Bijlage 1: Voortgangsrapportage handelsakkoorden – februari 2019
Deze bijlage bevat EU-handelsakkoorden die nog niet in werking zijn getreden en waarbij de
betrokken partijen al wel de intentie kenbaar hebben gemaakt om een handelsakkoord te verkennen.
Deze rapportage wordt ieder kwartaal aan de Kamer toegezonden.
A.
-

Multilaterale handelsakkoorden

B. Plurilaterale handelsakkoorden
Milieugoederenakkoord (Environmental Goods Agreement (EGA)):
Sinds juli 2014 onderhandelen achttien partijen, waaronder de EU, over een milieugoederenakkoord.
Dit beoogde akkoord richt zich op de vrijmaking van de handel in goederen die bijdragen aan milieuen klimaatdoelstellingen. Hiertoe onderhandelen deelnemende partijen over een lijst van ‘groene
goederen’. Eveneens wordt getracht de aan deze producten gekoppelde diensten op termijn te
liberaliseren. De Europese Commissie onderhandelt op basis van het mandaat vastgesteld door de
Raad in 2014. Inmiddels hebben 18 onderhandelingsrondes plaatsgevonden en zijn mogelijke
hoofdlijnen van een akkoord (zogenoemde ‘landing zones’) geïdentificeerd. Partijen hebben gepoogd
de onderhandelingen in 2016 af te ronden, maar zijn daar niet in geslaagd. Hierop zijn de
onderhandelingen stilgelegd. Het is onduidelijk wanneer de onderhandelingen worden hervat, gezien
het veranderde internationale krachtenveld sinds 2016.
Verdrag over de handel in diensten (Trade in Services Agreement (TiSA)):
Het Trade in Services Agreement (TiSA) is een plurilateraal handelsakkoord over de handel in diensten
waarover de EU tot in december 2016 met 22 WTO-leden onderhandelde, op basis van een mandaat
van de Raad uit maart 2013.1 Het doel van het akkoord is onder meer afspraken te maken over
internationale e-commerce, datastromen, telecommunicatie, transport, kennismigratie en betere
regelgeving. Van 2 tot en met 10 november 2016 heeft de 21ste onderhandelingsronde
plaatsgevonden. De Europese Commissie heeft een verslag van deze ronde op haar website
gepubliceerd.2 Sindsdien zijn er in verband met het veranderde internationaal krachtenveld geen
onderhandelingen meer geweest. Het is onbekend wanneer de onderhandelingen worden hervat.
C.

Bilaterale handelsakkoorden

C.1 Afrika:
Op basis van een mandaat uit 2002 zijn in hetzelfde jaar de onderhandelingen gestart met landen in
Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACS-landen) over een Economisch Partnerschapsakkoord
(EPA). De landen zijn verdeeld in zeven regio’s, waarvan er vijf in Afrika liggen, één in de Cariben en
één in de Stille Oceaan. Een interim-EPA is beperkt in reikwijdte (vaak alleen bepalingen over
goederen en ontwikkelingssamenwerking en soms gericht op een beperkt aantal landen in de regio),
terwijl een volledige EPA doorgaans betrekking heeft op meerdere onderwerpen, waaronder handel in
goederen en diensten, investeringen, intellectueel eigendom, duurzaamheid en aanbestedingen, en
een gehele regio beslaat.
Economisch Partnerschap Centraal Afrika (Centraal Afrika-EU EPA):
Onderhandelingen over een brede EPA met Centraal-Afrika verlopen moeizaam. Alleen met Kameroen
is een tijdelijke EPA afgesloten. Congo komt in aanmerking voor preferenties onder het Algemeen
Preferentieel Stelsel. Sinds 1 januari 2014 komt Gabon daar niet meer voor in aanmerking. De overige
landen van deze regio vallen onder de ‘minst-ontwikkelde landen’ en genieten daarom van rechten- en
quota-vrije toegang tot de EU-markt onder het zogenoemde “Everything but Arms” schema.

Economisch Partnerschap Westelijk Afrika (ECOWAS-EU EPA):
Eind 2014 is een akkoord bereikt met de 16 landen in de Westelijk Afrikaanse regio (verenigd in de
1
2

http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6891-2013-ADD-1-DCL-1/en/pdf
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2016/november/tradoc_155095.pdf

