Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2806
Vragen van de leden Weverling, Aukje de Vries (beiden VVD) en Moorlag
(PvdA) aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het
bericht «Ontsnapt plantje zorgt voor bouwput in Terschellingse duinen» en de
bestrijding van invasieve exoten (ingezonden 11 maart 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 18 mei 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 2251.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Ontsnapt plantje zorgt voor bouwput in
Terschellingse duinen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat de verspreiding van de watercrassula de unieke natuur
op Terschelling ernstig bedreigt? Wat zijn de gevolgen van watercrassula op
natuurgebieden zoals op Terschelling?
Antwoord 2
De uitbreiding van watercrassula is een probleem voor de natuur op
Terschelling. De watercrassula is een invasieve soort. Dat betekent dat de
soort zich snel verspreidt én een geduchte concurrent is van (onder andere)
beschermde inheemse soorten en ecosystemen. Overheersing door watercrassula kan er toe leiden dat bijvoorbeeld beschermde vegetatie van duinvalleien, zoals op Terschelling, verdwijnt. Het in stand houden van de Natura
2000-doelen van de natte duinvalleien komt hiermee in gevaar. Dit is een
vorm van verslechtering die in Natura 2000-gebieden krachtens de Habitatrichtlijn (artikel 6, tweede lid) moet worden voorkomen. Als de verslechtering
al is opgetreden, moeten de natuurwaarden weer hersteld worden.

1

ah-tk-20192020-2806
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

NPO Radio 1, 8 maart 2020 – «Ontsnapt plantje zorgt voor bouwput in Terschellingse duinen»
(https://www.nporadio1.nl/natuur-milieu/22181-ontsnapt-plantje-zorgt-voor-bouwput-interschellingse-duinen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u aangeven hoeveel geld tot dusver door provinciale overheden is
uitgegeven aan de bestrijding van de watercrassula? In hoeverre heeft het
Rijk bijgedragen aan de bestrijding van dit plantje op Terschelling, financieel
of anderszins?
Antwoord 3
Watercrassula vormt met name in natte natuurgebieden op zandgronden een
probleem. In 2018 en 2019 hebben de provincies Friesland, Drenthe,
Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Noord-Brabant en Limburg in totaal
€ 4.320.000 uitgegeven aan bestrijdingsmaatregelen. Daarbij moet worden
opgemerkt dat het om een beperkt aantal gebieden met relatief hoge kosten
per gebied gaat. Terschelling vormt daarbinnen een uitschieter: de provincie
Friesland heeft € 3.370.000 bijgedragen aan een project van € 5 miljoen.
Overige bijdragen kwamen van Staatsbosbeheer, de gemeente Terschelling
en Europa (€ 1 miljoen uit het derde plattelandsontwikkelingsprogramma,
POP3).
Voor 2020 zijn maatregelen voorzien in tenminste Noord-Holland, Zeeland en
Noord-Brabant, waarbij Noord-Holland en Zeeland voorzien samen minimaal
€ 450.000 te zullen moeten besteden. Waarschijnlijk zijn ook in Friesland,
Drenthe, Gelderland en Utrecht aanvullende maatregelen nodig. Met
bestrijdingsmaatregelen in Friesland zal naar verwachting een bedrag van € 2
miljoen gemoeid zijn, dat waarschijnlijk voor twee derde voor rekening van
de provincie zal komen.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoe de financiële verantwoordelijkheid bij een geval van
grote verspreiding van een invasieve exoot in een bepaald gebied verdeeld is
tussen het Rijk enerzijds en provincie anderzijds?
Antwoord 4
In het Natuurpact zijn afspraken gemaakt over de financiële verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en provincies. Herstelmaatregelen in het kader van
Natura 2000 vallen onder de verantwoordelijkheid van provincies. Vanuit deze
verantwoordelijkheid is de bestrijding van watercrassula op Terschelling door
de provincie Friesland opgepakt.
Over de Europese Exotenverordening zijn aanvullende afspraken gemaakt en
deze zijn bij de implementatie van de Wet natuurbescherming in 2018
meegenomen. Het financiële kader hiervoor is ook het Natuurpact. Deze
afspraken gaan over de maatregelen voor zover die volgen uit de verplichtingen van het Europees exotenbeleid, dat wil zeggen de bestrijding van soorten
die op de Europese Unielijst voor zorgwekkende invasieve uitheemse soorten
staan (verder; Unielijst). Overigens staat watercrassula niet op deze Unielijst.
Vraag 5
Hoe kan watercrassula worden bestreden? Wat zijn de ervaringen met de
bestrijding van watercrassula? Wat zijn de best practices? In hoeverre is er
nog sprake van beperkende regelgeving om watercrassula goed te kunnen
bestrijden?
Antwoord 5
De bestrijding van watercrassula is erg moeilijk. De plant verspreidt zich zeer
gemakkelijk via kleine plantdeeltjes, worteltjes en zaad en kan ook na
verwijdering gemakkelijk teruggroeien en onbewust door mens of dier
worden verspreid. Door verschillende partijen in het veld wordt gezocht naar
effectieve methoden die proportioneel en acceptabel zijn qua kosten en
nevenschade. Een dergelijke methode is momenteel nog niet gevonden.
Er wordt nog veel onderzoek gedaan en het weerbaar maken van het
ecosysteem lijkt de beste perspectieven te bieden. In het geval van watercrassula betekent dit het verwijderen van de toplaag van de bodem en direct
daarna het aanbrengen van inheems plantmateriaal. In Gelderland, NoordBrabant en Overijssel wordt volgens deze methode in een aantal pilots
gewerkt en een LIFE-subsidie is aangevraagd voor een grootschaliger aanpak
in Noord-Brabant en Zeeland. Tevens heeft Stichting Bargerveen in opdracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

