Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 102

Initiatiefnota van het lid Sjoerdsma:
«Wereldwijd jezelf kunnen zijn»

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 15

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 13 februari 2017
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
6 april 2017 inzake uitvoering van de motie van het lid Pia Dijkstra over het
openstellen van het burgerlijk huwelijk voor bruidsparen zonder de
Nederlandse nationaliteit of woonplaats (Kamerstukken 34 102 / 32 735,
nr. 11).
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft deze vragen beantwoord bij
brief van 6 februari 2017. Vragen en antwoord, voorzien van een inleiding,
zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
Adjunct-griffier van de commissie,
Wiskerke

kst-34102-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

1

Inleiding
Op 17 december 2015 respectievelijk 3 december 2015 brachten
de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht (hierna:
de Staatscommissie) en de Commissie voor de zaken betreffende
de burgerlijke staat en de nationaliteit (hierna: de Commissie
burgerlijke staat) op verzoek van de Minister van Veiligheid en
Justitie advies uit over de motie van het lid Dijkstra over het
openstellen van het burgerlijk huwelijk voor bruidsparen zonder
de Nederlandse nationaliteit of woonplaats (Kamerstukken
34 102 en 32 735, nr. 11). Naar aanleiding van de vragen van de
vaste commissie van Buitenlandse Zaken heeft de Minister van
Veiligheid en Justitie gevraagd of de commissies aanleiding
zagen om de uitgebrachte adviezen nader toe te lichten, te
preciseren of aan te vullen. De Staatscommissie heeft in reactie
hierop enkele aanvullende opmerkingen gemaakt ten aanzien van
de vragen 10, 16 tot en met 20 en 22, die u in de beantwoording
aantreft. De Commissie burgerlijke staat heeft aangegeven geen
aanleiding te zien haar advies aan te vullen.
1
Zijn er voorbeelden bekend van andere landen die hun burgerlijk huwelijk
hebben opengesteld voor bruidsparen van andere nationaliteit of
woonplaats? Zo ja, welke landen zijn dit en wat is de ervaring daar met de
juridische en praktische complicaties die het kabinet schetst?
2
Zijn er andere landen waarin een dergelijke vorm van «trouwtoerisme»,
zoals voorgesteld door de indiener, al mogelijk is?
Antwoord op vragen 1 en 2
Landen waarin het mogelijk is een huwelijk te sluiten door
personen die noch onderdaan, noch ingezetene zijn, zijn onder
andere: Argentinië, Canada, Chili, Cuba, Indonesië, NieuwZeeland, de Verenigde Staten, en Zuid-Afrika. In de Europese Unie
gaat het om: Denemarken, Estland, Ierland, Letland, Portugal, het
Verenigd Koninkrijk en Zweden. Ook in de andere Koninkrijksdelen is het mogelijk een huwelijk te sluiten door personen die
noch onderdaan, noch ingezetene zijn. Alleen op de BES-eilanden
is het mogelijk een huwelijk te sluiten door paren van hetzelfde
geslacht.
De voorwaarden die gesteld worden aan het sluiten van een
huwelijk voor echtparen die noch de nationaliteit van het land
bezitten, noch daar woonachtig zijn, variëren aanzienlijk.
In het Verenigd Koninkrijk geldt bijvoorbeeld in geval van een
huwelijk tussen ingezetenen van de Europese Unie dat het paar
tenminste zeven dagen in het Verenigd Koninkrijk moet hebben
verbleven. Letland en Estland vereisen pre-registratie van het
huwelijk met een termijn van tenminste een maand; Ierland eist
drie maanden.
In de Verenigde Staten geldt voor de meeste staten dat het
bruidspaar ongeacht de woonplaats van beide personen in het
huwelijk kan treden. In een aantal staten (onder andere in Illinois
en New York) kunnen niet-inwoners niet trouwen als het huwelijk
in hun eigen staat nietig zou worden verklaard.
In Argentinië is »trouwtoerisme» toegestaan in drie verschillende
jurisdicties: de stad Buenos Aires, de provincie Santa Fe en de
provincie Tierra del Fuego. Deze jurisdicties vereisen een verblijf
van minimaal vijf dagen, met ingang van de datum van binnenkomst in het land zoals opgenomen in het paspoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

2

In Indonesië is het huwelijk opengesteld voor een bruidspaar van
verschillend geslacht van andere nationaliteit en woonplaats
indien het voorgenomen huwelijk voldoet aan de erkende
religieuze voorschriften (Islam, Hindoeïsme, Boeddhisme,
Confucianisme, Protestantisme en Katholicisme).
Er is vooralsnog weinig ervaring met de juridische en praktische
complicaties in deze landen. Zoals ook de Staatscommissie en de
Commissie burgerlijke staat in hun adviezen aangeven, wordt in
zijn algemeenheid echter de complicatie herkend, dat het vooral
in geval van huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht
problematisch kan zijn om het huwelijk door echtscheiding te
ontbinden. Deze huwelijken worden immers niet overal erkend en
de autoriteit die de echtscheiding kan uitspreken heeft veelal
slechts rechtsmacht als ten minste één van de echtgenoten de
nationaliteit heeft van dat land of zijn gewone verblijfplaats
aldaar heeft. In Nieuw-Zeeland is dit bijvoorbeeld het geval. In
Canada is deze problematiek ondervangen door mogelijk te
maken dat het huwelijk in Canada wordt ontbonden als elk van
de echtgenoten ten minste een jaar woont in een land waarin hun
huwelijk niet wordt erkend en waarin geen echtscheiding
mogelijk is.
3
Klopt het dat de motie-Dijkstra de regering verzoekt, te laten onderzoeken
wat de voor- en nadelen zijn van het openstellen van het burgerlijk
huwelijk in Nederland voor bruidsparen zonder de Nederlandse nationaliteit of woonplaats, en in hoeverre dit kan bijdragen aan de emancipatie
van LHBT-rechten wereldwijd?
Antwoord
Ja.
4
Klopt het dat in Kamerbrief «Uitvoering motie-Dijkstra inzake openstelling
Nederlands burgerlijk huwelijk» slechts ingegaan wordt op de vraag in
hoeverre dit kan bijdragen aan de emancipatie van LHBT-rechten
wereldwijd? Waarom is er niet breder gekeken naar de voor- en nadelen
van het openstellen van het burgerlijk huwelijk, zoals naar economische
voordelen?
Antwoord
In de brief aan uw Kamer van 6 april 2016 is het kabinet reeds
uitgebreid ingegaan op de voor- en nadelen van het openstellen
van het burgerlijk huwelijk in Nederland voor bruidsparen die
noch de Nederlandse nationaliteit bezitten, noch hun gewone
verblijfplaats in Nederland hebben.
Het kabinet heeft voorop gesteld dat het groot belang hecht aan
de emancipatie en gelijke rechten van LHBTI’ers wereldwijd.
Daarbij hoort ook dat de liefde tussen twee personen van gelijk
geslacht bezegeld kan worden met een huwelijk.
In de brief is evenwel een aantal serieuze nadelen gesignaleerd
ten aanzien van het openstellen van het burgerlijk huwelijk.
Het gaat daarbij onder andere om het feit dat in Nederland
gesloten huwelijken tussen personen van gelijk geslacht in
verreweg de meeste landen ter wereld niet erkend worden. Dit
leidt in voorkomende gevallen tot een zogenoemde hinkende
rechtsverhouding. Dit betekent dat het huwelijk in het ene land
wel geldig is, maar in een ander land, bijvoorbeeld het land
waarin de echtgenoten (gaan) wonen, niet geldig is. Daarmee
ontberen de echtgenoten de aan het huwelijk verbonden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

