Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 223

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 maart 2016
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft
verzocht om een schriftelijke reactie op het rapport «Een bodemloze put?»
van Beter Onderwijs Nederland1 (hierna: BON) en informatie over de
stand van zaken betreffende de uitvoering van de motie-Duisenberg c.s.
inzake alternatieven voor of naast de lumpsum (Kamerstuk 34 300 VIII, nr.
27). Met deze brief kom ik aan uw verzoek tegemoet.
Het BON-rapport trekt een aantal conclusies. BON stelt dat er in het
funderend onderwijs 3.000 extra leraren zijn beloofd, maar dat deze er
tussen 2013 en 2014 niet zijn gekomen. In plaats daarvan zouden de
schoolbesturen de extra middelen uit het Nationaal Onderwijsakkoord
(hierna: NOA) hebben opgepot. Daarom stelt BON dat in de lumpsum een
knip moet worden gemaakt tussen de bekostiging van docenten enerzijds
en materiële kosten anderzijds. Op die manier kan worden gegarandeerd
dat schoolbesturen het geld voor leraren daar ook daadwerkelijk voor
inzetten.
BON trekt de conclusie over het aantal extra leraren op basis van
DUO-cijfers over het personeel in het funderend onderwijs en relateert
deze aan wat hierover is opgenomen in het NOA. Het kabinet stelde
namelijk in 2013 (te besteden in 2014) een incidenteel bedrag van € 150
miljoen beschikbaar om de scholen in het primair en voortgezet onderwijs
in de gelegenheid te stellen jonge leraren in dienst te houden en te
nemen. Het betrof hier middelen ter overbrugging naar de structurele
NOA-middelen, zodat er geen leraren ontslagen hoefden te worden die
later weer hard nodig zijn wanneer veel oudere leraren uitstromen. De
PO-Raad en de VO-raad zijn bekend met de wenselijkheid om met de extra
middelen jonge leraren in dienst te houden en te nemen. Deze wens
wordt door de scholen in het funderend onderwijs ondersteund.

1

kst-27923-223
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 923, nr. 223

1

BON heeft haar conclusies gebaseerd op cijfers van DUO. Tegelijkertijd
worden er in het rapport cijfers weergegeven waarvan de herkomst niet te
herleiden is tot de officiële OCW-cijfers. Zo komen de in het rapport
genoemde aantallen fte’s onderwijsgevend personeel in het vo bijvoorbeeld niet overeen met de daadwerkelijke arbeidsmarktcijfers in het po en
vo die aan uw Kamer zijn gemeld. De OCW-cijfers laten zien dat het aantal
docenten in het primair onderwijs tussen 2013 en 2014 is afgenomen. Dit
is goed te verklaren, aangezien het leerlingenaantal in het po reeds enkele
jaren daalt. Deze daling zet zich naar verwachting de komende jaren voort.
De PO-Raad concludeert dat de extra middelen uit het NOA dus met name
zijn gebruikt om jonge leraren te behouden die, gezien de leerlingendaling, anders ontslagen hadden moeten worden. In het voortgezet
onderwijs is er in de afgelopen jaren nog sprake geweest van een stijgend
leerlingenaantal. Het aantal docenten in het vo (gemeten in fte’s onderwijsgevend personeel) is tussen 2013 en 2014 toegenomen met ongeveer
500. Tegelijkertijd hebben ook in het vo diverse regio’s te maken met
krimp en zijn de NOA-middelen ook in die sector gebruikt om docenten te
behouden die anders ontslagen hadden moeten worden.
De conclusies uit het BON-rapport behoeven op dit vlak enige nuance. Het
rapport richt zich alleen op nieuwe aanstellingen, maar kijkt ten onrechte
niet naar het personeel dat (ondanks krimp) is behouden. Verder vergelijkt
het BON-rapport het aantal leraren in het po en vo met het genormeerd
aantal fte’s op basis van de bekostigingsbeschikkingen. Deze vergelijking
is niet zinvol en doet geen recht aan de realiteit van scholen. Sinds de
invoering van de lumpsum is de autonomie van schoolbesturen sterk
toegenomen. De lumpsumbekostiging maakt maatwerk in het onderwijs
mogelijk en stelt schoolbesturen in staat een eigen, op lokale afwegingen
gebaseerd personeelsbeleid te voeren. De bekostigingsparameter is geen
normstellend kader voor de hoeveelheid personeel die een schoolbestuur
in dienst zou moeten hebben en kan dan ook als zodanig niet gebruikt
worden. Daar komt bij dat pas halverwege 2014 duidelijkheid is gekomen
over het structurele karakter van de extra middelen die aan de
NOA-afspraken zijn gekoppeld. Het is daarom verklaarbaar dat de extra
middelen niet in zijn geheel in 2014 zijn besteed, omdat schoolbesturen in
de regel geen structurele verplichtingen aangaan met incidenteel geld.
Dit laatste argument heeft ook te maken met de tweede conclusie uit het
BON-rapport, namelijk dat de schoolbesturen in het funderend onderwijs
de NOA-middelen hebben opgepot. Ook ik heb geconstateerd dat de
NOA-middelen nog niet volledig in 2014 zijn besteed. Dit heeft, zoals
hierboven aangegeven, met name te maken met het feit dat pas
halverwege dat jaar duidelijkheid is gekomen over het structurele karakter
van de NOA-middelen. Nu deze duidelijkheid er is, is er voor schoolbesturen echter geen reden meer om deze extra middelen niet daadwerkelijk
in te zetten. Op basis van de jaarrekeningen over 2015, die eind 2016
worden gepubliceerd, kan ik concluderen in hoeverre dit ook echt is
gebeurd. De onderzoeken van de PO-Raad en de VO-raad, die hebben
bekeken in hoeverre hun leden de NOA-middelen hebben gebruikt om
jonge leraren in dienst te houden en te nemen, geven wat dat betreft
positieve signalen. Om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het
personeelsbestand in het funderend onderwijs, zal gekeken moeten
worden naar de arbeidsmarktcijfers van 1 oktober 2015. Deze cijfers
worden in het voorjaar van 2016 gepubliceerd. Zoals toegezegd bij de
begrotingsbehandeling (Handelingen II 2015/16, nr. 18, items 4 en 11) zal
dit overzicht voor de zomer van 2016 naar uw Kamer worden gestuurd.
Om te garanderen dat geld voor leraren daadwerkelijk aan leraren wordt
besteed, dient volgens BON een knip in de bekostiging gemaakt te
worden tussen personele en materiële bekostiging. Naar aanleiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 923, nr. 223

2

de motie-Duisenberg c.s. (Kamerstuk 34 300 VIII, nr. 27) bezien de Minister
en ik momenteel het principe van lumpsumbekostiging en werken wij aan
mogelijke alternatieven daarvoor of daarnaast. Hierbij komen we ook
terug op het voorstel dat BON op dit vlak in het rapport heeft gedaan. Wij
verwachten uw Kamer hierover in april van dit jaar te informeren.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 923, nr. 223

3