EEN BETERE LERAAR
VOOR HETZELFDE GELD

Manja Smits - Kamerlid SP
16 augustus 2011

Samenvatting
De komende jaren dreigt een groot lerarentekort. Binnen tien jaar vertrekt ongeveer twee
derde van de leraren uit het voortgezet onderwijs, 72% van de docenten in het mbo en 60%
van de leerkrachten in het basisonderwijs. Ook staan er veel onbevoegde leraren voor de klas,
wat de kwaliteit van het onderwijs niet ten goede komt.
De regering bezuinigt op onderwijs. De SP wil graag investeren en heeft daar in een eerder
rapport 'de leraar aan het woord' vele voorstellen voor gedaan. Mocht de regering toch van
plan zijn om door te gaan met de bezuinigingen, dan doet de SP vier voorstellen die zorgen
dat het beschikbare geld voor onderwijs ingezet wordt ter versterking van de positie van de
leraar. Dit vergt dus geen extra investering, maar zorgt ervoor dat de leraren, en daarmee de
kwaliteit van het onderwijs, weer op nummer één komen.
De vier voorstellen:
1. Elke leraar binnen 2 jaar bevoegd
Steeds meer lessen worden gegeven door leraren die geen diploma hebben. In het voortgezet
onderwijs is dat inmiddels 18% van de lestijd. Scholen maken teveel gebruik van de
uitzonderingsmogelijkheden om leraren zonder diploma voor de klas te houden. De SP stelt
voor scholen te verplichten hun leraren binnen twee jaar hun bevoegdheid te laten halen. Het
geld daarvoor is onder andere te vinden in het al beschikbare budget voor nascholing, dat nu
vaak voor andere doeleinden wordt gebruikt.
2. Geld voor lerarensalarissen wordt apart uitgekeerd
Schoolbesturen krijgen één zak geld voor alle scholen die zij onder hun hoede hebben. Uit dat
budget moet alles betaald worden: van schoolboeken tot de gasrekening en van computers tot
lerarensalarissen. Het is voor schoolbesturen daarom aantrekkelijk te bezuinigingen op
leraren, om zo andere dingen te kunnen betalen. Door vanuit de overheid het loon van de
leraar apart aan een school uit te keren, zal de leraar niet meer concurreren met 'een digitaal
schoolbord'.
3. Drastisch verminderen van bestuurssalarissen en kosten voor bureaucratie
In het MBO wordt slechts 55% van het budget voor personeel uitgegeven aan docenten.
Interim-managers verdienen in het onderwijs duizenden euro’s per dag. De SP stelt voor elke
bestuurder onder de onderwijs cao te laten vallen. Daarnaast worden alle bestuurders geacht
tenminste één dagdeel in de week zelf voor de klas te staan. Zo blijven ze betrokken bij de
praktijk van de leraar.
4. Fors minder subsidie naar adviesclubs en lobby
De SP heeft eerder gepleit voor het afschaffen van de PO-, MBO-, en VO-raden. Dat is nog
steeds de intentie, maar een start is te maken door in te zetten op verregaande samenwerking,
vermindering van taken en daarmee de subsidiekraan fors af te knijpen. Hetzelfde geldt voor
de levendige, verzuilde industrie van onderwijsadviesorganisaties. De subsidie daarvan kan
minstens met een derde worden verminderd.