3

bescherming. Een ander nadeel betreft het feit dat het veelal niet
mogelijk is het huwelijk in de landen die deze huwelijken niet
erkennen te laten ontbinden door echtscheiding. Op de internationaal privaatrechtelijke problematiek hieromtrent zal bij de
antwoorden op de vragen 16 tot en met 20 en 22 nader worden
ingegaan.
Een ander belangrijk nadeel dat in de kabinetsbrief is genoemd,
betreft het gevaar dat in sommige landen verbonden kan zijn aan
het sluiten van een huwelijk tussen personen van gelijk geslacht.
Het gaat dan met name om de strafbaarheid van homoseksualiteit
die in een groot aantal landen geldt, een strafbaarheid die tot
langdurige gevangenisstraffen of zelfs de doodstraf van de
echtgenoten kan leiden. Belangengroeperingen als Hivos en het
COC hebben dan ook grote aarzelingen bij het voorstel om de
mogelijkheid te openen voor mensen die geen band met
Nederland hebben om in Nederland in het huwelijk te treden. Dit
zou bovendien de retoriek dat homoseksualiteit een westers
importproduct is, kunnen versterken. Ook zou openstelling van
het huwelijk landen die voorzichtig in de goede richting bewegen
kunnen afschrikken en daarmee contraproductief kunnen
werken.
Het kabinet concludeert in het licht van deze nadelen daarom dat
de mogelijkheid te trouwen in Nederland voor personen zonder
de Nederlandse nationaliteit en zonder gewone verblijfplaats in
Nederland geen goede manier is om de emancipatie van LHBTI’ers
wereldwijd te bevorderen. Het kabinet zal zich evenwel
wereldwijd onverminderd blijven inzetten voor het basisrecht
voor een ieder om zichzelf te mogen zijn en in Europees verband
blijven strijden voor wederzijdse erkenning en openstelling van
het huwelijk voor paren van gelijk geslacht.
Aan het eventuele economische voordeel dat genoten kan
worden als de huwelijkssluiting voor een ieder, ook voor hen die
geen band met Nederland hebben, mogelijk wordt, is geen
aandacht besteed. Het onderzoek naar de voor- en nadelen is
gericht op de vraag in hoeverre bedoelde openstelling van het
huwelijk kan bijdragen aan de emancipatie van LHBTI’ers
wereldwijd. Een eventueel economisch voordeel voor derden –
voor zover dat al reëel begroot zou kunnen worden, gelet op het
feit dat niet kan worden becijferd om hoeveel huwelijken het zou
kunnen gaan – is in dit licht niet relevant.
Overigens voert de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling, met een bijdrage van de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, momenteel meerjarig
onderzoek uit naar de economische nadelen van homovijandigheid en de economische voordelen van inclusie op grond van
seksuele oriëntatie en gender identiteit. Daarbij zal ook worden
gekeken naar eventuele economische effecten van geregistreerde
partnerschappen en huwelijken.
5
Klopt het dat de Commissie betreffende de Burgerlijke Staat en de
Nationaliteit concludeert dat de openstelling van het Nederlands
burgerlijk huwelijk kan leiden tot huwelijkstoerisme waarvan een positieve
economische werking kan uitgaan? Kunt u aangeven waarom u deze
conclusie niet in de Kamerbrief betrekt?
Antwoord
De Commissie is niet ingegaan op de vraag in hoeverre een
mogelijk voordeel van een positieve economische werking zou
kunnen bijdragen aan de emancipatie van LHBT’ers. Zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

4

aangegeven in het antwoord op vraag 4 acht het kabinet een
eventueel economisch voordeel voor derden niet relevant voor
het onderzoek naar de voor- en nadelen van de openstelling van
het huwelijk ten behoeve van de emancipatie van LHBTI’ers
wereldwijd. Om die reden zijn de opmerkingen hierover van de
Commissie niet opgenomen in de kabinetsbrief van 6 april 2016.
6
Bent u bereid om alsnog een breder onderzoek te doen naar de voor- en
nadelen van het openstellen van het burgerlijk huwelijk in Nederland voor
bruidsparen zonder de Nederlandse nationaliteit of woonplaats, conform
deze aangenomen motie?
Antwoord
Het kabinet acht het onderzoek dat is gedaan in antwoord op de
motie, alsmede het nadere onderzoek dat is verricht om de
onderhavige feitelijke vragen te beantwoorden, voldoende om
een gewogen oordeel te kunnen geven over de wenselijkheid van
het voor personen die geen binding hebben met Nederland
mogelijk maken om in Nederland in het huwelijk te treden. Voor
het doen van een breder onderzoek ziet het kabinet dan ook geen
aanleiding.
7
Is u bekend in hoeveel (EU-)landen het burgerlijk huwelijk is opengesteld
voor aanstaande echtgenoten die geen van beiden de nationaliteit van het
betreffende land bezitten en die geen van beiden hun gewone verblijfplaats in dat land hebben? Welke ervaring is hier in deze landen mee?
Antwoord
Zie antwoord op de vragen 1 en 2.
8
Heeft u een beeld van het aantal landen waarin een in Nederland
voltrokken huwelijk tussen personen van gelijk geslacht niet erkend zal
worden en op weerstand zal stuiten?
Antwoord
In ruim een derde van alle landen ter wereld is homoseksualiteit
strafbaar en een huwelijk tussen personen van gelijk geslacht
ondenkbaar. Ook in een groot aantal lidstaten van de Europese
Unie wordt op dit moment een elders gesloten huwelijk tussen
personen van gelijk geslacht niet erkend.
Op basis van onderzoek dat is gedaan naar onder meer de
opvattingen over huwelijken tussen personen van hetzelfde
geslacht in diverse landen, opgenomen in de ILGA/RIWI Global
Attitudes survey on LGBTI People (oktober 2016), is het aannemelijk dat een in Nederland voltrokken huwelijk tussen personen
van gelijk geslacht in ongeveer tweederde van het aantal landen
op de wereld in meer of mindere mate op weerstand zal stuiten.1
9
Welk beeld heeft u van de vraag naar in Nederland voltrokken huwelijk
tussen personen van gelijk geslacht die geen van beiden de Nederlandse
nationaliteit bezitten en die geen van beiden hun gewone verblijfplaats in
Nederland hebben?

1

De studie is te raadplegen via http://ilga.org/what-we-do/ilga-riwi-global-attitudes-survey-lgbtilogo/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

