Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 647

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juni 2017
Hierbij stuur ik uw Kamer de Geannoteerde Agenda van de Energieraad
die op 26 juni a.s. onder Maltees voorzitterschap plaatsvindt te
Luxemburg.
Het Maltese voorzitterschap heeft als doel om tijdens deze Raad een
Algemene Oriëntatie (een voorlopig standpunt van de Raad) te bereiken
op twee voorstellen uit het winterpakket – een pakket met wetgevende
maatregelen ter implementatie van de Energie Unie1. Het kabinet acht het
van belang dat de verschillende voorstellen uit het winterpakket steeds in
samenhang met elkaar worden beoordeeld.
Op de agenda van de Raad staat ten eerste het bereiken van een
Algemene Oriëntatie op de herziening van de richtlijn energieprestatie van
gebouwen (EPBD)2. Uw Kamer wordt hierover geïnformeerd in een
separate brief door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Tevens zal de Raad proberen een Algemene Oriëntatie te bereiken op de
herziening van de richtlijn energie-efficiëntie (EED)3. In de onderhandelingen staat wat dit voorstel betreft nog een aantal discussiepunten open.
De voorgestelde Algemene Oriëntatie is momenteel nog niet beschikbaar
en zal worden voorgelegd in de Coreper-vergadering van 14 juni a.s. Naar
verwachting zal tijdens deze Coreper-vergadering echter geen akkoord
worden bereikt en zal het Maltese voorzitterschap pogen om geschilpunten tijdens de Energieraad zelf te beslechten. De Nederlandse inzet
wordt uiteen gezet in de Geannoteerde Agenda in de bijlage bij deze brief.

1

BNC-fiche over de overkoepelende mededeling bij het winterpakket is op 20 januari jl. aan uw
Kamer verzonden (Kamerstuk 34 663, nr. 2).
BNC-fiche is op 13 januari 2017 aan uw Kamer verzonden (Kamerstuk 22 112, nr. 2282).
3
BNC-fiche is op 20 januari 2017 aan uw Kamer verzonden (Kamerstuk 34 663, nr. 4).
2

kst-21501-33-647
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

1

Verder zal het Maltese voorzitterschap de Raad informeren over de stand
van zaken in de onderhandelingen over het governance voorstel, de
herziening van de richtlijn hernieuwbare energie en de wetsvoorstellen
voor het marktontwerp van de elektriciteitsmarkt. In de bijlage wordt
nader ingegaan op de stand van zaken.
Ten slotte zal Estland als inkomend voorzitterschap de Energieraad
afsluiten met een presentatie van haar plannen op het gebied van energie
voor de tweede helft van 2017.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

2

BIJLAGE 1:

GEANNOTEERDE AGENDA ENERGIERAAD 26 juni 2017
Aanpassing richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD)
Algemene Oriëntatie
Naar verwachting zal tijdens de Energieraad een Algemene Oriëntatie
(een voorlopig standpunt van de Raad) worden vastgesteld ten aanzien
van het aanpassingsvoorstel voor de richtlijn energieprestatie van
gebouwen. Deze Algemene Oriëntatie zal naar verwachting worden
vastgesteld in de Coreper-vergadering van 14 juni a.s. Binnenkort wordt
uw Kamer door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bij de beantwoording van vragen verslag schriftelijk overleg Voortgang
inzake het voorstel van de Europese Commissie tot aanpassing van de
richtlijn energieprestatie van gebouwen geïnformeerd over de laatste
stand van zaken, het vervolgproces en de voorlopige appreciatie.
Herziening richtlijn energie-efficiëntie (EED)
Algemene Oriëntatie
Het voorzitterschap wil tijdens deze Energieraad een Algemene Oriëntatie
van de Raad vaststellen over de gedeeltelijke herziening van de richtlijn
energie-efficiëntie (2012/27/EU). Het voorzitterschap heeft nog geen
compromistekst gereed, vanwege grote verdeeldheid onder lidstaten in
de onderhandelingen over cruciale onderdelen van het Commissievoorstel.
De lidstaten hebben nog geen overeenstemming bereikt over de
gewenste hoogte en aard van een Europese energie-efficiëntiedoelstelling
in 2030. Een groep lidstaten wil vasthouden aan de conclusies uit de
Europese Raad in 2014 voor een indicatieve Europese energieefficiëntiedoelstelling van 27% in 2030. Deze groep vormt vooralsnog een
blokkerende minderheid. Een andere groep lidstaten bepleit een bindende
Europese energie-efficiëntiedoelstelling van 30%. Momenteel zijn enkele
lidstaten bereid in te stemmen met een indicatieve doelstelling van 30%.
Het voorzitterschap wil deze kwestie open laten en ter politieke besluitvorming voorleggen in de Energieraad.
Een aantal lidstaten onderstreept het belang van de samenhang tussen de
richtlijn energie-efficiëntie en het voorstel voor de governance van de
Energie Unie. Immers: bij besluitvorming over de hoogte en aard van de
energie-efficiëntiedoelstelling moet goed gekeken worden naar de
voorstellen aangaande de naleving hiervan, hetgeen vervat is in het
voorstel voor de governance van de Energie Unie. Enkele lidstaten achten
daarmee politieke besluitvorming over de hoogte en aard van de doelen
in de Raad nog niet rijp.
Verder richten de onderhandelingen zich momenteel op de continuering
van de verplichting voor lidstaten van 1,5% energiebesparing per jaar. De
lidstaten discussiëren over de mate van flexibiliteit die men wenselijk acht
om aan de verplichting te voldoen. Ook op dit thema zijn lidstaten
verdeeld. Waar enkele lidstaten vast willen houden aan een doelstelling
van 1,5%, bepleiten andere lidstaten een verlaging van het ambitieniveau
naar 1,4%. De meerderheid van de lidstaten wil meer flexibiliteit in de
invulling van de verplichting, bijvoorbeeld door het meetellen van kleine
hernieuwbare energie-installaties op of rondom gebouwen, het meetellen
van nieuwe energiebesparing na 2020 voortkomend uit beleidsmaatregelen die voor 2020 zijn geïmplementeerd, het meenemen van de
levensduur van maatregelen en het meetellen van normen voor
nieuwbouw en renovatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