Inleiding
Goed onderwijs staat of valt met goede leraren. Iedereen die wel eens in een school komt, kan
dat bevestigen. Keer op keer wordt deze stelling bevestigd door wetenschappelijk onderzoek.
Logisch gevolg van deze constatering zou zijn dat mensen die het beste met het onderwijs
voor hebben, inzetten op de allerbeste leraren.
De komende tien jaar vertrekt ongeveer twee derde van de leraren uit het voortgezet
onderwijs, in het mbo is dit 72%, in het basisonderwijs is dit 60%.1 Tegelijk dreigt een
kwalitatief lerarentekort. Het percentage onbevoegd gegeven lessen groeide in het voortgezet
onderwijs naar ruim 18%.2 Nederland heeft dus niet zomaar behoefte aan leraren. Nederland
heeft behoefte aan goed opgeleide leraren. De nood is hoog.
Die urgentie lijkt bij de opeenvolgende ministers van onderwijs niet te zijn doorgedrongen.
Jaar na jaar verlaagden zij, onder het mom van het lerarentekort, de kwaliteitseisen die de
overheid stelt aan leraren. Salarissen werden niet verhoogd. Onderwijsmanagers en
bestuurders kregen de vrije hand in het personeelsbeleid. Op veel scholen veranderde de
leraar van een inspirerende onderwijzer in een dure kostenpost. Het huidige kabinet gaat
daarmee door: de vakantie van leraren moet worden ingekort, de regeling waarmee oudere
leraren aan het werk kunnen blijven, moet op de schop.
Die negatieve benadering van het vak van leraren moet worden gekeerd. Het onderwijs
verdient de beste mensen. Die mensen verleid je door het beroep aantrekkelijk te maken. Dat
kan door de leraar meer zeggenschap te geven over wat er in zijn school gebeurt. Door strenge
eisen te stellen aan de toetreding tot het lerarengilde, krijgt het beroep meer aanzien. En door
daar een fatsoenlijk salaris tegenover te zetten, zal werken in het onderwijs ook financieel
lonend zijn.
Om het onderwijs echt te verbeteren zijn grote veranderingen nodig. De leraar moet op een
voetstuk. Het beroep van leraar verdient trots. De SP heeft daarvoor tal van ideeën. De leraar
moet het meer invloed krijgen op alles wat er op school gebeurt, de lerarenopleiding moet
beter, er moet een einde komen aan de degradatie van de lerarendiploma’s door middel
ingekorte snelcursussen, nieuwe leraren moeten beter begeleid worden, de bureaucratie moet
weg en ga zo maar door. Veel van deze voorstellen zijn al gedaan in het rapport ‘De leraar aan
het woord’, waar we ruim 3000 leraren aan meewerkten.3
Als het aan de SP ligt, wordt er flink geïnvesteerd in onderwijs. Deze vier aparte voorstellen
zijn speciaal voor dit kabinet dat voornemens is verder te bezuinigen op het onderwijs. Met
hetzelfde geld kan er ingezet worden op diegene die het onderwijs maken; de leraren. De
genoemde maatregelen, kosten geen van allen veel geld. Sterker nog, sommige leveren direct
geld op. Dat geld kan direct worden geïnvesteerd in maatregelen die geld kosten, zoals het
verbeteren van de salarissen en de lerarenopleidingen. Voorstellen daarvoor zijn terug te lezen
in onze eerde publicaties. Met dit plan komen we het kabinet tegemoet: gratis en voor niets
wordt het lerarencorps beter van deze maatregelen. Een betere leraar voor hetzelfde geld.

1

“Actieplan Leerkracht – Voortgangsrapportage 2011”, bijlage bij Kamerstuk 27923 nr. 111
www.bevoegd.nl
3
‘De leraar aan het woord’, Kant, van Dijk, Smits, september 2009.
2

