Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 644

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2022
Op verzoek van uw Kamer van 7 april 2022 informeer ik u hierbij nader
over het beleid inzake teken en de ziekte van Lyme. Achtereenvolgens ga
ik in op het voorkomen, ontdekken en aanpakken van de ziekte van Lyme.
Verder zien we de vondsten van exotische muggen in Nederland
toenemen. Deze muggen kunnen infectieziekten overbrengen. Daarom
schets ik u in deze brief ook hoe deze exotische muggen momenteel
worden bestreden en welke uitdagingen er liggen voor de toekomst. Ik ga
hierbij tevens in op de motie van het lid Agema over de bestrijding van
teken via vogels en schimmels (Kamerstuk 32 793, nr. 627) en de
toezegging om uw Kamer te informeren over de voortgang van het
Nederlands Lymeziekte expertisecentrum (NLe).
1. Teken, voorkomen van de ziekte van Lyme
1.1 Inzet op preventie
In Nederland worden jaarlijks zo’n anderhalf miljoen tekenbeten
opgelopen door mensen in Nederland. Circa 27 000 mensen lopen
daardoor de ziekte van Lyme op. Zo’n 1000 tot 1500 mensen houden ook
na behandeling met een antibioticakuur langdurige klachten. Gemiddeld
20 procent van de teken is besmet met de Borrelia bacterie, die de ziekte
van Lyme veroorzaakt. Late uitingen van de ziekte van Lyme kunnen na
maanden tot jaren beginnen en zijn moeilijk vast te stellen en te behandelen. Hoe meer we weten over teken, waar deze zich bevinden en hoe te
handelen in het geval van een beet, hoe adequater ziektegevallen kunnen
worden voorkomen. Aangezien het niet waarschijnlijk is dat het aantal
teken in Nederland afneemt, wordt ingezet op preventie. Hoe minder
beten, hoe minder ziektegevallen. Dat begint met bewustwording en
alertheid bij eenieder, die in een groene omgeving is geweest, van een
natuurgebied tot de tuin of het park. Het is van groot belang dat mensen
weten dat een teek zo snel mogelijk weggehaald moet worden, hoe ze dat
kunnen doen en dat ze de weg naar de huisarts weten te vinden als de

