Bijlage 1. Vergelijking normhoogtes Bkl milieudomein
In de technische briefing over de AMvB's bij de Omgevingswet zijn vragen gesteld met betrekking tot
wijzigingen in de hoogtes van milieunormen tussen het huidige en het voorgestelde systeem. In de
procedurevergadering van 5 oktober j.l. is het verzoek gedaan om dit nader te verduidelijken.
De milieunormstelling is in het voorgestelde systeem opgenomen in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Eén
van de uitgangspunten bij het opstellen van dit besluit is een gelijkwaardig beschermingsniveau. Dit heeft
er toe geleid dat de milieunormstelling in het besluit voor de meeste aspecten gelijk blijft, met een
uitzondering van geluid van bedrijfsmatige activiteiten.
De bestuurlijke afwegingsruimte voor gemeenten met betrekking tot de maximale waarden verandert niet
wezenlijk. Gemeenten mogen geen hogere maximale waarden stellen (veel zijn Europees bepaald). Voor
geluid van bedrijfsmatige activiteiten, trillingen en geur van veehouderijen bestaat nu al de mogelijkheid
om onder voorwaarden een beperkte verruiming toe te staan via de Crisis- en herstelwet en de Wet Staden Milieubenadering. Deze mogelijkheden worden voortgezet in het nieuwe stelsel.
De standaardwaarden gelden als startpunt voor gemeenten. Hiervan mogen ze (nu ook al) gemotiveerd
naar boven en naar onder afwijken.
Aspect

Herkomst

Belangrijkste aanpassingen aan de
normhoogten

Luchtkwaliteit

Wet milieubeheer

Geen

Waterkwaliteit

Wet milieubeheer
Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009

Geen

Zwemwaterkwaliteit

Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en
zwemgelegenheden
Besluit hygiëne en veiligheid badinrichtingen en
zwemgelegenheden

Geen

Externe veiligheid

Besluit externe veiligheid inrichtingen
Besluit externe veiligheid buisleidingen
Besluit externe veiligheid transportroutes
Activiteitenbesluit milieubeheer.

Geen

Geur veehouderijen

Wet geurhinder en veehouderij
Crisis- en herstelwet
Wet Stad- en Milieubenadering

Geen, in afwachting van evaluatie
geurhinder veehouderijen.

Geur van
zuiveringstechnische
werken

Activiteitenbesluit milieubeheer

Geen

Trillingen

De standaard- en grenswaarden voor trillingsniveaus
zijn ontleend aan onderdeel B Hinder voor personen
in gebouwen van de SBR-richtlijn (Stichting Bouw
Research). Hiernaar wordt verwezen in het
Activiteitenbesluit milieubeheer.

Geen

Activiteitenbesluit milieubeheer
Crisis- en herstelwet
Handreiking industrielawaai

In de instructieregels voor het bevoegd
gezag zijn ten opzichte van het Activiteitenbesluit wijzigingen aangebracht ter
uniformering en vereenvoudiging van de
regels (zie verder nadere toelichting).

Geluid van bedrijfsmatige
activiteiten

Nieuw is dat deze normering direct is
opgenomen in het besluit i.p.v. te verwijzen
naar de richtlijn.

De geluidsnormen voor vergunningplichtige
activiteiten zijn nu juridisch geborgd
(voorheen handreiking industrielawaai).

