2
Begroting Koninkrijksrelaties 2022
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het
jaar 2022 ( 35925-IV ).
De voorzitter:
Aan de orde is de begroting Koninkrijksrelaties. Een hartelijk
woord van welkom aan de staatssecretaris. Fijn dat u bij
ons bent. Wij hebben twaalf deelnemers aan deze begrotingsbehandeling. De eerste spreker is de heer De Graaf
van de fractie van de PVV. Hij heeft drie minuten spreektijd.
Ik stel voor dat we per fractie vijf losse opmerkingen doen
in deze termijn. U kunt ze in welke volgorde of combinatie
dan ook inbrengen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Het woord is aan de heer De Graaf.

De heer De Graaf (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Meteen de gang erin, dat is wel
handig met drie minuten en zo veel sprekers. Ik zal er nu
twee opmaken.
Als het gaat om de Antillen: sinds 10-10-10 is er een andere
vorm in onze Koninkrijksrelaties. Ik denk dat de crisis die
we nu anderhalf jaar beleven door de coronamaatregelen
een uitstekend moment is om aan de regering te vragen —
ze zijn demissionair, maar op coronagebied missionair —
om de andere landen in ons Koninkrijk nogmaals op te
roepen om de gang naar volwassenheid te gaan maken en
daarover ook met ze in gesprek te gaan. Want wat is er
beter in de opvoeding van je kinderen — ik heb het in relatie
met de eilanden vaker over "onze kinderen" gehad, op een
liefdevolle manier — dan zeggen: dit is nou het moment
om je volwassenheid te tonen. Dit is het moment om het
helemaal zelf te gaan doen. Dit is het moment om je eigen
bestuurscultuur te hervormen en vervormen, op een goede
manier. Ik wil de staatssecretaris ertoe oproepen om dat
gesprek wederom aan te gaan. Daar wil ik graag een reactie
van de staatssecretaris op.
Voorzitter. Punt twee is Aruba en bestuurscultuur. Daar is
een nieuw kabinet. Ook daar wordt aan een nieuwe
bestuurscultuur gewerkt. Dan vind ik het mooi om te zien
dat bijvoorbeeld minister Tjon ervoor gezorgd heeft dat
belangenverstrengeling buiten beeld blijft. Hij heeft zijn
vrouw namelijk verzocht om een andere functie aan te
nemen, zodat die niet interfereert met zijn nieuwe functie.
Ik vind dat heel mooi. Maar daartegenover staan wel drie
ministers met de achternaam Croes en aangezien bijna
iedereen op het eiland familie van elkaar is, vraag ik de
staatssecretaris of hij daar nog eens het gesprek kan aangaan over de bestuurscultuur.
Voorzitter. Dan een ander punt van Aruba. De staatssecretaris wil coronasteun geven als wordt voldaan aan een

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

voorwaarde. Het heeft niet onze voorkeur om die steun
breed uit te betalen, maar de voorwaarde vond ik wel apart:
60 miljoen gulden bezuinigen op de gezondheidszorg om
daarna iets aan de gezondheid te gaan doen. Dat is hetzelfde
als een alcoholist vragen om drie flessen wodka op te
drinken vlak voor het ingaan van de detox; dan pas mag
hij de afkickkliniek binnen. Of tegen een rokende obesitaspatiënt zeggen: je hebt een QR-code nodig, en dus een
injectie, om de McDonald's in te mogen om je daarna vol
te eten. Dat is een beetje de voorwaarde die de staatssecretaris aan Aruba stelt. Dat vind ik bijzonder en daar wil ik
graag uitleg over. Waar is de logica?
Voorzitter. Ik ben al bijna door mijn tijd heen en ik zie ook
een interruptie van mevrouw Van den Berg naderen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik wil even terugkomen op de inleiding van meneer De
Graaf. Hij zegt: is de coronacrisis niet hét moment om tot
volwassenheid te komen? Ik vraag me echt even het volgende af, en daar wil ik graag een nadere toelichting op
hebben. In Nederland zeggen we dat het de grootste crisis
na de Tweede Wereldoorlog is, een crisis waarin we het
allemaal zeer moeilijk hebben en zeggen dat we het samen
moeten doen. Waarom zegt u op zo'n moment in feite "je
zoekt het maar uit en je stikt er maar in"?
De heer De Graaf (PVV):
Dat is een verkeerde interpretatie van mijn woorden. Ik snap
het vanuit het CDA. De Antillen zijn voor het CDA het favoriete probleem om eeuwig te behouden, zodat we er eeuwig
over kunnen praten en eeuwig geld naartoe kunnen sturen.
Dan kun je er ook naartoe blijven vliegen met z'n allen.
Helaas kon ik zelf deze zomer niet mee met onze studiereis
samen met de Eerste Kamer, maar ik was graag meegegaan,
ook om de situatie ter plekke te zien. Het kon er deze keer
niet van komen. We moeten een crisis altijd gebruiken om
er beter van te worden. Die crisis is er nu eenmaal. Laat ik
het toch maar weer — het is toch een beetje mijn thema bij
Koninkrijksrelaties — zeggen: als je kinderen iets heftigs
meemaken, moet je dat beetpakken, zodat ze ervan groeien
en op eigen benen komen te staan. Dat is een heel logisch
verhaal. Dat is niet zeggen "stik er maar in". Dat is een hele
mooie ontwikkelingsprikkel geven, waardoor je iemand
juist helemaal in zijn kracht zet. Dat kan ook met die eilanden, of met de andere landen, moet ik zeggen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ten eerste. De woorden van meneer De Graaf over hoe het
CDA naar dit dossier kijkt, laat ik even bij hem. Ik zal mijn
inleiding straks beginnen door te zeggen: we hebben verre
familie, we hebben naaste familie en wat ons betreft is het
Caribisch gebied familie waarmee we al eeuwen zijn verbonden en waaraan we een verplichting hebben. Meneer
De Graaf zegt dat je een crisis moet gebruiken om dingen
beter te doen. Ik wijs erop dat deze staatssecretaris juist al
met orkaan Irma heeft gezegd "building back better", dus
probeer er beter uit te komen. Ik vind niet dat dit doorklinkt
in de woorden van meneer De Graaf. Excuus. Ik kuchte twee
keer, maar ik ben niet verkouden.
De heer De Graaf (PVV):
Het is niet verboden om verkouden te zijn.

13 oktober 2021
TK 11

11-2-1

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Maar het klinkt dus niet door in de woorden van meneer
De Graaf welke hulp hij wel wil geven. Dat is voor mij niet
duidelijk.
De heer De Graaf (PVV):
Eigenlijk is het wel leuk wat mevrouw Van den Berg doet,
want zij geeft in haar eigen woorden precies weer wat ik
daarover gezegd heb. Dat is wel leuk, dus dank voor deze
bevestiging hoe het CDA ertegen aankijkt. Dat is precies
wat ik bedoel: het favoriete probleem eeuwig in stand
houden. Je kunt wel zeggen dat het familie is, en dat zeg
ik ook, maar — dat leg ik nogmaals uit — als er iets aan de
hand is, moeten we wel zeggen: pak dit beet om er zelfstandig van te worden, om op te groeien, om volwassen te
worden. Dat is een hele mooie prikkel. Ik denk dat dit nog
steeds een heel mooi uitgangspunt is.
De voorzitter:
Prima. Dank u wel.
De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Ik heb nog een laatste opmerking over SintEustatius. Er is zo'n beetje Kamerbreed een motie aangenomen over 2026. Iedereen was toen verheugd, want er zou
nooit meer president Trump zijn. Wie weet komt een van
de Trumpen terug en staan we alsnog saluutschoten af te
vuren in 2026 — graag! — om 250 jaar Verenigde Staten te
vieren. Zo heeft karma toch altijd, naar ik hoop, een heel
mooi einde.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Aukje de
Vries van de fractie van het CDA … van de VVD. Excusez.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. De bewoners en ondernemers in het
Caribisch deel van ons Koninkrijk en het Caribisch deel van
Nederland zijn keihard geraakt door de wereldwijde
coronacrisis. Het was zwaar, en dat is het nog steeds. Het
is goed dat Nederland alles in het werk heeft gesteld om
de bewoners en de ondernemers op de eilanden te helpen
met steun voor de zorg, voor de bedrijven en voor de
inwoners, bijvoorbeeld als het gaat om voedsel en basisvoorzieningen. Helaas zijn de problemen en kwetsbaarheden nog duidelijker aan het licht gekomen en toegenomen,
onder meer vanwege het wegvallen van de inkomsten uit
de belangrijkste economische sector: het toerisme. De
structurele problemen worden wat de VVD betreft te langzaam opgelost. Graag een reflectie van de staatssecretaris
op het punt van het probleemoplossend vermogen op de
eilanden.
Voorzitter. Ik zal mijn bijdrage opdelen in twee blokken.
Allereerst de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en
Saba en daarna de autonome landen in het Koninkrijk
Curaçao, Aruba en Sint-Maarten.