3

Nederland zal waar opportuun aansturen op het uitstellen van een besluit
om te komen tot een Algemene Oriëntatie tijdens deze Energieraad.
Hierbij heeft het kabinet de volgende overwegingen. Ten eerste heeft het
voorzitterschap vanwege grote verdeeldheid van lidstaten nog geen
compromistekst gereed, en zonder een dergelijke tekst is het niet mogelijk
om tot een weloverwogen besluit te komen. Ten tweede is Nederland het
eens met de lidstaten die aangeven dat bij besluitvorming over de hoogte
en aard van de doelstellingen goed moet worden gekeken naar de
daaraan gerelateerde onderdelen binnen het voorstel voor de governance
van de Energie Unie. Deze twee voorstellen kunnen wat Nederland betreft
niet los van elkaar worden gezien. Ten slotte heeft het kabinet in de brief
inzake de «Kabinetsreactie op het onderzoek van ECN over de herziening
van de Europese richtlijn energie-efficiëntie» van 24 mei jongstleden
(Kamerstuk 34 663, nr. 11) aangegeven dat het momenteel laat onderzoeken welke aandelen van energiebesparing en hernieuwbare energie
passen binnen een kosteneffectief CO2-reductiepad richting 2030 en 2050.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zal hierover naar
verwachting eind juni de eerste resultaten opleveren. Het kabinet wil bij
voorkeur haar positie in de onderhandelingen nader bepalen op basis van
dit onderzoek.
Het is echter denkbaar dat een meerderheid aan lidstaten toch tot een
Algemene Oriëntatie voor de EED wil komen tijdens de Energieraad. Dan
zal het kabinet zich inzetten langs onderstaande lijnen. Voor het kabinet
staat de sturing op CO2-reductie centraal. Het kabinet zet zich daarom in
voor een ambitieus governance-kader, waarin lidstaten flexibiliteit
behouden in de bijdragen op het gebied van energie-efficiëntie,
hernieuwbare energie en andere CO2-emissiereducerende maatregelen.
Deze flexibiliteit is nodig om het CO2-emissiereductiedoel voor de lange
termijn zo kosteneffectief mogelijk in te kunnen vullen, rekening houdend
met innovatie en andere ontwikkelingen die nu nog niet zijn te voorzien.
Tegelijk is duidelijk dat fors moet worden ingezet op energiebesparing en
er ook grote investeringen nodig zijn om het aandeel hernieuwbare
energie in de energiemix te vergroten. In dit licht kan het kabinet
instemmen met een indicatieve Europese energie-efficiëntiedoelstelling
van 30% in 2030, mits dit lidstaten de ruimte biedt om een kosteneffectieve invulling te geven aan hun eigen CO2-emissiereductiepaden voor de
lange termijn.
Deze discussie over flexibiliteit is tevens onderdeel van de onderhandelingen over het voorstel voor de governance van de Energie Unie. Hierin
wil het kabinet de mogelijkheid om haar indicatieve bijdrage op energieefficiëntie in het Integrale Energie en Klimaatplan (INEK) tussentijds aan te
passen, indien blijkt dat andere CO2-emissiereducerende maatregelen
kosteneffectiever zijn voor het behalen van het langetermijndoel.
Ook kan het kabinet instemmen met de hoogte van de jaarlijkse besparingsdoelstelling van 1,5%, mits Nederland flexibiliteit behoudt in de
invulling van de doelstelling. Zoals aangegeven in bovengenoemde brief
laat de studie van ECN zien dat dit doel tegen nationale baten gerealiseerd
kan worden en dat dit in principe past in een kosteneffectief
CO2-reductiepad naar 2050. Nederland wil de mogelijkheid behouden om
kleine hernieuwbare energie-installaties op of rondom gebouwen en
energiebesparing uit nieuwbouwnormen mee te kunnen tellen. Ook wil
het kabinet volledig nieuwe energiebesparingsmaatregelen mee blijven
tellen die voortvloeien uit succesvol energiebesparingsbeleid dat voor
2020 is ingevoerd. Tot slot is het belangrijk dat lidstaten ook tot en met
2020 dezelfde besparingsopties kunnen blijven meetellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