kst-32793-644
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

1

teek niet binnen 24 uur is weggehaald, voor de afweging om een
antibioticakuur in te zetten. De afgelopen jaren is daarom sterk ingezet op
bewustwording en kennisbevordering, zowel bij burgers als bij professionals.
1.2 Monitoring via huisartsenpeilingen
Deze inzet op preventie en kennisbevordering lijkt inmiddels vruchten af
te werpen. Via de periodieke huisartsenpeilingen, die het RIVM sinds de
jaren ’90 uitvoert houden we zicht op het aantal consulten voor tekenbeten en het aantal diagnoses van de ziekte van Lyme. Tot aan 2014 was
er sprake van een sterke stijging van het aantal diagnoses. Sindsdien is de
stijging beperkt. Uit de recente peiling van begin 2022 blijkt dat er voor
het eerst sinds de jaren ’90, voor de vroege vorm van de ziekte van Lyme,
geen verdere stijging van het aantal diagnoses te zien is. Ook zijn er
minder tekenbeetconsulten gerapporteerd ten opzichte van de
voorgaande peiling in 2017. Mogelijk speelt mee dat mensen na een
tekenbeet, al dan niet gevolgd door een verkleuring van de huid, minder
snel naar de huisarts gingen tijdens de COVID-19 pandemie. Het RIVM
doet in de loop van 2023 aanvullende analyses om te kijken of hier meer
informatie over verkregen kan worden.
1.3 De inrichting van de leefomgeving
De toename van natuurterreinen door het aanplanten van bossen en het
maken van ecologische verbindingszones dragen mogelijk bij aan de
groei van tekenpopulaties. Ook neemt de recreatie binnen natuurterreinen
de laatste jaren toe. Volksgezondheid in den brede is een belangrijk kader
waar rekening mee moet worden gehouden bij ruimtelijke ordening en bij
gebiedsprocessen, zoals bij de opgaven inzake het Nationaal Programma
Landelijk Gebied (NPLG), evenals een goede balans tussen gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming, waarbij positieve en negatieve
gevolgen van maatregelen voor een gezonde leefomgeving worden
afgewogen. In 2019 is de sectoroverstijgende aanpak ten aanzien de
inrichting van de fysieke leefomgeving (Kamerstuk 32 793, nr. 374)
ingezet. Deze houdt in dat op lokaal en regionaal niveau een nauwere
samenwerking tussen infectieziektebestrijders (lokale en regionale
gezondheidsdiensten), natuurbeheerders en mensen, die zich bezighouden met de inrichting van de leefomgeving en ruimtelijke ordening,
wordt gestimuleerd. Het RIVM speelt hierbij een faciliterende rol en
adviseert en jaagt samenwerking aan om het aantal teken te beperken.
Deze aanpak heeft inmiddels een plek gekregen in het Nationaal actieplan
versterken zoönosenbeleid (Kamerstukken 25 295 en 28 807, nr. 1935). In
dit actieplan is een samenhangend pakket van maatregelen en acties
opgenomen om het risico op het ontstaan en de verspreiding van
zoönosen, waaronder de ziekte van Lyme, in de toekomst verder te
verkleinen. Ik geef hiermee – bovenop de huidige activiteiten – een stevige
impuls aan het voorkomen van tekengelateerde aandoeningen.
Verder test het RIVM op dit moment of het uitsluiten van wilde hoefdieren
een haalbare en effectieve manier is om tekenpopulaties op natuurkampeerterreinen te reduceren. De resultaten van deze pilot worden in 2023
verwacht.
1.4 Is bestrijden een optie?
Is het biologisch bestrijden van teken een optie? Experts van het RIVM en
het CMV (Centrum Monitoring Vectoren) betwijfelen de haalbaarheid van
de inzet van natuurlijke vijanden als effectieve en duurzame bestrijdingsmethode. Aan een vorm van biologische bestrijding met natuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

2

vijanden, zoals genoemd in de motie van het lid Agema (Kamerstuk
32 793, nr. 627), kleven momenteel zowel praktische als ecologische
bezwaren. De genoemde methodes zijn nog niet bewezen effectief in
praktijksituaties en worden nog nergens in Europa toegepast. Evenmin
zijn er voldoende onderbouwde studies betreffende werkzaamheid en
specificiteit beschikbaar, waardoor deze middelen nog niet voor de
Nederlandse markt beschikbaar zijn of in gebruik zijn in het buitenland.
Schimmels doden bijvoorbeeld ook organismen, die niet specifiek het
doelwit zijn. Ik wil hierbij aantekenen dat een totale uitroeiing van de
tekenpopulatie – zoals bij exotische muggen – niet het doel is en zet
daarom vooralsnog in op een versterking van preventie en detectie, zoals
hierboven aangekondigd, van zowel tekenbeten als ziekteverwekkers met
als doel het risico op het oplopen van de ziekte van Lyme en eventuele
andere tekengebonden aandoeningen te verkleinen. De versterkte
surveillance, onderdeel van het actiepakket van het Nationaal actieplan
versterken zoönosenbeleid, kan een beter inzicht verschaffen in waar en
wanneer de problematiek het ernstigst is, waardoor we op plaatselijk
geconstateerde «hotspots» extra alert kunnen zijn. Het volgen en
beoordelen van nieuwe ontwikkelingen en innovaties ten aanzien van
biologische bestrijding wordt overigens wel opgenomen in de opdracht
aan een Kennisplatform, dat zal worden opgezet in 2023.
2. Ontdekken en behandelen van de ziekte van Lyme
2.1 Samenwerking bij behandeling
Bij het voorkomen en detecteren van tekenbeten en op de ondersteuning
van het diagnosticeren en behandelen van de ziekte van Lyme is een
belangrijke rol weggelegd voor de huisartsen. Dit is ook een uitdagende
rol aangezien het stellen van de diagnose en het adviseren ten aanzien
van de behandeling lastig is. Er bestaan in veel landen, waaronder
Nederland, tussen wetenschappers en ervaringsdeskundigen verschillen
van inzicht. De overheid levert een bijdrage aan een constructieve relatie
door onderzoek in samenwerking met patiënten te stimuleren en te
financieren en begrip uit te spreken voor beide kanten. Op deze basis
wordt dan ook onderzoek verricht, waaronder de lopende LymeProspect
en LymeProspectKIDS studies, zoals ook toegezegd naar aanleiding van
het Algemeen Overleg Medische Preventie in 2019 (Kamerstukken 32 793
en 25 295, nr. 477).
Sinds 2017 wordt binnen het Nederlands Lymeziekte expertisecentrum
(NLe), door het Amsterdam UMC, het RIVM, Radboudumc en de Lymevereniging (patiëntenvereniging) samengewerkt met als doelen:
− sneller en beter diagnosticeren en behandelen;
− verminderen van de ziektelast van patiënten met langdurige aan de
ziekte van Lyme toegeschreven klachten.
Door het Ministerie van VWS worden zowel wetenschappelijk onderzoek
als algemene kosten voor de ondersteuning van het centrum en communicatie en voorlichting over de ziekte van Lyme gefinancierd. Het NLe
heeft in het beleidsplan 2017–2021 de ambitie uitgesproken om op basis
van gedegen klinisch onderzoek, de diagnostiek en behandeling naar een
hoger niveau te tillen en eenduidig te communiceren over de ziekte van
Lyme. Er zijn projecten geïmplementeerd op het gebied van zorg,
diagnostiek, onderzoek, onderwijs en opleiding. Er is intensief en met
succes gebouwd aan een onderzoeksinfrastuctuur bestaande uit de NLe
biobank in het Amsterdam UMC en het Radboudumc, met bijbehorende
patiëntenclassificatie en patiëntenregistratie, als ook een online inclusieplatform. Deze infrastructuur, en daarmee de toestroom van potentiële
deelnemers voor wetenschappelijk onderzoek, is van essentieel belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

