Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 374

Wijziging van de Wet houdende wijziging van de
Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter
verbetering van de werking van de elektriciteitsen gasmarkt

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
In het voorjaar van 2008 is het wetsvoorstel tot wijziging van de van de
Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de werking van de
elektriciteits- en gasmarkt (31 374) (hierna: wetsvoorstel marktmodel) aan
de Tweede Kamer aangeboden. Belangrijkste reden voor deze verbetering
was dat kleinverbruikers sinds de liberalisering van de energiemarkt met
een aantal structurele problemen werden geconfronteerd. Kleinverbruikers die bijvoorbeeld wilden verhuizen of switchen werden geconfronteerd met lange wachttijden, verkeerde meetgegevens, onjuiste afrekeningen, fouten in adressering enzovoort. Het gevolg hiervan was dat het
vertrouwen van de kleinverbruiker in de energiemarkt schade opliep. Doel
van het wetsvoorstel was dan ook om ervoor te zorgen dat de kleinverbruiker structureel beter kan worden bediend door de energiebedrijven,
en de werking van de elektriciteits- en gasmarkt structureel te verbeteren.
Om dit doel te bereiken is het inzetten de van op afstand uitleesbare meter
voor elektriciteit en gas voorgesteld en de daarmee samenhangende
wijzigingen in taken en verantwoordelijkheden van bij deze meters
betrokken partijen en een regeling van de wijze waarop informatie wordt
uitgewisseld tussen marktpartijen. Onder het wetsvoorstel vormen
leveranciers het eerste aanspreekpunt voor de afnemer en zijn maatregelen genomen om de positie van de consument beter te bedienen qua
dienstverlening, klachtenafhandeling en algemene service. Het
wetsvoorstel voorziet daarin met de invoering van het leveranciersmodel
voor kleinverbruikers. In aanvulling op het marktmodel is inmiddels (per
1 januari 2009) bij ministeriële regeling het capaciteitstarief ingevoerd.
Een tweede aanleiding voor de voorstellen met betrekking tot de op
afstand uitleesbare meter vormden de kabinetsdoelstellingen, geformuleerd om het energieverbruik van consumenten te beperken. De meter
biedt immers de mogelijkheid om met actuele informatie over het
energieverbruik het gedrag van kleinverbruikers te beïnvloeden. De meter
heeft bovendien een randvoorwaardelijke functie voor het elektriciteits-

kst-32374-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

1

netwerk van de toekomst, waarin netwerken intelligentere functies
moeten bevatten. Op afstand uitleesbare meters ondersteunen de transitie
naar een duurzame energiehuishouding. Decentrale vraag en aanbod
kunnen met op afstand uitleesbare meters aan elkaar gekoppeld worden,
zodat bijvoorbeeld de elektriciteit opgewekt uit zonnepanelen op een
slimme manier kan worden ingezet om elektrische auto’s te laten rijden.
Dit soort toepassingen stelt hoge eisen aan een doelmatig beheer van het
net.
Ten aanzien van de op afstand uitleesbare meter voorzag het wetsvoorstel
marktmodel in een verplichte grootschalige uitrol; een verplichting voor
netbeheerders om op afstand uitleesbare meters te plaatsen bij alle
kleinverbruikers, die op hun beurt deze plaatsing niet konden weigeren.
Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is de uitrol in tweeën geknipt:
een initiële uitrol op grond van het wetsvoorstel houdende regels omtrent
energie-efficiëntie1 waarmee ervaring kon worden opgedaan met de op
afstand uitleesbare meter, en een later in overleg met de Tweede Kamer te
nemen besluit over grootschalige uitrol. De behandeling van het
wetsvoorstel in de
Eerste Kamer richtte zich primair op de vraag of het wenselijk is om
kleinverbruikers te verplichten aan de plaatsing van een op afstand
uitleesbare meter mee te werken. Hierop heeft de Minister van Economische Zaken toegezegd nadere voorstellen te doen die regelen dat de
verplichting en de daaraan verbonden sancties als een op afstand
uitleesbare meter wordt geweigerd, vervallen. Dit wetsvoorstel strekt
hiertoe.
2. Maatregelen
Het op afstand kunnen communiceren met de meter biedt voordelen voor
zowel consumenten als bedrijven. Het vraagt echter eveneens nadrukkelijk
te bezien welke waarborgen nodig zijn om de persoonlijke levenssfeer te
eerbiedigen. De meter biedt immers de mogelijkheid persoonsgegevens
te verzamelen en te verwerken. Dit vereist een zorgvuldige inrichting van
het regime om met dergelijke gegevens om te gaan waarbij de kleinverbruiker – binnen de kaders van de wet – regie moet kunnen houden op het
verzamelen en verwerken van zijn persoonsgegevens.
In deze context worden met dit wetsvoorstel de volgende voorstellen
gedaan:
– de introductie van keuzevrijheid voor kleinverbruikers door het
schrappen van de medewerkingsplicht aan de plaatsing van de meter
en de daaraan verbonden sancties;
– het expliciteren van de voorwaarden waaronder persoonsgegevens
van kleinverbruikers kunnen worden verzameld en verwerkt;
– de introductie van een verplichting voor de energiesector om in het
jaarverslag te rapporteren over de verantwoordingsvoorwaarden die
de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit
(hierna: NMa) op grond van het wetsvoorstel in de Informatiecode
vaststelt.
1

Wet implementatie EG-richtlijnen energieefficiëntie (31 320) (hierna: wetsvoorstel
energie-efficiëntie) ter implementatie van
richtlijn 2006/32/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 5 april 2006 betreffende energie-efficiëntie
bij het eindgebruik en energiediensten en
houdende intrekking van Richtlijn 93/76/EEG
van de Raad (PbEG L 114).

In dit hoofdstuk worden deze maatregelen nader toegelicht. Hoofdstuk 3
gaat nader in op de effecten voor kleinverbruikers en de energiesector van
de voorgestelde maatregelen. Hoofdstuk 4 beschrijft de overige gevolgen
van de voorgestelde maatregelen, waaronder het effect op de businesscase van de op afstand uitleesbare meter. In hoofdstuk 5 en verder is
aandacht besteed aan de standpunten van belanghebbenden en overige
gevolgen voor het bedrijfsleven, zoals het effect op de administratieve
lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

2

2.1 Keuzevrijheid
Het primaire bezwaar dat tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
marktmodel aan de orde was, betrof de verplichting voor een kleinverbruiker om aan de plaatsing van een op afstand uitleesbare meter mee te
werken en deze verplichting te handhaven op grond van de Wet op de
economische delicten (WED). Het doel van dit wetsvoorstel is om in
keuzevrijheid te voorzien. Het strekt ertoe de medewerkingsplicht en de
sanctiebepaling te schrappen. Kleinverbruikers hebben daardoor de
mogelijkheid om de plaatsing van een op afstand uitleesbare meter die
door de netbeheerder ter beschikking wordt gesteld te weigeren. De
kleinverbruiker, en niet de netbeheerder, bepaalt dus zelf of een op afstand
uitleesbare meter wordt geplaatst; de regie verschuift richting de afnemer.
Op grond van richtlijn nr. 2009/72/EG van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van
Richtlijn 2003/54/EG (PbEU L 211) (hierna: derde elektriciteitsrichtlijn)
dient, onder voorbehoud van een gunstige evaluatie van de invoering van
een in de richtlijnen voorgeschreven meetinrichting, in 2020 tachtig
procent van de consumenten voorzien te zijn van een op afstand
uitleesbare meter. Met dit wetsvoorstel wordt een start gemaakt met de
uitrol van deze op afstand uitleesbare meter. Zo wordt ervaring opgedaan
met de uitrol van deze meters en de werking daarvan in de praktijk. Deze
ervaringen kunnen in de toekomst gebruikt worden indien zou worden
overgegaan op grootschalige uitrol van deze op afstand uitleesbare
meters. Vooralsnog worden de op afstand uitleesbare meters alleen
geplaatst bij nieuwbouw, ingrijpende renovatie, reguliere vervanging en
op verzoek van de afnemer. De inzichten die bij deze «kleinschalige» uitrol
worden opgedaan zullen worden meegenomen in de evaluatie in 2012
waar de grootschalige uitrol van de op afstand uitleesbare meter wordt
bezien (zie ook paragraaf 4.2).
Gelet op de aard van de discussie in de Eerste Kamer, waarbij het belang
van de regie van de consument en de noodzaak van keuzevrijheid voor
wat betreft het al dan niet plaatsen van een op afstand uitleesbare meter
voorop staat, is gekozen de op afstand uitleesbare meter op basis van
vrijwilligheid uit te rollen. De keuzevrijheid voor kleinverbruikers om de op
afstand uitleesbare meter te accepteren past binnen richtlijn nr.
2006/32/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 5 april 2006 betreffende energie-efficiëntie bij het eindgebruik en
energiediensten en houdende intrekking van Richtlijn 93/76/EEG van de
Raad (PbEG L 114). De richtlijn verplicht dat aan afnemers tegen concurrerende prijzen een individuele meetinrichting ter beschikking wordt gesteld
die het actuele energieverbruik nauwkeurig weergeeft en informatie geeft
over de tijd waarin sprake was van het daadwerkelijk verbruik. Uit de
richtlijn volgt niet dat afnemers de meetinrichting ook moeten accepteren.
De richtlijn biedt dus de ruimte voor een vrijwillige uitrol van de op
afstand uitleesbare meter.
2.1.1 Situatie waarin een op afstand uitleesbare meter wordt
aangeboden
De netbeheerder heeft in het voorstel de verplichting om een op afstand
uitleesbare meter ter beschikking te stellen. Deze plicht voor netbeheerders is noodzakelijk op grond van de richtlijn energie-efficiëntie, en
waarborgt een correcte implementatie van de richtlijn. Als de netbeheerder een meter aan een kleinverbruiker ter beschikking stelt, kan deze
laatste de op afstand uitleesbare meter weigeren. De netbeheerder kan de
meter die al bij de betreffende kleinverbruiker hangt, laten hangen of hij
plaatst een andere niet op afstand uitleesbare meter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