van de provincie Gelderland een brochure2 uitgebracht over watercrassula en
de bestrijding er van.
Gezien bovenstaande lijkt er geen sprake te zijn van beperkende wetgeving.
Het spreekt voor zich dat partijen zich ook bij bestrijdingswerkzaamheden
moeten houden aan geldende wet- en regelgeving.
Vraag 6
Bent u bekend met verspreiding van de watercrassula buiten Terschelling?
Antwoord 6
Ja, watercrassula zorgt op meer plekken in Nederland voor overlast en
schade. Naast de bedreiging voor de inheemse natuur zorgen deze en andere
woekerende planten er ook voor dat watergangen dichtgroeien. Dit is van
invloed op de waterkwaliteit (doelen Kaderrichtlijn Water) en de waterveiligheid. De waterschappen verwijderen deze waterplanten daarom met
beheersmaatregelen (zoals extra maaien van de watergang of toepassen van
heet water) om doorstroming veilig te stellen.
Vraag 7
Kunt u aangeven of er sprake is van een toename van de verspreiding van
invasieve exotische flora in Nederland?
Antwoord 7
Het aantal en de verspreiding van invasieve uitheemse soorten neemt toe. Dit
is in de huidige tijd van globalisering, hoge bevolkingsdichtheid en hoge
mobiliteit evident. Daarbij versterkt klimaatverandering het probleem omdat
veel invasieve uitheemse soorten goed gedijen bij warmere temperaturen.
Sommige invasieve uitheemse soorten gedijen daarnaast goed bij hoge
stikstofconcentraties.
Als dreiging voor de natuur zijn «invasieve exoten» eind vorige eeuw door de
Convention on Biological Diversity op de beleidsagenda geplaatst. In de
laatste jaren heeft het Europees exotenbeleid een sterke ontwikkeling
doorgemaakt. In 2015 is de Europese exotenverordening 1143/2014 van kracht
geworden, de bijbehorende Unielijst van invasieve exoten is in 2016 van
kracht geworden en in 2017 en 2019 uitgebreid. In Nederland is dit geïmplementeerd in wetgeving, vergunningverlening en handhaving. Er wordt steeds
meer inzet op invasieve exoten gepleegd en onderzoek naar gedaan. De
problematiek omtrent invasieve exoten raakt als onderwerp bij een steeds
breder publiek bekend. Juist omdat er tegenwoordig veel aandacht voor is,
worden meer invasieve uitheemse soorten opgemerkt dan voorheen.
Vraag 8
Vindt u dat de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen verschillende
overheden en instanties met betrekking tot de bestrijding van invasieve
exoten succesvol verloopt?
Antwoord 8
Er zijn goede contacten tussen Rijk, provincies, waterschappen en andere
instanties. Eenieder werkt vanuit eigen rol en verantwoordelijkheid aan de
bestrijding van invasieve exoten. Informatie wordt gedeeld en er wordt goed
samengewerkt.
De samenwerking tussen Rijk en provincies op invasieve uitheemse soorten
heeft specifiek vorm gekregen sinds 2015 toen de Europese Exotenverordening tot stand kwam en bij de implementatie van de verordening een nieuwe
taakverdeling is gemaakt binnen Nederland. Vanaf 2018 is de verantwoordelijkheid voor de bestrijding- en beheersmaatregelen van een groot aantal
Unielijstsoorten overgedragen aan de provincies. Sindsdien is de samenwerking tussen Rijk en provincies op dit terrein intensiever geworden. Zie
hiervoor ook mijn antwoord op vraag 4.
Ik streef er naar om dit jaar, 5 jaar na de totstandkoming van de Exotenverordening, de wijze waarop het Nederlandse systeem functioneert te evalueren
om eventuele hiaten in onze aanpak te signaleren. De problematiek rondom