1

Nadere toelichting geluidsnormering - Op de normstelling van geluid van bedrijfsmatige activiteiten is een
vereenvoudiging doorgevoerd, met behoud van een gelijkwaardig beschermingsniveau. Naast een
algemene basistabel met normen kende de oude regelgeving (Activiteitenbesluit) meerdere specifieke,
onderling net iets afwijkende normtabellen voor bedrijfstakken. Die afwijkende normen komen niet terug
in de rijksregelgeving. Eventuele afwijkingen per bedrijf(stak) of gebied zijn ter beoordeling aan de
gemeente. In het nieuwe besluit is voldoende ruimte voor dergelijke gebiedsgerichte normstelling in het
omgevingsplan. In alle gevallen blijft daarbij wel de binnenwaarde gelden als harde grens, waarvan niet
mag worden afgeweken.
In de basistabel is een aantal aanpassingen doorgevoerd met name gericht op pieknormen. Dit zijn normen
die worden gesteld met het oog op het voorkomen van slaapverstoring door piekgeluiden (zoals knallen).
Daarom zijn de pieknormen voor de dagperiode geschrapt. Tegen diezelfde achtergrond is de pieknorm
voor de avond en nacht gesteld op 65 dB(A). Dat was 65 in de avond en 60 in de nacht, maar uit onderzoek
blijkt dat 65 dB(A) een redelijke norm is met het oog op werkelijke slaapverstoring. Daarnaast is een aparte,
iets hogere pieknorm van 70 dB(A) voor transportbewegingen geïntroduceerd. Voorheen gold één norm
voor alle piekgeluiden, maar bekend is dat het aandrijfgeluid van transportmiddelen door de lagere
‘stijgsnelheid’ van het geluid (het geluidniveau neemt minder snel toe en af) minder slaapverstoring
veroorzaakt dan ‘echte’ piekgeluiden. Daarom kan voor die geluiden met een 5 dB(A) soepeler pieknorm
worden volstaan. Verder vervalt in het Bkl het afwijkende begin van de dagperiode voor agrarische
bedrijven (nu nog 6.00 uur i.p.v. 7.00 uur voor alle andere activiteiten).
Specifieke uitzonderingsbepalingen vervallen in de rijksregels, zoals die voor onversterkte muziek, kerkklokken, traditioneel schieten en kinderspeelplaatsen (huidig art. 2.18 Act.besl.) en voor festiviteiten (art.
2.21 Act.besl.). Reden hiervoor is dat in het nieuwe stelsel de gemeente bij dergelijke activiteiten veel beter
in staat is om de aanvaardbaarheid van het geluid in de lokale context te beoordelen.
Andere geluidregels voor wegen, spoorwegen en gezoneerde industrieterreinen volgen in de
Aanvullingswet geluid en het bijbehorende Aanvullingsbesluit.