5

Antwoord
Het kabinet heeft hier geen beeld van, noch ziet het mogelijkheden om hiernaar representatief onderzoek te doen.
10
Klopt het dat serieuze complicaties, zoals hinkende rechtsverhoudingen,
die de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht signaleert ook
destijds van toepassing waren op de openstelling van het burgerlijk
huwelijk voor paren van gelijk geslacht?
Antwoord
In haar advies inzake het internationaal privaatrecht in verband
met de openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde
geslacht van december 2001 heeft de Staatscommissie gewezen
op het feit dat in Nederland gesloten huwelijken tussen twee
personen van gelijk geslacht in het buitenland niet steeds erkend
zullen worden. Vragen over het probleem dat huwelijken tussen
personen van hetzelfde geslacht in vele landen niet worden
geaccepteerd, zijn in het kader van de parlementaire behandeling
van de Wet openstelling burgerlijk huwelijk tevens gesteld door
leden van uw Kamer en leden van de Eerste Kamer (zie
Kamerstuk 26 672, nr. 5 , Handelingen II 2000/01, nrs. 97 en 99,
Kamerstuk 26 672, nr. 92 , Handelingen I 2000/01, nrs. 14 en 15).
Dit debat ging over Nederlanders of personen die in Nederland
hun gewone verblijfplaats hadden en in Nederland een huwelijk
wilden sluiten. Zie verder hierover het antwoord op vraag 13.
11
Klopt het dat Islamitische landen het op de koop toe nemen dat polygame
huwelijken niet in Nederland worden erkend wegens strijd met de
openbare orde?
Antwoord
Dit is het kabinet niet bekend. De volkenrechtelijke soevereiniteit
staat een land toe om binnen de kaders van de internationale
instrumenten waaraan het desbetreffende land is gebonden te
bepalen welke in het buitenland ontstane rechtsfeiten of rechtsverhoudingen men wil accepteren. Zo erkent Nederland geen
polygame huwelijken als een echtgenoot de Nederlandse nationaliteit bezit of in Nederland zijn gewone verblijfplaats heeft.
Kindhuwelijken worden evenmin in Nederland erkend. In veel
andere landen geldt dit voor huwelijken van personen van gelijk
geslacht.
12
Wat bedoelt u ermee dat een in Nederland voltrokken huwelijk tussen
personen van gelijk geslacht in een groot aantal landen op weerstand zal
stuiten? Is dit voor u reden om dit niet mogelijk te maken? Hoe past dit in
het speerpunt van uw beleid om LHBT-rechten te bevorderen?
Antwoord
Weerstand betekent dat het huwelijk tussen personen van gelijk
geslacht in de samenleving als problematisch wordt ervaren.
Daarnaast kan het betekenen dat LHBTI-personen geconfronteerd
worden met bijvoorbeeld discriminatie, hate crime, fysieke
bedreiging en andere vormen van geweld of strafbaarstelling en
vervolging. Deze mogelijke weerstand vormt op zichzelf geen
doorslaggevende reden om de mogelijkheid van het sluiten van
een huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht in
Nederland uit te sluiten. Echter, mede gezien de andere nadelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

6

geschetst in de kabinetsbrief, acht het kabinet de mogelijkheid te
trouwen in Nederland voor personen zonder de Nederlandse
nationaliteit en zonder vaste verblijfplaats in Nederland geen
effectieve manier om de emancipatie van LHBTI’ers wereldwijd te
bevorderen.
13
Klopt het dat een in Nederland voltrokken huwelijk tussen personen van
gelijk geslacht onder de bestaande regelgeving ook in een groot aantal
landen niet erkend wordt? Is dat voor u een reden om het huwelijk tussen
personen van gelijk geslacht onder de bestaande regelgeving niet meer
aan te bieden?
Antwoord
Ja. Dat gegeven vormt echter geen reden om de mogelijkheid van
een huwelijk (of geregistreerd partnerschap) tussen twee
personen van gelijk geslacht te schrappen. Voorop staat immers
dat als een Nederlander of een persoon die zijn vaste verblijfplaats in Nederland heeft – zoals de huidige wetgeving vereist –
in Nederland in het huwelijk wil treden, deze persoon, in
Nederland een geldig huwelijk heeft met de daaruit voortvloeiende rechten en plichten.
14
Klopt het dat er geen wettelijke bezwaren bestaan tegen invoering van
een regel die toestaat dat paren zonder attaches met Nederland hier
kunnen trouwen?
Antwoord
Nee. De op dit moment geldende regelgeving vereist dat ten
minste één van de aanstaande echtgenoten de Nederlandse
nationaliteit heeft of in Nederland zijn vaste verblijfplaats heeft.
Voor het openstellen van het huwelijk voor bruidsparen zonder de
Nederlandse nationaliteit of woonplaats zou dit vereiste,
opgenomen in artikel 1:44 lid 1 BW, moeten worden geschrapt.
15
Bent u bereid om te mogelijkheden te bekijken om goede voorlichting te
bieden zodat mensen hun eigen keus kunnen maken en zelf kunnen
beoordelen of ze liever half getrouwd zijn dan geheel ongetrouwd zijn?
Antwoord
Het kabinet veronderstelt dat de vraagsteller met de aanduiding
«half getrouwd» doelt op de eventuele mogelijkheid dat twee
personen die geen van beiden de Nederlandse nationaliteit
bezitten en die beiden in het buitenland wonen in Nederland een
huwelijk sluiten en vervolgens terugkeren naar het land waarin
zij wonen, terwijl dat land hun huwelijk niet erkent. Dat betekent
dat betrokkenen in dat land niet als gehuwd worden gezien,
aldaar geen aanspraak kunnen maken op aan het huwelijk
verbonden rechten en niet gehouden kunnen worden aan de aan
het huwelijk verbonden plichten. Het in Nederland of via de
Nederlandse ambassades en consulaten geven van voorlichting
aan personen die woonachtig zijn in LHBTI-onvriendelijke of zelfs
voor LHBTI gevaarlijke landen, zo dit al op doeltreffende wijze
mogelijk is, maakt dit niet anders. Bovendien is voorlichting geen
middel tegen mogelijke weerstand en of vervolging wegens
homoseksualiteit waar dergelijke bruidsparen aan bloot dreigen
te komen staan. Om deze, en andere in de kabinetsbrief
genoemde redenen, beschouwt het kabinet het openstelling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

7

het huwelijk geen effectieve manier om de emancipatie van
LHBTI-ers wereldwijd te bevorderen.
16
Klopt het dat artikel 7 van de Verordening Brussel II Bis een residuele
bevoegdheid biedt als geen lidstaatgerecht bevoegd is op grond van de
eerdere artikelen van de Verordening?
Antwoord
Ja, dat klopt. Het kan voorkomen dat geen enkele lidstaat
bevoegd is op grond van artikel 3 tot en met 5 van Verordening
Brussel II-bis. Daarom voorziet artikel 7 van de verordening in een
residuele bevoegdheid. De lidstaten kunnen voor die gevallen in
de nationale wetgeving voorzien in aanvullende bevoegdheden.
Deze nationale bevoegdheidsregels mogen echter niet worden
toegepast indien de verweerder zijn gewone verblijfplaats op het
grondgebied van een lidstaat heeft, dan wel de nationaliteit van
een lidstaat bezit (artikel 6 Verordening Brussel II-bis).
17
Klopt het dat Nederland een dergelijke residuele bevoegdheid heeft
gecreëerd in artikel 4 Rechtsverordening en dat dat eventueel veranderd
kan worden in een bevoegdheidstoekenning aan de rechter van het land
waar het huwelijk gesloten is? Kunt u hier uitgebreid op ingaan?
Antwoord
Nee, artikel 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
(hierna: Rv) ziet op de rechtsmacht ter zake van echtscheiding en
de daarmee gepaard gaande voorlopige voorzieningen en
nevenvoorzieningen. In dit artikel is bepaald dat de gronden
opgenomen in de Verordening Brussel II-bis om te bepalen of de
Nederlandse rechter bevoegd is om de echtscheiding uit te
spreken (resp. scheiding van tafel en bed, nietigverklaring en
nietigheid of geldigheid van een huwelijk) tevens toepasselijk zijn
op bepaalde gevallen waarop de verordening zelf niet van
toepassing is. In dit artikel wordt echter niet voorzien in een
residuele bevoegdheid als bedoeld in artikel 7 van Verordening
Brussel II-bis.
Er zijn verschillende redenen voor Nederland om geen gebruik te
maken van de mogelijkheid die lidstaten wordt geboden op grond
van artikel 7 van de Verordening Brussel II-bis. Invoeren van een
bevoegdheid voor de Nederlandse rechter om een echtscheiding
uit te spreken als het huwelijk in Nederland is gesloten draagt
het risico in zich dat dit in het buitenland als bovenmatig zal
worden bestempeld. Zou dat het geval zijn, dan zal de erkenning
van die in Nederland uitgesproken echtscheiding in het
buitenland kunnen afstuiten op de weigeringsgrond dat de
Nederlandse rechter zich niet op een «internationaal aanvaarde
grond» bevoegd heeft verklaard. Echter, op deze weigeringsgrond
mag geen beroep mag worden gedaan door staten die gebonden
zijn aan de Verordening Brussel II-bis. Artikel 24 van de verordening bepaalt immers uitdrukkelijk dat de bevoegdheid van het
gerecht van de lidstaat van herkomst niet mag worden getoetst.
Deze toetsing is daarentegen wel toegestaan in niet-lidstaten die
partij zijn bij het Haags verdrag inzake de erkenning van
echtscheidingen en scheidingen van tafel en bed van 1 juni 1970
(Echtscheidingserkenningsverdrag 1970, Trb. 1979, 131), dat niet
tot erkenning verplicht indien de bevoegdheid is aangenomen op
een andere grond dan de gronden die zijn opgesomd in artikel 2
van het verdrag. Het Echtscheidingserkenningsverdrag 1970 is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

