Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

24 724

Studiefinanciering

Nr. 981

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 november 2022
In het ordedebat van 18 oktober 2022 (Handelingen II 2022/23, nr. 13,
item 17) heeft het lid Kuzu (DENK) namens het lid Van Baarle een verzoek
ingediend voor een brief over het bericht van DUO aan studenten waarin
wordt vermeld dat studenten vanaf 2023 weer rente over hun studieschuld gaan betalen. Met deze brief geef ik invulling aan het verzoek,
mede namens de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.
In deze brief ga ik in op de wijze waarop studieschulden worden meegewogen bij hypotheekverstrekking, zoals het lid Van Baarle in het wetgevingsoverleg over het begrotingsonderdeel Wonen en Ruimte van
14 november 2022 heeft verzocht.
In deze brief ga ik in op de totstandkoming van de positieve rente vanaf
2023 over de studieschulden en de vragen die hierover zijn gesteld.
Daarbij ga ik ook in op de suggestie van het lid Kuzu dat bij invoering van
het leenstelsel afgesproken zou zijn dat een studieschuld niet mee zou
wegen bij de aanvraag van een hypotheek.
Voordat ik daarop hierop inga, maak ik in het begin van deze brief graag
van de gelegenheid gebruik om, los van de vragen van uw Kamer, de
terugkerende suggestie te adresseren dat bij invoering van het leenstelsel
beloofd was dat de rente over studieschulden altijd 0% zou zijn. Dat komt
niet overeen met de daadwerkelijk gedane toezeggingen, en ik licht dat
graag nader toe om de indruk te voorkomen dat de overheid met de
nieuwe rentes een belofte zou breken.

kst-32847-981
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 981

1

Hoogte van rente op studieleningen
Via nieuwsberichten1, 2 en sociale media is regelmatig het verhaal tot mij
gekomen dat de Staat bij invoering van het leenstelsel beloofd zou
hebben dat de rente voor studenten over hun studieleningen voor altijd
0,00% zou zijn. Dit herken ik niet en is ook niet wat eerdere kabinetten
beloofd hebben. Het kabinet heeft geschetst dat de aflosvoorwaarden van
een lening gunstig zouden zijn, en vergeleken met een consumptieve
lening is dat ook zeker het geval. Zowel voor wat betreft de rente als de
sociale wijze waarop DUO studieschulden int. Maar tegenover de
studieleningen die de overheid uitgeeft aan studenten, staan staatsobligaties waarmee de overheid deze leningen voor studenten financiert.
Wettelijk is daarmee vastgelegd dat enkel en alleen als de rente op
staatsobligaties 0% of negatief is, zoals tussen 2017 en 2022 het geval
was, er sprake kan zijn van een rente op studieleningen van 0%. Ook ten
tijde van invoering van het leenstelsel was de rente positief (0,12% in
2015).
Studieschulden en hypotheekverstrekking
Dan de suggestie dat beloofd zou zijn dat de studieschuld niet mee zou
tellen voor de hypotheek. In het ordedebat vroeg het lid Kuzu hier
aandacht voor, maar ook op andere plekken en momenten zoals sociale
media en in de media3, 4 heb ik deze verwachting voorbij zien komen.
Bij invoering van het leenstelsel is het uitvoerig gegaan over de weging
van studieschulden bij hypotheekaanvragen. Dit is onder meer het geval
geweest in het verslag5, het nader verslag6 en tijdens de behandeling in
de Tweede Kamer7. Hier is niet toegezegd dat studieschulden niet zouden
worden meegewogen bij een hypotheekaanvraag. In het kader van
verantwoorde kredietverstrekking zou het ook onverstandig zijn om deze
niet te betrekken bij het bepalen van de maximaal verantwoorde
hypotheek. Het betreft immers een schuld die, zij het onder gunstige
voorwaarden, afgelost moet worden. Deze aflossing en eventuele
rentebetalingen beïnvloeden vervolgens de ruimte die huishoudens
overhouden in hun budget voor maandelijkse hypotheekverplichtingen.
Ook de LSVb gaf destijds aan daar begrip voor te hebben.8 Binnen de
grenzen van verantwoorde kredietverstrekking vindt het kabinet dat een
studieschuld bij het aanvragen van een hypotheek zo min mogelijk
beperkend moet zijn.
Wat wel veranderd is, is dat de wegingsfactor van studieschulden
aangepast is. Deze wegingsfactor wordt gebruikt om een inschatting te
maken van het bedrag dat oud-studenten maandelijks moeten betalen aan
aflossing- en renteverplichtingen voor de studieschuld. Studieschulden
hadden voor invoering van het leenstelsel een wegingsfactor van 0,75%.
In de verslagen en de behandeling is aangegeven dat er afspraken waren