1. Iedere leraar bevoegd
Steeds meer lessen worden gegeven door leraren die geen diploma hebben. In het voortgezet
onderwijs is dat inmiddels 18% van de lestijd. Scholen maken teveel gebruik van de
uitzonderingsmogelijkheden. De SP stelt voor scholen te verplichten hun leraren binnen twee
jaar hun bevoegdheid te laten halen. Het geld daarvoor is te vinden in het al beschikbare
budget voor nascholing, dat nu vaak voor andere doeleinden wordt gebruikt.
Schoolprestaties van leerlingen worden bepaald door veel verschillende factoren. Veel van
deze factoren zijn niet door politiek of school te beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld het
opleidingsniveau van de ouders. De belangrijkste voorspeller voor schoolprestaties waar de
overheid wel invloed op heeft is de kwaliteit van de leraar4. Ondanks dit breed gedragen
uitgangspunt, staat de kwaliteit van de leraar onder druk.
Bevoegdheid moet geen keuze zijn
Leraar is een gereglementeerd beroep, dat wil zeggen dat niet zomaar iedereen voor de klas
kan staan. Er zijn tal van lerarenopleidingen die mensen opleiden voor een carrière voor de
klas als bevoegd docent. In de wet zijn echter veel uitzonderingen om leraren zonder geschikt
diploma les te laten geven. De meeste van deze uitzonderingen gelden voor een beperkte
duur, maar worden in de praktijk vaak verlengd. Vijf jaar geleden is de wet Beroepen in het
Onderwijs (wet BIO) in werking getreden. Deze wet stelt een schoolleiding in staat om zelf te
bepalen wanneer een leraar voor de klas kan staan. De leraar wordt dan bekwaam genoemd.
Deze verandering in het onderwijs zorgde ervoor dat het aantal docenten zonder geschikt
diploma, onbevoegde docenten, flink is toegenomen. Bevoegdheid lijkt hiermee een
bijverschijnsel te worden, alsof het een keuze is.
In het basisonderwijs heeft 4,6% van de leraren geen diploma met onderwijsbevoegdheid. Het
percentage onbevoegd gegeven lessen groeide in het voortgezet onderwijs naar ruim 18%.
Slechts 62% (minder dan twee derde) van de docenten geeft alleen lessen waar hij voor
bevoegd is, de rest geeft dus ook vakken waarvoor hij geen diploma heeft.5 Maar ook in het
mbo zijn steeds meer onbevoegde leraren. Hier heeft slechts 66,1% van de docenten een 1e, 2e
of 3e graads lerarenopleiding of universitaire opleiding met onderwijsbevoegdheid.6 In het
middelbaar beroepsonderwijs bestaat geen verplichte bevoegdheid in een bepaald vak. De
onderwijsinspectie is bezorgd over het aantal onbevoegde leraren en waarschuwde onlangs
dat dit nadelige gevolgen kan hebben voor leerlingen.7
Binnen twee jaar bevoegd voor de klas
Om de kwaliteit van het onderwijs omhoog te krijgen, moet de kwaliteit van de leraar
omhoog. Er moeten daarom betere afspraken worden gemaakt over wanneer iemand voor de
klas mag staan. Deze afspraken moeten vervolgens nagekomen worden. Nu gebeurt het te
vaak dat scholen zich niet aan de wet houden en onbevoegde docenten langer dan toegestaan
voor de klas laten staan. Voor zij-instromers is het niet altijd mogelijk om direct het juiste
diploma te hebben. Hetzelfde geld voor een leraar die een nieuw vak wil geven, bijvoorbeeld
omdat een collega wegvalt. De SP wil daarom een heldere termijn waarbinnen een leraar het
juiste diploma moet hebben gehaald, namelijk twee jaar.

4

“Teachers Matter”, Oeso (2005)
Kamerstuk 32500 VIII nr. 7
6
www.bevoegd.nl
7
“De staat van het onderwijs”, onderwijsinspectie, april 2011
5

In het voortgezet onderwijs zijn veel uitzonderingsregels waardoor een leraar voor de klas
mag staan zonder het juiste diploma. In die periode is de betreffende docent ook niet
verplicht dat diploma te halen. De drie belangrijkste uitzonderingen gelden wanneer een
bevoegde leraar tijdelijk weg is (zoals bij ziekte of zwangerschap), als een vacature niet direct
ingevuld kan worden, of wanneer een bevoegde leraar een ander vak gaat geven waarvoor hij
niet de juiste papieren heeft. Voor de eerste twee uitzonderingen bestaat een termijn van één
jaar, voor de derde vier jaar. Hoewel er een termijn is gesteld aan deze uitzonderingen, kan
deze termijn herhaaldelijk verlengd worden. Scholen maken hier gretig gebruik van. De SP
wil af van de mogelijkheid om de termijn te verlengen, zodat docenten niet eindeloos
onbevoegd les kunnen geven. Daarnaast biedt een eenduidige termijn docenten een stok
achter de deur om opleidingstijd te eisen van hun schoolbestuur.
Het ligt niet altijd aan de docent dat hij onbevoegd lesgeeft. Het kan ook voorkomen dat een
leraar die wel degelijk een lesbevoegdheid op zak heeft, door zijn werkgever wordt
gedwongen om ook vakken te geven waar hij geen diploma voor heeft. Wanneer de leraar dit
weigert mag hij ontslagen worden. Op deze manier wordt de beroepseer van de docent
aangetast. De SP wil daarom dat een leraar het moet kunnen weigeren wanneer zijn
werkgever hem verplicht les te geven voor een vak waarvoor hij niet is opgeleid. Wanneer de
docent er toch voor kiest om in een ander vak les te geven, zal hij daarvoor zijn papieren
moeten halen. Voor zij-instromers geldt dat zij maximaal vier jaar in dienst mogen zijn,
zolang zij een duale opleiding volgen. De onderwijsinspectie moet streng controleren of
scholen zich daadwerkelijk houden aan deze termijn.
Scholen hebben een budget voor nascholing. Omdat scholen hier al budget voor krijgen
vanuit het rijk, kan de onbevoegdheid zonder extra geld fors worden teruggedrongen.