4

Er zijn ook punten in de EED-onderhandelingen waarover al meer
overeenstemming bestaat. De lidstaten hebben reeds op hoofdlijnen
overeenstemming bereikt over de individuele bemetering en facturering
voor verwarming, koeling en warm water voor huishoudelijk verbruik
vanuit centrale verwarmings- of koelingsbronnen of stadsverwarming.
Hierin is de mogelijkheid behouden voor alternatieve kostenverdelingstechnieken op basis van kosteneffectiviteit en technische haalbaarheid.
Een individuele meter is niet meer verplicht bij nieuwe kantoorgebouwen
of winkelcentra of bij grootschalige renovatie. Het kabinet kan instemmen
met een verplichte uitrol van op afstand leesbare meters en warmtekostenverdelers vanaf 2020, mits dit kosteneffectief en technisch haalbaar is.
Dit betekent dat Nederland de uitrol van radiografisch uitleesbare
warmtemeters kan continueren.
Het kabinet heeft eerder aangegeven de bepalingen over de energieaudits voor grote ondernemingen te willen betrekken in de onderhandelingen. De Commissie heeft als alternatief voorgesteld om een «guidance
document» op te stellen, waarin knelpunten in de implementatie van de
auditverplichting geadresseerd worden. Indien dit document in voldoende
mate de Nederlandse knelpunten aanpakt, kan het kabinet instemmen met
deze aanpak.
Governance van de Energie Unie
Stand van zaken
Het voorstel voor de verordening governance van de Energie Unie beoogt
een betrouwbare en transparante governancestructuur waarmee
gewaarborgd wordt dat de doelen van de Energie Unie worden behaald
en de samenhang van het energie- en klimaatbeleid van de lidstaten
wordt vergroot. De door de lidstaten in te vullen integrale nationale
energie- en klimaatplannen (INEK) zijn een belangrijk instrument om de
EU-doelen voor 2030 voor hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en
het verminderen van broeikasgasemissies te behalen. Het governancevoorstel bevat diverse bepalingen aangaande de naleving.
Het governancevoorstel is pas enkele malen besproken in de Raadswerkgroep Energie en dan met name de artikelen die betrekking hebben op
energie-efficiëntie. Dit komt door de voortgang die is geboekt bij de
wetgevende voorstellen op dit terrein (de EED en EPBD). Voorafgaand aan
de Energieraad zal er nog eenmaal een Raadswerkgroep aan governance
worden gewijd, waarin opnieuw vooral aandacht zal zijn voor de
bepalingen die relateren aan de voorstellen voor energie-efficiëntie.
Diverse lidstaten hebben aangegeven dat de verordening voor de
governance van de Energie Unie in samenhang met de andere voorstellen
besproken dient te worden. Het Europees Parlement beoogt dit najaar tot
een Parlementspositie te komen.
Voor Nederland zijn enkele belangrijke punten in het governancevoorstel:
de flexibiliteit binnen de doelstellingen (in tegenstelling tot het voorgestelde lineaire traject) en de flexibiliteit tussen de doelstellingen.
Het is nog te vroeg in het proces om een duidelijk krachtenveld te
schetsen.
Wel is de verwachting dat er aanpassingen zullen worden gemaakt in de
planning, met name van de integrale nationale energie- en klimaatplannen welke in het huidige voorstel op 1 januari 2018 als concept
moeten worden ingediend bij de Commissie. Vrijwel alle lidstaten zijn van
mening dat dit tijdpad te kort is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

