11
Voorjaarsnota 2015
Aan de orde is het debat over de Voorjaarsnota 2015.
De voorzitter:
Ik heet van harte welkom de minister van Financiën. Ik meld
hem dat de voertaal hier Nederlands is en geef graag als
eerste het woord aan de heer Van Gerven namens de fractie
van de SP.

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Het brandt in Griekenland, maar het is ook zinnig
om vandaag gewoon de Voorjaarsnota te behandelen, want
er zijn weer de nodige zaken aan de hand in ons mooie
Nederland. Ik wil het in het kader van de Voorjaarsnota
hebben over de veiligheid, de btw in de bouw, de kinderopvang en de huren.
Ik begin met de veiligheid. "Er is geen ruimte meer". "De
duimschroeven zijn al zo ver aangedraaid". "De rek is eruit".
"Nieuwe bezuinigingen zijn onverantwoord". Dat hoorden
we Kamerleden en bewindspersonen van de coalitiepartijen
in februari nog zeggen over de verdere bezuinigingen op
Veiligheid en Justitie. Dat leek mij duidelijke taal. Het moge
duidelijk zijn dat mijn fractie het daarmee eens is. Als we
naar de suppletoire begroting kijken, verbaast het ons dus
dat er toch weer melding wordt gemaakt van een nieuwe
bezuiniging op veiligheid van 30 miljoen volgend jaar en
60 miljoen structureel. Wij zijn daar ook een beetje boos
over. De grenzen zijn echt al bereikt. Werkelijk alles staat
enorm onder druk bij Veiligheid en Justitie. Eerder werd
nog aangegeven dat de politie, het Openbaar Ministerie,
de rechtspraak en het gevangeniswezen de ruimte nodig
hebben. Waarom dan toch een nieuwe bezuiniging? Wij
vinden dat onbegrijpelijk. Binnen Veiligheid en Justitie moet
gezocht worden naar geld om de meest noodlijdende
onderdelen van het ministerie wat meer lucht te geven.
Daarom moet men binnen de budgetten kunnen schuiven,
maar dat kan niet als daartoe de mogelijkheden worden
afgepakt. Een ministerie heeft nu eenmaal te maken met
mee- en tegenvallers. Je kunt niet de krenten eruit pikken
door meevallers — dit maal zijn dat de lagere huurtarieven
van het rijksvastgoed — maar volledig op te eisen. Dat is
simpelweg een bezuiniging op veiligheid. Wij vinden dat
onbegrijpelijk en onacceptabel in een periode waarin veiligheid prominent op de agenda hoort te staan. We vragen
het kabinet om dit terug te draaien. Eventueel dienen wij
daarvoor een motie in.
Mijn volgende punt is de btw in de bouw. Vorige week
woensdag was er een belangrijke uitspraak van de rechtbank in Den Haag, die bepaalde dat de uitstoot van CO2 met
een kwart naar beneden moet. Gaat het kabinet dit aanvechten of gaat het nu echt werk maken van minder CO2-uitstoot
en een duurzaam energiebeleid? Hoe gaat het kabinet dat
aanpakken? Het zal daarmee hard aan de slag moeten. Is
het in dit verband niet juist verstandig om bijvoorbeeld het
isoleren van woningen te stimuleren? Dat is een investering
waarvan wij weten dat die zich dubbel en dwars uitbetaalt.
In verband daarmee vragen wij of het kabinet alsnog wil
overwegen om het lage btw-tarief voor de bouw langer in

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

stand te houden. Er zal een tijdelijke opleving zijn geweest
en de bouw zal even zijn aangetrokken, omdat de regeling
stopt. Maar vanaf morgen geldt de regeling niet meer en
dreigt de boel weer in elkaar te zakken. Indien de minister
niet bereid is tot verlenging, wil ik graag weten waarom.
Dat een maatregel een paar keer verlengd is, kan ik geen
voldoende onderbouwing noemen. Je bekijkt toch elke keer
weer opnieuw of je een maatregel nodig acht of niet?
Daarbij zou het eigenlijk niet ter zake moeten doen of de
regeling al een keer is verlengd. Het zou mij niet verbazen
als wij later dit jaar weer een tegenvaller zien in de btwontvangsten, vanwege een terugval in werkzaamheden in
de bouw. Worden de btw-ontvangsten uit de bouw apart
bijgehouden? Indien de minister toch volhardt in het
afschaffen van de lage btw, is hij dan wel bereid om te
evalueren wat het effect is geweest van deze afschaffing?
In de kinderopvang zien we een zware onderbesteding van
meer dan 300 miljoen. De effecten van de bezuinigingen in
de kinderopvang lijken groter dan eerder gedacht. Dat heeft
het Centraal Planbureau eerder ook vastgesteld. Wat was
de reactie van de minister op deze constatering? Volgens
hem hakken de bezuinigingen er blijkbaar toch harder in
en trekken mensen zich terug van de arbeidsmarkt. Dit
onderwerp is ook al aan bod gekomen in het verantwoordingsdebat. Er liggen nog twee aangehouden moties van
de leden Grashoff en Koolmees. Toen werd gezegd dat het
in het debat van vandaag thuishoorde en heeft de premier
ons naar het debat van vandaag verwezen. Ik ben benieuwd
wat de minister doet met de gebleken effecten van het
bezuinigingsbeleid. Is hij bereid het geld dat is blijven liggen
of blijft liggen door de onderbesteding te besteden aan
kinderopvang? Uit de beantwoording van de schriftelijke
vragen blijkt dat de hoge ramingsbijstelling bij de Voorjaarsnota vooral te maken heeft met een sterke daling van het
gebruik in 2014 onder lagere inkomensgroepen. Welke
conclusie trekt de minister daaruit? Is dat een wenselijke
ontwikkeling?
Bij de huurtoeslag is sprake van een tegenvaller op de
begroting. Heeft de minister een verklaring voor de toegenomen aanvragen? In de schriftelijke beantwoording noemt
hij de gevolgen van de economische crisis als een oorzaak.
Kan hij nader toelichten wat hij daarmee bedoelt? Dankzij
de internationaal aantrekkende economie staan alle economische indicatoren toch al een tijd lang op groen? Om welke
huurders gaat het? Heeft het mogelijk te maken met de
koopkracht van de huurders? Heeft het er misschien mee
te maken dat ze steeds meer moeten betalen voor de huur?
Het tekort voor de huurtoeslag voor 2014 moet binnen de
huurtoeslag worden gedekt volgens de minister. Kortom,
het wordt weggehaald bij de huurders zelf. Is dat niet gek?
Als er onderbesteding is bij de kinderopvang vanwege te
weinig gebruik, gaat het niet terug naar de ouders die wel
gebruikmaken van de kinderopvang. Bij de huren zijn er
juist meer aanvragen dan verwacht. Dan zou het consequent
zijn om het spiegelbeeldige te doen en zou er dus geld bij
moeten. Is het eigenlijk ook niet vreemd dat de hypotheekrenteaftrek wel een openeinderegeling is en de huurtoeslag
niet?
De minister zegt in dit verband dat de vormgeving van een
eventuele ombuiging nog nader wordt bezien. Wanneer
krijgen wij daar meer duidelijkheid over? Het is wel fijn voor
de huurders om te weten waar ze aan toe zijn. De minister
heeft het overigens over een eventuele ombuiging. Duidt
het woordje "eventueel" er misschien toch op dat de huur-

30 juni 2015
TK 102

102-11-1

ders ditmaal wel worden ontzien? Als er zou worden gekozen voor de verhoging van de eigen bijdrage, dan treft dit
wederom de meest kwetsbaren. In de algemene koopkrachtcijfers krijg je het niet te zien omdat de huurders niet als
aparte groep worden meegenomen, maar uit de antwoorden op de suppletoire begroting Wonen en Rijksdienst blijkt
dat het hier toch gaat om een bedrag van €230 per jaar.
Voor sommigen is dat een groot bedrag. Huurders hebben
de huren al met 10% zien stijgen in twee jaar. Wat kan het
kabinet voor de huurders betekenen?