2. Geld voor lerarensalarissen wordt apart uitgekeerd
Schoolbesturen krijgen één zak geld voor alle scholen die zij onder hun hoede hebben. Uit dat
budget moet alles betaald worden: van schoolboeken tot de gasrekening en van computers tot
lerarensalarissen. Het is voor schoolbesturen daarom aantrekkelijk te bezuinigingen op
leraren, om zo andere dingen te kunnen betalen. Door vanuit de overheid het loon van de
leraar apart aan een school uit te keren, zal de leraar niet meer concurreren met 'een digitaal
schoolbord'.
De financiering in het onderwijs werkt met lumpsum. Dat wil zeggen dat er één budget is dat
door het schoolbestuur wordt verdeeld onder de verschillende scholen die bij dat bestuur zijn
aangesloten. Uit dat budget moet alles betaald worden. Van schoolboeken tot de gasrekening
en van computers tot lerarensalarissen. In de jaren ’90 werd deze manier van financiering
ingevoerd voor het voortgezet onderwijs en mbo, voor het basisonderwijs in 2006. Daarvoor
werkten scholen met een ingewikkeld declaratiesysteem.
Schoolbesturen worden door de lumpsum gedwongen tot het maken van keuzes. Als de zak
geld vanuit het rijk op is, dan hebben ze een probleem. Maar als een schoolbestuur aan het
eind van het jaar geld overhoudt, dan kan ze daar leuke dingen mee doen. Het grootste deel
van het budget van scholen gaat op aan personeelskosten. Wanneer er bezuinigd moet
worden, zal een schoolbestuur er daarom snel voor kiezen het geld te zoeken bij de docenten.
De leraar is hiermee steeds vaker de sluitpost op de begroting.
De leraar wordt steeds meer een budgettaire keuze
Er zijn de laatste jaren steeds meer onderwijsassistenten actief in het onderwijs en niet zelden
voeren zij taken uit die eigenlijk uitgevoerd moeten worden door leraren. Uit een onderzoek
onder 450 leden van CNV Onderwijs met de functie klassen- of onderwijsassistent, blijkt dat
het merendeel (88 procent) taken uitvoert die bij een hogere functie behoren.8 Zoals in het
vorige hoofdstuk is beschreven zijn er ook steeds meer docenten die lesgeven, zonder dat zij
hiervoor de juiste papieren hebben. Net als onderwijsassistenten zijn zij ook goedkoper dan
docenten die wel een diploma hebben gehaald voor het vak dat ze geven.
Die ontwikkeling zien we in met name in het voortgezet onderwijs en mbo. In het
basisonderwijs hebben vrijwel alle docenten een pabodiploma. Helaas is in het basisonderwijs
weer iets anders gaande. Door de vele bezuinigingen in het basisonderwijs onder het huidige
en het vorige kabinet zitten de scholen steeds krapper bij kas. Onderzoek van de SP toonde in
november 2010 aan dat hierdoor de klassen in het basisonderwijs zijn gegroeid. In het
onderzoek stelt 58% van de ondervraagde directeuren van basisscholen dat de klassen groter
zijn geworden door de miljoenenbezuinigingen in het basisonderwijs. 92% van de
schoolleiders denkt dat door die bezuinigingen de kwaliteit van het onderwijs zal worden
aangetast.9 Frappant is dat een groot deel van de bezuinigingen in het basisonderwijs gericht
was op de schoolbestuurders. Gezien diezelfde schoolbestuurders de bezuinigen moesten
doorvoeren, verdwenen op veel scholen leerkrachten in plaats van bestuurders.
Ook in recenter onderzoek wordt dit beeld bevestigd. In het basisonderwijs bezuinigt 86% van
de schoolbesturen op hoeveelheid personeel. In het voortgezet onderwijs doet 77% van de
scholen dat. In het basisonderwijs bezuinigt 65% van de scholen op nascholing van
8
9