3

Een andere optie die de kleinverbruiker heeft is dat hij wel de op afstand
uitleesbare meter accepteert, maar de netbeheerder kan verzoeken de
meter niet meer op afstand uit te lezen. In dit wetsvoorstel is voorgesteld
dat de netbeheerder, op grond van een dergelijk verzoek, (technische)
maatregelen neemt waardoor de meter niet langer op afstand wordt
uitgelezen. De meter staat in dat geval administratief uit, en gedraagt zich
als een traditionele meter. In de nadere regels waarin de eisen aan de
meetinrichting zullen worden vastgelegd, zal worden geregeld hoe het
administratief uitzetten van de meetinrichting technisch moet worden
ingericht. Voorts wordt in de regeling bepaald dat het mogelijk moet zijn
dat in het leesvenster van de meter zichtbaar wordt gemaakt dat de
meetgegevens niet op afstand worden uitgelezen.
2.1.2 Situatie waarin al een op afstand uitleesbare meter
aanwezig is
In situaties waarin al een op afstand uitleesbare meter aanwezig is in de
woning van een kleinverbruiker, zoals bij verhuizing naar een bestaande
woning of een nieuwbouwwoning waar reeds een op afstand uitleesbare
meter is geplaatst, kan de op afstand uitleesbare meter niet meer
geweigerd worden. De kleinverbruiker behoudt dan wel het recht om de
meter administratief uit te laten zetten, waardoor de meter niet langer op
afstand wordt uitgelezen. Een netbeheerder is niet verplicht om een reeds
geplaatste op afstand uitleesbare meter om te ruilen voor een traditionele,
niet op afstand uitleesbare, meter. Door de mogelijkheid te bieden van het
administratief uitzetten van de meter wordt hetzelfde gewenste resultaat
bereikt, maar dan tegen lagere kosten. Meters omruilen zou een kostbare
maatregel zijn voor netbeheerders. Bovendien draagt deze oplossing er
aan bij dat de ontwikkeling naar een intelligenter, efficiënter en duurzamer
elektriciteitsnetwerk, mede in het licht van de eisen die de derde elektriciteitsrichtlijn stelt aan op afstand uitleesbare meters, zo min mogelijk
wordt gehinderd.
2.2 De voorwaarden waaronder gegevens worden verzameld en
verwerkt
Ingevolge het wetsvoorstel marktmodel kunnen energiebedrijven niet
ongebreideld informatie verzamelen en verwerken die in de meter wordt
bijgehouden. Op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens
(hierna: Wbp) en het bepaalde in het wetsvoorstel moeten energiebedrijven zorgvuldig met persoonsgegevens omgaan. Zo kunnen zij niet,
zonder toestemming van de kleinverbruiker, meer gegevens verzamelen
dan voor de uitvoering van hun wettelijke taak noodzakelijk is (zie
hiervoor ook paragraaf 3.2). Hierbij kan niet voorbij worden gegaan aan
het belang van een zo helder mogelijke afbakening van het doel waarvoor
persoonsgegevens verwerkt kunnen worden. Om die reden is samen met
de sector nog eens kritisch gekeken naar de frequentie waarmee door de
sector gegevens worden verzameld en verwerkt en is de afbakening, zoals
beschreven in het wetsvoorstel marktmodel, geëxpliciteerd. In de eerste
plaats wordt voorgesteld in de wet een expliciete verbinding te leggen
tussen het verzamelen van persoonsgegevens en de beoogde doelen van
de wetsvoorstellen marktmodel en energie efficiëntie (doelmatig
netbeheer, juist factureren, snellere gegevensverwerking en inzicht geven
in het energieverbruik). Ten tweede is de frequentie waarmee gegevens
worden uitgelezen nadrukkelijker verbonden met de wettelijke taken van
energieleveranciers en netbeheerders. Enerzijds wordt daarmee de
hoeveelheid persoonsgegevens die wordt uitgelezen teruggebracht.
Anderzijds zullen de persoonsgegevens die nog wel worden verzameld
veelal op een hoger samengesteld niveau (bijvoorbeeld tweemaandelijks)
worden verzameld, waardoor deze naar hun aard minder privacygevoelig
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

4

Concreet regelt dit wetsvoorstel dat netbeheerders de volgende meetgegevens standaard verzamelen.
– één keer per jaar voor de jaarnota;
– per evenement als er sprake is van verandering van leverancier of
verhuizen;
– tweemaandelijks voor het inzicht in het energieverbruik;
– dat wat noodzakelijk is voor technisch beheer van het net op grond van
de wettelijke taak die netbeheerders uitvoeren.
Hiernaast voert de netbeheerder metrologisch beheer uit op de meter om
te waarborgen dat de meter goed en veilig functioneert.
Netbeheerders verzamelen geen continue stroom van meetgegevens. In
het wetsvoorstel marktmodel was al voorzien dat netbeheerders alleen
meetgegevens aan leveranciers doorgeven die nodig zijn voor het
uitvoeren van taken van de leverancier (opmaken van de jaarnota,
afrekenen bij wisselen van leverancier en verhuizen en het geven van
inzicht in het actuele energie verbruik), maar in het wetsvoorstel marktmodel worden dagstanden nog wel standaard verzameld. In dit
wetsvoorstel is deze mogelijkheid vervallen. Pas na ondubbelzinnige
toestemming van de kleinverbruiker kunnen frequenter en gedetailleerder
meetgegevens worden uitgelezen, waarbij een eenmaal gegeven
toestemming ook weer door de kleinverbruiker kan worden ingetrokken.
2.3 Transparantie
Het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens door leveranciers en
netbeheerders moet gebeuren in overeenstemming met de Wbp. In
gevolge artikel I, onderdeel Q, en artikel II, onderdeel F van het wetsvoorstel marktmodel, worden bij ministeriële regeling regels gesteld met
het oog op een door de NMa vast te stellen informatiecode die regelt
«hoe» met het oog op een eenduidig gehanteerd model binnen de sector
gegevens worden verwerkt, en niet «dat» gegevens (mogen) worden
verwerkt. Dit sluit aan bij het regime van de Wet bescherming persoonsgegevens, die de ondubbelzinnige toestemming van betrokkene noemt als
één van de limitatief beschreven situaties waarin persoonsgegevens
mogen worden verwerkt. De informatiecode zelf beoogt dus niet te
voorzien in een generieke wettelijke grondslag voor het mogen uitwisselen en verwerken van persoonsgegevens, maar moet wel voldoen aan
de Wbp.
Met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om in de informatiecode tevens te
voorzien in een verplichting voor netbeheerders en leveranciers om in dit
kader een rapportagevorm te ontwikkelen om kleinverbruikers via het
jaarverslag te informeren over de naleving van de verantwoordingsvoorwaarden die de NMa, op grond van de ministeriële regeling, in de
informatiecode heeft vastgesteld. De rapportage kan bijvoorbeeld
gebaseerd zijn op een auditrapport of de bevindingen van een privacyfunctionaris. De rapportage via het jaarverslag is voor de sector geen
middel om te voldoen aan de Wbp; die rechtmatigheidsvraag behoort in
het domein van het College Bescherming Persoonsgegevens (hierna:
CBP).
2.4 Overige maatregelen
De functionaliteit van de op afstand uitleesbare meter voorziet in de
mogelijkheid om op afstand de energievoorziening aan- en af te schakelen
of te beperken. Tijdens de parlementaire behandeling is door verschillende fracties de zorg geuit over het risico dat kleinverbruikers onvoldoende beschermd zijn als hun energievoorziening ongegrond zou
worden afgesloten of beperkt. Kleinverbruikers moeten weten welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

