2 / d2) /n
â/d zonder weging = (€ 900 + € 400) / 2
â/d zonder weging = € 650.

Als voor een grootteklasse de gemiddelde uitvoeringskosten
per deelnemer worden vastgesteld als het naar aantal
deelnemers gewogen gemiddelde van de waarnemingen,
dan geldt in dit voorbeeld:

In dit rapport is uitgegaan van â/d gewogen om te voorkomen
dat in het resultaat voor een grootteklasse het bedrag aan
gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer van een
pensioenfonds met relatief weinig deelnemers evenveel
bijdraagt als het bedrag aan gemiddelde uitvoeringskosten
per deelnemer van een pensioenfonds met tot tien keer
zoveel deelnemers. Een uitzondering is gemaakt voor de
steekproef van pensioencontracten, aangezien daar de
weging naar aantallen deelnemers deel uitmaakt van de
trekkingsprocedure.
Bikker en De Dreu (2006) gaat voor de gemiddelde
uitvoeringskosten per deelnemer op grootteklasseniveau
eveneens uit van â/d gewogen.

â/d gewogen = (u1 + u2 ) / (d1 + d2 )
â/d gewogen = ( 90.000 + 360.000) / (100 + 900)
â/d gewogen = € 450.

58

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

A.2.

Betrouwbaarheidsintervallen

Het 95%-betrouwbaarheidsinterval rond de berekende
gemiddelde uitvoeringskosten van de steekproef bevat met
95% zekerheid de gemiddelde uitvoeringskosten van de
volledige populatie. Hoe groter de steekproef uit een
gegeven populatie, hoe kleiner het interval.
De berekening van de betrouwbaarheidsintervallen is
gebaseerd op de veronderstelling dat de gemiddelde
uitvoeringskosten binnen een grootteklasse normaal
verdeeld zijn.

afgesloten of verlengde collectieve pensioencontracten. Voor
pensioencontracten met een DC-regeling zijn de
beleggingskosten als uitvoeringskosten meegenomen.
Figuur 26 laat per grootteklasse de 95%-betrouwbaarheidsintervallen zien rond de berekende gemiddelde uitvoeringskosten per deelnemer die over 2006 en 2007 zijn gemaakt
voor pensioenregelingen die via een pensioenfonds worden
uitgevoerd.
Figuur 26

Figuur 25 laat per grootteklasse de 95%-betrouwbaarheidsintervallen zien rond de berekende gemiddelde van de
uitvoeringskosten per deelnemer voor de in 2006 en 2007

Pensioenfondsen
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
95%-betrouwbaarheidsinterval
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)
Steekproef PwC
1.200

Figuur 25

1.000
Verzekeraars
Uitvoeringskosten per deelnemer (euro’s per jaar)
95%-betrouwbaarheidsinterval
Gemiddelde van de jaren 2006 en 2007 (valuta 2007)

800
95% betrouwbaarheidsinterval

600
400

400

95% betrouwbaarheidsinterval

200

Aantal deelnemers
95%-betrouwbaarheidsinterval

PricewaterhouseCoopers

> 1.000.000

100.000-1.000.000

10.000-100.000

1.000-10.000

100-1.000

10-100

Geen
verzekeraars

< 10

0

Aantal deelnemers

> 1.000.000

100.000-1.000.000

600

10.000-100.000

800

Geen
pensioenfondsen

1.000-10.000

0

100-1.000

1.000

10-100

200

< 10

1.200

95%-betrouwbaarheidsinterval

Voor de klasse pensioenfondsen vanaf één miljoen
deelnemers geldt dat de steekproef gelijk is aan de volledige
populatie van pensioenfondsen met meer dan één miljoen
deelnemers. De op basis van de steekproef berekende
gemiddelde uitvoeringskosten zijn dan ook gelijk aan de
gezochte, werkelijke gemiddelde uitvoeringskosten van de

59

volledige populatie. Het desbetreffende betrouwbaarheidsinterval valt samen met zowel de berekende als de gezochte
gemiddelde uitvoeringskosten.
In het geval van de pensioenfondsen is bovendien rekening
gehouden met de volgende twee omstandigheden:
l

l

De steekproef van 150 pensioenfondsen is niet aselect
getrokken, maar samengesteld met gebruikmaking van
de informatie die Bikker en De Dreu (2006) met
betrekking tot de onderrapportage en de uitvoeringskosten over 2004 ontleent aan DNB-bestanden met
gegevens van de totale populatie;
De resultaten van pensioenfondsen waarvoor geen
personeels- en huisvestingskosten zijn meegenomen, zijn
bij de berekening van de betrouwbaarheidsintervallen
buiten beschouwing gebleven.

De constructie van de steekproef heeft de betrouwbaarheid
van de resultaten verhoogd en met de weglating van de
oneigenlijke resultaten voor pensioenfondsen die
onderrapporteren is een niet terechte toename van de
standaarddeviatie voorkomen.

60

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

A.3.

Kosten personeel en huisvesting
pensioenbureau

Als de onder b. genoemde personeels- en huisvestingskosten niet zijn gekwantificeerd, dan heeft toerekening
plaatsgevonden op basis van een normtabel.