1

NH Nieuws (7-11-2022): https://www.nhnieuws.nl/nieuws/310683/fietsend-demonstreren-tegenrente-op-studieschuld-we-zijn-gewoon-weer-de-dupe.
AT5 (10-07-2022): https://www.at5.nl/artikelen/215532/hogere-rente-op-de-studieschulden-ikword-er-niet-vrolijk-van.
3
Volkskrant (5-02-2022): https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/pechgeneratieprotesteert-tegen-schamele-compensatie-voor-hoge-studieschuld~b00e150d/.
4
De Telegraaf (27-05-2022): https://www.telegraaf.nl/nieuws/1491088122/studenten-vrezenverhoging-rente-studieschuld.
5
Kamerstuk 34 035, nr. 13.
6
Kamerstuk 34 035, nr. 18.
7
Kamerstuk 34 035, nr. 20.
8
NOS (1-02-2016): https://nos.nl/artikel/2084210-lsvb-steunt-meetellen-studieschuld-bijaanvragen-hypotheek.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 981

2

gemaakt met de Nederlandse Vereniging van Banken en de Autoriteit
Financiële Markten (AFM). Daarbij is afgesproken dat de introductie van
het leenstelsel aanleiding bood om de wegingsfactor te verlagen naar
0,45%. Deze verlaging was mogelijk omdat de maandlasten grofweg
halveerden door de verlenging van de terugbetaaltermijn en door de
socialere terugbetaalvoorwaarden. Tot 1 januari 2021 is de wegingsfactor
gelijk gebleven aan 0,45%. Op dat moment is overgestapt op een andere
systematiek. Uw Kamer had vanwege de lage rente op studieschulden
opgeroepen tot een herziening van de wegingsfactor.9 In het onderzoek
dat daarop volgde adviseerde het Nibud over te stappen op een systematiek waarin de wegingsfactor afhankelijk is van de rente op studieschulden. Bij een lagere rente op studieschulden houdt een oud-student
namelijk iets meer ruimte in het maandelijks budget over voor
hypotheeklasten. Daarbij geldt uiteraard ook dat oud-studenten bij een
hogere rente op studieschulden iets minder ruimte overhouden. De rente
waarnaar gekeken moet worden is niet de actuele rente die een
(oud-)student betaalt, maar rente die jaarlijks door de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap formeel wordt vastgesteld aan de hand
van de door de wet voorgeschreven berekeningswijze. De onderstaande
tabel, waarin voor iedere rentestand op studieschulden de relevante
wegingsfactor kan worden afgelezen, is sinds het advies van het Nibud
vastgelegd in de Tijdelijke regeling hypothecair krediet. Vanaf 1 januari
2021 geldt door de nieuwe systematiek een lagere wegingsfactor van
0,35% voor studenten onder het leenstelsel (en 0,65% voor mbo’ers en
(oud-)studenten in het ho onder het oude basisbeursstelsel) voor
studieschulden bij een rente van 0%.

De tabel met wegingsfactor voor studieleningen, zoals opgenomen in artikel 3a van de Tijdelijke
regeling hypothecair krediet.

