Qtage 2

J Advbscollege

Burgerluchtvaartveiligheii

DEGAS Advies 2008-0ó8
Advies betreffende het Cousole Modelvon
Luchtvoortveiligheid

Distributie:

lr. C.M.P.S. Eurlings,

DEGAS voozitter en leden

Minister von Verkeer en

DGLM

Woterstoot
Tweede Komer der
Stoten-Generool

Niets uit dit ropporl mog worden vermenigvuldigd enlof openboor gemookt,
op welke wijze don ook, zonder voorofgoonde schriftel'rjke toestemming von
DEGAS.

Divisie:

Order-/codenumben

N.R.

r 0581 0ó. r

Opgesteld:

Afgesloten:

DEGAS

24 Oktober 2008

Goedgekeud:

Rubricedng titel:

B. Boksteen/

Ongerubriceerd

DEGAS Advies 2008-0ó8

2

DEGAS Advies 2008-0ó8

Somenvotling
ln dit memorondum wordt oon de Minister von Verkeer en Woterstoot, de heer

ir. C.M.P.S. Eurlings, odvies gegeven over het Cousole Model von
Luchtvoortveiligheid (Cousol model of Air Tronsport Sofety - CATSI.

Somenvottinq von de bevindinqen:
a
a

CATS is een stote-of-the-ort cousool model;

Initiële toepossingen von CATS dienen gericht ie zijn op strotegische
kwesties, niet op toctisch risico monogement;
Toepossing von het CATS model zol zeker vrogen om
beleidsmootregelen en octies die buiten de reikwijdte von de
Nederlondse luchtvoortsector vollen;
Voor de verdere ontwikkeling von het modelis internotionole occeptotie
von en betrokkenheid bij het CATS progrommo vonof dit moment
essentieel;

De volidotie von CATS zol lostig blijken te zijn en zol toegong tot
vertrouwelijke gegevens vereisen;

.

Er worden op dit moment diverse verwqnte - wetenschoppelijke octiviteiten ontplooid die de noodzokelijke instrumenten kunnen leveren
voor de verdere verfijning von CATS, bruikbore gegevens kunnen leveren
voor de volidotie, en kunnen bijdrogen oon het opbouwen von
internotionool vertrouwen in het model.

Aonbevelinqen
Het Ministerie von Verkeer en Woterstoot heeft substontieel geïnvesteerd in de
ontwikkeling von CATS. Het resultoot von deze investering is een siote-of-the-ort
cousool model von luchtvqortveiligheid. Het is von belong zich te reoliseren
dot, ondonks heï feit dot het eindropport von CATS is opgeleverd. dergelijke
modellen nooit volledig zijn uitontwikkeld. Zij ondergoon een continu proces
von verdere ontwikkeling. volidotie, occeptotie en revisie. Het monogement
von het CATS progrommo dient don ook zodonig te worden oongepost dot de
overgong von de fose von ontwikkeling von het model noor de fose von
volidotie en occeptotie von het model hierin wordt weerspiegeld.

?

DEGAS Advies 2008-0ó8

Het Ministerie dient hoor rol ols progrommosponsor en klont te
veronderen in de rol von pleitbezorger en focilitoior von het
progíommo;
Om de volidotie en verdere ontwikkeling von het model mogelijk ie
moken moet het Ministerie stoppen ondernemen om toegong te
verkrijgen tot vertrouwelijke gegevens von onder meer
fuchtvoortmootschoppijen en dient er voor zo(g te drogen dot
gegevens die worden gebruikt bij de volidotie en verdere ontwikkeling
von CATS. vertrouwelijk blijven;
Het Ministerie moet ervoor zorg drogen dot de initiële toepossingen von
CATS zijn gericht op de sterke punten von het model.

DEGAS Advies 2008-0ó8

Inhoudsopgove

I

Wot

2 Woorom
Polenllële problemen en voordelen

7

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Initiële toepossing CATS gericht op hiervoor geschikte problemen

7

Industíebrede,internotionoleocceptotieisessentieel

7

Volidofie

8

Noodzook voor een 'nieuw soorl' gegevens

9

Andere, gereloteerde initiotieven

l0

4 Somenvotllng von de bevlndlngen

12

5 Aonbevellngen

(14 poges in totool)

5

DEGAS Advies 2008-0ó8

I Wot
Het onderwerp von dit odvies is het Cousole Model von Luchtvoortveiligheid
(Cousol model of Air Tronsport Sofety - CATS). De doelstelling von het CATS
project wos de ontwikkeling von een volledig operotioneel cousool model dot
zowel de oorzoken omvot von ongevollen in de burgerluchtvoort ols de
voozorgsmootregelen die worden genomen om deze ongevollen te
voorkomen.