5

rechten en plichten zij hebben als een dergelijke situatie zich voordoet. Dit
wetsvoorstel regelt om die reden dat in aanvulling op de bestaande
ministeriële regeling over het afsluitbeleid nadere regels kunnen worden
gesteld omtrent het beperken van de energievoorziening.
Het wetsvoorstel marktmodel gaat uit van een op een later moment te
nemen besluit over grootschalige uitrol van op afstand uitleesbare
meters. Via dit wetsvoorstel wordt echter geregeld dat kleinverbruikers de
plaatsing van een dergelijke meter kunnen weigeren. Een volledig
dekkende uitrol is daarmee niet langer aan de orde. Om die reden is in dit
wetsvoorstel de mogelijkheid opgenomen vast te leggen welk percentage
afnemers na een besluit over grootschalige uitrol dient te beschikken over
een op afstand uitleesbare meter. Dit sluit tevens beter aan bij de
verplichting in de derde elektriciteitsrichtlijn.
Tot slot is een aantal technische wijzigingen doorgevoerd in het
wetsvoorstel marktmodel. Deze zijn in de artikelsgewijze toelichting nader
beschreven.
3. Effecten
3.1 Voor kleinverbruikers
Een veelgehoord bezwaar over het wetsvoorstel marktmodel is de hoge
frequentie van het uitlezen van de meters, o.a. het verzamelen van
dagwaarden voor leveranciers. Naar aanleiding van advies van het CBP is
eerder besloten dat voor de doorgifte van kwartier- (voor elektriciteit) en
uurwaarden (voor gas) van de netbeheerder aan een leverancier of derde
ondubbelzinnige toestemming nodig is van de kleinverbruiker. Met de
maatregelen in dit wetsvoorstel wordt een additionele stap gezet. Er
worden nadere voorwaarden aan het verzamelen van meetgegevens door
de netbeheerder gesteld en de frequentie van uitlezen gaat verder
omlaag. Op grond van dit wetsvoorstel worden kwartier-, uur- of
dagwaarden niet meer standaard verzameld, maar incidenteel. Door de
frequentie van het uitlezen standaard te beperken worden de op afstand
uitleesbare meters aantrekkelijker gemaakt voor kleinverbruikers omdat
minder privacygevoelige gegevens worden uitgelezen. De voordelen van
de op afstand uitleesbare meter voor de kleinverbruiker (zoals correcte
meterstanden bij facturatie en switchen en verhuizen en inzicht in
energieverbruik) blijven in dit model behouden.
Een kleinverbruiker die bezwaar heeft tegen de op afstand uitleesbare
meter, kan deze bij plaatsing door de netbeheerder weigeren. In die
gevallen blijft de oude meter hangen of wordt deze vervangen door een
traditionele meter. Ook kan de kleinverbruiker de netbeheerder verzoeken
de uitleesbaarheid van de op afstand uitleesbare meter administratief uit
te zetten. De netbeheerder stopt dan met het uitlezen van meetgegevens,
bijvoorbeeld het schakelen tussen dag- en nachttarief blijft echter wel
mogelijk. Ook kan de netbeheerder invulling blijven geven aan de
vereisten die volgen uit de Metrologiewet, zoals de eis dat de meter ter
plekke afleesbaar moet zijn. Omdat in de situatie dat de meter administratief uit staat geen meetgegevens worden uitgelezen zal de kleinverbruiker, net als in de huidige situatie bij niet op afstand uitleesbare
meters, zelf de meterstand(en) door moeten geven ten behoeve van het
opmaken van de jaarnota en zal periodiek een controle worden gedaan
door de meteropnemer. Ook zal de kleinverbruiker in dit geval geen
tweemaandelijks overzicht krijgen voor het inzicht in eigen verbruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

6

De kleinverbruiker moet ondubbelzinnig toestemming geven om meer en
gedetailleerdere gegevens uit de meter uit te laten lezen dan op grond van
dit wetsvoorstel in de standaardsituatie is toegestaan. Voorbeelden
hiervan zijn situaties waarbij kleinverbruikers door marktpartijen
(leveranciers of derden) worden bediend met gedetailleerde energie
besparingsadviezen, beter inzicht krijgen in hun eigen energieverbruik via
een internettoepassing of de mobiele telefoon en de ontwikkeling van
diensten in het domein van domotica en beveiliging, of efficiëntere
teruglevering aan het net van decentraal opgewekte energie.
3.2 Voor netbeheerders
Een netbeheerder heeft de wettelijke taak te zorgen voor de veiligheid en
betrouwbaarheid van de netten en om het transport van elektriciteit over
de netten op de meest doelmatige wijze te waarborgen. Daarnaast is hij
verantwoordelijk voor aanleg, herstel, vernieuwen en uitbreiden van
netten waarbij noodzaak van vervanging of uitbreiding van de productiecapaciteit door duurzame elektriciteit, energiebesparing of decentrale
energieproductie ondervangen worden. Voor de uitvoering van deze
wettelijke taken kan de netbeheerder meetgegevens verzamelen.
Bovendien verzamelt de netbeheerder meetgegevens voor leveranciers en
derden. Voor de netbeheerders geldt dat de op afstand uitleesbare meter
doelmatiger netbeheer mogelijk maakt. Het identificeren en opsporen van
technische netverliezen, het efficiënter dimensioneren van het net en het
operationeel beheer worden vergemakkelijkt door het op afstand kunnen
monitoren van het net. Ook het in de toekomst kunnen faciliteren van de
opvang van pieken in het verbruik en de mogelijkheid om de vraag te
verschuiven naar andere gebruiksmomenten is een belangrijke functie
van de meter.
Schematisch leidt dit voor netbeheerders tot het volgende overzicht:

Meetgegevens
collectie na
toestemming

Meetgegevens
collectie standaardsituatie

Meetgegevens, op klantverzoek, frequenter en
gedetailleerder uitgelezen. Hieronder vallen
intervalgegevens, die op klantverzoek aan andere
marktpartijen (leverancier, ODA’s) ter beschikking
worden gesteld.
6x per jaar voor inzicht in energieverbruik
1x per jaar voor collectie t.b.v. facturatie
Meetgegevens voor switchen en verhuizen: bij elke
gebeurtenis.

Geen op
afstand
uitleesbare
meter

Op afstand
uitleesbare
meter staat
administratief
uit

Standaardsituatie

Toestemming
kleinverbruiker
meer gegevens
uit te lezen

Traditionele
meter wordt
niet vervangen
door afstand
uitleesbare, op
klantverzoek.

Van reeds
geplaatste op
afstand
uitleesbare
meter wordt
geen meetgegevens
gecollecteerd:meter staat
administratief
uit, op
klantverzoek.

Op afstand
uitleesbare
meter met
standaard
meetgegevenscollectie
regime

Op afstand
uitleesbare
meter met
uitgebreid
meetgegevenscollectie regime,
op klantverzoek.

Nee

Nee

Nee

Ja

Nee

Nee

Ja

Ja

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

7

Meetgegevens
collectie na
toestemming

Technisch
beheer van het
net

Metrologisch
beheer

Meetgegevens, op klantverzoek, frequenter en
gedetailleerder uitgelezen. Hieronder vallen
intervalgegevens, die op klantverzoek aan andere
marktpartijen (leverancier, ODA’s) ter beschikking
worden gesteld.
Technisch beheer
– Spanningsonderbrekingen (uit storingsregister/
log van de meter: geen meetgegevens);
– Besturingsopdrachten schakelen (commando:
geen meetgegevens);
– Verbetering bedrijfsvoering/doelmatig netbeheer
(meetgegevens zowel geaggregeerd als op lager
niveau);
– Facilitering energietransitie (meetgegevens zowel
geaggregeerd als op lager niveau)
Metrologisch beheer (geen meetgegevens) van de
meter, zo vaak als nodig:
– klok/kalender synchronisatie en controle op
batterij status;
– Firmware updates;
– Statusinformatie meterconfiguratie (indicatoren,
alarmen en foutmeldingen)

Geen op
afstand
uitleesbare
meter

Op afstand
uitleesbare
meter staat
administratief
uit

Standaardsituatie

Toestemming
kleinverbruiker
meer gegevens
uit te lezen

Traditionele
meter wordt
niet vervangen
door afstand
uitleesbare, op
klantverzoek.

Van reeds
geplaatste op
afstand
uitleesbare
meter wordt
geen meetgegevens
gecollecteerd:meter staat
administratief
uit, op
klantverzoek.

Op afstand
uitleesbare
meter met
standaard
meetgegevenscollectie
regime

Op afstand
uitleesbare
meter met
uitgebreid
meetgegevenscollectie regime,
op klantverzoek.