8

van kracht in twintig staten, waaronder – buiten Europa –
Australië, Egypte en Moldavië.
Voorts mag worden aangenomen dat in staten die niet aan enig
erkenningsverdrag zijn gebonden, de erkenning van een in
Nederland uitgesproken echtscheiding, waarbij de Nederlandse
rechter zijn bevoegdheid alleen baseert op het feit dat het
huwelijk in Nederland is voltrokken, geweigerd zal kunnen
worden als die bevoegdheidsgrond niet als «internationaal
aanvaarde grond» wordt aangemerkt. Ter zake van echtscheiding
is de plaats van huwelijkssluiting geen internationaal aanvaarde
bevoegdheidsgrond. Wel wordt naar dit criterium verwezen in de
Verordening 2016/1103 van 23 juni 2016 inzake de nauwere
samenwerking op het gebied van de bevoegdheid, het toepasselijk recht en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen op het gebied van huwelijksvermogensstelsels. Artikel 7
van deze verordening biedt partijen de mogelijkheid om een
forumkeuze te doen voor de gerechten van de lidstaat van de
huwelijkssluiting, terwijl artikel 9, lid 2, bevoegdheid toekent aan
de gerechten van de lidstaat van de huwelijkssluiting in het
(uitzonderlijke) geval waarin de «eigenlijk» bevoegde rechter zich
onbevoegd heeft verklaard omdat het huwelijk naar de regels van
diens internationaal privaatrecht niet voor erkenning vatbaar is
en partijen geen overeenstemming kunnen bereiken over de
keuze van een ander forum. Echter, het feit dat dat de plaats van
huwelijkssluiting in Europese regelgeving omtrent huwelijksvermogensrecht als bevoegdheidscriterium wordt gehanteerd,
betekent niet dat dit thans als internationaal aanvaard bevoegdheidscriterium mag worden beschouwd in het internationale
echtscheidingsrecht.
Bovenstaande overwegingen leiden er toe dat het invoeren van
een residuele bevoegdheid als bedoeld in artikel 7 van Verordening Brussel II-bis in nationale wetgeving te regelen niet het
gewenste effect zal hebben en om die reden ontraden moet
worden.
18
Klopt het dat er nog ruimte voor interpretatie is of de Verordening Brussel
II Bis überhaupt gaat over het ontbinden van huwelijken van paren van
gelijk geslacht? Kunt u hierop reflecteren in het licht van Mostermans,
Echtscheiding, Tweede druk, 2003, p. 7?
Antwoord
Er bestaat onduidelijkheid over de vraag of een huwelijk tussen
personen van hetzelfde geslacht in andere lidstaten op dezelfde
voet zal worden erkend als in Nederland. In de derde druk van
haar boek Internationale echtscheiding (2006) schrijft P.M.M.
Mostermans daarover op p. 9: «De Verordening en de bijbehorende considerans zwijgen op dit punt. De vervanging van de
Verordening Brussel II door de Verordening Brussel II-bis is niet
als mogelijkheid aangegrepen om het begrip huwelijk op dit punt
nader te omschrijven. Ook de Practice Guide I bij Brussel II-bis
zwijgt op dit punt. Binnen de Europese Unie bestaat hierover dan
ook onduidelijkheid. In Nederland overheerst de opvatting dat de
verordening ook op de beëindiging van deze huwelijken toepasselijk is, terwijl daar in andere EU-landen ook wel anders tegen
aan gekeken wordt. Het is hier wachten op een uitspraak van de
gemeenschapsrechter dan wel actie van de gemeenschapswetgever.»
Tot dusver heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie zich
nog niet over de betekenis van het begrip huwelijk in de Veror-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

9

dening Brussel II-bis uitgesproken. In haar voorstel voor een
herschikking van Brussel II-bis heeft de Europese Commissie zich
niet gewaagd aan een duidelijke stellingname: een expliciete
vermelding van het huwelijk tussen personen van hetzelfde
geslacht werd door de geraadpleegde experts «too politically
sensitive» geacht (zie Study on the assessment of Regulation (EC)
No 2201/2003 and the policy options for its amendment, Final
Report, Evaluation, p. 7). Een en ander betekent dat de invulling
van het begrip «huwelijk» van lidstaat tot lidstaat kan
verschillen, en dat de mogelijkheid bestaat dat in sommige
lidstaten een huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
niet als een «huwelijk» in de zin van de Verordening Brussel II-bis
zal worden gezien.
19
Klopt het dat zolang het Europees Hof van Justitie geen bindende
interpretatie hieraan gegeven heeft Nederland vrij is om een forum te
scheppen van de plaats van huwelijkssluiting, in elk geval voor paren van
gelijk geslacht?
Antwoord
In deze vraag lijkt de suggestie besloten te liggen dat – zolang
het Hof van Justitie van de Europese Unie geen bindende
interpretatie van het begrip «huwelijk» heeft gegeven –
huwelijken die zijn gesloten tussen personen van hetzelfde
geslacht niet vallen binnen het materiële toepassingsgebied van
de Verordening Brussel II-bis, zodat het Nederland vrij zou staan
een regel van internationaal bevoegdheidsrecht in de nationale
wetgeving op te nemen ter zake van de ontbinding van dit type
huwelijken. Sinds de Wet openstelling huwelijk van 2001 heeft
Nederland zich echter steeds op het standpunt gesteld dat
huwelijken tussen personen van verschillend geslacht en
huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht op één lijn
gesteld moeten worden. Met de invoering van een aparte
bevoegdheidsregel voor de ontbinding van huwelijken tussen
personen van hetzelfde geslacht, zou dit standpunt worden
verlaten. Bovendien loopt Nederland het risico dat het Hof van
Justitie van de Europese Unie, nadat een dergelijke bevoegdheidsregel in de Nederlandse wet zou zijn opgenomen, alsnog
beslist dat ook huwelijken tussen personen van hetzelfde
geslacht onder het werkingsbereik van de Verordening Brussel
II-bis vallen. In dat geval zou zo’n regel iedere betekenis verliezen
in gevallen waarin aan de voorwaarden van artikel 3 Verordening
Brussel II-bis is voldaan.
Ook als Nederland, zonder onderscheid te maken tussen verschillende soorten huwelijken, een echtscheidingsforum zou willen
creëren voor echtparen die geen andere band met Nederland
hebben dan dat hun huwelijk in Nederland is gesloten, zal een
daarop gerichte bevoegdheidsregel alleen effect kunnen hebben
voor zover de artikelen 6 en 7 Verordening Brussel II-bis daarvoor
ruimte bieden. Gewezen zij ook op het voorbehoud dat in artikel
1 Rv wordt gemaakt voor het «omtrent rechtsmacht in verdragen
en EG-verordeningen bepaalde». Dit impliceert dat de plaats van
huwelijkssluiting alleen als bevoegdheidscriterium kan fungeren
in gevallen waarin aan geen van de bevoegdheidsvoorwaarden
van artikel 3 Verordening Brussel II-bis is voldaan en de
verweerder geen ingezetene of onderdaan is van een lidstaat van
de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