1

ECOWAS) over een EPA. De juridische revisie van de uitkomst is door beide partijen afgerond en de
EPA dient nog door Nigeria en Mauritanië ondertekend te worden. Gambia heeft op 8 augustus 2018
ondertekend. Het akkoord komt in aanmerking voor voorlopige toepassing wanneer de ECOWASlidstaten het akkoord allemaal getekend hebben en wanneer minimaal twee derde van de ECOWASlidstaten het akkoord hebben geratificeerd. In afwachting van een volledige EPA, zijn de reeds
bestaande interim-EPA’s met Ghana en Ivoorkust in september 2016 tot stand gekomen. Beide
interim-EPA’s worden voorlopig toegepast (Ivoorkust per 3 september 2016 en Ghana per 15
december 2016).
Economisch Partnerschap Oostelijk Afrika (EAC-EU EPA):
Eind 2014 is een akkoord bereikt met de vijf landen in de Oostelijk Afrikaanse regio (de East African
Community, EAC) over een EPA. De EPA wacht nu op ondertekening door de EAC-landen, waarna het
akkoord geratificeerd dient te worden. Tanzania heeft tot op heden echter aangegeven nog niet klaar
te zijn om te ondertekenen, omdat het land eerst meer informatie wil over de gevolgen van Brexit op
het EPA-proces. Daarom wordt zowel in EAC-verband als tussen de EU en Tanzania overleg gepleegd
teneinde de impasse te doorbreken. Na ratificatie door de EAC-lidstaten en goedkeuring van het
Europees Parlement zal het akkoord voorlopig toegepast worden.
Economisch Partnerschap Oostelijk en Zuidelijk Afrika (ESA-EU EPA):
Op dit moment zijn de onderhandelingen met de gehele regio over een EPA nog altijd gaande. In
afwachting van een volledige EPA is voor Madagaskar, Mauritius, de Seychellen en Zimbabwe een
interim-EPA van kracht.
Economisch Partnerschap Zuidelijk Afrika (SADC-EU EPA):
Na bijna 15 jaar onderhandelen is er eind 2014 een akkoord bereikt met de zes landen in de Zuidelijk
Afrikaanse regio (de Southern African Development Community, SADC) over een EPA. De EPA is in
juni 2016 tot stand gekomen en wordt sinds 10 oktober 2016 voorlopig toegepast. In de EU-lidstaten
zal, aangezien het een gemengd akkoord betreft, de nationale goedkeuringsprocedure worden
opgestart.
Egypte (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
In 2004 trad een associatieakkoord tussen de EU en Egypte in werking. Dit heeft vrijhandel van
goederen bewerkstelligd door de afschaffing van invoerrechten voor industriële producten en omvatte
diverse concessies voor landbouwproducten. In 2010 trad additioneel een akkoord in werking met
betrekking tot landbouw en visserij. In 2011 kreeg de Europese Commissie een mandaat om te
onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over onder meer handel
in diensten en investeringen. Een dialoog daarover is gestart in juni 2013. Er is geen zicht op opening
van de onderhandelingen.
Marokko (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
Het associatieakkoord tussen de EU en Marokko is in werking getreden in maart 2000. Het akkoord
heeft geleid tot de geleidelijke afbouw van invoerrechten voor industriële producten en liberalisatie
voor landbouw- en visserijproducten. In 2011 kreeg de Europese Commissie een mandaat om te
onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over onder meer handel
in diensten en investeringen. De onderhandelingen daarover zijn in april 2013 van start gegaan. Sinds
de vierde ronde in april 2014 liggen de onderhandelingen stil. Marokko wenste meer tijd voor interne
afstemming. In oktober 2012 trad daarnaast een separaat akkoord in werking op het gebied van
landbouw en visserij. Op 21 december 2016 heeft het EU-Hof geoordeeld dat het associatieakkoord
géén betrekking heeft op producten uit de Westelijke Sahara. De Commissie heeft daarop op 11 juni
2018 voorstellen aan de Raad voorgelegd, waarmee de geografische reikwijdte van twee protocollen
(import, oorsprongsregels) bij het associatieakkoord met Marokko wordt uitgebreid naar de Westelijke
Sahara. De Raad heeft op 16 juli 2018 het besluit tot ondertekening namens de Unie vastgesteld. Het
Europees Parlement heeft op 16 januari 2019 haar goedkeuring gegeven. De Raad zal naar
verwachting op korte termijn het besluit tot sluiting van het akkoord vaststellen, waarna de
aangepaste protocollen in werking treden.
Daarnaast hebben onderhandelingen plaatsgevonden over een nieuw EU-visserijprotocol met Marokko
en wijziging van de partnerschapsovereenkomst inzake visserij, zodat deze tevens van toepassing is

2

op de wateren grenzend aan de Westelijke Sahara. Dit was nodig, omdat het EU-hof heeft geoordeeld
dat de visserijpartnerschapsovereenkomst niet van toepassing is op de wateren die grenzen aan de
Westelijke Sahara. De Europese Commissie heeft voorstellen voor Raadsbesluiten tot ondertekening
en sluiting van de gewijzigde partnerschapsovereenkomst en het protocol aan de Raad voorgelegd. De
Raad heeft op 29 november 2018 het besluit tot ondertekening namens de Unie vastgesteld. Naar
verwachting zal het Europees Parlement op korte termijn stemmen over het visserijprotocol en
aanpassing van de partnerschapsovereenkomst.
Tunesië (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
Het associatieakkoord tussen de EU en Tunesië is in 1998 in werking getreden. In 2008 zijn de
douanerechten voor industrieproducten volledig afgeschaft. In 2011 kreeg de Europese Commissie een
mandaat om te onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met afspraken over
onder meer handel in diensten en investeringen. EU-tekstvoorstellen zijn online te vinden.3 Dit geldt
tevens voor de resultaten van een consultatie met belanghebbenden.4 De derde onderhandelingsronde
vond van 10 tot en met 14 december 2018 plaats in Brussel. Tijdens deze ronde is onder meer
gesproken over onderhandelingsteksten ten aanzien van handel in goederen en diensten,
investeringen en digitale handel. De Europese Commissie heeft het verslag van deze ronde op haar
website gepubliceerd.5 De volgende onderhandelingsronde vindt naar verwachting plaats in de lente
van dit jaar.
C.2

Azië:

ASEAN (Association of Southeast Asian Nations):
In 2007 zijn de onderhandelingen gestart tussen de EU en de Association of Southeast Asian Nations
(ASEAN)6 om tot een regionaal handelsakkoord te komen. De basis hiervoor is het ASEAN-mandaat uit
2007. Na zeven onderhandelingsrondes hebben de EU-lidstaten in 2009 besloten om de
onderhandelingen te vervolgen op het niveau van bilaterale handelsakkoorden met ASEAN-landen.
Deze handelsakkoorden kunnen als bouwstenen dienen om later alsnog tot een regionaal
handelsakkoord te komen.
China (EU-China Investment Agreement):
Sinds november 2013 is de Europese Commissie, op basis van een mandaat uit oktober 2013, met
China in onderhandeling over een investeringsakkoord. Het doel is om een kwalitatief hoogwaardig
akkoord te sluiten, waarbij het gaat om het verzekeren van markttoegang op het gebied van
investeringen, transparantie, duurzaamheidsafspraken en het beschermen van investeringen met een
nieuw investeringsbeschermingsmechanisme volgens de nieuwe EU-benadering. De 26 bestaande
bilaterale investeringsbeschermingsovereenkomsten tussen de EU-lidstaten en China zullen
uiteindelijk vervangen worden door dit diepgaand EU-investeringsakkoord. De 19e
onderhandelingsronde vond plaats op 29 en 30 oktober 2018 in Beijing. Een verslag van de
onderhandelingsronde heeft de Commissie gepubliceerd op haar website.7 De volgende ronde staat
tentatief gepland voor begin 2019 in Brussel, maar exacte data zijn nog niet bekend.
De Raad heeft de Commissie in december 2005 gemachtigd voor het voeren van onderhandelingen
over een Partnership and Cooperation Agreement. Deze onderhandelingen zijn gestart in 2007, maar
zijn in 2011 vastgelopen vanwege het verschil in de verwachtingen tussen beide partijen.
Filipijnen (EU-Philippines Free Trade Agreement):
In december 2015 zijn de onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en de Filipijnen
aangekondigd. De Raad heeft eind 2015 ingestemd met een Voorzitterschapsnotitie voor de start van
de onderhandelingen. Deze notitie vormt een aanvulling op het mandaat van de Raad aan de
3

http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1490
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/june/tradoc_156920.pdf
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2019/january/tradoc_157645.pdf
6
De volgende landen zijn lid van de ASEAN: Brunei Darussalam, Cambodja, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar/Birma, de
Filipijnen, Singapore, Thailand en Vietnam.
7
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/november/tradoc_157495.._.pdf
4
5

