Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 753

Rechtsbijstand

Nr. 221

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 november 2020
In het notaoverleg strafrechtelijke onderwerpen van 21 september jl.
(Kamerstuk 29 279, nr. 617) hebben de fracties van het CDA, D66 en de SP
mij in een, inmiddels aangehouden, motie verzocht met de Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA) in gesprek te gaan om een vorm van
rechtsbijstand te regelen in de zaken die het OM vanwege de coronaachterstanden met een OM-strafbeschikking wil afdoen (coronazaken).1
Deze betreffen zaken die in eerste instantie aan de politierechter zouden
worden voorgelegd, maar waarin naar aanleiding van de achterstanden
als gevolg van de coronacrisis na herbeoordeling een
OM-strafbeschikking wordt uitgevaardigd.
Ik heb uw Kamer toegezegd dit gesprek met de NOvA te gaan voeren en
uw Kamer over de uitkomst te informeren. Met deze brief doe ik deze
toezegging gestand.
In deze brief ga ik eerst in op de uitkomst van mijn gesprekken met de
NOvA en de betrokken ketenpartners voor wat betreft de regeling van
rechtsbijstand ten behoeve van de coronazaken. Vervolgens neem ik de
gelegenheid te baat om uw Kamer ook te informeren over de laatste stand
van zaken in het traject intensivering van rechtsbijstand in ZSM-zaken,
waarover ik uw Kamer laatstelijk in de brief van 26 juni 2020 heb
geïnformeerd.2
Rechtsbijstand voor coronazaken
In de afgelopen weken heb ik zowel met de NOvA als met de meest
betrokken ketenpartners (OM, politie en de Raad voor de Rechtsbijstand)
gesprekken gevoerd over de mogelijkheden om in de coronazaken in een
vorm van kosteloze en laagdrempelige rechtsbijstand te voorzien.

1
2

kst-31753-221
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 29 279, nr. 611.
Kamerstuk 31 753, nr. 216.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 753, nr. 221

1

De verdachten in deze zaken bevinden zich op vrije voeten. Daarom
worden zij in beginsel in staat geacht bij de OM-strafbeschikking zelf een
advocaat in hun zaak te kunnen betrekken, indien zij dit wensen. Het OM
kijkt magistratelijk naar de zaak en neemt daarbij ook de belangen van de
verdachten in ogenschouw.
In de gesprekken bracht de NOvA naar voren dat het belangrijk is dat deze
verdachten goed geïnformeerd en weloverwogen het besluit kunnen
nemen over de vraag of zij bij de OM-strafbeschikking rechtsbijstand
(afdoeningsbijstand) willen inschakelen. Hiervoor is het noodzakelijk dat
zij zich voldoende rekenschap kunnen geven van de gevolgen van de
OM-strafbeschikking. Ook is het van belang dat zij voldoende geïnformeerd zijn over de mogelijkheid om een beroep te doen op gesubsidieerde rechtsbijstand in geval zij beslissen bij de OM-strafbeschikking de
bijstand van een advocaat in te roepen.
Gelet op het voorgaande heb ik in overleg met de NOvA en de ketenpartners besloten om aan al deze verdachten een kosteloos gesprek met
een advocaat aan te bieden. De advocaat zal de verdachte in dit gesprek
informeren over de OM-strafbeschikking en de gevolgen daarvan. Ook
krijgt de verdachte van de advocaat informatie over de mogelijkheden van
gesubsidieerde rechtsbijstand bij de OM-strafbeschikking. Dit gesprek met
de advocaat is voor alle verdachten in coronazaken kosteloos. Hiervoor
gelden geen inkomenseis en eigen bijdrage. Met de NOvA is afgesproken
dat voor dit gesprek een forfaitaire vergoeding van 1 punt zal worden
toegekend.
Indien de verdachte na dit gesprek met de advocaat beslist om ook
afdoeningsbijstand in te roepen, kunnen daarvoor de normale regels met
betrekking tot de inkomenstoets en de eigen bijdrage gelden.
De toegang tot dit gesprek met de advocaat wordt zo laagdrempelig
mogelijk georganiseerd.
Indien aan de OM-strafbeschikking een moment vooraf gaat waarin de
verdachte wordt gehoord, wordt in de oproep voor het hoormoment het
aanbod voor kosteloze rechtsbijstand vermeld. Bij een geldboete zonder
verplichting tot horen vooraf (geldboete onder de 2.000 euro) zal dit
aanbod in de OM-strafbeschikking zelf worden gedaan. Indien er geen
verplichting tot het horen van de verdachte bestaat zal dit aanbod
derhalve later in het proces worden gedaan. Immers het OM heeft in dat
geval geen contactmoment met de verdachte. Om te voorkomen dat de
doorlooptijden onnodig oplopen, wordt de verdachte ten tijde van de
OM-strafbeschikking zoals uitgezonden door het CJIB gewezen op de
mogelijkheid van kostenloze rechtsbijstand. De verdachte kan op die wijze
dezelfde informatie verkrijgen over de betekenis en gevolgen van de
OM-strafbeschikking maar dan ten tijde van het mogelijk inzetten van het
verzet.
Daarbij zal een speciaal hiervoor door de Raad voor de Rechtsbijstand
opengesteld telefoonnummer worden vermeld. De Raad voor de
Rechtsbijstand helpt de verdachte die naar dit telefoonnummer belt aan
de contactgegevens van een advocaat uit de piketlijst. Het voordeel
hiervan is dat gekwalificeerde advocaten kunnen worden ingezet, terwijl
er ook recht wordt gedaan aan het principe van evenredige verdeling van
opdrachten onder de piketadvocaten. Dit laatste was voor de NOVA een
belangrijke randvoorwaarde voor deze vorm van rechtsbijstand. Op deze
wijze wordt er in de coronazaken gezorgd voor adequate laagdrempelige
rechtsbijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 753, nr. 221

