Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 528

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 april 2020
Hierbij informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van enkele moties
en toezeggingen uit het Voortgezet Algemeen Overleg (VAO) GGZ van
4 juni 2019 (Handelingen II 2018/19, nr, 88, item 20), het Algemeen Overleg
(AO) GGZ van 29 januari jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 524) en het VAO GGZ
van 30 januari jl. (Handelingen II 2019/20, nr. 38, item 4). Daarnaast wil ik u
informeren over de inventarisatie van de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (inspectie) met betrekking tot calamiteiten waarbij personeelstekort
een rol gespeeld kan hebben. Daarnaast ontvangt u een actueel beeld
over de inzet van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op de aanpak van
wachttijden in de ggz.
Mijn inzet voor deze onderwerpen gaat door, onverlet de grote zorg die er
is vanwege de COVID-19-uitbraak. Het Ministerie van VWS is samen met
partijen in de ggz eendrachtig aan het werk om hier adequaat maatregelen in te nemen, zodat de cliënten in de ggz zoveel mogelijk kunnen
rekenen op passende zorg, ondanks deze situatie.
Moties
Langere bewaartermijn camerabeelden
De motie van de leden Kuiken en Van den Berg over de bewaartermijn van
camerabeelden in ggz-instellingen, ingediend tijdens het VAO GGZ van
4 juni 2019 (Kamerstuk 25 424, nr. 465), vraagt mij te onderzoeken of en
hoe een verplichte bewaartermijn van camerabeelden in en rondom
ggz-instellingen kan worden vastgesteld op vier weken en de Kamer
hierover te informeren.
Allereerst is relevant dat het bewaren van camerabeelden een vorm van
het verwerken van persoonsgegevens is. De Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG) en de Uitvoeringswet AVG bieden daarvoor
een kader. Tevens zijn er richtlijnen van de European data and Protection

kst-25424-528
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 528

1

Board en beleidsregels van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over de
omgang met camerabeelden. Er zijn binnen dit kader al mogelijkheden
om camerabeelden langer te bewaren als dat noodzakelijk is, bijvoorbeeld
als een incident heeft plaatsgevonden in of rondom de ggz-instelling. De
beleidsregels van de AP geven een indicatie van een bewaartermijn van
maximaal vier weken, dan wel tot een geconstateerd incident is
afgehandeld. Als er zich incidenten voordoen, dan is het dus al mogelijk
om de camerabeelden langer te bewaren.
Ik ben over de motie in overleg getreden met de AP. Uit dat overleg is
gebleken dat een verplichtstelling geen substantiële bijdrage levert ten
opzichte van hetgeen op dit moment al mogelijk is. Daarnaast vergt een
verplichting tot het bewaren van beelden gedurende een bepaalde
periode een wettelijke grondslag (op grond van artikel 6 tweede lid AVG)
en een dergelijk vergaande maatregel wordt niet proportioneel geacht.
De incidenten die worden genoemd in de motie, te weten de casussen
Thijs H. en Michael P., hebben niet plaatsgevonden in of direct rondom de
ggz-instelling. Dat betekent dat de instelling geen camerabeelden had van
het incident zelf. Was dat wel het geval geweest, dan was er aanleiding
voor de instelling om de camerabeelden langer te bewaren. Dat kan ook
binnen het huidige wettelijke kader. Als het incident niet in of direct
rondom de ggz-instelling heeft plaatsgevonden, zijn naar alle waarschijnlijkheid andere beelden vastgelegd van de betrokkene tussen de plaats
waar het delict is gepleegd en het moment dat de betrokkene zich weer in
de ggz-instelling meldde. Concluderend is het oordeel daarom dat het
gedurende vier weken verplicht bewaren van alle beelden rondom
ggz-instellingen geen adequate maatregel is die aan de eisen van
proportionaliteit en subsidiariteit voldoet. Door te werken binnen het
huidige kader en de beelden te bewaren als zich een incident voordoet,
wordt hetzelfde doel bereikt, namelijk dat relevante en noodzakelijke
beelden beschikbaar zijn als zich incidenten voordoen.
Ervaringsdeskundigen
De motie van het lid Diertens c.s. over de inzet van ervaringsdeskundigen
(Kamerstuk 25 424, nr. 511) verzoekt mij in gesprek te gaan met verzekeraars en ervaringsdeskundigen teneinde de inzetbaarheid van ervaringsdeskundigen te vergroten.
Deze motie is besproken met de partijen van het Hoofdlijnenakkoord. Naar
aanleiding daarvan is aan zorgverzekeraars gevraagd welke belemmeringen zij ondervinden om afspraken te maken over de inzet van
ervaringsdeskundigen al dan niet in het kader van het «bekostigingsexperiment aanvullende beroepen». Naar aanleiding daarvan vindt op zo kort
mogelijke termijn een vervolggesprek plaats tussen VWS, zorgverzekeraars, zorgaanbieders en vertegenwoordigers van patiënten en ervaringsdeskundigen. Het blijkt dat nog geen (door zorgaanbieder en zorgverzekeraar ondertekende) aanvragen zijn ingediend voor deelname aan het
experiment, ondanks dat de experimenteermogelijkheid geheel conform
de voorkeuren van partijen is vormgegeven (Kamerstukken 25 424,
nr. 480). Dat verbaast me en dat betreur ik. Ik vind het belangrijk dat
zorgaanbieders en zorgverzekeraars meer werk maken van het maken van
afspraken over de inzet van aanvullende beroepen, waaronder
ervaringsdeskundigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 528