3

Europese Commissie voor de onderhandelingen over een regionaal handelsakkoord met de ASEANregio uit 2007. De tweede onderhandelingsronde vond plaats van 13 tot en met 17 februari 2017. De
Europese Commissie heeft het verslag van deze ronde op haar website gepubliceerd.8 Op dit moment
is nog geen volgende onderhandelingsronde gepland.
India (India-EU Free Trade Agreement):
De EU en India onderhandelen sinds 2007 over een handels- en investeringsakkoord. Sinds de zomer
van 2013 liggen de onderhandelingen stil. Na verschillende pogingen om de EU-India Free Trade
Agreement onderhandelingen te heropenen, is in juni 2018 besloten de onderhandelingen voorlopig
niet te herstarten wegens een blijvend gebrek aan een gelijk ambitieniveau. De Commissie blijft de
strategische dialoog met India voortzetten om de onderhandelingen in de toekomst te kunnen
heropenen. Bovendien onderzoekt de Europese Commissie de mogelijkheid voor een separaat
investeringsakkoord. Momenteel is er nog geen zicht op een herstart van de onderhandelingen.
Indonesië (Indonesia-EU Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA)):
De Raad heeft op 18 juli 2016 ingestemd met een Voorzitterschapsnotitie voor de start van de
onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en Indonesië. Deze notitie vormt een
aanvulling op het bestaande ASEAN-mandaat uit 2007. Van 15 tot 19 oktober 2018 vond de zesde
onderhandelingsronde plaats in Palembang, Indonesië. De EU heeft tijdens deze ronde onder andere
een tekstvoorstel voor transparantie gedeeld met Indonesië. Ook hebben discussies plaatsgevonden
over het eerste markttoegangsaanbod voor diensten en investeringen en is voortgang geboekt ten
aanzien van de tekst over douane en handelsfacilitatie. Het verslag van deze ronde is te vinden op de
website van de Europese Commissie.9 Een 7e onderhandelingsronde staat voorlopig gepland voor 11
tot 15 maart 2019 in Brussel.
Irak (Partnership and Cooperation Agreement):
Het EU-Iraq Partnership and Cooperation Agreement uit 2012 biedt een basis voor samenwerking op
handelsgebied. Omdat een aantal EU-lidstaten de ratificatie nog niet heeft afgerond, worden de
handelsbepalingen van het akkoord sinds augustus 2012 voorlopig toegepast. Nederland heeft het
akkoord in 2013 geratificeerd.
Japan (EU-Japan Economic Partnership Agreement):
De EU en Japan hebben vanaf 2013 onderhandeld over een handelsakkoord. Op 8 december 2017 zijn
die onderhandelingen afgerond. Op 18 april 2018 heeft de Europese Commissie voorstellen aan de
Raad voorgelegd ter sluiting en ondertekening van het handelsakkoord. Ondertekening van het
verdrag heeft op 17 juli 2018 plaatsgevonden tijdens de EU-Japan Top. In december jl. is het verdrag
door het Europees Parlement en door het Japanse Lagerhuis en Hogerhuis goedgekeurd. Het verdrag
is op 1 februari jl. in werking getreden. Over het mechanisme voor de beslechting van geschillen
tussen investeerders en staten is tussen Japan en de EU (nog) geen overeenstemming bereikt.
Naar aanleiding van het EU-Japan EPA heeft de Europese Commissie op 24 januari jl. een ‘adequacy
decision’ genomen, waarmee is erkend dat in Japan een vergelijkbaar niveau van bescherming van
persoonsgegevens en van privacy geldt als in de EU. In Japan is tegelijkertijd een vergelijkbaar besluit
genomen. Met die besluiten is de grootste zone ter wereld voor vrij verkeer van data ontstaan.
Jordanië (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
In 2002 is een associatieakkoord tussen de EU en Jordanië in werking getreden. Afschaffing van de
invoertarieven is na een transitieperiode van 12 jaar gerealiseerd. In 2007 trad een aanvullend
akkoord in werking voor liberalisatie van handel in landbouwproducten. In 2011 kreeg de Europese
Commissie een mandaat om te onderhandelen over verbreding en verdieping van het akkoord, met
afspraken over onder meer handel in diensten en investeringen. Er is voorlopig nog geen eerste
onderhandelingsronde gepland.
Kazachstan (Enhanced Partnership and Cooperation Agreement (EPCA)):
In december 2015 is het nieuwe akkoord ondertekend, gevolgd door voorlopige toepassing door de EU

8
9

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2017/march/tradoc_155435.pdf
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/october/tradoc_157477.pdf

