Openbaar Ministerie

College van procureurs-generaal
Voorzitter

Bezoekadres:
Prins Clauslaan 16
2595 AJ Den Haag
Telefoon +31 (0)88 699 1 lOC
Telefax +31 (0)88 699 0164

Postadres: Postbus 20305, 2500 EH Den Haag.

Ministerie van Veiligheid en Justitie
d.t.v. drs. A. Ijzerman MPA
Postbus 20301
2500 EH ‘S-GRAVENHAGE
Uitsluitend per e-mail

Onderdeel
Contactpersoon
Doorkiesnummer(s)
Datum
Ons kenmerk
Onderwerp

Bureau Internationale Betrekldngen

Bij beantwoording de
datum en ons kenmerk
vermelden. Wilt u slechts
één zaak in uw brief
behandelen.

7 november 2016
PaG/BI /17576

Standpunt mbt deelname aan een EOM

Geachte heer Van der Steur,
In eerdere brieven (laatstelijk op 18 september 2014) heb ik u geïnformeerd over het
standpunt van het College betreffende de ontwikkeling van een Europees openbaar
ministerie.
Het OM heeft vanuit het uitgangspunt dat de financiële integriteit van de EU
beschermd en versterkt moet worden, meegedacht over de meerwaarde van een EOM
als aanvulling op de bestaande nationale en internationale instrumenten ter
bestrijding van financiële criminaliteit en als er een EOM zou moeten komen in welke
vorm, in welke verhouding tot lokale rechtsregels, binnen welke bevoegdheidskaders
en binnen wenselijke gezagsmatige verhouding met opsporingsdiensten.
Het betrof beschouwingen over de institutionele vorm en bevoegdheden waarbij de
conclusie van het OM telkens uiteindelijk was dat er steeds ondanks de vorderingen
die tijdens de onderhandelingen tussen de Lidstaten waren gemaakt en waardoor een
aantal problemen waren weggenomen vele zorgpunten bleven bestaan.
—

Inmiddels mag het als een gegeven worden beschouwd dat een EOM zal worden
opgericht; de (concept)EtJ-verordening is vrijwel gereed en een aantal ons omringende
landen heeft aangegeven zeker deel te nemen terwijl anderen reeds hun broad
conceptual support hebben uitgesproken voor de tekst van de concept-verordening.
Binnen afzienbare tijd zal tijdens de JBZ-raad kenbaar gemaakt moeten worden of
Nederland al dan niet deel zal nemen aan een EOM.
—

—

Voor het OM ontstaat nu een geheel nieuwe situatie waarin geen plaats meer is voor
bovengenoemde zorgpunten blijven bestaan
institutionele beschouwingen
—

—

9 november 2016 PaG/BI

maar waarin pragmatisch gekeken zal moeten worden in welke situatie het OM tot een
zo effectief mogelijke taakuitoefening kan komen.
Vanuit dit uitgangspunt wil ik u mede op uw verzoek in deze brief kenbaar maken
wat het standpunt van het College is voor wat betreft al dan niet deelname aan een
EOM in de nu voorzienbare vorm van dat instituut.
—

—

Zoals ook afgelopen voorjaar is aangegeven door vertegenwoordigers van het OM in
een gesprek met de Rapporteur van de Tweede Kamer voor dit onderwerp, de heer
Recourt (brief d.d. 2 juni 2016 aan de TK), is er bij deelname aan het EOM sprake van
een aantal zaken, dat mogelijk bezwaarlijke negatieve consequenties voor het OM zal
hebben.
Het voornaamste bezwaar is het beslag op de capaciteit van het OM en die van de
opsporingsdiensten, waarbij het (zaken) prioriteringsysteem zoals dat wordt
gehanteerd door het OM wordt doorkruist. Dit zou kunnen leiden tot een bovenmatig
beslag op de capaciteit, waardoor men aan andere, nationaal belangrijke,
fraudeonderzoeken niet toekomt.
Met de opname van btw-fraudes in de PIP-richtlijn is de kans zeer groot dat deze
categorie delicten ook onder de competentie van het EOM zal worden gebracht.
Daarmee wordt de kans op bovenmatig beslag op de beschikbare
(opsporings)capaciteit beduidend groter zelfs indien de bevoegdheid van het EOM in
dit verband zou worden beperkt tot grensoverschrijdende zaken van meer dan 10
miljoen euro, een eis van onder meer Nederland waar het OM volledig achter staat.
Bij deze categorie van zaken is doorgaans sprake van sterke verwevenheid met zware
georganiseerde criminaliteit. Onduidelijk is nog hoe de scheiding tussen de
carrouselfraude en de onvermijdelijke andere vormen van criminaliteit, die daarmee
gepaard gaan in een dergelijke zaak gaan plaatsvinden. Dat hangt af van de wijze
waarop het EOM in de praktijk zich zal ontwikkelen.
Een tweede voornaam punt is het functioneren van (de) European Deputy
Prosecutor(s) binnen het Nederlandse OM. De eerder al opgeworpen vragen over
aanstuurbaarheid, verantwoording en kwaliteitsbewaking blijven bestaan.
Tegenover deze onzekerheden, bezwaren en negatieve consequenties moeten we
bezien wat de gevolgen zijn als Nederland besluit niet deel te nemen.
Het eerste waaraan men denkt is de vraag of er een toename van rechtshulpverzoeken
verwacht kan worden en of er daardoor sprake zal zijn van een groter beslag op de
opsporingscapaciteit. Nederland is immers op basis van het Europees Kaderbesluit
verplicht om mee te werken aan een rechtshulpverzoek.
Voor zover het om fraudes met EU-subsidies gaat is het onzeker of er een toename te
zien zal zijn; dit zal afhangen van de ambities van het EOM. Indien echter ook de
(grotere) grensoverschrijdende btw-fraudes door het EOM zullen worden opgespoord
kan de vraag of er een toename van rechtshulpverzoeken zal zijn, positief worden
beantwoord. Deze zaken zijn naar hun aard gelieerd aan omvangrijkeinternationale
netwerken, die bij de opsporing veel rechtshulp vereisen om tot een succesvolle
vervolging te komen.
2/4