10

20
Wat voor andere mogelijkheden ziet u onder Verordening Brussel II-bis
om echtscheidingen mogelijk te maken? Bent u bereid om in overleg te
treden met uw Europese partners om een eventuele uitzondering onder
deze verordening te bedingen?
Antwoord
Ervan uitgaande dat de Verordening Brussel II-bis ook van
toepassing is op huwelijken tussen personen van hetzelfde
geslacht, zijn er op dit moment geen mogelijkheden om
echtscheidingen mogelijk te maken voor echtparen die geen van
beiden door nationaliteit of woonplaats met de Europese Unie
zijn verbonden. Daarvoor zou een wijziging van de Verordening
noodzakelijk zijn. Gedacht kan worden aan de opneming van een
bevoegdheidsregel die partijen die in een lidstaat in het huwelijk
zijn getreden, ongeacht hun nationaliteit of gewone verblijfplaats, de mogelijkheid zou bieden de rechter van die lidstaat aan
te wijzen als bevoegde echtscheidingsrechter (forumkeuze). Een
andere optie zou zijn dat de Verordening gaat voorzien in een
forum necessitatis (noodbevoegdheid) voor gevallen waarin een
echtscheidingsprocedure in het eigen land onmogelijk blijkt voor
echtparen die in een andere lidstaat in het huwelijk zijn getreden.
Gelet op het feit dat de Europese Commissie ter gelegenheid van
de herschikking van de Verordening Brussel II-bis noch de
forumkeuze, noch het forum necessitatis in haar voorstel heeft
willen opnemen, is de slagingskans van voorstellen in die richting
klein. Hetzelfde geldt voor de suggestie dat de plaats van
huwelijkssluiting als zodanig een plaats verdient in de in de
Verordening opgenomen (en in het herschikkingsvoorstel
onveranderde) catalogus van bevoegdheidsgronden.
De Staatscommissie heeft onderzocht welke mogelijke oplossingen er zijn voor het probleem dat ontstaat als een buitenlandse rechter weliswaar bevoegd is om de echtscheiding uit te
spreken, maar weigert het huwelijk te erkennen. In dat geval
wordt het huwelijk in dat land als non-existent beschouwd en is
een verzoek tot echtscheiding niet ontvankelijk. Dat probleem
kan zich niet alleen voordoen ten aanzien van huwelijken tussen
personen van hetzelfde geslacht, maar ook ten aanzien van
huwelijken die ook in Nederland niet worden erkend, zoals
bijvoorbeeld polygame huwelijken en kinderhuwelijken.
Toegespitst op de problematiek van de in het buitenland
niet-erkende huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht,
suggereert de Staatscommissie dat wellicht een regeling
ontworpen zou kunnen worden die de ontbinding van het
huwelijk door de Nederlandse rechter mogelijk maakt uitsluitend
in gevallen waarin het huwelijk in geen van de lidstaten van de
Europese Unie waarvan de rechter op grond van de Verordening
Brussel II-bis bevoegd zou zijn om de echtscheiding uit te
spreken, voor erkenning vatbaar blijkt te zijn. Een dergelijke
bevoegdheidsregeling zou vergelijkbaar zijn met de in artikel 4,
lid 4, Rv opgenomen bevoegdheidsregeling voor de ontbinding
van een geregistreerd partnerschap (Nederlandse rechter is
bevoegd als het geregistreerd partnerschap in Nederland is
aangegaan), waarvoor de Verordening Brussel II-bis niet geldt.
Er bestaat het risico dat het Hof van Justitie van de Europese
Unie zal oordelen dat zo’n afwijking van de in de Verordening
Brussel II-bis neergelegde bevoegdheidsregels op gespannen voet
staat met de artikelen 6 en 7 van de Verordening. Hierbij moet
ook rekening gehouden worden met feit dat de bevoegdheidsregels met betrekking tot een forumkeuze of forum necessitatis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

11

ook in het herschikkingsvoorstel van de Europese Commissie niet
worden gedaan.
21
Welke EU-lidstaten erkennen het huwelijk van paren van gelijk geslacht
niet?
Antwoord
De volgende EU-lidstaten erkennen het huwelijk van paren van
gelijk geslacht niet: Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië,
Letland, Litouwen, Polen, Slowakije. In Finland geldt erkenning
van het huwelijk van paren van gelijk geslacht met ingang van
1 maart 2017.
Naast deze lidstaten is het sluiten van een huwelijk door partners
van hetzelfde geslacht momenteel ook nog niet mogelijk in
Duitsland, Italië, Malta, Oostenrijk, Slovenië, Tsjechië, maar zijn
er wel progressieve ontwikkelingen in deze landen.2
22
Geldt het bezwaar rondom het ontbinden van huwelijken ook voor
inwoners van niet-EU lidstaten?
Antwoord
De bezwaren die besloten liggen in de artikelen 6 en 7 van de
Verordening Brussel II-bis gelden niet in gevallen waarin de
gerechten van geen enkele lidstaat bevoegdheid ter zake van
echtscheiding kunnen ontlenen aan de verordening. Blijkens
artikel 3 Verordening Brussel II-bis doet die situatie zich voor
indien partijen ten tijde van de indiening van het verzoek niet
beiden onderdaan zijn van dezelfde lidstaat en geen van beiden
hun gewone verblijfplaats in een lidstaat hebben. Daarnaast volgt
uit artikel 6 van de Verordening Brussel II-bis dat een onderdaan
van een lidstaat van de Europese Unie uitsluitend op grond van
de artikelen 3, 4 of 5 voor de rechter van een andere lidstaat kan
worden gedaagd, ook als hij zijn gewone verblijfplaats niet in een
lidstaat heeft. Aangenomen dat partijen geen van beiden
onderdaan van een lidstaat van de Europese Unie zijn en geen van
beiden hun gewone verblijfplaats in een lidstaat hebben, zou de
Nederlandse rechter rechtsmacht kunnen ontlenen aan een
bepaling van het commune internationale bevoegdheidsrecht. Het
staat de Nederlandse wetgever in beginsel vrij voor deze gevallen
een bijzondere bevoegdheidsbepaling in te voeren, waarin de
rechtsmacht gekoppeld wordt aan het feit dat het huwelijk in
Nederland werd gesloten. Zie voor de bezwaren tegen en risico’s
van de invoering van een dergelijke bepaling het antwoord op
vraag 17.
23
Klopt het dat de Staatscommissie Internationaal Privaatrecht een zware
nadruk op LHBT’ers legt, maar dat het voorstel ook gaat over paren van
verschillend geslacht? Klopt het dat er tal van landen zijn die geen eisen
t.a.v. woonplaats en nationaliteit stellen aan het aangaan van hun

2

Binnenkort zal door Prof. Waaldijk e.a. (Universiteit Leiden) een database online worden gezet
met gegevens over de juridische aspecten van huwelijk, partnerschap en samenlevingsvormen
voor families van gelijk en verschillend geslacht in Europa (K. Waaldijk, M. Digoix, N. Nikolina,
G. Zago, D. Damonzé, A. Caporali & K. Nait Abdellah, (2017). The LawsAndFamilies Database –
Aspects of legal family formats for same-sex and different-sex couples. Paris: INED,
www.LawsAndFamilies.eu); zie ook ILGA Rainbow Europe (https://rainbow-europe.org/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