4

per 1 mei 2016. Kazachstan is lid van de Euraziatische Economische Unie (samen met Rusland,
Armenië, Kirgizië en Wit-Rusland), daarom zijn er geen afspraken over tariefliberalisatie voor
goederen in het akkoord opgenomen. Hier kan alleen met de Euraziatische Unie als geheel over
onderhandeld worden. In 2011 zijn onderhandelingen van start gegaan tussen de Europese Commissie
en Kazachstan over een hernieuwd Partnership and Cooperation Agreement (PCA). In 2014 zijn de
onderhandelingen na acht onderhandelingsrondes afgerond. De Raad van State heeft zijn advies
gegeven over het akkoord. Op 29 oktober 2018 is het Memorie van Toelichting samen met het
akkoord ter goedkeuring naar de Tweede Kamer gestuurd. De Tweede Kamer heeft dit tijdens de
plenaire behandeling op 7 februari 2019 aangenomen. Het akkoord zal aan de Eerste Kamer worden
voorgelegd.
Kirgizië (Enhanced Partnership Cooperation Agreement)
De samenwerking tussen de EU en Kirgizië is vastgelegd in een Partnership and Cooperation
Agreement (PCA), dat in 1999 in werking is getreden. Deze samenwerking omvat drie pilaren: een
politieke dialoog, economische samenwerking (inclusief ontwikkelingshulp vanuit de EU) en
samenwerking op een aantal concrete beleidsterreinen, zoals technologie en cultuur. Daarnaast heeft
Kirgizië preferentiële markttoegang tot de EU op grond van het ‘APS+’-stelsel (Algemeen Preferentieel
Stelsel). Op 2 juni 2017 heeft de Commissie een aanbeveling aan de Raad gedaan voor het openen
van de onderhandelingen voor het moderniseren van het PCA, inclusief een voorstel voor een
mandaat. Hierin stelt de Commissie voor om de samenwerking op alle drie de pijlers te verdiepen. De
Raad heeft het onderhandelingsmandaat op 9 oktober 2017 goedgekeurd. Onderhandelingen over het
handelsdeel zijn op 28 februari 2018 van start gegaan. Ten aanzien van handel zijn de
onderhandelingsteksten gemodelleerd op het recent aangepaste akkoord met Kazachstan.10 Er is geen
sprake van tariefliberalisatie, omdat daarover alleen met de Euraziatische douane-unie als geheel
onderhandeld kan worden. Op 29-31 januari 2019 heeft de vijfde onderhandelingsronde over de
handelsbepalingen plaatsgevonden in Bishkek.
Libanon (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA)):
In 2006 trad een associatieakkoord tussen de EU en Libanon in werking. Sindsdien kunnen industriële
goederen en de meeste landbouwproducten tariefvrij geïmporteerd worden in de EU. In 2011 kreeg de
Commissie een mandaat om de onderhandelingen te beginnen over verbreding en verdieping van het
akkoord. Er is echter geen zicht op opening van de onderhandelingen.
Maleisië (Malaysia-EU FTA (MEUFTA)):
De onderhandelingen over het handelsakkoord tussen de EU en Maleisië zijn in oktober 2010
begonnen. Het ASEAN-mandaat uit 2007 lag hieraan ten grondslag. De zevende, en tot nu toe laatste
ronde, vond plaats in april 2012. Op dit moment is nog geen zicht op hervatting van de
onderhandelingen.
Myanmar (EU-Myanmar Investment Protection Agreement):
In maart 2014 heeft de Raad een mandaat aan de Europese Commissie verleend en zijn de
onderhandelingen tussen de EU en Myanmar over een investeringsbeschermingsakkoord begonnen.
Het doel van de bilaterale investeringsovereenkomst met de EU is om investeringen te bevorderen ten
behoeve van de sociaaleconomische ontwikkeling van Myanmar. Het akkoord zal hoofdstukken
bevatten over transparantie, duurzame ontwikkeling, investeringsbescherming en
geschillenbeslechting. Van 26 tot en met 27 april 2017 hebben technische besprekingen
plaatsgevonden.11 Er staat geen nadere onderhandelingsronde gepland.
Singapore (European Union-Singapore Free Trade Agreement (EUSFTA)):
Het EU-Singapore akkoord is op 18 oktober 2018 ondertekend. Het akkoord bestaat uit een
handelsakkoord en een investeringsakkoord. Het akkoord biedt belangrijke kansen voor het
bedrijfsleven en zal tevens een positieve impuls geven aan de bilaterale relatie tussen de EU en
Singapore. Singapore heeft, net als Nederland, een bijzonder open economie. Singapore behoort tot
de twintig belangrijkste exportmarkten van Nederland. Het investeringsakkoord bevat alle
vernieuwende elementen van de EU-inzet voor investeringsbescherming. Het EU-investeringsakkoord
10
11

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32016D0123
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2017/april/tradoc_155507.pdf

5

met Singapore zal het bestaande investeringsakkoord tussen Nederland en Singapore vervangen. Het
Europees Parlement heeft het EU-handelsakkoord en het EU-investeringsakkoord op 13 februari 2019
goedgekeurd. Het handelsakkoord kan nu spoedig in werking treden. Het investeringsakkoord is een
gemengd akkoord en kan pas in werking treden nadat het is geratificeerd door alle EU-lidstaten.
Syrië (Euro-Mediterranean Agreement Establishing an Association):
De bilaterale relatie is geregeld in een Samenwerkingsovereenkomst uit 1977, die in 1978 in werking
trad. Onderhandelingen over een associatieakkoord zijn afgerond in 2004, maar ondertekening is
uitgebleven als gevolg van de interne politieke situatie in Syrië. Tevens heeft de EU in 2011 besloten
handelsrestricties in te stellen in reactie op de gewelddadige onderdrukking door het Syrische regime
van vreedzame demonstraties. Deze sancties zijn sindsdien regelmatig aangepast en uitgebreid.
Thailand (EU-Thailand Free Trade Agreement):
In februari 2013 zijn de onderhandelingen tussen de EU en Thailand gestart. Het ASEAN-mandaat uit
2007 vormt hiervoor de basis. De vierde onderhandelingsronde vond plaats van 8 tot en met 10 april
2014. Na de militaire coup in mei 2014 zijn de onderhandelingen stilgelegd. Nu Thailand heeft
aangekondigd in november 2018 weer verkiezingen te zullen houden, inventariseert de EU de
mogelijkheid om de onderhandelingen te heropenen. Conform de Raadsconclusies van 2017 worden
de onderhandelingen slechts heropend op het moment dat er een democratisch gekozen regering is.
Vietnam (EU-Vietnam Free Trade Agreement):
Het akkoord bestaat uit een handelsakkoord en een investeringsakkoord. Inwerkingtreding van het
handelsakkoord door beide verdragspartijen (EU en Vietnam) zal naar verwachting in de tweede helft
van 2019 plaatsvinden. Alvorens het verdrag in werking kan treden, dienen het Europees Parlement
en de Raad hiermee in te stemmen. Zowel het handelsakkoord als het investeringsakkoord is op 17
oktober 2018 ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad. Goedkeuring door de Raad is voorzien op de
RBZ Handel in mei 2019. Vervolgens dient het Europees Parlement beide akkoorden goed te keuren.
Alvorens het investeringsakkoord in werking kan treden, dient het eerst nog door de nationale
parlementen van de EU-lidstaten te worden goedgekeurd.
Na het handelsakkoord met Singapore is dit akkoord het tweede afgeronde akkoord in de regio op
basis van het ASEAN-mandaat uit 2007. Het handelsakkoord is een veelomvattend en gebalanceerd
akkoord. Wanneer het akkoord in werking treedt, worden bijna alle import- en exporttarieven op nul
gesteld. De resterende tarieven worden geleidelijk afgebouwd. Het akkoord levert Europese
exporteurs en investeerders daarmee verbeterde toegang tot de Vietnamese markt met ruim 90
miljoen consumenten. Bovendien bevat het akkoord een robuust duurzaamheidshoofdstuk. Het
investeringsakkoord lijkt sterk op het investeringsakkoord van het EU-Singapore akkoord. Dit betekent
dat het investeringsakkoord de gemoderniseerde EU-inzet voor investeringsbescherming bevat, zoals
het Investment Court System.