Schooljournaal 18 september 2010, CNVO
Minder geld; Grotere klassen. 8 november 2010, SP

individuele leraren, in het voortgezet onderwijs doet 56% dat. Let wel, ze bezuinigen meer
dan een kwart van het budget weg.10
Geld direct naar leraren
De SP wil voorkomen dat schoolbesturen bezuinigen op leraren. Het geld dat scholen krijgen
vanuit de overheid zou daarom in tweeën moeten worden uitgekeerd. Een deel voor de
lerarensalarissen, een deel voor alle andere kosten. Het gaat bij die laatste categorie om
materiële kosten als inventaris en leermiddelen, maar ook personeelskosten anders dan die
van leraren. Op deze manier is het minder interessant om leraren in bewust in lage
loonschalen te houden of om veel onbevoegde leraren aan te stellen. Het geld dat dit oplevert
kan dan immers alleen naar andere leraren gaan. Het is waarschijnlijker dat een schoolbestuur
in dat geval de voorkeur geeft aan goed opgeleide docenten. Meer uitgeven aan leerkrachten
mag ook: vanuit de materiële pot mag geld altijd naar het budget voor leerkrachten.
Toen vanuit het ministerie werd bezuinigd op directie en management in het basisonderwijs,
zorgde deze bezuiniging direct voor grotere klassen. Door het invoeren van een voor scholen
verplicht minimumpercentage dat zij aan lerarensalarissen moeten besteden wordt voorkomen
dat op leraren wordt bezuinigd. Deze maatregel dwingt besturen om te werken met een kleine
overhead. Het huidige dilemma van een schoolbestuur is nu: koop ik een digitaal schoolbord
of stel ik een extra leraar aan? Het nieuwe dilemma van een schoolbestuur wordt: koop ik een
digitaal schoolbord of stel ik een PR-medewerker aan? Door het geld voor salarissen apart uit
te keren, wordt het onderwijsgeld dus efficiënter uitgegeven.

10

Marktontwikkelingen in het primair en voortgezet onderwijs – marktontwikkelingen PO en VO. DUO Market
Research, april 2011

3. Drastisch verminderen van bestuurssalarissen en kosten voor
bureaucratie
In het MBO wordt slechts 55% van het budget voor personeel uitgegeven aan docenten.
Interim-managers verdienen in het onderwijs duizenden euro’s per dag. De SP stelt voor elke
bestuurder onder de onderwijs cao te laten vallen. Daarnaast worden alle bestuurders geacht
tenminste één dagdeel in de week zelf voor de klas te staan. Zo blijven ze betrokken bij de
praktijk van de leraar.
De laatste twee decennia is het onderwijs gaan werken met een lumpsumbekostiging waarin
het schoolbestuur bepaalt hoe zij het geld uitgeeft. Deze verandering in het onderwijs leverde
meer vrijheid op voor de schoolbesturen, maar ook extra verantwoordelijkheden. Deze extra
verantwoordelijkheden hebben schaalvergroting tot gevolg gehad.11 Die vergrote schaal
zorgde er weer voor dat er meer specialisten nodig waren om de soms enorme schoolbesturen
te ‘managen’. Ook zagen we een toename van het aantal externe bestuurders in het onderwijs,
die meestal nog duurder zijn dan bestuurders in loondienst.12
Voormalig minister Plasterk sprak over de kleilagen in het onderwijs. Daarmee doelde hij op
het management dat in het onderwijs werkzaam is. Helaas pakte hij niet door en verminderde
ook hij niet de fors oplopende overheadkosten, geld dat aan iets anders wordt besteed dan aan
het directe onderwijs. Op sommige scholen lijkt het onderwijs niet het belangrijkste van alles
dat gebeurt op de school. Dit vertaalt zich ook in de financiën.
Verhouding is zoek
In het MBO lijkt de verhouding tussen kosten voor docenten en ander personeel het meest uit
de uit de pan rijzen. De Algemene Onderwijsbond (AOb) schreef in 2011 dat in deze sector
slechts 55% van het personeelsbudget wordt uitgegeven aan docenten.13 Onderzoek over 2008
van de sector zelf maakte ook duidelijk dat er veel geld gaat naar ander personeel dan
docenten, hoewel het iets minder extreem is dan de cijfers van de AOb. Zo gaf ROC Kop van
Noord-Holland 10,5 % van het kostenaandeel ‘personele kosten’ uit aan directie/management.
Bij de ROC SVO (slagersvakopleiding) wordt 21,8 procent van het kostenaandeel ‘personele
kosten’ uitgegeven aan indirect onderwijsondersteunend personeel.14
Tabel 3.1 Spreiding ongewogen gemiddelde kostenaandelen personele kosten mbo in 2008
Laagste
Gemiddeld Hoogste
Onderwijzend personeel
55,1%
68,0%
82,9%
Direct onderwijsondersteunend personeel
4,3%
12,6%
25,6%
Indirect onderwijsondersteunend personeel 5,3%
13,9%
21,8%
Directie / management
2,3%
5,5%
10,5%
Bron: Vierde benchmark mbo, 2010