12

verbintenis in het betrokken land en dat ook in Nederland zulke huwelijken
in beginsel worden erkend?
Antwoord
De motie vraagt hoe de openstelling van het burgerlijk huwelijk
zou kunnen bijdragen aan de emancipatie van LHBT’ers. Het klopt
dat er landen zijn die geen eisen stellen ten aanzien van
woonplaats en nationaliteit. Deze huwelijken worden in beginsel
in Nederland erkend.
24
Kan gesteld worden dat een groot deel van de LHBT-beweging in landen
waar men nog moet vechten voor het basisrecht om überhaupt zichzelf te
mogen zijn, de openstelling van het huwelijk niet alleen geen prioriteit is,
maar op dit moment zelfs onwenselijk wordt geacht?
Antwoord
In veel landen is het slecht gesteld met de gelijke rechten van
LHBTI-personen. De prioriteit ligt in veel van deze landen allereerst op de fysieke bescherming en het tegengaan van discriminatie onder meer op de arbeidsvloer, in onderwijs en de gezondheidszorg.
Collectieve internationale belangenorganisaties, zoals ILGA World
en COC Nederland, wijzen uitdrukkelijk op het belang van
nationale wetgeving om de bescherming van LHBTI-personen te
faciliteren. Tevens wijzen zij echter op dat de ervaring, dat het
feitelijk opleggen van progressieve wetgeving, zoals het gelijke
huwelijk, contraproductief kan zijn, zoals bijvoorbeeld in Kenia
en Oeganda. In veel landen zijn LHBTI-bewegingen dan ook geen
voorstander van het actief bevorderen van het recht op het
sluiten van een huwelijk voor partners van gelijk geslacht.
25
Wat was de kern van de aarzelingen die Hivos en het COC hebben over
het voorstel om het burgerlijk huwelijk open te stellen voor bruidsparen
zonder Nederlandse nationaliteit of woonplaats? Is het u bekend hoe zij de
juridische en praktische complicaties tegenover de mogelijke symbolische
waarde van het voorstel beoordelen? En zo nee, bent u bereid hier meer
informatie over in te winnen?
Antwoord
De kern van de aarzelingen ligt in de juridische en praktische
complicaties en de mogelijk zelfs contraproductieve gevolgen die
de openstelling van het Nederlands huwelijk voor
niet-Nederlanders en niet-ingezetenen zou hebben, zoals die zijn
omschreven in de kabinetsbrief van 6 april 2016.
Naar aanleiding van de onderhavige vragen, herhalen het COC en
Hivos dat het voorstel de waarde van gelijke rechten voor
LHBTI-personen benadrukt en blijk geeft van solidariteit met
LHBTI-personen wereldwijd. Ondanks de waarde voor de individuele LHBTI‘er zijn zij van mening dat het openstellen van het
huwelijk in Nederland nauwelijks bijdraagt en mogelijk zelfs
contraproductief is aan de beoogde duurzame LHBTI-emancipatie
in de landen van herkomst. Het COC en Hivos baseren zich
hiervoor op consultaties met hun internationale netwerk van
gerespecteerde specialisten en gevestigde belangenorganisaties.
Daarbij worden de eventuele verschillen tussen regio’s en de
vertegenwoordigde groepen (lesbiennes, homoseksuelen,
biseksuelen, transgender en intersekse personen) in acht
genomen. Het COC en Hivos onderstrepen dat LHBTI-emancipatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

13

begint bij het tegengaan van discriminatie, het vergroten van
veiligheid en het waarborgen van gelijke rechten in de eigen
omgeving. Het in Nederland gesloten huwelijk zal enkel
praktische en juridische waarde hebben in landen waar het
huwelijk tussen partners van gelijk geslacht reeds erkend wordt.
Voorts concluderen het COC en Hivos dat in LHBTI-onvriendelijke
landen, waar de werkelijke uitdagingen voor LHBTI-emancipatie
liggen, of in landen die voorzichtige stappen voor gelijke rechten
zetten, een Nederlands huwelijk zelfs koren op de molen van de
tegenstanders kan zijn. Wanneer een huwelijk tussen mensen van
gelijk geslacht als een westers product wordt neergezet, kan de
symbolische waarde ervan juist een tegengestelde uitwerking
hebben. Het huwelijk kan in dat geval leiden tot problemen voor
het paar en eventueel hun families, en de ruimte voor lokale
LHBTI-bewegingen beperken.
In combinatie met het feit dat LHBTI’ers al elders ter wereld als
niet-ingezetenen in het huwelijk kunnen treden, geven belangengroeperingen aan dat het Nederlandse voorstel momenteel
daarom geen prioriteit heeft. Wanneer Nederland desondanks
besluit het huwelijk open te stellen voor niet-Nederlanders en
niet-ingezetenen, verzoeken LHBTI-organisaties hieraan geen
ruchtbaarheid te geven om zodoende eventuele negatieve
gevolgen voor de lokale emancipatie van LHBTI’ers te minimaliseren.
26
Is financiële en praktische steun aan lokale LHBT-bewegingen, zoals in de
brief beschreven, altijd een «veel effectievere en wenselijkere manier om
emancipatie te bevorderen?» Of zijn er ook gevallen denkbaar waarin
dergelijke steun door een westers land als Nederland als onwenselijk kan
worden ervaren?
Antwoord
De emancipatie van LHBTI-bewegingen en het beschermen van
gelijke rechten voor LHBTI’s is een zeer complexe aangelegenheid. Financiële en praktische steun kan hieraan een bijdrage
leveren. Daarbij is de samenwerking met lokale LHBTIbewegingen onontbeerlijk. Zij zijn in staat om met hun kennis
van de lokale context aan te geven hoe en in welk tempo
emancipatie het beste bevorderd kan worden. Wanneer de steun
van een externe partij niet spoort met de lokale ontwikkelingen,
is het denkbaar dat dergelijke steun als onwenselijk wordt
ervaren.
27
In hoeveel landen is het «levensgevaarlijk» om een huwelijk van gelijk
geslacht te hebben? Bent u van mening dat mensen hierover voorgelicht
moeten worden en verder zelf de vrije keuze moeten hebben of zij dit
risico willen nemen?
Antwoord
Momenteel kennen dertien landen de doodstraf op seksuele
interactie tussen personen van gelijk geslacht. Homoseksuele
handelingen zijn strafbaar in 73 landen. Ook in landen met
progressieve wetgeving kan een paar van gelijk geslacht «levensgevaarlijk» bedreigd worden. Het Grondrechtenagentschap van
de Europese Unie (Fundamental Rights Agency, FRA) constateerde in 2013 dat een kwart van de Europese LHBT-gemeenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