Het CATS project is op 14 juli 2005 gestort. Het betreft een vervolg op een
eerder ondezoek noor cousole modellering von luchtvoortveiligheid,
uitgevoerd in 2001 - 2002 door een consortium geleid door het NLR (Hole,
20071. In de loop von het derde trimester von 2008 zol het cousole model
gereed komen. No een zorgvuldige evoluotie von het model zelf en no een
literotuurondeaoek von vergelijkbore cousole modellen kon DEGAS
concluderen dot CATS een stote-of-the-orf cousool model is. Het model
bestoot uit een grote vezomeling foutenbomen, event sequence diogroms en
Boyesion Belief Networks (BBNs). Deze verschillende componenten zijn
geïntegreerd in een enkel BBN dot menselijke, orgonisotorische en technische
foctoren verbonden oon het luchtvoortsysteem combineert in één noodloos,
consistent systeem. Als zodonig is het model het meest geovonceerde cousole
model dot op dit moment in de liïerotuur is beschreven. BBNs zijn in het
bijzonder geschikt om inzicht te verkrijgen in cousoliteit en risico. Ze zijn
toegepost op het tenein von veiligheid von de nucleoire industríe. De
toepossing von BBNs op het terrein von luchtvoortveiligheid is breed
geoccepteerd, en ook ondere luchtvoorl ondeaoekers hebben voor deze
benodering gekozen - moor op een beperktere school (Luxhol, 2004).

2 Woorom
DEGAS is gevroogd oon de Minister von Verkeer en Woterstoot een odvies uit
te brengen over het cousole model von luchtvoortveiligheid CATS.

6

DEGAS Advies 2008-0ó8

3 Potentiële problemen en voordelen
3.1 Inifiële toepossing CATS gericht op hiervoor geschikte problemen
CATS is een model dot goed toeposboor is bij olgemene beleidsvroogstukken

gereloteerd oon veiligheidsmonogement. Gezien de diepgong von het model
zou het ook toegepost kunnen worden op het meer toctische of technische
niveou, moor wonneer dit zou worden gedoon is de kqns groot dot toctische
besluitvormers door het modelzullen worden overweldigd. Bovendien zou deze
ioepossing voorbijgoon oon het feit dot het model is ontworpen om
strotegische inzichten te verkrijgen. In een dergelijke situotie zou CATS ols model
in diskrediet kunnen worden gebrocht ols een omslochtig systeem dot voorspelt
wot voor de hond ligt. Een dergelijke toepossing kon verder tot gevolg hebben
dot operotioneel personeel wordt ofgeleid von z'rjn toezichthoudende en
hondhovingstoken, die von cruciool belong zijn voor de veiligheid. Een
geschiktere toepossing von CATS zou zijn het model gericht in te zetten voor
meer olgemene problemen die oonzienlijke wijzigingen met zich meebrengen
von operotionele en orgonisotorische systemen. De gevolgen von dergel'rjke
veronderingen kunnen verstrekkend zijn en moeilijk te voorspellen. Het
geïntegreerde korokter von CATS kon buitengewoon woordevolle inzichten
verschqffen in deze veronderingen en de gevolgen.
Het CATS finol monogement report omvot een verhelderend citoot von Potrick
Hudson, "CAIS is fhe second besl represenfolíon of reolity, reolity ifse/f being

the besl". Medewerkers die dog in dog uit deel uitmoken vqn het
luchtvoortsysteem zien de woorde vqn CATS noor olle woorschijnlijkheid niet,
omdot zij geen behoefte hebben oon een vertegenwoordiging von de
werkelijkheid. Zijleven immers in de werkelijkheid.

3.2 Indushiebrede, infernotionole occeptotie is essenlieel

Gezien het sterk geïntegreerde en olomvottende korokter von CATS is het
onwoorschijnl'rjk dot het model inzichten in noodzokelijke beleidswijzigingen of
toekomstige risico's oplevert die volledig binnen de grenzen von de
Nederlondse burgerluchtvoort kunnen worden verwerkt. Als CATS bijvoorbeeld
wos toegepost op problemen zools de recente stijging von loss-of-control
ongevollen, don hod het heel goed op de noodzook kunnen wijzen von
nieuwe geoutomotiseerde systemen of een gewenste toenome von
stuurhutpersoneel ervoring. Uiteroord zouden zulke veronderingen vrogen om
internotionole octie.