11

Onderzoek naar de relatie tussen financiële prikkels en schaalgrootte in het onderwijs. SERO, 15 maart 2010
Hoogleraar Leo Witvliet van Nyenrode, AD 4 juli 2011
13
http://www.aob.nl/default.aspx?id=15&article=47845
14
Vierde benchmark middelbaar beroepsonderwijs. MBO Raad, 12 april 2010
12

Dure externen moeten ook onder cao vallen
De externe bestuurders die steeds vaker worden aangetrokken kosten veel geld. Er zijn er die
voor een dag werken maar liefst 2500 euro krijgen. Maar ook het gebruikelijke dagtarief is
nog steeds een half maandsalaris van een gewone leraar.15 Onlangs is door de minister van
onderwijs voor iedere onderwijssector een beloningsmaximum vastgesteld. Hoewel dit bedrag
onder de Balkenendenorm ligt, is het nog steeds fors.16 Niemand in het onderwijs mag meer
verdienen dan dit bedrag. Interim-bestuurders krijgen via hun riante dagvergoeding
omgerekend naar een jaarloon vaak meer dan deze norm. Een eerste stap zou zijn ook hen
naar deze beloningsmaxima te betalen. Nog beter zou het zijn, wanneer alle bestuurders, vast
en interim, net als leraren onder de onderwijs cao zouden vallen. Ook met een hoge
salarisschaal binnen die cao, zou dat het onderwijs geld opleveren.
Voor de klas, voor het onderwijs
Een veel gehoorde klacht van leerlingen, ouders en leraren is dat managers de binding met de
onderwijspraktijk zijn verloren. Vanuit bestuursgebouwen geven zij instructies aan een ieder
in de school, zonder dat ze zelf enig idee hebben wat de gevolgen van hun handelen zijn.
Daarom stelt de SP voor dat iedere manager en iedere bestuurder in het onderwijs ten minste
één dagdeel in de week voor de klas staat. Zo houden managers contact met de
onderwijsrealiteit. Ze zijn goed aanspreekbaar voor leraren en zien direct wat hun beleid in
praktijk betekent. Een bijkomend voordeel is, dat wanneer dit punt wordt uitgevoerd in
combinatie met hoofdstuk één, iedere onderwijsbestuurder ook een onderwijsbevoegdheid
heeft.

15

“Soms € 2 500 per dag voor de directeur”, Algemeen Dagblad 4 juli 2011
Het maximum ligt in het basisonderwijs op: € 153.000, voortgezet onderwijs € 179.000, mbo/hbo € 194.000
en universiteiten € 217.000, bron ministerie OCW.
16

