IOB Evaluatie Nieuwsbrief
# 13 02
Nederlandse steun aan
mensenrechtenprojecten helpt

elpt
‘Horizonregel’,Altijd1RegelNetBovenOfNetOnderHet
| Evaluatie Nieuwsbrief # 13 02 | Nederlandse steun
MiddenZonderSpatiesElkWoordBegintMetEenHoofdletter‘Horizonregel’,Altijd1RegelNetBovenOfNetOnderHet
aan mensenrechtenprojecten helpt | Evaluatie Nieuwsbrief # 13 02 | Nederlandse steun aan mensenrechtenprojec
Mid

Nederland geeft niet alleen met politieke inter-

Projectplannen kunnen soms realistischer worden

venties, maar ook door projecten te financieren

opgesteld. Ze kunnen meer complementair zijn

inhoud aan zijn mensenrechtenbeleid. Over deze

aan activiteiten van anderen en duurzamer wor-

projecten schreef IOB de Evaluation of Dutch support

den. Volgens IOB biedt de evaluatie aanknopings-

to human rights projects 2008-2011. De projecten die

punten om het instrument van projectsteun ter

ons land steunde droegen bij aan enkele positieve

versterking van mensenrechten breed te blijven

veranderingen in de betrokken landen. Er werd op

inzetten. Hoewel de resultaten van preventieacti-

veel zaken ingezet, maar de inzet op de verstevi-

viteiten vaak moeilijk meetbaar zijn, stelt IOB

ging van de positie van verdedigers van mensen-

nadrukkelijk dat dit geen argument mag zijn om

rechten, van vrouwenrechten en van de rechten

ze minder te stimuleren.

van lesbiennes, homomannen, biseksuelen en
transgenders was het meest prominent. Voor deze
laatste vier groepen heeft Nederland echt zijn nek
uitgestoken, vaak meer dan andere spelers. Een
aantal zaken is vatbaar voor verbetering.

Achtergrond
Nederland neemt de Universele Verklaring van de Rechten van de
Mens en andere mensenrechtenverdragen serieus. In 2007 stelde
Nederland een nieuwe mensenrechtenstrategie op en sinds 2008
is er een Mensenrechtenfonds voor activiteiten in landen zonder
specifieke hulprelatie met Nederland. In 2011 werd het beleid
selectiever. Het aantal doellanden werd teruggebracht.
In de onderzochte periode werd jaarlijks gemiddeld bijna 40
miljoen EUR aan mensenrechtenactiviteiten uitgegeven, deels uit
het Mensenrechtenfonds en deels uit bilaterale fondsen. Het geld
ging naar 468 projecten en programma’s.
In deze evaluatie onderzoekt IOB in welke mate ze hebben geholpen
om het mensenrechtenbeleid vorm te geven. IOB bekijkt verder wat
de activiteiten betekenden voor het ontvangende land en in welke
mate de gestelde doelen werden bereikt.

Bevindingen

Tabel 1: Projecten voor mensenrechtenverdedigers*
Land

Doelstellingen van
het project

Effectiviteit

Sri Lanka

Bescherming van en meer
rechtszekerheid voor
mensenrechtenverdedigers.

Enkele individuen beter
beschermd, maar weinig
verbetering in de algehele
situatie.
Effectiviteit: +

Bevordering van de
toepassing van
internationale mensenrechtenstandaarden.

Trainingen; behandeling
van rechtszaken en meer
aanklachten tegen daders
van schendingen.
Effectiviteit: ++

Myanmar
(dossierstudie)

Verbetering van de
situatie van (voormalige)
politieke gevangenen en
hun familie.

Hulp aan (ex)politieke
gevangenen en
documenteren van
omstandigheden in de
gevangenis.
Effectiviteit: +

* + = voldoende effectief; ++ = zeer effectief

Bron: projectdocumenten en interviews

Relevantie
De keuze van activiteiten werd terecht vooral door de aard
van de schendingen in het betrokken land bepaald. Toch ziet
IOB mogelijkheden voor verbetering. Activiteiten kunnen nog
relevanter worden als ze meer aansluiten op die van andere landen.
Buitenstaanders zijn opvallend positief over de rol van Nederland.
Men vindt het optreden professioneel, constructief en dicht bij de
werkelijkheid. De rol die Nederland in Zimbabwe speelde is hiervan
een duidelijk voorbeeld.