De heer Harbers (VVD):
Voorzitter. De Voorjaarsnota is de eerste stand waaruit blijkt
hoe het staat met de uitvoering van de begroting voor 2015.
Toen ik dit debat zat voor te bereiden, bladerde ik even
terug naar wat er rondging in deze zaal bij de behandeling
van de begroting tijdens de financiële beschouwingen. Ikzelf
vergeleek toen Griekenland en Nederland. Misschien herinnert de minister zich dat nog. Ik beschreef hoe ik al in de
jaren negentig zag hoe op mijn geliefde vakantie-eiland de
lokale horecaondernemers en souvenirwinkeliers een jongetje betaalden dat in de haven zat te kijken of de fiscale
politie toevallig van de veerboot af kwam. Dan belde hij
naar het elektriciteitsbedrijf om snel de stroom te laten uitschakelen. Dat was voor iedereen op het eiland het signaal
dat de stroom later weer aan zou gaan en dat zij die avond
kassabonnetjes moesten meegeven. Bovendien deed het
kasregister het na een paar uur stroomuitval niet meer. Zo
stond het er daar toen voor en ik vergeleek dat met de
situatie in Nederland en in dit deel van Europa. Het is een
beetje een wrange, maar ook toepasselijke vergelijking op
deze avond, omdat het steunprogramma voor Griekenland
over een paar uur is afgelopen.
In Nederland is het sinds die Algemene Financiële
Beschouwingen alleen maar beter gegaan. Destijds was
het nog wat voorzichtigjes. Er waren voorzichtige lichtpuntjes. Ik breng echter in herinnering dat de ramingen van de
Nederlandsche Bank, het IMF, de OESO en de Europese
Commissie sindsdien naar boven zijn bijgesteld. Met de
ramingen van het Centraal Planbureau is dat zelfs meerdere
malen gebeurd. Daarmee zijn wij eindelijk terug op het
niveau van voor de crisis en kunnen we verder gaan bouwen. Met betrekking tot de groeiverwachtingen voor 2016
behoren wij nu tot de top van de Europese Unie. Inmiddels
is niet alleen de export aangetrokken, maar ook het producenten- en consumentenvertrouwen. Wij zien nu voor het
eerst dat de werkloosheid licht daalt.
Voor de overheidsfinanciën betekent dit dat het tekort nu
snel daalt. Soms sla je nieuwe ramingen open en denk je:
zo, zo, dat gaat echt wel heel rap naar beneden. Kortom,
meer groei, een lagere schuld en dus een sterker fundament
voor een gezonde toekomst van de Nederlandse economie.
Dit is vooral een bewijs voor iedereen die zei dat wij dit
land kapot zouden bezuinigen. Zij hebben hartstikke ongelijk
gekregen. Wij hebben een eindeloze stoet verwijten over
ons heen gehad, soms van de PVV, maar nog vaker van de
SP. Ik herinner mij uitspraken dat je niet met een heggenschaar moest snoeien. Uiteindelijk bewijst dit dat je soms
stevig moet ingrijpen. Soms moet je flink snoeien en dan
komt het goed. Nederland bewijst dat je de boel goed en
stevig op de rails moet zetten, als de economie hapert. En
hoe sneller je dat doet, hoe sneller de economie van het
land weer gaat groeien.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

De nu voorliggende Voorjaarsnota laat ook bij de overheidsfinanciën de weerslag zien van de betere tijden. Als ik het
hele verhaal tot mij neem en ook de beantwoording van de
vele vragen — waarvoor ik de minister dank — zie ik dat er
weinig bijzonderheden zijn. Ook dat is op zichzelf alweer
bijzonder. Denk er alleen maar aan dat je tot een jaar of
twee terug ieder voorjaar zag dat er miljardenoverschrijdingen waren op de zorg die nauwelijks opgelost konden
worden in het lopende jaar en dus een claim op de toekomst
legden. Welk een schril contrast met de manier waarop dat
tegenwoordig in de Voorjaarsnota staat.
Tegelijkertijd is nog niet alles zorgeloos, maar nu zijn zaken
gewoon oplosbaar. Er zijn wat mee- en tegenvallers. Hier
en daar moet er met de door mij geliefde stofkam doorheen
gegaan worden, bijvoorbeeld bij het opvangen van het
ruilvoetverlies, bij diverse besparingsverliezen en ook wat
betreft het effect van het besluit over de gaswinning waarover morgen wordt gedebatteerd. Daartegenover staan
meevallers doordat de economie gewoon uit zichzelf beter
draait. Dat zien we terug in bijvoorbeeld de inkomsten van
de vennootschapsbelasting.
Dat het beter gaat, betekent wat de VVD betreft ook dat we
verstandig naar de toekomst moeten kijken. Want de
inspanningen van alle moderniseringen van de afgelopen
jaren waren er niet voor niets. Wij doen dit niet om de
overheid bij het eerste zuchtje meewind weer te laten uitdijen. Wij doen dat omdat er wat ons betreft een groter doel
is. Dit fundament willen wij heel graag behouden. Daar
waar ruimte ontstaat — en dat is wat ons betreft ook bij de
begroting voor volgend jaar, dus 2016 — willen wij focussen
op de twee dingen die men van ons kent. De ene opgave
is dat er geld moet zijn voor veiligheid en defensie, want
de wereld is in heel rap tempo onrustig geworden, dichtbij
de grenzen van Europa en verder weg. Volgens mij zijn heel
veel mensen in de Kamer het erover eens dat wij daar meer
inspanningen voor moeten verrichten. De andere grote
opgave is een belastingverlaging waarbij wij vooral werken
aantrekkelijker maken. Het bedrag dat daarvoor nodig is,
gloort nu. Wij zien reikhalzend uit naar de voorstellen van
het kabinet om dat bij de komende Miljoenennota in te
vullen.
Aangezien de VVD gefocust is op deze twee punten, heeft
mijn fractie verder geen opmerkingen over deze Voorjaarsnota en kan zij daarmee instemmen. Wij zien de minister
graag terug met een ronkende begroting op Prinsjesdag.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. De situatie met Griekenland overschaduwt dit
debat. De Voorjaarsnota laat niet heel veel spannends zien,
maar de kans is zeer aanwezig dat we in december, bij het
debat over de Najaarsnota, een compleet ander beeld zien.
De onzekerheidsmarges zijn namelijk een stuk groter dan
bij menige Voorjaarsnota. Daarom geeft het CDA hierbij
een winstwaarschuwing: meevallers kunnen snel tegenvallers worden. Aangezien de situatie in Griekenland is ontploft
door de aankondiging van het referendum en het stof nog
niet is neergedaald, is enige behoedzaamheid op zijn plaats.
Natuurlijk is het CDA, na jaren van recessie en miljarden
aan lastenverhogingen, ook van mening dat lucht voor de
burger op zijn plaats is. We hoeven echter niet direct tot
het gaatje te gaan wanneer dit bij een beetje tegenslag weer

30 juni 2015
TK 102

102-11-2

zal leiden tot nieuwe lastenverhoging. Herstel van vertrouwen in de economie en herstel van vertrouwen in de politiek
vragen dat de overheid een geloofwaardig en langjarig
verstandig beleid voert en niet met alle winden meewaait.
Economische tegenslag kan op de loer liggen. Lastenverlichting is dus niet iets wat we zomaar kunnen regelen; het
is een keuze, een weloverwogen keuze. Als er tegenvallers
zijn, moeten deze binnen de begroting worden opgevangen.
Deelt de minister dit met ons?

huizenmarkt? Wat gebeurt er met de staatsschuld? Wat
gebeurt er met de private bezittingen? Een en ander komt
dan weer op het langjarige gemiddelde te liggen. Dat is
helemaal geen raar scenario. Dan moet het echter niet zo
zijn dat bepaalde sectoren in Nederland in één keer door
hun hoeven gaan. De verzekeringssector heeft bijvoorbeeld
last van de lage rente. Is de regering bereid om dit door te
rekenen en om te bekijken welke voorzorgsmaatregelen op
hun plek zijn?

Een tegenvaller die de lastenverlichting misschien in de
weg zit, betreft overigens niet Griekenland, maar, ironisch
genoeg, de Europese Commissie zelf. De minister heeft
namelijk zowel mondeling als schriftelijk aan de Kamer
gemeld dat het alleen is toegestaan om lastenverlichting
door te voeren en het tekort op te laten lopen als er daadwerkelijk hervormingen plaatsvinden. Onze vraag is of dit
ook zal gebeuren.

