Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 529

Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) in
de Zorg

Nr. 165

BRIEF VAN DECEMBER 2018 MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2018
Jaarlijks voeren Nictiz en Nivel een e-health monitor uit waarin de
beschikbaarheid en het gebruik van e-health in Nederland in kaart worden
gebracht. Hierbij stuur ik u, mede namens de Minister voor Medische Zorg
en Sport en de Staatssecretaris, de e-health monitor 20181.
Resultaten en aanbevelingen van de monitor
De e-health monitor concludeert dat het transformatieproces, dat nauw
verweven is met de digitalisering van de zorg, verschillende snelheden
kent. De meeste beweging is te zien bij toepassingen die worden ingezet
voor en door zorgverleners, zoals het gebruik van elektronische patiëntendossiers en uitwisseling van medische gegevens tussen zorgverleners.
In de monitor wordt geconcludeerd dat patiënten en cliënten in de zorg
toepassingen vooral gebruiken als er geen directe relatie is met de
zorgverlener. Uitwisselingen tussen zorgverlener en patiënt of cliënt
komen minder tot stand.
De rapportage laat zien dat patiënten, cliënten, verpleegkundigen en
medisch specialisten steeds meer waarde hechten aan online inzage en
dat ook steeds meer gebruiken. De huisartsenzorg blijft hierin achter. Wel
blijft het belangrijk dat er in alle zorgdomeinen oog is voor de zorgen en
randvoorwaarden van online inzage, zoals veilige gegevensuitwisseling.
De doelstellingen van het vorige kabinet op het terrein van e-health zijn in
deze monitor deels gemeten.
Ten aanzien van online inzage stellen Nictiz en Nivel dat de doelstelling
nog niet is behaald. Uit de eHealth-monitor van 2017 (Kamerstuk 27 529,
nr. 151) bleek dat, wat betreft het zelf meten en bijhouden van gezondheidswaarden, de doelstelling is behaald. Conclusie hier is vooral dat het
1

kst-27529-165
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 529, nr. 165

1

merendeel van de patiënten hadden aangeven deze waarde niet zelf te
willen meten. Ten aanzien van beeldbellen zien Nictiz en Nivel dat het in
de ziekenhuiszorg vaker wordt toegepast. De ouderenzorg en huisartsenzorg blijven daarop achter.
In de monitor worden een viertal aanbevelingen gedaan:
1. Zet e-health in vanuit een heldere visie en zorg dat deze bekend is;
2. Faciliteer zorgverleners in aanbod en gebruik van e-health;
3. Faciliteer patiënten en cliënten in goed gebruik van e-health;
4. Stel een onderzoeksagenda op.
Reactie op de conclusies van de monitor
Het beeld van e-health in verschillende snelheden is herkenbaar. De
doelstellingen van mijn ambtsvoorganger zijn ook ambitieus geformuleerd, om het veld uit te dagen. Het gebruik van e-health in de zorg vraagt
immers meer dan alleen kennis van een toepassing. Het vraagt ook een
andere organisatie van zorg: een cultuurverandering. Cultuurveranderingen zijn geen veranderingen die van vandaag op morgen gerealiseerd
zijn. Dat is een proces van de lange adem.
Vanuit VWS kunnen wij daarin ondersteunen door randvoorwaarden en
een vruchtbaar klimaat te scheppen. Dat neemt niet weg dat succesvolle
implementatie van e-health in de zorg alleen mogelijk is als veldpartijen
daar zelf hun schouders onder zetten. Dat vereist visie, lef, een gevoel van
urgentie en draagvlak onder alle stakeholders.
Belangrijk in dit verband is dat in de Wet aanvullende bepalingen
verwerking persoonsgegevens in de zorg (wet cliëntenrechten bij
elektronische verwerking van gegevens) is vastgelegd dat iedereen die
daar om vraagt vanaf 2020 elektronisch inzage in en afschrift van het
medisch dossier krijgt. Gegevensuitwisseling binnen en tussen instellingen zal veel meer digitaal moeten gaan verlopen, zodat ook patiënten
en cliënten al hun eigen gegevens digitaal kunnen inzien en beheren. De
snelheid van digitalisering maakt dat de zorg zich voor een enorme
opgave gesteld ziet. Er is nog geen zicht op volledige digitalisering van
alle gegevensuitwisseling binnen en tussen instellingen. Ook niet voor die
gegevensuitwisseling waar dat, gezien het belang voor kwaliteit van zorg
zeker het geval zou moeten zijn. Dit vraagt om aanvullende acties en meer
regie. Uw Kamer ontvangt voor het kerstreces een uitgebreidere brief over
gegevensuitwisseling zoals toegezegd in de gewijzigde motie van het lid
Aukje De Vries c.s2 en de motie van het lid Ellemeet3.
Het is daarmee begrijpelijk dat de doelstellingen nog niet ten volle zijn
gerealiseerd. De monitor geeft echter ook aan dat er redenen zijn om
optimistisch te zijn, omdat in een aantal gevallen de verandering nu wel
op stoom lijkt te komen.
Zo constateer ik dat er meer draagvlak en urgentie voor het slimmer
organiseren van zorg ontstaat, met e-health als belangrijk hulpmiddel. Dit
wordt onder meer gevoed door de vergrijzing en de tekorten op de
arbeidsmarkt. Als we de zorg niet anders gaan organiseren, moet vanaf
2030 1 op de vier mensen in de zorg werken. Dat is niet houdbaar. Dat
deze analyse in het veld breed herkend wordt, zien we terug in het rapport
«De Juiste Zorg op de juiste plek» (Kamerstuk 29 689, nr. 896), waarvan de
inzichten zijn verwerkt in de verschillende hoofdlijnakkoorden en
programma’s. Daarmee is er ook in het veld veel meer draagvlak voor
verandering gecreëerd, een positieve en noodzakelijke ontwikkeling.