3

voor de eventuele nieuwe behandelstudies. Gezien de complexiteit van de
casuïstiek worden er tweemaandelijkse multidisciplinaire overleggen
(MDO’s) georganiseerd en zijn de klinische centra gestart met een Klinisch
Arbogeneeskundig spreekuur. Daarnaast is er gewerkt aan e-learnings en
andere vormen van (bij)scholing voor professionals. Door de partners van
het NLe wordt gewerkt aan een nieuw beleidsplan (2023–2027), een eerste
basis daarvoor wordt gelegd aan de hand van een gezamenlijke opzet
voor een (behandel)studie. Het creëren van begrip omtrent de verschillende visies en denkwijzen vergt daarbij blijvend aandacht.
2.2 Diagnostiek
Een van de knelpunten rondom tekenbeetziekten is de betrouwbaarheid
van ondersteunende laboratoriumtesten. Artsen gebruiken vaak een
bloedtest om vast te stellen of iemand antistoffen tegen de lymebacterie
heeft. Als deze positief is, is nog niet bekend of de persoon in kwestie op
dat moment besmet is of dat er nog antistoffen zijn van een eerdere
infectie. Ook zijn er bij een korte symptoomduur vaak nog geen meetbare
antistoffen aanwezig en kan er dus sprake zijn van een fout-negatieve
uitslag. Er zijn inmiddels ook cellulaire testen op de markt, die de activiteit
van andere afweercellen in het bloed meten. Uit recent onderzoek blijkt
echter dat deze testen niet betrouwbaar zijn1.
Teken in Nederland kunnen behalve de verwekker van de ziekte van Lyme
ook diverse andere (mogelijke) ziekteverwekkers bij zich dragen. Met het
Pandora-onderzoek, door het RIVM en het Amsterdam UMC, willen de
onderzoekers bepalen hoe vaak ziekte door deze andere verwekkers dan
de lymebacterie voorkomt bij patiënten met koorts na een tekenbeet in
Nederland. Daarnaast willen de onderzoekers de diagnostische tests, die
deze ziekteverwekkers aantonen, verbeteren. Met behulp van dit
onderzoek kan een eerste aanzet gemaakt worden tot een nieuwe richtlijn
voor de diagnostiek naar, en behandeling van, andere door teken
overdraagbare aandoeningen. Het onderzoek zal meer inzicht geven in de
maatschappelijke en medische impact van andere aandoeningen, die
teken kunnen overdragen in Nederland.
2.3 Vaccin
Farmaceuten werken aan een vaccin, dat mogelijk beschermt tegen de
ziekte van Lyme door ervoor te zorgen dat de Lyme-veroorzakende
bacteriën in de teek niet tot de menselijke bloedbaan doordringen. Dit
kandidaat-vaccin wordt inmiddels onderworpen aan een grootschalig
internationaal onderzoek in vijftig ziekenhuizen, waaronder het
Amsterdam UMC. In dit onderzoek wordt het kandidaat-geneesmiddel op
grootschalige wijze getest. Hier zijn duizenden patiënten bij betrokken, in
ziekenhuizen over de hele wereld. Onderzoekers verzamelen hiermee
statistische gegevens over de veiligheid en werkzaamheid van het
kandidaat-vaccin. Dit levert informatie op over het gebruik van het vaccin
in de praktijk en mogelijke interacties met andere medicijnen. Deze
inzichten zijn ook relevant voor de bijsluiter. Dit uitgebreide onderzoek is
nodig voor het registratieproces. Wetenschappers van de Europese
geneesmiddelen autoriteit EMA beoordelen de verzamelde gegevens. De
EMA besluit vervolgens op basis van deze informatie of het vaccin veilig