Zimbabwe

Het antwoord op de vraag of de gefinancierde activiteiten het
mensenrechtenbeleid verder hebben gebracht is positief. Zij hebben
de positie van verdedigers van mensenrechten versterkt, de rechten
van vrouwen en die van lesbiennes, homomannen, biseksuelen
en transgenders verstevigd, en de vrijheid van meningsuiting
bevorderd. Bovendien is hulp verleend aan slachtoffers van
marteling, mensenhandel en andere schendingen. In veel van dit
soort activiteiten overheerste het counselen van individuen, het

Zimbabwe

geven van trainingen en het publiceren van voorlichtingsmateriaal.
In enkele andere is de nationale wetgeving verbeterd. Dat is een
structureel en lange termijn resultaat.

Schendingen van mensenrechten zijn in Zimbabwe aan de
orde van de dag. Sinds 1994 steunt Nederland, via de
ambassade in Harare, de versterking van mensenrechten in
het land. Tussen 2008 en 2011 werden dertien projecten
uitgevoerd met een waaier aan doelstellingen en activiteiten, waaronder bevordering van de democratie, steun aan
mensenrechtenverdedigers en hun organisaties, bevordering van rechten van vrouwen en van het recht op een eigen
seksuele geaardheid. Overigens ambieerde Nederland nooit
om op álle terreinen van mensenrechtenschendingen actief
te worden. De gesteunde organisaties werkten goed samen
met de ambassade. Deze lette er op dat politieke activiteiten en de projectsteun elkaar versterkten.
Een Zimbabwaan vertelde: ‘Van alle donoren is Nederland de
meest open, geïnformeerde en betrokkene.’

Coherentie
Soms versterkten politieke activiteiten, op bilateraal of op Europees
niveau, de gesteunde activiteiten. Een voorbeeld is het protest van
Nederlandse ambassades tegen arrestaties van medewerkers van
mensenrechtenorganisaties die Nederlandse steun ontvingen. Een
ander voorbeeld is de politieke steun die Nederland gaf aan een
project voor rechtshervorming in Kazachstan.
Soms ontbrak de coherentie. Zo hield Nederland een intern rapport
van de Europese vertegenwoordigingen in Jeruzalem en Ramallah
over geweld van Israëlische kolonisten tegen, terwijl ons land daar
wel activiteiten tegen mensenrechtenschendingen steunde. In
Nigeria was weinig overleg met gelijkgezinde donoren over steun
aan programma’s of projecten.

Effectiviteit

Aandachtspunten

IOB concludeert dat van ongeveer driekwart van de activiteiten de
effectiviteit voldoende of goed is geweest. In deze projecten zijn een
of meerdere doelstellingen gehaald. IOB acht dit een goede score,
maar tekent aan dat in de projectvoorstellen de beoogde doelen vaak
nogal vaag stonden geformuleerd en soms veel te ambitieus waren.
Over de duurzaamheid van de gevonden resultaten is IOB minder
te spreken. Voor de verankering en opvolging van de projecten
bestonden zelden plannen.
Voor veel mensenrechtenverdedigers en hun organisaties is
Nederland een steunpilaar gebleken (Tabel 1). Dat dit niet
altijd tot spectaculaire resultaten leidt, bleek in Sri Lanka,
waar – dankzij Nederlandse steun – de positie van enkele
mensenrechtenorganisaties wel verbeterde, maar de algemene
situatie van mensenrechtenverdedigers grotendeels onveranderd
bleef.
Als Nederland zijn zorg uitdrukte, bijvoorbeeld over de schendingen
van de rechten van lesbiennes, homomannen, biseksuelen en
transgenders, deed het dit doorgaans via stille diplomatie, in
samenhang met steun aan concrete activiteiten door lokale
organisaties. Deze aanpak viel in goede aarde bij de doelgroep en
leidde tot concrete resultaten (Tabel 2). In Nigeria bijvoorbeeld, is
de informatie in de media over deze groepen iets genuanceerder
geworden.

De bevinding dat projecten meer impact krijgen als zij nauwer
aansluiten op de thema’s en activiteiten van andere spelers in de
betrokken landen, brengt mee dat meer afstemming nodig is.
De focus op lesbiennes, homomannen, biseksuelen en transgenders
heeft gewerkt en is een goed voorbeeld van specialisering op een
door de meeste andere spelers verwaarloosd terrein.
Het is logisch dat de bevordering van mensenrechten niet altijd
tot onmiddellijk resultaat leidt. Ook projecten die gericht zijn op
veranderingen op de lange termijn blijven steun verdienen.