Een andere grote tegenvaller op de begroting zijn de uitvoeringskosten van de Belastingdienst. De oorzaken hiervan
liggen onder andere bij de uitvoeringskosten van een nieuw
beleid. Daarin zit nog wel een issue voor dit najaar. Kan de
Belastingdienst veel wijzigingen in het belastingplan wel
aan? Het CDA wil lastenverlichting. Nadat we de brieven
van gisteravond over de SVB gelezen hebben, maken we
ons echter oprecht zorgen over de gevolgen en de mogelijke
chaos bij de Belastingdienst. We zitten niet te wachten op
blauwe naheffingsenveloppen of opnieuw een tegenvaller
van 100 miljoen. De Algemene Rekenkamer zag slechts één
ernstige tekortkoming, namelijk de ICT-situatie bij de
Belastingdienst. Het veranderen van tarieven zou zelfs al
tot problemen kunnen leiden. Dan heb ik het dus nog niet
over een stelselwijziging. We kunnen ons niet voorstellen
dat de minister dit probleem niet onderkent. Hoe gaat hij
ervoor zorgen dat dit niet tot grote problemen in het najaar
of het volgende voorjaar zal leiden?

Een tegenvaller waarvan we zeker weten dat deze zal
plaatsvinden, is het terugbrengen van de gaswinning in
Groningen. Laat ik vooropstellen dat dit een verstandig
besluit van minister Kamp was. Het CDA steunt onder
voorwaarden de keuze om dit jaar slechts 30 miljard kuub
gas te winnen. Mijn collega Agnes Mulder gaat hier samen
met een collega van de ChristenUnie morgen bij het gasdebat verder op in. Het betekent echter wel een tegenvaller
van 1,6 miljard euro, bijna 0,3% van de inkomsten. Ik vraag
aan de minister waarom wij geen nota van wijziging hebben
ontvangen om dit in de begroting vast te leggen. Vooruitlopend daarop hebben wij samen met de ChristenUnie een
amendement ingediend.
Het gas is een van de onzekerheden waarmee wij rekening
moeten houden. Een andere enorme tegenvaller zijn de
drie extra successievelijke EU-afdrachten die oplopen tot
1,8 miljard euro. Een groot gedeelte daarvan krijgen we
later terug. Wij vragen aan de minister of het mogelijk is
om ervoor te zorgen dat we netto betalen, zodat we uiteindelijk niets terugkrijgen. Dat hebben de Italianen ook
gedaan. Zij hebben in 2014 precies zo veel betaald dat hetgeen ze terugkrijgen in 2015, matcht met hetgeen ze nog
moeten betalen. Dat kunnen we eigenlijk wel begrijpen. Nu
we het hier toch over hebben, vraag ik de minister waarom
de Nederlandse regering nog steeds haar zienswijze op het
openbaar maken van de stukken die zij naar de Europese
Commissie gestuurd heeft, niet openbaar wil maken.
Wij hebben het eigenmiddelenbesluit hier goedgekeurd.
Aangezien dit nog niet in werking is getreden, is die 1,8
geblokkeerd. Welke landen hebben dit nog niet goedgekeurd? Hoe zorgen we ervoor dat die landen het besluit wel
snel ratificeren?
De Voorjaarsnota geeft altijd een inkijkje in de meevallers
en tegenvallers. Bij de Miljoenennota van dit jaar werd nog
uitgegaan van een olieprijs van 107 dollar. Nu is die gehalveerd naar 53 dollar. Dat is een enorme impuls voor de
economie, net als de lage rentestand. Dit betekent echter
dat het economische herstel fragiel is. Als de olieprijs weer
omhoog gaat, wordt onze economie direct geraakt, met
vele gevolgen. Dat geldt ook voor de rente. De regering
heeft aangekondigd dat zij de looptijden van de staatsleningen enigszins zal verlengen, maar omdat er sprake is van
een zeer volatiele markt, horen wij graag van de regering
wat er gebeurt als er een renteschok van 3% tot 4% over
de hele rentecurve plaatsvindt. Wat gebeurt er dan met de

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Een meevaller zien we bij de sectorplannen van minister
Asscher. En wat voor meevaller, want het betekent dat nog
niet al het geld in een bodemloze put is gestopt. Kunnen
we verdere besteding van deze middelen nu stoppen
voordat het te laat is? De vraag droogt op, want er is blijkbaar geen interesse meer voor de plannen. Ze zijn erg duur
per gecreëerde baan. Veel partijen in de Tweede Kamer
twijfelen er inmiddels ook aan. Is de minister van Financiën,
als hoeder van verstandige uitgaven, dit met ons eens? En
steunt hij de motie van collega's Van Weyenberg en Pieter
Heerma, waarin wordt opgeroepen om nu niet verder te
gaan met de sectorplannen? Is hij bereid om daarvoor te
zorgen?
Dan defensie. In de Voorjaarsnota neemt het defensiebudget
af, terwijl de instabiliteit in de wereld zeer hard toeneemt,
en de krijgsmacht in het rood draait en door zijn hoeven
dreigt te zakken. Het kabinet beloofde een trendbreuk maar
in plaats daarvan zien we voortzetting van de trend. Het
budget voor defensie neemt in reële termen af, maar nog
meer als percentage van bbp. De motie-Van der Staaij wordt
als een hete aardappel vooruitgeschoven. Het kabinet
schendt daarmee de NAVO-afspraak van Wales om de
defensie-uitgaven in tien jaar tijd richting de NAVO-norm
van 2% te laten bewegen. Kan de minister van Financiën
bevestigen dat hij ook de noodzaak ziet van toewerken naar
de NAVO-norm voor defensie-uitgaven? En op welke termijn
zal dat gebeuren?
Dan de zorg. De uitgaven lijken lager uit te vallen dan
begroot. Daar is het CDA blij mee, maar wij zien samen met
de Rekenkamer wel grote risico's. Ten eerste blijkt dat
meevallers met name in beleid zitten dat enkele jaren terug
is ingezet, zoals goedkopere medicijnen. De tegenvallers
zitten vaak in nieuw beleid, zoals — daar is hij weer — het
probleem bij de uitbetaling van de pgb's. Dat beleid leidt
alleen maar tot tegenvallers en niet tot, zoals bedoeld,
meevallers. Wij hebben een concrete vraag aan de minister.

30 juni 2015
TK 102

102-11-3

Is er al een reservering gemaakt op de begroting voor de
vele schadeclaims die het pgb-dossiers met zich zal meebrengen, zeker na de laatste uitspraak van de rechter? Want
dit kan zomaar weer een tegenvaller van meer dan 100
miljoen opleveren.
Verder is er in de zorg nog steeds veel onzekerheid over de
dbc-omzet in de medisch-specialistische zorg en de ggz.
De Rekenkamer geeft aan dat we met de huidige inzet van
de regering waarschijnlijk nooit inzicht zullen krijgen in de
werkelijke omzet van ziekenhuizen in 2012 en 2013. De
Rekenkamer waarschuwt dat voor 2014 en 2015 hetzelfde
dreigt en dat accountants dus geen goedkeuringsverklaring
zullen geven. Deze onzekerheid werkt door naar het Zorgverzekeringsfonds. Over zijn jaarverslag 2013 heeft de
accountant een verklaring met oordeelonthouding afgegeven. Al met al betekent dit dat de risicoverevening 2011,
van vier jaar geleden, nog steeds niet definitief is vastgesteld. We hebben het hier over de sector voor curatieve
zorg van tussen de 30 miljard en 40 miljard, waarbij de
verklaringen vier jaar achterlopen en we niet weten hoeveel
er wordt uitgegeven. De zorgbegroting komt hiermee op
zijn zachtst gezegd houtje-touwtje over. Erkent de minister
dat de financiering van de zorg veel te complex geworden
is en is hier een plan van aanpak voor? Op welke wijze zal
het ministerie van Financiën samenwerken met VWS om
de boel op orde te krijgen? En klopt het dat de accountantsverklaring met oordeelonthouding bij het Zorgverzekeringsfonds betekent dat de premie en de risicoverevening op
onzekere cijfers worden gebaseerd? Welke gevolgen heeft
dit voor een betrouwbaar beeld van de overheidsfinanciën?
Ten slotte moeten we constateren dat het debat over de
Voorjaarsnota door de ontwikkelingen in Griekenland
onverwacht spannend geworden is. De economie kruipt uit
het dal. Zoals mijn collega van de VVD aangaf, gebeurt dat
sneller dan verwacht. Maar de toekomst is onzekerder dan
verwacht. Daar maakt het CDA zich zorgen over. Het vraagt
van de politiek dat we niet doorslaan in het verjubelen van
meevallers en het aangaan van verplichtingen. Laat dat de
boodschap van dit debat zijn: prudent en voorzichtig. Het
debat over de voorjaarsnota is normaal gesproken het
laatste plenaire debat van de minister voor het zomerreces.
Ik zou mijn handen daar dit jaar niet voor in het vuur durven
steken.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. De Voorjaarsnota laat over de volle breedte zien
dat het economisch herstel doorzet. De economische groei,
voorzien op 1,7%, is fors hoger dan een halfjaar geleden
werd voorzien. De werkloosheid daalt. Er worden meer
huizen verkocht. Het consumentenvertrouwen neemt toe.
De bouw trekt aan. Dat zien wij terug in de staatsschuld.
Het tekort verbetert en de schuld lijkt dit jaar al onder de
70% te komen. Het kabinet legde daarvoor een goede basis.
De woningmarkt is hervormd. De financiële sector is verregaand gereguleerd en is weer op weg om gezond te worden, al is hij nog niet helemaal gezond. In de zorg zijn soms
pijnlijke en moeilijke maatregelen genomen en gemeenten
kregen meer verantwoordelijkheden. Al deze maatregelen
legden de basis voor het economisch herstel dat nu is
ingezet. Sterker nog: het begrotingsbeleid van deze minister
maakt het mogelijk om het belastingstelsel volgend jaar
meer in het teken van werk te zetten. De PvdA heeft de
afgelopen jaren steeds benadrukt dat werkgelegenheid en

