Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

604
Vragen van het lid Van Eijs (D66) aan de Minister en de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over erfpacht (ingezonden
26 september 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Knops (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 12 november 2018).
Vraag 1
Kunt u een uitgebreid overzicht geven van de geschiedenis van de erfpachtsituatie op de Wadden, waarbij u ook ingaat op het onderzoek van de
commissie-Groothuis, de commissie-Van der Werf en het onderzoek «De
beoordeling van de RVB (Rijksvastgoedbedrijf) taxatiemethode op de
Waddeneilanden»?
Antwoord 1
Bij de beantwoording van de vragen 1 en 2 beperken wij ons tot de percelen
die Staatsbosbeheer heeft uitgegeven op de eilanden Texel, Vlieland en
Terschelling, omdat wij vermoeden dat dit de «erfpachtsituatie op de
Wadden» is waar de vragensteller op doelt.
In 2008 ontstond, naar aanleiding van een door Staatsbosbeheer aangekondigde verhoging van de erfpachtcanon, discussie over de hoogte van de
erfpachtcanon van de door Staatsbosbeheer uitgegeven erfpachtpercelen en
de wijze waarop deze canon (en de waarde van de percelen) werd berekend.
Dit leidde onder andere tot een door de toenmalige Minister van LNV
ingestelde onafhankelijke adviescommissie Groothuis/Zevenbergen. De
Minister van LNV nam het advies en van deze commissie in 2010 integraal
over en verzocht Staatsbosbeheer om de aanbevelingen van de commissie te
implementeren (Kamerstuk 29 659, nr. 47). Een van de adviezen van de
commissie betrof het te koop aanbieden aan de erfpachters van de gronden
die -ook op de langere termijn- niet nodig zijn voor het realiseren van de
doelstellingen van Staatsbosbeheer.
Uw Kamer heeft vervolgens diverse moties aangenomen over de implementatie van het advies van de commissie Groothuis/Zevenbergen, inclusief de
inrichting van het verkoopproces (Kamerstuk 29 659, nrs. 52, 55, 57, 58, 59,
91).
Uw Kamer is vervolgens in diverse brieven geïnformeerd over de implementatie van het advies van de commissie Groothuis/Zevenbergen, de inrichting
van het verkoopproces, de Ontwikkelagenda Wadden en de wijze van

ah-tk-20182019-604
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

uitvoering van de aangenomen Kamermoties (Kamerstuk 29 659, nrs. 66, 67,
72, 74, 75, 77, 79, 81, 83, 97, 98, 123, 137, 143).
De commissie-Van der Werf was een onafhankelijke adviescommissie die is
ingesteld door Staatsbosbeheer. De commissie is gevraagd te adviseren over
methodes voor waardebepaling en de uitvoering bij het te koop aanbieden
van bloot eigendom van de erfpachtpercelen op de Waddeneilanden. Het
advies van de commissie-Van der Werf verscheen in juni 2013. Staatsbosbeheer heeft vervolgens, in overleg met en betrokkenheid van vertegenwoordigers van erfpachters van alle drie de eilanden aan een rentmeesterkantoor
opdracht gegeven om met toepassing van het advies van de commissie-Van
der Werf een zogenaamde «proeftaxatie» te doen van vijftien representatieve
objecten op Texel, Terschelling en Vlieland.
In hun brief aan uw Kamer van 18 december 2014 (Kamerstuk 29 659, nr. 137)
concludeerden de toenmalige Minister voor Wonen en Rijksdienst en de
Staatssecretaris van Economische Zaken dat toepassing van het advies van
de commissie-Van der Werf zou leiden tot het verkopen van overheidsbezit
tegen een te lage prijs. Ze kondigden aan dat alle percelen van Staatsbosbeheer die voor verkoop in aanmerking komen onafhankelijk zouden worden
getaxeerd, waarna de prijzen volgens wettelijk voorschrift ter goedkeuring
aan het Rijksvastgoedbedrijf zouden worden voorgelegd.
Over deze brief hebben leden van uw Kamer diverse vragen gesteld, die door
de toenmalig Minister voor Wonen en Rijksdienst en de Staatssecretaris van
Economische Zaken zijn beantwoord (Kamerstuk 29 659, nrs. 138, 141, 142).
Inmiddels heeft Staatsbosbeheer aan alle erfpachters een koopaanbieding of
een voorstel voor een voortgezette erfpachtrelatie gedaan. Vrijwel alle
erfpachters hebben hun keuze reeds gemaakt en een groot deel daarvan is
inmiddels notarieel vastgelegd. Het (verkoop)project van Staatsbosbeheer is
hiermee vrijwel voltooid. Zie de onderstaande tabel:
Overzicht stand van zaken aanbiedingen Staatsbosbeheer. Aantallen in percelen
Koop