Binnen de gekozen systematiek zal de wegingsfactor voor (oud-)mbo’ers
en (oud-) studenten in het ho die onder het oude basisbeursstelsel vielen,
in 2023 verhoogd worden vanwege de stijgende rente voor studieschulden. De wegingsfactor stijgt in 2023 van 0,65% naar 0,75% Dit
betekent dat deze mensen iets minder kunnen lenen bij een gelijke
studieschuld10. Omdat de rente van studenten in het ho die onder het
leenstelselregime vallen onder de 1% blijft, wordt de wegingsfactor voor
deze groep niet verhoogd en blijft daarmee 0,35%.
9
10

Kamerstuk 35 300, nr. 87.
Een huishouden met een studieschuld van € 20.000 kan volgend jaar als gevolg van deze
verschuiving ongeveer € 4.000 minder lenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 981

3

Voor de volledigheid vermeld ik graag dat in het Coalitieakkoord staat dat
voor starters de actuele stand van de studieschuld bepalend wordt bij het
aanvragen van een hypotheek. In de huidige situatie wordt bij een
hypotheekaanvraag gekeken naar de oorspronkelijke studieschuld van de
aanvrager. Het kabinet is voornemens om in 2024 over te stappen naar
een nieuwe methodiek voor het meenemen van studieschulden bij het
bepalen van de maximale hypotheek. In deze methodiek wordt uitgegaan
van de actuele maandlast van de studielening. Hierdoor kunnen extra
aflossingen – dus aflossingen naast de reguliere aflossingen – beter
worden meegewogen. Zoals de Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordering in de recente Kamerbrief over de leennormen11 heeft
geschreven, wordt deze methodiek in de komende maanden verder
verkend, samen met het Nibud, de sector en DUO als uitvoerder van de
studieleningen. Uiterlijk in het najaar van 2023 wordt uw Kamer hier nader
over geïnformeerd.
Rente vanaf 2023 weer positief
Dan kom ik tot de rentebepaling van studieleningen in 2023. Studenten
kunnen gebruik maken van hun recht op studiefinanciering. Als onderdeel
hiervan kan een schuld worden opgebouwd. Studiefinanciering is,
behoudens de basisbeurs, aanvullende beurs en studentenreisproduct op
niveau 1 en 2 in het mbo, een lening waarvan het prestatiebeursgedeelte
kan worden omgezet in een gift bij het tijdig behalen van een diploma.
Net zoals andere leningen, zoals een hypotheek, geldt dat over een lening
rente moet worden betaald. Voor studieleningen is dit bepaald in de Wet
studiefinanciering 2000 (hierna: Wsf 2000). In de Wsf 2000 is geregeld hoe
het rentepercentage wordt berekend. Dit is afhankelijk van onder welk
regime de student valt:
• Studenten onder het leenstelsel hebben 35 jaar om hun studieschuld
af te lossen. Hun rentepercentage hangt af van de gemiddelde rente op
de vijfjaarsobligaties van oktober tot en met september van het jaar
daarna. Voor het vaststellen van de rente voor 2023 geldt dus dat
gekeken is naar de gemiddelde rente van oktober 2021 tot en met
september 2022.
• Studenten die een basisbeurs hebben genoten, moeten hun schuld
binnen 15 jaar aflossen. Hieronder vallen mbo-studenten, maar ook
ho-studenten van vóór het leenstelsel. Hun rentepercentage hangt af
van de gemiddelde rente op de drie tot vijfjaarsobligaties in de maand
september. Voor het vaststellen van de rente voor 2023 is dus gekeken
naar de rente in september 2022.
Sinds 2017 zijn beide rentes ieder jaar vastgesteld op 0,00% vanwege de
lage rentestand van obligaties. Dit is een unieke situatie geweest. Zoals
bekend is de rente de afgelopen periode weer aan het stijgen. Op basis
van de hierboven genoemde wettelijk vastgelegde rekenmethode is een
positieve rente berekend, zoals ook vóór 2017 het geval is geweest. Voor
studenten onder het leenstelsel geldt in 2023 een rente van 0,46%, voor
studenten onder het oude basisbeursstelsel in het ho en mbo-studenten
geldt in 2023 een rente van 1,78%. Overigens moet bedacht worden dat
een hogere rente gerelateerd is aan een hogere inflatie. Deze inflatie zorgt
ervoor dat op termijn de reële waarde van de schuld afneemt.
Hoewel de rente in 2023 na jaren weer positief is, betekent dit niet dat
iedere oud-student meteen geconfronteerd wordt met het betalen van
rente over zijn of haar studieschuld. Voor studenten die inmiddels klaar
zijn met studeren wordt het rentepercentage steeds voor 5 jaar vastgezet,
11