1

Het Amsterdam UMC, Radboud UMC en het RIVM hebben een drietal van deze cellulaire testen
onderzocht in het VICTORY onderzoek, waarover in september in het gezaghebbende The
Lancet, Infectious Diseases, is gepubliceerd. De conclusie is dat de door hen onderzochte
testen niet betrouwbaar zijn. Met deze testen (de Ispot, Melisa-LTT en Spirofind test) krijgen
teveel mensen onterecht een negatieve of een positieve uitslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

4

en effectief is. Na goedkeuring door de EMA is het vaccin officieel
geregistreerd. De inschatting is dat dit traject nog zeker 5 jaar kan gaan
duren.
3. Muggen
Steekmuggen zijn bekende vectoren voor een groot aantal infectieziekten,
die wereldwijd voorkomen. Klimaatverandering biedt de muggen kansen
op verspreiding en vermeerdering. Temperatuur heeft bijvoorbeeld direct
invloed op hun gedrag en de voortplantingssnelheid, en daardoor op hoe
ze snel virussen doorgeven aan een volgend slachtoffer. Ook de toename
in het wereldwijde reizen en handelen zorgen ervoor dat muggen en
meeliftende ziekteverwekkers in nieuwe gebieden terechtkomen,
waardoor lokaal uitbraken op kunnen treden. De verwachting is dat in de
toekomst muggen overdraagbare infectieziekten, ook in Nederland, vaker
voor zullen komen. In Nederland hebben zich sinds de uitroeiing van
malaria eind jaren ’50 geen epidemieën meer voorgedaan van ziekten, die
door muggen naar mensen worden overgedragen. Er is echter wel sprake
van muggensoorten, endemisch of via introductie uit het buitenland, die
ziekteverwekkers naar mensen kunnen overdragen. Hieronder worden
deze besproken.
3.1 Inheemse muggen
De steekmuggen, die van oorsprong in Nederland voorkomen, spelen op
dit moment geen grote rol bij de verspreiding van infectieziekten onder
mens of dier. Door bijvoorbeeld klimaatverandering kan deze situatie
veranderen. In Nederland zien we dat al aan de vondst van het Westnijlvirus (WNV) in oktober 2020. Dit virus wordt overgedragen door onder
andere de huissteekmug (Culex pipiens), één van de meest algemene
soorten steekmuggen in Nederland. Het transmissieseizoen loopt in
Europa van medio mei tot november. Mensen en paarden kunnen van het
Westnijlvirus ziek van worden, maar spelen bij de verdere verspreiding
van het virus geen rol. Transmissie van mens naar mens treedt op via
bloedtransfusie en orgaantransplantatie; daarom screent Sanquin
regionale bloeddonaties, zodra een menselijke infectie optreedt (conform
Europees beleid). Wanneer mensen geïnfecteerd raken, worden zij
meestal niet ziek. Zo’n 80% krijgt helemaal geen klachten, zo’n 20% krijgt
milde symptomen zoals koorts en griepachtige klachten. In uitzonderlijke
gevallen kan een infectie leiden tot ernstige neurologische klachten.
In het najaar van 2020 is bij 7 personen in de regio Utrecht en Arnhem de
neuro-invasieve vorm van het Westnijlkoorts vastgesteld. Sindsdien wordt
de circulatie van WNV gemonitord via structurele surveillance gefinancierd door Ministeries van VWS en LNV, aangevuld met onderzoeksprojecten van het Erasmus MC / One Health-PACT samen met NIOO-KNAW
en het Dutch Wildlife Health Centre, in mensen, vogels, paarden en
muggen. Via deze route heeft het Erasmus MC / One Health-PACT nu de
eerste WNV-detectie van 2022 in een wilde vogel (blauwe reiger) in
Nederland gedaan. Omdat het transmissieseizoen van het WNV inmiddels
ten einde loopt, zal er echter naar verwachting vanaf nu geen verdere
verspreiding van het virus meer plaatsvinden. Wel zal naar aanleiding van
deze vondst een geïntensiveerde monitoring onder vogels en muggen
worden uitgevoerd in de omgeving waar de reiger gevangen werd.
Daarnaast zijn clinici geïnformeerd over de vondst van het virus en
gewezen op de mogelijkheid om patiënten met (neurologische) klachten,
die passen bij Westnijlkoorts, te laten testen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