Nee

Nee

Nee

Ja

Nee

Nee

Ja

Ja

Nee

Ja

Ja

Ja

Gelet op de breedte van de wettelijke taken van netbeheerders en de
toekomstige functie van de meter in de energienetwerken is het niet
mogelijk een precieze afbakening te maken van de meetgegevens die
netbeheerders verzamelen. De netbeheerder heeft echter wel de
verplichting om binnen de kaders van de Wbp te handelen. Dit brengt met
zich mee dat hij moet toetsen of het verzamelen en verwerken van
persoonsgegevens, gelet op het doel, proportioneel is. In de regel is de
vraag naar meetgegevens incidenteel. Uit het oogpunt van doelmatig
beheer en het faciliteren van energietransitie zijn meestal op geaggregeerd niveau meetgegevens nodig, die niet noodzakelijk herleid worden
tot een individuele aansluiting. Dat is slechts het geval indien de netbeheerder in het kader van haar wettelijke taken op grond van de Elektriciteitswet bijvoorbeeld meetgegevens van duurzaam geproduceerde
elektriciteit of WKK-installaties door moet geven. In de toekomst kan de
vraag naar meetgegevens en de uitleesfrequentie veranderen o.a. als
gevolg van de ontwikkeling van smart grids, en de opkomst van decentrale opwekking en elektrische auto’s.
Ten behoeve van de uitvoering van de wettelijke taak moet onderscheid
worden gemaakt tussen enerzijds metrologisch beheer en anderzijds
technisch beheer van het net. In het technisch beheer moet onderscheid
gemaakt worden tussen meetgegevens (persoonsgegevens) en specifieke
technische communicatie met de meter zoals bijvoorbeeld het nagaan van
spanningsonderbrekingen. In de standaardsituatie vindt zowel technisch
als metrologisch beheer van de meter plaats. In situaties waarbij de meter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

8

administratief uit staat, wordt uitsluitend metrologisch beheer uitgevoerd.
Onder metrologisch beheer vallen alleen die activiteiten die moeten
waarborgen dat de meter goed en veilig functioneert.
Uit de Wbp vloeit voort dat voor het verzamelen en verwerken van
persoonsgegevens een afweging moet worden gemaakt of dit noodzakelijk en proportioneel is voor de uitvoering van de wettelijke taak die de
netbeheerders hebben. Dit betekent dat netbeheerders steeds nadrukkelijk
zullen moeten beoordelen of niet kan worden volstaan met het verzamelen van gegevens op een hoger aggregratieniveau (bijvoorbeeld op
straat- of wijkniveau). In praktische zin zal een netbeheerder tevens uit het
oogpunt van kosten en baten altijd een afweging maken of het verzamelen van gegevens opportuun is, want zowel de communicatie met de
meter, als de opslag in centrale systemen is kostbaar.
Voorbeelden van technisch beheer door de netbeheerder zijn het op
afstand sturen van besturingsopdrachten naar de meter. Uit het oogpunt
van netveiligheid kan het nodig zijn de meter bijvoorbeeld bij brand of
andere gevaarlijke situaties en bij werkzaamheden aan het net uit te
schakelen. Andere voorbeelden zijn het uitvoeren van statistische
rapportages op geaggregeerd niveau op stroomafname profielen en het
incidenteel monitoren van de kwaliteit van de spanning (fluctuaties) op
aansluitingen. Door het toevoegen van meetpunten in het net kan de
netbeheerder accurate en nauwkeurige informatie krijgen over de
belasting en toestand van onderdelen van het net, bijvoorbeeld de
hoeveelheid en intensiteit van transport door een kabel. Met behulp van
deze informatie kan de netbeheerder preventief onderhoud en eventueel
gerichte uitbreiding van het net uitvoeren en daardoor betere investeringsbeslissingen nemen.
De novelle strekt er mede toe betrokkenen meer regie te laten voeren over
de overstap van traditionele meters naar op afstand uitleesbare meters.
Teneinde zeker te stellen dat betrokkenen die regie adequaat kunnen
effectueren dienen zij over voldoende informatie te beschikken. De
informatieplicht van, in Wbp-termen, een verantwoordelijke jegens een
betrokkene is neergelegd in artikel 33 van de Wbp. Hieruit volgt dat
netbeheerders niet kunnen volstaan met algemene informatie ten aanzien
van de meter, maar de plicht hebben om aan te geven voor welke
specifieke doeleinden de gegevensverwerking zal worden ingezet. Dit
geldt ook in de situatie dat een netbeheerder meetgegevens op individueel niveau verwerkt ten behoeve van zijn wettelijke taken. Een
algemene verwijzing naar deze wettelijke taken is niet afdoende, maar de
verantwoordelijke dient betrokkene specifiek en volledig te informeren
over de verschillende aspecten van de gegevensverwerking die voor
betrokkene van belang zijn. Kleinverbruikers moeten derhalve in de
gelegenheid worden gesteld om conform de Wbp ondubbelzinnige
toestemming te geven over eventueel te verwerken gegevens (standaardsituatie, de situatie waarin geen op afstand uitleesbare meter is geplaatst,
deze administratief uitstaat en de situatie waarin er toestemming wordt
gegeven voor het verzamelen van meer gedetailleerde gegevens). Dit
betekent eveneens dat kleinverbruikers voorzien worden van alle
relevante informatie die voor hen van belang is om een afgewogen keuze
te kunnen maken uit de hiervoor beschreven opties. De kleinverbruiker
kan te allen tijde zijn toestemming voor het verwerken van persoonsgegevens intrekken dan wel voor een andere optie kiezen, waarbij bijvoorbeeld minder gegevens worden uitgelezen en verwerkt. De netbeheerder
dient de keuze van de kleinverbruiker te respecteren en zorg te dragen dat
aan zijn wens zo spoedig mogelijk uitvoering wordt gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

9

3.3 Voor leveranciers en derden
In de standaard situatie kan de leverancier beschikken over verbruiksgegevens op van tevoren vastgelegde momenten: 6 x per jaar conform de
richtlijn energie-efficiëntie, bij de (eind)factuur en bij verandering van
leverancier en verhuizen. Doordat in deze situaties over actuele meterstanden beschikt kan worden, wordt de administratieve handeling en de
kans op fouten sterk beperkt. Dit zal naar verwachting minder klachten
van kleinverbruikers tot gevolg hebben. Als de op afstand uitleesbare
meter administratief uit wordt gezet, worden zoals vermeld geen
meetgegevens opgehaald door de netbeheerder. Daardoor kan de
leverancier niet beschikken over actuele meterstanden en gedraagt de
meter zich als het ware als een traditionele meter. Hierdoor zijn procesverbeteringen op dit punt, zoals het onmiddellijk kunnen beschikken over
actuele meterstanden bij wisselen van leverancier of verhuizen,
verminderd mogelijk. Daarnaast kan de leverancier of een derde partij de
kleinverbruiker actief benaderen voor het geven van bijvoorbeeld
energiebesparingsadviezen of andere diensten. Zo ligt in de lijn der
verwachting dat er verschillende tariefpakketten aangeboden zullen
worden aan de kleinverbruiker, die meer zijn toegesneden op het
specifieke profiel van de betreffende kleinverbruiker. Als de leverancier of
de derde hiervoor over andere of frequentere meetgegevens moet
beschikken, is het aan de leverancier of de derde partij om hiervoor
ondubbelzinnige toestemming van de klant te krijgen zoals beschreven in
paragraaf 3.2.
4. Overige implicaties en vooruitblik
4.1 Maatschappelijke kosten-batenanalyse
Het huidige wetsvoorstel marktmodel is gebaseerd op een verplichte
uitrol van de op afstand uitleesbare meter. Een dergelijke grootschalige
uitrol zorgt er voor dat alle kleinverbruikers de beschikking hebben over
een op afstand uitleesbare meter. Op basis van dit gegeven zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de maatschappelijke kosten en baten van
de invoering van de op afstand uitleesbare meter. De keuze om een groter
gewicht toe te kennen aan het belang van keuzevrijheid voor de kleinverbruiker heeft invloed op de maatschappelijke kosten- en batenanalyse. In
de eerste plaats vervalt het uitgangspunt van grootschalige, in de zin van
100% dekkende, uitrol. Doordat de afnameplicht vervalt moet rekening
gehouden worden met verschillende percentages van dekking en gebruik
van de op afstand uitleesbare meter. Dit heeft consequenties voor de al
eerder gecalculeerde businesscase. In 2005 is door KEMA een kostenbatenanalyse gemaakt. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
marktmodel is op verzoek van de Eerste Kamer een gevoeligheidsanalyse
op het KEMA-rapport uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

10

Figuur 1 Verdeling van de kans dat een bepaalde netto contante waarde van het
project optreedt. Het gedeelte ter linkerzijde van het linker pijltje geeft aan wanneer
de netto contante waarde negatief is. Bron: computermodel KEMA, februari 2008.