2

Toezeggingen
Stichting Tweestrijd
In het AO GGZ van 29 januari jl. heb ik naar aanleiding van vragen van het
Kamerlid Van den Berg toegezegd dat ik in gesprek zou gaan met
Stichting Tweestrijd over hoe we hen goed kunnen aanhaken bij het
betrekken van het onderwijs bij antidepressiecampagnes en antistigmacampagnes. Ik heb tevens toegezegd dat we het thema eenzaamheid
onder jongeren als agendapunt zouden opnemen.
De Stichting Tweestrijd is geïnitieerd door jongeren die zelf een verlies in
hun vriendenkring hebben meegemaakt en vanuit die ervaring zich willen
inzetten voor andere jongeren. Zij verzorgen op verzoek in Noord-Holland
gastlessen op middelbare scholen. We hebben naar aanleiding van het AO
contact gezocht met Tweestrijd. Tweestrijd gaf aan bezig te zijn met de
ontwikkeling van ideeën en ambities waarbij zij ook gemeenten wil
betrekken. Vanuit VWS is aangeboden te willen meedenken en te
faciliteren waar dit aangewezen is.
Acute ggz: update en ingekochte zorg 2020
In hetzelfde AO GGZ heb ik naar aanleiding van vragen van Kamerlid Van
den Berg toegezegd dat ik de Kamer zou informeren als ik nadere
informatie zou hebben over de inkoop van acute zorg in 2020.
Het contracteringsproces in de acute ggz verloopt moeizaam. ZN en GGZ
NL hebben inmiddels een onafhankelijke derde de opdracht gegeven om
het contracteerproces van het afgelopen najaar te evalueren. De uitkomst
van deze evaluatie wordt in juni 2020 verwacht. Bij de NZa zijn 19
tweezijdige aanvragen voor budget ingediend en 9 eenzijdige verzoeken.
De NZa beoordeelt de eenzijdige aanvragen en heeft partijen in de
gelegenheid gesteld de ingediende aanvragen nader te motiveren. Op
basis van deze nadere motivering heeft de NZa krachtens de beleidsregel
BR/REG-20147a het besluit genomen en de beschikkingen afgegeven. De
totale omvang van het voorlopig budget in de beschikkingen bedraagt
€ 146 mln.
Betrekken NVO bij gesprek over zij-instromers
In het VAO GGZ van 30 januari jl. heb ik naar aanleiding van een verzoek
van Kamerlid Renkema toegezegd dat ik de Nederlandse Vereniging van
Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO) zou betrekken bij het gesprek
over zij-instromers. Momenteel ben ik in overleg met GGZ Nederland en
de Opleidingsraad van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen en
Psychotherapeuten (FGzPt) over een voorstel voor een pilot rond eerder
verworven competenties (EVC).
De pilot heeft als doel te verkennen of en zo ja hoe masterpsychologen en
zijinstromers met ruime ervaring in de ggz sneller kunnen worden
opgeleid tot gezondheidspsycholoog met behoud van kwaliteit van zorg.
Dit vergt een gezamenlijke aanpak, waarin GGZ Nederland als brancheorganisatie en de beroepsverenigingen verenigd in de Federatie van
Gezondheidszorgpsychologen en Psychotherapeuten dit verder uitwerken.
De Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen maakt
deel uit van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen en Psychotherapeuten en is daarmee betrokken bij het EVC-traject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 528