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

Voorzitter. Uit onderzoek komt naar voren dat ten minste
40% van de mensen onder het bestaansminimum leeft. Er
zijn al stappen gezet met het ijkpunt voor het sociaal minimum en de bijbehorende maatregelen om de bestaanszekerheid van inwoners te verbeteren. Er is het Akkoord van
Kralendijk op Bonaire, waarmee alle partijen, inclusief de
werkgevers, akkoord zijn. Het is in principe terecht dat het
demissionaire kabinet dit pakket aan een nieuw kabinet
overlaat, maar 2022 lijkt daarmee een verloren jaar. De VVD
wil in 2022 wel een stap zetten. Waarom heeft het kabinet
er niet voor gekozen om op Saba en op Bonaire een stap
te zetten in 2020 nu de kabinetsformatie zo lang duurt?
Voorzitter. De VVD wil ook kritisch blijven kijken naar de
vaste kosten voor de inwoners van de BES. Het vergroten
van de zelfredzaamheid is belangrijk. Investeringen in
infrastructuur, IT en intereilandelijk openbaar vervoer zijn
kosten die een klein eiland vaak niet zelf kan dragen. We
moeten helpen met die investeringen en we moeten
beseffen dat veel investeringen economisch vaak niet goed
zullen renderen, maar wel belangrijk zijn om de kosten van
het levensonderhoud structureel te verlagen, bijvoorbeeld
door het aanleggen van zonnepanelen. Als Nederland de
aanleg bekostigt, is de opgewekte stroom goedkoper en
kunnen de vaste kosten dalen. Dat is wat ons betreft beter
dan het inkomen of nutsvoorzieningen te subsidiëren. Er
wordt incidenteel geïnvesteerd op de eilanden, maar voor
de structurele vervolguitgaven is geen aandacht. Daar wordt
geen rekening mee gehouden. Dat moet in de toekomst
beter. Hoe wil de staatssecretaris dat oplossen?
Voorzitter. Er is ook een rapport van de universiteit van
Wageningen over de ontwikkelingsmogelijkheden voor de
agrarische sector in Caribisch Nederland. De VVD is groot
voorstander van het meer zelfvoorzienend worden. Wat
gaat het kabinet met dit rapport doen?
Voorzitter. De VVD wil graag weten wat de stand van zaken
is rond het openbaar vervoer op Bonaire en hoe het zit met
de uitbreidingsplannen van Bonaire International Airport
en de investeringsagenda van WEB, oftewel Water- en
Energiebedrijf Bonaire.
Voorzitter. Als we vinden dat de autonome landen in het
Koninkrijk het financieel beheer op orde moeten hebben,
geldt dat ook voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Saba
is het enige eiland dat zijn zaakjes wel goed op orde lijkt te
hebben. Welke ruimte kan Saba extra krijgen en wanneer
kan hierover duidelijkheid komen? We zijn inmiddels heel
wat jaren na 10-10-2010. Eigenlijk moeten we ons dus
schamen dat het financieel niet overal op orde is. Kan de
staatssecretaris aangeven wanneer het wel op orde is of
moet zijn? Wanneer kunnen we de problemen opgelost
hebben?
Voorzitter. In de beleidsagenda van Justitie 2021-2025 zijn
onder meer ondermijning en grensbewaking als prioriteiten
aangewezen. De VVD mist daarbij wel concrete doelen en
een tijdsplanning of tijdpad. Wat gaat het concreet worden?
Wanneer is duidelijk wanneer de Wet Bibob of een op de
BES-eilanden toegesneden variant ook zinvol is? Er loopt
een pilot, maar de VVD wil graag dat daar tempo mee wordt
gemaakt, want ondermijning en corruptie moeten goed
bestreden kunnen worden, ook op de BES-eilanden.
Dan de eilanden Curaçao, Aruba en Sint-Maarten, de autonome landen. De eilanden zitten in een financieel-economi-

13 oktober 2021
TK 11

11-2-2

sche crisis en hebben steun van Nederland nodig. De VVD
wil die eilanden ook steunen en solidair zijn, maar we
moeten ook verstandig zijn. We koppelen daar dus voorwaarden en hervormingen aan, zodat landen straks hun
eigen broek op kunnen houden als autonome landen.
Voorwaarden stellen is niet bijzonder. We doen dat bijvoorbeeld ook in de Europese Unie. De bestuurders van de
autonome landen zouden zich vooral bezig moeten houden
met hun bevolking, die werkloos wordt en hongerlijdt. Daar
zou de focus op moeten liggen, want van autonomie kun
je niet leven. Ik hoop dat de bestuurders de kans pakken
om de goede dingen te doen voor hun bewoners en de
bedrijven.

ringen adequaat door te kunnen zetten. Wat zou daarvoor
volgens de staatssecretaris een werkbare vorm zijn?

Voorzitter. Ik heb deze portefeuille sinds maart en toch is
het voor mij nu al frustrerend om te zien dat er door de
eilanden continu wordt heronderhandeld en vertraagd. Ik
geef een paar voorbeelden uit de afgelopen tijd. Over de
geschillenregeling is na veel overleg een moeizaam compromis bereikt. Als de regeling dan eindelijk in de Eerste
Kamer ligt, dan wil Aruba niet meer en volgen ook Curaçao
en Sint-Maarten. Dat is wat ons betreft niet hoe je samenwerkt en hoe je bouwt aan vertrouwen.

De voorzitter:
Dank u wel. U bent behoorlijk korter dan u had opgegeven,
dus dat scheelt. Dan is nu een heel mooi en plechtig
moment aangebroken, want we gaan luisteren naar de
maidenspeech van mevrouw Wuite. Mevrouw Leijten stond
ook op de sprekerslijst, maar die is er niet. Dus u bent nu
aan de beurt, mevrouw Wuite. Veel succes ermee. Mevrouw
Wuite heeft twee minuten extra spreektijd gekregen, omdat
het haar maidenspeech is. We gaan dus extra rechtop zitten
met gespitste oortjes om naar haar te luisteren. Veel succes!

Voorzitter. Nederland heeft in deze coronacrisis al veel
liquiditeitssteun gegeven aan de landen Curaçao, Aruba en
Sint-Maarten, maar voorwaarde is wel dat er hervormd
moet worden. Er is afgesproken dat er een Caribisch orgaan
voor hervorming en ontwikkeling komt. Dat wordt echter
maar vertraagd en vertraagd. De voorstellen zouden begin
september worden gepresenteerd. Waarom zijn die er nog
niet en waarom is het vertraagd? Laat ik maar duidelijk zijn:
wat de VVD betreft geven we geen liquiditeitssteun meer
als niet alle afspraken worden nagekomen.
Ook ten aanzien van de landspakketten lijkt er onwil om
sommige afspraken na te komen. De landen en hun
bestuurders moeten wat ons betreft hun verantwoordelijkheid pakken en nu zelf aan de bak. Wat ons betreft zit het
basisprobleem toch bij slecht bestuur. Zo zijn de financiën
niet op orde, geven de bestuurders elkaar door het systeem
van friends and family baantjes door en is er sprake van
corruptie, wanbestuur en taakverwaarlozing. Hoe zit het
dan ook met de voortgang van de landspakketten? Wat is
de stand van zaken met betrekking tot de aanpak van het
financieel beheer, het innen van de belastingen, het verbeteren van het openbaar bestuur, de aanpak van corruptie,
ondermijning en witwassen, het verbeteren van de rechtsstaat en het hervormen en verbeteren van de economie?
Niemand betaalt natuurlijk graag belasting, maar dat is wel
nodig voor alle voorzieningen van de eilandbewoners. We
hebben geen idee of dat wat er binnenkomt ook klopt.
Friends and family betalen geen belasting, belasting wordt
kwijtgescholden, bedrijven, hotels en casino's hoeven geen
belasting te betalen en er zijn mensen die kunnen aantonen
dat ze hebben betaald zonder dat het terug te vinden is in
de administratie. Het kan niet zo zijn dat Nederland geld
geeft terwijl de eilanden een zootje van het financieel beheer
maken. Wanneer kunnen deze punten verbeterd en opgelost
zijn?

Dan helemaal tot slot, mede namens de SP; dat zal u verbazen, voorzitter. De heren Van Raak en Bosman hebben op
dit dossier natuurlijk altijd nauw met elkaar opgetrokken.
SP en VVD zijn beide benieuwd hoe de regering de aangenomen motie-Van Raak over nieuwe verhoudingen wil gaan
uitvoeren en in het verlengde daarvan ook de aangenomen
motie-Bosman, die daar veel op lijkt. Ik hoop dat daar tempo
mee wordt gemaakt.
Dank u wel.

Mevrouw Wuite (D66):
Dank u wel, voorzitter. Goedemorgen, good morning, bon
dia voor de voorzitter, voor de speciale gasten van de
Caribische eilanden, voor de staatssecretaris en voor mijn
waarde collega's. Het is inderdaad een enorme eer om hier
te mogen zijn, in het hart van onze democratie, voor mijn
maidenspeech over onder andere de wijze les van mijn
tante Marjorie, de kracht van Irma en ook een verhaal over
u en over mij. Mijn tante Marjorie vertelde me namelijk
laatst dat decennia geleden door mijn grootvader is voorspeld dat ik hier zou staan. Dat deed hij onder de zogenaamde sandbox tree, een boom waar veel gemeenschapszaken op Sint-Maarten besproken en gepland werden door
mensen die in die tijd, niet zoals in Nederland, nog niet
mochten stemmen. Het zijn verhalen die je soms kunt
gebruiken wanneer woorden tekortschieten over waarom
je hier bent en waarom wij hier samen zijn.