2
3

Kamerstuk 29 515, nr. 432
Kamerstuk 29 515, nr. 427

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 529, nr. 165

2

In de praktijk van de zorg zien we steeds meer goede voorbeelden. Ik
noem er hier een drietal. In de challenge «verpleeghuizen van de
toekomst» laten acht verpleeghuizen en hun partners in het land zien dat
technologie ook succesvol kan werken. Zo werkt Evean met slimme luiers,
die door middel van sensortechnologie kunnen meten hoeveel
vochtinhoud er in een luier zit. Het personeel krijgt hierdoor meer inzicht
in wanneer een luier verschoond moet worden waardoor meer zorg op
maat kan worden geleverd en nachtelijke rondes langs alle bewoners tot
het verleden gaan behoren.
Het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis (OLVG) biedt online thuisvisite aan voor
mensen die een maagverkleining hebben ondergaan. Door thuisvisite aan
te bieden hebben mensen de mogelijkheid om nog drie dagen thuis
online contact met de arts te hebben en kunnen ze thuismetingen
uitvoeren. Dat maakt de stap naar huis minder groot en geeft patiënten
meer mogelijkheid om regie te voeren op hun herstel.
Een ander voorbeeld van het anders organiseren van zorg is het
Programma «GO!», een wijkgerichte aanpak van kinderobesitas. Kinderen
en jongeren krijgen met het programma twee jaar lang begeleiding van
een kindergezondheidscoach die samenwerkt met betrokken zorgverleners in de wijk, zoals de huisarts of kinderarts. Zo kan het kind in brede
zin worden geholpen.
Creëren van de juiste randvoorwaarden
Vanuit VWS hebben wij de verantwoordelijkheid om de randvoorwaarden
te creëren voor de toepassing van e-health. Dat doen we op verschillende
manieren. Hierboven ben ik al kort stilgestaan bij het belang van regie als
het gaat om gegevens uitwisseling. In het Informatieberaad Zorg werken
VWS en zorgpartijen gezamenlijk aan een verdere basis waarin zorggegevens veilig en betrouwbaar uitgewisseld kunnen worden.
Daarnaast stelt VWS ook financiële middelen ter beschikking voor de
digitale ondersteuning van de transformatie naar zorg op de juiste plek.
Onder meer in de verschillende hoofdlijnakkoorden, het programma
langer thuis wonen, het actieplan werken in de zorg, via de Versnellingsprogramma’s Informatie-uitwisseling Patiënt en Professional (VIPP in
medisch specialistische zorg en in GGZ), Open (eerstelijnszorg) en InZicht
(langdurige zorg) in de verschillende zorgsectoren en een deel van de
extra middelen voor verpleeghuiszorg zijn beschikbaar voor de inzet van
e-health.
Kennis en kunde in de zorg vergroten
Er is echter meer nodig. Patiënten, cliënten en zorgverleners moeten
weten welke mogelijkheden er zijn en die ook kunnen toepassen. Uit de
e-healthmonitor blijkt dat dit nog niet altijd het geval is. Wij hebben
verschillende acties ingezet om het gebruik van e-health voor zorgverleners en burgers te faciliteren:
1. Zo is onlangs het programma Zorg van Nu4 begonnen om de
bestaande innovaties in de zorg verder te brengen. Naast een website
met de verschillende mogelijkheden die e-health biedt, gaat een
informatieteam bijna dagelijks het land in: bij zorginstellingen, op
onderwijsbeurzen en verder. Doel is om mensen het gebruik van
e-health te laten ervaren, waardoor kennis wordt vergoot en positieve
ervaringen worden gedeeld.