3

Inventarisatie inspectie calamiteiten door personeelstekorten
De inspectie heeft in haar toezicht op de ggz aandacht voor de beschikbaarheid van voldoende deskundig personeel. Zowel in het risicogestuurde als incidententoezicht heeft dit een nadrukkelijke plek. Zoals
toegezegd aan de Tweede Kamer in de brief van 6 maart 2019 (Kamerstuk
29 282, nr. 353) heeft de inspectie over 2019 geïnventariseerd of
personeelstekort een rol heeft gespeeld bij gemelde calamiteiten of
meldingen van geweld in de zorgrelatie binnen de ggz. In totaal zijn 49
meldingen breed beoordeeld op factoren die met personeelstekort
samenhangen.
De inspectie heeft de samenhang tussen deze meldingen en personeelstekort beoordeeld volgens haar eigen richtlijnen. Er is in 43 van de 49
meldingen geen relatie met een personeelstekort gevonden. In vier
meldingen blijkt personeelstekort een van de basisoorzaken van de
calamiteit of het geweldsincident te zijn. In 2 meldingen speelde
personeelstekort mee in de context van de gebeurtenissen rond de
calamiteit of het geweldsincident. Bij alle gemelde calamiteiten en
meldingen van geweld in de zorgrelatie speelden meerdere oorzaken
mee; er gaat vaak een reeks van (deels samenlopende) gebeurtenissen
aan vooraf. De onderzoeken naar calamiteiten en geweldsmeldingen
worden ook breed opgezet om die reden. Naar de ervaring van de
inspectie is daarom nooit een één-op-één relatie aan te geven tussen de
calamiteit of het geweldsincident en personeelstekort.
Het beeld op basis van deze inventarisatie bevestigt de ervaren urgentie
binnen de ggz waar het gaat om arbeidsmarktproblematiek. In haar
toezicht blijft de inspectie hier dus ook aandacht aan besteden, gelet op de
mogelijke implicaties voor de kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening.
Een uitgebreidere toelichting op deze inventarisatie kunt u op de website
van de inspectie vinden www.igj.nl.
Actuele inzet NZa op aanpak wachttijden ggz
Naar aanleiding van controlebezoeken in 2018 en 2019 concludeerde de
NZa in haar meest recente rapport (Kamerstuk 32 620 nr. 244) dat de
zorgverzekeraars in hun aanpak van de wachttijden verbeteringen laten
zien, maar ook dat alle verzekeraars nog stappen te zetten hebben. Welke
dit zijn en de mate waarin verbetering nodig is, verschilt per verzekeraar.
Met een aantal verzekeraars heeft de NZa een stevig gesprek gevoerd
over noodzakelijke verbeteringen. In het eerste kwartaal van 2020 hebben
alle verzekeraars bij de NZa een verbeterplan ingediend, waarin ze
aangeven hoe ze de resterende verbeterpunten uit de controles van de
NZa aanpakken. Deze plannen worden op dit moment beoordeeld. Daarna
bepaalt de NZa een geschikte vervolgaanpak. Vanwege de onderlinge
verschillen ligt een maatwerkaanpak per verzekeraar voor de hand. Indien
verzekeraars hun rol onvoldoende pakken, grijpt de NZa in. Indien nodig,
zal de NZa niet nalaten haar (formele) bevoegdheden in te zetten. Daarbij
kan het gaan om waarschuwingen, publicaties op naam, aanwijzingen en
lasten onder dwangsom.
Daarnaast is de NZa in maart samen met de inspectie en in afstemming
met de landelijke stuurgroep wachttijden gestart met het bezoeken van de
regio’s die lange wachttijden kennen en waar onvoldoende voortgang
wordt gerapporteerd vanuit de Landelijke Stuurgroep. Tijdens deze
bezoeken zitten NZa en inspectie aan tafel met zorgverzekeraars,
ggz-aanbieders en soms huisartsen. Doel is om met elkaar te bespreken
hoe de regionale samenwerking verloopt en wat daarvan de impact is op
de wachttijden. Welke acties ondernemen partijen gezamenlijk en in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 528

