Vijf praktijkvoorbeelden in de
voorschoolse educatie: zijn er relaties
tussen financiën en uitvoering?

Bijlage bij meting 4 van
Monitor Implementatie en
besteding gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid
IJsbrand Jepma
Carlijn Waaijer
Sien Beckers (Sardes)
Wendy de Geus
Anne Ketelaar (Oberon)
Coen van Rij
Wilfred Nijhof
Florian Korn
(Cebeon)
April 2023

Vijf praktijkvoorbeelden in de
voorschoolse educatie: zijn er relaties
tussen financiën en uitvoering?
Bijlage bij meting 4 van Monitor Implementatie en
besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid

Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................... 4
Praktijkvoorbeeld 1 (Roosendaal): “Ruimhartig beleid?” ................................................................. 9
Praktijkvoorbeeld 2 (Kapelle): “Lokaal maatwerk met regionale samenwerking” ......................... 18
Praktijkvoorbeeld 3 (Groningen): “Grote onderwijskansen voor kleine kinderen”.......................... 24
Praktijkvoorbeeld 4 (Heerlen): “Rijk aanbod met focus op toegankelijkheid” ................................ 32
Praktijkvoorbeeld 5 (Alkmaar): “Hoogwaardig ve-aanbod met beperkt budget” ........................... 42

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

3

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Inleiding
Sardes, Oberon en Cebeon hebben in het kader van de tweede meting van het
beleidsonderzoek en de vierde en tevens laatste meting van het implementatieonderzoek van
de Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (20192023)1 een beschrijving gemaakt van praktijkvoorbeelden in vijf verschillende gemeenten.
De voorliggende praktijkvoorbeelden vormen een bijlage bij de genoemde monitor en gaan in
op de relatie tussen de financiën en subsidiëring van ve-aanbieders door gemeenten enerzijds
en de toegankelijkheid, het doelgroepbereik, het aanbod, de kwaliteit en de opbrengsten van
ve bij de aanbieders anderzijds.
De beleidscontext wordt gevormd door de verandering in het budget voor de uitvoering van
het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goab) per 2019 en de invoering van 960 uur
voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters tussen 2,5 en 4 jaar (per 1 augustus 2020) en de
inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie (per 1 januari 2022).
De kernvraag die in de vijf praktijkvoorbeelden beantwoord is, luidt als volgt:
Welke beleidsmatige keuzen zijn er bij het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid/
voorschoolse educatie gemaakt, gegeven de verandering in budget en de invoering van twee
nieuwe beleidsmaatregelen (960 uur ve en pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse
educatie), met welke redenen en welke gevolgen heeft dit voor toegankelijkheid, bereik,
aanbod, kwaliteit en opbrengsten van voorschoolse educatie?
Bij de selectie van de gemeenten is als voorwaarde gesteld dat we met een grootboekanalyse
meerjarig inzicht hebben in de ontwikkeling van hun financiën (twee meting
bestedingsonderzoek) en dat we van de gemeenten over een ingevulde vragenlijst beschikken
(vierde meting implementatieonderzoek). Verder is er rekening gehouden met de verandering
in het goab-budget. Er zijn in dit verband diverse categorieën gemaakt waarin een combinatie
is gemaakt van a) de ontwikkeling in het goab-budget (lager, minder dan 10% hoger en meer
dan 10% hoger) en b) de besteding (extra inzet van eigen middelen van minimaal 10% van het
goab-budget, houden minimaal 10% over van het goab-budget, extra inzet van eigen middelen
minstens 10% en houden minimaal 10% over). Daarnaast is enige spreiding nagestreefd in
gemeentegrootte (G4, G40 en G-overig) en regio (Noord, Midden-Oost, West en Zuid).
Gemeenten die eerder hebben deelgenomen aan de gemeentelijke praktijkvoorbeelden van
voorgaande metingen zijn op voorhand uitgesloten.

1 Jepma, IJ., Waaijer, C. & Beckers, S. (Sardes), Geus, W. de, Suijkerbuijk, A, & Leferink, J. (Oberon) (2023). Monitor

Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Meting 4: 960 uur, pedagogisch
beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie en financiën. Sardes/Oberon.
Cebeon (2023). Bestedingsonderzoek gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid 2020-2021, tweede meting.
Cebeon.
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

4

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Aanvullend zijn er meer inhoudelijke redenen gebruikt om de ene gemeente wel en de andere
gemeente niet in te sluiten en te benaderen. Hiervoor zijn de gemeentelijke gegevens uit de
ingevulde vragenlijst van de vierde meting van de monitor aangewend. Denk hierbij aan zaken
als ‘ruimhartig onderwijsachterstandenbeleid met structurele middelen voor het
basisonderwijs’ (financiering), ‘betrekkelijk hoge kopsubsidie voor het organiseren van
voorschoolse educatie bij de aanbieders‘ (subsidie), ‘kosteloze voorschoolse educatie voor de
allerlaagste inkomens’ (toegankelijkheid), ‘startleeftijd van 2 jaar bij voorschoolse educatie’
(aanbod) en ‘aanvullende kwaliteitseisen bij voorschoolse educatie’ (kwaliteit). Deze aspecten
en hun onderlinge relaties zijn in de praktijkvoorbeelden in interviews met diverse
informanten nader verkend, verhelderd en uitgediept. We hebben uitdrukkelijk niet alleen
gezocht naar goede praktijkvoorbeelden.
Op basis van de genoemde selectiecriteria en inhoudelijke redenen is aanvankelijk een
kerngroep van vijf gemeenten en een groep van alternatieve gemeenten geselecteerd. Helaas
wilden niet alle gemeenten uit de kerngroep meedoen, waardoor we soms alternatieve
gemeenten hebben moeten benaderen. Het is niet gelukt om een gemeente uit de G4 mee te
krijgen. Uiteindelijk zijn de volgende vijf gemeenten bereid gevonden om hun medewerking te
verlenen aan dit verdiepende onderzoek: Roosendaal, Kapelle, Groningen, Heerlen en
Alkmaar.
Na het eerste contact met de gemeente hebben de betreffende beleidsmedewerkers ons
geholpen aan relevante beleidsdocumenten (bijv. beleidsplan gelijke kansen, oab/vve,
resultaatafspraken vve, subsidieregeling peuteropvang en/of ve) ter voorbereiding op de
interviews.
Daarnaast hebben de beleidsmedewerkers ons geholpen met het benaderen van de juiste
contactpersoon van twee ve-aanbieders binnen de betreffende gemeente. Deze persoon heeft
ons vervolgens in contact gebracht een (locatie)manager/leidinggevende en een pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve. Per praktijkvoorbeeld zijn er interviews gehouden met zo’n vijf
informanten.
In de online interviews (in Teams) met de informanten zijn verschillende onderwerpen tegen
het licht gehouden. Hiervoor is per type informant een checklist met onderwerpen en vragen
ontwikkeld. Voorts is er teruggegrepen op de inhoud van de financiële gegevens uit de
grootboekanalyse, de ingevulde vragenlijst van de gemeente en de opgestuurde
beleidsdocumenten, indien aanwezig en relevant.
Met de beleidsmedewerker van de gemeente is onder meer gesproken over de verandering in
de financiële situatie per 2019 en hoe dat destijds is ontvangen. Enkele vragen zijn: Welke
beleidskeuzen hebben jullie gemaakt, met welke redenen? In hoeverre hebben jullie hierbij de
partners betrokken? Hoe is dat proces verlopen? Een andere vraag had betrekking op de
gevolgen het nieuwe financiële kader heeft gehad voor de invoering van de 960 uur ve voor
doelgroeppeuters en de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

5

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Met de (locatie)manager/leidinggevende van de ve-aanbieder is onder meer gesproken over
de belangrijkste vraagstukken/ontwikkelpunten binnen de ve waar de organisatie druk mee is.
Een vraag luidde: Welke keuzen zijn er gemaakt rondom de urenuitbreiding en inzet van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie? Met welke redenen? Hoe verliep
dit proces? Een aanvullende vraag was: Welke ambities voor de toekomst heeft jullie
organisatie op het gebied van gelijke kansen/goab in het algemeen en voorschoolse educatie in
het bijzonder? Wat is hiervoor nodig?
De pedagogisch beleidsmedewerker in de ve is onder meer geïnterviewd over de rol en
werkzaamheden binnen de ve. Hoe is de verdeling in tijd tussen beleidswerk (ontwikkelen en
uitvoeren van pedagogisch beleidsplan e.d.) en coaching (individuele of teams van pedagogisch
medewerkers e.d.)? Welk deel van de tijd besteedt u aan coaching van pedagogisch
medewerkers, uitgedrukt in een percentage? Is de beschikbare tijd voldoende om een bijdrage
te leveren aan de professionele ontwikkeling/persoonlijke groei van pedagogisch
medewerkers? Ook zijn er vragen gesteld over de wijze(n) waarop de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve betrokken is bij kwaliteitsverbetering. Op welke manier(en) bent u
betrokken bij het versterken van de kwaliteit van voorschoolse educatie? Kunt u een voorbeeld
noemen waarin u direct betrokken bent bij kwaliteitsverbetering?
Alles bij elkaar zijn er heel diverse praktijkvoorbeelden van vijf gemeenten gemaakt die tijdig
de 960 uur voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters hebben ingevoerd, alsmede de inzet
hebben geregeld van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve.
De volgende tabel bevat een samenvattend overzicht van de belangrijkste kenmerken van de
vijf portretten.
Tabel 1. De in het oog springende punten van de vijf praktijkvoorbeelden
Praktijkvoorbeelden
In het oog springende punten
Praktijkvoorbeeld 1 (Roosendaal):
“Ruimhartig beleid?”

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

Meer regie bij de gemeente
Stijging van goab-budget, met inzet van eigen
middelen uit gemeentefonds en Asscher-middelen
Extra subsidie alleen voor doelgroeppeuters
Startleeftijd bij ve 2 jaar
‘Gratis’ ve en twee compensatieregelingen om
toegankelijkheid te vergroten
Personeelstekort in de ve
Diverse 960 uursvarianten ve bij de ve-aanbieders
Gemeente stelt extra kwaliteitseisen bij ve
Vraagprijs van ve soms hoger dan fiscaal
maximumtarief van € 9,12 per uur
Aparte subsidie voor inzet van pbm’er in de ve
Pbm’er in de ve is veel bezig met coaching van
pedagogisch medewerkers, maar randvoorwaarden
kunnen beter (‘kindvrije uren’ buiten de groep)

6

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 2 (Kapelle):
“Lokaal maatwerk met regionale
samenwerking ”

•

Er zijn merkbare opbrengsten van ve bij de
doelgroep

•
•
•

Regionaal optrekken geeft gelijke (financiële) kaders
Evaluatie biedt basis voor nieuwe investeringen
Gemeente zet extra middelen in voor verlagen van
de financiële drempel/vergroten van de
toegankelijkheid van ve voor de doelgroeppeuters
(‘gratis’ dagdelen)
Investeren in kwaliteit: pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve en doorgaande lijn met
basisonderwijs
Diverse inzet van pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve bij ve-aanbieders
Steeds meer complexe zorgvragen
Professionalisering als onderdeel van kwaliteit met
financiering door gemeente en aanbieder

•

•
•
•
Praktijkvoorbeeld 3 (Groningen):
“Grote onderwijskansen voor kleine
kinderen”

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Praktijkvoorbeeld 4 (Heerlen):
“Rijk aanbod met focus op
toegankelijkheid”

•
•
•
•
•
•
•
•
•

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

Inzet van algemene middelen om ambities te halen:
een aanbod vanaf 2 jaar voor alle kinderen
Financieel overschot goab-periode 2019-2022
doorgeschoven naar 2023 en verder
Differentiatie in uurprijssubsidie
Aanvullende subsidies beschikbaar voor veaanbieders
Aanzienlijke inzet van goab-middelen op
‘achterstandsscholen’
Toegankelijk ve-aanbod door wegnemen van
financiële drempels
Keuze voor gemengde groepen
Doelgroepbereik verhogen op verschillende
manieren
Bovenwettelijke kwaliteit: gemeentebrede
afspraken en ruimte voor ve-aanbieders
Doorwerking van gemeentelijk beleid via coaches
Keuzevrijheid bij ouderprogramma’s
Versterken van doorgaande lijn
Heroriëntatie op resultaatafspraken vve
Veranderende populatie op de kinderopvang
Verbrede doelgroepdefinitie
Tevredenheid over hoog doelgroepbereik
Op sommige plaatsen wachtlijsten
Innovatieve projecten ter versterking van de extra
ondersteuningsstructuur/zorg in de ve
Stijging van het goab-budget
‘Gratis’ dagdelen voor de doelgroep
Budgetsubsidie voor ve-aanbieders
Onderscheid tussen pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve en coach
7

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 5 (Alkmaar):
“Hoogwaardig ve-aanbod met beperkt
budget”

•
•

Stimuleren van ouderbetrokkenheid
Intensieve samenwerking binnen de gemeente

•

Ontwikkeling ve-beleid als co-creatie tussen
gemeente en aanbieders
Aanvankelijk krapper budget verwacht
Wisselende beelden bij subsidietarieven
Goed toegankelijke ve
Inrichting van urenuitbreiding met ‘gratis’ dagdelen
Ve-indicaties met onderliggende zorgvraag
Aanbieders werken al langer met pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve
Krapte op arbeidsmarkt zet kwaliteit onder druk
Stappen gezet in het kwaliteitsniveau
Ouderbetrokkenheid last van corona
Resultaten van vve

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Al met al laten de vijf praktijkvoorbeelden een veelkleurig beeld zien. Zoveel gemeenten,
zoveel stelsels en bijzonderheden. Elke gemeente legt met haar samenwerkende veaanbieders en andere relevante partners eigen accenten en kiest daarvoor naar eigen inzicht
de beste maatregelen en activiteiten binnen gegeven contextuele, beleidsmatige en financiële
kaders. Wat alle portretten met elkaar hebben is dat er vol ingezet wordt op het versterken
van het fundament voor leren en ontwikkelen op jonge leeftijd, opdat doelgroepkinderen uit
betere perspectieven krijgen op succesvolle schoolloopbanen.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

8

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 1 (Roosendaal): “Ruimhartig beleid?”
Achtergrondinformatie
Op basis de beschikbare gegevens van de gemeente Roosendaal komen we tot te volgende
overzicht.
Tabel 1. Achtergrondinformatie
Goab-budget; stijging
Inzet eigen middelen voor onderwijskansen
Percentage goab aan ve
Bedrag per doelgroeppeuter
Aantal ve-aanbieders
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie
Aantal en percentage peuters met een risico
op onderwijsachterstanden volgens CBS
Aantal en bereik doelgroeppeuters volgens
eigen definitie dat ve krijgt
Ve-aanbod

≈ € 2.994.894 (2022); stijging 38% t.o.v.
2018
≈ € 350.000, waaronder inzet van de
zogeheten Asscher-middelen
65%
€ 14.833
5
326
170 (16%)
224 (69%)
Vanaf 2,5 jaar, maar reguliere en
doelgroeppeuters kunnen al vanaf 2 jaar
starten met 2 dagdelen per week, waardoor
doelgroeppeuters van 2 tot 4 jaar maximaal
1.120 uur kunnen krijgen
Verschillende varianten per ve-aanbieder
(maximaal 320 uur per jaar voor een
reguliere peuter en maximaal 640 uur voor
een doelgroeppeuter)

Ouderbijdragen

Gratis uren voor ouders van
doelgroeppeuters én reguliere peuters die
onder de armoederegeling vallen
VNG Adviestabel ouderbijdrage
peuteropvang 2022

De gemeente Roosendaal
In Roosendaal wonen ruim 77 duizend personen, verspreid over zes kernen. Bijna de helft van
de inwoners is middelbaar opgeleid (47%), gevolgd door 16 procent hoogopgeleiden en ruim
een kwart wetenschappelijk opgeleiden (26%). Eén op de tien inwoners is laag opgeleid (11%).
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

9

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Van de gezinnen in Roosendaal maakt meer dan het landelijke gemiddelde gebruik van
voorzieningen in het sociaal domein (25% versus 20%). Het aantal eenoudergezinnen is vrijwel
vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde (17% versus 16%), evenals het percentage kinderen
uit uitkeringsgezinnen (8% versus 7%). In de gemeente Roosendaal wonen circa 15 duizend
jongeren van 0 tot 19 jaar oud. 11 procent van de jongeren in gemeente Roosendaal ontvangt
jeugdhulp, iets boven het landelijk gemiddelde. Hetzelfde geldt voor het percentage
vroegtijdig schoolverlaters (2,4% versus 1,8%). Het percentage jongeren dat jeugdhulp met
verblijf ontvangt is in Roosendaal lager (0,6% ten opzichte van 1,1%). Roosendaal wordt
gekenmerkt door een diversiteit in de populatie tussen de verschillende wijken.