2

https://www.stichting-bargerveen.nl/wp-content/uploads/2020/04/BrochureWatercras21x21lr.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

watercrassula maakt duidelijk dat er op korte termijn nog vervolgstappen te
zetten zijn. Ik zal voor deze specifieke problematiek een overleg organiseren.
In het kader van deze evaluatie zal ik de problematiek rondom de watercrassula als casus laten meenemen.
Vraag 9
Bent u van mening dat een onafhankelijk kennisplatform, waarin kennis over
de methoden van bestrijding van invasieve exoten op één plek wordt
verzameld, bij zou kunnen dragen aan deze samenwerking en uitwisseling?
Antwoord 9
Ik beaam dat kennisdeling kan bijdragen aan samenwerking. Echter, het
oprichten van een (nieuw) centraal kennisplatform waarin alle kennis over
methoden van bestrijding van alle invasieve uitheemse soorten bijeenkomt, is
in mijn optiek niet de optimale manier om tot betere samenwerking en
uitwisseling van kennis te komen. Momenteel bestaat reeds een aantal
samenwerkingsverbanden waar kennis over bepaalde soortgroepen samenkomt en waar verschillende partijen samenwerken. In het geval van watercrassula is al veel kennis en ervaring geconcentreerd bij het Nederlands
Expertise Centrum Exoten (NEC-E) en Stichting Bargerveen.
De problematiek en bestrijding van invasieve exoten verschilt sterk per
soort(-groep) en gaat vaak ook verschillende (netwerken van) organisaties
aan die op heel verschillende terreinen actief zijn. Het is niet verstandig om
kennis geforceerd op één plaats te centraliseren. Daarmee kan goed werk en
commitment verloren gaan. De problematiek rond invasieve uitheemse
soorten vraagt niet om een centralistische overheid, maar om een responsieve, participerende overheid die samenwerkt met andere partijen.
Ik wil die plekken waar de kennis, ervaring en energie nu al zit tot hun recht
laten komen en de samenwerking versterken. Dan heb ik het over instituten
en netwerken die ieder vanuit eigen verantwoordelijkheid kennis vergaren en
uitwisselen, zoals:
Bureau Risicobeoordeling van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
de IPO-werkgroep Natuurwetgeving en diens taakgroep invasieve exoten in
het bijzonder
de werkgroep plaagsoorten van de Waterschappen
Nederlands Expertise Centrum Exoten
Soortenorganisaties en andere experts, instituten, consultants etc.
Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft regelmatig
strategisch overleg met de vertegenwoordigers van deze organisaties. Tevens
is er het voornemen om met de belangrijkste partijen die betrokken zijn bij de
uitvoering een landelijk overleg op te zetten.
Vraag 10
Kunt u deze vragen vóór het eerstvolgende algemene overleg Natuur (8 april
2020) beantwoorden?
Antwoord 10
Ik heb de vragen zo spoedig mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4