5

Het doel van de surveillance en onderzoeken is om vroeg te signaleren dat
het virus in Nederland wordt overgedragen, zodat de juiste maatregelen
kunnen worden genomen om zo risico’s voor mensen te verminderen.
Mede op basis van al dit werk wordt een draaiboek inheemse muggenbestrijding opgesteld. Op deze manier is Nederland goed voorbereid en
weten alle betrokken partijen wat er van hen wordt verwacht. Hierbij merk
ik op dat, aangezien inheemse muggen alom aanwezig zijn, uitroeiing,
zoals bij de exotische muggen, geen realistische strategie is.
3.2 Exotische muggen
Tijgermuggen en andere invasieve muggen kunnen meekomen met de
import van goederen vanuit gebieden, waar deze muggen reeds gevestigd
zijn. Monitoring vindt plaats op plekken in Nederland waar een verhoogde
kans bestaat op introductie, zoals bedrijven, die in gebruikte banden
handelen, op bedrijven waar men Lucky Bamboo-planten importeert, op
luchthavens en in de haven van Rotterdam. Ook worden tijgermuggen in
woonwijken aangetroffen. Het is aannemelijk dat deze muggen vanuit
locaties in Europa, waar de tijgermug gevestigd is, «meeliften» met
reizigers. Indien tijgermuggen zich hier verspreiden en vestigen, ontstaat
een risico van toekomstige uitbraken van nu nog exotische infectieziekten
in Nederland. VWS voert daarom een actief uitroeiingsbeleid, zodra er een
exotische mug (volwassen, larve of eitje) wordt aangetroffen, in lijn met
de aanbevelingen van de WHO. Deze bestrijding is gebaseerd op
beleidsadvies en afspraken van en met de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) en het RIVM.
Infectieziektebestrijding en maatregelen gericht op vectoren zijn volgens
de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verantwoordelijkheid van de
gemeente, met uitzondering van de bestrijding van invasieve exotische
soorten, die bij algemene maatregel van bestuur nader bepaald worden
(vooralsnog een zestal invasieve exotische muggen). In die gevallen is de
Minister van VWS verantwoordelijk. De uitvoering, het toezicht en de
handhaving hiervan is in handen van de NVWA. Langs deze weg wordt de
vestiging van exotische muggen in (Europees) Nederland zo lang mogelijk
uitgesteld.
Ondanks voornoemde maatregelen duiken exotische muggen steeds
vaker op in Nederland. Dit komt door de steeds grotere introductiedruk
van invasieve exotische muggen in het buitenland; er is een sterke
toename van de populaties in de brongebieden (vooral Zuid-Europa).
Deze brongebieden breiden zich noordwaarts uit en er is veel «aansleep»
via handel en verkeer.
De Aziatische bosmug is in 2012 voor het eerst in Lelystad in volkstuinen
aangetroffen en wordt sinds 2015 bestreden toen bleek dat hij in staat was
zeldzame zoönosen over te brengen die voorkomen in een klein deel van
de Verenigde Staten. Inmiddels blijkt de Aziatische bosmug in Europa in
de praktijk geen relevante rol te spelen bij de verspreiding van muggenoverdraagbare infectieziekten. Hij zorgt slechts voor een zeer klein extra
risico op verspreiding van ziekten in Nederland (ten opzichte van de
ziektes die inheemse muggen kunnen overbrengen). In de Flevopolder
bleef, ondanks bestrijding van de NVWA, deze mug aanwezig en bleef het
vestigingsgebied zelfs groeien. Daardoor werd het praktisch onmogelijk
om de Aziatische bosmug ter plekke uit te roeien. Alles afwegend
adviseerde het RIVM in 2018 om de bestrijding van de Aziatische bosmug
in Flevoland te stoppen. De toenmalige Minister van VWS is daarmee
akkoord gegaan (Kamerstuk 32 793, nr. 319). Dit jaar blijkt dat vanuit
gevestigde populaties in Duitsland en de Flevopolder de Aziatische
bosmug zich op natuurlijke wijze uitbreidt naar respectievelijk Limburg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