In het onderzoek zijn de uitvoeringskosten van
pensioenfondsen vastgesteld als de som van:

De gehanteerde normtabel voor personeels- en huisvestingskosten van een pensioenbureau is gebaseerd op
marktconforme gemiddelde salarissen voor functionarissen
van een pensioenbureau en de marktconforme gemiddelde
bruto kantoorkosten bij verschillende aantallen medewerkers.

a. Gerapporteerde uitvoeringskosten;
b. Personeels- en huisvestingskosten die door het
pensioenfonds niet als kosten zijn gerapporteerd (omdat
deze kosten rechtstreeks door de werkgever zijn betaald),
maar wel zijn omschreven in het jaarverslag van het
pensioenfonds.
Tabel 7

0,0

0

1,4

150.000

FTE's
Kosten (€)
personeel
+huisvesting
per jaar

FTE's
Kosten (€)
personeel
+huisvesting
per jaar

FTE's
Kosten (€)
personeel
+huisvesting
per jaar

FTE's
Kosten (€)
personeel
+huisvesting
per jaar

FTE's

5

372.000

17

912.000

Kosten (€)
personeel
+huisvesting
per jaar
29

1.452.000

0,1

8.500

1,6

167.000

6

417.000

18

957.000

30

1.497.000

0,2

17.000

1,8

185.000

7

462.000

19

1.002.000

31

1.542.000

0,3

25.500

2,0

202.000

8

507.000

20

1.047.000

32

1.587.000

0,4

37.000

2,2

216.000

9

552.000

21

1.092.000

33

1.632.000

0,5

48.500

2,4

229.000

10

597.000

22

1.137.000

34

1.677.000

0,6

60.000

2,6

243.000

11

642.000

23

1.182.000

35

1.722.000

0,7

71.500

2,8

256.000

12

687.000

24

1.227.000

36

1.767.000

0,8

84.000

3,0

270.000

13

732.000

25

1.272.000

37

1.812.000

0,9

98.000

3,5

299.000

14

777.000

26

1.317.000

38

1.857.000

1,0

115.000

4,0

327.000

15

822.000

27

1.362.000

39

1.902.000

1,2

132.000

4,5

350.000

16

867.000

28

1.407.000

40

1.947.000

PricewaterhouseCoopers

61

Bijlage B
Leden onderzoeksteam

Onderzoeksteam PricewaterhouseCoopers
Mr. W.J.J. Koeleman MBA
E. Stam AAG
Drs. S.P. Cureton AAG
Drs. S. van der Ree
Mw. D.G.M. Broos
Mw. Drs. M.A. Kanselaar
Drs. N.C. Jansen
Mw. Mr. J.L. Verhulst

62

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Bijlage C
Begeleidingscommissie

Begeleidingscommissie
Prof. Dr. T.E. Nijman
Prof. Dr. F.A. de Roon
Drs. H. Herbert
Drs. T. de Bruin

Universiteit van Tilburg / Netspar
Universiteit van Tilburg / Netspar
Verbond van Verzekeraars
Verbond van Verzekeraars

Klankbord PricewaterhouseCoopers
Mw. Drs. S. Barendregt-Roojers RA
Dr. J.J.B. de Swart MBA

64

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

Bijlage D
Literatuur en bronnen

Autoriteit Financiële Markten (2008) AFM in samenwerking
met MoneyView, Feitenonderzoek Beleggingsverzekeringen
Deel 1, 9 oktober 2008, Amsterdam
Bikker en De Dreu (2006) J.A. Bikker en J. de Dreu, Pension
fund efficiency: the impact of scale, governance and plan
design, DNB Working Paper nr. 109, augustus 2006, De
Nederlandsche Bank, Amsterdam.
Bikker en De Dreu (2007) J.A. Bikker en J. de Dreu,
Operating costs of pension schemes, in: O.W. Steenbeek
and S.G. van der Lecq (editors), Costs and Benefits of
Collective Pension Systems, juli 2007, Springer-Verlag Berlin
Heidelberg, pp. 51-74.

Pensioenfondsen (2004) Jaarverslagen 2004, 198
pensioenfondsen
Pensioenfondsen (2007) Jaarverslagen 2007, 198
pensioenfondsen
PricewaterhouseCoopers (2007) PwC in opdracht van de
Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen, Kosten en
baten van ondernemingspensioenfondsen, 8 november 2007,
Amsterdam.

Centraal Bureau voor de Statistiek (2006-2008) Cijfers,
onder andere met betrekking tot inflatie, arbeidsmobiliteit en
echtscheiding c.q. beëindiging geregistreerd partnerschap.
De Nederlandsche Bank N.V. (2008) Afschrift per 01-08-2008
van het register in het kader van de Pensioenwet (PW).
De Nederlandsche Bank N.V. (2009) Tabellen
Macro-economische statistiek pensioenfondsen,
Toezichtgegevens pensioenfondsen en Pensioenregelingen,
www.statistics.dnb.nl.
Hsin and Mitchell (1997) P.Hsin and O.S. Mitchell, Public
pension plan efficiency, in: M. Gordon, O. S. Mitchell and M.
Twinney (editors), Positioning Pensions for the 21st Century.
Pension Research Council, Philadelphia, PA: Univ. of
Pennsylvania Press, pp. 187-208.
Lutjens en Akkermans (2008) E. Lutjens en P.J.M.
Akkermans, Pensioenwetgeving 2008, 2008, Kluwer,
Deventer

66

Uitvoeringskosten van pensioenregelingen

pwc.com

Assurance l Tax l Advisory

pwc.com
© 2009 PricewaterhouseCoopers. Alle rechten voorbehouden. 2009.04.01.01.319