Voorzitter. Twee punten tot slot. De verantwoordelijke
bewindspersoon van Koninkrijksrelaties, de staatssecretaris,
is vaak te afhankelijk van andere ministeries en heeft slechts
een coördinerende rol. Het overzicht bij alle andere ministeries ontbreekt zelfs vaak. De VVD wil voor de toekomst
meer bevoegdheden voor de bewindspersoon om verbete-

Mijn moeder kwam uit Sint-Maarten en mijn vader uit
Nederland. Toen mijn ouders elkaar op de kweekschool in
Den Haag ontmoetten, waren biculturele gezinnen nog een
uitzondering. Op zoek naar mijn biculturele identiteit ben
ik als dertiger met mijn gezin naar de Cariben vertrokken.
Toen Irma ons raakte, woonde ik op Sint-Maarten. Vier jaar
geleden, op 6 september 2017, zat ik met mijn tante Marge
in een kleine badkamer toen de storm met meer dan 300
kilometer per uur over de eilanden raasde. De beelden van
wanhoop en van chaos hebt u in Nederland vast wel gezien.
Mijn beste aankoop ter voorbereiding van de komst van
Irma was een kettingzaag. Die had ik namelijk nodig om
door de omgevallen bomen een pad naar de weg te
snoeien. "We are a resilient country" was het mantra van
velen in 2017, niet wetend dat het geloof in een veerkrachtige samenleving vorig jaar in alle delen van het Koninkrijk,
ook hier in Nederland, centraal zou staan. Crises van deze
omvang hebben een enorme mentale impact op je leven,
ook op die van mij. En dat collectieve gevoel van rampspoed
en de veerkracht die eruit voortkomt, draag ik voor altijd
bij me.

Tweede Kamer

13 oktober 2021
TK 11

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

11-2-3

Voorzitter. Het is vanuit deze geschiedenis en deze idealen
dat ik, zoals ik al zei, vereerd ben om hier vandaag te mogen
staan. Want we zijn hier niet zomaar. Ons verhaal begint al
ver voor de geboorte van uw en van mijn ouders. Als ik
denk aan onze geschiedenis, denk ik ook aan het verhaal
van het Nederlandse Koninkrijk en zijn koloniën. De relatie
was meer dan 300 jaar die van de overheerser en van de
gekoloniseerde. Via het onderwijs en via eerlijke gesprekken
hier, in onze Kamer, moeten we het hebben over deze
gedeelde geschiedenis: de Nederlandse rol in de slavenhandel. We moeten het hebben over de gevolgen, wat het heeft
gedaan met de verhoudingen, verscheurde familiebanden,
en hoe deze diepgewortelde problemen kunnen worden
weggewerkt, omdat het gaat om ongelijkheid.
Voorzitter. Caribische mensen roepen ons op om ook de
beelden van het falen en het onvermogen te vervangen
door de dingen die goed gaan, zoals lokaal ondernemerschap in Otrabanda, het doorzettingsvermogen voor betere
landbouw. Over getalenteerde professionals hier en daar,
creatieve mensen die zo veel talent en vibe laten zien, dat
je leeft. Over Saba, als de eerste plek van Nederland met
100% duurzame energie tussen 8 en 5. Ik sta hier ook voor
de jongere Nederlandse generatie, en heel veel vrouwen,
die me open een eerlijk aangeven te weinig te hebben
meegekregen over het koloniale verleden en die vinden dat
dat moet worden rechtgezet. Ze zijn nieuwsgierig, geïnteresseerd. En jongeren die mij via social media influisteren
dat het goed voelt dat iemand vanuit de eilanden in deze
Kamer zit. Ik sta hier ook voor de Caribisch-Nederlandse
medemens, hier in Nederland, en waar ik dagelijks trots op
ben, omdat ze zich door tegenslagen heen slaan, zoals bijvoorbeeld een 22-jarige, die Nederlands studeert en zijn
eerste dichtbundel uitbrengt: Tranen van een Caribiër. Ze
vertellen me het gevoel te hebben er niet bij te horen. Ze
zien weinig vertegenwoordiging en maken daarom ook,
helaas, te weinig gebruik van hun stemrecht.
"The concept of we definitely had a priority over the concept
of me; where me was only justified, or even relevant, in
acting in service of we", schrijft Maria Plantz over haar
vader. Dit gaat over ons en daarom wil ik eigenlijk niet
spreken over een Europees en een Caribisch deel, of over
vier landen en drie bijzondere gemeenten. D66 wil spreken
over de hoop en aspiraties van één Koninkrijk der Nederlanden, waar gezamenlijke waarden, eerlijkheid, vrijheid,
rechtvaardigheid en kansen, centraal staan. Dat vraagt
commitment en investering; geen ambivalentie, geen
terughoudendheid, en ook geen twijfel, noch hier en ook
niet op de Caribische eilanden. D66 pleit voor een nieuw
hoofdstuk met Koninkrijksrelaties, op basis van kracht en
meerstemmigheid. Ik sta hier voor deze aspiraties. En ik
voel dat het gaat lukken, in deze nieuwe Kamer, diverser
dan ooit. Mensen verwachten van ons, in dit huis, dat we
kunnen helen, en dat we kunnen verbinden.
Voorzitter. Het is dan ook op basis van dit persoonlijke
verhaal dat ik mijn inbreng voor dit begrotingsdebat aan
de hand van de thema's van sociale rechtvaardigheid,
democratische waarden en klimaat voortzet met de vraag
aan deze staatssecretaris. Om te beginnen met klimaatverandering, die, zoals we al eerder zeiden, de eilanden onevenredig hard raakt. Dat zei onze minister-president laatst
ook bij de Verenigde Naties. Daarom is het van belang dat
het Caribisch deel van het Koninkrijk in de frontlinie staat
als het gaat om klimaatadaptatie. De BES-eilanden kunnen
als eerste gemeenten van Nederland bijna volledig over-

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

stappen op duurzame energie: er is wind, er is zon en er is
water genoeg. Het rapport Duurzame betaalbare energie
in Caribisch Nederland stippelt een plan uit om dit te realiseren. Bonaire is nu nog te veel afhankelijk van olie en is
kwetsbaar vanwege de spanningen in de regio. We moeten
nu via Bonaire Brandstof Terminals BV noodgedwongen
een investering doen in olievoorziening, terwijl we eigenlijk
willen investeren in duurzaamheid. Tegelijkertijd rijzen de
kosten voor energie de pan uit, hier en ook op de eilanden.
Is de staatssecretaris het met me eens dat er dus een kans
ligt voor duurzame en betaalbare energie? Naar aanleiding
van de motie van mijn collega Boucke komt er een routekaart naar klimaatneutrale energievoorziening in Caribisch
Nederland. Ik kijk daarnaar uit. Ik zou daar het volgende
aan toe willen voegen: wordt er ook gekeken naar de
urgente financiering hiervan?
Voorzitter. Het bestrijden van klimaatverandering is een
zaak van het gehele Koninkrijk, maar je vindt helaas de
woorden "duurzaamheid" en "klimaat" niet terug in de
begroting, terwijl het zeker voor de lange termijn de meest
urgente dreiging is. Daarom zal ik een motie indienen die
oproept om met een gezamenlijke strategie te komen om
klimaat een structureel onderwerp van gesprek te maken.
Voorzitter. De vraag die we ons hier moeten stellen, is of
iedere Nederlander echt dezelfde euro waard is, of wij de
Caribische eilanden echt waarderen. We kunnen de eilanden
niet primair, zoals vaak wordt gedaan, als een kostenpost
beschouwen. Caribische Nederlanders overzee kunnen nu
nog niet eens meestemmen over rijkswetten die hen raken.
Op de Antillen werd niet in 1919, maar pas in 1949 het
algemeen kiesrecht ingevoerd. Dat is dus pas heel kort
geleden.
Sterke democratische waarden zijn cruciaal voor onze toekomst. D66 blijft zich daarom ook zorgen maken over de
traagheid van het herstel van de democratie op Sint-Eustatius. Het fundamentele recht op democratisch zelfbestuur
van 3.000 inwoners is al drie jaar opgeschort. Daar stonden
we achter, maar het is toch ongekend. Ik schaam me er
eigenlijk voor dat het zo lang duurt. We hebben er een debat
over gevoerd. In de voortgangsrapportage wordt gezegd
dat we de routetijdtabel ontvangen, maar nu staat in de
begroting dat de motie is afgedaan. Ik vraag daarom nog
eens: waar blijft de routetijdtabel? Is vooral burgerparticipatie echt opgepakt? Helaas moet ik ook concluderen dat
de situatie onder directe politieke verantwoordelijkheid van
Nederland ook niet altijd zaligmakend is. Hoe kan het dat
de financiële huishouding na drie jaar Haags bewind nog
niet volledig op orde is voor zo'n kleine gemeente?
Voorzitter. Een jaar geleden begon de discussie over wat
wij nu kennen als het COHO. We zijn ondertussen vele
leningen en giften verder. Hebben we scherp waar we
naartoe werken? Wanneer vinden we gezamenlijk dat het
een duurzaam succes is? Het landsparket en de uitvoeringsagenda's blijven daarin soms onvoldoende concreet. Hoe
worden duidelijke doelen gesteld? Worden belangrijke
conclusies en aanbevelingen, zoals het AIV-rapport of het
rapport van de Ombudsman, hierin meegenomen? Hoe lost
de regering het signaal over capaciteitsproblemen bij het
werken aan de hervormingen op?
Voorzitter. Tijdens het Interparlementair Koninkrijksoverleg
zagen we een scherpe tweedeling. We zijn weer geraakt
door de zorgen en de armoede van veel mensen die we

13 oktober 2021
TK 11

11-2-4

hebben gesproken. Het duurt te lang. We kunnen niet
wachten op de vorming van een nieuwe regering, zoals de
collega van de VVD ook eerder heeft aangegeven. Daarom
roept D66 de regering op om het minimumloon en de uitkering op Saba en op Bonaire te verhogen. Mensen verwachten van ons dat we de volgende stap zetten. Ik zal hier dus
een motie over indienen.
Voorzitter. D66 staat voor verbondenheid binnen het
Koninkrijk. "We are a resilient state" is naar mijn mening
de juiste terminologie.
Dank u wel, voorzitter, en God bless.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
U bedankt. Een mooie, geïnspireerde maidenspeech. Felicitaties daarmee. U zei iets over een kettingzaag. Die kan
misschien in politiek Den Haag ook nog eens van pas
komen, dus ik zou hem zeker vanaf Sint-Maarten hiernaartoe
importeren. Als u zo goed wilt zijn om hier even te gaan
staan, dan schors ik voor een enkel ogenblik. Dan wordt u
gefeliciteerd. Er zijn zelfs bloemen voor u. Mevrouw Wuite,
als u hier gaat staan … Ja, perfect. Dat is het mooiste. Ik
schors een enkel ogenblik voor de felicitaties en dan gaan
we verder.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Terwijl mevrouw Wuite nog even geniet van haar mooie
bloemen — schuin afsnijden, denk erom — gaan we luisteren naar mevrouw Kuiken van de fractie van de Partij van
de Arbeid.

Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Allereerst felicitaties voor de maidenspeech van
mevrouw Wuite. Het is altijd een heugelijk moment dat je
dat hier kunt delen. Het was een prachtige beschouwing,
van de family tree tot een resilient state. Dat biedt een hoop
inspiratie en ik hoop dat we de komende maanden en jaren
dat ook terug zullen zien in de samenwerking hier in dit
parlement. Nogmaals gefeliciteerd.
Ik zal niet zo'n inspirerend verhaal houden, simpelweg
omdat ik heel beperkte tijd heb, maar ook omdat ik zaken
wil doen met deze staatssecretaris, die hier misschien wel
voor de laatste keer in ons huis aanwezig is. Ik zeg niet dat
hij het kabinet zal verlaten, maar goed, je weet maar nooit
in welke rol en op welke post hij terug zal komen. Misschien
hebben we dan wel een staatssecretaris Wuite of een
staatssecretaris Paternotte, die ik nu toevallig in de zaal zie
zitten. Dus het kan verkeren. Daarom benut ik graag deze
kans om gewoon een aantal wensen op tafel te leggen. Die
gaan met name over armoedebestrijding, wat geen verrassing zal zijn.
Ik begin met de onderstand. We hebben wederom indrukwekkende werkbezoeken afgelegd op Bonaire afgelopen
zomer. Daarbij hebben we weer gezien dat mensen simpelweg niet rond kunnen komen. Vriend en vijand is het erover
eens, alleen de laatste stap moet nog gezet worden. Mijn

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

vraag aan de staatssecretaris is dan ook: kunnen we een
zet verwachten van dit demissionaire kabinet met steun
van de Kamer?
Het tweede punt dat ook door mevrouw Wuite werd ingebracht, betreft de Wet op het minimumloon. Er ligt een
prachtig Kralendijkakkoord. Het kan ingevoerd worden maar
het moet nog wel voor 1 november geregeld worden. Dat
betreft 3 miljoen. Ik zou dat graag geregeld zien. We kunnen
een deel wellicht tijdelijk incidenteel uit de coronasteunpakketten halen en een deel op een andere manier structureel
financieren. Mevrouw Wuite zal een voorstel doen. Ik weet
niet of ik dat voorstel wel of niet kan steunen, maar in ieder
geval ben ik zelf ook bereid om een concrete suggestie
daarvoor neer te leggen. Maar wellicht is het nog beter als
de staatssecretaris met een voorstel komt.
Een ander punt betreft de dubbele kinderbijslag voor kinderen met een ernstige beperking. Deze maatregel is toegezegd maar de uitvoering laat op zich wachten, omdat men
niet tot een voorstel komt dat voor Bonaire werkbaar is.
Het gaat om naar schatting 90 kinderen. Mijn verzoek is
heel simpel: leg de bevoegdheid tot indicatie nu gewoon
neer bij een kinderarts. 90 kinderen, dat kan een kinderarts
aan en dat vraagt niet dezelfde ingewikkelde constructie
zoals we die in Nederland hebben. Graag een reactie van
de staatssecretaris.
De lonen op de eilanden liggen lager dan nodig. Ik zou
graag vernemen of het niet mogelijk is om tot een loonkostenregeling te komen. Met name economische sectoren
zoals toerisme, techniek, bouw, natuurbeheer, welzijn en
detailhandel zijn in dit kader van belang. Is het niet haalbaar
om in ieder geval een onderzoek hiernaar te starten?
Een ander belangrijk onderdeel als het gaat om levensonderhoud …
De voorzitter:
Voordat u overgaat naar een ander onderwerp is er nog
een interruptie van mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik wil graag een toelichting. Mevrouw Kuiken heeft het over
een loonkostenregeling. Ik ken wel een werkkostenregeling.
Ik vraag mij even af of zij een bepaald belastingregime wil,
dus graag een nadere toelichting.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
We willen het voor werkgevers in Caribisch Nederland
mogelijk maken om nog niet volledig gekwalificeerde
werknemers arbeid en studie te laten combineren.
Een belangrijk onderdeel om tot een haalbaar levensonderhoud te komen is het terugbrengen van de kosten. Dat geldt
voor water, internettoegang en vervoer. We hebben eerder
een motie ingediend die het ook heeft gehaald, om de
tarieven voor energie en drinkwater structureel te verlagen,
maar die wordt op geen enkele wijze uitgevoerd. Mijn
simpele vraag is dan ook: waarom niet en waarom wordt
hier geen geld tegenover gezet?
Vrij verkeer is ontzettend belangrijk. Wij kennen hier busen treinverbindingen, maar op de eilanden ben je gewoon

13 oktober 2021
TK 11

11-2-5

afhankelijk van goed vliegvervoer en ook dat laat nog steeds
te wensen over.
Er is in 2018 ingegrepen op Sint-Eustatius. Er was sprake
van grove taakverwaarlozing. Wat is nu de stand van zaken
om terug te kunnen gaan naar normale verhoudingen?
Dat was het, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Prima, dank u wel. Dan mevrouw Van den Berg van de
fractie van het CDA.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Op deze wereld hebben we kennissen, vrienden en familie. De inwoners van de BES-eilanden
Bonaire, Saba en Sint-Eustatius zijn voor de CDA-fractie als
naaste familie en de inwoners van de CAS-landen Curaçao,
Aruba en Sint-Maarten als verre familie. We voelen ons
met hen verbonden.
Deze staatssecretaris heeft de afgelopen jaren veel tijd,
middelen en energie gestoken in de eilanden. Er zijn goede
stappen voorwaarts gemaakt. Complimenten daarvoor.
Maar zoals in de recente bijeenkomst met het Rode Kruis
weer indringend duidelijk werd: door orkaan Irma op SintMaarten en door corona op alle eilanden is er een enorme
terugslag geweest. Er is nog grote armoede bij grote groepen, ondanks de diverse steunpakketten vanuit Nederland.
Want door corona is de voornaamste inkomstenbron, de
toeristenindustrie, nog niet op het oude niveau.
Voorzitter. Het CDA zou graag een geïntegreerd plan zien
met perspectief, met name voor jongeren. Dat is een plan
dat past bij het recente CDA-rapport "Recht doen, gezond
leven, verschil verbinden. Samen verantwoordelijk." Daarin
staat: "Ook de Caribische regio binnen ons Koninkrijk —
met Aruba, Curaçao en Sint-Maarten en als delen van
Nederland Bonaire, Sint-Eustatius en Saba — verdient
nieuw perspectief." Dat kan volgens het CDA alleen als er
vier pijlers verder worden ontwikkeld.
Ten eerste, continuering van de inzet voor de rechtsstaat.
In de begroting staat zeer terecht: "Een functionerende
rechtsstaat is randvoorwaardelijk voor economische ontwikkeling en houdbare overheidsfinanciën, en ziet toe op
rechtmatigheid van bestedingen." De CDA-fractie heeft
tegen die achtergrond vorig jaar benadrukt dat vrije pers
en onafhankelijke nieuwsgaring wezenlijke onderdelen zijn
voor het functioneren van zo'n democratische samenleving.
In een motie is toen gevraagd daar waar mogelijk te
bevorderen dat de media in Caribisch Nederland en op de
landen kunnen blijven functioneren. Welke acties zijn
daartoe afgelopen jaar ondernomen? Wat is de laatste stand
van zaken met betrekking tot de Pointe Blanche-gevangenis
op Sint-Maarten? En is de regering bereid om eventueel
nog verdere noodhulp te verstrekken aan de CAS-eilanden?