14

slachtoffer was geweest van geweld. Hieronder zijn ook gevallen
van zeer zware en soms levensbedreigende geweldpleging3
De verantwoordelijkheid voor het in het huwelijk treden en de
gevolgen daarvan ligt bij het LHBTI koppel zelf. Het (in Nederland
of via de Nederlandse ambassades en consulaten) geven van
voorlichting aan personen die woonachtig zijn in LHBTIonvriendelijke of zelfs voor LHBTI gevaarlijke landen, zo dit al op
doeltreffende wijze mogelijk is, neemt het risico van mogelijke
weerstand, vervolging of levensgevaarlijke bedreiging wegens
homoseksualiteit echter niet weg. Om deze, en andere in de
kabinetsbrief genoemde redenen, beschouwt het kabinet het
openstelling van het huwelijk geen effectieve manier om de
emancipatie van LHBTI-ers wereldwijd te bevorderen.
28
In hoeveel landen is het niet «levensgevaarlijk» om een huwelijk van gelijk
geslacht te hebben?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 27.
29
Bent u van mening dat het huwelijk voor mensen een grote symbolische
en emotionele waarde heeft? Is het feit dat er bijvoorbeeld in Nigeria een
«Same Sex Marriage (Prohibition) Act» van kracht is reden om alle
LHBT-koppels uit landen waar het huwelijk nog niet voor iedereen is deze
mogelijkheid te ontzeggen?
Antwoord
Het huwelijk heeft voor velen een grote symbolische en emotionele waarde. Het bestaan van (grond)wettelijke beperkingen in
andere landen is voor de Nederlandse regering geen reden om
alle LHBTI-koppels uit landen waar het huwelijk nog niet voor
iedereen is opengesteld de mogelijkheid van een huwelijk te
ontzeggen. Evenmin is het een voldoende reden het huwelijk
open te stellen voor personen van gelijk geslacht zonder binding
met Nederland.
30
Klopt het dat de Commissie op kwesties wijst rondom visumaanvraag en
visumverlening, omdat het niet ondenkbaar is dat mensen na hun
huwelijksvoltrekking alsnog in Nederland asiel zullen aanvragen? Komt u
op basis van het advies van de Commissie tot de opmerking dat «visumaanvragen kunnen worden geweigerd als tijdige terugkeer niet kan
worden gegarandeerd» of is dit uw eigen beleid?
Antwoord
Ja, het klopt dat de Commissie burgerlijke staat in het advies
wijst op kwesties rondom visumaanvraag en asielverlening,
omdat het niet ondenkbaar is dat personen van gelijk geslacht
afkomstig uit landen met een voor LHBT discriminerende
wetgeving na hun huwelijksvoltrekking in Nederland alsnog in
Nederland asiel zullen aanvragen, omdat zij in het land van
herkomst aan discriminatie en vervolging zijn blootgesteld.
De opmerking hierover in de brief van 6 april 2016 is echter niet
gebaseerd op de bevindingen van de Commissie burgerlijke staat,
maar is staand Schengenvisumbeleid. De voorwaarden en
3

Het rapport is te raadplegen via: http://fra.europa.eu/sites/default/files/eu-lgbt-survey-results-ata-glance_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

15

procedures om een aanvrager al dan niet een Schengenvisum
voor kort verblijf (met een maximum verblijf van 90 dagen binnen
een periode van zes maanden) te verlenen zijn vastgelegd in de
EU-Visumcode (Verordening nr. 810/2009 van 13 juli 2009). Uit de
Visumcode vloeit voort dat er ten tijde van de visumaanvraag ook
wordt getoetst of de visumaanvrager het voornemen heeft het
grondgebied van de Schengen lidstaten te verlaten vóórdat de
geldigheidsduur van het aangevraagde visum verstrijkt, met
andere woorden of de tijdige terugkeer naar het land van
herkomst (of bestendig verblijf) kan worden gegarandeerd.
31
Zou u op basis van deze redenering niet alle LHBT’ers uit landen waar het
klimaat jegens LHBT’ers vijandig is alle visa moeten weigeren omdat het
«niet ondenkbaar» is dat ze alsnog in Nederland asiel zullen aanvragen?
Past dit volgens u in het Nederlandse beleid om op te komen voor
LHBT-rechten wereldwijd?
Antwoord
Bij het onderzoeken van Schengen visumaanvragen (kort verblijf)
wordt nagegaan of de aanvrager voldoet aan de voorwaarden
voor binnenkomst in het Schengengebied en of er een mogelijk
risico van illegale immigratie of een risico voor de veiligheid
bestaat.
Het reisdoel van de aanvrager wordt beoordeeld aan de hand van
documenten die het reisdoel kunnen staven, alsook of de
aanvrager over voldoende financiële middelen beschikt om de
reis/verblijf en de terugreis te kunnen bekostigen. De beoordeling
van het voornemen van de aanvrager om het grondgebied van de
lidstaten (of Nederland) vóór het verstrijken van de geldigheid
van het visum te verlaten kan plaatsvinden op basis van de
duurzaamheid van de financiële situatie, de werksituatie en de
familiebanden van de aanvragen (de sociale en economische
binding met het land van herkomst of bestendig verblijf).
Seksuele geaardheid van de aanvrager speelt bij de beoordeling
van een visumaanvraag geen rol.
In de geschetste situatie waarbij LHBTI’ers uit visumplichtige
landen naar Nederland zouden reizen met als doel een huwelijk
met een partner van gelijk geslacht te sluiten, kan dit in sommige
situaties (indien bijvoorbeeld de aanvrager in het land van
herkomst aan discriminatie en vervolging is blootgesteld) bij de
overwegingen al dan niet een visum te verstrekken wel een rol
spelen
Bovenstaande is niet in strijd met het Nederlandse beleid om op
te komen voor LHBTI-rechten wereldwijd.
32
Denkt u dat vervolgde LHBT’ers die in Nederland asiel aanvragen meer
kans maken op een status als zij vlak daarvoor in het huwelijk getreden
zijn? Kunt u aangeven welk deel van de Vreemdelingenwet 2000 ziet op
het huwelijk als grond voor asiel?
Antwoord
Het al of niet hebben van een huwelijk is geen grond voor asiel,
ook niet als dit een huwelijk betreft tussen partners van gelijk
geslacht. Voor een asielstatus is van belang of betrokkene in
eigen land vervolging heeft te vrezen. Als een persoon grond
heeft om voor vervolging te vrezen vanwege seksuele geaardheid
of gender oriëntatie kan hij/zij op die grond in aanmerking komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

16

voor asiel in Nederland en voegt een in Nederland gesloten
huwelijk met iemand van hetzelfde geslacht hieraan niets toe.
33
Hoe gaan andere landen waar het huwelijk voor paren van gelijk geslacht
wel is opengesteld voor niet-ingezetenen om met deze «nietondenkbare»-problematiek? Zijn er bijvoorbeeld relatief veel asielaanvragen van LHBT’ers in Las Vegas?
Antwoord
Uit de inventarisatie die via de Nederlandse ambassades
plaatsvond in de landen waar personen van andere nationaliteit
of woonplaats een huwelijk van gelijk geslacht kunnen sluiten,
zoals Brazilië, Canada, Nieuw-Zeeland, Portugal, de VS, Zweden
en Zuid-Afrika, blijkt dat er geen specifieke informatie
beschikbaar is over deze problematiek, noch dat hiervoor
specifiek beleid in deze landen is. Uit de uitvraag bleek dat in al
deze landen asielaanvragen van LHBTI-personen, evt. na een kort
daaraan voorafgaand huwelijk ter plaatse, via de (inter)nationale
standaarden werden beoordeeld. Er is geen relatie tussen
asielaanvragen en huwelijken van partners van gelijk geslacht te
constateren.
34
Klopt het dat het ook binnen de Europese Unie in veel lidstaten niet
mogelijk is om te trouwen voor paren van gelijk geslacht?
Antwoord
Ja. Binnen de EU is het huwelijk tussen personen van gelijk
geslacht momenteel alleen mogelijk in België, Denemarken,
Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Nederland, Portugal, Spanje, het
Verenigd Koninkrijk en Zweden.
35
Bent u bereid om specifiek in te gaan op de mogelijkheid om het
burgerlijke huwelijk in Nederland open te stellen voor Unie-burgers? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord
Ja, in de antwoorden op de vragen 16 tot en met 20 is echter
uitgebreid ingegaan op de bezwaren die verbonden zijn aan het
openstellen van het huwelijk voor een ieder die zijn gewone
verblijfplaats heeft of onderdaan is van één van de lidstaten van
de Europese Unie zonder dat sprake is van binding met Nederland
door nationaliteit of woonplaats.
36
Klopt het dat het grootse deel van de argumenten die u aandraagt in uw
brief van toepassing zijn op een kleine groep LHBT’ers uit landen waar
homoseksualiteit strafbaar is, en niet op LHBT-koppels uit de Europese
Unie of andere landen waar het huwelijk nog niet voor iedereen is?
Antwoord
Nee. De argumenten die in de brief van 6 april 2016 en in de
antwoorden op de voorgaande vragen zijn aangedragen hebben
betrekking op zowel huwelijken die zijn gesloten door onderdanen van de Europese Unie of personen die in een lidstaat van
de Europese Unie hun gewone verblijfplaats hebben, als op
huwelijken die zijn gesloten door onderdanen van andere landen
op de wereld en personen die elders wonen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