4

https://www.zorgvannu.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 529, nr. 165

3

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

De inzet van e-health is ook een belangrijk onderdeel van de
beweging van de Juiste Zorg op de Juiste Plek, die het veld heeft
ingezet: het voorkomen van (duurdere) zorg, zorg dichter bij mensen
organiseren en het benutten van e-health en innovatie waar mogelijk.
Het dagelijks functioneren van de patiënt of cliënt is daarbij het
vertrekpunt. In dit kader worden vijf regionale bijeenkomsten
georganiseerd om goede ideeën uit te wisselen en partijen handreikingen te geven om dit gedachtegoed ook in hun regio toe te passen.
Op 27 november start de bijeenkomst voor de regio Gelderland,
Overijssel en Flevoland in Zwolle.
Ook wordt begin volgend jaar de e-healthweek georganiseerd (van
21 januari tot en met 26 januari) waar diverse partijen hun krachten
bundelen om mogelijkheden van e-health te demonstreren aan
burgers en zorgprofessionals, en van elkaar te leren bij de toepassing
ervan. Ik nodig Kamerleden van harte uit om die week één van de
locaties en evenementen in het land te bezoeken. In december zullen
de diverse evenementen zichtbaar worden op de website www.ehealthweek.net.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft donderdag 16 november haar toetsingskader «Inzet van e-health door
zorgaanbieders» gepubliceerd5. IGJ heeft als uitgangspunt dat
e-health een positieve ontwikkeling is, mits ingezet onder de juiste
randvoorwaarden. Dit toetsingskader helpt zorgverleners om e-health
op een veilige manier toe te passen.
Met de challenge «Verpleeghuizen van de toekomst» heeft VWS een
prijs uitgeloofd aan die instellingen die een innovatie succesvol wist
te implementeren. Om deel te nemen aan de Challenge moest een
verpleeghuis of de overkoepelende zorgorganisatie met minimaal 1
andere Wlz-instelling (Wet langdurige zorg) van een andere zorgorganisatie en in overleg met het zorgkantoor een voorstel indienen voor
de opschaling van bewezen effectieve technologie. Daarnaast moest
het project al in de dagelijkse praktijk worden toegepast. De winnaar
van de challenge wordt tijdens de e-healthweek bekend gemaakt.
Daarnaast zijn we met zorgpartijen en onderwijspartijen aan de slag
om digitale vaardigheden van het huidige en het toekomstige
personeel te vergroten en een standaard onderwerp in het onderwijs
en in het werk te laten zijn.
De bekostiging wordt soms ook nog als knellend ervaren. Om te laten
zien dat er binnen de huidige regels toch veel mogelijk is, heeft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een bekostigingswijzer gepubliceerd6. Dit helpt zorginstellingen en zorgverzekeraars om te komen
tot financiële afspraken rond concrete initiatieven.
Ook in 2019 is het platform Zorg voor Innoveren, een samenwerking
van ZonMw, NZa, Zorginstituut en VWS, beschikbaar voor partijen
die aan de slag willen met e-health. Zorg voor innoveren wijst hen de
weg door informatie te bieden over innoveren in de zorg en te helpen
waar nodig, bijvoorbeeld op het terrein van bekostiging. Op de
website www.zorgvoorinnoveren.nl is deze informatie terug te
vinden.
Uw Kamer is recentelijk geïnformeerd over de nieuwe subsidieregeling «Veelbelovende zorg sneller bij de patiënt»7. Het doel van deze
regeling is dat innovaties die de zorg voor de patiënt verbeteren,
sneller in het basispakket van de zorgverzekering kunnen worden
opgenomen.

5

https://www.igj.nl/documenten/toetsingskaders/2018/11/15/toetsingskader-inzet-van-e-healthdoor-zorgaanbieders
6
https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_3654_22/1//
7
Kamerstukken 29 689 en 32 620, nr. 905

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 529, nr. 165

4

10. Binnenkort komt de Minister voor Medische Zorg met een visie op
het gebruik van medische technologie in de zorg, waarin ook
aandacht wordt besteed aan de benodigde randvoorwaarden.
Tot slot
Ik ben ervan overtuigd dat ik met deze acties het veld de middelen en
mogelijkheden in handen geef om e-health succesvol in te kunnen zetten.
Het blijft daarbij zaak dat verzekeraars, zorgorganisaties, hun stakeholders
en ontwikkelaars van nieuwe toepassingen de handen ineenslaan om tot
succesvolle implementatie en opschaling van e-health te komen. Dat dit
geen wensdenken is maar ook echt kan, bewijzen alle goede voorbeelden
die te zien zijn op www.zorgvannu.nl. Ik roep alle veldpartijen dan ook op
om aan de slag te gaan met deze uitdaging in hun eigen zorgpraktijk.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 529, nr. 165

5