Rekenkamer uit juni van dit jaar blijkt: "Uit ons onderzoek
blijkt dat de minister van BZK er niet in slaagt om haar
coördinerende rol ten aanzien van Caribisch Nederland
effectief in te vullen. Daar waar afstemming vooraf plaatsvindt, heeft dit vaak een informerend karakter. Het komt
echter ook voor dat het ministerie van BZK pas achteraf
verneemt dat een bijzondere uitkering is of wordt verstrekt
door een verantwoordelijke minister". Dit moet echt stoppen. Graag vernemen we van de staatssecretaris wat
daarvoor moet gebeuren.
Ten derde, bezien hoe meer uitgaven structureel gemaakt
kunnen worden. Het eerdergenoemde rapport van de
Rekenkamer bevestigt de huidige ad-hocaanpak. Tussen
2011 en 2019 zijn maar liefst 310 bijzondere uitkeringen
verstrekt. De CDA-fractie ziet graag voor april 2022 een plan
voor hoe gelden vanuit Nederland meer structureel gemaakt
kunnen worden en minder geoormerkt. Daarnaast wil de
fractie weten hoe de kosten van de bijzondere gemeentes
meer gesocialiseerd kunnen worden met Nederland. Het
betreft iets van 30.000 inwoners. In juni heb ik als voorbeeld
het waterleidingnetwerk in Nederland genoemd. Het maakt
in Nederland niet uit of je in Amsterdam woont op of op
de Waddeneilanden. We socialiseren de kosten: we betalen
dat met z'n allen. Dat geldt ook voor de sociale zekerheid.
Graag ontvangen we daarom voor april 2022 ook een
overzicht met betrekking tot de verschillende uitkeringen
en de huidige financiering van die socialezekerheids- en
nutsvoorzieningen. De collega's van VVD en D66 hebben
het ook al bepleit: gezien de enorme armoede bepleiten wij
ook dat er een verhoging komt van de uitkeringen en het
minimumloon. Daar horen we graag een reactie op van de
staatssecretaris.
Voorzitter. Het CDA vindt ook dat, analoog met de coronasteun, de BES-eilanden moeten worden meegenomen in het
debat over de energieprijzen.
Voorzitter. Ten slotte het verder diversificeren van de economie en het meer zelfvoorzienend worden. Voor welke
ondersteunende regelingen komen start-ups in aanmerking?
De CDA-fractie pleit al sinds 2017 voor de ontwikkeling van
de landbouw. We hebben daarover recentelijk een presentatie gehad van de universiteit Wageningen. In die presentatie gaf de universiteit aan dat voor ieder eiland vier zaken
nodig zijn: een integraal zoetwaterplan, een agrarisch ontwikkelplan, een visserijontwikkelplan en een agrarischonderwijsplan. Jaren geleden verleidde DSM jonge meisjes
door hen tijdens een bedrijfsbezoek nagellak te laten maken.
Dat vonden ze leuk. "Nou, dan moet je bij ons komen werken", zei DSM. Is de staatssecretaris bereid een onderwijsplan te maken, zodat de liefde voor landbouw en zelfvoorzienend worden de mensen daar met de paplepel wordt
ingegeven?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. De volgende spreker is mevrouw Bromet van
de fractie van GroenLinks.

Ten tweede, meer bevoegdheden geven aan de bewindspersoon Koninkrijksrelaties, om versnippering te voorkomen. We pleiten daar als CDA-fractie en als Tweede Kamer
al langer voor, maar uit het rapport van de Algemene

Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Voorzitter. Ik ga vier onderwerpen bespreken in drie of vier
minuten. Dat is weinig tijd, dus ik ga meteen van start. We

Tweede Kamer

13 oktober 2021
TK 11

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

11-2-6

zijn deze zomer met een delegatie op bezoek geweest op
Bonaire. We hebben daar een bezoek gebracht aan mensen
thuis. Mevrouw Kuiken van de PvdA had het er net ook al
over. Dat heeft grote indruk op mij gemaakt, want als je ziet
in welke armoede mensen leven, dan moet je je eigenlijk
doodschamen. Een derde van de mensen leeft onder het
sociaal minimum. Er is sprake van duur voedsel, hoge huren
en een hoge energierekening. De onderstand is 30% tot
40% van het wettelijk minimumloon. Dat is te weinig om
van te kunnen leven. Daarom heb ik een amendement
ingediend om de onderstand te verhogen naar 70% van het
wettelijk minimumloon, zoals dat in Europees Nederland
ook geldt.
Voorzitter. Dan de natuur op Bonaire. Wij zijn met de delegatie rondgereden. Het is echt prachtig. Het is een van de
aantrekkelijke factoren van Bonaire en een kans voor het
toerisme. Tegelijkertijd is het toerisme ook een bedreiging.
We kwamen langs de zoutmijnen. Door de natuurorganisaties werd gezegd dat de uitbreiding van villa's daar op de
loer ligt, ook bij het aflopen van de concessie. De vraag aan
de staatssecretaris is: hoe gaan we voorkomen dat de rijken
het daar overnemen en, vaak zonder toestemming, villa's
bouwen?
Er is een plan gemaakt voor een nieuwe containerhaven
en een pier in beschermde natuur, om stookolie in te voeren. Zou dat in Nederland ook kunnen gebeuren? Zijn er
alternatieven? Dat is mijn vraag aan de staatssecretaris.
Er is een beleidsplan natuur en milieu voor het Caribisch
gebied. Dat loopt tot 2030, maar na 2024 is er bijna geen
budget meer. Hoe moet dat plan uitgevoerd worden? Hoe
gaat het met dat plan? Zijn er al resultaten?
Voorzitter. Er is onlangs een rapport uitgekomen van
Amnesty over vluchtelingen op Curaçao. Daar zijn vergelijkbare taferelen als in Turkije. Mensen worden opgesloten,
krijgen geen toegang tot een advocaat of een asielprocedure
en worden in de gevangenis gehouden totdat ze ervoor
tekenen dat ze vrijwillig teruggaan. Europees Nederland
financiert de grensbewaking en de detentie. Ik vraag aan
de staatssecretaris: kan hij de mensenrechtenschendingen
stoppen die met geld uit Nederland worden gefaciliteerd?
Tot slot. De Ombudsman, die wij ook over Caribisch
Nederland hebben gesproken, vertelde dat studenten problemen hebben om zich in te schrijven voor opleidingen in
Nederland, omdat ze geen bsn-nummer hebben. Het lijkt
me een hele simpele en praktische manier om heel veel
problemen op te lossen, dus mijn vraag aan de staatssecretaris is of hij kan regelen dat mensen een bsn-nummer
krijgen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het zijn toch drie minuten geworden. Dan de
heer Ceder van de fractie van de ChristenUnie.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Voorzitter. We bespreken vandaag de begroting Koninkrijksrelaties. Een begroting is veel meer dan alleen financiële
cijfers. Het is een moreel document. Het beschrijft wat het

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

kabinet ten diepste drijft en wat we als land belangrijk vinden. Ik heb mij het afgelopen halfjaar als Kamerlid bezig
mogen houden met het onderwerp Koninkrijksrelaties. Ik
heb gezien dat op tal van onderwerpen stappen zijn gezet,
maar ik ben ook geschrokken, net als andere collega's, van
de nog steeds grote verschillen binnen het Koninkrijk, tussen Europees en Caribisch Nederland en de andere landen
binnen het Koninkrijk. Een paar weken geleden mocht ik
met een aantal Kamerleden op Bonaire met eigen ogen zien
dat er voor Caribische Nederlanders nog grote uitdagingen
zijn op het gebied van bestaanszekerheid. Wij mochten
thuiskomen bij een man die na een ziekte zijn been moest
laten amputeren. Dat had effect op zijn mogelijkheden om
nog te werken en in zijn eigen onderhoud te voorzien. Hij
had gelukkig nog zijn omgeving, de mensen en de buurt
die hem ondersteunden. Dat is een grote kracht van de
eilanden, waar wij hier nog veel van kunnen leren. Maar
zoals de staatssecretaris weet, wordt de situatie qua financiën wel heel ingewikkeld voor deze man, want hij kan niet
meer mee.
Voorzitter. Ik ben er ten diepste van overtuigd dat het deze
periode anders moet qua bestaanszekerheid voor de landen,
maar ook voor de BES-eilanden. Ik hoop dan ook dat we
deze uitdagingen met een gezamenlijke visie, doorzettingsmacht en urgentie binnen de Kamercommissie kunnen
aanpakken. Ik pak de handschoen graag op op een aantal
punten.
Het eerste punt: bestaanszekerheid. Het is een aantal keer
aangegeven, ook door mevrouw Wuite. We moeten het
minimumloon en de inkomens verhogen. Ik steun daarom
het voorstel dat eraan komt om nu een stap te kunnen
maken om ervoor te zorgen dat mensen echt niet onder de
ondergrens vallen. Maar ik maak me ook zorgen over andere
levenskosten, zoals die voor energie. De mensen op de
eilanden hebben tweemaal met de crisis te maken. Allereerst hebben zij te maken met het feit dat de subsidiëring
van het afgelopen jaar komt te vervallen en daarbovenop
komen ook nog de extra lasten, waar we ook hier in Europees Nederland mee geconfronteerd zijn. Wat gaat de
staatssecretaris doen om dit te voorkomen? Ik zit te kijken
of ik daar zelf met een voorstel voor kom, maar ik ben het
ook eens met een aantal Kamerleden. Ik denk namelijk toch
echt dat de staatssecretaris dit zou moeten herkennen en
ik hoop ook dat hij aangeeft dat er een probleem is en dat
daarvoor een oplossing onderweg is.
Voorzitter. Dan de Jeugdwet. Mijn voorgangers hebben
zich vaak hard gemaakt voor de positie van kinderen op de
BES. Ik pak die handschoen ook graag op. Volgens mij zou
het heel goed zijn als er een jeugdwet voor de positie van
de kinderen op de BES-eilanden komt, zodat de rechten van
deze kinderen goed zijn vastgelegd en er voor de jeugdzorgtaken ook een wettelijke basis is. Wanneer gaat deze wettelijke regeling er komen?
Dan heb ik nog een punt ten aanzien van het COHO en de
samenwerking met andere landen. Wederzijds vertrouwen
binnen het Koninkrijk is geen vanzelfsprekendheid. Daar
moet samen elke dag weer keihard aan gewerkt worden.
Je merkt dat er nog stappen te zetten zijn, bijvoorbeeld als
het gaat om de geschillenregeling. Dit is ook bij andere
zaken het geval. Wij merkten ook tijdens het laatste IPKO,
het Interparlementair Koninkrijksoverleg, dat deze stappen
gezet moeten worden.