2

Bijlage 2. Decentrale omgevingswaarden
In de technische briefing over de AMvB's bij de Omgevingswet zijn vragen gesteld met betrekking tot de
mogelijkheden van decentraal gestelde omgevingswaarden en hoe deze wijzigingen tussen het huidige en
het voorgestelde systeem. In de procedurevergadering van 5 oktober j.l. is het verzoek gedaan om dit
nader te verduidelijken. Met name de vraag hoe omgevingswaarden doorwerken naar burgers en bedrijven
stond centraal in de technische briefing. Kort gezegd werken deze niet door, tenzij de gemeente of de
provincie ze vertalen naar regels in het omgevingsplan of in de provinciale verordening.
Wat is een omgevingswaarde? - Omgevingswaarden geven de gewenste staat van een onderdeel van de
fysieke leefomgeving weer, bijvoorbeeld de kwaliteit van de lucht. Het zijn juridisch verankerde beleidsdoelen. In het Besluit kwaliteit leefomgeving zijn de rijksomgevingswaarden voor luchtkwaliteit, waterkwaliteit en zwemwaterkwaliteit uitgewerkt. De omgevingswaarden voor lucht en water worden per stof
gesteld: bijvoorbeeld dat er gemiddeld over het jaar maximaal 5 microgram benzeen per m3 in de lucht mag
zitten.
Opgemerkt wordt dat omgevingswaarden niet de enige manier zijn waarop het Rijk normen stelt. Het Rijk
doet dit ook via instructieregels aan het omgevingsplan. Dit betekent dat de gemeente deze normen moet
opnemen in het omgevingsplan.
Bevoegdheid tot het stellen van decentrale omgevingswaarden - Gemeenten en provincies kunnen zelf
omgevingswaarden stellen in het omgevingsplan of de omgevingsverordening respectievelijk. Dat kunnen
ze voor alle onderwerpen waarvoor het rijk geen omgevingswaarden heeft gesteld, bijvoorbeeld een
regionale omgevingswaarde voor geur of voor lichthinder.
Daarnaast kunnen gemeenten omgevingswaarden voor luchtkwaliteit stellen en provincies voor lucht- en
voor waterkwaliteit, in aanvulling op de rijksomgevingswaarden. Voor gemeenten is deze bevoegdheid
nieuw. Provincies hadden al een vergelijkbare bevoegdheid op grond van de Wet milieubeheer. De
aanvullende omgevingswaarden kunnen alleen strenger worden gesteld. Dit past bij de insteek van de
Europese richtlijnen om te streven naar een permanente verbetering. De richtlijnen staan niet toe dat een
soepeler norm wordt gekozen.
Verplichtingen - Voor de helderheid leg ik hierna de focus om de gemeentelijke omgevingswaarden.
Omgevingswaarden zijn alleen gericht tot de gemeente die de omgevingswaarde stelt, dus niet tot burgers
en bedrijven. Een omgevingswaarde schept twee verplichtingen voor de gemeente: de plicht tot monitoren
en de plicht tot het opstellen van een programma met maatregelen als sprake is van een dreigende
overschrijding. De systematiek voor waterkwaliteit heeft model gestaan voor dit systeem van
omgevingswaarden. Het Besluit kwaliteit leefomgeving regelt helder wie in geval van een dreigende
overschrijding een programma moet opstellen.
Doorwerking van gemeentelijke omgevingswaarden - Om te voldoen aan een omgevingswaarde voeren
gemeenten beleid. Dat kunnen regels zijn voor burgers, bedrijven of andere bestuursorganen, maar ook
bijvoorbeeld voorlichtingscampagnes, subsidieprogramma’s of convenanten. Opgemerkt wordt dat
gemeenten ook op grond van andere redenen regels aan activiteiten stellen, bijvoorbeeld op basis van
eigen beleidsdoelen of instructieregels. Voor gemeenten is dit een centraal sturingsinstrument, samen met
het toedelen van functies aan locaties. Onder de Omgevingswet komen deze autonome bevoegdheden, die
ook in het huidige systeem al bestaan, samen met de mogelijkheden voor maatwerk op de algemene regels
en de ruimte in de instructieregels gebundeld in het omgevingplan.
Burgers en bedrijven krijgen pas te maken met een omgevingswaarde als de gemeente deze doorvertaalt
naar regels aan activiteiten in het omgevingsplan. Dat kunnen bijvoorbeeld regels zijn die grenzen stellen
aan de emissies op een bepaalde een locatie. Dit kan ertoe leiden dat de ruimte voor nieuwkomers wordt
ingeperkt, omdat een gebied al te zwaar is belast. Ook voor bestaande bedrijven kan dit betekenis hebben.

