Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 323

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2020
Conform mijn antwoord (Kamerstuk 33 625, nr. 294) op het verzoek van de
algemene commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van de Tweede Kamer van 16 januari 2020, doe ik u hierbij de in
2020 geactualiseerde scorekaarten van multilaterale organisaties
toekomen1, vergezeld van de door u gevraagde appreciatie. In deze
aanbiedingsbrief wordt tevens de toezegging van april 2018 gestand
gedaan om een aparte appreciatie te geven van UNIDO.
2020 is een bijzonder jaar vanwege de COVID-19-crisis, die het hele
multilaterale systeem voor een grote uitdaging plaatst en de eerder
geboekte progressie op de 2030 Agenda voor Duurzame Ontwikkeling in
gevaar brengt. De impact van de crisis zorgt voor verdere toename van
bestaande ongelijkheden tussen en binnen landen. De pandemie noopt
het VN-systeem tot een respons gericht op het verstrekken van noodhulp
en het bestrijden en mitigeren van gezondheidseffecten, alsook op het
adresseren van de sociaaleconomische gevolgen van de crisis. Het is nog
te vroeg om de geleerde lessen mee te nemen in de 2020 geactualiseerde
scorekaarten, zoals het aangrijpen van de crisis om sterker terug te komen
en de realisatie van Agenda 2030 in de resterende tien jaar binnen bereik
te brengen.
Elk jaar worden scorekaarten van een aantal multilaterale organisaties
geactualiseerd. Om de actualiteit en bruikbaarheid van de scorekaarten te
vergroten, wordt de actualisering van de scorekaarten zo veel mogelijk
gekoppeld aan de drie- of vierjarige strategische beleidscyclus (Verenigde
Naties) en/ of financieringscyclus (Internationale Financiële Instellingen)
van de afzonderlijke multilaterale organisaties. Daarnaast wordt rekening
gehouden met de beschikbaarheid van de beoordelingen van het
Multilateral Assessment Performance Network (MOPAN). MOPAN bestaat
uit een groep gelijkgezinde donoren, waaronder Nederland, die een
1

kst-33625-323
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

1

methodologie heeft ontwikkeld voor de beoordeling van het functioneren
van multilaterale organisaties. De set van geactualiseerde scorekaarten
wordt ieder jaar, gelijktijdig met het informeren van de Kamer,
beschikbaar gesteld op rijksoverheid.nl.
Op basis van bovenstaande uitgangspunten zijn in 2020 de scorekaarten
voor de volgende negen organisaties geactualiseerd:
– Asian Development Bank (AsDB),
– Food and Agriculture Organization (FAO),
– Gavi, the Vaccine Alliance (Gavi),
– International Fund for Agricultural Development (IFAD),
– United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD),
– United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
(UNESCO),
– United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR),
– United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) en
– United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the
Near East (UNRWA).
In 2020 was oorspronkelijk tevens de actualisering van de scorekaarten
van United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) en United
Nations Population Fund (UNFPA) voorzien. Deze scorekaarten worden in
2021 geactualiseerd als onderdeel van de voorbereiding van de beleidsdialoog met UNODC en UNFPA over hun nieuwe middellangetermijnstrategie vanwege vertraging in de beschikbaarstelling van een nieuwe
MOPAN-beoordeling, als ook het feit dat de strategische beleidscycli van
deze organisaties dit dan pas toelaten.
De negen beoordeelde organisaties hebben ieder op hun eigen terrein
belangrijke resultaten geboekt. In de scorekaarten worden de organisaties
vooral beoordeeld op de institutionele aspecten die bepalen of de
organisatie in staat is op efficiënte wijze zo duurzaam mogelijke resultaten
te behalen. Over het algemeen functioneerden de organisaties wat betreft
deze institutionele aspecten voldoende tot goed.
Resultaatgerichtheid is inmiddels bij alle beoordeelde organisaties een
vast onderdeel geworden van het ontwerp en de uitvoering van activiteiten, alhoewel nog niet in alle gevallen kan worden vastgesteld dat dit
ook volledig is doorgevoerd in de praktijk. Resterende uitdagingen zijn het
resultaatgericht budgetteren en het vertalen van resultaten op activiteitenniveau naar resultaten op programma- of institutioneel niveau. Ook op
partnerschappen en samenwerking is vooruitgang geboekt. Dat geldt
zowel voor de onderlinge samenwerking (tussen VN-organisaties), als
voor de samenwerking met Internationale Financiële Instellingen en met
ngo’s en de particuliere sector. De diensten die door de organisaties
worden aangeboden voorzien in een toenemende vraag uit ontwikkelingslanden om steun bij hun ontwikkeling.
In de afgelopen jaren heeft Nederland sterk aangedrongen op meer
institutionele aandacht voor integriteit, fraude, corruptie en grensoverschrijdend gedrag, vooral op het gebied van SEAH (Sexual Exploitation,
Abuse and Harassment). Naast preventie is de Nederlandse inzet erop
gericht dat dergelijke misstanden actief worden gemeld, onderzocht en
adequaat worden afgehandeld. Geconstateerd kan worden dat door de
Nederlandse inzet de organisaties hun organisatiecultuur, beleid en
procedures op het gebied van SEAH nu beter op orde hebben dan vier
jaar geleden. Als ondersteuning van het beleid is met de organisaties
afgesproken dat zij Nederland informeren over klachten over seksueel
misbruik, intimidatie of geweld begaan door eigen medewerkers of door
medewerkers van uitvoerende partners. Nederland rekent zijn partners af