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

werkloosheidsbestrijding de belangrijkste prioriteiten zijn
voor dit moment. Daaraan kan volgend jaar verder worden
gewerkt op basis van de begroting die wij tegemoetzien.
Ik ga dieper in op de Voorjaarsnota. De PvdA stelt vast dat
de begrotingskaders die het kabinet zich heeft gesteld, weer
sluiten. Daarmee wordt een prudent en beheerst begrotingsbeleid gevoerd. Een aantal zaken valt op en daar ga ik nader
op in. Ik besteed bijzondere aandacht aan een vijftal
thema's. Dat zijn de ramingen, de EU-afdrachten, de kasschuiven, de taakstellende onderuitputting, een bijzonder
fenomeen, en de duur van de staatsschuld.
Allereerst de ramingen. Nederland kent een omvangrijke
begroting van 248 miljard euro voor dit jaar. Het is nogal
wiedes dat er soms afwijkingen zijn. Dat is onvermijdelijk.
Je kunt niet alles precies ramen. De werkloosheid kun je
bijvoorbeeld nooit precies voorzien, maar die heeft wel een
enorme impact op de overheidsuitgaven. Niettemin signaleert de PvdA op een aantal punten structurele afwijkingen.
Onderkent de minister dat en wat gaat hij eraan doen? Als
eerste noem ik de begroting van de zorg. De rekenkamer
wijst vaak op het beperkte budgetrecht van de Kamer op
dat punt. Ik wil vandaag vooral wijzen op de informatie over
de effecten van het beleid en de kwaliteit van de ramingen.
Het is mooi dat de uitgaven voor geneesmiddelen meevallen. Dat is een goede zaak, want niemand is gebaat bij meer
uitgeven aan geneesmiddelen dan nodig. Het gebeurt echter
keer op keer en met forse bedragen. Het is zaak dat de
Kamer goede informatie heeft over wat de volgende jaren
aan geneesmiddelen maar ook aan andere posten op de
begroting wordt uitgegeven. Hetzelfde zien wij bij het
deelnemingenbeleid. De dividendmeevallers zijn jaar op
jaar meer dan 50% van de verwachte dividendopbrengst.
Dat is veel. Het is mooi dat het meevalt, maar het is nog
mooier als je het goed raamt en als de Kamer zelf kan
beschikken en beslissen hoe hij die gelden wil aanwenden.
Herkent de minister dat?
Wij zien ook tegenvallers. De huurtoeslag valt een aantal
jaren op rij tegen, evenals de kinderopvangtoeslag. Het is
mooi dat het kabinet ruimte ziet om volgend jaar extra te
investeren in de kinderopvangtoeslag, zodat die betaalbaarder wordt voor gezinnen. De PvdA vraagt de tegenvallers
bij de huurtoeslag nadrukkelijk te betrekken bij de besluitvorming in augustus. Wij hebben daar vorig jaar uitgebreid
over gesproken. Er is immers maar één begrotingspost bij
de minister van Wonen en Rijksdienst en dat is de huurtoeslag. Als daar een tegenvaller is, komt het daar direct
terecht.
Ik kom bij de EU-afdrachten. Ik heb al eerder gezegd dat
het begrotingsproces van de Europese Unie er een is van
likmevestje. Naheffingen, suppletoire begrotingen, slechte
verantwoordingen van bestedingen, nabetalingen, overigens ook vele jaren op rij bijbetalingen omdat wij geld
terugkregen dat wel begroot was maar niet was uitgegeven.
Dat moet echt beter, voorspelbaarder, stabieler en op vaste
momenten. Ik heb daarover met de heer Harbers een motie
ingediend, die ook is aangenomen. D66 heeft het initiatief
genomen om voor te stellen om daaraan aandacht te
besteden bij het voorzitterschap. Is hier al enig zicht op
resultaten in de aanloop naar het voorzitterschap? Welke
acties worden daarvoor ondernomen?
Dan het derde thema. De kasschuiven zijn elk jaar behoorlijk
qua omvang. Bij infrastructuur is dat te begrijpen. Omdat

30 juni 2015
TK 102

102-11-4

je niet precies weet of daar de uitgaven in december vallen
of in januari, kun je dan wat schuiven. We zien het echter
bijvoorbeeld ook bij de investeringen voor defensie en
duurzame energie. De PvdA wil er wel voor waken dat met
name op het gebied van duurzame energie van uitstel afstel
komt. Kan de minister bevestigen dat de middelen die voor
duurzame energie beschikbaar zijn gesteld op lange termijn
ook beschikbaar blijven?
Ik kom op het vierde van mijn vijf thema's en dat is het
fenomeen van de taakstellende onderuitputting. Dat wordt
gebruikt bij Buitenlandse Zaken en bij Volksgezondheid.
Dat fenomeen lijkt wel ietwat te schuren met het budgetrecht van de Tweede Kamer. We kennen al de in=uittaakstelling, de aanvullende post en de begrotingsreserves. Dat
zijn allemaal posten die toch kunnen worden ingezet voor
dekking van maatregelen. Waar de Kamer heeft aangegeven
dat ze voor die en die budgetten geld beschikbaar heeft
gesteld, moet het departement toch de onderuitputting
dekken. En dat vind ik toch een bijzonder fenomeen. Hoe
kijkt de minister ertegen aan om er op langere termijn verandering in aan te brengen? Volgens mij bieden de
genoemde posten op de begroting voldoende ruimte om
tegenvallers te dekken.
Mijn vijfde thema is de looptijd van de staatsschuld. U
hoort, voorzitter, dat dit echt een begrotingsverhaal is
geworden. Ik dacht: daar gebruik ik dit debat over de
Voorjaarsnota maar voor. Over die looptijd van de staatsschuld hebben we al vaker gesproken de afgelopen jaren.
Er is ook net een rapport over verschenen. De gemiddelde
looptijd van de staatsschuld is zeven jaar. Maar tussen 2012
en 2014 is bij 88% van de gevallen waarin de looptijd langer
was, die eigenlijk niet meer teruggezet naar dat gemiddelde
van zeven jaar. Dat juicht de PvdA-fractie op zichzelf toe,
want bij extreem lage rente kun je daar je voordeel mee
doen. Er is echter niet een expliciet afwegingskader voor
gemaakt. Ik begrijp dat het in de maak is, maar ik zou toch
wel graag willen weten wat nou precies het beleid is ten
aanzien van de looptijd van de rente. Wat is nu de gemiddelde looptijd van de huidige portefeuille? De Kamer is
verteld dat dit zeven jaar zou zijn, maar het lijkt toch dat
door die verlenging, dus als je die 88% er niet op terugzet,
het acht, negen of misschien wel tien jaar is geworden. Als
dat zo is, is mijn vraag wat daar dan eigenlijk de overweging
bij is geweest. Het gaat over veel geld en een procent rente
kan veel schelen. Dus ik vind het wel goed dat de Kamer er
ook op kan meesturen en het kan vaststellen.
De heer Harbers zag uit naar een ronkende begroting voor
volgend jaar. De PvdA-fractie ziet uit naar een begroting
die in het teken staat van werk en werkgelegenheid en van
meer inkomen voor iedereen. Die mogelijkheid biedt het
begrotingsbeleid dat het kabinet de afgelopen jaren heeft
gevoerd.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Ik wil de hallelujastemming niet bederven, maar
ik probeer het toch. Oké, de economie groeit dit jaar en
volgend jaar met wel 2% volgens de laatste juniraming van
het CPB. Het valt mij op dat dit bijna een verdubbeling is
van wat het CPB in september voorspelde. Toen ging men
nog uit van 1,25%. Hoe is deze groeispurt nu te verklaren?
Ik snap wel dat de coalitiepartijen zichzelf op de borst
kloppen van "we zijn zo goed bezig en het is allemaal op