Het diagram toont de kansdichtheid voor de netto contante waarde van
het project. Uit de analyse blijkt dat de gemiddelde netto contante waarde
dicht bij de centrale waarde uit het KEMA-rapport van 2005 van 1,3 miljard
euro ligt . Het onzekerheidsgebied ligt ruwweg tussen de 0,5 en de 2,8
miljard euro. Met 90% zekerheid ligt de netto contante waarde tussen de
0,1 en de 2,0 miljard euro. De kans dat de netto contante waarde van het
project negatief wordt, is niet verwaarloosbaar, maar wel klein (kleiner
dan 3,4%). Het effect van het invoeren van keuzevrijheid voor de kleinverbruiker op deze gevoeligheidsanalyse zal nader onderzocht moeten
worden. Wat de effecten exact zullen zijn en hoe groot die zijn is op
voorhand moeilijk te voorspellen aangezien nu nog niet duidelijk is hoe
groot het percentage kleinverbruikers zal zijn die de op afstand uitleesbare
meter weigert, dan wel verzoekt om de meter administratief uit te zetten.
Hier zal in de praktijk ervaring moeten worden opgedaan.
Een ander effect is dat netbeheerders en leveranciers voor de langere
termijn twee processen in stand houden: één voor traditionele meters
(handopname) en één voor op afstand uitleesbare meters. Tegelijkertijd is
het voor de netbeheerder, als de meter administratief uit staat minder
goed mogelijk om fraude of storingen vroegtijdig te detecteren zodat
netverliezen kunnen worden beperkt. Door de verplichte plaatsing van
meters los te laten, ontstaat echter ook een sterkere prikkel bij leveranciers en netbeheerders om initiatieven te ontwikkelen om kleingebruikers
te overtuigen van de aantrekkelijkheid van een op afstand uitleesbare
meter. De ontwikkeling van diensten, zoals meer op maat gesneden
tariefstructuren of individuele besparingsadviezen kunnen aarzelende
consumenten over de streep trekken om de op afstand uitleesbare meter
te accepteren of om toe te staan dat de frequentie waarmee gegevens
worden uitgelezen wordt verhoogd.
Om zoveel mogelijk onzekerheden transparant te maken is KEMA verzocht
om in kaart te brengen wat de invloed van keuzevrijheid kan zijn op de
maatschappelijke kosten- en batenanalyse. De analyse wordt in het
voorjaar van 2010 verwacht. Echter, pas tijdens de kleinschalige uitrol zal
meer duidelijkheid ontstaan over het percentage weigeraars. Daarom
vormt het onderzoek van KEMA slechts aanvullende informatie. Gelet op
een verzoek daartoe van de Eerste Kamer is voorts aan TNO gevraagd om
te adviseren over de door de minister vast te stellen functionele eisen aan
de slimme meters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

11

Met betrekking tot de kosten voor kleinverbruikers is aan de Tweede
Kamer toegezegd dat het tarief voor de op afstand uitleesbare meter gelijk
zou blijven aan het meettarief van 2005 gecorrigeerd voor inflatie. De
ministeriële regeling meettarieven voor elektriciteit legt sinds enkele jaren
dit tariefplafond op voor de meterhuur. Uitgangspunt bij de tarieven is dat
enerzijds door de introductie van de slimme meter een schoksgewijze
ontwikkeling wordt voorkomen en dat anderzijds de bedrijven hun kosten
moeten kunnen terugverdienen. Het oogmerk hiervan is dat consumenten
een tarief betalen dat zo beperkt mogelijk fluctueert en aansluit op de
kosten die netbeheerders voor de meter maken. Voor de langere termijn is
het uitgangspunt dat het meettarief onderdeel uitmaakt van een algeheel
netwerktarief dat uitgaat van doelmatige kostenoriëntatie. Een belangrijke
voorwaarde hiervoor is dat de kosten van de meter een stabiel karakter
hebben. De keuzes ten aanzien van privacy en de eisen die aan de meter
worden gesteld kunnen consequenties hebben voor de kosten van de
meter. Er zal dan ook met het oog op de evaluatie een goede monitoring
moeten plaatsvinden van deze effecten op de kostenontwikkeling van de
meter.
4.2 Besluit over grootschalige uitrol
Al tijdens de behandeling van het wetsvoorstellen energie-efficiëntie en
marktmodel in de Tweede Kamer is voorgesteld de uitrol van op afstand
uitleesbare meters te faseren. Na inwerkingtreding van de wetsvoorstellen
marktmodel en energie-efficiëntie wordt de op afstand uitleesbare meter
door de netbeheerder ter beschikking gesteld bij nieuwbouw, ingrijpende
renovatie, reguliere vervanging en op verzoek van de afnemer. Een besluit
over grootschalige uitrol is afhankelijk van ervaringen die de komende
jaren met de uitrol worden opgedaan.
Inmiddels is het derde energiepakket tot stand gekomen (zie paragraaf
2.4). Het derde energiepakket bevat bepalingen ten aanzien van de op
afstand uitleesbare meter. De lidstaten moeten er voor zorgen dat
«slimme metersystemen» worden ingevoerd die de actieve participatie
van de consumenten aan de markt voor levering van elektriciteit en gas
ondersteunen. De invoering van dergelijke metersystemen kan worden
onderworpen aan een economische evaluatie op lange termijn van de
kosten en baten voor de markt en de individuele consument of aan een
onderzoek ter bepaling van welke vorm economisch haalbaar en
kosteneffectief is en welke termijn haalbaar is voor de distributie ervan.
Voor elektriciteit en gas zijn verschillende bepalingen opgenomen over
het tempo van de uitrol. Voor elektriciteit geldt dat uiterlijk in 2020
minstens 80% van de consumenten voorzien moet zijn van deze slimme
meetsystemen. Voor gas is geen termijn opgenomen. De in de derde
elektriciteitsrichtlijn genoemde evaluatie moet plaatsvinden uiterlijk
3 september 2012. Het voornemen is om deze evaluatie op grond van de
derde elektriciteitsrichtlijn te integreren met de evaluatie die op grond van
het wetsvoorstel marktmodel is voorzien.
Bij deze evaluatie zullen de belanghebbenden, waaronder afnemersorganisaties, netbeheerders en leveranciers, betrokken worden. De evaluatie
moet een preciezer inzicht geven in de maatschappelijke en economische
kosten en -baten. De uitrol van op afstand uitleesbare meters mag
natuurlijk geen onredelijke nadelen voor de kleinverbruiker opleveren.
Privacy speelt hierbij een belangrijke rol. Ten behoeve van de evaluatie zal
onder meer een consumentenbarometer worden bijgehouden om
betrouwbaar inzicht te krijgen in zaken als klanttevredenheid, de
ervaringen van de kleinverbruiker bij plaatsing van de meters, de juistheid
van informatie, en de afhandeling van klachten. Voorts zal in de evaluatie
het energiebesparingspotentieel van de op afstand uitleesbare meter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

12

betrokken worden waaronder de vraag of het tweemaandelijks leveren
van inzicht in eigen verbruik de kleinverbruiker in staat stelt en aanzet tot
energiebesparing. Daarnaast wordt tijdens de evaluatie gekeken naar de
technische betrouwbaarheid en beveiliging. Tenslotte zijn de installatiecapaciteit en de beschikbaarheid van meters ook onderdeel van de
evaluatie.
De uitvoering van de monitoring zal onder de verantwoordelijkheid van de
Minister van Economische Zaken in belangrijke mate worden uitgevoerd
door de NMa. Naar aanleiding van de uitkomsten van de evaluatie zal
door de Minister van Economische Zaken na overleg met de Kamer een
beslissing worden genomen over de uitrol. Een besluit over grootschalige
uitrol zal rekening houden met het tempo en de omvang van een
dergelijke uitrol. Nadere regels over de eventuele grootschalige uitrol
zullen bij algemene maatregel van bestuur worden vastgelegd.
5. Consultatie
De voorstellen in dit wetsvoorstel zijn tot stand gekomen in nauwe
samenwerking met belanghebbenden zoals de Consumentenbond,
leveranciers en netbeheerders. Ter toetsing van het draagvlak is verschillende keren overleg gevoerd met belanghebbenden over de voorgenomen opzet van dit wetsvoorstel. Mede in het licht van de uit te voeren
onderzoeken door TNO en KEMA is een klankbordgroep ingericht waarin
vertegenwoordigers van de energiesector, afnemersorganisaties en de
wetenschap zitting hebben. Door de netbeheerders zijn daarnaast
verschillende bijeenkomsten georganiseerd waarin uiteenlopende
partijen, zoals deskundigen op het gebied van informatiebeveiliging, de
Consumentenbond en energieleveranciers, is gevraagd te reflecteren op
voorstellen van de netbeheerders om aanvullende maatregelen te nemen
op het gebied van privacy en beveiliging.

1
Mandaatbesluit van de Europese Commissie
van 12 maart 2009, M/441 EN, Standardisation
mandate to CEN, CENELEC and ETSI in the
field of measuring instruments for the
development of an open architecture for utility
meters involving communication protocols
enabling interoperability.