2

Ik ben met de betrokken ketenpartners in gesprek om de noodzakelijke
aanpassingen ter implementatie van deze vorm van rechtsbijstand te
realiseren.
In de gesprekken met de NOvA kwam ook de optie aan de orde om voor
alle verdachten in de coronazaken kosteloze afdoeningsbijstand te
regelen. Tegen deze optie bestaat een aantal bezwaren. Ten eerste druist
dit in tegen het huidige systeem waarbij in dit soort zaken ontboden
verdachten in beginsel geen recht hebben op kosteloze rechtsbijstand. De
coronazaken kunnen bovendien niet als een aparte categorie zaken
worden aangemerkt, aangezien het OM bij het herbeoordelen van deze
zaken dezelfde criteria voor OM-afdoening toepast als in de reguliere
strafzaken. Bij de herbeoordeling van deze zaken treedt het OM niet buiten
de kaders van de Wet OM-afdoening3 en de Aanwijzing OM-strafbeschikking.4 Het is om die reden niet te rechtvaardigen om ten aanzien
van deze zaken een uitzondering te maken door alleen in deze coronazaken voor kosteloze afdoeningsbijstand te zorgen. Indien overgegaan
wordt tot het aanbieden van afdoeningsbijstand op kosten van de staat
dan zal dit gelet op het vorenstaande in alle zaken met een ontboden
verdachte moeten geschieden. Deze kosten zullen enorm drukken op het
totale beschikbare budget voor rechtsbijstand, hetgeen ten koste zal gaan
van andere belangrijke trajecten binnen de gesubsidieerde rechtsbijstand.
Deze kosten zijn niet in verhouding tot de ernst van de zaken waar het hier
om gaat, de hoogte van de straffen die daarbij worden opgelegd en tot
het doel dat daarmee wordt bereikt.
Het doel is wat mij betreft dat verdachten goed worden geïnformeerd over
hun rechten en plichten en over de OM-strafbeschikking en de gevolgen
daarvan, zodat zij een weloverwogen besluit kunnen nemen over het wel
of niet instemmen met de strafbeschikking.
Intensivering van rechtsbijstand in ZSM-zaken
Ten aanzien van het ZSM-proces loopt op dit moment het programma
intensivering rechtsbijstand, waarbij het de bedoeling is om de verdachte
van adequate rechtsbijstand in het ZSM-proces te voorzien.
Uw Kamer heeft mij ook in onder andere een motie van het lid Van Dam5
opgeroepen om de advocatuur te betrekken bij OM-strafbeschikkingen. Ik
heb uw Kamer laatstelijk in de brief van 26 juni 2020 over de vorderingen
in dat traject geïnformeerd.6 Inmiddels krijgen alle aangehouden
verdachten in het ZSM-proces wier zaak met een OM-strafbeschikking
wordt afgedaan, daarbij rechtsbijstand. Dit is van belang omdat de
aangehouden verdachten niet in staat zijn zelf een advocaat te benaderen.
Ten aanzien van de intensivering van rechtsbijstand voor ontboden
verdachten heb ik dit onderwerp ook betrokken in mijn gesprekken met de
NOvA en de ketenpartners over rechtsbijstand voor coronazaken,
aangezien het in beide categorieën zaken gaat om ontboden verdachten.
Ik ben voornemens om aan alle ontboden verdachten in het ZSM-proces,
wier zaak het OM met een strafbeschikking wil afdoen, net als in de
coronazaken, een kosteloos gesprek met een advocaat aan te bieden. Ook
in deze zaken is het van belang dat de verdachten voldoende geïnformeerd worden over hun rechten en plichten in het ZSM-proces en de
3

Artikel 257a Wetboek van Strafvordering.
Https://wetten.overheid.nl/BWBR0041668/2019-01-01
5
Kamerstuk 29 279, nr. 511
6
Kamerstuk 31 753 nr. 216
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 753, nr. 221

3

OM-strafbeschikking en de gevolgen daarvan. In het gesprek met de
advocaat kan hieraan worden voldaan.
Gelet op het vorenstaande kom ik met de nu met de NOvA en de
ketenpartners besproken optie van een standaard kosteloos gesprek met
een advocaat niet alleen tegemoet aan de wens van uw Kamer om aan de
verdachten in coronazaken een vorm van rechtsbijstand aan te bieden,
maar geef ik tegelijkertijd uitvoering aan mijn voornemen om in het kader
van de intensivering van rechtsbijstand in het ZSM-proces elke verdachte
wiens zaak het OM met OM-strafbeschikking afdoet, een gesprek met een
advocaat aan te bieden. De kosten voor deze vorm van rechtsbijstand
kunnen worden opgevangen binnen het structureel beschikbare budget
voor de uitvoering van het intensiveringsprogramma rechtsbijstand in
ZSM-zaken. Bovendien past de wijze van uitvoering van deze rechtsbijstand binnen het huidige wettelijke systeem, zodat het zonder een
wetswijziging kan worden gerealiseerd. Dit is van belang met het oog op
de vereiste spoed die aan de orde is bij het wegwerken van de achterstanden als gevolg van de coronacrisis.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 753, nr. 221

4