Addendum advies hooglerarenpanel van juli 2018 over risicoberekening in Groningen

Briefadvies panel van hoogleraren over de berekening van de
gemiddelde verblijfsduur in verschillende type bouwwerken

d.d. 2 februari 2019

1. Inleiding
In het voorjaar van 2018 heeft de minister van EZK aan een panel van hoogleraren, bestaande uit
prof. dr. Eric Cator (Applied stochastics, Radboud Universiteit Nijmegen), prof. dr. Ira Helsloot
(Besturen van veiligheid, Radboud Universiteit Nijmegen) en prof. dr. ir. Jan Rots (Structural
mechanics, Technische Universiteit Delft), gevraagd om onder auspiciën van de Mijnraad te
adviseren over de berekeningswijze van het individueel risico in en rond gebouwen vanwege de
geïnduceerde aardbevingen in Groningen. De definitieve versie van dit advies is verschenen op 31 juli
2018 en is onder andere input geweest voor het advies van de Mijnraad van juli 2018.
Op 8 november is een addendum verschenen dat over het verschil tussen het het Local Personal Risk
(LPR), Individueel Aardbevingsriscio (IAR) en Objectgebonden Individueel Aardbevingsrisico (IAR)
ging.
Dit addendum riep bij partijen een praktische vraag op, namelijk met welke gemiddelde verblijfsduur
van Groningers in verschillende gebouwtypen te rekenen. In dit korte briefadvies geeft het panel van
hoogleraren hierover duidelijkheid.
2. Twee soorten aardbevingsrisico
Voor alle helderheid herhalen we de vigerende twee kerndefinities voor de twee verschillende
soorten aardbevingsrisico die de commissie Meijdam benoemde.
‘Het objectgebonden individueel aardbevingsrisico (OIA) is het jaarlijkse risico dat iemand, die zich
in of rond een bouwwerk bevindt, overlijdt als het gevolg van het bezwijken (van delen) van een
bouwwerk, veroorzaakt door een geïnduceerde aardbeving.
‘Het individueel aardbevingsrisico (IAR) is het jaarlijkse risico dat een individu loopt in de
verschillende bouwwerken waarin dit individu verblijft of waar dit individu langsloopt.’
De commissie Meijdam licht toe dat ‘[In het OIA] de duur dat iemand gemiddeld in een bouwwerk
verblijft, meegewogen […]. Deze werkwijze is bijvoorbeeld in het externe veiligheidsdomein of bij
normen voor overstromingsrisico’s zeer gebruikelijk. Ook wordt in deze definitie het risico
meegenomen dat iemand in de directe omgeving van een bouwwerk overlijdt door vallende
onderdelen van dat bouwwerk.’1
Het berekenen van het OIA is een noodzakelijke tussenstap om het IAR te berekenen: het individueel
aardbevingsrisico is het jaarlijkse risico dat een individu loopt als gevolg van de verschillende OIA’s
van het bouwwerk waarin dit individu gedurende de dag verblijft of waar dit individu langsloopt. Met
andere woorden, het IAR is de som van de OIA’s waar iemand verblijft.
1

Tweede advies Commissie Meijdam, blz. 11.
1

Addendum advies hooglerarenpanel van juli 2018 over risicoberekening in Groningen

De Commissie Meijdam schrijft daarover dat ‘Het meewegen van de verblijfsduur is echter belangrijk
omdat op deze wijze a) ook aardbevingsrisico’s kunnen worden meegenomen in de periode dat
iemand niet in een bouwwerk is en b) omdat mensen elke dag in bouwwerken met verschillende
sterktes aanwezig kunnen zijn.’2
De minister van EZ heeft in eerdere besluiten het IAR genormeerd als basis voor het beleid. Dit is het
bekende 'het individueel aardbevingsrisico moet op redelijke termijn voor alle Groningers kleiner zijn
dan 10-5 per jaar’.
De Commissie Meijdam heeft in de definitie van IAR niet expliciet herhaald wat zij in de definitie van
de bouwsteen OIA al opnam: het gaat om het wegen van een gemiddelde verblijfsduur. Evident, dat
is zo in alle risicobeleid, hoeft niet het IAR voor een specifiek persoon of personen te worden
berekend. Om het OIA te berekenen dient een tabel beschikbaar te zijn waarin de gemiddelde
verblijfsduur van over de verschillende typen bouwwerken (waarin personen zich kunnen bevinden)
wordt weergegeven. Met behulp van die tabel kunnen de verschillende OIA’s worden berekend en
‘opgeteld’ tot het (gemiddelde) IAR voor de diverse locaties Groningen. Dit IAR zal dus net als de
onderliggende OIA’s afhangen van de geografische locatie, dat wil zeggen van de locatie binnen of
buiten het gaswinningsgebied.
Om het OIA en IAR te berekenen is consensus nodig over de gemiddelde verblijfsduur van Groningers
in de verschillende gebouwtypen.
3. Voorgestelde schatting van gemiddelde verblijfsduur per locatie
Het panel stelt voor om als centrale traceerbare bron het rapport ‘Met het oog op de tijd’ van het
Sociaal en Cultureel Plan Bureau (SCP) uit november 2013 te gebruiken. In dit meest recente rapport
wordt de tijdsbesteding van de gemiddelde Nederlander beschreven. Het rapport gaat niet expliciet
in op de locatie waar mensen aanwezig zijn maar activiteit en locatie zijn daar logisch en eenduidig
aan te koppelen.
Uit het SCP-rapport halen we de volgende uurbesteding voor activiteiten die we in de laatste kolom
van onderstaande tabel 1 koppelen aan ons voorstel voor de te hanteren locatie voor die activiteit:

2

Eindadvies Commissie Meijdam, blz. 4. Voor de goede orde: de aardbevingsrisico’s buitenshuis zijn in de
huidige berekeningsmethode van de NAM direct gekoppeld aan de verblijfstijd in woningen, dat wil zeggen dat
in de berekeningen wordt rekening gehouden met het kleine deel van de verblijfstijd dat personen zich zo nabij
een woning bevinden dat delen daarvan op de persoon kunnen vallen.
2

Addendum advies hooglerarenpanel van juli 2018 over risicoberekening in Groningen

activiteit

hoofdtype subtype
(uren per (uren per
week)
week)

Verplichte tijd
huishouden + zorgtaken

betaald werk
waarvan onderweg
waarvan dus in kantoor

onderwijs
waarvan onderweg
waarvan dus in school

persoonlijke verzorging

Gespecificeerd
Ongespecificeerd

17,9

pg. 34 en 35

2,2
3
12,7

pg. 143
aanname

19,6

pg. 34 en 35

2,6
17,0

pg. 143

3,7

pg. 34 en 35

0,5
3,2

pg. 143
pg. 143

buitenshuis
schoolgebouw

59,5
11,9

pg. 41 en 42
pg. 41 en 42

woning
woning

1,7

aanname

restaurant

6,2
77,6

pg. 41 en 42

woning

20,9
7,2
13,5
2,3
3,6
47,5

pg. 43
pg. 43
pg. 43
pg. 43
pg. 43

Volgens pg 46
geldt voor deze

buitenshuis
winkel
woning

buitenshuis
kantoor

77,7

waarvan 1 keer buitenhuis

Vrije tijd
media gebruik
sociale contacten
recreatief + ontspanning
maatschappelijke participatie
vrijetijdsmobiliteit

locatie

41,2

waarvan onderweg
waarvan in winkel
waarvan dus in woning

Persoonlijke tijd
slapen
eten/drinken

bronpagina

47,8

166,7
1,3

categorie een
verdeling van
32,1 binnenshuis
en 15,7 uithuizig*

pg. 34
pg. 34

7*24 = 168
* aanname binnenshuis is in woning en uithuizig is buitenshuis

Tabel 1: tijdsbesteding gemiddelde Nederlander over verschillende gebouwtypen.

3

Addendum advies hooglerarenpanel van juli 2018 over risicoberekening in Groningen

4. Enkele kanttekeningen en overwegingen
Het hooglerarenpanel benadrukt als eerste dat het bij alle risicoberekeningen uiteindelijk om
ordegroottes gaat gezien alle onzekerheden. Dit betekent dat ook met de gemiddelde verblijfsduur
enigszins pragmatisch moet worden omgegaan.
We merken daarna met nadruk op dat de tabel de tijdsbesteding benoemt voor de gemiddelde
Nederlander. Veiligheidsnormen zijn noodzakelijkerwijs altijd gebaseerd op het gemiddelde van de
doelgroep, in dit geval van de gemiddelde bewoner van het gebeid waar een risico op geïnduceerde
aardbeving bestaat. We hanteren daarbij de aanname dat de gemiddelde inwoner van het gebied
een gelijk verblijfspatroon heeft als de gemiddelde Nederlander. Overigens zullen kleine afwijkingen
überhaupt geen invloed op de ordegrootte.
Merk op dat deze gegevens van het SCP blijkt dat de Nederlander 72,8% van zijn/haar tijd
doorbrengt in de eigen woning. De rest van de tijd verblijven mensen dus in de openlucht en in
andere panden. Uit de berekeningen die zijn verricht weten we dat de verblijfsgebouwen (zoals
scholen en kantoren) in het gebied alle een OIA hebben die correspondeert met een kans kleiner dan
10-5 bij een continu verblijf in dat gebouw. Een pragmatische berekening van het IAR zou daarmee uit
kunnen gaan van bijvoorbeeld 75% aanwezigheid in de eigen woning en 25% aanwezigheid in
locaties/gebouwen met een kans van 10-6 op overlijden door een geïnduceerde aardbeving.

Wij zijn evident tot nadere toelichting bereid.

Prof. dr Eric Cator, prof. dr. Ira Helsloot en prof. dr. Jan Rots, d.d. 2 februari 2019

4