C.3

Europa:

Andorra, Monaco en San Marino (één of meerdere Association Agreements):
De huidige relatie tussen de EU en de drie micro-staten Andorra, Monaco en San Marino is gebaseerd
op een groot aantal afzonderlijke akkoorden. Sinds 8 maart 2015 wordt er onderhandeld om deze
afzonderlijke akkoorden te integreren in bij voorkeur één associatieakkoord. De Raad heeft hiervoor
op 4 december 2014 het mandaat verleend. Het doel is een significante verlaging van de
handelsbarrières voor ondernemers uit Andorra, Monaco en San Marino, vergelijkbaar met de
markttoegang voor EER-staten Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. De onderhandelingen bevinden
zich momenteel in de finale fase en de Raad heeft in december 2018 de hoop uitgesproken dat de
onderhandelingen in het voorjaar van 2019 kunnen worden afgerond12. Nederland is voorstander van
een zo goed mogelijke integratie van Andorra, Monaco en San Marino in de Europese interne markt;
bij voorkeur door middel van één gezamenlijk associatieakkoord voor de drie micro-staten. Nederland
12

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2018/12/11/council-conclusions-on-a-homogeneous-extendedsingle-market-and-eu-relations-with-non-eu-western-european-countries/

6

wenst dat het aantal uitzonderingsbepalingen voor het vrij verkeer van goederen, diensten, personen
en kapitaal zo veel als mogelijk wordt beperkt, en door de micro-staten grondig wordt onderbouwd.
Armenië (Comprehensive and Enhanced Partnership Agreement, CEPA):
Per 1 juni 2018 is de Comprehensive and Enhanced Partnership Agreement voorlopig in werking
getreden. Op 26 februari 2017 bereikten de Europese Commissie en Armenië overeenstemming over
dit akkoord. Op 24 november 2017 is het akkoord door beide partijen ondertekend. Deze CEPA
vervangt het in 1999 in werking getreden Partnership and Cooperation Agreement. Armenië en de
Europese Unie hadden als onderdeel van een Associatieakkoord in 2013 reeds de onderhandelingen
over een Deep and Comprehensive Free Trade Agreement (DCFTA) afgerond. Dit akkoord is nooit in
werking getreden, vanwege het feit dat Armenië lid werd van de Euraziatische Economische Unie (de
douane- unie van Rusland, Kazachstan, Armenië, Kirgizië en Wit-Rusland). Deze afspraken zijn
onverenigbaar met de preferentiële markttoegang voor goederen tot de Europese markt die volgt uit
het DCFTA. In de Kaderovereenkomst hebben de EU en Armenië geprobeerd op de overige terreinen
zo veel mogelijk afspraken uit het DCFTA in stand te houden.
Azerbeidzjan (Comprehensive Agreement):
De huidige relatie tussen de EU en Azerbeidzjan is gebaseerd op een Partnership and Cooperation
Agreement (PCA) uit 1996. Dit akkoord is in 1999 in werking getreden. Op 14 november 2016 heeft
de Raad de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger het mandaat gegeven voor het voeren van de
onderhandelingen voor een breed akkoord, ter vervanging van het PCA. De onderhandelingen zijn
gestart op 7 februari 2017. De achtste onderhandelingsronde over een nieuw akkoord vond plaats op
28 en 29 januari 2019 in Brussel. Er nog geen nieuwe datum voor de volgende onderhandelingsronde
gecommuniceerd.
Noorwegen (Bilateral Agreement on Trade in Basic Agricultural Products)
De EU, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein zijn onderdeel van de Europese Economische Ruimte
(EER). Dit faciliteert een interne markt voor goederen, diensten, kapitaal en werknemers. Handel in
landbouwgoederen is echter uitgezonderd van de EER. Op grond van artikel 19 paragraaf 4 van de
EER-overeenkomst dienen de partijen iedere twee jaar de handel in landbouwgoederen te evalueren,
met als doel op termijn volledige marktintegratie. Op 18 november 2014 heeft de Raad een mandaat
verleend aan de Commissie om met Noorwegen te onderhandelen over nieuwe tariefliberalisaties. Op
5 april 2017 is een principeovereenkomst bereikt tussen de EU en Noorwegen. Hierin is afgesproken
dat de EU en Noorwegen voor 36 productcategorieën -zoals maïs voor diervoeder, diverse bessen en
cider- hun wederzijdse invoerheffingen volledig afschaffen. Voor vlees, zuivelproducten, granen,
groenten en sierplanten zal Noorwegen de EU additionele tariefcontingenten toekennen, bijvoorbeeld
een aanvullend quotum van 1.600 ton voor runderen en 1.200 ton voor kaas. De EU zal Noorwegen
onder meer een 700 ton quotum toekennen voor verschillende soorten kippenvlees. Het akkoord zal
worden geformaliseerd door een briefwisseling. Op 17 oktober 2017 heeft de Europese Commissie een
voorstel voor een Raadsbesluit gedaan. Op 20 november 2017 heeft de Raad het Raadsbesluit
2017/2182 vastgesteld, waarmee de Raad haar akkoord geeft met deze briefwisseling. Op 17 april
2018 is ook het Europees Parlement akkoord gegaan. Op dit moment wordt er gewacht op formele
goedkeuring door Noorwegen, waarna de tariefliberalisaties op korte termijn van kracht kunnen
worden.
Oekraïne (Deep and Comprehensive Free Trade Agreement)
In juni 2014 sloten de EU en Oekraïne een associatieovereenkomst om economische en politieke
samenwerking te bevorderen. Sinds 1 september 2017 is deze overeenkomst volledig in werking
getreden. In de overeenkomst zijn onder andere een quota opgenomen voor de import van
traditioneel kippenborstfilet onder GN-code 0207 13 50 en 0207 14 50. Voor de GN-codes (0207 13
70 en 0207 14 70) voor overige deelstukken en afvalvlees met been, -bevroren, gekoeld of vers- was
in het associatieakkoord afgesproken om het tarief naar nul te verlagen. Oekraïense
pluimveevleesproducenten maken echter op een creatieve en onvoorziene wijze gebruik van deze
tarieflijn. Het kabinet steunt nadrukkelijk de inspanningen van de Europese Commissie om deze
ongewenste heffingsvrije export van het nieuwe type borstkappen met een stuk vleugel met GN-codes
0207 13 70 en 0207 14 70 naar de Europese Unie aan banden te leggen. De Commissie heeft de