De Consumentenbond heeft aangegeven dat haar initiële bezwaren op het
terrein van privacy en keuzevrijheid in het wetsvoorstel marktmodel zijn
weggenomen met de in dit voorstel geïntroduceerde keuzevrijheid voor
kleinverbruikers en de aanvullende privacywaarborgen die zijn
opgenomen. Ook heeft de bond waardering uitgesproken over de
waarborg om uit het oogpunt van consumentenbescherming te regelen
dat de energievoorziening van consumenten niet ongegrond kan worden
afgesloten of beperkt. De Consumentenbond wijst voorts op het belang
dat in de onderliggende regelgeving voldoende maatregelen worden
genomen om de veiligheid van de meter te waarborgen. Die notie wordt
onderschreven. Verwezen wordt naar de toezeggingen die eerder op dit
punt zijn gedaan en de in dit voorstel aangekondigde studies. De
Consumentenbond wijst tot slot op het belang van internationale
harmonisatie. Inmiddels heeft de Europese Commissie de Europese
standaardisatieorganisaties verzocht voorstellen dienaangaande te doen.1
De resultaten hiervan zullen worden betrokken bij de eerder genoemde
evaluatie.
Van de zijde van leveranciers wordt het voorstel onderschreven door de
Vereniging voor Marktwerking in Energie (VME) en EnergieNed. Hetzelfde
geldt voor netbeheerders verenigd in Netbeheer Nederland. Zij onderschrijven het belang om consumenten ruimte te bieden om eigen keuzes
te maken bij de introductie van de op afstand uitleesbare meter en geven
aan maximale transparantie na te streven over de omgang met persoonsgegevens en de dialoog hierover met belanghebbenden te zullen
continueren. Leveranciers en netbeheerders wijzen op het belang van een
spoedige introductie van het leveranciersmodel opdat zij de dienstverlening aan hun klanten verder kunnen verbeteren. Zij beschouwen de
introductie van de op afstand uitleesbare meter als belangrijke randvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

13

waarde om op dit punt voor consumenten tastbare resultaten te behalen.
De netbeheerders wijzen er op dat een deel van de voordelen pas behaald
kan worden als elke aansluiting over een op afstand uitleesbare meter
beschikt, ongeacht of die meter administratief uit staat of niet.
De genoemde belanghebbenden geven aan dat het in dit voorstel vervatte
beleid de acceptatie voor de op afstand uitleesbare meter zal vergroten en
het draagvlak voor uitrol van de meter zal versterken. Wel wijzen zij er op
dat de periode na inwerkingtreding van het wetsvoorstel moet worden
aangegrepen om op basis van concrete ervaringen inzichtelijk te maken
wat de consequenties zijn voor de maatschappelijke kosten- en batenanalyse. Dit wordt onderschreven; doordat een eventueel besluit over
grootschalige uitrol niet onmiddellijk wordt genomen maar op een later
moment op grond van (onder meer) een economische analyse, is
gewaarborgd dat deze beslissing gebeurt op basis van feiten en niet op
mogelijke scenario’s.
6. Administratieve lasten en inhoudelijke nalevingskosten
6.1 Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de administratieve lasten van
burgers of bedrijven. Er is niet voorzien in nieuwe of gewijzigde wettelijke
informatieverplichtingen aan de overheid. Dit wetsvoorstel is daarom niet
ter toetsing aan Actal aangeboden. De structurele administratieve lasten
voor energieleveranciers en regionale netbeheerders blijven beperkt tot
€ 39 000, zoals beschreven in de ramingen die in het wetsvoorstel
marktmodel zijn opgenomen.
6.2 Inhoudelijke nalevingskosten
De in het wetsvoorstel marktmodel opgenomen conversielasten behoren
tot de inhoudelijke nalevingskosten en kunnen als gevolg van dit
wetsvoorstel mogelijk dalen. Deze zijn namelijk mede afhankelijk van de
omvang en het tempo van uitrol. Dit aspect zal in de evaluatie worden
betrokken. In het wetsvoorstel marktmodel is aangegeven dat energieleveranciers en regionaal netbeheerders te maken hebben met eenmalige
kosten als voor aanpassingen die zij als gevolg van het wetsvoorstel
marktmodel moeten verrichten in diverse administraties. Tevens zullen
bedrijven moeten investeren in nieuwe software die benodigd is voor de
verbetering van de onderlinge uitwisseling van (meet)gegevens. De
aanpassingen die op grond van dit wetsvoorstel moeten worden gedaan
kunnen in de ontwikkeling hiervan worden meegenomen. Het berichtenverkeer tussen partijen in de sector behoort tot de normale bedrijfsvoering van de betreffende bedrijven. Het betreft essentiële administratieve werkzaamheden die volgens vaste afspraken binnen de sector en op
voorstel van de sector door alle bedrijven op dezelfde wijze worden
uitgevoerd. Aanpassingen in de administratie en investeringen die
daarvoor in software gedaan moeten worden zullen merendeels voortvloeien vanuit de Informatiecode van de NMa. Het is aan de sector om
daar zelf (wijzigings)voorstellen voor te doen. Op deze wijze heeft de
sector ook zelf invloed op het kosteneffect. Hetzelfde geldt voor het
voorstel in dit wetsvoorstel om netbeheerders en leveranciers te
verplichten in het jaarverslag verantwoording over het voldoen aan de
privacyeisen die voortvloeien uit dit wetsvoorstel. Deze informatie dient
om kleinverbruikers te informeren en is geen informatieverplichting aan
de overheid. Het betreft hier daarom geen administratieve lasten maar
inhoudelijke nalevingskosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

14

7. CBP
Op grond van artikel 51, tweede lid, van de Wbp is het wetsvoorstel ter
advisering aan het CBP voorgelegd. Op 27 oktober 2009 heeft het CBP een
advies uitgebracht. Het CBP onderkent de strekking van dit wetsvoorstel
om kleinverbruikers meer de regie te laten voeren over de overstap van
traditionele meters naar op afstand uitleesbare meters. Het CBP adviseert
de toelichting bij het wetsvoorstel op enkele punten aan te vullen of te
verduidelijken. Hieronder wordt op de specifieke opmerkingen van het
CBP ingegaan.
7.1 Informatieplicht en toestemmingsvereisten
Het CBP besteedt aandacht aan de informatieplicht aan de kleinverbruiker
die de energiebedrijven die persoonsgegevens verwerken hebben. Het is
uiteraard van groot belang dat de kleinverbruikers beschikken over de
juiste en voldoende informatie om tot een afgewogen keuze te kunnen
komen. Daarom is naar aanleiding van het advies van het CBP paragraaf
3.2 van de memorie van toelichting op dit punt verduidelijkt. In aanvulling
hierop zal met verschillende partijen aandacht worden besteed aan de
communicatie en de informatievoorziening rond de op afstand uitleesbare
meters.
In het kader van de informatieplicht wijst het CBP er op dat bij de huidige
geïnstalleerde op afstand uitleesbare meters ook de Wbp dient te worden
nageleefd. Het CBP adviseert om hier nader aandacht aan te besteden,
onder andere in de memorie van toelichting. Belangrijk is om te
benadrukken dat zowel het huidige wetsvoorstel marktmodel als dit
wetsvoorstel uiteraard uitgaan van naleving van de Wbp. Dit geldt in dit
verband in het bijzonder voor artikel 8, onder a, Wbp
(ondubbelzinnige toestemming) en artikel 33 Wbp (informatieplicht aan de
afnemers) en hetgeen hierover is aangegeven in paragraaf 3.2. Teneinde
te bewerkstelligen dat in situaties waarin thans een op afstand uitleesbare
meter hangt zeker is gesteld dat in overeenstemming is gehandeld met de
informatieplicht en de toestemmingsvereisten, is overeengekomen met de
sector dat ter gelegenheid van de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
afnemers volledig worden geïnformeerd over de rechten die zij hebben op
grond van dit wetsvoorstel en de Wbp en alle voor de afnemer benodigde
informatie krijgen zodat zij alsnog een bewuste keuze kunnen maken wat
betreft de beschreven opties, maar ook over de gegevens die worden
uitgelezen en verwerkt.
7.2 Verplichte rapportage
Het CBP merkt op dat de verantwoording over de wijze van gegevensverwerking die door de sector moet worden afgelegd in het jaarverslag (zie
paragraaf 2.3) niet mag worden uitgelegd als verplichting die uit de Wbp
voortvloeit. Daarnaast heeft het CBP een suggestie gedaan voor
aanscherping van de memorie van toelichting. Naar aanleiding van beide
opmerkingen is de memorie van toelichting aangepast en verduidelijkt.
Het CBP heeft aangegeven dat de ondubbelzinnige toestemming is
geregeld in de Wbp en niet uitgewerkt zou mogen worden in de informatiecode. In de memorie van toelichting is de verhouding tussen de Wbp en
de informatiecode verduidelijkt in de zin dat de uitleg en de strekking van
de Wbp niet in de informatiecode kunnen worden geadresseerd. De Wbp
blijft onverminderd van kracht, alleen zal in de informatiecode een nadere
precisering staan van de werking in de praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