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

ons conto te schrijven", maar wie goed kijkt, ziet dat de
olieprijs in september was gecalculeerd op 107 dollar terwijl
die nu op 53 dollar staat. Dat is een halvering. Dat is
natuurlijk goed ter compensatie van die belachelijke
accijnsverhogingen. We zien het allemaal aan de pomp. De
benzine is een stuk betaalbaarder. In september stond de
lange rente op 1,8% en die is nu 0,5%. Dat is natuurlijk een
ontzettende stimulans voor de huizenverkoop. Huizenkopers
denken: ik moet nu kopen, want nu is de lange rente lekker
laag.
In september stond de eurokoers op 1,35. Op dit moment
staat deze op 1,10. Dat is natuurlijk hartstikke goed voor de
export. In september ging men nog uit van een inflatie van
1,25%; nu is dat bijgesteld naar 0,4%. Dat is weer goed voor
de consumptie. Het is geen wonder dat de economie er
beter voor staat en aantrekt. De economie groeit niet
dankzij dit kabinet, maar ondanks dit kabinet. Waar heeft
het kabinet wel invloed op? Neem bijvoorbeeld de koopkracht: deze duikt volgend jaar weer in de min en wordt 0,3%. Voor ouderen met een klein aanvullend pensioen
gaat de koopkracht naar -1,5%. Dat is waar het kabinet
invloed op heeft. De werkloosheid daalt niet. Deze blijft
650.000, dus torenhoog. Volgens het CBS groeit de werkloosheid zelfs: in het laatste kwartaal van vorig jaar was
deze 660.000 en in het eerste kwartaal van dit jaar 664.000.
De dalende trend waarover het kabinet spreekt, zien wij niet
terug in de CBS-cijfers. Hoe is dit te verklaren? Wat voor
boodschap heeft deze minister aan de 165.000 mensen die
sinds het aantreden van dit kabinet hun baan hebben verloren? De verwachte banengroei van 6.000 in het eerste
kwartaal van dit jaar wordt ook niet gehaald volgens het
CBS. Het lukt maar niet om dit beeld te kantelen, ondanks
alle voorspoed, ondanks alle beloften en ondanks alle sectorplannen. Over sectorplannen gesproken — de heer
Omtzigt zei het al — wat is er gebeurd met die 700 miljoen?
Hoeveel banen heeft dit opgeleverd? Is dit geen weggegooid
geld? Waar blijven de banen?
Nu komt het kabinet met een douceurtje van lastenverlichting. Eerst verhoogt het de lasten met 15 miljard en nu geeft
het een kruimel van 5 miljard terug. Daar moeten we dan
blij van worden. Het ergste is nog dat de ouderen bewust
worden vergeten. Deze mensen hebben de crisis het hardst
gevoeld in hun portemonnee en mogen volgend jaar hun
toeslag en hun belastingkorting inleveren bij deze minister.
Daardoor daalt hun koopkracht met 1,5%. Dit is ronduit
asociaal.
Dan kom ik op de EU-afdrachtensoap. Over deze afdrachten
wordt veel geschreven in de Voorjaarsnota. Deze staat zelfs
bijna volledig in het teken van meer en meer geld naar de
Europese Unie. Hoe kan het ook anders? Allereerst is er
een tegenvaller van 1,8 miljard, omdat we weer een jaartje
langer moeten wachten op onze korting. Waarom moet
deze ratificatie van het eigenmiddelenbesluit zo lang duren?
Als Nederland moet betalen, staat de minister vooraan met
zijn chequeboek, maar als we wat terug moeten krijgen,
mogen we drie jaar wachten. Van uitstel komt afstel.
Hetzelfde geldt voor de naheffing vanwege de CBS-bronnenrevisie. In december maakte de minister 1,1 miljard over
en we hopen maar dat we dit jaar 460 miljoen terugkrijgen.
Is er al zicht op die terugstorting van 460 miljoen? Voor dit
jaar werd nog eens 600 miljoen gereserveerd voor de
nieuwe berekeningsmethode ESA 2010. Deze reservering
was iets te ruim bemeten en wordt nu met 220 miljoen naar