3

Dat betekent natuurlijk niet dat gemeenten zomaar van alles kunnen regelen. Ten eerste moet het besluit
van de gemeente de doelen van de Omgevingswet dienen: een evenwicht tussen beschermen en benutten.
Bovendien moet het besluit goed worden gemotiveerd en gelden het zorgvuldigheidsbeginsel en het
evenredigheidsbeginsel van de Algemene wet bestuursrecht. De rechter toetst daar ook aan. Als een
burger of bedrijf niet akkoord is met een gestelde regel, kan hij in beroep gaan tegen de wijziging van het
omgevingsplan. Ten slotte geldt dat voor bestaande situaties moet worden gekeken naar eventuele schade
en nadeelcompensatie.
Toegevoegde waarde decentrale omgevingswaarden - Omgevingswaarden zullen met name toegevoegde
waarde hebben in situaties waar sprake is van cumulatieproblematiek van het zelfde aspect en waarbij
provincies en gemeenten in positie zijn om te sturen op deze bronnen. Of het zinvol, effectief of verstandig
is voor decentrale bestuursorganen om omgevingswaarden te stellen, hangt af van een aantal zaken:
• Het beleidsdoel moet objectiveerbaar zijn, anders is niet vast te stellen of aan een omgevingswaarde
wordt voldaan.
• Het moet gaan om iets dat binnen de invloedsfeer van bestuursorgaan ligt. Het is niet zinvol om een
doel te stellen aan jezelf dat je niet bij machte bent om te behalen.
• Het bestuur moet bereid zijn om de kosten van monitoring en eventuele maatregelen te dragen.
• Het moet effectief zijn. In een aantal gevallen is het effectiever om niet omgevingswaarden te stellen,
maar om het beleidsdoel op een andere manier te reguleren. Als er in een gebied één fabriek staat die
zorgt voor de belasting, dan is het effectiever om rechtstreeks regels te stellen aan die activiteit.
Wat verandert er? - Voor burgers en bedrijven verandert er niets. Voor overheden veranderen een paar
dingen:
• De mogelijkheden tot het stellen van decentrale omgevingswaarden worden verruimd.
• De Omgevingswet regelt expliciet dat ook al bij een dreigende overschrijding, een programma moet
worden opgesteld.
• De programmaplichten voor de rijksomgevingswaarden worden explicieter aan een bestuurslaag
toebedeeld.

4

Samengevat
Nieuwe situatie
Huidige situatie
In de omgevingsvisie staan de eigen, langeDit is vergelijkbaar met de huidige situatie met
termijn beleidsdoelen opgenomen. Deze zijn niet de structuurvisie.
bindend voor derden.
In het omgevingsplan kan de gemeente onder
meer eigen omgevingswaarden opnemen.
Provincies kunnen dit in de omgevingsverordening. Deze zijn niet bindend voor derden.

Gemeenten kunnen nu geen milieukwaliteitseisen in hun bestemmingsplan opnemen,
provincies wel in de verordening.

Als een omgevingswaarde is vastgesteld, dan
moet het bestuursorgaan verplicht monitoren.
Ook geldt verplicht programma met maatregelen bij (dreigende) overschrijding.

Dit is vergelijkbaar met de huidige situatie, al
geldt een programmaplicht nu nog pas bij
overschrijding.

Om de omgevingswaarde te halen, heeft
gemeente nu al een aantal instrumenten: regels
in het omgevingsplan, voorlichting, subsidies of
convenanten. Regels in het omgevingsplan zijn
bindend voor burgers en bedrijven tot wie ze zijn
gericht

Dit is vergelijkbaar met de huidige situatie.
Gemeenten kunnen kwantitatieve regels stellen
aan individuele bedrijven, bijvoorbeeld voor
geur. De huidige mogelijkheden tot het stellen
van milieuregels zijn nu wel versnipperd. De
motivering voor het stellen van die regels
verschilt per instrument.
Dit is vergelijkbaar met de huidige situatie.

Gemeenten kunnen niet ongelimiteerd regels
stellen. Strengere milieuregels moeten worden
gemotiveerd op grond van een evenwicht tussen
beschermen en benutten. Bovendien gelden de
algemeen bestuursrechterlijke garanties (onder
meer evenredigheid).
Burgers of bedrijven kunnen in beroep gaan
tegen het stellen van regels in het omgevingsplan.
Andersom kan op het niet naleven van de regels
worden gehandhaafd of kan een handhavingsverzoek worden gedaan door derden.

Dit is vergelijkbaar met de huidige situatie voor
het bestemmingsplan.

Als de gemeente niet monitort of niet handelt bij
een gemeten dreigende overschrijding, kunnen
burgers de gemeente hierop aanspreken via de
volksvertegenwoordiging (eerstelijns toezicht) of
via de provincie (interbestuurlijk toezicht).

Dit is vergelijkbaar met de huidige situatie.

5