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

2

op de wijze waarop zij hun beleid en procedures op orde hebben en hoe
zij handelen bij misstanden. Nalatigheid in dezen kan gevolgen hebben
voor het aangaan van nieuwe of het betalen van lopende Nederlandse
bijdragen. Nederland blijft het belang van voorkomen, melden en
opvolging aankaarten bij individuele organisaties, alsook in breder
VN-verband.
De negen beoordeelde organisaties scoren op veel of alle onderdelen van
de institutionele capaciteit voldoende tot goed. Inzet voor de komende
jaren zal zijn deze organisaties ertoe te bewegen zich te verbeteren en te
consolideren in een dynamische en onzekere multilaterale wereld. Waar
mogelijk wendt Nederland zijn invloed aan om processen in de goede
richting bij te sturen dan wel te versnellen. Voor alle organisaties geldt dat
Nederland erop blijft inzetten verbeteringen aan te brengen op
organisatie-aspecten die minder dan «goed» scoren.
Uit de geactualiseerde scorekaarten blijkt dat de organisaties verschillen
in de mate waarin zij relevant zijn voor de BHOS-prioriteiten en het
bredere Nederlandse beleid. Dat hangt onder andere samen met
verschillen in mandaat en karakter van de verschillende organisaties.
Sommige organisaties hebben een breed, andere een meer toegespitst
mandaat. Sommige organisaties hebben een meer uitvoerend karakter,
andere hebben daarnaast ook een normatieve functie. Een score op meer
terreinen betekent niet een «betere» score, dit hangt simpelweg samen
met het meer of minder brede werkterrein van de organisatie.
Daarnaast is het van belang onderscheid te maken in de verschillende
manieren waarop Nederland multilaterale organisaties steunt. Bij banken
of fondsen als IFAD en AsDB neemt Nederland deel aan herfinanciering
van middelen volgens een van tevoren vastgelegde verdeelsleutel. Bij
verdragsorganisaties zoals UNESCO, FAO en UNIDO is Nederland lid en
betaalt het een verplichte contributie die niet kan worden geoormerkt. Bij
programma’s of initiatieven als UNCTAD, UNHCR, Gavi en UNRWA is
geen sprake van een verplichte contributie, maar geeft Nederland een
vrijwillige bijdrage. Deze kunnen zowel ongeoormerkt als geoormerkt zijn.
In het laatste geval bepaalt Nederland als donor welke specifieke activiteit
of specifiek programma het steunt, in samenhang met de prioriteiten in
het BHOS-beleid. Zo is de bijdrage aan UNCTAD volledig geoormerkt. De
bijdragen aan Gavi, UNHCR en UNRWA zijn voor een deel geoormerkt,
voor een deel ongeoormerkt. Bij UNESCO en FAO bestaat de Nederlandse
bijdrage uit een combinatie van een verplichte contributie en geoormerkte
vrijwillige bijdragen.
De AsDB is zowel in coördinerende als uitvoerende zin een belangrijke,
regionale speler ten aanzien van meerdere prioriteiten in het BHOS-beleid.
Andere organisaties hebben een minder breed mandaat, vaak aangevuld
met een normatieve functie: FAO en IFAD op voedselzekerheid en water,
UNHCR op humanitaire hulp, Gavi op vaccins/ gezondheid, UNRWA op
gezondheid en onderwijs voor een specifieke doelgroep, UNCTAD op
handel en investeringen, UNIDO op private sector ontwikkeling en
UNESCO op onderwijs. Vrijwel alle organisaties betrekken gender- en
klimaat-doelstellingen bij de uitvoering van hun werkzaamheden. Kijkend
naar hun presteren op de voor het BHOS-beleid relevante thema’s zijn alle
negen organisaties zonder meer relevant.
Samenvattend zijn de bevindingen per organisatie als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