Verandering van rol van gemeente: meer regie pakken
Roosendaal heeft lange tijd een overwegend faciliterende rol gehad bij het
onderwijsachterstandenbeleid. Als de stakeholders iets wilden, dan keek de gemeente of dit
financieel haalbaar was. Inmiddels staan de stakeholders uit kinderopvang en basisonderwijs
op het standpunt dat de gemeente een meer regisserende rol op zich neemt. De gemeente
vindt dit een terechte eis, en pakt nu op meer dossiers de regie, ook bij het
onderwijsachterstandenbeleid. Momenteel is de uitvoering van het
onderwijsachterstandenbeleid en voorschoolse educatie vooral een zaak van een aantal veaanbieders en basisscholen, maar men wil toegroeien naar een meer integrale aanpak op
wijkniveau.

Stijging van goab-budget geeft ruimte voor ‘ruimhartig beleid’
Roosendaal heeft sinds 2019 meer goab-budget te besteden. In 2019 kreeg de gemeente
Roosendaal nog € 2.291.000,-. Inmiddels is dat nagenoeg € 3 miljoen. De gemeente zet
€ 350.000 aan eigen middelen uit het gemeentefond in. De aanvullende Asscher-middelen
worden ingezet voor het verzorgen van een aanbod voor reguliere peuters op de ve-locaties en
een aanbod voor reguliere peuters op reguliere locaties.
De gemeente is van mening dat ze voldoende goab-budget krijgen voor het organiseren van
een kwalitatief goed en dekkend ve-aanbod van 960 uur voor doelgroeppeuters van 2,5 tot 4
jaar volgens de wettelijke eisen. 65 procent van de SPUK (specifieke uitkering) gaat op aan ve.
Als gevolg van de groei van het goab-budget is de doelgroepdefinitie verbreed. Er zijn bijna
tweemaal zoveel doelgroeppeuters dan het CBS identificeert. Bovendien kan er al vanaf 2 jaar
gebruik worden gemaakt van ve. Ook is er budget beschikbaar voor basisscholen om
activiteiten voor doelgroepkinderen 4 t/m 12 jaar te financieren. Daarmee omvat het goab
meer dan de activiteiten ten behoeve van de WPO. De gemeente heeft in 2022 € 600.000,voor de uitvoering van schakelklassen gereserveerd. Voor de voorziening van anderstaligen
(nieuwkomers) is € 180.000,- uitgetrokken.
De gemeente hanteert een subsidieplafond van € 2 miljoen per jaar voor het aanbieden van
een erkend ve-programma aan de geïndiceerde doelgroep dat voldoet aan de wettelijke norm
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

10

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

en de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Het subsidieplafond voor
activiteiten gericht op het vergroten van de ouderbetrokkenheid, in aanvulling op de
structurele ouderbetrokkenheid die onderdeel uitmaakt van de ve, bedraagt per jaar
€ 95.000,-.
De gemeente heeft daarnaast nog een aparte subsidieregeling voor de inzet van extra formatie
personeel (o.m. inzet pedagogisch beleidsmedewerker in de ve, tijdelijk boven formatieve
derde pedagogisch medewerkers op ve- groep, extra inzet uren t.b.v. overleg met
zorgprofessionals).

Subsidie aan ve-aanbieders
De gemeente hanteert vanaf 2021 een bedrag van € 11,40 als maximum uurtarief voor ve. Dit
is een veel hoger tarief dan de € 10,- per uur die de gemeente hiervoor hanteerde. Daar
kwamen de ve-aanbieders ook bij lange na niet mee uit, aldus één van de ve-aanbieders. Deze
‘opslagsubsidie’ geldt overigens alleen voor de doelgroeppeuters. Eén van de ve-aanbieders
vindt dit een courant bedrag, maar vindt het onterecht dat er geen opslagsubsidie is voor de
reguliere peuters. Zij maken immers gebruik van hetzelfde kwaliteitsaanbod. Alleen het aantal
afgenomen dagdelen/uren verschilt, maar niet de kwaliteit.
Schommelingen in aantallen doelgroeppeuters gaan nu gepaard met schommelingen in de
subsidiebedragen, en dat vinden de ve-aanbieders ongelukkig. Ook vinden ze het onterecht dat
er geen jaarlijkse indexering plaatsvindt, zoals dat wel gebeurt op landelijk niveau.
Eén van de ve-aanbieders regelt met de opslagsubsidie dat pedagogisch medewerkers extra
niet- groepsgebonden uren (taakuren) kunnen krijgen. Zo is er bijvoorbeeld geregeld dat een
pedagogisch medewerker 50 minuten per doelgroeppeuter krijgt voor het registreren van de
ontwikkeling in het kindvolgsysteem KIJK! de andere ve-aanbieder wendt de subsidie aan voor
kwaliteitsverbetering.

‘Gratis’ dagdelen en twee compensatieregelingen voor het vergroten van de
toegankelijkheid
Bij ve kunnen ouders van doelgroeppeuters ‘gratis’ dagdelen krijgen. Roosendaal doet echter
meer om de toegankelijkheid te vergroten. Ze heeft een regeling in het leven geroepen waarbij
gezinnen met kinderen in de leeftijd van 2 tot 4 jaar, waarbij geen sprake is van recht op
kinderopvangtoeslag en de peuter geen doelgroepindicatie krijgt, in aanmerking kunnen
komen om tegen een verlaagd, inkomensafhankelijk tarief gebruik te maken van peuteropvang,
kinderdagopvang of gastouderopvang. Het subsidieplafond vanuit de gemeente hiervoor is
€ 225.000,- per jaar, gebaseerd op het maximumaantal uren op jaarbasis (320).
Daarnaast is er nog een armoederegeling peuteropvang. Hiermee kan de inkomensafhankelijke
bijdrage volledig worden vergoed, voor peuteropvang of voorschoolse educatie voor ouders die
deze bijdrage niet kunnen betalen. De regeling kan ter aanvulling zijn op de
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

11

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

compensatieregeling peuteropvang of de subsidieregeling voorschoolse educatie. Het
subsidieplafond voor het vergoeden van de compensatieregeling armoede peuteropvang voor
ouders, die de eigen inkomensafhankelijke bijdrage niet kunnen betalen, bedraagt per jaar
€ 10.000,-. De spelregels voor het in aanmerking komen voor deze regelingen worden
binnenkort aangescherpt.
Eén van de ve-aanbieders maakt duidelijk dat de invoering van de 960 uur ve bij hen
aanvankelijk heeft geleid tot een daling van het gebruik, omdat de kosten voor sommige
ouders stegen. Dit was destijds een enorme uitvoeringsoperatie met veel
informatievoorziening en communicatie met de ouders om ze niet te verliezen.

Brandende vraagstukken bij ve-aanbieders
Eén van de meest prangende vraagstukken bij de ve-aanbieders is het (toenemende)
personeelstekort in de ve. Dit brengt een complexe planningsoperatie met zich mee.
Continuïteit en stabiliteit op de ve-groepen garanderen wordt als een grote uitdaging gezien.
Een ander zorgpunt betreft de na-ijleffecten van corona. Hoewel het lastig is om een scherp
onderscheid te maken tussen ‘gevoelens’ en ‘feiten’, merken pedagogisch medewerkers dat de
peuters ‘anders binnenkomen’ dan voorheen. Dit blijkt ook uit het observatiesysteem Kijk!
Peuters lopen op een aantal ontwikkelaspecten meer achter. Denk aan de taalontwikkeling en
zelfredzaamheid. Dit uit zich bijvoorbeeld ook in termen van speengebruik en vertraagde
zindelijkheid. De andere ve-aanbieder vult aan: “Er zijn kinderen die heel moeilijk tot spelen
(met andere kinderen) komen.” Ook het begrenzen van gedrag heeft een nieuwe dimensie
gekregen. Aan de andere kant zijn veel jonge kinderen op vroege leeftijd intensief in aanraking
gekomen met beeldschermgebruik. Al met al zijn er meer zorgen over de opvoedsituatie thuis,
en het lijkt lastiger om hierin met de ouders over in gesprek te gaan en samen in op te trekken.
Eén van de gesprekspartners zegt hierover:
“Voorschoolse educatie kan niet oplossen wat er thuis allemaal misgaat, dat lukt gewoon niet.”
Maar een andere gesprekspartner zegt juist veel mogelijkheden te zien om een zinvolle
bijdrage leveren:
“Wij kunnen een enorme bijdrage leveren aan het systeem van het kind en aan het kind zelf. De
kinderopvang heeft een belangrijke beschermende functie in bijvoorbeeld het voordoen van
pedagogisch handelen naar een kind. Deze mogelijkheden ontstaan bijvoorbeeld bij een
spelinloop waar ouder- kind interactie geobserveerd kan worden door een pedagogisch
medewerker/coach. Die daarop weer kan anticiperen, voordoen etc. Bij generationele
problemen van ouders (bijv. omdat ze zelf nooit een stabiele opgroeisituatie hebben ervaren
met een emotioneel beschikbare ouder of een ouder die pedagogisch kon handelen) kunnen ze
bij ons afkijken en leren hoe het anders kan.”
Eén van de ve-aanbieders is van mening dat er te veel peuters met een indicatie worden
aangemeld waarvoor ve eigenlijk niet dé oplossing is. Deze groep peuters heeft meer nodig dan
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

12

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

ve, ze heeft vormen van ve mét extra ondersteuning en/of passende kinderopvang nodig. Dit is
echter nog niet in deze gemeente aanwezig. Volgens deze ve-aanbieder zou het goed zijn als er
meer tussenvormen tussen enerzijds reguliere kinderdagopvang (ene kant van het spectrum)
en anderzijds medisch kinderdagverblijf (andere kant van het spectrum) zouden komen.

Aanbod
Ve-aanbieders hebben van de gemeente veel vrijheid gekregen bij het neerzetten van 960 uur
ve voor doelgroeppeuters en de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Hier
zijn geen specifieke afspraken over gemaakt, behalve de wettelijke vereisten. Als gevolg hiervan
worden er bij de ve-aanbieders diverse 960 uurs-varianten aangeboden.
Eén van de ve-aanbieders waarmee is gesproken heeft een variant van drie lange dagdelen van
5;20 uur (16 uur in de week). Doelgroeppeuters beginnen om 8.30 uur en blijven tot 13.50 uur.
Hier is destijds voor gekozen vanwege de aansluiting bij de schooltijden. Reguliere peuters
krijgen twee dagdelen van 3;20 uur (6 uur en 40 minuten in de week), zij gaan eerder op de
dag weg. De ve-aanbieder zou graag zien dat in de nabije toekomst de reguliere peuters ook
acht uur in de week zouden krijgen.
De andere ve-aanbieder doet het anders. Zij bieden drie dagdelen van vier uur plus nog een
extra vierde (korte) middag, met eens in de twee weken nog een (korte) middag. Zo komen ze
ook op 960 uur ve in totaal. Hiervoor is gekozen om aan te sluiten bij de schooltijden en
vanwege beschikbare ruimte. Het liefst ziet deze ve-aanbieder dat één van die middagen voor
ouder én kind wordt ingericht, maar dat komt moeizaam van de grond. “Sommige ouders
vinden dit nét iets te spannend, omdat er dan professionals meekijken.” Maar het komt ook
voor dat ouders juist de behoefte hebben om even ontzorgd te worden in de thuissituatie. Om
bijvoorbeeld boodschappen te kunnen doen, de ruimte te krijgen op aan eigen ontplooiing te
werken.
Soms beginnen doelgroeppeuters pas op 3 jaar of zelfs nog later met ve. Het is volgens de veaanbieder heel lastig om dan met het aanbod nog verschil te kunnen maken in de
voorbereiding op de basisschool. Een enkele keer komt het voor dat peuters tot na hun vierde
blijven. Dan gaat het bijvoorbeeld om kinderen die niet naar een reguliere school gaan, maar
naar een vorm van speciaal onderwijs (bijv. kinderen met een taalontwikkelingsstoornis).

Extra kwaliteitseisen
De gemeente heeft extra kwaliteitseisen gesteld waaraan de ve-aanbieders zich houden. Dit
betreft aanvullende uitvoeringseisen ten aanzien van ve (bijv. alleen ve-aanbod in aparte
peutergroepen in kortdurende peuteropvang en kinderdagopvang, géén ve in verticale groepen
0-4 jaar) en verplichte deelname aan (gemeentelijk) overleg (bijv. deelname aan wijkoverleg).

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

13

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Ouderbijdragen bij ve
Diverse ouders krijgen van de gemeente een tegemoetkoming in de kosten van de
ouderbijdragen. Dit betreft niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders van doelgroeppeuters,
niet-kinderopvangtoeslaggerechtigde ouders van reguliere peuters en kinderen met een
sociaal-medische indicatie (SMI).
Eén van de ve-aanbieders meldt dat ze de vraagprijs voor ouders van doelgroeppeuters gelijk
stellen aan het maximum fiscaal tarief van € 9,12 per uur (2023). Dit doen niet alle veaanbieders. Er zijn ve-aanbieders die daarboven zitten. Het komt daarnaast voor dat aan
toeslaggerechtigde ouders van reguliere peuters een hoger uurtarief wordt gevraagd: € 9,48.
Enkele ve-aanbieders vinden dat ze te weinig subsidiemiddelen krijgen. Ze leggen middelen bij
uit andere inkomsten (rendabele locaties, buitenschoolse opvang). Er zijn bij de ve-aanbieders
geen signalen dat er ouders afhaken vanwege de hoge kosten van ve. Wel haken er soms
ouders af vanwege de landelijke toeslagenaffaire die veelvuldig in het nieuws is. Hierdoor
durven zij geen toeslag aan te vragen.

Subsidie voor de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
Ve-aanbieders krijgen van de gemeente € 450,- (€ 45,- per uur volgens de urennorm) per
doelgroeppeuters per ve-locatie voor de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve.
Soms is de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vooral beleidsmatig bezig, soms is de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vooral een coach. Combinatievormen komen ook
voor.
Eén van de ve-aanbieders waarmee is gesproken heeft al een tijdje een coach aangesteld. Deze
coach bundelt de uren vanuit de Wet IKK en uren vanuit de ve voor haar betrokkenheid bij de
professionele ontwikkeling van pedagogisch medewerkers op de 4,5 ve-groep die zij begeleidt.
Daarnaast is ze ook coach op de reguliere dagopvang en buitenschoolse opvang. Dit is minder
intensief. Ongeveer 75 procent van haar tijd is contacttijd met de pedagogisch medewerkers.
Ze is veel op de ve-groepen aanwezig. Ze verdeelt haar tijd zo dat ze meer aanwezig kan zijn op
‘zware’ groepen (bijv. 14 doelgroeppeuters) dan op ‘lichte’ ve-groepen (bijv. 4
doelgroeppeuters). Dit wordt ook aangestuurd vanuit de eigen organisatie. Dit vindt ze een
duidelijke en werkbare systematiek, ook naar de GGD-inspectie toe kan ze haar inzet
verantwoorden.