15

7.3 Technisch en metrologisch beheer
Als laatste werpt het CBP de vraag op of het technisch en metrologisch
beheer (zie paragraaf 3.2) niet moet worden beschouwd als het verwerken
van persoonsgegevens. Daarbij kan het CBP zich voorstellen dat voor het
uitvoeren van firmware updates en het synchroniseren van de interne klok
persoonsgegevens nodig zijn. Paragraaf 3.2 van deze memorie van
toelichting is bedoeld om een onderscheid te maken tussen activiteiten
waarbij persoonsgegevens verwerkt worden en activiteiten waarbij geen
persoonsgegevens worden verwerkt. Het technisch en metrologisch
beheer van de meter staat in beginsel los van het verwerken van
persoonsgegevens. Niettemin is het zo dat indien er toch persoonsgegevens worden verwerkt in de zin van de Wbp, omdat dit noodzakelijk is
voor het uitvoeren van het technisch en metrologisch beheer, dat dan
uiteraard de Wbp onverkort van toepassing is. De tabel in paragraaf 3.2 is
in die zin indicatief en toegespitst op de huidige stand van zaken. De
netbeheerders dienen te alle tijde te beoordelen of er sprake is van de
verwerking van persoonsgegevens en daar naar te handelen.
7.4 Tweede adviesaanvraag aan CBP
Het wetsvoorstel is met de aanpassingen naar aanleiding van het advies
van 27 oktober opnieuw voorgelegd aan het CBP. Op 14 december heeft
het CBP een nieuw advies uitgebracht.
Ten aanzien van de informatieplicht constateert het CBP dat de toelichting
is geëxpliciteerd zowel voor situaties waar voor inwerkingtreding van de
wet reeds een op afstand uitleesbare meter is geplaatst als voor situaties
na inwerkingtreding van het wetsvoorstel. Ten aanzien van het toestemmingsvereiste, zoals nader uitgewerkt in paragraaf 3.2, geeft het CBP aan
dat in het wetsvoorstel de eerder gesignaleerde strijdigheid met de Wbp
door de aanpassingen in de toelichting is opgeheven.
Over de verplichte rapportage in paragraaf 2.3 geeft het CBP aan dat de
toelichting is aangepast aan het eerdere advies.
Op het punt van technisch en metrologisch beheer constateert het CBP
dat uit de verduidelijkingen in de memorie van toelichting blijkt dat
netbeheerders te allen tijde dienen te beoordelen of er sprake is van
verwerking van persoonsgegevens en indien dat het geval is dat de Wbp
dient te worden nageleegd. Hoewel hieruit volgt dat netbeheerders te
allen tijde betrokkenen dienen te informeren indien sprake is van
verwerking van persoonsgegevens, adviseert het CBP dit ook
uitdrukkelijk in de memorie van toelichting tot uitdrukking te brengen. Uit
het voorgaande volgt dat betrokkenen geïnformeerd dienen te worden
indien er sprake is van de verwerking van persoonsgegevens.
Het CBP geeft aan dat het wetsvoorstel geen aanleiding geeft tot het
maken van verdere inhoudelijke opmerkingen.
8. Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets NMa
De Raad van Bestuur van de NMa is overeenkomstig het Relatiestatuut
EZ–NMa in de gelegenheid gesteld een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets op het wetsvoorstel uit te voeren. Op 15 oktober 2009
heeft de Raad van Bestuur van de NMa in dit kader een advies uitgebracht. De Raad acht het wetsvoorstel in beginsel uitvoerbaar en
handhaafbaar. Daarnaast heeft de Raad een aantal algemene adviezen
geformuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

16

De Raad gaat onder meer in op het belang van aanpassing van artikel
95cb, zesde lid, van de Elektriciteitswet 1998 en artikel 44b, zesde lid, van
de Gaswet opdat deze voorzien in een voor de energiesector werkbare
systematiek voor de afdracht van leveranciers aan netbeheerders. Dit
onderwerp is besproken met de sector en in het wetsvoorstel meegenomen.
Ten tweede wijst de Raad op het belang dat afnemers kennis kunnen
nemen van het recht voor de afnemer om een meter te weigeren. Naar
aanleiding van het advies van de NMa en het CBP op dit punt is in
paragraaf 3.2 de informering aan afnemers nader uitgewerkt. Het is de
bedoeling dat afnemers goed worden geïnformeerd, maar dat resultaat
kan bereikt worden zonder een specifieke wettelijke plicht in dit
wetsvoorstel voor de netbeheerders om de afnemers te informeren. Deze
verplichting volgt al uit de Wbp. Gezamenlijk met verschillende partijen
wordt voorts aandacht besteed aan de communicatie en informatievoorziening rond de op afstand uitleesbare meters. In dat proces zal rekening
gehouden worden met het belang dat afnemers kennis kunnen nemen
van hun rechten.
Verder heeft de Raad enkele wetstechnische suggesties en een inhoudelijke suggestie gedaan met betrekking tot de verantwoording over de wijze
van gegevensverwerking die door de sector moet worden afgelegd in het
jaarverslag (zie paragraaf 2.3). De Raad adviseert om de verantwoording
ook via de websites van de bedrijven beschikbaar te stellen, omdat de
jaarverslagen pas na enige tijd beschikbaar komen. Er is voor gekozen om
deze verplichting niet in het wetsvoorstel op te nemen, omdat het niet de
bedoeling is om van deze verantwoording een apart traject naast het
opstellen van het jaarverslag te maken. Als de verantwoording over de
wijze van gegevensverwerking niet past binnen de gebruikelijke verantwoording over het afgelopen jaar, dan zouden er onnodig veel kosten
worden veroorzaakt voor de energiesector. In relatie tot de informatiecode
zij opgemerkt dat in de informatiecode kan worden vastgelegd om de
rapportages die de sector over de verantwoordingsvoorwaarden op grond
van het wetsvoorstel in de code vaststelt, ook via de website van de
netbeheerder of de leverancier toegankelijk te maken. Aangezien de sector
zelf voorstellen kan doen voor de informatiecode is er dan ook geen risico
dat er onnodige lasten worden veroorzaakt bij de bedrijven.
II. ARTIKELEN
Artikel I
Onderdeel A
Bij de Wet van 8 mei 2008 tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 in
verband met het beëindigen van de taak van de netbeheerder van het
landelijk hoogspanningsnet tot verstrekking van subsidie ten behoeve van
de stimulering van de milieukwaliteit van de elektriciteitsproductie
alsmede ter bevordering van een doelmatig gebruik van warmte (Stb.
2008, 179) is artikel 16b van
de Elektriciteitswet 1998 vervallen. Het onderdeel wat artikel 16b wijzigt is
daarom overbodig geworden.
Onderdeel B
Artikel 26ab van het wetsvoorstel marktmodel voorziet in de wijze waarop
en de voorwaarden waaronder de netbeheerder meetgegevens aan een
leverancier of derde ter beschikking mogen stellen, maar niet in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

17

voorwaarden waaronder de netbeheerder de meetgegevens mag
verzamelen. Met deze wijziging van artikel 26ab wordt tevens voorzien in
voorwaarden waaronder een netbeheerder meetgegevens mag verzamelen, hiermee wordt de uitleesfrequentie beperkt. Een netbeheerder kan
meetgegevens verzamelen voor zover dat noodzakelijk is voor de
uitvoering van zijn wettelijke taken als netbeheerder. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de veiligheid en de betrouwbaarheid van de
netten en het transport van elektriciteit en het planmatig aanleggen,
herstellen, vernieuwen of uitbreiden van de netten. Daarnaast verzamelt
een netbeheerder meetgegevens indien deze aan een leverancier of derde
verstrekt moeten worden, zoals reeds geregeld is in het wetsvoorstel
marktmodel.
Onderdeel C
In de laatste alinea van paragraaf 2.1 van de algemene toelichting is
ingegaan op de mogelijkheid voor kleinverbruikers om de op afstand
uitleesbaarheid van de meetinrichting uit te laten schakelen. Dit onderdeel
voorziet in deze mogelijkheid door de kleinverbruiker het recht te geven
de netbeheerder te verzoeken het op afstand uitlezen van meetgegevens
achterwege te laten. Een netbeheerder heeft de plicht om aan dit verzoek
gehoor te geven.
Onderdeel D
Bij de toezegging om te komen met een novelle werd ook ingegaan op het
vrijwillige karakter van het afnemen van op afstand uitleesbare meters.
Om hier invulling aan te geven wordt voorgesteld om artikel 26ad van het
wetsvoorstel marktmodel zodanig te wijzigen dat de netbeheerders
slechts de plicht hebben om kleinverbruikers een op afstand uitleesbare
meetinrichting ter beschikking te stellen. Deze plicht voor netbeheerders is
noodzakelijk op grond van richtlijn energie-efficiëntie. Om de vrijwilligheid
bij de afname van een op afstand uitleesbare meter vast te leggen wordt
voorgesteld om het tiende lid te wijzigen van een medewerkingsplicht van
de kleinverbruiker in een weigeringsrecht van de kleinverbruiker. Bij
weigering krijgt de kleinverbruiker de beschikking over een niet op afstand
uitleesbare meter. Dit kan de huidige meter van de kleinverbruiker zijn, of,
indien de huidige meter niet meer voldoet, een niet op afstand uitleesbare
meter.
Voorts wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om een wijziging aan
te brengen in de overnamevergoeding. De overnamevergoeding is een
vergoeding die de netbeheerder aan een ander dient te betalen indien een
ander een op afstand uitleesbare meter plaatst bij een kleinverbruiker. In
het wetsvoorstel marktmodel was alleen voorzien in een vergoeding
indien een derde een meetinrichting plaatst die niet van de netbeheerder
is. Het is echter wenselijk om te stimuleren dat een derde dezelfde
meetinrichtingen plaatst als de netbeheerder, omdat de netbeheerder dan
niet geconfronteerd wordt met een veelheid aan verschillende meetinrichtingen. Daarom is voorzien in een algemene vergoeding voor het plaatsen
van een meetinrichting door een derde. Tevens is het mogelijk gemaakt
om die vergoeding te differentiëren naar verschillende situaties, omdat de
hoogte van de vergoeding afhankelijk dient te zijn van de daadwerkelijke
kosten die gemaakt worden.
Onderdeel E
Artikel 26ae van het wetsvoorstel marktmodel gaat over de plaatsing van
op afstand uitleesbare meetinrichtingen gedurende de uitrol (zie voor een
toelichting op de uitrol paragraaf 1 van de algemene toelichting). De uitrol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