3

AsDB
De AsDB is een goed functionerende ontwikkelingsbank met een focus op
grootschalige infrastructuurprojecten, regionale integratie en partnerschappen met de lenende landen. De bank is sterk resultaatgericht,
transparant en financieel stabiel. De beleidsrelevantie ligt met name op
het gebied van water, voedselzekerheid, klimaat en gendergelijkheid.
Daarnaast bevordert de bank regionale samenwerking, economische
integratie en goed publiek financieel management.
Nederland zal de komende jaren vooral inzetten op de verbetering van het
personeelsbeleid van de AsDB. De interne mobiliteit en het personeelsverloop zijn te laag om nieuw talent aan te kunnen trekken. Daarnaast is
het aantal vrouwen in leidinggevende functies, ondanks inspanningen,
nog altijd aan de lage kant, terwijl anderzijds vrouwen zijn oververtegenwoordigd in operationele functies.
FAO
FAO werkt aan een bestaan zonder honger en ondervoeding, met gezonde
dieetpatronen en veilig voedsel voor vooral de allerarmsten. Dit doet de
organisatie door bij te dragen aan duurzame landbouw- en voedselsystemen en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Daarnaast heeft
de organisatie een belangrijke normerende en kennis-functie op het
terrein van voedsel, landbouw, water en klimaat. De in 2019 aangetreden
Directeur-Generaal maakt werk van de modernisering en prestatieverbetering van FAO.
Inzet in de komende jaren is vooral gericht op de verdere verbetering van
de effectiviteit en efficiëntie bij de resultaatbereiking van programma’s,
voornamelijk op landenniveau. Deze inzet sluit aan bij het beleid van FAO
om bij de uitvoering meer samen te werken met lokale partners en
regiokantoren meer gedelegeerde verantwoordelijkheid en bevoegdheden
toe te kennen.
Gavi
Gavi is een mondiaal partnerschap tussen overheden, vaccinproducenten,
ngo’s, multilaterale organisaties en de private sector dat er voor heeft
gezorgd dat de meest kwetsbare mensen in lage inkomenslanden toegang
krijgen tot immunisatie en dat nieuwe en onderbenutte vaccins in deze
landen worden geïntroduceerd. Eén van Gavi’s sterkste punten is dat de
immunisatieprogramma’s medegefinancierd worden door de landen zelf.
In aansluiting op de BHOS-prioriteiten is Gavi’s werk in het ondersteunen
van de versterking van gezondheidssystemen door innovatie en samenwerking met de private sector van groot belang.
Door het werk van Gavi is de bescherming tegen vaccin-voorkombare
ziekten in ontwikkelingslanden verbeterd, maar de vaccins bereiken niet
iedereen evenredig; de meest kwetsbaren worden nog steeds te weinig
bereikt. Dit hiaat in de dekkingsgraad vergroot het risico op ziektenuitbraken en belast lokale gezondheidsstelsels. Meer afstemming met lokale
partners en doelgerichtheid op nationaal niveau zijn vereisten voor
verbetering. De nieuwe Gavi-strategie (2021–2025) is erop gericht juist op
dit gebied meer voortgang te bereiken. Nederland zal nauwkeurig toezien
op uitvoering van dit deel van de nieuwe strategie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