Inhoudelijke werkzaamheden van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
Eén van de coaches vertelt op uiteenlopende manieren betrokken te zijn bij de
kwaliteitsverbetering op de ve-groepen. Ze verzamelt en duidt onder meer de
ontwikkelingsgegevens van kinderen in relatie tot het ve-aanbod. Ook maakt ze samen met de
pedagogisch medewerkers groepsplannen op basis van KIJK!-gegevens. Afname van
Pedagogiek in Beeld (PiB) helpt haar om een analyse te kunnen maken van de geboden
kwaliteit en het formuleren van verbeterpunten, waarop de coaching vervolgens kan
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

14

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

aansluiten. Gemist wordt tijd voor coaching van pedagogisch medewerkers buiten de groep
naar aanleiding van video-opnames. Het coachen van pedagogisch medewerkers vindt
overwegend op de groepen plaats, maar dit verstoort soms de alledaagse gang van zaken en
het directe werken met de jonge kinderen. De coach is gestart met de opleiding tot Piramidetrainer, zodat ze in de toekomst de interne scholing van pedagogisch medewerkers op zich kan
nemen.
Bij de andere ve-aanbieder was aanvankelijk de leidinggevende ook een tijdje de pedagogisch
coach de ve (combinatiefunctie). Maar dat ging niet goed samen. Ze vinden het beter om de
taken te scheiden. “Het bureauwerk, de papieren rompslomp, drukt de coaching vaak naar de
achtergrond.” Tegenwoordig is er een goede balans tussen het implementeren van beleid en de
(team)coaching. De pedagogisch beleidsmedewerker in de ve staat een (dag)deel van de tijd op
de groep als tweede pedagogisch medewerker en voor de overige uren (18) in de week is ze
coach. Ze is een soort van ‘meewerkend voorvrouw’. Dit ziet ze zelf als een groot voordeel.
Hierdoor staat ze dicht bij de pedagogisch medewerkers. Toch weet ze voldoende professionele
distantie te bewaren.
“Het is een goed en professioneel team waarin het normaal is om elkaar aan te spreken op
gedrag, te reflecteren op eigen gedrag en elkaar feedback te geven.”
Vanuit de ve heeft de coach negen uren in de week voor coaching. Met (tijdelijke) aanvullende
NPO-middelen van de gemeente weet deze ve-aanbieder negen extra uren coaching in de
week te arrangeren.
Bij de coaching in de praktijk spelen uitdagende vraagstukken, aldus één van de coaches. Denk
aan het uitbreiden van spel van de kinderen en het bevorderen van meer zelfstandigheid. Een
ander vraagstuk heeft betrekking op een ve-groep die betrekkelijk veel jongens heeft, met een
heel eigen dynamiek: fysiek, ruw, druk, bandeloos gedrag, korte aandachtspanne. Hier
worstelen de pedagogisch medewerkers mee. In dit soort gevallen komt de coach op de groep
observeren: hoe ontstaat deze drukte, hoe kun je het voor zijn, hoe begrens je op effectieve
wijze gedrag? Vanuit het pedagogisch beleid wordt dan een coachplan opgesteld welke
vervolgens wordt geïmplementeerd in de praktijk. Dit gaat om vraagstukken die naar voren
komen naar aanleiding van observaties op de groepen en individuele coachgesprekken. Het
coachplan wordt gemaakt op organisatie/groepsniveau. Daarnaast heeft de coach ook nog
individuele coaching van pedagogisch medewerkers. Dit betreft dan kwaliteitsverbetering,
persoonlijke groei en hulpvragen. Naar aanleiding van deze coachingsgesprekken maakt de
coach een plan van aanpak, heeft de pedagogisch medewerker de regie over haar eigen doelen
en borgt de coach deze samen met de pedagogisch medewerkers. Welke vorm deze coaching
krijgt is afhankelijk van de pedagogisch medewerker en het doel (bijv. VIB, het oefenen van
oudergesprekken, theoretische handvatten, overleggen, observaties).

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

15

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Opbrengsten van ve
Hoewel alle ve-aanbieders (en ook de basisscholen) van mening zijn dat ve veel impact heeft
op de ontwikkeling van doelgroeppeuters, ziet de gemeente dit ook maar is het lastig om dit
meetbaar te maken. Uit de beschikbare cijfers blijkt dat het aandeel doelgroep met
(beginnende) onderwijsachterstanden nog altijd hoger is dan het landelijk gemiddelde. Daarom
bezint de gemeente zich erop hoe ze de impact van ve beter zichtbaar kunnen maken. Eén van
de ve-aanbieders merkt in dit verband op dat pedagogisch medewerkers nog beter kunnen
worden in ‘opbrengstgericht werken’ met peuters, en dat coaches hier een belangrijke rol in
kunnen vervullen.

Ambities voor de toekomst
Roosendaal heeft meerdere ambities voor de toekomst. Men is bezig met het vernieuwen van
het beleid, er is onlangs een eerste sessie met het veld is georganiseerd. Eén van de zaken die
men beter wil regelen is de overdracht tussen kinderopvang en basisonderwijs. Dit sluit ook
aan bij de wens van één van de ve-aanbieders. Eén van de ve-aanbieders ziet graag dat de
samenwerking en afstemming met het basisonderwijs wordt geïntensiveerd. “De doorgaande
lijn kan nog zo veel beter.” Hoewel de ve-aanbieder dit graag oppakt, wordt bij de basisscholen
soms een terughoudendheid geconstateerd.
Een ander punt dat zowel de gemeente als beide ve-aanbieders aandragen is het verbreden
van de zorg binnen de muren van de kinderopvang. Voorschoolse educatie is niet de panacee
voor alles. Er zijn ook jonge kinderen met extra ondersteuningsbehoeften en/of complexe
vraagstukken waarvoor ve niet een allesomvattende oplossing is. De gemeente wil net als de
ve-aanbieders tussen een regulier kinderdagverblijf en een medisch kinderdagverblijf een
continuüm van zorg organiseren. Extra handen op de groep kan hierin ook een rol spelen,
omdat dan de draagkracht toeneemt. Het werken aan passende/inclusieve kinderopvang
vraagt evenwel om een sterke ketenbenadering rondom het jonge kind, die er volgens één van
de ve-aanbieders nog niet is.
“Er zijn nog te veel eilandjes.”
De ve-aanbieders zijn eveneens ambitieus. Bij één van de ve-aanbieders leeft de wens om de
urenuitbreiding op te rekken. In 16 uur per week, 960 uur in totaal tussen 2,5 en 4 jaar kun je
een begin maken van een bijdrage aan de brede ontwikkeling van doelgroeppeuters, maar een
aanbod van vier of vijf forse dagdelen per week zou nog beter zijn. “Dan maak je een veel
grotere en blijvende impact.” De 16 uur per week is volgens deze ve-aanbieder eigenlijk een
‘light version’. In combinatie met maximaal 12 peuters op een groep zou de
‘ontwikkelproductiviteit’ van doelgroeppeuters sterk omhooggaan.
Een andere ambitie betreft de herziening van een vve-indicatie. De ambitie is om deze niet
louter te koppelen aan het opleidingsniveau van ouders en/of de taal-spraakontwikkeling van
een peuter. Er kan veel meer spelen, ook op andere ontwikkelingsgebieden. Deze uitdagingen
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

16

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

kunnen een belemmerende factor zijn. Denk bijvoorbeeld aan een gezinssituatie waar
meerdere kinderen zijn, waarvan één kind zorgbehoevend is en daarmee een enorme draaglast
heeft op de ouders. Of een peuter met slaapproblematiek van wie het dag/nacht- ritme is
omgegooid. Deelname aan ve geeft dan een dagstructuur, ouders die ontlast worden en hulp
krijgen van ondersteuning in slaapproblematiek en de tijd hebben om bijvoorbeeld naar een
coach te gaan.
Op het gebied van het bevorderen van ouderbetrokkenheid en het beïnvloeden van de
opvoeding en ontwikkelingsstimulering in de thuissituatie zijn er ook wensen. Eén van de
aanbieders zou graag de huisbezoeken in ere herstellen. Gezien de huidige personeelskrapte is
dit echter niet uitvoerbaar.

Gebruikte bronnen
Voor deze praktijkbeschrijving is gesproken met:
• beleidsadviseur Jeugd en Onderwijs van de gemeente Roosendaal
• manager stafafdeling pedagogiek en kwaliteit (tevens betrokken bij de
subsidieregelingen vanuit meerdere gemeenten) en coach van de Kober groep
• leidinggevende en vve-coach (tevens pedagogisch professional) van de peutergroepen
van de Kroevendonk
Daarnaast zijn de volgende documenten geraadpleegd:
• financiële data bestedingsonderzoek Cebeon
• ingevulde vragenlijst van de gemeente
• notitie onderwijsachterstandenbeleid Roosendaal 2019 - 2022
• GKA-Agenda Roosendaal
• subsidieregeling Onderwijsachterstandenbeleid 2022
• subsidieregeling Compensatie peuteropvang 2023
• gemeente Roosendaal Jeugdagenda 2020-2021

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

17

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 2 (Kapelle): “Lokaal maatwerk met regionale
samenwerking”
Achtergrondinformatie
Op basis de beschikbare gegevens van de gemeente Kapelle komen we tot te volgende
overzicht.
Tabel 2. Achtergrondinformatie
Goab-budget; stijging
Inzet eigen middelen voor onderwijskansen
Percentage goab aan ve
Bedrag per doelgroeppeuter
Aantal ve-aanbieders
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie
Aantal en percentage peuters met een
risico op onderwijsachterstanden volgens
CBS
Aantal en bereik doelgroeppeuters volgens
eigen definitie dat ve krijgt
Ve-aanbod

≈ € 113.000 ; stijging van 88% t.o.v. 2018
≈ € 110.000
65%
€ 8.631
2
40
20 (11%)

21 (53%)
Vanaf 2,5 jaar
Gemiddeld 16 uur per week

Ouderbijdragen

50% gratis uren voor ouders van
doelgroeppeuters
Volgens Kinderopvangtoeslagtabel

De gemeente Kapelle
In Kapelle wonen ongeveer 13 duizend personen, verspreid over vier kernen. Ongeveer 45
procent van de inwoners is middelbaar opgeleid, en vergelijkbaar percentage is hoger
opgeleid. Bijna één op de tien inwoners heeft geen startkwalificatie en heeft het
basisonderwijs of voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) afgerond. In Kapelle
wonen is bijna een kwart van de inwoners onder de 19 jaar; ongeveer 3000. Zes procent van
de kinderen woont in een eenoudergezin en drie procent in zogenoemde uitkeringsgezinnen;
beide lager dan de landelijk gemiddelden van 7,3 en 6 procent respectievelijk. Er is op basis
van landelijke bronnen niet bekend hoeveel van de inwoners in Kapelle in schuldsanering
zitten. De financiële welvaart (besteedbaar inkomen en vermogen van huishoudens) in de
gemeente ligt hoger dan landelijk gemiddeld, waarbij Wemeldinge wel een iets lagere
gemiddelde financiële welvaart kent dan de andere kernen.
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

18

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Het percentage kinderen (tot 18 jaar) met jeugdhulp in Kapelle ligt met 11,3 procent iets hoger
dan het landelijk gemiddelde van 10,7 procent. Het aantal voortijdig schoolverlaters ligt dan
weer iets lager dan het landelijk gemiddelde (1,1% versus 1,7%).
Tegen deze achtergrond werkt de gemeente met haar partners binnen en buiten de
gemeentegrenzen aan het voorkomen van onderwijsachterstanden.

Regionaal optrekken geeft gelijke (financiële) kaders
In de provincie Zeeland werken de gemeenten intensief samen, onder andere op het terrein
van onderwijskansen voor kinderen. Intensief samenwerken betekent dat de gemeenten
beleidsinhoudelijk veel samenwerken maar ook bijvoorbeeld alle dertien eenzelfde
toeleidingsmonitor hebben ingekocht, waarmee de gemeenten en aanbieders voorschoolse
educatie (ve) zicht krijgen op het bereik en de redenen waarom ouders geen gebruik maken
van ve. Gezamenlijke inkoop zorgt voor gelijke uitgangspunten voor alle – veelal ook regionaal
opererende – ve-aanbieders. Daarnaast is het beleidsmatig en financieel ook vaak efficiënter.
Het verkrijgen van inzicht in en vergroten van het bereik is voor de gemeente Kapelle een van
de speerpunten voor de komende beleidsperiode. De gemeente en ve-aanbieders zien dat er
tot nu toe namelijk nog te vaak sprake is van een verschil tussen de aantallen indicaties die
worden afgegeven door de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en de bij de aanbieders aangemelde
en geplaatste kinderen. Dit komt deels door verschillende manieren van tellen. Het bereik in
de gemeente is, net als in enkele andere Zeeuwse gemeenten, relatief laag, rond de 50
procent. Een van de mogelijke redenen hiervoor is dat veel ouders vanwege persoonlijke
overtuigingen hun kinderen graag thuishouden tot schoolgaande leeftijd. De
toeleidingsmonitor moet nog meer inzicht gaan geven waar nog winst te behalen valt,
bijvoorbeeld door communicatie over het aanbod, het aanpassen van de ouderbijdrage,
nadenken over bereikbaarheid of andere vormen van aanbod (zoals ve in de
kinderdagopvang).

Evaluatie biedt basis voor nieuwe investeringen
Waar het gaat om beleidsontwikkeling trekt de gemeente Kapelle ook op met de
buurgemeenten. De vijf Bevelandse gemeenten (Reimerswaal, Borsele, Goes, Noord-Beveland
en Kapelle) hebben een gezamenlijk onderwijsachterstandenbeleid (OAB) opgesteld en gaan
dit vernieuwen. De gemeenten hebben het beleid onlangs samen met de partners
geëvalueerd. Uit deze evaluatie bleek onder andere dat veel van de gestelde doelen niet
waren bereikt, vooral doordat de bedachte acties niet zijn uitgevoerd door omstandigheden
als wisseling van medewerkers of corona. Voorbeeld van gestelde doelen is het vergroten van
de ouderbetrokkenheid of het realiseren van 90 procent bezetting van ve-plaatsen. Daarnaast
zien de ve-aanbieders ook dat er meer betrokkenheid, sturing en regie mag komen vanuit de
gemeente om de gemaakte afspraken op te volgen en hier invulling aan te geven.
“Focus op de basis, daar afspraken over maken en die ook opvolgen, dat is waar we ons op
moeten richten.”
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

19

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Inhoudelijk kwam er uit de evaluatie onder andere naar voren dat er in de volgende
beleidsperiode vanuit alle partners meer aandacht mag zijn voor ouderbetrokkenheid en de rol
van ouders. Activiteiten die het onderwijs en de opvang kunnen ondernemen om ouders meer
te betrekken bij de (taal)ontwikkeling van het kind mogen wat de gemeente en ve-aanbieders
betreft hoger op de agenda komen. Er gebeurt nu al wel wat, zoals ontwikkeltassen die mee
naar huis gaan, maar vooral ook de afstemming met het onderwijs kan hierin nog versterkt.
Hierbij is het ook van belang dat het voor ouders duidelijk is wat ve inhoudt, welke
verwachtingen er over en weer zijn en wat de rol van de ouder is bij de taalontwikkeling van
het kind.
Ook rondom monitoring kan er volgens de gemeente nog extra aandacht komen voor het met
elkaar bespreken en vervolgens opvolgen van acties op basis van de gemeentelijke
rapportages uit KIJK!. Het formuleren van verbeteringsacties, op basis van deze KIJK!rapportages en op basis van een rapportage van resultaten bij scholen die werken met
ParnasSys, kan bijdragen aan het verhogen van de kwaliteit van het voor- en vroegschoolse
aanbod, aldus de gemeente. Deze verbeterpunten, die nog verder verduidelijkt en besproken
moeten worden, vragen mogelijk ook om extra financiële investeringen, die de gemeente als
belangrijk acht omdat zij bijdragen aan de kwaliteit van het voorschools aanbod.

Eigen gemeentelijke middelen inzetten voor aanbod …….
Aan toeleiding, inclusief de nieuwe toeleidingsmonitor, wordt ongeveer 15 procent van de
totale (geoormerkte Rijks- en eigen) middelen voor het onderwijsachterstandenbeleid in
Kapelle besteed. De keuze om hier een deel van de middelen aan te besteden is vooral om de
hierboven genoemde wens het bereik te verhogen. Naast middelen voor toeleiding gaat het
gros van alle middelen naar het aanbod ve via een subsidieuurprijs (80%). Daarnaast gaan de
middelen naar aanvullende activiteiten (zoals Boekstart), monitoring, professionalisering en
kwaliteit (de doorgaande lijn).
“Wij zetten eigen middelen in, omdat voor ons ve ook onderdeel is van de preventieve
voorzieningen in onze gemeente.”
Bij de financiering van het aanbod worden zowel aanbieders ve als ouders van
doelgroeppeuters gecompenseerd voor de kosten van ve. De ouders van doelgroeppeuters
hoeven niet voor alle uren ve te betalen: 50 procent van de uren zijn ‘gratis’ waardoor zij van
de 960 uur over anderhalf jaar 480 uur aan de aanbieder betalen. Ouders zonder recht op
kinderopvangtoeslag worden ook gecompenseerd in de kosten tot aan fiscaal maximum en
betalen daarmee netto eenzelfde tarief per uur als de ouders met recht op
kinderopvangtoeslag. Het eventueel verlagen van de ouderbijdrage wordt onderzocht als optie
voor de komende periode.
De aanbieders worden door de gemeente gecompenseerd voor de kosten van ve door een
hogere subsidieuurprijs. Deze subsidieuurprijs – dat wat de gemeente betaalt aan de
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

20

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

aanbieder voor ieder uur ve – ligt ongeveer 3 euro boven het fiscaal maximum. Vanuit dit
uurtarief moet de aanbieder alle kosten voor het ve-aanbod financieren. De stijging van het
geoormerkte OAB-budget is onvoldoende om de stijging in de kosten van ve – als gevolg van
kostenstijgingen bij de aanbieders en het stijgen van het aantal doelgroeppeuters – op te
vangen. De gemeente absorbeert deze stijgingen door ook eigen middelen in te zetten.
De keuze van de gemeente Kapelle om ook eigen middelen aan onderwijskansen te besteden
is dus deels omdat de oab-middelen ontoereikend zijn om een dekkend en gespreid aanbod te
realiseren. Daarnaast heeft de gemeente preventie hoog op de agenda staan, en ziet de
gemeente het aanbod ve, en aanvullende activiteiten zoals Boekstart, als belangrijk onderdeel
hierin.