7

DEGAS Advies 2008-0ó8

De ontwikkeloors vqn CATS wijzen erop dot het nodig wos 20 joor long
vertrouwen op te bouwen voordot in het Nederlonds recht een cousool model
werd geimplementeerd gericht op de veiligheid von chemische fobrieken
(Eindverslog CATS). Het moet worden erkend dot CATS met een grotere
uitdoging wordt geconfronteerd. Chemische fobrieken verplootsen zich niet
tussen Stoten, vliegtuigen wel. De woordevolle inzichten die op enig moment in
de toekomst door CATS worden geleverd zullen een internotionole impoct
hebben. Vondoor dot het CATS model internqtionole erkenning en
geloofwoordigheid moet hebben. De besle monier om een dergelijke
geloofwoordigheid te verkrijgen is door middel von internotionole
beirokkenheid bijde verdere ontwikkeling von CATS in de toekomst.
3.3 Volidotie

De ontwikkelingsfose von het CATS model is nogenoeg ofgerond moor de
grote hindernis von de volidotie moet nog worden genomen voordot het
model operotioneel kon worden toegepost en de resultoten met vertrouwen
kunnen worden oonvoord. De tijd en de kosten die deze volidotie mei zich
meebrengen moeïen niet worden onderschot. Het is belongrijk dot het model
wordt gevolideerd met behulp von betrouwbore gegevens. Het is ook
belongrijk dot dit volidotie proces geen beslog legt op middelen von DGLM of
de Nederlondse luchtvoortindustrie die onmisboor zijn voor de veiligheid

Het model is een geoutomotiseerde bergploots met duizenden stukjes
kwolitotieve en kwontitotieve informotie over de oozoken von
luchtvoortincidenten en -ongevollen. De nieuwe structuur mookt dot die stukjes
ols onderdelen vqn een groot netwerk ondedinge interocties oongoon. Moor
het blijft een feit dot de uiteindelijke geldigheid von het model ofhonkelijk is
von de geldigheid von de enorme hoeveelheid kwolitotieve en kwontitotieve
doto die het bevot. De ontwikkeloors von het model hebben gebruik gemookt
von de beste beschikbore gegevensbronnen. moor zelfs de beste bronnen met
gegevens over luchtvoortincidenten en -ongevollen zijn onvolledig en

inconsistent. (Voor voorbeelden hiervon zie:. Eurocontrol, 2005, ATM
CONIR,BUIION IO A,RCRAFI ACCIDENIS / ,NC,DENIS, 2.2.31. Dit heeft de
ontwikkeloors von het model gedwongen zwoor te leunen op 'expert opinion'.
Door op een gestructureerde wijze te vrogen noor 'expert opinions' is
geprobeerd deze informotie zo betrouwboor mogelijk te loten zijn. Bovendien
hebben de ontwikkeloors von hel model stukjes kwontitotieve doto gebruikt
om dit proces von het verkrijgen von expert opinies te volideren en te verfijnen.
Feit blijft echter dot het op gestructureerde w'tjze verkrijgen von 'expert opinion'
op zijn best een voge wetenschop is en de gebruikte methoden nog steeds

DEGAS Advies 2008-0ó8

onderwerp von veel discussie in de ocodemische gemeenschop zijn
(Wiegmonn, 2005). Er kon geen twijfel over bestoon dot de volidotie von dit
grote model nog veel tijd en kosten goot vergen. Zelfs nodot het model is
gevolideerd kon het nog enkele joren duren voordot de luchtvoortsector
vertrouwen krijgt in het model. Het vertrouwen in de fundomentele
wetenschoppelijke onderbouwing von cousole modellering zou bovendien
geboot zijn bij een bespreking von en een ontwoord op de orgumenten von
degenen in de wetenschoppelijke gemeenschop die tot de conclusie zijn
gekomen dot er geen verder heil te verwochten is von cousole onolyse en
modellering.
3.4 Noodzook voor een 'nieuw soorl' gegevens
De belongrijkste gegevens voor CATS zijn juist die gegevens over vliegveiligheid