4

IFAD
IFAD richt zich op inclusieve en duurzame rurale transformatie en
investeert in de arme rurale bevolking teneinde armoede te bestrijden en
voedselzekerheid te verhogen. IFAD is daarbij zowel beleid adviserend als
uitvoerend. De relevantie van IFAD voor Nederland bestaat vooral uit de
focus op voedselzekerheid voor arme boer(inn)en in de meest kwetsbare
regio’s, waar andere organisaties niet actief zijn. IFAD is operationeel sterk
maar kan winnen aan efficiëntie. Alhoewel de huidige financiële situatie
van IFAD zorgelijk is, heeft het fonds voldoende concrete stappen gezet
om in de toekomst de financiële stabiliteit te waarborgen.
De Nederlandse inzet richt zich vooral op het verhogen van de efficiëntie
van IFAD. De relatief hoge overhead van de organisatie moet overigens
wel worden bezien in het licht van de vaak moeilijke omstandigheden
waarin IFAD werkt. IFAD werkt meestal met kleinere leningen in thematische en geografische gebieden waar andere IFI’s niet actief zijn.
UNCTAD
UNCTAD heeft als doel ontwikkelingslanden te ondersteunen bij hun
integratie in de wereldeconomie, met een focus op de minst ontwikkelde
landen. Het management slaagt er niet in een coherente structuur en
strategie in te voeren, ondanks pogingen daartoe. Daardoor functioneren
sommige delen van de organisatie minder goed dan andere. Vanwege de
goed functionerende delen is UNCTAD een relevante speler op het gebied
van private sectorontwikkeling en worden veelgevraagde en relevante
diensten geleverd aangaande schuldmanagement, handelsfacilitatie,
verduurzaming investeringsbeleid en de digitale economie. Deze diensten
sluiten goed aan op Nederlandse prioriteiten in particuliere sectorontwikkeling. Als kennisinstituut geniet UNCTAD op deze onderwerpen aanzien
op basis van beleidsanalyses die aantoonbaar het beleid in Noord en Zuid
beïnvloeden.
Voor UNCTAD blijft de grootste uitdaging dat een organisatie-brede visie
en strategie ontbreken, hetgeen resultaatgerichtheid in de weg staat. Daar
staat tegenover dat specifieke onderdelen en diensten wel goed functioneren en dat daarmee goed kan worden samengewerkt. De Nederlandse
inzet blijft ook de komende jaren gericht op het binnen UNCTAD
doorvoeren van hervormingen.
UNESCO
UNESCO is de gespecialiseerde VN-organisatie voor onderwijs, cultuur,
wetenschap, en communicatie & informatie. UNESCO’s mandaat bestaat
uit het bundelen van kennis, het bevorderen van kennisoverdracht, het
beschikbaar stellen van expertise, capaciteitsopbouw en het ontwikkelen
van normstellende instrumenten voor deze vier sectoren. De relevantie
van UNESCO voor BHOS-beleid bestaat vooral uit het mondiaal
normerend samenwerkingsplatform voor meer en beter onderwijs, vrije
kennisuitwisseling en meningsuiting (waaronder persvrijheid), en
tolerantie en respect voor culturele diversiteit en erfgoed. Daarnaast is
UNESCO op deze terreinen van belang voor capaciteitsopbouw, kennisbundeling en beleidsadvies. In aanmerking genomen dat UNESCO een
complexe organisatie is met een breed en divers mandaat en een
heterogene structuur, functioneert de organisatie voldoende tot goed.
Inzet van Nederland bij UNESCO is gericht op de verbetering van de
aansturing van het heterogene netwerk van veldkantoren met als doel de
verhoging van de efficiëntie. Het projectmanagement op veldkantoren is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