...... en voor kwaliteit
Ook in de kwaliteit van het aanbod wil de gemeente investeren, met hierbij de afgelopen
periode een focus op de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve en de
doorgaande lijn. Voor de doorgaande lijn zijn er tweemaal per jaar kerngroepoverleggen
tussen de school en de opvanglocatie binnen een locatie, wijk of kern. Deze gesprekken tussen
medewerkers van de kinderopvang en leerkrachten groep 1/2 worden begeleid door een
externe partner die uit de voor onderwijskansen gereserveerde middelen betaald wordt. De
keuze om hier middelen voor vrij te maken is gemaakt omdat de gemeente de doorgaande lijn
als belangrijk element van kwaliteit ziet. Daarnaast is dit in meerdere Zeeuwse gemeenten de
praktijk om de begeleiding van deze kerngroep- of netwerkoverleggen te faciliteren.
In deze gesprekken bespreken de school en de opvanglocatie wat er nodig is om de
doorgaande lijn en de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie te versterken. Zo
bespreken zij concrete afspraken over een warme overdracht of uitwisseling van gegevens of
de ontwikkeling van de populatie in relatie tot de doelgroepdefinitie. Ook de
doelgroepdefinitie an sich kan onderwerp van gesprek zijn. Afspraken worden vastgelegd in
een borgingsdocument, waar de gemeente ook inzage in heeft. De afspraken zijn in de vorm
van doelen, bedoeld om te streven naar een hogere kwaliteit. De partners zien ook
meerwaarde in deze gesprekken, hoewel het nakomen van de afspraken nog sterk wisselt en
er ruimte is om de manier waarop de gesprekken lopen te verbeteren. Sommige scholen
hebben bijvoorbeeld geen zicht op wie de doelgroepkinderen zijn en er is weinig
terugkoppeling vanuit het onderwijs terug naar de opvang, terwijl dat ook kan bijdragen aan
het verbeteren van de doorgaande lijn. De gemeente kan hier, aldus de ve-aanbieders, sterker
op gaan sturen zodat zowel onderwijs en voorschool in dit overleg als gelijkwaardig partners
kunnen werken aan het versterken van de doorgaande lijn.
“Terugkoppeling vanuit de scholen over bijvoorbeeld onze overdracht kan ook helpen de
doorgaande lijn te verbeteren.”

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

21

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Financiering van kwaliteit op de groep, ook door aanbieders zelf
Naast een kwaliteitsimpuls via de kerngroepoverleggen zetten de pedagogisch
beleidsmedewerkers en coaches in de ve zich in om de kwaliteit op de groepen te versterken.
De financiering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve door de gemeente verloopt
niet via de subsidieuurprijs maar als bedrag per ve-peuter per jaar van € 400,- (€ 40,- per uur
op basis van de 10-urennorm). Dit bedrag is op basis van advies van een externe partij en in
overleg met de aanbieders en de gemeente tot stand gekomen.
De wijze waarop de pedagogisch beleidsmedewerker/coach in de ve wordt ingezet, verschilt
per aanbieder. Bij een van de aanbieders in Kapelle zijn de beleidstaken en coachende taken
bijvoorbeeld gesplitst, hoewel zowel de coach als de beleidsmedewerkers onderdeel zijn van
hetzelfde team. De pedagogisch coaches nemen deel in een landelijk team, worden
aangestuurd door twee teamleiders en voeren hun werkzaamheden uit in regio Zeeland. De
ve-beleidsmedewerkers van deze aanbieder stellen kaders op voor de coaches. Deze coaches
stemmen landelijk met elkaar af en ook is er landelijke intervisie maar iedere coach heeft een
aantal vaste Zeeuwse locaties onder de hoede en voert minimaal 75 procent van de tijd
coachingstaken uit. De andere tijd is voor afstemming, intervisie, professionalisering en
urenregistraties voor de GGD. De coaches zijn zowel vanuit de Wet Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang (IKK) als vanuit de kwaliteitsverbetering in de ve aan het werk. Op de vegroepen hebben zij daarbij extra aandacht voor de kwaliteit van ve. Door deze
combinatiefuncties ging het bij de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
daarom in de meeste gevallen ook om een uitbreiding van uren voor bestaande pedagogisch
coaches. Om ervoor te zorgen dat er voldoende ve- en coachingsexpertise aanwezig is, zijn
deze medewerkers vanuit gemeentelijke middelen extra geschoold.
Bij de andere ve-aanbieder zijn de uren en taken van de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve toegevoegd aan de uren en taken van de intern begeleiders die in dienst zijn van de veaanbieder. Daarmee was er ook bij deze aanbieder sprake van uitbreiding van bestaande
functies en contracten. De intern begeleiders binnen deze organisatie zijn enerzijds de spin in
het web bij zorgvraagstukken (gesprekken met ouders, contact met externen, observaties,
ondersteuning pedagogisch medewerkers) en anderzijds verantwoordelijk voor het versterken
van de kwaliteit van ve op de werkvloer. Zij doen dit naast de pedagogisch coach die vanuit IKK
de pedagogisch medewerkers coacht op pedagogisch handelen. De uren van de intern
begeleiders – een functie die al vijf jaar bestaat – zijn de afgelopen jaren uitgebreid, deels
omdat de zorgvragen toenemen. Met de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve zijn de uren verder uitgebreid, waardoor een intern begeleider nu 28 uur per week
inzetbaar is. De organisatie vindt de functie van groot belang – en ziet ook meerwaarde
doordat zorgen eerder en adequater doorgezet worden – dat zij zelf ook investeren in deze
functie.
“De zorgvraagstukken worden complexer en dat is van invloed op de groep.”

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

22

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Beide aanbieders signaleren dan ook dat de zorgvragen complexer zijn geworden, niet alleen
in Kapelle maar ook in andere gemeenten. Vaak gaat het om een combinatie van
gedragsvraagstukken en ontwikkelingsachterstanden, soms gekoppeld aan ingewikkelde
thuissituaties met armoede of andere problematieken. Dit vraagt veel van de pedagogisch
medewerkers, maar ook van de afstemming van de eigen interne zorgstructuur van de
aanbieders op de structuur van de gemeente en van het onderwijs. Hier komt meer aandacht
voor merken de aanbieders, maar dat zou nog meer mogen omdat dit ook van invloed is op
hoe de groep loopt.

Professionalisering als onderdeel van kwaliteit met financiering door gemeente en
aanbieder
Beide ve-aanbieders in Kapelle investeren zelf in kwaliteit door bijvoorbeeld de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve extra uren in te zetten, boven de door de gemeente vergoede 10
uur per peuter per jaar. Dit wordt (deels) vanuit de inkomsten van onder andere ander aanbod
(bijvoorbeeld kinderdagverblijf) gedekt. Bij de invoering van de pbm’er in de ve heeft de
gemeente ook bijgedragen aan de kosten voor scholing voor medewerkers in deze functie,
omdat de gemeente professionalisering als onderdeel ziet van het versterken van de kwaliteit
van ve. Daarnaast investeren de aanbieders in de ve in kwaliteit door alle medewerkers op veniveau te scholen. Dit blijft een uitdaging door de huidige krapte op de arbeidsmarkt en
doordat nog niet alle pedagogisch medewerkers die van de opleidingen komen een veonderdeel hebben gevolgd.

Bronnen
Voor dit casusverslag is gesproken met:
• de gemeentelijk beleidsmedewerker
• een waarnemend clustermanager
• een pedagogisch beleidsmedewerker kwaliteit en teamleider pedagogisch coaches
• een manager cluster pedagogiek van de twee ve-aanbieders
Verder is gebruik gemaakt van:
• de door de aanbieders en gemeente ingevulde vragenlijsten
• het Cebeon-kostenonderzoek
• het Bevelandse Onderwijsachterstandenbeleid 2020-2022
• openbare bronnen (CBS, DUO, VNG)
• de informatie van de websites van de ve-aanbieders

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

23

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 3 (Groningen): “Grote onderwijskansen voor
kleine kinderen”
Achtergrondinformatie
Een overzicht van achtergrondinformatie van de gemeente Groningen staat in de volgende
tabel.
Tabel 3. Achtergrondinformatie
Goab-budget; stijging
Inzet eigen middelen voor onderwijskansen
Percentage goab aan ve
Bedrag per doelgroeppeuter
Aantal ve-aanbieders
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie en bereik ve
Aantal en percentage peuters met een risico
op onderwijsachterstanden volgens CBS
Ve-aanbod

Ouderbijdragen

≈ € 4.100.000; stijging van 66% (t.o.v. 2018
€ 2.500.000)
≈ € 2.100.000
85%
€ 20.629 (2021)
12
360 (93%)
335 (13%)
Ve-aanbod vanaf 2 jaar, regulier vanaf 2 jaar
Gemiddeld 16 uur per week
50% gratis uren voor ouders van
doelgroeppeuters
Volgens Landelijk tabel kinderopvangtoeslag

De gemeente Groningen
In Groningen wonen 235.000 inwoners, verspreid over 20 wijken. Groningen kent relatief veel
hoogopgeleiden (43%); één op de zes inwoners is laag opgeleid (17%). In de gemeente
Groningen wonen circa 34.000 jongeren van 0 tot 19 jaar oud. Een risico op achterstand in de
ontwikkeling vormt armoede. Dit geldt voor één op de zes jongeren in Groningen.
De gemeente Groningen is per 2019 uitgebreid met de (voormalige) gemeenten Haren en Ten
Boer. Dit waren gemeenten die daarvoor geen goab-uitkering ontvingen. Het gebied
Groningen-Noord, grofweg het noordelijke aaneensluitende stedelijke gebied met en tussen
Vinkhuizen en de Oosterparkwijk, is één van de 16 stedelijke vernieuwingsgebieden in het
kader het Interbestuurlijk Programma Leefbaarheid & Veiligheid van het Rijk.

Inzet algemene middelen om ambities te halen
De SPUK (specifieke uitkering) is voor deze gemeente in principe meer dan toereikend voor het
ve-aanbod. In de afgelopen periode heeft de gemeente steeds ongeveer een derde van de
goab-begroting uit de gemeentelijke middelen betaald (waaronder de Asscher-middelen).
Deze toevoeging vanuit de gemeentelijke middelen is met het vorige beleidsplan in 2018
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

24

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

ingezet vanwege de ambitie om alle peuters (niet alleen doelgroeppeuters) vanaf 2 jaar 16 uur
(ve-)aanbod te bieden. Dit is een bewuste keuze van het gemeentebestuur die
kansengelijkheid prioriteit geeft binnen het sociaal domein en destijds op het standpunt stond
“Dat kunnen we wel roepen, maar dan moeten we er ook geld voor hebben en dan moeten we
er ook dingen voor gaan doen.” Er is vanaf 2018 dus een forse uitbreiding geweest van het
goab-budget vanuit de gemeentelijke middelen, ook omdat een aanbod voor alle peuters
vanaf 2 jaar beleidsmatig niet allemaal uit de SPUK zou kunnen.
Er wordt stapsgewijs toegewerkt naar invoering van een aanbod voor alle kinderen vanaf 2
jaar, wat nog niet voltooid is, maar onlangs in het gemeentelijk coalitieakkoord is bekrachtigd.
Per 2023 wordt toegewerkt naar het op 2-jarige leeftijd plaatsen van doelgroeppeuters op ve.
De besteding van de begrote middelen loopt iets achter op de ambities; de vorige goabperiode is daardoor met een overschot van € 650.000 afgesloten, dat doorgeschoven is naar
de huidige periode.
“Zo’n beleidsvoornemen is niet gelijk in het eerste jaar volledig ingevoerd, en als je al
achterloopt in het eerste jaar, dan loop je dat niet meer in. De reserve ontstond in het begin en
schuift elk jaar mee. Het mooie is dat we nu een buffer hebben voor intensivering van het
beleid.”
De komende periode wordt binnen de bestaande begroting inclusief de reserves € 400.000
jaarlijks uitgetrokken voor nieuwe activiteiten (bevorderen bereik, expertisenetwerk, derde
pm’er op enkele groepen met voor doelgroeppeuters in focuswijken, plekken voor niet
schoolrijpe 3- en 4-jarigen, pilot onderlinge visitatie kwaliteit). De nieuwe plannen zijn met
input van de gemeentelijke werkgroep vve tot stand gekomen. Er zijn open discussies met de
gemeente in deze werkgroep, volgens de aanbieders.
“De grote lijnen worden door de gemeente bepaald, en binnen dat kader kunnen we
meedenken.”
De meeste ve-aanbieders zijn actief betrokken bij deze werkgroep vve. De aanbieders hebben
in de werkgroep onderling ook goede contacten en saamhorigheid vanuit een gedeeld belang
in een goed aanbod voor de kinderen.
In Groningen is een breed bestuurlijk overleg waarin alle onderwijssectoren zijn
vertegenwoordigd en ook de kinderopvang. De voortgang van de werkgroep vve en de
jaarlijkse rapportage van de monitor ve staat daar geagendeerd en op die manier wordt het
onderwijs in de breedte op bestuurlijk niveau betrokken bij de ve. Er zijn ook thematische
bijeenkomsten op gemeenteniveau waarbij alle ve-aanbieders kunnen aanhaken, bijvoorbeeld
over de doorlopende leerlijn, kwaliteit van ve. Daar kunnen ook pedagogisch medewerkers
aansluiten.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

25

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Differentiatie binnen subsidie ve
Met ingang van 2023 is er gekozen om de subsidies voor ve op te splitsen in een
uurprijssubsidie (€ 9,37 voor doelgroeppeuters en € 9,12 voor reguliere peuters in de ve) en
aanvullend aan te vragen subsidies, onder andere voor ouderbetrokkenheid, en voor
professionalisering. Dit is gedaan om meer zicht te krijgen op de realisatie en ook om de
aanbieders helderheid te bieden in de verwachtingen. Daarnaast is deze manier van
subsidiëren toekomstbestendig: beleidswijzigingen kunnen worden verwerkt met
aanpassingen in één onderdeel, zonder het programma van eisen elk jaar opnieuw te hoeven
schrijven. Eén van de aanbieders die we spraken vindt het een grote verbetering dat voor vier
jaar bekend is waar op gerekend kan worden.
Er zijn gemeentebrede afspraken over welke taken de pedagogisch beleidsmedewerker in de
ve uitvoert, namelijk coachen en kwaliteit verhogen. Bekostiging van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve is met aparte subsidie op basis van een met het veld afgesproken
uurprijs.
Daarnaast is voor ve-aanbieders subsidie mogelijk op diverse onderdelen, met aparte
verantwoording. De wens van gemeente en aanbieders is dat ve-aanbieders op termijn een
meer integraal plan en verantwoording maken. Het basisonderwijs gaat in de zomer van 2023
starten met deze werkwijze; de opvangaanbieders per januari 2024. Via intercollegiale
consultatie zou dan de kwaliteit in beeld worden gebracht. Dit is nog in ontwikkeling.
Eén van de aanbieders vindt het jammer dat de gemeente voor reguliere peuters op de
groepen niet langer hetzelfde hogere uurtarief als voor de doelgroeppeuters betaalt. Dit
terwijl deze kinderen in dezelfde groep zitten en ook aandacht nodig hebben. Per saldo komt
daardoor de bekostiging vanuit de gemeente voor deze aanbieder met de nieuwe
subsidiesystematiek net iets lager uit, ook al gebruiken ze alle aanvullende
subsidiemogelijkheden.

Substantiële inzet op achterstandsscholen
De gemeente zet ongeveer een vijfde van de goab-begroting in op activiteiten in het onderwijs
(ruim € 1,2 miljoen). Het gaat vooral om basisscholen in het Stedelijk Vernieuwingsgebied
Groningen-Noord. Hier liggen wijken waar forse achterstand is op veel fronten: hoge
werkloosheid, lage sociaal economische status, en aantoonbare leerachterstanden in het
onderwijs. Voor de onderbouw zijn er middelen beschikbaar voor vroegschoolse educatie en
voor latere leerjaren is dat in de vorm van schakelklassen. Hierin wordt extra intensieve
leertijd geboden aan kinderen op de gebieden taal en rekenen. Voor wat betreft de
vroegschoolse educatie gaat het om de taalinterventies onderwijs (waaronder schakelklassen),
kwaliteitsverbetering en ouderbetrokkenheid. De gemeente probeert op de scholen in deze
wijken een compleet pakket aan te bieden, niet alleen vanuit onderwijsmiddelen maar ook
met ander gemeentegeld, onder meer voor brugfunctionarissen die ouders ondersteunen bij
alles wat er speelt rondom hun kind, een soort sociaal werkers.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

26

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Toegankelijk aanbod door wegnemen van financiële drempels
Geïndiceerde peuters kunnen in de gemeente ‘gratis’ twee dagdelen per week ve krijgen. Er is
een tegemoetkoming in de ouderbijdrage. Daarnaast is vanuit de armoederegeling een flink
aantal peuters die helemaal ‘gratis’ deelnemen aan ve of peuteropvang. Het gaat om ouders
met een inkomen op bijstandsniveau. Er is ve-aanbod in elke wijk.
Het wordt ouders zo makkelijk mogelijk gemaakt om het ve-aanbod te volgen, maar tegelijk
kunnen ve-aanbieders ouders niet dwingen daadwerkelijk 16 uur te komen of het
zomeraanbod af te nemen.