Tot slot
Deze evaluatie vormt een van de bouwstenen voor een bredere
doorlichting van het Nederlandse mensenrechtenbeleid.
Naast diepergaand onderzoek naar projecten en programma’s
in Kazachstan, Nigeria, de Palestijnse Gebieden, Sri Lanka en
Zimbabwe, is er bureauonderzoek gedaan. Dit bestond onder meer
uit de bestudering van projectdocumenten van twaalf projecten
in andere landen. De bevindingen uit deze dossierstudie werden
gecheckt via telefonische interviews.

Tabel 2: Projecten voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders (LHBT)**
Land

Doelstellingen van het project

Effectiviteit

Nigeria

Tegengaan van discriminatie op grond van
seksuele geaardheid.
Capaciteitsversterking van Nigeriaanse
ngo’s die opkomen voor de rechten van LHBT
individuen.

Training van ngo’s en journalisten; rechtsbijstand. Kranten berichten objectiever
over LHBT.
Effectiviteit: +

Sri Lanka

Bewustwording onder de bevolking over LHBT Organisatie van gay pride als onderdeel van bredere strategie om meer
en uitbreiding van het netwerk van LHBT
bekendheid aan LHBT individuen te geven.
organisaties.
Effectiviteit: ++

Zimbabwe

Bestrijding van homofobie en meer LHBTvriendelijk taalgebruik in de grondwet.

Workshops, distributie van informatiemateriaal; publiciteit in enkele kranten
over de arrestatie van LHBT activisten, maar geen rechtsbescherming voor LHBT.
Effectiviteit: +

Zimbabwe

Documentatie van schendingen van rechten
van LHBT individuen. Bewustwording.

Trainingen; publicatie van artikelen; radioprogramma’s. Enkele prominente leiders
zijn er openlijk voor uit gekomen dat zij homoseksueel zijn. Maatschappelijk
middenveld meer betrokken LHBT.
Effectiviteit: ++

Chili
(dossierstudie)

Tegengaan van discriminatie van homoseksuelen en stimuleren van het debat over de
rechten van LHBT individuen.

Publiciteit; voorbereiding van een wetsontwerp. Meer debat over LHBT; aanname
van een gemeentelijke verordening over discriminatie van LHBT individuen.
Effectiviteit: ++

** + = voldoende effectief; ++ = zeer effectief
Bron: projectdocumenten en interviews

De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
van het ministerie van Buitenlandse Zaken verricht onafhankelijk
onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid, relevantie en
consistentie van het Nederlandse buitenlandbeleid. Daarmee wordt
verantwoording afgelegd over de resultaten van het beleid en
informatie verschaft voor de verbetering van beleidsvoering. De
kwaliteit van het IOB-onderzoek wordt gewaarborgd middels
systematische en transparante procedures.
Alle IOB-evaluaties zijn openbaar en worden ter kennis gebracht
van de Tweede Kamer. Daarnaast wil IOB evaluaties toegankelijk
maken voor het Nederlandse publiek en de partners in de betrokken
landen. Rapporten zijn gratis beschikbaar en een samenvatting van
de belangrijkste bevindingen wordt gepubliceerd als IOB Evaluatie
Nieuwsbrief.

IOB
Evaluatie # 373 (december 2012)
Dolutatio
Peraessim
Evaluation
Dutch
to commod
human rights projects
2008-2011
Dolutatioofexer
ilisissupport
am quat,
Peraessim
alit lore magnibh endipsu
ISBN:
978-90-5328-433-9
dionsequipit
ad magnit vulluptatue diam
803050959292-9-3 --33--350-50
Tezzriureet
downloaden
op: http://www.rijksoverheid.nl/BZ-evaluaties/
del eraessed
dolorpe feugiamewww.ipipqropopowrw.nl
producten-en-diensten/evaluatie/afgeronde-onderzoeken
tuer sequatu msandre eugue consenisl.
tel. 070 348 56xxx

Eriuscipit
Ugue consenisl dolobortis dolutem
etEriuscipit lan eraeseq uamconum
henim vent prat alit dolor sent digna
core. 		

valuatie Nieuwsbrief # 13 02 | Nederlandse steun aan mensenrechtenprojecten helpt | Evaluatie Nieuwsbrief # 13 02 | Nederlandse steun aan mensenrechtenprojecten he‘

Uitgebracht door: Ministerie van Buitenlandse Zaken | Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
Postbus 20061 | 2500 eb Den Haag | www.rijksoverheid.nl/BZ-evaluaties
© Ministerie van Buitenlandse Zaken | januari 2013 | 13BUZ614871|N