5

vaak onvoldoende van kwaliteit en functies blijven regelmatig te lang
onvervuld. In het personeelsbeleid moeten talentontwikkeling en de
bevordering van stafmobiliteit worden verbeterd. De training van
personeel blijft onvoldoende, ook omdat het ontbreekt aan een structureel
opleidingsbudget.
UNHCR
UNHCR is een gezonde organisatie met een krachtig mandaat voor het
verlenen van internationale bescherming, het bieden van humanitaire
hulp en het vinden van duurzame oplossingen voor vluchtelingen,
asielzoekers, staatlozen, binnenlands ontheemden en terugkerende
vluchtelingen. Ondanks de forse toename in het aantal en de omvang van
landen-operaties programma’s blijft de organisatie goed functioneren.
UNHCR is met name relevant voor de Nederlandse prioriteiten op het
gebied van humanitaire hulp en de integrale migratie-agenda, waaronder
het versterken van opvang en bescherming en ontheemden in de regio.
In de Nederlandse inzet zal worden benadrukt dat UNHCR pal achter haar
mandaat blijft staan: het verlenen van levensreddende hulp in crisissituaties. Tegelijkertijd is het belangrijk te onderkennen dat bijna zestien
miljoen vluchtelingen in een langdurige vluchtelingensituatie zitten. In
dergelijke situaties worden, naast levensreddende steun, ook ontwikkelingsactiviteiten ontplooid. Dit vergt een lange termijn aanpak die is
toegesneden op de lokale context. Nederland zal UNHCR de komende
jaren stimuleren in de zoektocht naar haar rol in deze bredere
humanitarian-development nexus.
UNIDO
UNIDO zet zich als gespecialiseerde VN-organisatie in voor de bevordering van duurzame industriële ontwikkeling en armoedebestrijding in
ontwikkelingslanden. De organisatie doet dit door het opzetten van
duurzame en innovatieve industrie en de verbinding van het lokale
bedrijfsleven met internationale waardeketens en markten. UNIDO heeft
zich de afgelopen jaren op een aantal gebieden verder verbeterd,
bijvoorbeeld met betrekking tot resultaatgerichtheid. UNIDO is er mede
daardoor in geslaagd het aantal opzeggingen van lidmaatschap een halt
toe te roepen en de financiële basis te consolideren. Aandachtspunt is nu
wel dat het functioneren van UNIDO vooral afhankelijk is van vrijwillige
bijdragen die meestal geoormerkt zijn. Hoewel industriële ontwikkeling als
zodanig geen prioriteit is van het Nederlandse BHOS-beleid, is UNIDO wel
relevant voor de Nederlandse inzet op private sectorontwikkeling en het
mobiliseren van het bedrijfsleven voor het behalen van de SDGs, onder
andere op klimaat, voedselveiligheid en -zekerheid en het verduurzamen
van waardeketens.
De komende jaren zal Nederland vooral inzetten op de verbetering van het
personeelsbeleid met het oog op een evenwichtiger geografische
spreiding van het personeel en de verbetering van de genderbalans.
UNRWA
UNRWA’s mandaat blijft bij het uitblijven van een duurzame oplossing van
het Palestijnse vluchtelingenprobleem onverminderd relevant. Op een
groot aantal institutionele aspecten functioneert de organisatie voldoende
tot goed. In de afgelopen jaren is de financiële situatie van UNRWA echter
verslechterd. Door het wegvallen van VS-steun en de toenemende vraag
naar de diensten van UNRWA, heeft de organisatie steeds meer moeite de
eindjes aan elkaar te knopen. Een managementcrisis in 2019 heeft zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

6

weerslag gehad op het vertrouwen van een aantal trouwe donoren van
UNRWA. UNRWA blijft desalniettemin een sleutelrol spelen in het
bevorderen van stabiliteit in het Midden-Oosten met directe dienstverlening op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg aan Palestijnse
vluchtelingen. Zodoende blijft de organisatie een zeer relevante speler
voor het Nederlandse beleid.
Nederland ziet er de komende periode vooral op toe dat er, onder leiding
van de nieuwe Commissioner-General en aan de hand van het managementhervormingsplan, voldoende «checks and balances» in de organisatie worden aangebracht om een herhaling van de crisis te voorkomen
en het vertrouwen te herstellen.
In 2021 zullen de scorekaarten van de volgende organisaties worden
geactualiseerd:
– European Bank for Reconstruction and Development (EBRD),
– International Finance Cooperation (IFC),
– International Monetary Fund (IMF),
– International Labor Organization (ILO),
– International Trade Centre (ITC),
– Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS),
– United Nations Development Program (UNDP),
– United Nations Environment Program (UNEP),
– United Nations Children’s Fund (UNICEF),
– United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
(UNOCHA),
– World Food Program (WFP),
– World Trade Organization (WTO),
– United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) en
– United Nations Population Fund (UNFPA).
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 625, nr. 323

7