Keuze voor gemengde groepen
In principe is maximaal 50 procent van de groep een doelgroeppeuter, maar toegankelijkheid
van het ve-aanbod voor doelgroeppeuters zou vóór strikt naleven van deze regel moeten gaan.
Eén van de aanbieders die we spraken, noemt een ve-locatie waar bijna alle kinderen
doelgroep zijn. Het is voor deze aanbieder een puzzel hoe dan met de 50 procent richtlijn kan
worden omgegaan zonder peuters de deur te wijzen. Ook denkt de organisatie na over hoe ze
op deze locatie goede kwaliteit kan bieden met de zorg die er naar verwachting nodig zal zijn.
Mogelijk kan de subsidiemogelijkheid voor een derde pedagogisch medewerker hiervoor
worden ingezet en kan met kleinere groepen worden gewerkt en is de zorg te organiseren in
samenwerking met de zorgstructuur op de bijbehorende school.

Bereik verhogen op verschillende manieren
Volgens de GGD-monitor wordt 93 procent van de geïndiceerde peuters bereikt met ve. Het
bereik en de toeleiding hebben steeds aandacht nodig en het streven blijft 100 procent bereik.
Wanneer ouders hun voor ve-geïndiceerde kind niet inschrijven bij een ve-kinderopvanglocatie
worden ze door de JGZ en eventueel daarna door WIJ-Groningen2 benaderd. Met het oog op
de wens peuters vanaf 2 jaar een aanbod ve te bieden, zijn er met de GGD onlangs afspraken
gemaakt over indicering op de leeftijd van 22 maanden en aansluitend toeleiding. Daarnaast is
er subsidieaanvraag mogelijk voor ve-aanbieders om toeleidingsactiviteiten te doen. Zo
kunnen goede ideeën worden gehonoreerd. Eén van de aanbieders die we spraken geeft aan
dat ze alleen peuters kan toeleiden die al bij de kinderopvang zijn ingeschreven. De organisatie
denkt wel na over het plan voor volgend jaar: mogelijk kan de organisatie samenwerken met
het WIJ-team om tot een aanpak per wijk te komen. Eén van de ideeën is bijvoorbeeld een
inloop organiseren voor ouders om een kijkje te kunnen nemen.

2 WIJ Groningen is een stichting die in opdracht van de gemeente Groningen taken uitvoert in het kader van Wet

maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet en samenlevingsopbouw.
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

27

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Aanbod voor alle kinderen
Zoals gezegd is een ve-aanbod voor alle 2-jarigen een ambitie, waar de gemeente vanaf 2023
sterk op inzet. Zoals in meerdere gemeenten heeft Groningen ook instroom van peuters die
net wat meer zorg of ondersteuning nodig hebben. Er is bij de gemeente een oriëntatie gaande
over hoe met het aanbod hierop ingespeeld kan worden, en vanuit welke middelen dit kan
worden bekostigd.
In de zoektocht naar een aanbod voor peuters met meer ondersteuningsbehoefte heeft de
grote aanbieder contacten en samenwerking met andere organisaties. Dit heeft onder andere
geresulteerd in een pilot met een groep van maximaal acht kinderen, waarin peuters en
kleuters vanuit een organisatie voor licht verstandelijk beperkte kinderen samen met peuters
(met een specifieke ondersteuningsbehoefte) uit de eigen organisatie worden opgevangen.
Hier staan meer pedagogisch medewerkers op de groep. De gemeente subsidieert dit, los van
ve. De subsidiemogelijkheid die de gemeente biedt voor een derde pedagogisch medewerker
op de groep in de ve is voor vergelijkbare initiatieven.

Kwaliteit: gemeentebrede afspraken en ruimte voor ve-aanbieders
Groningen heeft een Kwaliteitskader voorschoolse en vroegschoolse voorzieningen met daarin
bovenwettelijke eisen. De afgelopen periode was er een pilot waarbij de GGD de opdracht
kreeg toe te zien op het bovenwettelijke deel van het kwaliteitskader. Hierdoor kwam de
kwaliteit in de afrekensfeer te liggen en dat was niet ideaal. Het gaat de gemeente namelijk
om een ambitieniveau en wordt gezien als een groeimodel voor organisaties. Er is
ontwikkelsubsidie per locatie mogelijk voor ve-aanbieders voor kwaliteitsontwikkeling op het
gebied van de (bovenwettelijke) kwaliteitseisen op de volgende gebieden:
• Gedifferentieerd opbrengstgericht werken;
• Doorgaande ontwikkelingslijn naar het basisonderwijs incl. warme overdracht en
digitalisering;
• Vroegsignalering en vroeg-interventie in samenwerking met onderwijs (zorg en
ondersteuning);
• NT2-programma’s gericht op peuters van nieuwkomers.
Er is voor alle ve-aanbieders jaarlijks een vast subsidiebedrag per groep mogelijk voor
professionalisering. Het ligt niet vast aan welke professionalisering dit moet worden besteed.
Dit kunnen zowel verdiepende trainingen zijn als basiscertificering van nieuw personeel.

Doorwerking gemeentelijk beleid via coaches
Voor één van de ve-aanbieders die we spraken geldt dat het gemeentelijk beleidsplan wordt
ingebed in het organisatieplan. Vervolgens maakt elke locatie een plan dat toegesneden is op
de aandachtspunten op de locatie. De inhoudelijke inzet van de pedagogisch
beleidsmedewerker/coach in de ve maakt hier onderdeel van uit. Niet verschillend is de inzet
van de ve-coaching per locatie, die is vastgesteld volgens de rekenregel van 10 uur per

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

28

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

doelgroeppeuters per jaar. De inzet is volledig op coaching, conform de gemeentebrede
afspraken. Naar inzicht van de ve-coach is de coaching individueel of groepsgericht.
Bij de andere ve-aanbieder krijgt de coaching vorm door het meelopen op de groep waarbij op
de wettelijke eisen wordt gelet (o.a. groepsplan, het volgen van de ontwikkeling van kinderen,
het opbrengstbewust werken). Daarnaast door het organiseren van intervisiebijeenkomsten
gericht op het opvolgen en borgen van wat er geleerd is op scholingen. De intern begeleider
van de school kijkt ook mee met het stellen van doelen voor de kinderen, gericht op de
overgang naar groep 1. De coach merkt dat het opbrengstbewust werken met de kinderen
steeds aandacht behoeft.
“Pedagogisch medewerkers vinden het lastig om doelen te stellen, en om tijdens het
groepswerken zelf daar constant mee bezig te zijn, en bewust te zijn van wat ze waarom
aanbieden. En het consequent gebruiken van het kindvolgsysteem blijft soms lastig, om
kinderen systematisch te observeren en dit alles te registreren.“
Eén van de aanbieders geeft aan dat in het verleden alle ve-coachuren optelden tot bijna 3 uur
per week voor de pm’ers. Dat ervaren deze als vrij veel, en leidt ook tot uitvoeringsproblemen
omdat dit ook niet-groepsgebonden uren inzet vraagt voor nabespreking en individuele
coaching en dergelijke. Deze aanbieder ervaart een verplichting rondom de coachuren als
knellend.
“Aandacht voor de kwaliteit van de pedagogisch medewerker is een must voor de kwaliteit van
ve. Maar in plaats van een aantal uren coaching verplicht te zetten, zou je ook kunnen kijken
welke resultaten je wil behalen.”
Eén aanbieder hoopt dat er dan ook via het expertisenetwerk dat de gemeente samen met de
ve-aanbieders wil ontwikkelen, van elkaar geleerd kan worden over hoe de coaching wordt
georganiseerd en dat mogelijk zelfs ook bij elkaar in de groepen kan worden gekeken met de
kijkwijzer.

Keuzevrijheid bij ouderprogramma’s
Voor ouderbetrokkenheid is een vast subsidiebedrag per groep beschikbaar. Voor scholing,
organiseren en uitvoeren. Binnen het voorgaande beleidskader dienden aanbieders VVE Thuis
te gebruiken als ouderprogramma, maar op verzoek van de ve-aanbieders is sinds 2023 de
keuze voor een ouderprogramma vrijgelaten. Nu kunnen de ve-aanbieders pragmatische
keuzen maken, naar gelang de behoeften van de ouders op de locatie:
“Op locaties waar het wat moeilijker ligt om ouders mee te laten doen met VVE Thuis of waar
te weinig doelgroepouders zijn voor een bijeenkomst, organiseren we een algemene
ouderavond over opvoeden, dat voelt minder stigmatiserend voor ouders. Daar komt hetzelfde
aan bod.”
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

29

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

De andere aanbieder heeft dezelfde ervaring. In bepaalde wijken slaat VVE Thuis niet aan bij
de ouderpopulatie. Door samen met het onderwijs een themabijeenkomst te organiseren,
bijvoorbeeld over wat je thuis kan doen aan voorlezen, en met een actieve rol van WIJGroningen, voelt het als aanbod voor alle ouders, en dan komen er ook meer ouders.

Coulance in belang van het kind
Als voorscholen of oab-scholen een idee hebben dat het kind ten goede kan komen dan is de
gemeente welwillend om daar middelen voor beschikbaar te stellen. Subsidiemogelijkheden
zijn minder dichtgetimmerd dan voorheen. En ook in de verantwoording wordt er meer
globaal gekeken naar de inzet van de totale subsidie, en niet precies per onderdeel.

Versterken van de doorgaande lijn
Actiepunt voor de komende periode voor de gemeente is het versterken van de doorgaande
lijn. Dit betreft met name het werken aan digitalisering en het maken van afspraken over
welke gegevens er worden overgedragen. De partijen willen zich verder nadrukkelijker in gaan
zetten voor een doorgaande pedagogische en educatieve ontwikkellijn voor de kinderen.
De afgelopen twee jaar was de gemeente in het belang van kinderen coulant in het honoreren
van ideeën die er waren, zoals een 3- tot 4-jarigengroep. Dit speelt bij sommige IKC’s, en
varieert van bij elkaar op bezoek gaan tot de kinderen die twee dagdelen samen in de groep
zitten. In de praktijk bleek dit laatste iets complexer dan gedacht vanwege regelgeving.
Eén van de ve-aanbieders die we spraken is een schoolbestuur, dat juist vanwege de
doorgaande lijn heeft gekozen om ve aan te bieden. De ve-groepen horen hier bij de
onderbouw, zitten in hetzelfde gebouw, en doen gezamenlijke activiteiten.
In het kader van de doorgaande lijn kunnen ve-aanbieders subsidie aanvragen voor een veaanbod in de zomerperiode. Volgens één van de aanbieders is het jammer dat je al in januari
alle subsidies moet aanvragen, terwijl je soms pas tijdens een jaar duidelijk is aan welke
subsidies behoefte is, zoals aanbod in de zomerperiode.

Opbrengsten
De gemeente is bezig met een heroriëntatie op de resultaatafspraken vve. Die zijn tot nu toe
op de groepsgewijze resultaten bij kinderen gericht. Een deel van deze resultaatafspraken
wordt ook gebruikt voor de planning en control-cyclus binnen de gemeente. De wens is om
met de resultaatafspraken meer aan te sluiten op de plannen die gemaakt zijn door
kinderopvang en vroegscholen en te meten wat die opleveren. Dit sluit ook aan op de wens
van één van de ve-aanbieders, die graag de resultaten afgemeten ziet aan het handelen van de
pm’ers op de groep, in plaats van op de resultaten van kinderen op een kindvolgsysteem.
Deze ve-aanbieder gaat werken aan de hand van een zelf gemaakte kijkwijzer, gebaseerd op
de eisen aan ve. Ook de andere aanbieder gebruikt een kijkwijzer. Daarmee kan de ve-coach
het handelen van pedagogisch medewerkers op de groep beoordelen en een op de locatie en
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

30

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

pedagogisch medewerkers toegesneden training of coaching inzetten. Er zijn plannen om
gemeentebreed een kijkwijzer te gebruiken. De resultaten zijn dan via deze kijkwijzer weer
inzichtelijk te maken naar de gemeente.

Blik op de toekomst
De gemeente wil de komende tijd verkennen hoe de jongere leeftijdsgroep van 1-jarigen
aangehaakt kan worden aan de totaalaanpak voor gelijke kansen.
Voor één van de aanbieders geldt als aandachtspunt de huidige werkwijze met
kindvolgsysteem en kijkwijzer verder te implementeren. Het personeelstekort vraagt veel
aandacht van deze aanbieder. Er is doorlopend scholing nodig van nieuwe medewerkers. Ook
staan de taakuren onder druk, bijvoorbeeld de uren voor ouderbetrokkenheid en
voorbereiding. Eerste prioriteit is elke dag de bemensing op de groep rond te krijgen met
gekwalificeerd personeel.
De andere ve-aanbieder richt zich op het verder ontwikkelen van de doorgaande lijn, met een
doorlopende leerlijn, een gelijk kindvolgsysteem voorschools en in het onderwijs, en een
gezamenlijk ouderbeleid ontwikkelen met het onderwijs.

Bronnen
Voor dit casusverslag is gesproken met:
• de gemeentelijk beleidsmedewerker ve
• pedagogisch beleidsmedewerker, van grote ve-aanbieder
• directeur en pedagogisch beleidsmedewerker in de ve/coach, van kleine ve-aanbieder
Verder is gebruik gemaakt van:
• de door de gemeente en een aanbieder ingevulde vragenlijst voor het
implementatieonderzoek
• het Cebeon-kostenonderzoek
• beleidsplan 2023-2026
• eindevaluatie 2018-2021
• Programma van Eisen Gemeente Groningen 2023-2026. Optimale ontwikkelkansen
voor ieder kind.
• financieel aanvraagformat kinderopvang
• openbare informatie over de gemeente via internet

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

31

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 4 (Heerlen): “Rijk aanbod met focus op
toegankelijkheid”
Achtergrondinformatie
Op basis van de beschikbare gegevens van de gemeente Heerlen komen we tot het volgende
overzicht.
Tabel 4. Achtergrondinformatie
Goab-budget; stijging
Inzet eigen middelen voor onderwijskansen
Percentage goab aan ve
Bedrag per doelgroeppeuter
Aantal ve-aanbieders
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie en bereik ve
Aantal en percentage peuters met een risico
op onderwijsachterstanden volgens CBS
Ve-aanbod

Ouderbijdragen

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

€ 4.756.088; 112% t.o.v. 2018
Nee
87%
€ 16.208
1
315
274 (87%)
295 (27%)
Er is aanbod voor peuters vanaf 2 jaar (65
doelgroeppeuters tussen 2 en 2,5 jaar).
Zowel reguliere als doelgroeppeuters krijgen
een aanbod van 40 weken met 5 dagdelen
(2 x 3,5 uur, 2x 2,5 uur en 1 x 4 uur).
Voor doelgroeppeuters is er een
doorgroeimodel: de 960 uur zijn voor deze
groep vanaf 2,5 jaar verplicht. Voor reguliere
peuters is dit aantal uren het uitgangspunt,
maar is het flexibel en kunnen er minder
uren worden afgenomen.
Er zijn geen extra kwaliteitseisen gesteld
vanuit de gemeente. Er gelden
gemeentebrede afspraken wat betreft de
werving en toeleiding, overdracht van
peuters en ouderbetrokkenheid.
Laag uurtarief. Doelgroepouders krijgen alle
dagdelen ve gratis. Voor de andere ouders
geldt een laag uurtarief, in lijn met de VNG
Adviestabel.
Ve-aanbieders ontvangen tegemoetkoming
voor bepaalde groepen ouders:
32

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

doelgroepouders met en zonder recht op
kinderopvangtoeslag en ouders zonder recht
op toeslag van reguliere peuters.