die het moeilijkst zijn te verkrijgen. Wonneer mensen denken oon gegevens
over vliegveiligheid don denken ze oon gegevens over ongevollen of
incidenten. Dit zijn gegevens over wot er is misgegoon. Dergelijke gegevens zijn
voldoende voor publicoties in kronten, voor politieke beslissingen, of om
vervolging te ondersteunen, moor ze zijn in de verste verte niet voldoende voor
veiligheidsmonogement of het gebruik von CATS. Voor het CATS model zijn
gegevens over wof fout hod kunnen goon, moor niet fout ging, even essentieel
ols gegevens over wot fout hod kunnen goon, en fout ging. Op elke vlucht
worden fouten gemookt, moor op elke vlucht dienen mensen en technische
systemen ols borrières die deze fouten opvongen en eryoor zorgen dot ze niet
uit de hond lopen. CATS heeft gegevens nodig die loten zien hoe deze
bonières werken. Dit soort gegevens is uiterst zeldzoom en wordt
noodzokelijkerwijs zorgvuldig ofgeschermd.
Een belongrijk voorbeeld von dit soort gegevens is ofkomstig von zo genoemde
Line Orientoted Sofety Audits (LOSA):
OSA/LOSA.html).
In LOSA wordt, door getroinde woornemers, gedurende oudits von de normole

vliegoperotie informotie over veiligheidsrisico's verzomeld. Deze gegevens
verschoffen belongrijke informotie over de wijze woorop bemonningen
problemen monogen en voorkomen dot deze tot incidenten leiden. Een
ondere bron voor dit type informotie is flight doto monitoring. Deze informotie is
niet zo rijk ols de informotie die bij LOSA wordt verzomeld. moor geeft nog
steeds stotistische informotie over normole vluchten en incidenten.

9

DEGAS Advies 2008-0ó8

ln de wereld von de luchtverkeersleiding kon een oontol von de beste
gegevensbronnen beschikboor komen door somenwerking met RVSM
monitoring ogencies. Zi vergelijken de werkelijke systeemprestofies met
streefniveous von veiligheid:
htto ://www.nqt-pco.orq/monitor.htm.

Een lootste gegevensbron die ondezocht zou moeten worden is het 'U.S.
Aviotion Sofety Informotion Anolysis ond Shoring System (ASIAS)':

ortol& schemo=PORTAL

De ASIAS gegevens zijn op dit moment beperkt tot Amerikoonse
gegevensbronnen, moor ze zijn woordevol omdot gegevens von vele
verschillende kwolitotieve en kwontitotieve bronnen worden geihtegreerd om
tot een zeer compleet begrip von veiligheidsgebeurtenissen te komen. Deze
gegevens kunnen zeer nuttig zijn b'rj de volidotie von CATS oongezien de
reikwijdte von de ASIAS gegevens het best overeenkomt met de reikwijdte von
CATS. Het onderhouden von nouwe reloties met initiotieven ols het ASIAS kon
een belongrijke strotegie zijn om de volidotie en toekomstige ontwikkeling von
CATS te fociliteren.
Benodrukt moet worden dot de vertrouwelijkheid von de gegevens de
toegong tot veel von de hierboven vermelde bronnen zeer moeilijk zol moken.
De eigenoren von de gegevens zullen moeten worden benoderd en goronties
von vertrouwelijkheid zullen moeten worden verstrekt. Het vermogen om te
onderhondelen over deze toegong en de outoriteit om de nodige goronties te

verstrekken overstijgen de mogelijkheden von het huidige CATS
progrommoteom. Doorom mog worden verwocht dot een grotere
betrokkenheid von progrommo sponsors en DGLM vereist zol zijn in deze
gebieden.
3.5 Andere, gerelofeerde inifiotieven
Er loopt momenteel een oontol belongrijke initiotieven die boot zouden kunnen

hebben bij het gebruik von het CATS model. Somenwerking met een of meer
von deze initiotieven zou volidotie en oonvoording von het model kunnen
vergemokkelijken, en zou oonvullende finonciering kunnen verschoffen voor de
voltooiing von de ingrijpende werkzoomheden die nodig zijn voor het volideren
von het model en voor het verbeteren von de minder ontwikkelde modules
(bv. Humon Response Modellering):