18

zou gedurende een bij algemene maatregel van bestuur te bepalen
periode plaatsvinden en resulteren in een situatie waarin iedere kleinverbruiker zou beschikken over een op afstand uitleesbare meetinrichting. Nu
echter wordt voorgesteld om de afname van
deze meetinrichtingen vrijwillig te maken is een volledig dekkende uitrol
niet meer mogelijk. Daarom wordt voorgesteld om in het eerste lid op te
nemen dat in de algemene maatregel van bestuur ook wordt opgenomen
welk percentage afnemers na de uitrol dient te beschikken over een op
afstand uitleesbare meter. Dit sluit tevens beter aan bij de derde elektriciteitsrichtlijn, waarin vanuit de Europese Unie de verplichting wordt
opgelegd dat in 2020 tachtig procent van de eindgebruikers beschikt over
een in de richtlijnen voorgeschreven meetinrichtingen, mits dit economisch haalbaar is.
Voorts wordt voorgesteld artikel 26ae aan te passen op een zelfde wijze
als artikel 26ad (zie de toelichting bij onderdeel D), omdat ook de uitrol op
basis van vrijwilligheid zal plaatsvinden.
Onderdeel F
Door de huidige formulering van artikel 26ah van het wetsvoorstel
marktmodel kan er twijfel ontstaan over de toepasselijkheid van de
bepalingen omtrent het uitlezen van de meetgegevens en het gebruik van
de uitgelezen meetgegevens bij afnemers met een meetinrichting waarbij
de op afstand uitleesbaarheid is uitgeschakeld. Om deze onduidelijkheid
weg te nemen wordt voorgesteld om uitdrukkelijk in artikel 26ah op te
nemen dat deze bepalingen ook niet van toepassing zijn bij afnemers die
beschikken over een meetinrichting waarvan de op afstand uitleesbaarheid is uitgeschakeld.
Onderdeel G
Deze wijziging is noodzakelijk in verband met de vernummering van
artikel 26ab.
Onderdeel H
In het wetsvoorstel marktmodel wordt voorgesteld hoofdstuk 4 in te
voegen waarin de gegevensverwerking door ondernemingen op grond
van de Elektriciteitswet 1998 wordt gereguleerd. Die regulering vindt in
principe plaats op voorstel van een representatief deel van de ondernemingen uit de sector en wordt vastgesteld door de NMa. Daarnaast is er
een mogelijkheid voor de NMa om zelfstandig voorwaarden vast te
stellen, indien er geen voorstel van de sector tot stand komt of het
voorstel van de sector niet voldoet. In de paragraaf 2.3 van de algemene
toelichting is beschreven dat er in het jaarverslag verantwoording zal
worden afgelegd over de wijze waarop door de onderneming voldaan
wordt aan de voorwaarden die zijn vastgesteld door de NMa. Om
uitvoeringsproblemen te voorkomen zullen ook de regels over de
verantwoording in beginsel op voorstel van de sector tot stand komen. Dit
wordt gerealiseerd door in de ministeriële regeling die gaat over de
voorwaarden van de gegevensverwerking in ieder geval regels te stellen
over verantwoording in het jaarverslag.
Onderdeel I
Kortheidshalve wordt verwezen naar de toelichting op onderdeel A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

19

Onderdeel J
Op grond van artikel 95b, achtste lid, van de Elektriciteitswet 1998 worden
bij ministeriële regeling regels gesteld over de beëindiging van de
levering van elektriciteit aan een kleinverbruiker. Bij meetinrichtingen
waarmee op afstand gecommuniceerd kan worden is het ook mogelijk om
de levering van elektriciteit te beperken. Dit is een minder vergaande
mogelijkheid dan het afsluiten van de kleinverbruiker. Het voordeel van
het kunnen beperken van de levering boven afsluiting is dat de
consument een bepaald minimum niveau aan energievoorziening houdt
en geen af- en aansluitkosten hoeft te betalen, die bij een fysieke afsluiting
wel in rekening worden gebracht. Voorgesteld wordt om ook voor deze
nieuwe mogelijkheid regels te stellen bij ministeriële regeling. In elk geval
zal worden geregeld in welke gevallen en onder welke voorwaarden de
levering van elektriciteit aan kleinverbruikers mag worden beperkt.
Uiteraard is het bij het beperken van de
levering, net zoals bij afsluiting, van belang dat er een adequaat beschermingsniveau voor de kleinverbruiker komt. Het uitwerken van de
voorwaarden en het beschermingsniveau zal in overleg met de Consumentenbond, de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal
bankieren (NVVK), netbeheerders, leveranciers en de NMa gebeuren.
Onderdeel K
Deze wijziging herstelt een gebrek in het wetsvoorstel marktmodel. Het
wetsvoorstel marktmodel regelt dat leveranciers de bedragen factureren
en innen die kleinverbruikers verschuldigd zijn aan de netbeheerder voor
het transport van elektriciteit en dat de leveranciers de bedragen afdragen
aan de netbeheerders. In het wetsvoorstel marktmodel is de afdracht van
de leveranciers aan de netbeheerders gekoppeld aan het factureren van
de afnemers door leveranciers. In de praktijk is dit een onvoldoende
garantie voor een constante cashflow voor netbeheerders. Daarnaast sluit
de wijze waarop de afdracht is geregeld in het wetsvoorstel marktmodel
niet aan bij het systeem dat door de netbeheerders en de leveranciers
wordt uitgewerkt, waarbij ook rekening gehouden dient te worden met
fiscale regels. Met deze wijziging wordt de discrepantie tussen het
systeem dat door de sector wordt uitgewerkt en het wetsvoorstel
marktmodel opgelost. Net als in het wetsvoorstel marktmodel wordt
voorgesteld om de afdracht nader te reguleren bij ministeriële regeling,
om op detailniveau aan te kunnen sluiten bij de processen van de
leveranciers en netbeheerders en de fiscale regels. Daarbij zal het
uitgangspunt zijn dat de leveranciers maandelijks de bedragen afdragen
aan de netbeheerders. Volledigheidshalve dient vermeld te worden dat
het voorgestelde onderdeel K alleen ingrijpt in de afdracht van de
leverancier aan de netbeheerder en niet in de betalingen van de afnemer
aan de leverancier.
Het derde lid wordt gewijzigd omdat artikel 16b van de Elektriciteitswet
1998 inmiddels is vervallen.
Onderdeel L
Dit onderdeel is inhoudelijk gelijk aan onderdeel B. Kortheidshalve wordt
er dan ook verwezen naar de toelichting op onderdeel B.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

20

Onderdeel M
Voorgesteld wordt om artikel II, onderdeel E, artikel 13c, van het
wetsvoorstel marktmodel aan te vullen met een mogelijkheid voor
kleinverbruikers om de netbeheerder te verzoeken de op afstand
uitleesbaarheid van de meetinrichting uit te schakelen. Kortheidshalve
wordt voor een nadere toelichting verwezen naar paragraaf 2.1 van de
algemene toelichting en de toelichting op onderdeel C.
Onderdeel N
De wijziging van artikel II, onderdeel E, artikel 13d, van het wetsvoorstel
marktmodel is inhoudelijk gelijk aan de wijziging van artikel I, onderdeel J,
artikel 26ad van het wetsvoorstel marktmodel. Kortheidshalve wordt
daarom verwezen naar de toelichting op onderdeel D.
Onderdeel O
Kortheidshalve wordt voor een toelichting op dit onderdeel verwezen naar
de toelichting op onderdeel E.
Onderdeel P
Kortheidshalve wordt voor een toelichting op dit onderdeel verwezen naar
de toelichting op onderdeel F.
Onderdeel Q
De gegevensverwerking op grond van de Gaswet wordt op eenzelfde
wijze gereguleerd als de gegevensverwerking op grond van de Elektriciteitswet 1998. Daarom wordt voorgesteld om ook in de Gaswet een
bepaling op te nemen over de verantwoording die ondernemingen
afleggen in het jaarverslag over het voldoen aan de voorwaarden van de
gegevensverwerking. Zie voor een nadere toelichting paragraaf 2.3 van de
algemene toelichting en de toelichting op onderdeel H.
Onderdeel R
Kortheidshalve wordt voor een toelichting op dit onderdeel verwezen naar
de toelichting op onderdeel K.
Onderdeel S
Deze wijziging is noodzakelijk in verband met de vernummering in artikel
13b.
Onderdeel T
Voorgesteld wordt om artikel III van het wetsvoorstel marktmodel te laten
vervallen. Hiermee vervalt de sanctie op het niet meewerken van de
afnemer bij het plaatsen van een op afstand uitleesbare meter.
Onderdeel U
Deze wijzigingen zijn noodzakelijk voor de afstemming met het voorstel
van wet tot wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot
versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor
duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze
wetten (31 904). Het is niet met zekerheid vast te stellen welk wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

21

eerder in werking zal treden. De wijzigingen in onderdeel U zorgen er,
samen met de bepalingen in het wetsvoorstel 31 904, voor dat de
samenloop tussen beide wetsvoorstel zonder problemen is, ongeacht de
volgorde van inwerkingtreding.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 3

22