17

37
Onderschrijft u dat iedereen wereldwijd zichzelf moet kunnen zijn?
Onderschrijft u dat ook de «kleine, relatief vermogende elite» deze
mogelijkheid moet krijgen?
Antwoord
Ja, het kabinet onderschrijft dat iedereen wereldwijd zichzelf
moet kunnen zijn en hecht groot belang aan de emancipatie en
gelijke rechten van alle LHBTI’ers wereldwijd. Het Nederlandse
buitenlands (mensenrechten)beleid richt zich op het behalen van
concrete resultaten voor alle LHBTI’ers en is er niet op gericht in
de eerste plaats mogelijkheden te creëren voor een «kleine
relatief vermogende elite».
38
Hebben het COC en Hivos alleen aarzelingen voor het openstellen van
huwelijken voor landen waar homoseksualiteit strafbaar dan wel niet
geaccepteerd is of ook bij het openstellen van het huwelijk voor alle
Unie-burgers? Kunt u hier uitgebreider op ingaan?
Antwoord
Hivos is niet werkzaam binnen de Europese Unie. Het COC heeft
geen aarzelingen voor het openstellen van het huwelijk voor alle
Unie-burgers.
39
Klopt het dat de motie Dijkstra niet voorstelt om het huwelijk open te
stellen in plaats van het bieden van financiële en praktische steun aan
lokale LHBT-bewegingen? Klopt het dat het een het ander niet uitsluit?
Antwoord
Ja, dat klopt.
40
Klopt het dat de motie-Dijkstra niet vraagt om het actief propageren van
het opengestelde huwelijk in LHBT-onvriendelijke landen?
Antwoord
Ja, dat klopt.
41
Kunt u aangeven welk EU-lid zich heeft verzet tegen de Raadsconclusies
op het gebied van bescherming van LHBTI’s in de Europese Unie? En zo
nee, waarom niet? Welke argumenten zijn bij dit verzet gegeven?
Antwoord
Nederland nam het initiatief tot Raadsconclusies over gendergelijkheid en Raadsconclusies over LHBTI als voorzitter van de Raad
van de Europese Unie. De Raadsconclusies werden als pakket
door de Raad bekrachtigd op 16 juni 2016. Het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid informeerde uw Kamer
hierover reeds op 29 juni 2016 (Aanbieding Verslag Raad WSBVC
16 juni 2016 te Luxemburg, Kamerstuk 21 501-3, nr. 410). Alle
lidstaten hebben dus ingestemd met de Raadsconclusies (zowel
over gender als over LHBTI) zijn met consensus aangenomen,
waarbij de voorafgaande discussie zich onder andere concentreerde op de competentie-verdeling tussen de EU en de lidstaten
op dit terrein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

18

42
Kunt u ingaan op casussen waarbij rechters in landen waar het huwelijk
voor iedereen niet mogelijk is, een in een ander land gesloten huwelijk
wel erkend hebben? Bijvoorbeeld het in New York gesloten huwelijk van
twee mannen dat door de Italiaanse rechter wel erkend werd? Kunt u
bevestigen dat voor dit koppel hun juridische werkelijkheid wel degelijk
veranderd is?
Antwoord
Het huwelijk en het samenlevingscontract voor partners van
gelijk geslacht zijn al langere tijd onderwerp van politieke,
maatschappelijke en juridische discussie in Italië. Italië staat
vooralsnog geen huwelijk tussen partners van gelijk geslacht toe.
De Italiaanse gemeente Grosseto werd in april 2014 op last van
de rechter opgelegd een in New York gehuwd koppel van gelijk
geslacht bij te schrijven in de gemeentelijke burgerlijke stand. De
rechter argumenteerde in dit geval dat de Italiaanse wet niet
voorzag in een specifiek verbod op het inschrijven in de burgerlijke stand van in het buitenland gesloten huwelijken. Inschrijving
in de burgerlijke stand zou moeten kunnen, omdat de inschrijving
geen huwelijk tot stand bracht, maar slechts bevestigde dat een
eerder gesloten huwelijk rechtsgeldig is. De rechter verwees
daarbij ook naar de uitspraak van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens dat het recht op huwelijk niet beperkt hoeft
te zijn tot een huwelijk tussen partners van verschillend geslacht.
Het vonnis aangaande deze zaak werd echter in hoger beroep
vernietigd vanwege een vormfout.
Een aantal Italiaanse gemeenten besloot de afgelopen jaren in het
buitenland gehuwde partners van gelijk geslacht in te schrijven in
de burgerlijke stand en hun dezelfde rechten toe te kennen als
Italiaanse gehuwden. Op last van de Minister van Binnenlandse
Zaken werden deze beslissingen echter nietig verklaard, omdat er
geen juridische basis voor zou bestaan.
Begin 2016 keurde de Italiaanse senaat wel een wet op samenlevingscontracten tussen partners van gelijk geslacht goed.
Daarmee hebben partners van gelijk geslacht dezelfde rechten als
getrouwde echtparen, voor wat betreft erfenissen, samenwonen,
pensioen en het aannemen van elkaars naam.
43
Kunt u ingaan op het de casus waarin het Italiaanse Hof van Beroep in
Napels heeft besloten dat het huwelijk van twee Franse vrouwen
geregistreerd moet worden in Italië, inclusief alle rechten die aan het
burgerlijk huwelijk in Italië worden toegekend?
Antwoord
Het Napolitaanse Hof oordeelde in april 2016 dat het huwelijk
tussen twee Franse vrouwen en de adoptie van elkaars dochter
door de Italiaanse autoriteiten erkend moet worden. Als reden
werd onder meer gegeven dat het niet zo kan zijn dat in Frankrijk
toegekende rechten in een andere EU-lidstaat niet van kracht
zijn. De Italiaanse staat is echter tegen dit oordeel in beroep
gegaan en de betrokkenen in kwestie zijn nog in afwachting van
een uitspraak door het Italiaanse Hof van Cassatie.
Ondanks de invoering van het samenlevingscontract voor
partners van gelijk geslacht hebben de Italiaanse casu die in de
vragen 42 en 43 worden aangehaald (vooralsnog) geen van beide
geleid tot een duidelijk Italiaans juridisch kader ten aanzien van
de erkenning van in het buitenland gesloten huwelijken tussen
partners van gelijk geslacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

19

44
Is het denkbaar dat het openstellen van het burgerlijk huwelijk voor
niet-Nederlanders of niet-ingezetenen bij zal dragen aan de wederzijdse
erkenning en de openstelling van het huwelijk voor paren van gelijk
geslacht in Europa?
Antwoord
Het kabinet ziet in de ontwikkelingen in onder meer Italië nog
geen aanknopingspunten aan te nemen dat dit in vele landen in
Europa gevoelige onderwerp positief beïnvloed zal worden door
een openstelling van het huwelijk voor niet ingezetenen of
onderdanen van Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 102, nr. 15

20