4

hoeverre dragen deze bij aan het terugdringen van de wachttijden? In
welke mate wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van de «gespreksleidraad
voor afspraken in de contractering 2020 over terugdringen wachttijden
GGZ»? Na de eerste reeks bezoeken maken NZa en inspectie de balans op:
wat werkt, wat niet, hoe gaan we verder? Voor de volledigheid wil ik
opmerken dat ik ook op bezoek ga in regio’s waar de wachttijden lang zijn
en de voortgang van de aanpak onvoldoende is. In de regio’s Amsterdam,
Rotterdam en Waardenland ben ik inmiddels geweest. De bezoeken aan
de regio’s Arnhem, Nijmegen, Groningen en Zuid-Limburg moeten nog
plaatsvinden en worden deels verschoven vanwege de maatregelen rond
COVID-19. Hetzelfde geldt voor een aantal regiobezoeken van de NZa en
inspectie.
Tot slot wil ik ingaan op wat de NZa doet met signalen die zij krijgt over
complexe ggz-casuïstiek. De zorgplicht die op zorgverzekeraars rust is een
open norm die een resultaatsverplichting inhoudt richting de individuele
verzekerde. Bij het behandelen en oplossen van met name complexe
ggz-casuïstiek blijkt het voor betrokken partijen (verzekerden/patiënten,
zorgverzekeraars, zorgaanbieders) soms nog onduidelijk tot hoever de
zorgplicht van een verzekeraar precies reikt. Nog voor de zomer zal de
NZa op basis van deze casuïstiek de bestaande kaders daarom verder
concretiseren en waar nodig aanscherpen (met onder andere aandacht
voor verschillen tussen natura- en restitutieverzekerden). Zodat alle
betrokkenen weten wat precies van zorgverzekeraars mag worden
verwacht, en patiënten tijdig de zorg krijgen waar ze recht op hebben.
Mocht blijken dat een zorgverzekeraar zijn zorgplicht niet nakomt, dan
grijpt de NZa in. Tegen de achtergrond van de signalen met betrekking tot
complexe ggz-problematiek juicht de NZa het «Plan van aanpak toegankelijkheid en beschikbaarheid van hoogcomplexe ggz» van zorgaanbieders
en zorgverzekeraars van harte toe. Juist de groep patiënten die aangewezen is op hoogcomplexe zorg wordt bovenmatig vaak geconfronteerd
met lange wachttijden. De NZa ondersteunt dan ook alle initiatieven die
ervoor zorgen dat ook deze groep tijdig passende zorg krijgt.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 528

5