4. Fors minder subsidie naar adviesclubs en lobby
De SP heeft eerder gepleit voor het afschaffen van de PO-, MBO-, en VO-raden. Dat is nog
steeds de intentie, maar een start is te maken door in te zetten op verregaande samenwerking,
vermindering van taken en daarmee de subsidiekraan fors af te knijpen. Hetzelfde geldt voor
de levendige, verzuilde industrie van onderwijsadviesorganisaties. De subsidie daarvan kan
minstens met een derde worden verminderd.
Sectorraden zorgen goed voor zichzelf
In de Nederlandse onderwijswereld wemelt het van de adviesclubs, lobbyorganisaties,
sectorvertegenwoordiging en andere clubs. Hoe nuttig ze zichzelf allemaal ook vinden, feit is
dat er grote sommen onderwijsgeld aan worden uitgegeven die niet in het klaslokaal
terechtkomen. Het duidelijkste voorbeeld hiervan zijn de sectorraden. Toen de overheid
afstand van het onderwijs nam, zijn deze clubs vakkundig in het gat gesprongen. Deze
verenigingen van managers en bestuurders in een bepaalde onderwijssector ontvangen
lidmaatschapsgeld van de aangesloten scholen en zij krijgen meestal ook subsidie van de
overheid. Middels deze subsidie nemen zij een deel van de taken van het ministerie over,
zoals zorgen voor goed reken- en taalonderwijs op scholen. De PO Raad gaf in 2010 40
miljoen euro uit. De VO Raad heeft een begroting van 17 miljoen euro. De MBO Raad gaf in
2010 18,5 miljoen euro uit. Daarbij hebben de drie sectorraden allemaal een eigen vermogen
van miljoenen euro’s.17 Volgens de SP kan dat geld beter bij het ministerie blijven. Net als het
grote aantal taken dat de raden de laatste jaren toebedeeld hebben gekregen. De bespaarde
subsidie kan worden ingezet voor de bijscholing van docenten.
Onderwijsadvies
Een andere groep vormen de onderwijsadviesbureaus. Die onderwijsadviseurs hebben er baat
bij het onderwijs telkens opnieuw te vernieuwen, het is immers hun baan om te komen met
vernieuwingen. Dat het onderwijs niet noodzakelijk beter wordt van onderwijsvernieuwingen
bewees de Parlementaire Commissie Onderwijsvernieuwingen (Commissie Dijsselbloem).
Leraren zijn niet te beroerd om bij te leren, dit zie je aan de populariteit van de lerarenbeurs,
een beurs voor bevoegde leraren om hun vakkennis te verbreden of om zich te specialiseren.
Maar leraren stellen wel vraagtekens bij de toegevoegde waarde van alle adviesbureaus.18
Onlangs is besloten dat het geld uit de lerarenbeurs alleen nog mag worden besteed aan
bachelor- of masteropleidingen. Dit zorgt ervoor dat duidelijk is op welke manier leraren
worden opgeleid. Dan blijven er nog veel commerciële bureaus die zeggen de leraar te
ondersteunen, terwijl de toegevoegde waarde hiervan onbekend is. Omdat deze bureaus door
scholen worden betaald vanuit de lumpsum is volledig onduidelijk hoeveel geld hierin
omgaat. Er zou onderzoek gedaan moeten worden naar deze geldstroom. Het is goed denkbaar
dat het advies en de bijscholingen van deze bureaus zowel goedkoper als kwalitatief beter
kan, wanneer het wordt uitgevoerd vanuit de reguliere publieke onderwijsinstellingen.

17
18

Jaarrekeningen van de PO Raad, VO Raad, MBO Raad
Zie ‘De leraar aan het woord’, september 2009.

Vier keer subsidie voor hetzelfde werk
De drie landelijke pedagogische centra en de Stichting Leerplanontwikkeling kregen in 2010
samen 37,5 miljoen euro. De eerste drie centra zijn nog via ouderwets concept opgebouwd
volgens de zuilen. Zo bestaan naast elkaar het APS (Algemeen Pedagogische Studiecentrum,
6,5 miljoen euro), het CPS (Christelijke Pedagogische Studiecentrum, 4,5 miljoen euro) en de
KPC-groep (Katholiek Pedagogische Studiecentrum, 5,4 miljoen euro). Naast deze drie is er
nog de Stichting Leerplanontwikkeling (goed voor 21,1 miljoen euro).19 De werkzaamheden
van deze vier instellingen hebben sterke overeenkomsten. Alle vier proberen zij problemen in
het onderwijs op te lossen en scholen te helpen met het op de werkvloer uitvoeren van Haagse
plannen.
Het is niet efficiënt om vier verschillende organisaties ongeveer hetzelfde te laten doen. De
minister gaat de komende tijd met de pedagogische centra in gesprek over een andere
structuur. Dat geeft de gelegenheid voor grote veranderingen.
Door de vier centra vergaand te laten samenwerken kan efficiënter worden gewerkt. Nu is er
vier keer een laag van directeuren die de honderden medewerkers aansturen, vier keer een
raad van toezicht, vier keer expertise over basisonderwijs, voortgezet onderwijs, en
beroepsonderwijs. Door de slimste koppen bij elkaar te zetten is er zowel financieel als
kwalitatief een slag te maken. Het budget van 37,5 miljoen euro, zou met een derde verlaagd
kunnen worden, zodat er nog slechts 25 miljoen naartoe kunnen. De overheid kan bovendien
strakker sturen en voorkomen dat er leraren worden lastig gevallen met
onderwijsvernieuwingen die niets toevoegen aan het onderwijs.
Er kan dus veel geld worden bespaard met iedereen die zich met het onderwijs bemoeit,
zonder dat ze voor een school werken. Dit geld kan mooi naar bijvoorbeeld de lerarenbeurs,
zodat het geld wel voor het onderwijs behouden blijft.

19

Kamerstuk 32 123 VIII, nr. 29