6

de Noordoostpolder. De NVWA heeft mij geadviseerd om daar voortaan
een gevestigde populatie van de Aziatische bosmug niet meer te
bestrijden. Het bestrijden van de Aziatische bosmug is immers alleen
effectief op plaatsen waar nog geen grote populaties van deze exotische
muggen gevestigd zijn. Het RIVM maakte hierin eenzelfde afweging en
volgt de lijn van de NVWA. Het advies is om daar waar nieuwe en
beperkte, uitroeibare introductie wordt geconstateerd, buiten het huidige
areaal, deze mug nog wel te bestrijden. Ik heb dit advies overgenomen.
Dit nieuwe beleid heeft geen gevolgen voor het bestrijden van andere
soorten exotische muggen, zoals de tijgermug en de gelekoortsmug. Deze
zijn bij introductie nog uit te roeien. Via actieve surveillance kan de
verspreiding van de ontwikkeling van de populaties van de Aziatische
bosmug worden gevolgd.
3.3 Herijking beleid exotische muggen
De NVWA bestrijdt – na een vondst – gedurende het muggenseizoen
(april–november), totdat een populatie exotische muggen is uitgeroeid
(gedurende een of meerdere seizoenen). Tot nu toe is deze aanpak heel
succesvol gebleken. De bestrijding in woonwijken is echter een toenemende uitdaging; hier staan geen muggenvallen, zoals op de bekende
risicolocaties, waardoor de aanwezigheid van exotische muggen mogelijk
later wordt opgemerkt. Een populatie kan zich dan inmiddels hebben
gevormd. Het is in een woonwijk lastiger om broedplaatsen te behandelen
dan op bedrijventerreinen en het succes staat of valt dan ook met de
medewerking van bewoners. Zij worden gevraagd om broedplaatsen te
verwijderen of deze regelmatig van (regen-)water te ontdoen en de
bestrijders toegang te verlenen voor de controle op en de bestrijding van
broedplaatsen op hun terrein. Door deze grotere introductiedruk en
andere factoren, zoals klimaatverandering en vergroening, wordt de
bestrijding op termijn steeds gecompliceerder en is uitroeiing in de
toekomst misschien niet meer mogelijk. VWS, het RIVM en de NVWA
anticiperen hierop en starten daarom een verkenning om de inzet
toekomstbestendig te maken. De uitkomsten daarvan zal ik uiteraard met
u delen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 793, nr. 644

7