13 oktober 2021
TK 11

11-2-7

Voorzitter. Ik constateer onrust op de BES-eilanden ten
aanzien van het COHO. Dit is onrust over autonomie, maar
ook over de mogelijke ontwrichtende werking van te snelle
hervormingen, en als het binnen de termijn gaat zoals
bedoeld. Zij gaven aan mogelijk met een tegenvoorstel te
komen, waarin de hervormingen wel doorgaan maar er ook
naar termijnen gekeken zou kunnen worden, waardoor de
ontwrichtende werking die zij voor ogen zien, verzacht zou
worden. Ik vraag mij af of de staatssecretaris daar welwillend naar zou kunnen kijken.
Voorzitter. Dan mijn laatste punt: de bestrijding van mensenhandel. Het is een gruwelijk onrecht dat ook het Caribisch deel van ons Koninkrijk raakt. Denk hierbij aan de
Venezolaanse vluchtelingen die in de gedwongen prostitutie
belanden, of aan arbeidsmigranten die slachtoffer worden
van arbeidsuitbuiting. We hebben in Europees Nederland
met een Nationaal Rapporteur Mensenhandel een belangrijk
wapen in de strijd tegen mensenhandel. Ik snap dat dit een
landsbevoegdheid is. Maar ook op de BES mag de Nationaal
Rapporteur nu niet wettelijk rapporteren, terwijl de Amerikaanse mensenhandelrapportages daar keer op keer op
wijzen en Nederland ook zelf aangeeft dat een gemeenschappelijk interregionaal beeld van de aard en omvang van de
problematiek van mensenhandel in het Caribisch deel van
het Koninkrijk ontbreekt. Ik vraag me af of de staatssecretaris bereid is om met de Nationaal Rapporteur Mensenhandel
in gesprek te gaan, om te kijken hoe de rapportage en de
bestrijding van mensenhandel op de BES en in de landen
verbeterd kunnen worden en hoe juiste opvang aan de
slachtoffers geboden kan worden.

rapport en daarbij met name in te gaan op de aanbevelingen
uit het rapport?
Voorzitter. De beschermingsprocedure in Curaçao voldoet
niet aan artikel 3 EVRM. Daardoor is het verkrijgen van
rechtsbijstand voor vluchtelingen nagenoeg onmogelijk en
worden vluchtelingen, waaronder kinderen, onder erbarmelijke omstandigheden in detentie gezet of zonder geldige
procedure teruggestuurd. We benadrukken dat Nederland
wel degelijk een rol speelt in het huidige beleid op Curaçao.
Zo is er substantieel geïnvesteerd in de kustwacht en worden er ook via deze begroting structureel aanvullende
middelen vrijgemaakt voor grenstoezicht. In dat kader willen
we de staatssecretaris vragen hoe en waar de bijdragen
vanuit Koninkrijksrelaties in de begrotingen van Defensie
en van Justitie en Veiligheid terug te vinden zijn.

Voorzitter. Ik wacht het antwoord af, maar ik broed er ook
op om hier mogelijk zelf met een voorstel voor te komen.
Ik zie de antwoorden graag tegemoet. Dank u wel.

Voorzitter. Als je steun aanbiedt, kun je daar ook waarborgen aan verbinden. We stellen de staatssecretaris daarom
de volgende vragen. Welke waarborgen zijn er voor het
beschermen van mensenrechten bij de steun aan Curaçao
en bij de vluchtelingenproblematiek? Hoe werkt de staatssecretaris met andere landen van het Koninkrijk aan een
asielprocedure die wél recht doet aan de internationale en
humanitaire standaarden? Hoe gaat de staatssecretaris zich
in het aankomende periodieke overleg over de implementatie van mensenrechtenverdragen inzetten voor deze
standaarden? Ik noem met name het garanderen van
rechtsbijstand, het terugdringen van onrechtmatige detentie
en het terugsturen van vluchtelingen zonder geldige procedure. Is de staatssecretaris bereid om Curaçao te steunen
bij de opzet van een systeem voor betaalbare en waar nodig
gratis rechtshulp voor vreemdelingen? En hoe gaat de
staatssecretaris middelen vrijmaken voor humanitaire
hulporganisaties?

De voorzitter:
Dank u wel. De volgende spreker is mevrouw Koekkoek van
de fractie van Volt.

Voorzitter, tot slot. Met mensenrechten werkt het volgens
Volt zo: als je ten aanzien van één groep nonchalant wordt,
word je op termijn nonchalant ten aanzien van alle groepen.
Dank u wel.

Mevrouw Koekkoek (Volt):
Dank u wel, voorzitter. Het demissionaire kabinet heeft een
aantal onderwerpen geprioriteerd, waaronder het bevorderen van de sociaal-economische structuur, hervorming en
ontwikkeling na COVID-19 en het versterken van de
bestuurs- en uitvoeringskracht. Volt moedigt deze prioriteiten aan en sluit zich daarom ook graag aan bij de inbrengen
die in dat opzicht al door mijn collega's zijn gedaan.
Voorzitter. Vandaag wil ik mijn aandacht richten op de
rechtsstaat en in het bijzonder op de mensenrechtensituatie
in ons Koninkrijk. We zijn blij om in de begroting te zien dat
het versterken van de rechtsstaat op Aruba, Curaçao en
Sint-Maarten als prioriteit wordt genoemd. Op dat vlak is
namelijk nog veel winst te behalen, en daar is ook Nederland verantwoordelijk voor. Aandacht voor de rechtsstaat
is nodig voor de veiligheid en gezondheid van de bevolking
en voor de vreemdeling wiens rechten worden geschonden.
Afgelopen maandag publiceerde Amnesty International het
onderzoeksrapport Nog steeds niet veilig, waarin wordt
geconcludeerd dat Venezolaanse vluchtelingen onvoldoende bescherming krijgen in Curaçao. Is de staatssecretaris bereid om een schriftelijke reactie te geven op dit

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Eppink van de fractie van JA21.

De heer Eppink (JA21):
Voorzitter. Niet alleen het Europese, maar ook het Caribische deel van ons Koninkrijk heeft geleden onder de
coronapandemie. De eilanden zijn voor een belangrijk deel
afhankelijk van toerisme. Tijdens de lockdowns kwamen er
geen toeristen en waren er dus ook geen inkomsten. De
coronapandemie kwam bovenop een toch al niet florissante
situatie. Vanwege de problemen in het buurland Venezuela
droogde de handel met dat land op, werkte de raffinaderij
op Curaçao op een laag pitje en werd de gerenoveerde
raffinaderij in Aruba niet heropend. Evenmin schoot het op
met de diversificatie van de economieën. Minister-president
Rutte, die in 2013 de West — zoals dat vroeger werd
genoemd — bezocht, maakte de afspraak om "samen heel
veel geld te verdienen". Het idee is natuurlijk prachtig, maar
kennelijk is er niet veel van terechtgekomen.
Het idee om samen de markt in Latijns-Amerika te veroveren
is prima, maar de praktijk is vaak weerbarstig. Het enthou-

13 oktober 2021
TK 11

11-2-8

siasme bij Nederlandse firma's bleek namelijk lauw en de
politieke wil mager. Als de eilanden economisch niet
levensvatbaar worden, blijft het zowel voor de BES-eilanden
als voor de autonome eilanden Curaçao, Aruba en SintMaarten een kwestie van bijpassen. Dat we in tijden van
nood elkaar bijstaan is uiteraard prima, maar niet op permanente basis.
Een tweede punt dat ik naar voren wil brengen, is het
geschil over de geschillencommissie. Het klinkt aardig, een
geschil over de geschillencommissie. Aan die pingpongwedstrijd moet na ruim tien jaar een einde komen. De geschillen
blijven namelijk voortduren in de geschillencommissie.
Tijdens het recente Interparlementair Koninkrijksoverleg
op Bonaire is afgesproken dat de autonome landen met
een tegenvoorstel komen voor de Rijkswet Koninkrijksgeschillen. Aan de hand van het komende voorstel zal met
inschikkelijkheid van beide kanten een compromis gevonden moeten worden. Ik acht een onafhankelijke geschillencommissie van groot belang. Het zou het onderlinge koloniale gevoel in de autonome landen voor een belangrijk
deel wegnemen.
Voorzitter. Graag sluit ik af met de wens dat de historische
banden tussen Nederland en de Caribische delen van ons
Koninkrijk behouden blijven. Ik weet dat dit ook de uitdrukkelijke wens is van de BES-eilanden, alsmede van Curaçao,
Aruba en Sint-Maarten. Laten wij hen helpen en economisch
vatbaar maken. Dat is de beste garantie voor het behoud
van onze bijzondere band.
Dank u wel.
De voorzitter:
U bedankt. Dan de heer Kuzu van de fractie van DENK.

De heer Kuzu (DENK):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst een "bon dia" aan eenieder
die vanuit de eilanden dit debat volgt. Want wij zijn met z'n
150'en hier niet alleen de volksvertegenwoordigers van
Europees Nederland, maar ook de volksvertegenwoordigers
van Caribisch Nederland en wetgevers namens de inwoners
van de autonome landen binnen ons Koninkrijk.
Op 10 oktober 2010 zijn de verhoudingen binnen ons
Koninkrijk ingrijpend veranderd. Het resultaat: na elf jaar
autonomie voor de CAS-eilanden en de bijzonderegemeentestatus voor de BES-eilanden is er nog steeds barre
armoede voor de Caribische inwoners van ons Koninkrijk.
Als deze situatie zich had voorgedaan in pak 'm beet Assen
of Groningen, dan hadden we hier 30 plannen van aanpak
met elkaar besproken en hadden we het probleem allang
opgelost. Ondanks alle ingediende moties hier in de Kamer
en alle schrikbarende rapporten van de Ombudsman over
de staat waarin kinderen en ouderen zich bevinden, leeft
30% van de bewoners op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba in armoede. De aanpak van het kabinet-Rutte
heeft dit jaar zelfs geleid tot een toename van huishoudens
die onder de armoedegrens leven. Ook de autonome landen
ontspringen de dans niet. Op ieder eiland leeft bijna 50%
van de inwoners onder de armoedegrens. Dat is ongelofelijk, maar helaas waar. Het is de harde realiteit binnen ons
Koninkrijk. Kinderen worden gedwongen om te stelen.
Zonen worden gedwongen om de criminaliteit in te gaan.