Afkoop canon
in 99 jaar

Voortzetting
erfpacht 30 jaar

Nog geen
keuze gemaakt

Totaal

Texel
Vlieland
Terschelling

16
9
37

2
0
16

17
240
29

0
0
5

35
249
87

Totaal

62

18

286

5

371

Vraag 2
Kunt u daarbij ook ingaan op de vraag welke toezeggingen in het verleden
zijn gedaan door bewindspersonen aan de Kamer en/of aan erfpachters?
Antwoord 2
Voor de toezeggingen aan de Kamer verwijs ik u naar de in het antwoord op
vraag 1 vermelde Kamerbrieven.
Staatsbosbeheer is als eigenaar van de gronden primair verantwoordelijk
voor de communicatie met erfpachters. Staatsbosbeheer heeft hierbij altijd
het in het antwoord op vraag 1 geschetste politiek/bestuurlijke kader als
uitgangspunt gehanteerd.
Vraag 3, 4
Is het waar dat het onderzoek «De beoordeling van de RVB taxatiemethode
op de Waddeneilanden» beoordeeld is door het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke integriteit? Zo ja, wat was het oordeel van deze commissie?
Wat betekent het oordeel van de commissie voor uw weging van de
validatie?
In hoeverre is het verplicht om kopers van een eigendom te informeren over
de bijbehorende, al dan niet private, erfpacht, de looptijd daarvan en de
mogelijke toekomstige verhogingen van de erfpacht?
Antwoord 3, 4
Het betreft een geanonimiseerd LOWI-advies aan de colleges van bestuur van
de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Maastricht. Na een
voorlopig oordeel van beide colleges in een klachtprocedure van 2 klagers,
dat hun klachten ongegrond waren verklaard, heeft een van beide klagers dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

advies gevraagd. Na ontvangst van het LOWI-advies hebben de colleges van
bestuur de aanvankelijke oordelen bevestigd als definitief oordeel en de
klachten ongegrond verklaard.
Daarmee staat de door het RVB gebruikte taxatiemethode voor mij niet ter
discussie.
Thans is sprake van een door een aantal erfpachters aangespannen gerechtelijke procedure waarin de door het RVB gebruikte taxatiemethode ter
discussie wordt gesteld. Ik wacht de uitkomsten van deze procedure af en zal
u er te zijner tijd over informeren.
Voor uw vraag naar informatie verwijs ik naar het antwoord op de vragen 5
en 6.
Vraag 5, 6
Op welke manier zijn binnen het huidige recht de belangen van erfpachters
gewaarborgd?
Zijn er, naast de bepalingen in het erfpachtcontract wettelijke waarborgen
voor een eerlijke prijs voor erfpacht?
Antwoord 5, 6
Erfpacht is een zakelijk recht dat een ieder voor een bepaalde duur op zijn
eigendom kan vestigen. Het gaat daarbij om een langjarig tijdelijk, voortdurend of eeuwigdurend recht op gebruik van de eigendom door degene die
een erfpachtrecht koopt, meestal tegen een periodieke vergoeding (canon)1.
Voor de overeengekomen duur van de erfpacht kan de erfpachter zich in
beginsel gedragen als ware hij eigenaar. De erfpachter kan zijn recht om de
eigendom te gebruiken dus ook verkopen.
U vraagt naar wettelijke waarborgen voor een eerlijke prijs voor erfpacht. De
prijs voor erfpacht wordt bepaald door economische wetmatigheden binnen
de wettelijke kaders en de inhoud van de erfpachtakte. Bij de vestiging van
het erfpachtrecht is deze prijs in beginsel gelijk aan de alsdan overeengekomen grondwaarde en bijbehorende canon. Voor de bepaling van de
grondwaarde is de residuele methode het meest gangbaar2. Partijen zullen bij
het sluiten van een overeenkomst hierover rekening houden met eventuele
beperkingen in het erfpachtrecht. Wanneer het overeengekomen erfpachtrecht dit toelaat, zoals bij tijdelijke en voortdurende erfpachtrechten, kan
herwaardering plaatsvinden na verloop van de overeengekomen duur van de
erfpacht. Het is afhankelijk van de inhoud van de akte en de eventueel
toepasselijke algemene voorwaarden wat de prijs dan is. Veel voorkomend is
dat dan herwaardering naar de actuele grondwaarde plaatsvindt3. Wanneer er
geen overeenstemming is tussen erfpachter en erfverpachter is het uiteindelijk aan de rechter om een oordeel te geven. Daarbij geldt dat de belangen
van erfpachters worden geborgd door de wettelijke regeling van titel 5.7 van
het Burgerlijk Wetboek (BW) en door hetgeen partijen in de akte van
vestiging en de eventueel toepasselijke algemene voorwaarden zijn overeengekomen. Daarnaast kunnen de redelijkheid en billijkheid zowel aanvullend
als beperkend werken ten opzichte van wat is overeengekomen (artikel 6:248
BW). Bij de aankoop van een erfpachtrecht rust op de makelaar en notaris
een informatieplicht, de koper zal daarom ook dienen te worden geïnformeerd over de inhoud van zijn erfpachtrecht. Van de erfpachter zelf mag ook
verwacht worden dat hij zichzelf voldoende informeert. Wanneer de overheid
erfverpachter is, geldt bovendien dat zij gebonden is aan de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur4.

1

Zie voor de onderscheiden vormen tijdelijke, voortdurende en eeuwigdurende erfpacht de brief
over voor- en nadelen van erfpacht van 23 mei 2011 (Kamerstuk 32 500 VII, nr. 107H)
2
Antwoorden op de vragen van het lid Ronnes (CDA), 22 maart 2017, Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2016–2017, nr. 1466
3
Zie voor enig inzicht in de grootheden voor de bepaling van de actuele grondwaarde het
afschrift van het antwoord van 23 augustus 2018 op een burgerbrief over erfpacht, blg-853451
4
Zie tevens de antwoorden op vragen van de leden Ronnes en Van den Berg (beiden CDA) over
erfpacht in Amsterdam, Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 740

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3