Achtergrondinformatie
In Heerlen wonen 86.845 personen, verspreid over vier buurten. Daarvan zijn er ongeveer
15.000 tussen 0 tot 19 jaar oud. Bijna de helft van de inwoners is middelbaar opgeleid (42%).
Verder is 35 procent van de Heerlense inwoners laagopgeleid en is 23 procent van de inwoners
in Heerlen is hoogopgeleid. Meer dan 12.000 gezinnen in Heerlen maken gebruik van
voorzieningen in het sociaal domein. Het aandeel eenoudergezinnen (38%) ligt aanmerkelijk
hoger dan het landelijk gemiddelde (23%) evenals het percentage kinderen uit
uitkeringsgezinnen (9% versus 5%).
Ruim een kwart van de kinderen in de gemeente loopt risico op een onderwijsachterstand, wat
relatief hoog is ten opzichte van het landelijke beeld (27% t.o.v. 15% landelijk). Ongeveer
vijftien procent van de jongeren in gemeente Heerlen ontvangt jeugdhulp. Ook dit percentage
ligt boven het landelijk gemiddelde van tien procent. Hetzelfde geldt voor het percentage
vroegtijdig schoolverlaters (4% versus 2%) en het aandeel jongeren dat in Heerlen jeugdhulp
met verblijf ontvangt (2% t.o.v. 1% landelijk).

Veranderende populatie op de kinderopvang
De gemeente Heerlen ziet de laatste jaren de populatie op de kinderopvang veranderen: het
aantal doelgroeppeuters groeit en ook de ondersteuningsbehoeften en (risico’s op)
ontwikkelingsachterstanden bij kinderen nemen toe. Waar doelgroeppeuters eerder in
bepaalde wijken geconcentreerd waren, wonen ze nu meer verspreid over de gehele
gemeente.
De doelgroepdefinitie is in 2018 bij de harmonisatie verbreed en is momenteel ruimer dan de
indicatoren van het CBS. Zo is ‘sociale en motorische ontwikkeling’ nu ook een onderdeel van
de doelgroepdefinitie, wat ervoor zorgt dat er meer ruimte is om een kind een indicatie te
geven. Deze brede doelgroepdefinitie is op Parkstadniveau afgestemd tussen verschillende
gemeenten. Naast de voordelen die deze biedt, ervaart de gemeente ook knelpunten. Zo is er
een toenemende groep kinderen die niet bij voorbaat geschikt is voor een medisch
kinderdagverblijf of daar wegens wachtlijsten niet terecht kan, maar waarvoor de
kinderopvang ook niet altijd voldoende ondersteuning kan bieden. Zij komen nu vaak op vvegroepen terecht waar eigenlijk niet de ondersteuning aanwezig is die passend is om deze groep
kinderen te ondersteunen. Overigens zijn er in de gemeente Peuter-plusgroepen ingericht
waarop iemand van de JGZ (JENS) meekijkt met pedagogisch medewerkers om hulp te bieden
bij specifieke gedrags- en sociale problematieken.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

33

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Bereik en wachtlijsten
Het geregistreerde bereik van de gemeente is met 87 procent relatief hoog. Ook Peuteropvang
Heerlen benadrukt sterk dat hun organisatie een groot aantal kinderen in de gemeente weet te
bereiken. Volgens hen is dit mede het resultaat van hun laagdrempelige aanpak. Zo zijn ze
gevestigd in alle basisscholen van de gemeente en zetten ze extra in op ouderbetrokkenheid.
Toch zijn er waarschijnlijk nog steeds kinderen die niet bereikt worden. Omdat Heerlen een
verbrede doelgroepdefinitie hanteert en de rekenmethodes verfijnd zijn, strookt het Heerlense
cijfer niet helemaal met de indicatoren van het CBS. Ondanks dat de gemeente over het
algemeen tevreden is met het bereik, wordt momenteel onderzocht hoe nog meer peuters
bereikt kunnen worden.
Gemeente Heerlen haalt aan dat er op sommige plaatsen wachtlijsten zijn ontstaan. Volgens
hen is dit te wijten aan het eerder genoemde stijgende aantal doelgroeppeuters en aan de
toename van peuters met een hoge zorgbehoefte waardoor de doorstroom naar het onderwijs
vaker knelt. Daarnaast zorgen personeelstekorten ervoor dat de impact van de sterke stijging in
doelgroeppeuters op de werkdruk sterker voelbaar wordt. Vooral het vinden van goed
opgeleide medewerkers vormt een uitdaging. De gemeente probeert hieraan tegemoet te
komen door samen met de peuteropvang in dialoog te gaan met opleidingsinstellingen uit de
regio. Peuteropvang Heerlen neemt als samenwerkingspartner deel aan project van
onderwijsinstelling om werkplekleren verder en breder vorm te geven. Dit kan mogelijk een
oplossing bieden omdat pedagogisch medewerkers zo hun opleiding kunnen afmaken terwijl ze
al ingezet worden op de werkvloer. De gemeente geeft aan dat er mede hierdoor momenteel
een kleine kentering plaatsvindt: het lukt weer wat makkelijker om personeel te vinden dan
enkele maanden geleden. Het is lastig hiervoor een specifieke oorzaak aan te wijzen, maar
meer werkplekleren en het afstappen van een numerus fixus bij het ROC lijken hieraan bij te
dragen.

Visie vanuit de gemeente
De gemeente is door deze ontwikkelingen ook anders gaan kijken naar het aanpakken van
ontwikkelingsachterstanden. Waar de focus vroeger vooral lag op de taalproblematiek, is er nu
ook veel aandacht voor de ontwikkeling op sociaal-emotioneel vlak. Het doel van de
gemeentelijke aanpak voor doelgroeppeuters is ook gericht op het afleveren van gelukkige en
tevreden kinderen aan het onderwijs. Hiermee samenhangend vindt de gemeente het
belangrijk dat er in het aanbod ruimte is voor een bredere ontwikkeling en voor thema’s als
gezonde voeding, beweging en cultuur.
“We proberen minder te kwantificeren door in cijfers en toetsen te denken. We willen zoveel
mogelijk kinderen startklaar afleveren aan de school.”
Dit alles komt neer op drie speerpunten die de gemeente ziet in het inzetten van ve:
1. Het optimaliseren van het bereik van doelgroeppeuters om ze in de peuteropvang een
kansrijke start te kunnen bieden;
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

34

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

2. Het vergroten van cognitieve vaardigheden en met name het verbeteren van
taalvaardigheid;
3. Kinderen een veilige plek bieden om op te groeien.
Om dit doel na te kunnen streven is het belangrijk om de problematiek waar deze kinderen
mee kampen zo vroeg mogelijk in beeld te krijgen. Volgens de gemeente is de samenwerking
tussen peuteropvang, basisonderwijs en verschillende maatschappelijke partners cruciaal in
het kader van vroegtijdige signalering. Daarvoor zijn onder meer knooppunt-overleggen
ingericht, waar door betrokkenen over algemene zaken, maar ook samen met ouders
casusgericht wordt gesproken. Dit doel is ook weerspiegeld in de inzet van de goab-middelen
van de gemeente: bijna alle middelen worden ingezet om het ve-aanbod te bekostigen, maar
drie procent van de middelen wordt specifiek besteed aan het signaleren van
doelgroepkinderen.

Beleidsveranderingen en innovatieve projecten
In de laatste vijf jaar is er ook op beleidsvlak veel veranderd. Zo is er ingezet op het realiseren
van de 960 uur ve en het invoeren van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve. Daarbij is
de samenwerking met maatschappelijke partners, de JGZ en de scholen tevens belangrijker
geworden. Toch geven zowel de gemeente als Peuteropvang Heerlen aan dat er ook voor de
rijksmaatregelen voor het goab al veel gebeurde om tegemoet te komen aan de behoeften van
de kinderen. Zo merkte Peuteropvang Heerlen dat er door de stijging in het aantal zorg- en
doelgroepkinderen een aantal obstakels waren om het gewenste programma volwaardig aan te
kunnen bieden. Om hiervoor een gepaste oplossing te vinden, werkte Peuteropvang Heerlen
nauw samen met de gemeente. Zo werden er in 2021 drie projecten ingevoerd:
• op vier locaties zijn er kleinere groepen ingericht,
• op vier groepen werd extra personeel ingezet en
• een kindcoach werd als extra beroepskracht ingezet.
Alle locaties kunnen een beroep doen op deze orthopedagogisch geschoolde kindcoach. Deze
is er met name om de medewerkers een professionaliseringsslag te laten maken in de omgang
met kinderen die wat extra ondersteuning nodig hebben. Deze pilot-projecten worden
gefinancierd vanuit goab-middelen. Ze zijn ten eerste gericht op het beter kunnen begeleiden
van het individuele kind en op het waarborgen van het vertrouwen en de veiligheid van alle
kinderen in de groep. Daarnaast is het doel om medewerkers te ontlasten en, in het geval van
de inzet van de kindcoach, te professionaliseren. Hoewel de projecten formeel tot juli 2023
lopen, is al bekend dat deze verlengd zullen worden aangezien er eerste aanwijzingen zijn dat
de aanpak werkt.

Stijging van het goab-budget
Sinds de harmonisatie is de ve-subsidie die Heerlen krijgt aanzienlijk verruimd. De gemeente
ontving in 2022 € 4.756.088. Dit is meer dan een verdubbeling (112%) van het bedrag wat zij
voor de harmonisatie ontvingen. Een groot deel van het goab-budget (88%) in Heerlen wordt
ingezet voor het gemeentebreed realiseren van ve-aanbod. Volgens de gemeente is dit meer
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

35

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

dan toereikend om in een dekkend aanbod te voorzien. Verder wordt een groot deel van het
overige budget ingezet voor het inrichten van aanvullende activiteiten, zoals preventieve
logopedische screening en voor activiteiten in het onderwijs zoals extra leertijd in de vorm van
schakelklassen (9%). Tenslotte wordt het goab-budget ingezet voor VVE Thuis.
Zoals eerder aangehaald had de gemeente al voor de harmonisatie door dat er maatregelen
nodig waren om de toenemende problematiek en het stijgend aantal doelgroeppeuters het
hoofd te bieden. De harmonisatie betekende voor de gemeente een verdubbeling van de goabmiddelen en dit budget was zeer welkom om ruimte te geven aan de zaken waar de gemeente
al aan wilde werken. Het extra vrijgekomen budget is ook voor een deel ingezet voor de
samenwerking met scholen en bibliotheken in het kader van het verbeteren van de vveprogramma’s. Ook is de preventieve logopedie uitgebreid, wat betekent dat alle ve-locaties
deze momenteel in huis hebben en de reguliere kinderopvang hier ook gebruik van kan maken.
Tot slot zijn er vanuit de extra goab-middelen subsidies verstrekt om kleinere groepen te
realiseren, speelplaatsen meer in lijn met de doelen van vve in te richten en de eerder
genoemde kindcoach aan te stellen.
“Aanpassingen zullen niet uitsluitend het gevolg zijn van de financiële maatregelen, maar het
heeft de plannen wel makkelijker uitvoerbaar gemaakt. Zeker in een tijd dat het aantal
doelgroeppeuters en de sociale problematiek toenemen.”
In lijn hiermee geeft Peuteropvang Heerlen aan dat de harmonisatie weinig verandering heeft
gebracht in het aanbod binnen de kinderopvang. Door de stijging in het aantal
doelgroeppeuters hadden de gemeente en kinderopvangorganisatie immers al toegewerkt
naar het voorzien van een uitgebreider aanbod.

‘Gratis’ dagdelen
Aanvankelijk liep het aantal peuters dat deelnam aan ve terug. Een afschrikkend effect van
nieuwe financiële regelingen en administratieve drempels waren hier debet aan. Om het bereik
te vergroten besloot de gemeente om peuteropvang voor doelgroeppeuters volledig ‘gratis’ te
maken. De twee voorwaarden die hieraan gesteld worden zijn dat een volwaardig aanbod van
960 uur afgenomen moet worden en dat ouders van doelgroeppeuters deelnemen aan het VVE
Thuis aanbod. Dit bleek een effectieve maatregel want het aantal doelgroeppeuters op velocaties nam weer toe en er werden meer uren van het programma gevolgd.
“In Heerlen vinden we het ook belangrijk om kinderen thuisnabij naar de peuteropvang te laten
gaan. Met meer doelgroepkinderen is de nood alleen maar toegenomen om ouders
laagdrempelig te benaderen. Daar hoort thuisnabij bij, maar ook huisbezoeken en goed contact
met ouders. Omdat we meer budget hebben kunnen we op dit vlak meer betekenen, maar het
is vooral uit noodzaak dat we hierop inzetten. Anders zouden we te veel doelgroepkinderen
simpelweg missen.”

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

36

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Niet-doelgroepkinderen kunnen ook de 16 uur afnemen, maar betalen hier wel de normale
kosten voor. Deze ouderbijdrage is inkomensafhankelijk en gebaseerd op de VNG adviestabel.
Er is hierbij een maximum uurtarief van € 8,50 ingesteld. Dat is in lijn met het fiscaal
maximumtarief van het Rijk (niveau 2022).

Subsidieverstrekking aan de ve-aanbieder
Subsidieverstrekking aan Peuteropvang Heerlen gebeurt in de vorm van een budgetsubsidie,
één sombedrag per jaar zonder nadere specificaties. In de beschikking en in het regulier
ambtelijk en bestuurlijk overleg met de Peuteropvang worden de voorwaarden gesteld. Binnen
de subsidieregeling is er geen onderscheid tussen de subsidie voor reguliere en
doelgroeppeuters. Er wordt bij Peuteropvang Heerlen dan ook gewerkt met heterogene
groepen. Van Peuteropvang Heerlen wordt verwacht dat ze zowel financieel als inhoudelijk
verantwoording afleggen voor de inzet van de subsidie. Een rapportage van een onafhankelijke
accountant maakt hier deel van uit.
Uit de budgetsubsidie die de peuteropvang ontvangt kan ook de ‘gratis’ opvang voor alle
doelgroeppeuters worden voldaan. Ouders die geen doelgroeppeuter hebben en ook geen
recht hebben op KOT betalen een inkomensafhankelijke bijdrage. De aanstelling van de
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve wordt meegenomen in de algemene personele
kosten binnen de budgetsubsidie. Andere zaken die binnen de reguliere ve-subsidie vallen zijn:
extra formatie voor de doorgaande lijn en overdracht en professionalisering van de
pedagogisch medewerkers, het uitvoeren van aanvullende taken en het aanbieden van extra
activiteiten voor kinderen (denk aan sport en gezondheid of cultuur). In de regio was er heel
lang geen toename in het aantal gezinnen met een migratieachtergrond. De laatste jaren is hier
wel sprake van. Voor zover dit om gemeentelijke maatregelen vraagt ten aanzien van het
wegwerken en voorkomen van taalachterstanden worden deze vanuit het goab-budget
ondersteund. Incidenteel verstrekt de gemeente subsidies voor pilots in de peuteropvang, zoals
is gebeurd voor het inrichten van de kleinere groepen of de inrichting van “leerzame”
buitenspeelplekken.

Uitbreiding naar 960 uur ve
De uitbreiding naar 960 uur ve verliep relatief soepel en had voornamelijk op praktisch vlak
wat voeten in de aarde. Het leidde tot een noodzaak aan een beperkte uitbreiding van
huisvesting en personeel en er moest gekeken worden naar hoe het aanbod inhoudelijk
gerealiseerd kon worden.
Na afloop van de aanpassing heeft de ondernemingsraad van de kinderopvang een interne
evaluatie uitgevoerd waaruit bleek dat de stijging in uren relatief succesvol werd doorgevoerd.
Een aantal praktische overwegingen maakten het proces uitdagend. Zo is de dagindeling
aangepast naar aanleiding van de uitbreiding. Hierbij is gekozen voor een model dat goed
aansloot bij hun populatie en de openingstijden van de basisschool.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

37

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Wat waren succesfactoren van de invoering van de 960 uur ve? Volgens Peuteropvang Heerlen
heeft dat alles te maken met hun open communicatie met alle betrokkenen. Zo hebben ze
medewerkers nauw betrokken in het proces door op elke locatie de dialoog aan te gaan. Op
deze manier konden de nodige aanpassingen om de maatregel succesvol door te voeren
bottom-up in kaart gebracht worden. Ook met andere partners zoals ouders en basisscholen
werden gesprekken gevoerd.
Bijkomend zorgde de invoering van de 960 uur ve ervoor dat heel wat medewerkers de
mogelijkheid kregen om hun arbeidsovereenkomst uit te breiden. Volgens Peuteropvang
Heerlen is hier veel gebruik van gemaakt. De overige vrijgekomen formatie is door middel van
externe werving en selectie ingevuld geraakt.