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

Dochters zoeken uit pure wanhoop de oplossing in de
escortwereld. In Europees Nederland zouden we dat niet
accepteren.
Voorzitter. De inwoners van de eilanden worden behandeld
als tweederangsburgers. De noodsituatie, de barre
omstandigheden en de stille sociale en financiële crisis
worden te vaak afgedaan als bureaucratisch onmogelijk op
te lossen en als zaken die meer tijd nodig hebben. Ik vraag
me af hoeveel jaar het nog moet duren voordat de vaste
lasten op de eilanden betaalbaar worden en de inwoners
recht hebben op een sociaal minimum. Graag hoor ik een
reactie. Hoeveel jaar nog voordat de corruptie achter de
schermen, die direct invloed heeft op de afbraak van het
sociale domein, hard wordt aangepakt? Hoeveel jaar nog
voordat er structureel wordt geïnvesteerd in de eilandkinderen, zodat zij zonder zorgen kunnen studeren en een
toekomst kunnen opbouwen? Hoeveel jaar nog voordat wij
Caribisch-Nederlandse burgers zien als volwaardige
Nederlanders die recht hebben op dezelfde kwaliteit van
leven zoals we die hier hebben in Europees Nederland?
Graag een reactie van de bewindspersoon.
Voorzitter. Vorig jaar zijn er vanuit het kabinet koopkrachtmaatregelen voorgesteld voor de BES-eilanden. Maar we
krijgen signalen dat hier heel weinig van terechtkomt. Kan
de staatssecretaris aangeven waarom die zo moeizaam van
de grond komen?
Voorzitter. Dan een ander punt: het koloniale gedachtegoed.
Daar heb ik wel vaker over gesproken hier in de Kamer. Dit
kabinet heeft met het wetsvoorstel Rijkswet Caribisch
orgaan voor de hervorming en ontwikkeling inbreuk
gemaakt op de autonomie van de landen. Dat wordt ook
bevestigd door de Raad van State. Dit kabinet heeft 470
miljoen aan de Wereldbank gegeven voor de wederopbouw
van Sint-Maarten. Daar is nog veel te weinig van terechtgekomen, vanwege de afwezigheid van assistentie. De inwoners van Sint-Maarten leven nog steeds in barre omstandigheden, met ingevallen daken, terwijl de medewerkers van
de Wereldbank die belast zijn met de uitvoering hiervan
rustig worden doorbetaald vanuit het fonds. Dit kabinet
heeft het bestuur van Sint-Eustatius in 2018 zonder pardon
opzijgeschoven. Ook al werden er vorig jaar verkiezingen
gehouden, Nederland heeft nog steeds het bestuur in handen. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer de einddatum van het Nederlandse ingrijpen in zicht komt?
Voorzitter. Tegen hen die naar dit debat luisteren, tegen
hen die de wanhoop van de inwoners van de eilanden
voelen en tegen hen die dit volgen voor een teken van hoop
en redelijkheid, zeg ik: dios bendishona bo.
Dank u wel.
De voorzitter:
We gaan het ondertitelen. Dank u wel. Mevrouw Van der
Plas is de volgende spreker, maar die zie ik niet. Daarom
geef ik het woord aan de laatste spreker van de zijde van
de Kamer. Dat is mevrouw Simons van de fractie van BIJ1.
Ik stel vast dat dit debat was ingepland tot 13.45 uur vandaag, maar dat we iets eerder klaar zijn.

13 oktober 2021
TK 11

11-2-9

Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u, voorzitter. Ik wil graag beginnen met mijn liefdevolle felicitaties aan mevrouw Wuite. Dank voor een
prachtige maidenspeech. Het is heel fijn om te zien dat er
ook stemmen in dit debat zijn met geleefde ervaring vanuit
het Caribisch perspectief. Ik ben daar heel blij mee.

woorden die enkele Kamerleden hier spreken. Het koloniale
bewind ligt voor Aruba, Curaçao en Sint-Maarten nog maar
elf jaar achter hen. Ik moet dan een beetje grinniken als ik
Kamerleden hoor spreken over: het is tijd om volwassen te
worden. Je zou je helemaal het schompes schrikken als een
baby van 2 maanden opeens rechtop staat en zijn tanden
in een appel zet. Tja! Vervelend nieuws; ik zie het aan
sommigen.

Het is 226 jaar geleden dat er een man opstond in de toenmalige kolonie van ons Koninkrijk, Curaçao. Het was een
zwarte man. Hij was tot slaaf gemaakt en van zijn menselijkheid beroofd. Hij was als niets meer dan handelswaar en
bezit tewerkgesteld, uitgebuit en mishandeld. De man was
echter ook slim, strijdvaardig en intelligent. Hij was,
ondanks zijn ketenen, een man vol dromen en idealen. Hij
was een man die hoorde over de Amerikaanse en de Franse
revolutie en over gelijkheid voor de wet. Hij had dromen
en idealen die Nederland op dat moment nog niet voor
ogen hield. En dus stond hij op. Zijn naam was Tula. Tula
was een zwarte verzetsstrijder en verzetsheld uit de
Nederlandse geschiedenis, die opstond tegen de slavernij,
tegen de onmenselijke mishandeling van tot slaaf
gemaakten en tegen de onvrijheid waartoe zij werden
gedwongen. Zijn naam en nalatenschap leven nog altijd
voort op Curaçao, maar hier in Nederland weten maar
weinig mensen dat de strijd voor vrijheid en menselijkheid
al eeuwenlang deel is van de zwarte Nederlandse geschiedenis.

Deze landen hebben slechts een decennium achter de rug
als onafhankelijke landen in dit Koninkrijk en slechts een
decennium op hun naam waarin zij hun rechtsstaat, hun
bestuur en hun leiderschap hebben vorm kunnen geven.
Zij kunnen dat alleen doen naar het voorbeeld dat hun is
achtergelaten. Deze landen zijn gevormd door onze
gedeelde geschiedenis en hebben slechts dat om op voort
te bouwen. Met andere woorden: als je een land in puin
achterlaat, dan zal het ook nog wel even in puin blijven.
Bonaire, Statia en Saba zijn nog altijd onderdeel van dit
Koninkrijk, als bijzondere gemeenten, openbare lichamen
of welke namen we er dan ook maar aan mogen geven om
de realiteit te verhullen. Nederland heeft nog steeds koloniën aan de andere kant van de wereld, heeft eeuwenlang
de eilanden uitgebuit en stambomen naar een deel van de
wereld gedwongen waar hun wortels niet lagen, maar waar
zij toch vaste voet aan de grond moesten weten te krijgen.
Het is in die zin niets meer dan logisch dat je vervolgens
verantwoordelijkheid neemt voor het gezond opbloeien
van hetgeen je hebt gezaaid.

Voorzitter. Ik deel deze geschiedenis niet omdat het een
mooie manier is om iedereen hier een schuldgevoel aan te
praten. Nee, ik deel deze geschiedenis omdat het ónze
geschiedenis is. Onze Nederlandse geschiedenis. Het is
kwalijk dat we die stukken geschiedenis niet kennen en er
niet mee opgroeien. Sterker nog, het is kwalijk dat ze onder
het tapijt worden geschoven, verzwegen en actief buitengesloten van ons onderwijs. Daarmee verliezen we niet alleen
een archief aan verhalen over leiderschap, zwart leiderschap, talent en verzet, maar verliezen we ook de collectieve
herinnering aan wat we als samenleving al hebben doorstaan, aan waar we vandaan komen met elkaar en aan hoe
die geschiedenis ons heden blijft kleuren. Want Tula streed
niet alleen voor een einde aan de mishandeling. Hij streed
voor vrijheid, voor waardigheid en voor gelijkwaardigheid.
Voor een ongedwongen bestaan zonde armoede, honger
of angst.

Voorzitter. De slavernij en het kolonialisme doorleven nog
altijd onze realiteit, kleuren nog altijd onze relaties en
bepalen ook nog steeds onze vertrekpunten. Ze laten sporen
na in de machtsverhouding tussen Europees en Caribisch
Nederland, een relatie waarin Den Haag nog altijd de
agenda bepaalt. Hoe opvallend dat wij weer spreken over
deze Koninkrijksdelen, zonder dat er daadwerkelijk vertegenwoordiging uit die delen in deze Kamer aanwezig is.