- l0-

DEGAS Advies 2008-0ó8

SESAR Progrommo

Het SESAR Sofety Monogement Plon (SESAR Consortium,2007l' richt zich op de

volgende metriek: "door Air Troffic Monogement (ATM) veroorzookte
ongevollen en ernsfige of risicodrogende incidenlen niet loten foenemen en
woor mogelijk vetogen." Het Sofety Monogement Plon geeft hierb'rj het
volgende voorbeeld: "Om dit punt duidelijk te moken: ATM is een belongrijke
oorzook br1 bofsingen ín volle vlucht, moor veroonookt minder vook confrolled
flight into terroin (CFIT) ongevollen. Echter, ATM zou oonzienlijk kunnen he/pen
bij het voorkomen von CFIT ongevollen, woorop de kons veel groter is don op

bolsingen in volle vlucht". Gezien deze lovenswoordige en holistische
benodering von luchtvoortveiligheid is het duidelijk dot het SESAR-project zou
kunnen profiteren von de geïntegreerde veiligheidsbeoordelingen die het
CATS-model moet goon produceren.
NAT SPG veiligheidsdoelstellingen en bolsingsrisico modellering

De 'sofety moniioring efforts' die plootsvinden in de ICAO North Atlontic Region
(NAT) en die worden uitgevoerd onder de verontwoordelijkheid von de North

Atloniic Systems Plonning Group (NAT SPG)r zijn woorschijnlijk de verst
ontwikkelde ter wereld. Toch is het veiligheidsnivequ dot wordt nogestreefd
nog steeds niet gehoold. De verschillende NAT Groups die het Air Troffic Control
System in deze regio monogen zouden kunnen profiteren von de inzichten die
CATS kon genereren en CATS zou kunnen profiteren von de uitgebreide
dotoset die beschikboor is. Insponningen zijn gestort, deels ols gevolg von de
problemotische prestotiegegevens von de NAT SPG, om opnieuw te kijken noor
de fundomenïele botsingsrisico modellen die voor Air Troffic Control (ATC luchtverkeersleiding) worden gebruikt. Het BBN-netwerk en de geihtegreerde
structuur von CATS kunnen hierbij erg nuttig zijn. Voor een voorbeeld von de
werkzoomheden die op dit terrein reeds worden uitgevoerd zie Brooker,2OO5,
IONG,IUDINAL COLL,SION R,SK FOR AIC IRACK SYSIEMS: A HAZARDOUS EVENI
MODEL.

Insponningen vqn de NASA en FAA

De FAA streeft, met werk uitgevoerd door NASA en de Rutgers University, noor
de ontwikkeling von modellen die vergelijkboor zijn met CATS en die
doodwerkelijk gebruik moken von de mogelijkheden von BBNs (zie presentotie:
Lvxhoj, 2OO4). Er moet don ook worden gestreefd noqr somenwerking tussen
CATS en deze initiotieven, door de vooruitgong in BBN modellering die CATS
heeft gereoliseerd zeer nuttig kon zijn. Wonneer in ruil hiervoor toegong wordt
' Zie voor uilgebreíde informotie hieromtrent htfo://www.notoco.orol

- ll -

DEGAS Advies 2008-0ó8

verleend tot uitgebreide veiligheidsínformotie kon dit het volidotieproces vqn
CATS fociliteren. Bovendien kon de introductie von CATS oon Amerikoonse
ondezoekers de internotionole occeptotie von het model bevorderen.

4 Somenvotling von de bevindingen
.

CATS is een stote-of-the-ort cousoolmodel:

Initiële toepossingen von CATS dienen gericht te z'rjn op strotegische
kwesties, niet op toctisch risico monogement;

Toepossing von het CATS model zol zeker vrogen om
beleidsmootregelen en octies die buiten de reikwijdte von de
Nederlondse luchtvoortsector vollen;

Voor de verdere ontwikkeling von het model is internotionole
occeptotie von en betrokkenheid bij het CATS progrommo vonof dit
moment essentieel;

De volidotie von CATS zol lostig blijken te zijn en zol toegong tot
vertrouwelijke gegevens vereisen;
Er worden op dit moment diverse verwonte

- wetenschoppelijke -

octiviteiten ontplooid die de noodzokelijke instrumenten kunnen
leveren voor de verdere verfijning von CATS, bruikbore gegevens
kunnen leveren voor de volidotie, en kunnen bijdrogen oon hef
opbouwen von internotionool vertrouwen in het model.