Extra aanbod: ve vanaf 2 jaar en voor peuters in het asielzoekerscentrum
Er was binnen de gemeente vraag naar een aanbod voor jongere peuters, zowel vanuit ouders
als vanuit de JGZ. Uit de logopedische screening bleek dat het aantal kinderen dat op
tweejarige leeftijd nog niet praatte toenam. Vroeg starten met ve-aanbod kan helpen bij het
stimuleren van de taalontwikkeling. De gemeente heeft hieraan gehoor gegeven en er is nu
binnen de gemeente aanvullend aanbod voor kinderen vanaf 2 jaar. Momenteel zijn er in de
gemeente 65 doelgroepkinderen tussen de 2 en de 2,5 jaar.
Daarnaast is in Heerlen een van de locaties van Peuteropvang Heerlen bij het
asielzoekerscentrum gevestigd. Hierin wordt al geruime tijd voorzien, omdat de gemeente het
belangrijk vindt om ook deze peuters te ondersteunen. De deelname is erg wisselend, met een
maximum van 12 kinderen, maar voor deze kinderen is het aanbod een groot succes. Hierin
gaat het niet zozeer om het maximaal inhalen van achterstanden van zoveel mogelijk kinderen,
maar het bieden van veiligheid, vertrouwen en kwaliteit aan degenen die ze weten te bereiken.
Dit aanbod wordt gefinancierd vanuit de goab-middelen binnen de reguliere budgetsubsidie.

Invoering van pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
Vervolgens werd vanuit het Rijk verplicht dat per 1 januari 2022 op elke ve-locatie een
pedagogisch beleidsmedewerker in de ve werkzaam is. In Heerlen wordt duidelijk onderscheid
gemaakt tussen rol van de pedagogisch beleidsmedewerker en die van de coach. Er is één
pedagogisch beleidsmedewerker die zich bezighoudt met het overkoepelend beleid van de
kinderopvangorganisatie. Daarnaast zijn er zeven coaches die elk hun eigen expertise hebben.
Peuteropvang Heerlen heeft de twee rollen uit elkaar getrokken omdat pedagogisch
beleidsmedewerkers en coaches twee groepen zijn die volgens hen duidelijk verschillende
vaardigheden en kennis moeten bezitten.
In Heerlen waren al voor de invoering van de maatregel uren vrijgemaakt voor coaching en
beleidswerk. Zo zijn de coaches, in overleg met de gemeente, in 2012 ingevoerd op alle
locaties. De pedagogisch beleidsmedewerker is in september 2019, dus al voor de
harmonisatie van middelen, ingevoerd binnen de organisatie. Initieel werd deze functie volgens
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

38

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

de wettelijke eisen ingevoerd voor 24 uur, wat later tijdelijk uitgebreid is naar de huidige 32
uur. Peuteropvang Heerlen geeft aan dat het aanvankelijk een uitdaging was om invulling te
geven aan de functie van pedagogisch beleidsmedewerker maar inmiddels is de functie
ingeburgerd binnen de organisatie. De pedagogisch beleidsmedewerker fungeert daarmee als
brug tussen beleid en praktijk.

Stimuleren van ouderbetrokkenheid
Daarnaast wordt er ingezet op laagdrempelige ouderactiviteiten om ouders de groepen binnen
te krijgen. VVE Thuis wordt ingezet bij de peuteropvang en in het basisonderwijs. De gemeente
financiert dit vanuit de goab-middelen. Daarnaast speelt de bibliotheek speelt een rol bij
ouderbetrokkenheid, bijvoorbeeld via het inzetten van de Voorleesexpress en het organiseren
van activiteiten over (voor)lezen, taal en laaggeletterdheid. Dit is gestoeld op de visie dat het
gezin het centrale punt is in de opvoeding van een kind. De kinderopvang kan eraan bijdragen
dat elk gezin zijn plek kan vinden in de wijk.

Intensieve samenwerking binnen de gemeente
In Heerlen is met goab-middelen een monitor ontwikkeld en aangeschaft voor de
Peuteropvang om meer zicht te krijgen op de weg die kinderen op de ve-locatie afleggen.
Momenteel worden er nog verschillende (kindvolg)systemen gebruikt, wat een knelpunt is om
gezamenlijk en eenduidig te monitoren. Daarom wil de gemeente deze monitor op termijn
doortrekken naar het consultatiebureau en de scholen.
Verder geeft de gemeente ook aan meer in te willen zetten op de doorgaande lijn. Zeker door
de negatieve impact van corona is het nodig om de bestaande afspraken met voor- en
vroegschool weer scherper op te gaan volgen. Concreet probeert de gemeente bijvoorbeeld
om een intensiever contact tussen pedagogisch medewerkers en de basisonderwijs
leerkrachten te faciliteren d.m.v. knooppunt-overleggen. Hierbij worden ook andere relevante
partijen aangehaakt, zoals de jeugdarts en ouders. Deze intensievere samenwerking tussen
voor- en vroegschool wordt onder andere gefaciliteerd door middel van een Reflectief
practicum dat werd opgezet door Innovatiecentrum Heerlen. Het is een nieuw onderdeel
binnen het intern kwaliteitszorgsysteem waarbij er met elkaar worden geleerd van de praktijk.
Het Reflectief practicum maakt deel uit van het kwaliteitssysteem voor voor- en vroegschoolse
educatie (vve). Een belangrijk onderdeel is dat pedagogisch medewerkers en leerkrachten van
de basisschool in koppels een interne audit houden. Daarbij observeren zij elkaar op de groep.
Op basis van hun observaties stellen zij verbeterpunten op die het hele team vervolgens oppakt
en borgt. In totaal doen er 20 koppels van de peuteropvang en basisschool mee aan de
innovatie. Op de peuteropvanglocaties werken ongeveer 80 pedagogisch medewerkers.
Bron: Nederlands Jeugdinstituut

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

39

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Opbrengsten van ve
Wat levert de inzet op ve op volgens de gemeente? Vve moet (taal)achterstanden in het
Nederlands voorkomen die uiteindelijk de doorstroom van een kind naar het basisonderwijs
bemoeilijken. Preventie en inzicht krijgen in waar problemen spelen en het inzetten op
oplossingen heeft prioriteit. De gemeente wil het jonge kind op de ve-locatie een goede basis
bieden voor de verdere (school)loopbaan.
De verhoging van de financiële middelen biedt soms meer mogelijkheden om in te spelen op
de behoeften binnen de gemeente. Daar staat tegenover dat ze hard nodig zijn vanwege de
complexere samenleving waarin steeds veranderende problematiek zicht voordoet. Dit zorgt
ervoor dat er altijd nieuwe kwesties spelen die opgepakt moeten worden.
“De opbrengst is dat je steeds beter in beeld brengt wat problemen zijn en je er sneller wat aan
kan doen. (…) Veel gaat al goed, maar er komen ook steeds dingen bij die je op wil of moet
pakken.”
Toch is men in Heerlen al met al tevreden over de hoe de zaken er in de gemeente voor staan.
Ondanks de toenemende problematiek zijn er veel zaken, zoals de onderlinge samenwerking
binnen de gemeente, er de afgelopen vier jaar zeker op vooruitgegaan.

Ambities voor de toekomst
Kijkend naar de toekomst stelt de gemeente zichzelf een aantal ambities. Ten eerste wil ze
zoveel mogelijk peuters bereiken om hen voldoende kansen te kunnen bieden. Een tweede
ambitie gaat in op de sociaal-emotionele ontwikkeling: peuters moeten niet enkel cognitief
vaardig worden, maar ook goed in hun vel zitten om op termijn in de samenleving te kunnen
meedoen. Daarvoor is ook nodig dat er aandacht is voor de brede gezinscontext. Een andere
ambitie is het binnenhalen van gekwalificeerd personeel en het realiseren van een meer divers
personeelsbestand op de ve-locaties. Op die manier hopen de gemeente en peuteropvang alles
in huis te hebben wat er nodig kan zijn om kinderen vooruit te helpen. Tot slot vindt de
gemeente het belangrijk om ruimte te bieden aan een breed vve-programma waarin ook plaats
is voor sport, kunst en cultuur.
Wat is er nodig om die ambities te kunnen bereiken? De gemeente kijkt hiervoor naar het
passend onderwijs en de lokale plannen die hiervoor worden gevormd. Ook de peuteropvang
wordt hierbij betrokken en denkt mee in werkgroepen, om te voorkomen dat kinderen al in
een vroeg stadium buiten de boot vallen.
Wanneer er gepeild wordt naar de ambities die Peuteropvang Heerlen heeft op het vlak van
gelijke kansen, geeft de ve-aanbieder aan dat ze het mooi zouden vinden om in elke wijk de
samenwerking tussen JGZ, scholen en kinderopvang verder aan te scherpen om een
wijkgerichte integrale aanpak te kunnen bieden.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

40

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

“We zouden het mooi vinden als we samen met partners uit de wijk gezinnen een plek zouden
kunnen bieden waar een goed aanbod voorzien is voor alle kinderen en waar ouders terecht
kunnen met al hun vragen over onderwerpen als welzijn, zorg en leeraanbod. De gemeente
deelt deze visie en biedt ons ondersteuning op de weg daarnaar toe.”
Ook willen zij regionaal een pionier zijn op het gebied van expertise op voorschoolse educatie.
De organisatie heeft heel wat kennis en kunde in huis. Zo hebben ze trainers in dienst die
gespecialiseerd zijn in methode, beeldcoaching en vve-thuis. Ze zouden het mooi vinden om
deze kracht breder in te gaan zetten door nauwer te gaan samenwerken met andere partners
in de regio, zoals het onderwijs, de JGZ en andere kinderopvangorganisaties.

Gebruikte bronnen
Voor deze praktijkbeschrijving is gesproken met:
• beleidsmedewerker Onderwijs van de gemeente Heerlen
• bestuurder peuteropvang Heerlen
• pedagogisch beleidsmedewerker peuteropvang Heerlen
Daarnaast zijn de volgende documenten geraadpleegd:
• financiële data bestedingsonderzoek Cebeon
• ingevulde vragenlijst van de gemeente

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

41

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Praktijkvoorbeeld 5 (Alkmaar): “Hoogwaardig ve-aanbod met
beperkt budget”
Achtergrondinformatie
Op basis de beschikbare gegevens van de gemeente Alkmaar komen we tot het volgende
overzicht.
Tabel 5. Achtergrondinformatie
Goab-budget 2018-2022; stijging
Onderbesteding (2021)
Percentage goab aan ve (2021)
Bedrag per doelgroeppeuter (2021)
Aantal ve-aanbieders
Aantal doelgroeppeuters volgens eigen
definitie
Aantal en percentage peuters met een
risico op onderwijsachterstanden volgens
CBS
Aantal en bereik doelgroeppeuters volgens
eigen definitie dat ve krijgt
Ve-aanbod

≈ € 630.000 ; stijging van 29% t.o.v. 2018
≈ € 640.000
77%
€ 9.666
9
350
205 (13%)

280 (80%)
Vanaf 2 jaar (8 uur per week); vanaf 2,5 jaar
(16 uur per week)
Gemiddeld 16 uur per week
50% gratis uren voor ouders van
doelgroeppeuters

Ouderbijdragen

Gemengde groepen; extra subsidie voor velocaties met veel indicaties
Volgens kinderopvangtoeslagtabel

Alkmaar heeft ongeveer 110.000 inwoners en maakt onderdeel uit van de G40. Naast de stad
Alkmaar zijn er nog vier verspreide kernen3 in de voormalige gemeenten Graft-De Rijp en
Schermer. Ongeveer 26 procent van de inwoners is laag opgeleid, wat vergelijkbaar is met het
landelijk gemiddelde. In Alkmaar is ongeveer 20 procent van de inwoners jonger de 19 jaar. Dit
is iets lager dan het landelijk gemiddelde (ruim 21%). Wel zijn er in Alkmaar relatief meer
eenouderhuishoudens; ruim 8 procent van het aantal huishoudens. Ook zijn er meer jongeren
die gebruik maken van jeugdhulp dan het landelijk gemiddelde. Daarnaast heeft ongeveer 18
procent van de leerlingen een migratieachtergrond.

3 Kernen met minimaal 500 adressen.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

42

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Ongeveer 13 procent van de peuters heeft een risico op een onderwijsachterstand. Dit is iets
lager dan het landelijk gemiddelde. In de wijken De Mare, Huiswaard en Overdie is het aandeel
peuters met een verwachte onderwijsachterstand hoger.
Tegen deze achtergrond werkt de gemeente met haar partners aan het voorkomen van
onderwijsachterstanden.

Ontwikkeling ve-beleid als co-creatie tussen gemeenten en aanbieders
Vóór de invoering van de 960 uur ve en de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve was in
Alkmaar al de keuze gemaakt om samen met ve-aanbieders op te trekken. Er is
geïnventariseerd welke aanbieders in de peuter- en kinderopvang ve-gecertificeerd wilden
worden. Gaandeweg is destijds een kwaliteitsslag ingezet, bijvoorbeeld door van veaanbieders te verlangen dat pedagogisch medewerkers vve-getraind dienden te zijn. In deze
fase zijn er verschillende pilots gedraaid om te kijken welke (uren)structuur het beste werkt,
zoals van 3 naar 4 uur.
Als gevolg van deze kwaliteitsslag werkten de ve-aanbieders vóór de wettelijke invoering van
de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve op eigen initiatief al met coaches. Hiermee was
de gemeente Alkmaar voorloper op het gebied van ve-beleid. Als gevolg hiervan had de
wettelijke verplichting voor hen geen consequenties, maar gaf het hen juist een bevestiging
van dat hun beleid juist was. Ook na de invoering blijft de gemeente Alkmaar en haar veaanbieders opzoek naar kwaliteitsbevordering, momenteel zien ve-aanbieders ook
mogelijkheden om deze filosofie toe te passen in de kinderopvang en buitenschoolse opvang.
“Voor de invoering is de keuze gemaakt om met partners op te trekken en geen top-down
structuur op te zetten.”
De lijnen tussen de gemeente en ve-aanbieders zijn kort en intensief; zowel gemeente als
aanbieders ervaren dit als een prettige samenwerking. De gemeente kan gebruik maken van
de deskundigheid van de aanbieders, vooral op het niveau van de pedagogisch
beleidsmedewerker in de ve, en de aanbieders kunnen op hun beurt vraagstukken op tafel
leggen. Het toezichtskader OAB maakt onderdeel uit van de Lokale Educatieve Agenda met
bestuurlijk overleg over lokaal onderwijsbeleid.
In Alkmaar wordt geen onderscheid gemaakt in het vve-programma in de peuteropvang tussen
ve-geïndiceerden en peuters zonder ve-indicatie. Er is geen actief beleid om ve-indicaties over
locaties te spreiden. Locaties met relatief veel ve-indicaties ontvangen wel een hogere subsidie
vanuit de gemeente.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

43

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Aanvankelijk krapper budget verwacht
Als gevolg van de urenuitbreiding en de invoering van de pedagogisch beleidsmedewerker in
de ve werd een grote kostenstijging verwacht. Daarnaast was de verwachting dat het budget
(SPUK) zou afnemen. Hierdoor is er destijds geprioriteerd waarbij er is bezuinigd op goabactiviteiten buiten de ve (o.a. schakelklassen), met name in het primair onderwijs.
Later bleek het budget toch een stuk hoger te liggen waardoor de prioritering van goabactiviteiten onterecht bleek met het gevolg dat er momenteel sprake is van onderbesteding.
Omdat de gemeente geen ‘jojobeleid’ wil voeren is het niet direct een ander beleid gaan
voeren. Momenteel is er weer ruimte voor schakelklassen in het primair onderwijs, waaronder
voor nieuwkomers. Schakelklassen vanaf hogere groepen komen in aanmerking voor goabsubsidie, omdat dan duidelijk is dat het gaat om ‘onderpresteerders’ en de middelen daarmee
efficiënter kunnen worden ingezet. Scholen ontvangen rechtstreeks oab-middelen in de
vroegschool. In de praktijk zetten scholen deze middelen niet gericht in bij de kleutergroepen,
zodat de gemeente nu ook weer middelen kan verlenen in de kleuterleeftijd.
Daarnaast zijn er projecten in het primair onderwijs en met maatschappelijke partners
opgepakt, bijvoorbeeld playing for success met AZ (gericht op sociaal-emotionele
ontwikkeling), projecten met leesconsulenten (bibliotheek op school) en voorleesexpres. Deze
projecten vinden vooral plaats bij scholen met de grootste risico’s op achterstanden.
Hiernaast wil de gemeente Alkmaar de onderbesteding van de goab-middelen inzetten om de
verwachte daling van de NP Onderwijsmiddelen op te vangen. Het is dan ook de bedoeling dat
projecten voor de doelgroep die worden bekostigd met NP Onderwijsmiddelen, structureel
worden voortgezet uit goab-middelen. Door in te zetten op een structureel beleid, wat gedekt
is met structurele middelen, wil de gemeente Alkmaar een jojobeleid voorkomen.