7

onderhandelingen met Oekraïne hierover geopend13. De Commissie wil bovengenoemde tarieflijnen
aan het bestaande quotum toevoegen en de grootte van het quotum herzien. Voor het mandaat van
de Raad aan de Europese Commissie om de onderhandelingen met Oekraïne te openen en het quotum
te herzien is brede steun onder de lidstaten.
Rusland (verdieping van het Partnership and Cooperation Agreement (PCA)):
De huidige relatie tussen de EU en Rusland is gebaseerd op een Partnership and Cooperation
Agreement uit 1994, dat in 1997 in werking is getreden. In 2008 zijn onderhandelingen begonnen
over modernisering en uitbreiding van het PCA op basis van een mandaat van de Raad. Vanaf 2010
wordt er vooral over handel en investeringen onderhandeld. In maart 2014 heeft de Raad besloten om
de onderhandelingen te schorsen. De reden hiervoor was de annexatie van de Krim door Rusland en
het conflict in Oost-Oekraïne.
Turkije (Modernised Customs Union):
Sinds 1995 vormen de Europese Unie en Turkije gezamenlijk een douane-unie. Op 23 december 2016
heeft de Europese Commissie een aanbeveling voor een mandaat gedaan aan de Raad om de douaneunie te moderniseren. Tevens wenst de Commissie de douane-unie uit te breiden met afspraken op
het gebied van landbouw, handel in diensten en overheidsaanbestedingen. Het is onwaarschijnlijk dat
op korte termijn overeenstemming in de Raad wordt bereikt over vaststelling van het mandaat. Voor
Nederland is het van belang dat modernisering van de douane-unie en verbetering van de rechtsstaat
in Turkije hand in hand gaan.
Verenigd Koninkrijk (Free trade agreement as part of a close partnership)
Op 23 maart 2018 heeft de Europese Raad in Artikel 50 samenstelling (ER Artikel 50) richtsnoeren
vastgesteld (EUCO XT 20001/18) voor gesprekken tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk (VK) over
het kader van de toekomstige betrekkingen na de uittreding van het VK uit de Europese Unie
(“Brexit”). De richtsnoeren zijn direct na aanname gepubliceerd. Deze richtsnoeren geven in algemene
termen een beeld van de mogelijkheden voor de nieuwe, toekomstige relatie op basis van de huidige
«rode lijnen» van het VK en de eigen uitgangspunten van de EU. De nieuwe relatie zal een breed scala
aan onderwerpen bevatten, van handel tot sociaaleconomische onderwerpen zoals luchtvaart, visserij,
en interne en externe veiligheid. Conform de Nederlandse inzet koppelen de richtsnoeren de ambitie
voor de nieuwe handelsrelatie aan garanties voor een gelijk speelveld. Ook stellen de richtsnoeren
helder dat de EU bereid is haar aanbod te heroverwegen als de positie van het VK zich ontwikkelt.
Op 12 juli 2018 heeft het VK een beleidsdocument over de toekomstige relatie tussen de EU en het VK
(White Paper) gepubliceerd. Het kabinet heeft het White Paper verwelkomd, omdat hiermee de
onderhandelingspositie van het VK eindelijk is verduidelijkt. Uit het White Paper blijkt echter dat het
VK wenst dat goederen uit het VK een interne marktbehandeling genieten, zonder dat het VK hoeft te
voldoen aan alle relevante EU-regelgeving voor goederen. Het VK lijkt bereid te zijn alleen die EUregelgeving te volgen die nodig is om grenscontroles onnodig te maken (productstandaarden), maar
niet EU-regelgeving over arbeid, milieu en dierenwelzijn (productiestandaarden). Daarmee zijn deze
voorstellen van het VK in hun huidige vorm niet in het Europese en Nederlandse belang omdat
hiermee het gelijk speelveld wordt ondergraven en het VK een oneerlijk concurrentievoordeel zou
krijgen. Ook uw Kamer heeft bij herhaling het belang van een gelijk speelveld onderschreven. De VKvoorstellen voldoen daarnaast niet aan de EU-randvoorwaarden zoals die zijn opgenomen in de ERrichtsnoeren. Belangrijke randvoorwaarden zijn de integriteit van de interne markt – en dus geen
sectorale deelname daaraan, en de ondeelbaarheid van de vier vrijheden – en dus geen cherry picking
daarbinnen. De interne markt is de grootste verworvenheid van de Europese Unie en het is juist ook
voor Nederland zeer schadelijk als we die zouden verzwakken.
Het doel van de besprekingen is te komen tot een politieke verklaring bij het terugtrekkingsakkoord.
Deze politieke verklaring zal bij het terugtrekkingsakkoord worden gevoegd en hiernaar zal in dat
akkoord worden verwezen. Over een vrijhandelsovereenkomst kan pas worden onderhandeld als het
VK geen EU-lidstaat meer is en daarmee ‘derde land’ is geworden, in beginsel vanaf 30 maart 2019.
13 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?qid=1544697196963&uri=CELEX:52018PC0765