- 12-

DEGAS Advies 2008-0ó8

5 Aonbevelingen
Het Ministerie von Verkeer en Woterstoot heeft substontieel geïnvesteerd in de
ontwikkeling von CATS. Het resultoot von deze investering is een stote-otthe-ort
cousool model von luchtvoortveiligheid. Het is von belong te beseffen dot,
ondonks hei feit dot het eindropport von CATS is opgeleverd, dergelijke
modellen nooit volledig zijn uitontwikkeld. Zij ondergoon een continu proces
von verdere ontwikkeling, volidotie, occeptotie en revisie. Het monogement
von het CATS progrommo dient don ook zodonig te worden oongepqst dot de
overgqng von de fose von ontwikkeling von het model noor de fose von
volidotie en occeptotie von het model hierin wordt weerspiegeld.

o. Hel Ministerie dient hoor rol ols pÍogÍommosponsor en klonl te
veronderen in de rol vqn pleitbezorger en Íocilitotor von het
progÍommo. CATS kon zorgen voor een significont voordeel voor de
luchtvoortsector en het Ministerie mits het Ministerie ervoor zorgt dot 1)
CATS toegong verkrijgt tot gegevens noodzokelijk voor volidotie en
verdere verfijning von het model; 2l De internotionole gemeenschop
het model occepteert. Het Ministerie heeft de initiële ontwikkeling von
het model gesteund door het beschikboor stellen von een oonzienlijk
budget en technische ondersteuning. Het Ministerie kon de volgende
fose in de ontwikkeling von CATS het beste steunen door in te zetten
op een bredere, internotionole groep von gebruikers en sponsors von
het progrommo. Dergelijke insponningen zullen zich terugbetolen in de
vorm von toegong tot nieuwe gegevensbronnen, de beschikboorheid
von experts voor volidotie en het opbouwen von internotionole
occeptotie von het model. Doornoost zouden deze insponningen
moeten leiden tot een internotionole finonciering von heï project. Het
is twijfelochtig of een internotionole occepiotie von CATS ooit zol
worden bereikt wonneer er niet om ie beginnen enige internotionole
investering in het progrommo plootsvindt. Kondidoot-progrommo's
voor toekomstig portnerschop of sponsorschop worden behondeld in
porogroof 3.5.

-13-

DEGAS Advies 2008-0ó8

b. Het Minisiede moelen stoppen ondernemen om loegong te verkijgen
lol beschermde, verlrouwelijke gegevens en woorborgen dol deze
gegevens verlrouwelijk blijven bij het gebruik eryon bij de volidotie en
verdere ontwikkeling von CATS. Zools hierboven reeds oongeven heeft
CATS de toegong tot beschermde, vertrouwelijke gegevens nodig. Het
Ministerie zou de eigenoren von deze gegevens moeten benoderen
en nogoqn welke stoppen noodzokelijk zijn om te bereiken dot deze
gegevens beschikboor komen voor CATS. Een eerste insponning op dit
gebied zouden onderhondelingen met Eurocontrol kunnen zijn over
het vrijgeven von ATM-gegevens die het mogelijk moken de ATMsectie von CATS te volideren.

c. Het Ministerie moef ervoot zolg drogen dot de eerste toepossingen
von CAïS zijn gerichl op de sterke punten von hel model. Het ministerie
heeft flink in CATS geïnvesteerd. Het is don ook begrijpelijk dot het
Ministerie groog directe en tostbore resultoten wil zien. Dit mog echter
niet leiden tot een te vroege toepossing von dit grote, geïntegreerde
model voor de specifieke, toctische vroogstukken. Bijvoorbeeld, CATS
zou kunnen worden gebruikt om het toezicht op bepoolde operotors
te verscherpen. Echter, dergelijke besluiten kunnen beter worden
genomen op grond von eenvoudige risico-modellen die het resultoot
zijn von de recente inspecties. CATS is een model dot grote vrqgen
kon beontwoorden en complexe interocties kon identificeren. Het
model zou onterecht in diskrediet worden gebrocht wonneer het, te
vroeg, op de verkeerde problemen wordt toegepost. Dot zou een
verschrikkelijk verlies betekenen voor Nederlond en de
luchtvoortsector, oongezien er bepoold geen tekort is oon grote en
complexe vrogen die moeten worden beontwoord.

-oOo-

- 14-