30 juni 2015
TK 102

102-11-5

beneden bijgesteld. Dat is mooi, maar laten we niet te vroeg
juichen. Het CBS heeft namelijk gelukkig nog wat tussentijdse bni-aanpassingen gedaan, waardoor we over 2011
en 2012 weer 218 miljoen extra mogen afdragen. Snapt u
het nog? De meevaller die we tegemoet konden zien, werd
gelijk weer de nek omgedraaid. Hoe staat het met de extra
afdracht voor 2013 en 2014? De minister verwacht dat we
nog een keer 200 miljoen extra mogen afdragen aan de
Europese Unie. Kortom, de Europese Unie in de Voorjaarsnota is één grote tegenvaller, niet alleen voor de minister,
maar voor heel Nederland. Inmiddels hebben we sinds
december vorig jaar 1,5 miljard extra afgedragen bovenop
de 7 miljard die we jaarlijks sowieso kwijt zijn aan die
Europese nachtmerrie. De minister-president heeft op Verantwoordingsdag een overzicht beloofd van alle mutaties
in de EU-afdrachten van 2014, maar hij belooft wel vaker
wat; zo kennen we hem. Daarom vraag ik nu aan deze
minister wanneer we dat overzicht tegemoet kunnen zien.
Door al die naheffingen zien we door de bomen het bos
niet meer.
Dan kom ik op de asielopvang. In september vorig jaar werd
375 miljoen extra uitgetrokken om de asieltsunami het
hoofd te kunnen bieden. Dat was 375 miljoen voor de rest
van 2014 en voor 2015. Dat blijkt nu, zes maanden later, al
op te zijn. Sterker nog, men komt nog 400 miljoen tekort.
Nederland heeft dus in twee jaar tijd bijna 1,6 miljard uitgegeven aan asielopvang. Ik herhaal: 1,6 miljard! En dat is
nog maar de eerstejaarsopvang. De kosten van huisvesting,
zorg, onderwijs en uitkeringen mogen we niet eens weten.
Dit kabinet maakt de verkeerde keuzes. Het kabinet kiest
voor asielzoekers en geeft 1,6 miljard aan opvang uit, maar
bezuinigt tegelijkertijd 1,4 miljard op de ouderenzorg. Het
kabinet kiest voor Afrika en geeft 4,3 miljard uit aan ontwikkelingshulp, maar verhoogt tegelijkertijd de btw met 4 miljard. Het kabinet kiest voor Brussel en niet voor koopkracht
en banen. Het kabinet kiest voor noodhulp en niet voor onze
gepensioneerden.
De PVV kiest voor Nederland. Het kabinet laat Nederland
keihard vallen en is, vooral de laatste weken, meer bezig
met Griekenland, Europa en Afrika — denk aan de asielzoekers — dan met Nederland. De tegenvaller van 258 miljoen
bij de huurtoeslag is natuurlijk niet verbazingwekkend: als
je eerst de huren gigantisch verhoogt, moet je niet raar
opkijken dat er meer toeslagen moeten worden uitgekeerd.
Het ergste is nog dat deze tegenvaller moet worden opgelost binnen de begroting Wonen. Dat betekent dus dat de
mensen volgend jaar minder toeslag krijgen en een hogere
huur moeten betalen.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Het wordt in de vijf jaar dat ik nu in de Kamer
zit steeds leuker om financieel woordvoerder te zijn. De
eerste jaren ging het alleen maar over de crisis, over
bezuinigingen, over steeds meer moeilijke maatregelen om
de begroting op orde te krijgen. Gelukkig begint het tij nu
echt te keren. Een tijdje geleden moest je bij elke raming
van het Centraal Planbureau je hart vasthouden en hopen
dat de raming niet nog slechter werd. Inmiddels is het
echter bijna de vraag of directeur Laura van Geest geen
roze bril op heeft. Ik hoor de heer Nijboer zeggen dat
mevrouw Van Geest over het algemeen geen roze brillen
draagt. Dat ben ik met hem eens, maar dat terzijde.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Het gaat steeds beter met de economie en met de overheidsfinanciën. De uitgaven blijven onder het uitgavenkader, het
begrotingstekort daalt en ook de schuld beweegt zich in de
richting van het maximum van 60%. Het is echter nog geen
tijd om achterover te leunen. Het begrotingstekort is nog
steeds hoger dan 2% van het bbp. Volgend jaar zou het
tekort uitkomen op 0,8%, maar dat zal nog wel veranderen.
Bij de Voorjaarsnota heb ik vragen over vier enigszins
technische onderwerpen: de kinderopvangtoeslag, de cao
voor ambtenaren, de begrotingsreserve duurzame energie
en de dividenden van de staatsdeelnemingen.
Ik begin met de kinderopvangtoeslag. Ook bij het verantwoordingsdebat heb ik daar aandacht voor gevraagd. Al
sinds 2012 blijkt namelijk dat er aan de kinderopvangtoeslag
elk jaar veel minder wordt uitgegeven dan verwacht. Het
effect van de eerder ingezette bezuinigingen is groter dan
verwacht. In totaal gaat het om bijna 800 miljoen minder
dan in 2012. Dat zijn weliswaar meevallers op de begroting,
maar eigenlijk zijn het tegenvallers in de werkelijkheid. Vaak
betekent dit namelijk dat er meer mensen — in de praktijk
geldt dit met name voor vrouwen — thuis zitten terwijl ze
liever zouden werken. Bij het verantwoordingsdebat heeft
D66 samen met GroenLinks twee moties ingediend. De ene
motie vraagt het kabinet om de onderbesteding na 2016 te
benutten door de regeling te verruimen. Die onderbesteding
was in 2014 309 miljoen en bij de Voorjaarsnota wordt er
een bedrag afgeboekt dat oploopt tot 455 miljoen in 2019.
Een verhoging met 250 miljoen, zoals het kabinet nu wil
voorstellen, is dan wat mager. Waarom wordt niet de hele
onderbenutting teruggeboekt, zoals gevraagd in de motie
die collega Grashoff en ik hebben ingediend bij het Verantwoordingsdebat?
De raming is nu meerjarig flink bijgesteld, maar wie zegt
ons dat er volgend jaar niet alsnog een afwijking van honderden miljoenen kan zijn? Dat is namelijk al drie jaar achter
elkaar het geval. Al drie jaar achter elkaar is er een afwijking
van 200 miljoen of 300 miljoen. Wat is het oordeel van de
minister over de motie waarin wij voorstellen om een
onafhankelijke second opinion te laten uitvoeren op die
raming?
Mijn volgende vraag gaat over de cao voor rijksambtenaren.
Daar is morgen nog een algemeen overleg over met
minister Blok, maar ik heb ook een aantal vragen aan de
minister van Financiën. D66 vindt het belangrijk dat het
kabinet de nullijn nu eindelijk gaat loslaten. Die belofte
maakt schuld. Maar ik wil graag weten waar het kabinet de
ruimte gaat vinden voor een loonsverhoging. De lonen van
rijksambtenaren zijn naar aanleiding van een motie van
D66 met 0,8% verhoogd. Het was een compensatie omdat
ambtenaren ook minder pensioen opbouwen. Die 0,8% was
dus geen compensatie voor de nullijn, maar betrof de
pensioenpremie die het Rijk als werkgever betaalt en die is
gedaald. Begrijp ik het goed dat vanwege de daling van de
pensioenpremie in de marktsector de totale loonbijstelling
daalt en dat het voordeel van die dalende pensioenpremie
dus uiteindelijk niet bij de departementen maar in de
schatkist terechtkomt? Dat terwijl de departementen die
loonsverhoging van 0,8% in het kader van de pensioenen
wel zelf moeten betalen.
Het moet niet zo zijn dat het kabinet nu zegt dat er geen
ruimte meer is voor een normale loonsverhoging omdat
die 0,8% al is uitgekeerd. Ik krijg graag wat meer gevoel bij
de bedragen waar we het dan over hebben. Hoeveel geld

30 juni 2015
TK 102

102-11-6

heeft het kabinet beschikbaar voor een loonsverhoging?
Welk bedrag zou er nodig zijn voor de looneis van 3% van
de vakbonden? Onderhandelen is ingewikkeld; dat begrijp
ik. De minister begint te lachten. Is het mogelijk om dit te
realiseren, zonder op een andere plek te bezuinigen? Ik hoor
hierop graag een diplomatiek antwoord van de minister.
Ik kom op de begrotingsreserve voor duurzame energie op
de EZ-begroting. Daar gebeuren toch gekke dingen.
Mevrouw Mulder knikt. Zij heeft daar vorige week uitgebreid
over gesproken met collega Van Veldhoven. Voor de periode 2015-2020 wordt de begrotingsreserve leeggehaald,
om met een omweg tegenvallers in het generale beeld te
dekken. De begrotingsreserve gaat naar de begroting en
het geld dat oorspronkelijk op die begroting stond, wordt
ingezet als dekking voor tegenvallers op de rijksbegroting.
Na 2021 wordt de begrotingsreserve wel weer aangevuld,
maar ik houd er toch een ongemakkelijk gevoel aan over.
Die begrotingsreserves zijn er immers niet om elk willekeurig probleem met de schatkist op te lossen. Ze zijn juist
bedoeld om een hekje te zetten om bepaalde uitgaven. Als
ze daar wel voor worden gebruikt, vraag ik mij toch af of
we die begrotingsreserves wel zouden moeten willen of
dat we scherper moeten afspreken dat het geld uit de
begrotingsreserve echt alleen voor tegenvallers binnen het
doel van de reserve wordt gebruikt. Ook daar graag een
reactie op.
Ik ga verder met de dividenden. De heer Nijboer sprak er
ook al over. In de Voorjaarsnota wordt de dividendraming
voor de staatsdeelnemingen weer verhoogd. Dat is ondertussen vaste prik. Steeds zijn de dividenden hoger dan
begroot. De afgelopen vijf jaar was de realisatie gemiddeld
54% hoger dan de raming. Elk jaar was er een meevaller
van gemiddeld 220 miljoen euro. En zo zijn de dividenden
een aantrekkelijk potje smeerolie voor de minister van
Financiën. Maar als je bekijkt hoe vervelend sommige
bezuinigingen van de laatste jaren waren, dan had ik liever
vooraf dan achteraf geweten dat er jaarlijks 200 miljoen
extra in de schatkist stroomt. Ook voor het budgetrecht van
de Kamer is het niet goed als er structureel te laag geraamd
wordt. Over de inzet van de dividenden praat ik het liefst
bij de begrotingsbehandelingen in het najaar. Wordt het
geen tijd om de raming iets realistischer te maken?

De heer Krol (50PLUS):
Voorzitter. Het toenemend aantal uitkeringen op grond van
de Wet inkomensvoorziening oudere werklozen is niet alleen
volgens 50PLUS een indicatie voor de nog steeds hardnekkige ouderenwerkloosheid. Wij vragen hiervoor opnieuw
dringend aandacht, zeker nu het langzamerhand gelukkig
wat beter gaat met de jeugdwerkloosheid. De ouderenwerkloosheid blijft zorgwekkend. De uitstroom uit de WW is
bedroevend laag. In het antwoord op onze feitelijke vragen
noemt het kabinet het onverminderd van belang om langdurige werkloosheid onder ouderen te bestrijden. De vraag
is dan: hoe? Cijfers tonen aan dat het Actieplan 50PlusWerkt
en de activiteiten voor ouderen in sectorplannen nauwelijks
tot resultaat leiden. Is het kabinet nu eindelijk bereid om
de aanpak van de ouderenwerkloosheid te intensiveren en,
zo ja, hoe?
Na jaren van harde bezuinigingen ontstaat ruimte voor
lastenverlichting. 50PLUS vindt het onbegrijpelijk dat het
kabinet spreekt van solide en sociaal beleid als gepensio-