9 november 2016 PaGIBI

Deze netwerken hebben veelal lijnen met Nederland en rechtshulpverzoeken aan
Nederland in een dergelijk onderzoek liggen in de lijn der verwachting. In geval van
multilaterale rechtshulpverzoeken worden alle betrokken landen, waaronder
Nederland, in zo’n zaak uitgenodigd voor een coördinatievergadering waarin wordt
aangegeven door de landen die het onderzoek sturen wat verwacht wordt van de
andere aanwezige landen. Het Nederlandse OM zal bijvoorbeeld gehouden zijn
aanhoudingen, doorzoekingen etc. te organiseren op een zogenaamde gezamenlijke
actiedag’. Juist door de eerdergenoemde verwevenheid met zware georganiseerde
criminaliteit kan het OM door gebrek aan sturingsmogelijkheden en tussentijdse
invloed op de bepaling van de reikwijdte van het onderzoek op achterstand komen te
staan met mogelijke consequenties voor andere lopende onderzoeken op het gebied
van zware georganiseerde criminaliteit.
In de concept-verordening is een aantal specifieke bepalingen (artt. 9-4, 9-6, 11-1, 23,
24-4 en 29-1) opgenomen waardoor de Europese aanklager van een Lidstaat onder
meer altijd betrokken is bij een onderzoek dat zijn land aangaat, stemrecht heeft in de
behandelende Permanente Kamer, altijd liaison en informatiekanaal is naar de ‘eigen’
Deputy European Prosecutors en een ‘supervising’ rol speelt, waardoor een
zogenaamde chain of command’ wordt gecreëerd. Dit geeft de mogelijkheid om in
een zeer vroeg stadium op de hoogte te zijn, mee te sturen en te beslissen. Hierdoor
kan voorkomen worden dat EOM-activiteiten nationale onderzoeken naar zwaar
georganiseerde criminaliteit doorkruisen.
In de huidige situatie ervaart het OM bij onderzoeken in breder Europees verband (al
dan niet in bijvoorbeeld een joint investigation team) grote vertragingen als het gaat
om zaken als het afhandelen van beslag omdat vaak omslachtige interne nationale
procedures moeten worden gevolgd. Dat vergt van het OM en de opsporingsdiensten
een aanzienlijke tijdinvestering. In geval van een EOM wordt de mogelijkheid
gecreëerd om dergelijke zaken eenvoudiger af te handelen, een en ander hangt af van
de nationale implementatie van de verordening in de betreffende Lidstaat. Zo heeft
bijvoorbeeld Frankrijk aangekondigd voor de categorie zaken, die binnen de EOM
bevoegdheid valt, de bevoegdheid van de zogenoemde onderzoeksrechter te leggen bij
het Franse OM, waardoor die tussenschakel wordt weggenomen. Participatie in een
EOM betekent dat de afhandeling van onderzoeken beduidend sneller zou kunnen
gaan verlopen.
Daarnaast lijkt deelname aan een BOM te betekenen dat voor wat betreft de overige
internationale rechtshandelingen, die nu via internationale rechtsh ulpprocedures
moeten verlopen, er geprofiteerd kan worden van het feit dat er gewerkt kan worden
zonder de ballast van veel formaliteiten, zoals nu alleen mogelijk is door het telkens
formeel instellen van een joint investigation team.
Ik stel vast dat eerder genoemde zorgpunten, onzekerheden en negatieve
consequenties van een EOM voor Nederland zich blijven voordoen. Anderzijds stel ik
vast dat niet meedoen ook een aantal onzekerheden en kwetsbaarheden met zich
meebrengt. De balans opmakend lijkt participatie bij het EOM vanuit pragmatische
overwegingen voordeliger te zijn dan niet aansluiten.

3,4

9 november 2016 PaG/BI

Voordeel van participatie kan ook nog zijn dat men invloed kan uitoefenen en sturen
bij de feitelijke ontwikkeling en de te stellen ambities van het EOM, waardoor een
harmonieuze samenwerking met de methoden van nationale fraudeaanpak kan
worden bevorderd en tevens de afbakening naar zaken van de zware georganiseerde
criminaliteit kan worden bewaakt. Overigens)ervan uitgaande dat Eurojust en OLAF op
dezelfde wijze kunnen blijven functioneren. Vooral voor wat betreft Eurojust mag het
niet zo zijn dat de oprichting van een EOM ten koste gaat van Eurojust.
Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend,
het College van procureurs-generaal

4/4