8

Dit vergt een additioneel mandaat voor de Europese Commissie. Gezien de economische verwevenheid
is het voor het kabinet van groot belang dat de Europese Unie en het VK ambitieuze afspraken maken
over de toekomstige relatie.
C.4

Noord-Amerika:

Canada (Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA)):
Het EU-handelsakkoord met Canada (CETA) is tijdens de EU-Canada Top van 30 oktober 2016
ondertekend. Op 15 februari 2017 heeft het Europees Parlement het akkoord goedgekeurd. De
handelsafspraken in het akkoord worden sinds 21 september 2017 voorlopig toegepast. Daarnaast zijn
de goedkeuringsprocessen in de EU-lidstaten opgestart. Het kabinet heeft de goedkeuringswet voor
advies naar de Raad van State gestuurd. CETA treedt pas volledig in werking na ratificatie door
Canada, de EU en de 28 EU-lidstaten.
Economisch Partnerschap met de landen in de Cariben (CARIFORUM-EU EPA):
Op basis van een mandaat uit 2002 zijn in hetzelfde jaar de onderhandelingen gestart met landen in
Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACS-landen) over een Economisch Partnerschapsakkoord
(EPA). De landen zijn verdeeld in zeven regio’s, waarvan er vijf in Afrika liggen, één in de Cariben en
één in de Stille Oceaan. In 2008 zijn de onderhandelingen over de CARIFORUM-EU EPA afgerond,
waarna de goedkeuringsprocedures zijn gestart. De EPA wordt sinds 2008 voorlopig toegepast en
Nederland heeft dit akkoord geratificeerd. De EPA treedt definitief in werking wanneer alle partijen
hebben geratificeerd.
Mexico (Economic Partnership, Political Coordination and Cooperation (Global Agreement)):
Op 23 mei 2016 heeft de Raad het onderhandelingsmandaat ten behoeve van de modernisering van
het bestaande EU-Mexico Global Agreement uit 1997, dat sinds 2000 in werking is, goedgekeurd. Op
21 april 2018 is er een politiek akkoord bereikt tussen de Commissie en Mexico. Er wordt nu
onderhandeld over de laatste openstaande punten en tevens vindt de juridische revisie van de tekst
plaats. De verwachting is dat begin mei een finaal akkoord kan worden gesloten tussen de Commissie
en Mexico. Het betreft een ‘gemengd akkoord’. Het akkoord zal daarom worden voorgelegd aan de
EU-lidstaten ter ratificatie.
Het handels- en investeringsdeel van de Global Agreement zet in op 98% liberalisering van de handel
in goederen. Voor Nederland is met name de tariefliberalisering van belang voor landbouwproducten
zoals zuivel, pluimvee, eierproducten, bloembollen en granen. Ook richt het akkoord zich op het
wegnemen van onnodige belemmeringen zoals niet-tarifaire obstakels. Voor geschillenbeslechting is
Mexico akkoord gegaan met het voorstel van de Europese Unie voor de oprichting van het Investment
Court System. Ten opzichte van de bestaande EU-Mexico overeenkomst zijn nu ook anticorruptiebepalingen en een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling opgenomen. Ook zal voor het eerst
het maatschappelijk middenveld een rol krijgen in de monitoring van het akkoord.
Verenigde Staten:
De EU en de Verenigde Staten (VS) zijn in juli 2013 de onderhandelingen over het Transatlantic Trade
and Investment Partnership (TTIP) gestart. Op 17 januari 2017 hebben de Europese Commissie en de
US Trade Representative een gezamenlijk rapport opgesteld waarin beschreven staat welke voortgang
er in de onderhandelingen is geboekt.14 De onderhandelingen liggen sinds die tijd stil.
Op vrijdag 18 januari 2019 publiceerde de Europese Commissie twee voorstellen voor een mandaat
om met de VS te onderhandelen. Het gaat om (1) een concept-mandaat voor onderhandelingen over
een handelsakkoord beperkt tot tariefverlaging voor industriële goederen, inclusief visserij, en (2) een
concept-mandaat voor onderhandelingen over een akkoord met betrekking tot erkenning van elkaars
conformiteitsbeoordeling.15 Met deze concept-mandaten geeft de Commissie vervolg aan de verklaring
tussen president Donald Trump en voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker van 25
juli 2018.16 De Raad onderhandelt nu over deze concept-mandaten om uiteindelijk tot definitieve

14

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2017/january/tradoc_155242.pdf
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-19-502_en.htm Het betreft Commissiedocumenten COM(2019) 16, COM (2019) 16 –
Annex 1, COM (2019) 15, COM(2019) 15 – Annex 1.
16
http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-18-4687_en.htm
15

9

mandaten voor de Commissie te kunnen komen.
C.5

Oceanië:

Australië (EU-Australia Free Trade Agreement):
In november 2015 hebben de voorzitter van de Europese Raad, de president van de Europese
Commissie en de premier van Australië de wens uitgesproken om onderhandelingen over een
handelsakkoord op te starten. Op 13 september 2017 heeft de Commissie een aanbeveling aan de
Raad gedaan om de onderhandelingen te openen, inclusief een voorstel voor een mandaat.17 De Raad
heeft het mandaat op 22 mei 2018 vastgesteld; er wordt onderhandeld over een handelsakkoord
binnen de exclusieve competentie van de EU. Dit betekent dat investeringsbescherming hiervan is
uitgesloten. De eerste onderhandelingsronde vond plaats van 2 tot en met 6 juli 2018 in Brussel.18 De
tweede onderhandelingsronde vond van 19 tot en met 23 november 2018 plaats in Canberra. De
Commissie heeft de verslagen van de besprekingen gepubliceerd op haar website19. De volgende
onderhandelingsronde is voorzien in de week van 25 maart 2019.
Nieuw-Zeeland (EU-New Zealand Free Trade Agreement):
Op 29 oktober 2015 hebben de voorzitter van de Europese Raad, de president van de Europese
Commissie en de premier van Nieuw-Zeeland de wens uitgesproken om onderhandelingen over een
handelsakkoord op te starten. Op 13 september 2017 heeft de Commissie een aanbeveling aan de
Raad gedaan om de onderhandelingen te openen, inclusief een voorstel voor een mandaat.20 De Raad
heeft het onderhandelingsmandaat op 22 mei 2018 vastgesteld; er wordt onderhandeld over een
handelsakkoord binnen de exclusieve competentie van de EU. Dit betekent dat
investeringsbescherming hiervan is uitgesloten. De eerste onderhandelingsronde vond plaats van 16
tot en met 20 juli 2018. De Commissie heeft een verslag van de onderhandelingen gepubliceerd op
haar website21. De tweede onderhandelingsronde vond plaats van 8 tot en met 12 oktober 2018 in
Wellington. De Commissie heeft de verslagen van de besprekingen gepubliceerd op haar website.22 De
volgende onderhandelingsronde is voorzien in februari 2019 en zal plaatsvinden in Brussel.
Economisch Partnerschap met de landen in de Stille Oceaan (Pacific-EU EPA):
Op basis van een mandaat uit 2002 zijn in hetzelfde jaar de onderhandelingen gestart met landen in
Afrika, de Cariben en de Stille Oceaan (ACS-landen) over een Economisch Partnerschapsakkoord
(EPA). De onderhandelingen met de gehele Stille Oceaan regio over een EPA zijn nog altijd gaande.
Voor Papoea-Nieuw-Guinea en Fiji is, in afwachting van een volledige EPA, een interim-EPA van
kracht. Samoa is op 1 januari 2019 tot deze interim-EPA toegetreden.
C.6

Zuid-Amerika:

Chili (modernisering associatieakkoord):
Het associatieakkoord tussen de EU en Chili kwam in 2002 tot stand en is in 2005 in werking
getreden. De EU en Chili besloten in 2013 de mogelijkheden te verkennen om het handelsgedeelte
van het bestaande associatieakkoord te moderniseren. Om de toegevoegde waarde, de omvang en de
ambitie te verkennen werd in 2014 een gezamenlijke werkgroep opgericht. De Europese Commissie
heeft in 2016 de stakeholders consultatie en het scoping paper afgerond. Op 13 november 2017 werd
het onderhandelingsmandaat door de Raad goedgekeurd. Het mandaat is openbaar.23 Er hebben tot
nu toe drie onderhandelingsrondes plaatsgevonden, waarvan de laatste in juni 2018.24 De
onderhandelingen zijn goed gestart en verlopen momenteel minder voorspoedig, met name op
streekproducten en investeringsbescherming wordt weinig voortgang geboekt. Naar verwachting
worden de onderhandelingen niet voor de verkiezingen van het Europees Parlement afgerond.

17
18
19

http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&n=10&adv=0&coteId=1&year=2017&number=472
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/july/tradoc_157182.pdf

http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/december/tradoc_157565.pdf

20

http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/?fuseaction=list&n=10&adv=0&coteId=1&year=2017&number=469
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/july/tradoc_157183.pdf
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2018/october/tradoc_157478.pdf
23
http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/chile/
24
Het verslag van de laatste onderhandelingsronde en de EU tekstvoorstellen zijn beschikbaar op de website van de Europese
Commissie: http://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/chile/
21
22

10

Colombia, Peru en Ecuador (EU-Colombia/Peru/Ecuador Free Trade Agreement):
De onderhandelingen tussen de EU en de Andesgemeenschap (Bolivia, Colombia, Ecuador en Peru)
over een associatieovereenkomst zijn in juni 2007 van start gegaan op basis van een mandaat uit
april 2007. Deze onderhandelingen zijn in juni 2008 stilgelegd. In januari 2009 werden, op basis van
een nieuw mandaat, onderhandelingen over een meerpartijenovereenkomst hervat met Colombia,
Ecuador en Peru. Na vier rondes schorste Ecuador zijn deelname aan de besprekingen. De
onderhandelingen werden met Colombia en Peru in mei 2010 succesvol afgesloten. Voorlopige
toepassing geldt met Peru per maart 2013 en met Colombia per augustus 2013. Vanaf 2014 vonden
tussen de Europese Unie en Ecuador onderhandelingen plaats over een protocol van toetreding. De
onderhandelingen zijn op 17 juli 2014 afgerond. Per 1 januari 2017 wordt dit akkoord met Ecuador
voorlopig toegepast. Op 14 december 2018 heeft de Minister Raad ingestemd met het opstarten van
de stilzwijgende goedkeuringsprocedure inzake het toetredingsprotocol Ecuador bij de
Handelsovereenkomst. De stukken zijn medio januari de Raad van State ter advisering toegezonden.
Mercosur (Comprehensive Free Trade Agreement als onderdeel van Association Agreement):
In 2000 zijn de EU en Mercosur gestart met onderhandelingen over een associatieakkoord met als
onderdeel daarvan een handelsakkoord.25 In 2004 werden de onderhandelingen stilgelegd en in 2010
zijn deze hervat. Tussen 2012 en 2015 lagen de onderhandelingen wederom stil. Op 11 mei 2016
hebben de EU en Mercosur markttoegangsaanbiedingen uitgewisseld en sindsdien hebben meerdere
onderhandelingsrondes plaatsgevonden, waaronder in juni, juli en september 2018.
Het lukte niet tot een akkoord te komen voor de Braziliaanse verkiezingen in oktober 2018.
Openstaande punten blijven markttoegang voor zuivel, auto’s en auto-onderdelen, maritieme diensten
en bescherming van geografische aanduidingen. Andersom hoopt Mercosur op een betere
markttoegang voor rundvlees. De Europese Commissie heeft aangegeven zich in te blijven zetten om
tot een akkoord te komen. Sinds het aantreden van de nieuwe Braziliaanse president Bolsonaro
benadrukt de Europese Commissie meer dan voorheen het belang van goede afspraken op het gebied
van milieu. De volgende onderhandelingsronde staat gepland voor 11 tot en met 15 maart 2019. De
EU-tekstvoorstellen en verslagen van de onderhandelingsrondes staan online.26

25
De volgende landen zijn lid van Mercosur: Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Venezuela. Het lidmaatschap van
Venezuela is op 1 december 2016 geschorst. Het land is niet betrokken bij de onderhandelingen.
26
http://ec.europa.eu/trade/policy/in-focus/eu-mercosur-association-agreement/

11