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

neerden en uitkeringsgerechtigden ook volgens de cijfers
van het kabinet niet of nauwelijks meedelen in die verlichting van lasten.
Het overleg met de geliefde oppositie 2.0 over de belastingherziening is na slechts twee uur gestrand. Wat is nu de
status van pakket 1: de lastenverlichting van 5 miljard? Mag
ik aannemen dat dat nu open voorligt aan de Kamer? De
CPB-studie getiteld Minder zorg om vergrijzing uit 2014
toont glashelder aan dat met de al doorgevoerde hervormingen, onder meer rond de AOW, vergrijzing in de toekomst niet meer zal leiden tot onhoudbare overheidsfinanciën. Maar dat was wel hét argument voor eenzijdig
ongunstige maatregelen ten aanzien van gepensioneerden.
Waarom diezelfde ouderen dan nu niet evenredig laten
delen in die lastenverlichting? Volgens mij kan de regering
onmogelijk rechtvaardigen dat gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden niet of nauwelijks delen in lastenverlichting. 50PLUS heeft daarover een motie ingediend bij het
debat over de hoofdlijnenbrief belastingherziening.
In tegenstelling tot het kabinet ziet 50PLUS de tegenvaller
bij de huurtoeslag in de Voorjaarsnota vooral als een teken
dat de betaalbaarheid van huren door de verhuurdersheffing
zwaar onder druk is komen te staan. Huren stijgen jaar op
jaar aanzienlijk, boven op de inflatie. Welke extra inspanning
wordt geleverd om huren betaalbaar te houden? Wij vinden
dat de rekening voor deze tegenvaller bij de huurtoeslag
niet bij de huurders mag worden gelegd.
In de Voorjaarsnota zijn extra bedragen ingeboekt in verband met de uitvoeringskosten van het trekkingsrecht pgb.
Er komt hierover deze week nog een AO, maar ik wil dit
belangrijke punt toch alvast markeren. Hoe kan het dat de
oplossing van deze problematiek keer op keer vooruit wordt
geschoven? Hoe worden de uitvoeringskosten gedragen?
Met welke totale uitvoeringskosten wordt rekening gehouden? Cliënten mogen niet nog meer de dupe worden.
Tot slot. Het kabinet ziet geen nadelige effecten van de btwverhoging van 6% naar 21%, ook niet in de bouw. Wij vinden dat onbegrijpelijk. Ik heb nog geen enkel argument
gehoord waarom het verstandig zou zijn het lage tarief te
beëindigen zoals morgen zal gebeuren, ook niet bij de
beantwoording van onze gerichte feitelijke vragen. Welk
belang wordt gediend met de verhoging van het btw-tarief
naar 21%? Ik wil het wel begrijpen, maar ik kan het niet.
Levert dat lagere tarief uiteindelijk niet veel meer op aan
financiële effecten, economische effecten, werkgelegenheidseffecten, duurzaamheidseffecten en milieueffecten
dan de 256 miljoen die het de schatkist per jaar kost? Kan
het kabinet daar nog eens grondig op ingaan?
De voorzitter:
Daarmee zijn wij interruptieloos gekomen aan het einde
van de eerste termijn van de Kamer. Mede gelet op het
grote aantal redelijk technische vragen dat gesteld is, stel
ik voor te schorsen tot 22.00 uur exact.
De vergadering wordt van 21.38 uur tot 22.00 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik deel u mee dat de minister iets langer de tijd nodig heeft.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

30 juni 2015
TK 102

102-11-7

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Ik orden nog even mijn papieren, want er zijn zo
veel verschillende onderwerpen voorbij gekomen. Ik probeer een soort logische volgorde te construeren, maar
misschien moet ik dat maar opgeven.
De voorzitter:
Ik wil nog wel een keer schorsen, hoor.
Minister Dijsselbloem:
Nee, dat helpt niet, vrees ik.
Door verschillende sprekers is gezegd dat wij er beduidend
beter voor staan en dat opeenvolgende ramingen opwaarts
zijn bijgesteld. Dat is zo. Dat zie je ook terug in de inbreng
van de leden. De leden zoomen dit jaar wat meer in op
departementale knelpunten, verschuivingen, bijstellingen
van ramingen et cetera, en wat minder op de grote,
bovenliggende thema's. Dat is een geruststellende
gedachte, want ik stel dan vast dat de grote, bovenliggende
thema's zich goed ontwikkelen. Dit staat de leden echter
ook toe om wat dieper in bepaalde, specifieke vragen te
duiken. Dat levert voor mij op zichzelf weer een uitdaging
op, want daar moet ik dan allemaal kennis van hebben. Wat
natuurlijk ook zo is.

dat men nu onlangs afspraken heeft gemaakt om het laten
openstaan van de dbc te verkorten. Dat betekent dat een
dbc eerder wordt gesloten en ook eerder financieel wordt
afgehandeld. Dat zijn pogingen om de lange tijd die het
duurt voordat de cijfers worden afgesloten, te verkorten.
De voorzitter:
Ik realiseer mij dat er op dit moment niemand op de
publieke tribune van deze zaal zit, maar er zijn toch mensen
die thuis met ons meekijken. Ik vraag de minister daarom
om bijvoorbeeld een begrip als dbc de eerste keer gewoon
voluit te benoemen.
Minister Dijsselbloem:
Nu moet ik gaan opletten! Staat dat niet voor "diagnosebehandelcombinatie"?
De voorzitter:
Ja, het staat voor "diagnose-behandelcombinatie". Dat is
een begrip uit de gezondheidszorg. Wilt u dat proberen,
minister? Op die manier kunnen mensen ons nog enigszins
volgen, ondanks dat het al laat is.
Minister Dijsselbloem:
Ik wilde proberen om dit soort onderwerpen helemaal te
vermijden, voorzitter.

(Hilariteit)
Minister Dijsselbloem:
Na dat gezegd te hebben houd ik verder geen lange inleiding en ga ik maar meteen op die kwesties in. Het is immers
al 22.00 uur.
Er zijn vragen gesteld door verschillende leden, onder
andere door de heer Nijboer, over ramingen die bij herhaling anders zijn dan gedacht. Bij bijvoorbeeld de zorguitgaven zijn er meevallers. Ook bij de kinderopvangtoeslag zijn
er meevallers, die door sommigen overigens worden
gepercipieerd als reële tegenvallers, omdat het gebruik van
de kinderopvang afneemt. En bij de huurtoeslag zijn er keer
op keer tegenvallers. Hoe gaan we daarmee om? Het is in
het belang van het hele kabinet, maar zeker van Financiën,
om accurate ramingen te hebben. Dat creëert ook weer rust
in het begrotingsbeleid. Tegelijkertijd blijft er natuurlijk een
hoge mate van onzekerheid. In sommige regelingen is dat
sterker dan in andere.

De voorzitter:
Ja, maar dat gaat nou weer niet.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik zal proberen de minister te helpen om het te vermijden,
want die diagnose-behandelcombinatie is nu weer opgevolgd door de DOT. Ik ben zelfs vergeten waar dat weer
voor staat. "Dbc's Op weg naar Transparantie" hoor ik de
heer Koolmees zeggen. Die DOT's waren altijd maar maximaal 365 dagen lang. Bij het Zorgverzekeringsfonds en bij
de ziekenhuizen staan echter nog steeds rekeningen uit
2011 open. Nou kunnen we dat vanavond niet oplossen,
dus …
Minister Dijsselbloem:
Nee.

Op het gebied van de zorg zit bijvoorbeeld een grote vertraging. De Kamer vraagt daar vaak aandacht voor. Hoe krijgen
we daar eindelijk een keer sturing op? Dat heeft ook te
maken met het budgetrecht van de Kamer. Hoe kun je dat
recht gebruiken, als je niet eens weet wat er de afgelopen
jaren is uitgeven aan verschillende vormen van zorg? Dat
maakt ook het maken van ramingen op onderdelen van het
zorgbeleid lastig. De minister van VWS is daarmee bezig.
Eerlijkheidshalve zeg ik erbij dat zij daar al langere tijd mee
bezig is. Het zit ten dele ook echt in de systematiek hoe in
de cure handelingen kunnen worden gedeclareerd. Denk
daarbij aan de dbc-systematiek. Een dbc kan heel lang
openstaan. Zolang zij niet gesloten is, wordt zij niet afgerekend. Zolang een behandeling nog doorgaat, kan een dbc
openstaan. Ik ben geen expert op dit terrein, maar ik meen

De heer Omtzigt (CDA):
De minister zegt dat de minister van VWS hiermee bezig
is. Het zou dus heel goed zijn als hij of de minister van VWS
hierop terug zou komen in de Najaarsnota. Zo kunnen we
bekijken hoe het hiermee staat, kan ervoor worden gezorgd
dat de goedkeurende accountantsverklaringen wel binnenkomen en kunnen we zien hoe snel dat gaat. Het zou ook
goed zijn als daarbij een voorspelling zou staan wanneer
de achtereenvolgende jaren zullen worden afgerond in de
boeken. Het gaat hier namelijk om enige tientallen miljarden
per jaar waar geen accountantsverklaring voor is en waarvoor nog geen definitieve vaststelling van de uitgaven is.
Is dat een goede manier om met dit dossier nu verder te
gaan?