Kamerstuk 32 847, nr. 977.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 981

4

vanaf de start van de aanloopfase (het jaar nadat de student klaar is met
studeren). Oud-studenten voor wie de rente tussen 2019 en 2022
(opnieuw) is vastgesteld op 0,00%, behouden die voor een periode van 5
jaar na vaststelling. Voor deze groep geldt in 2023 dus een rentepercentage van 0,00%.
Rente mbo en ho gelijk vanaf studiejaar 23/24
Mbo-studenten en ho-studenten studeren op dit moment niet onder
hetzelfde stelsel. Studenten in het mbo ontvangen een basisbeurs en
studenten in het ho vallen op dit moment nog onder het leenstelsel.
Omdat sprake is van twee verschillende stelsels, is bij invoering van het
leenstelsel bewust gekozen voor twee verschillende terugbetaalregimes,
met in het leenstelsel onder andere een langere looptijd en een andere
renteberekening. Aangezien er toen voor het mbo niets is gewijzigd, zijn
ook de terugbetaalvoorwaarden gebleven zoals ze waren.
In het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs hoger onderwijs is het
voorstel opgenomen om het terugbetaalregime ook voor mbo-studenten
aan te passen en dit gelijk te trekken aan het regime voor ho-studenten. In
beide stelsels is er dan immers een basisbeurs en de regering ziet geen
reden om de terugbetaalregimes dan nog van elkaar te laten verschillen.
Daarmee wordt ook het rentepercentage gelijk getrokken. Als het
wetsvoorstel aangenomen wordt, dan zal dit regime gaan gelden voor
mbo-studenten die beginnen met studeren in studiejaar 23/24.
Mbo-studenten die op dat moment al studeren en hun studie nog niet
hebben afgerond, krijgen te maken met overgangsrecht en mogen kiezen
onder welk terugbetaalregime ze willen vallen.
Ik hecht eraan te benoemen dat het niet vanzelfsprekend is dat de wijze
waarop de rente voor leenstelselstudenten berekend wordt, leidt tot een
lagere rente dan voor mbo’ers en ho’ers van vóór het leenstelsel. Beide
berekeningswijzen weerspiegelen op hun eigen wijze de koers van
obligaties, die op hun beurt een weerspiegeling zijn van economische
vooruitzichten. In andere economische tijden had de rente voor mbo’ers
en ho’ers van vóór het leenstelsel dus ook lager kunnen zijn dan de rente
voor leenstelselstudenten.
Tot slot
Ik begrijp dat studenten en starters op de huidige woningmarkt zich nu
extra zorgen maken om de hoogte van de studieschuld en het verkrijgen
van een hypotheek. Het kabinet heeft daar oog voor en blijft daarom
kiezen voor de sociale terugbetaalvoorwaarden en een relatief lage
wegingsfactor bij de herinvoering van de basisbeurs in het ho.
Daarnaast investeert het kabinet ook in de woningmarkt, zodat een eigen
woning voor meer mensen in de samenleving te realiseren is.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 847, nr. 981

5