Tula wilde niet meer dan een ander, maar zeker ook niet
minder. Zijn vrijheidsstrijd werd met grof geweld en marteling de kop ingedrukt, maar zijn strijd voor een waardig
bestaan zonder dwang blijft kennelijk onverminderd
belangrijk binnen ons Koninkrijk, en zeker hier in deze
commissie. Het is exact deze commissie waar ons koloniaal
erfgoed tot leven komt. Aan de basis van de relatie tussen
Europees Nederland en Caribisch Nederland ligt immers
onvermijdelijk en logischerwijs 400 jaar slavernij, kolonialisme en dwang. Ondanks dat Nederland stug volhoudt dat
die geschiedenis ver achter ons ligt, is de slavernij pas 148
jaar geleden afgeschaft. Die geschiedenis gaat over familieleden die wij nog hebben gekend. Over intergenerationeel
leed, dat tastbaar is in het heden. Over mentaal en fysiek
herstel, dat nog altijd plaatsvindt, en over vooroordelen die
je kansen in het leven blijven bepalen.
Ook het kolonialisme is niet iets van lang geleden. Sterker
nog, ik proef het soms nog en ik hoor het soms nog in de

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

De voorzitter:
Een vraag van mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik was deze zomer voor het eerst in mijn leven op Bonaire,
of überhaupt buiten Europa. Wat mij opviel in de gesprekken die ik daar voerde met de mensen, was dat er aan de
ene kant een drang tot onafhankelijkheid was en aan de
andere kant ook een hele grote afhankelijkheid van Nederland. Ik snap dat, maar ik heb eigenlijk al die maanden
daarna zitten nadenken: hoe kun je dit nou weer veranderen? Ik ben benieuwd hoe mevrouw Simons daarover denkt.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Ik dank mevrouw Bromet voor deze vraag. Het is een
oprechte vraag die heel erg raakt aan de kern van de uitdagingen die voor ons liggen. De vergelijking met familie en
kinderen wordt hier vaak gemaakt. Opgroeien is een proces.
Elke ouder weet dat het loslaten van je kinderen begint op
het moment dat ze geboren worden en elke ouder weet ook
hoeveel pijn dat doet, want je wilt er alles aan doen om dat
kind te beschermen en om dat kind alles mee te geven
waardoor het kan worden wie jij denkt dat het moet zijn of
mag zijn of kan zijn. De realiteit is dat kinderen een eigen
identiteit hebben. Wat ze vooral nodig hebben, is de ruimte

13 oktober 2021
TK 11

11-2-10

om die eigen identiteit te ontdekken. Kinderen leren lopen
door te vallen en dan weer op te staan. Ze leren dat ze hun
hand niet op een hete kachel moeten leggen doordat ze het
een keer proberen en er dan achter komen dat dat helemaal
niet zo'n goed idee is. Als wij ons realiseren dat de echte
onafhankelijkheid voor een aantal van deze Nederlandse
Koninkrijksdelen maar tien jaar oud is, dan mogen wij
helemaal niet verwachten dat zij de handschoen oppakken
om tot die zelfstandigheid te komen. De voormalige colonizer moet hun de ruimte geven om tot volwassenheid te
komen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Net als bij het ouderschap — ik heb zelf vier kinderen — is
het een voortdurende zoektocht naar waar je grenzen stelt
en waar je stimulerend optreedt. Ik snap dat er geen pasklaar antwoord is, maar ik zou ook tegen de mensen daar
willen zeggen: het is een zoektocht en die moeten we
gezamenlijk maken.
Mevrouw Simons (BIJ1):
Dank u wel. Ik wil mevrouw Bromet bedanken voor deze
oprechte bijdrage. Het is inderdaad een zoektocht, maar
die zoektocht kunnen we alleen samen volbrengen als we
dat vanuit gelijkwaardigheid doen. Ik denk dat de toon die
ik af en toe in dit huis hoor, nog heel erg uitgaat van: wij
weten hoe het moet en zij moeten het doen zoals wij denken
dat het goed is voor hen. Dat is een ongelijkwaardigheid,
die weliswaar een verklaarbare wortel heeft, maar waar we,
denk ik, toch afscheid van moeten nemen, want het is niet
de manier. Nogmaals, ik denk niet dat je van een land kunt
verwachten dat het uit het niets zelf de sleutel heeft tot de
uitdagingen waar zij zelf middenin zitten. Dat kleurt ook het
perspectief waarmee zij naar zichzelf kijken en naar hun
eigen identiteit. Het is inderdaad een zoektocht en ik ben
blij dat mevrouw Bromet dat ook zo ziet. Dat schept hele
mooie vooruitzichten voor het werk dat we samen in deze
commissie kunnen doen.
De slavernij en het kolonialisme doorleven dus nog altijd
onze realiteit. Ze kleuren nog steeds onze relaties en, zoals
ik al zei, ze bepalen ook onze vertrekpunten. Ze laten hun
sporen na in de machtsverhouding tussen Europees
Nederland en Caraïbisch Nederland. Dat is een relatie
waarvan wij nog altijd denken dat wij de agenda moeten
bepalen, en die dus zelfbesturen van de eilanden de facto
weinig zeggensmacht gunt.
Kunnen we eigenlijk spreken over gelijkwaardigheid als
besluitvorming slechts getolereerd wordt op onze voorwaarden? Kunnen we spreken over vrijheid als we autonomie
beschouwen als iets wat men dient te verdienen? Neem
bijvoorbeeld de liquiditeitssteun en het COHO. Het is
noodsteun om de coronacrisis te overleven, om de bevolking niet verder de armoede in te duwen en om in de meest
basale levensbehoeften te blijven voorzien. Zo is de liquiditeitssteun noodzakelijk voor de kosten die de humanitaire
noden vragen. Het Rode Kruis heeft van die fondsen minstens een kwart van de bevolking voorzien van voedselpakketten. Een kwart! Dat is hoe schrijnend de armoede in
Caraïbisch Nederland is. En die hulp is niet langer mogelijk
bij het stopzetten van de liquiditeitssteun; die fondsen zijn
dus noodzakelijk. Maar ondanks de noodzakelijkheid vindt

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

Den Haag het wel welletjes geweest. Het moet maar eens
afgelopen zijn.
En nog fundamenteler: de eilanden dienden eerst te voldoen
aan onze voorwaarden om die noodsteun te verdienen.
Maar wat betekent zeggenschap nog als je praktisch gezien
geen andere keuze hebt dan instemmen met de eisen die
Den Haag aan je stelt? Kunnen we spreken over gelijkwaardigheid als we besluitvorming slechts tolereren op onze
voorwaarden? Kunnen we spreken over vrijheid als we
autonomie beschouwen als een verdienmodel?
Ik lees door de hele begroting meerdere malen dat Nederland de eilanden ondersteunt in het opbouwen van de
bestuurscapaciteit. Mijn vraag is: wat houdt die ondersteuning in? Spreken we over incidentele gelden, leningen of
personeel? Of spreken we over het structureel opleiden,
scholen en verdiepen van de bestuurskennis van de capabele ambtenaren op de eilanden, en het bieden van technische ondersteuning, in plaats van hun kwalijk te nemen dat
ze niet weten wat hun nooit geleerd is? Want als dat laatste
hier niet aan de orde is, dan is het ronduit hypocriet om de
beperkte bestuurscapaciteit in de schoenen van de eilanden
zelf te schuiven. Immers, kunnen we spreken over zeggenschap als je een volk zijn daadkracht eeuwenlang hebt
ontnomen, en het vervolgens niet in volle glorie wil herstellen?
En in het kader van een gelijkwaardige relatie tussen daar
en hier vraag ik: zijn de eilanden eigenlijk zelf gevraagd
naar hún prioriteiten? En zijn die behoeften tot uiting
gekomen in de huidige begroting? Zo niet, wat zegt dat dan
over de waarde die we toekennen aan de wensen en de
kennis van Caribisch Nederland zelf? Want als ik naar de
verschillende bewindspersonen van de eilanden luister,
dan komen er heel andere prioriteiten naar voren. Ik heb
bijvoorbeeld gehoord over de gewenste belastinghervormingen. Die vinden wij hartstikke belangrijk, maar zij dus
ook. We hoeven ze die hervormingen dus niet eens op te
leggen, want ze willen die gewoon zelf. Ik hoor over een
ijkpunt sociaal minimum, dat de werkelijke noodzakelijke
kosten van levensonderhoud dekt. Het is een schande dat
er mensen, nota bene in ons land, zo ver onder het
bestaansminimum moeten leven. Maar ja, waar vind ik dat
terug in de begroting? Ik heb het niet gezien.
Het argument dat er geen dekking is, snijdt wat ons betreft
geen hout. Want als tijdens de APB de begroting plotseling
wél opengebroken kon worden en als bijvoorbeeld de
energiearmoede in Europees Nederland kan worden
bestreden, dan kunnen we ook iets doen voor het andere
stukje Nederland, als we het belangrijk vinden.
Is het realistisch dat de landen de liquiditeitssteun kunnen
aflossen vanaf april 2022, terwijl de crisis nog in volle gang
is en er nog behoefte is aan meer steun? Is er nagedacht
over de gevolgen hiervan? Leidt dit niet tot een vicieuze
cirkel, waarin het afbetalen van de lening zorgt voor minder
beschikbare gelden voor de vereiste hervormingen, waardoor de hervormingen niet kunnen worden gerealiseerd,
wat er vervolgens weer voor zorgt dat liquiditeitssteun
wordt stilgelegd en waardoor er op diens beurt weer te
weinig fondsen zijn om de eilanden uit de crisis te helpen?
Is er überhaupt overwogen om de terugbetalingsverplichting van de liquiditeitssteun kwijt te schelden?

13 oktober 2021
TK 11

11-2-11

Afsluitend zeg ik nogmaals: de hulp die de eilanden nodig
hebben van Europees Nederland, staat niet op zichzelf. Die
hulp komt voort uit een eeuwenlange geschiedenis van
kolonialisme, slavernij en dwang. Hij komt voort uit een
geschiedenis die niet ver achter ons ligt, maar die sterk
leeft. Daaruit vloeit de verantwoordelijkheid voor Nederland
voort om, voor zolang als nodig, zorg te dragen voor het
gezond opbloeien van hetgeen Nederland heeft gezaaid.
En dat kan best zonder het paternalisme dat zich hier vandaag, maar bijvoorbeeld ook in de begroting, weer heeft
verspreid.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Mevrouw Simons was de laatste spreker van
de zijde van de Kamer. Morgenavond gaan we luisteren
naar de staatssecretaris en zijn antwoorden.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors tot 13.15 uur. Dan gaan we praten over de misstanden in de turnsport.
De vergadering wordt van 11.32 uur tot 13.19 uur geschorst.
Voorzitter: Bergkamp

Tweede Kamer

Begroting Koninkrijksrelaties 2022

13 oktober 2021
TK 11

11-2-12