5

De herziening van de richtlijn hernieuwbare energie (RED)
Stand van zaken
Het Commissievoorstel voor de herziening van de RED bevat bepalingen
die het mogelijk maken het gemeenschappelijke EU-doel van 27%
hernieuwbare energie in 2030 te behalen. De voortgang op de behandeling van de Richtlijn hernieuwbare energie (RED) gaat onder het
voorzitterschap van Malta in een relatief laag tempo. Op dit moment zijn
nagenoeg alle artikelen uit de RED op niveau van de Raadswerkgroep
voor een eerste maal besproken, waarin lidstaten veel vragen hebben
gesteld aan de Europese Commissie. Het Maltese voorzitterschap heeft als
doel om een eerste herziene versie van de RED tijdens haar voorzitterschap af te ronden. Het Europees Parlement heeft rapporteurs aangesteld
voor de RED en beoogt dit najaar tot een Parlementspositie te komen.
Voor Nederland zijn enkele belangrijke punten uit het RED voorstel: de
(sociale) duurzaamheidscriteria voor biomassa, een one-stop-shop voor
vergunningafgifte, de wijzigingen in het systeem van garanties van
oorsprong, de groeiende inzet van geavanceerde biobrandstoffen, een
minimum aandeel hernieuwbare energie en de verplichte openstelling
van subsidiesystemen voor hernieuwbare energie.
Uit de huidige besprekingen is nog moeilijk een krachtenveld op te maken
omdat niet alle lidstaten zich op alle onderdelen hebben uitgesproken.
Enkel over het artikel over de verplichte openstelling van subsidiesystemen hebben nagenoeg alle lidstaten (met uitzondering van Duitsland)
zich negatief uitgelaten.
Marktontwerp van de elektriciteitsmarkt
Stand van zaken
Het Maltese voorzitterschap heeft de wetsvoorstellen op het gebied van
het marktontwerp van de elektriciteitsmarkt pas enkele malen besproken
in de Raadswerkgroep Energie. De impact assessments van de marktontwerpvoorstellen zijn besproken en daarnaast zijn er presentaties gegeven
over de belangrijkste elementen van de voorstellen en hebben lidstaten
de mogelijkheid gehad om op hoofdlijnen commentaar te geven. Het
aankomende Estse voorzitterschap heeft aangegeven dat het marktontwerp van de elektriciteitsmarkt een van hun prioriteiten is. Ze hebben
de ambitie om in de tweede helft van dit jaar alle artikelen uitgebreid te
bespreken en te onderhandelen over alternatieve voorstellen. Gezien de
omvang van de voorstellen is het niet te verwachten dat de Raad in 2017
al een Algemene Oriëntatie zal bereiken.
Het kabinet is van mening dat de werking van de Europese elektriciteitsmarkt moet worden verbeterd. Dit vormt de basis voor de ontwikkeling
van de Energie Unie. De voor Nederland belangrijke elementen komen
terug in de voorstellen en daarom kan het kabinet deze op hoofdlijnen
steunen. Bij een aantal thema’s zijn we kritisch op de voorstellen. Zo
zullen we een beter evenwicht moeten vinden in de taken en verantwoordelijkheden die de Commissie voorstelt van nationaal niveau over te
hevelen naar regionaal of supranationaal niveau. Met name bij de rol voor
regionale coördinatiecentra van netbeheerders en de aangepaste
besluitvormingsprocedures bij toezichthouder ACER verdient aanpassing.
Daarbij zal het belang van de nationale voorzieningszekerheid en de
mogelijkheid hierop te sturen voorop staan.
Het Europees Parlement heeft rapporteurs aangesteld voor de verschillende voorstellen en beoogt eind 2017 te stemmen in het ITRE-comité om
tot een Parlementspositie te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

6

Wat betreft het krachtenveld in de Raad staan de meeste lidstaten in het
algemeen positief tegenover de voorstellen van de Commissie. Met name
de lidstaten met een hoog aandeel duurzaam vermogen in de energiemix
zien de noodzaak tot het verbeteren van de flexibiliteit in het systeem
onder andere door het verbeteren van de werking van de markt. Vooral
waar het gaat om loslaten van gereguleerde prijzen voor de eindgebruiker, is dit voor een aantal lidstaten minder goed te accepteren. Andere
lidstaten stellen dat dynamische prijzen juist een belangrijke bijdrage
kunnen leveren bij het verder ontwikkelen van vraagzijderespons.
Een belangrijk onderwerp van onenigheid tussen lidstaten is de
toepassing van zogenaamde capaciteitsmechanismen. Een aantal
lidstaten dat een dergelijk mechanisme toepast wil hier voldoende ruimte
voor houden, terwijl andere lidstaten er juist voor pleiten om deze
mechanismen slechts onder strikte voorwaarden en als laatste optie toe te
passen. Bijna alle lidstaten kijken kritisch naar voorstellen die bevoegdheden overdragen van nationaal naar regionaal of supranationaal niveau.
Sterkere samenwerking tussen netbeheerders (TSO’s) wordt positief
beoordeeld maar het verplicht opzetten van regionale centra die bevoegdheden van TSO’s overnemen, vinden veel lidstaten te ver gaan omdat
voorzieningszekerheid als nationale bevoegdheid wordt beschouwd.
Dezelfde houding geldt ten aanzien van het geven van meer bevoegdheden aan ACER.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-33, nr. 647

7