Wisselende beelden bij subsidietarieven
Het subsidiabele tarief is bepaald op basis van een model waarin kostenelementen en
opslagen, zoals inschaling van medewerkers, urenaanbod en bovenwettelijke elementen, tot
uiting komen. Dit ve-tarief geldt zowel voor ve-geïndiceerden als voor de reguliere
peuteropvang. Zware groepen met veel ve-geïndiceerden maken aanspraak op een extra
subsidie.
Aanbieders beoordelen het subsidietarief voor ve verschillend. De ene aanbieder vindt het vetarief krap en deelt noodgedwongen (vaste) kosten met bso-activiteiten (zoals huur). De
afgelopen jaren ziet deze aanbieder het budget ook krapper worden doordat het subsidiabele
tarief niet voldoende is meegegroeid met de hogere kosten vanwege inflatie en ziekteverzuim.
Ze zouden graag subsidie vrijspelen voor taakuren van pedagogisch medewerkers en eventueel
ook meer coachingsuren. De andere aanbieder geeft juist aan dat de subsidie voldoende is om
een goed ve-aanbod te kunnen draaien, en zelfs ruimer is geworden sinds de urenuitbreiding.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

44

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Goed toegankelijke ve
Peuters met een ondersteuningsbehoefte kunnen in Alkmaar goed terecht in de ve. In de
meeste gevallen kunnen kinderen op korte termijn terecht op een locatie in de wijk waarin ze
wonen of waar de voorkeur naar uit gaat. In sommige wijken met meer
achterstandsproblematiek (zoals Alkmaar Noord en de wijk Overdie) is er soms een beperkte
wachtlijst, maar bieden ve-aanbieders alternatieve locaties aan. De urenuitbreiding heeft geen
nadelige gevolgen met zich meegebracht voor de toegankelijkheid van de ve.

Inrichting urenuitbreiding met ‘gratis’ dagdelen
De ouders van kinderen met een ve-indicatie ontvangen het derde en vierde dagdeel ‘gratis’
waarbij er wel een verplichting is om dit vierde dagdeel daadwerkelijk af te nemen. Lagere
inkomens dragen minder bij. Als er op de voorkeurslocatie geen ruimte is wordt een alternatief
aangeboden, maar dit wordt vanwege praktische bezwaren niet altijd afgenomen. Ook in
omliggende kernen is een ve-locatie beschikbaar. Soms zijn die niet op alle dagen open zodat
dan gebruik wordt gemaakt van verschillende locaties. In de kernen komt het vaker voor dat er
minder uren worden afgenomen.

Ve-indicaties met onderliggende zorgvraag
In Alkmaar is het streven om peuters met een ve-indicatie zoveel mogelijk in dezelfde groep te
houden als niet ve-geïndiceerden. Aanbieders zien ook peuters binnenkomen met een
zwaardere zorgvraag die door consultatiebureaus als ve worden geïndiceerd, vermoedelijk
vanwege wachtlijsten in de jeugdzorg. Het gaat bijvoorbeeld om kinderen die weinig interactie
hebben met andere kinderen en met volwassenen of om kinderen met een
taalontwikkelingsstoornis. Deze kinderen leggen een extra druk op de ve-groepen. Als
aanbieders een onderliggende zorgvraag constateren wordt vaak contact opgenomen met de
wijkverpleegkundige om hierover feedback te vragen. Vanuit de ve-aanbieder wordt dan extra
ondersteuning geboden met behulp van Jeugd & Gezin. Op het moment dat maatschappelijke
partners bij een casus worden betrokken, bijvoorbeeld omdat het reguliere onderwijs niet
haalbaar is, zou het deskundige oordeel van pedagogisch medewerkers nog nader kunnen
worden benut. Momenteel ervaren de pedagogisch medewerkers en coaches dat hun
expertise en ervaring wisselend wordt geraadpleegd bij de overgang van kinderopvang naar
zorg.
De problematiek van ve-indicaties met onderliggende zorgvraag is de afgelopen jaren
aanleiding geweest om de doelgroepdefinitie onder de loep te nemen. Tot op heden blijft het
een bewuste (politieke) keuze om peuters met zorgzwaarte zo lang mogelijk in reguliere
onderwijs te houden, ook vanwege wachtlijsten in het speciaal onderwijs.
Desondanks blijft het een overweging om een plusgroep te vormen waar één op één
ondersteuning mogelijk is. Er loopt momenteel een pilot met Parlan waarbij pedagogisch

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

45

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

specialisten op de groep komen om pedagogisch medewerkers handvaten mee te geven. Veaanbieders zouden een verdere ontwikkeling richting een plusgroep toejuichen.
“Pedagogisch specialisten bieden handvaten aan pedagogisch medewerkers. Dat doet wat op
de groep.”

Aanbieders werken al langer met pedagogisch beleidsmedewerker in de ve
De aanbieders in Alkmaar werkten al met een pedagogisch beleidsmedewerker vóórdat het
wettelijk verplicht werd. Bij één aanbieder is er wel een kwaliteitsslag gemaakt door gelijktijdig
met de wettelijke verplichting een hogere inschaling te realiseren.
De pedagogisch beleidsmedewerker in de ve (coach) zorgt enerzijds voor extra kwaliteit in de
groepen door het begeleiden van pedagogisch medewerker (‘sparringpartner’), het geven van
trainingen en nascholingen (bijvoorbeeld op het programma Uk & Puk), ondersteuning bij
ontwikkelingen (zoals registratiesysteem KIJK!), begeleiding bij oudergesprekken (als dat nodig
is) en het voeren van een intakegesprek ve. Anderzijds is de pedagogisch beleidsmedewerker
in de ve gericht op het pedagogisch beleid (werk- en ontwikkelplannen met aandacht voor
ontwikkelgericht werken), contacten met de gemeente, kwaliteitsmetingen en het meenemen
van de pedagogisch medewerkers in het beleid. De coaches hebben vaste locaties onder hun
hoede afhankelijk van het aantal ve-indicaties per locatie. De functie van coach wordt vaak
gecombineerd met dat van een pedagogisch medewerker of locatiemanager.
De beschikbare capaciteit voor pedagogisch beleidsmedewerker/coach in de ve is afgestemd
op de norm van 10 uur per ve-indicatie. Aanbieders geven aan dat de beschikbare capaciteit
(ruim) voldoende is. Meer dan de helft van de tijd wordt besteed aan het coachen; het
beleidsmatige aspect kent meer piekmomenten. Er wordt vastgehouden aan de 10 uur
ondersteuning per ve-indicatie. Dit knelt soms als er omstandigheden zijn waardoor er meer
inspanningen op specifieke locaties nodig zijn, bijvoorbeeld bij personele wisselingen
(inwerken, begeleiding nieuwe medewerkers, specifieke problematiek). Aanbieders zouden
graag zien dat deze uren zijn te spreiden tussen locaties afhankelijk van specifieke
omstandigheden. Als er meer tijd beschikbaar zou zijn, dan zou dit worden besteed aan meer
ouderbetrokkenheid (continue aandacht nodig) en meer focus op thema’s.
De uitdaging van de pedagogisch beleidsmedewerker in de ve zat eerder vooral in het iedereen
meekrijgen in het beleid, zoals de bereidheid om coaching te accepteren en een uniforme
werkwijze. De huidige uitdaging gaat nu meer om de verdere ontwikkeling van personeel,
belangrijke thema’s hierbij zijn het ontwikkelingsgericht werken en het werken met het
programma KIJK!. De filosofie van het ontwikkelingsgericht werken wordt nu ook vertaald naar
de dagopvang en buitenschoolse opvang. Dit zorgt ervoor dat de pedagogisch medewerkers
meer bewust zijn van wat ze doen en geeft hen ook waardering voor hun eigen werk.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

46

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Krapte op arbeidsmarkt zet kwaliteit onder druk
De krapte op de arbeidsmarkt dwingt aanbieders soms om een afweging te maken tussen
locaties alleen te bemensen met ve-gecertificeerd personeel of locaties open te houden met
concessies op de kwaliteit van het personeel. Daarbij speelt dat personeel niet altijd direct
vanaf school inzetbaar is in de ve, omdat de taaleis 3F (MBO3) voor studenten lastig is te
halen. Aanbieders organiseren zelf trainingen en wervingsevents. De gemeente en aanbieders
zijn in contact met scholen om ve meer integraal onderdeel uit te maken van de opleiding. Ook
landelijk wordt dit opgepakt.
De arbeidsmarkt zorgt ook voor meer wisselingen en daardoor ook meer trainingen die intern
worden georganiseerd. Deze trainingen worden ook aangeboden aan externe krachten en flexmedewerkers om zodoende personeel meer ve-gecertificeerd te krijgen.
Sollicitanten maken gebruik van de krapte op de arbeidsmarkt. De kwaliteit van nieuwe
medewerkers staat continu onder druk. In dat kader spelen zorgen richting het algemeen
toegangsrecht van kinderopvang in 2025. Aanbieders zien het vasthouden en versterken van
personeel, en daarmee ook het vasthouden van de kwaliteit van de ve, als de belangrijkste
ambitie voor de komende tijd.
“Het personeel versterken en vasthouden is onze belangrijkste ambitie voor de komende tijd.”

Stappen gezet in het kwaliteitsniveau
De urenuitbreiding heeft meer rust en tijd gegeven om programma’s en thema’s aan te
bieden. Er zijn indicaties dat de kwaliteit van de ve is verbeterd waardoor het effect van ve is
toegenomen en er minder achterstanden zijn bij de start in het basisonderwijs, maar er zijn
geen objectieve maatstaven die een dergelijke kwaliteitsimpuls aantonen.
Om meer grip te krijgen op de resultaten van het ve-beleid in het algemeen, en de
urenuitbreiding in het bijzonder, maken aanbieders gebruik van KIJK!. Hierbij wordt de
ontwikkeling van de peuters op meerdere momenten beoordeeld. Dit wordt zowel op
individueel als groepsniveau ingezet. Daarnaast wordt er in clusteroverleggen steeds meer
samengewerkt met het onderwijs dat in hetzelfde gebouw is gevestigd. Dit is tevens
behulpzaam om de doorgaande lijn te kunnen borgen en onderwijs meer in het ve-programma
te kunnen betrekken (bijvoorbeeld thema’s bij elkaar leggen, wendagen vanuit ve naar
basisonderwijs, gelijktijdige studiedagen). Door verschillen tussen clusters te monitoren
ontstaan belangrijke inzichten in wat wel werkt en wat niet. Deze samenwerking wordt soms
bemoeilijkt doordat scholen niet alleen leerlingen aangeleverd krijgen vanuit deze locatie,
maar ook vanuit andere locaties. Er vindt een warme overdracht plaats – een gesprek over de
ontwikkeling van het kind – van peuters met een ve-indicatie bij de overgang naar de
basisschool. Dit zorgt ervoor dat de ondersteuningsvraag op tijd bij scholen bekend is. Als
scholen deze ontwikkeling in een latere fase ook weer zouden terugkoppelen op de veaanbieder is daar mogelijk nog verbetering te behalen in het ve-beleid.
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

47

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

De gemeente had voorheen moeite om een accountantsverklaring (SISA verantwoording) te
verkrijgen voor de besteding van de goab-middelen, omdat de resultaten niet goed meetbaar
zijn. De invoering van de peutermonitor bij alle aanbieders heeft dit proces makkelijker
gemaakt. Ook wordt de subsidie beter gemonitord en is het bereik beter inzichtelijk geworden.
“De uitbreiding van het aantal uren ve heeft geholpen dat de kinderen met een meer gevulde
rugzak naar school kunnen.”
De kwaliteit van de pedagogisch medewerkers blijft daarnaast van groot belang voor
verschillen tussen locaties. Aanbieders verwachten nog meer effecten van ve als er in kleinere
groepen gewerkt zou kunnen worden. Ook zit er nog potentie in een intensievere
samenwerking in de zorgstructuur met externe partners. Dit zou bijvoorbeeld kunnen als
partners beter op de hoogte zijn van thema’s waarmee wordt gewerkt en woorden die worden
geleerd. Ook kunnen contactmomenten of workshops worden georganiseerd met
medewerkers van organisaties als bibliotheken, voorleesexpres, sport en bewegen met
pedagogisch medewerker en ouders op de groep.

Ouderbetrokkenheid last van corona
Sinds corona zijn veel activiteiten om ouders te betrekken bij het ve-programma weggevallen.
Aanbieders merken dat het lastig is om dit weer op te bouwen, vooral bij activiteiten op
groepsniveau. Ouders zijn eerder geneigd om informatie online te raadplegen. Voor het
inlopen van taalachterstanden zijn ouders echter een noodzakelijke schakel. Momenteel
worden er weer activiteiten opgezet, vooralsnog incidenteel bekostigd uit NP
Onderwijsmiddelen. Het gaat dan bijvoorbeeld om een ouder-kindochtend of deelname aan
een kring. De pedagogisch beleidsmedewerker in de ve vervullen een belangrijk rol om
ouderbetrokkenheid een steviger fundament te geven.

Resultaten van vve
De gemeente heeft resultaatafspraken gemaakt met aanbieders:
• 75 procent van de doelgroepkinderen scoort aan het einde van de peuter/kleutertijd
op of boven leeftijdsniveau;
• 75 procent van de doelgroepkinderen heeft tussen begin en einde van de
peuter/kleutertijd groei doorgemaakt die volgens de professional naar verwachting of
boven verwachting is;
• 75 procent van de doelgroepkinderen die aan het begin van de peuter/kleutertijd
onder leeftijdsniveau scoorde, scoort aan het einde van de peuter/kleutertijd op of
boven leeftijdsniveau.
De aanbieders volgen de taalontwikkeling van ve-peuters met het ontwikkelvolgsysteem
(KIJK!) op minimaal twee momenten: begin en eind peuter. De gegevens worden per locatie

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

48

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

geregistreerd en bij de gemeente aangeleverd. De gemeente analyseert deze gegevens en
deelt haar bevindingen met de locatie waarna er een kwaliteitsdialoog plaatsvindt.
Onderstaande tabel is de input voor de aanlevering van de gegevens bij de gemeente.
Ve-tijd

Hoe scoort het kind ten opzichte van een
gemiddelde leeftijdsgenoot op het brede
domein taal* aan het begin en einde van de
peutertijd?
Geef je eigen professionele oordeel, op
basis van de gegevens uit het volgsysteem.
Scoort het kind:
- boven het gemiddelde leeftijdsniveau
(voorsprong)
- op/rond het gemiddelde
leeftijdsniveau
- onder het gemiddelde leeftijdsniveau
(achterstand)

Aantal maanden
voorschools aanbod

Hoe beoordeel je de
ontwikkeling/groei die
het kind gedurende de
peutertijd heeft
doorgemaakt?
Is de groei:
- boven verwachting
- naar verwachting
- onder verwachting

Score begin
peutertijd
2 jaar 9 maanden

Score eind peutertijd
3 jaar 10 maanden

Kind 1

Onder
leeftijdsniveau

Op leeftijdsniveau

Naar verwachting

Kind 2

Boven
leeftijdsniveau

Boven
leeftijdsniveau

Boven verwachting

Kind 3

Onder
leeftijdsniveau

Onder
leeftijdsniveau

Boven verwachting

…

Bronnen
Voor dit casusverslag is gesproken met:
• de gemeentelijk beleidsmedewerker,
• manager operatie en kwaliteit,
• een pedagogisch beleidsmedewerker en manager pedagogiek, interactie en tools van
twee ve-aanbieders.
Verder is gebruik gemaakt van:
• de door de aanbieders en gemeente ingevulde vragenlijsten,
• het Cebeon-kostenonderzoek,
Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

49

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

•
•
•
•

de Alkmaarse Onderwijsagenda,
het Beleidskader Peuteropvang Alkmaar,
beleidsdocumenten van ve-aanbieders openbare bronnen (CBS, DUO, VNG) en
de informatie van de websites van de ve-aanbieders.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

50

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Colofon

Titel

Vijf praktijkvoorbeelden in de voorschoolse educatie: zijn er relaties tussen financiën
en uitvoering?

Auteur

IJsbrand Jepma, Carlijn Waaijer, Sien Beckers (Sardes), Wendy de Geus, Anne Ketelaar
(Oberon), Coen van Rij, Wilfred Nijhof & Florian Korn (Cebeon)

Versie

Definitieve versie

Datum

April 2023

Project

Monitor Implementatie en besteding GOAB (TR1700)

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht (NL)
T+31(0)30 23 26 200
www.sardes.nl

© Sardes 2023
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere
wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

51

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Bijlage bij Monitor Implementatie en besteding goab

52

Sardes, Oberon en Cebeon, 2023

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht
Lange Viestraat 371
3511 BK Utrecht
(030) 232 62 00
@ secretariaat@sardes.nl
www.sardes.nl
@SardesUtrecht
facebook.com/sardesBV

m/sardesBV