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Voorjaarsnota 2015

102-11-8

Minister Dijsselbloem:
Ik ga op dit punt even niets toezeggen. Dat doe ik omdat ik
op dit vlak niet in de lead wil komen. Dat zeg ik niet alleen
maar omdat het me niet bevalt en het is niet alleen maar
een formele stellingname, maar ik vind echt dat de vakminister hierin het voortouw moet nemen. Zij moet ervoor
zorgen dat uitgaven zo goed en zo snel mogelijk worden
verantwoord. Ik weet zeker dat deze discussie ook plaatsvindt in de Kamercommissie voor VWS en met de woordvoerders zorg. Die dringen namelijk ook al jaren aan op een
veel snellere verantwoording van de uitgaven voor de zorg.
Dus laten we nou niet twee parallelle circuits gaan organiseren waarbij de minister van Financiën een soort apart
traject gaat opzetten. Dit staat gewoon op de agenda bij de
vaste commissie voor VWS met de minister van VWS. Als
daar meer druk op moet komen te staan, dan is die commissie volgens mij het juiste adres om daarvoor te zorgen.
De heer Omtzigt (CDA):
Dat is een heel merkwaardige taakopvatting. Vandaag
hebben we het over de Voorjaarsnota. Die gaat over de hele
rijksbegroting. Niet voor niets begon een collega van de
SP over de huurtoeslag. Die staat ook niet op de begroting
van Financiën, maar op de begroting van het ministerie van
Volkshuisvesting. Andere collega's hebben gesproken over
gas of over het leger. Dat heeft allemaal betrekking op
andere deelbegrotingen, maar die staan hier allemaal vandaag op de agenda om wijzigingen in aangebracht te worden. Ik hoop daarom dat de minister bereid is om over al
deze punten te praten. Juist omdat het zo technisch is, wilde
ik het op deze manier afdoen, maar als dat niet kan, ja, dan
is dit debat snel afgelopen.
Minister Dijsselbloem:
Dit zit echt helemaal verweven in de systematiek waarmee
wij de zorg financieren. Daarover kan ik beste met de
woordvoerders financiën een debat voeren, maar dan
komen we toch al heel snel echt op de systematiek van
allerlei zorgwetgeving en op de manier waarop een en
ander in elkaar zit. Het enige wat ik zeg is: laten we niet een
parallel gesprek daarover voeren, maar laten we het gesprek
daarover voeren waar het al plaatsvindt met de minister
van VWS. Ik neem het op mij om het met haar te bespreken
en de controlevraag aan haar te stellen. Is de Kamer volledig
aangesloten op dit proces van verbetering? Is de Kamer
geïnformeerd over wat de minister aan het doen is met de
sector en met de accountantsorganisaties? Als dat niet het
geval is, is zij dan bereid om de Kamer daarover uiterlijk
bij de Najaarsnota verder te informeren? Zo begrijp ik
althans het verzoek van de heer Omtzigt. Wat gebeurt hier?
Komen er verbeteringen en, zo ja, wanneer ? Is er voortgang? Dat zeg ik dan graag toe, maar dat bespreek ik op
die manier met mijn collega.
De ramingsonzekerheid zit ook bij de kinderopvangtoeslag.
Daarbij is het model om te ramen onlangs verbeterd op
basis van de nieuwste inzichten van het Centraal Planbureau
en het Sociaal Cultureel Planbureau. De gedragseffecten
zijn inderdaad veel sterker geweest dan aanvankelijk werd
gedacht. Dat heeft geleid tot aanpassingen. De uitgaven
worden daarnaast overigens nauwgezet gevolgd door de
maandelijkse realisatiecijfers van de Belastingdienst.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Bij de huurtoeslag bleek de instroom van aanvragers de
afgelopen jaren een stuk hoger te zijn dan geraamd. Dat
heeft al een aantal jaren achter elkaar geleid tot overschrijdingen van het budget. Omdat de begroting van Wonen en
Rijksdienst voor 90% uit huurtoeslag bestaat, moet de
oplossing dan ook daar gezocht worden. Dat is natuurlijk
pijnlijk. De reden van die aanhoudende stijging is inderdaad
ook onderwerp van gesprek geweest tussen mij en de
minister voor Wonen en Rijksdienst. Onze aanname was
steeds dat het in de economische ontwikkeling zat. Of dat
het nog voldoende verklaart, is echter de vraag. Een werkhypothese zou zijn dat het ook zit in de wijze waarop
woningen worden toegewezen. Tussen de woonwoordvoerders en de minister wordt daarover gesproken. De minister
kijkt daar ook naar en komt daar dus op enig moment bij
de Kamer op terug. Als de woningtoewijzing niet goed
verloopt, kan dat er natuurlijk toe leiden dat mensen in te
dure huizen zitten en daardoor weer een grotere aanspraak
maken op huurtoeslag. Dat moet zo veel mogelijk worden
vermeden. Om dat te voorkomen is overigens voldoende
beweging op de huurwoningmarkt nodig.
Ik zie de heer Van Gerven bij de interruptiemicrofoon staan.
Ik heb nog veel vragen over de huurtoeslag, maar misschien
wilt u nu al …
De voorzitter:
We gaan het organisch doen en kijken hoe het loopt, maar
in principe vind ik het altijd aardig om het in blokjes te doen.
Maar mijnheer Van Gerven, ga uw gang.
De heer Van Gerven (SP):
Ik weet niet of de minister nog terugkomt op het pleidooi
van de SP om de systematiek van de openeinderegeling te
volgen. Die wordt wel toegepast bij de hypotheekrenteaftrek. Als daar overschrijdingen zijn, wordt dat geaccepteerd.
Bij de huurtoeslag is er sprake van een andere systematiek.
Is dat principieel beschouwd geen vreemde zaak?
Minister Dijsselbloem:
Dat zijn inderdaad andere regimes. Bij fiscale regelingen is
het effect dat van een openeinderegeling. Hierbij gaat het
echter om uitgaveregelingen die onder de uitgavenkaders
vallen. Als er overschrijdingen zijn, moeten die worden
opgelost. Als er grote of structurele meevallers zijn, dan
worden die benut om tegenvallers te compenseren, maar
ze kunnen ook naar het generale beeld gaan en elders
worden ingezet. Dat is nu eenmaal het karakter van uitgavenregelingen en uitgavenkaders. Dat is voor de huurtoeslag een probleem. Ten eerste zullen wij dus veel beter
moeten begrijpen waarom die uitgaven zo oplopen en ten
tweede — dat heb ik al toegezegd — zullen wij voortaan de
beslissingen over de huurtoeslag betrekken bij de koopkrachtdiscussie in augustus. Als je namelijk al voor de zomer
zegt dat er moet worden ingegrepen en dat er moet worden
bezuinigd op de huurtoeslag en je in augustus vaststelt dat
er een koopkrachtprobleem is, waarna je zegt "laten we
toch wat extra geld vrijmaken voor de huurtoeslag", dan
ben je wel erg ongewis bezig. Dat zullen we dus ook dit jaar
doen. Er is nog geen invulling aan gegeven. Ik meen dat
ook de heer Van Gerven vroeg of die bezuiniging al is
ingevuld en hoe er wordt bezuinigd. Nee, dat is nog niet
gebeurd. Dat hebben we doorgeschoven naar augustus.

30 juni 2015
TK 102

102-11-9

Als we de begroting afmaken, zullen we dit als een van de
laatste dingen bekijken.
De heer Van Gerven (SP):
De minister schetst de systematieken en waarom het misgaat met die uitgavenraming. Als de huur met 10% stijgt
maar de koopkracht niet navenant stijgt, krijg je een druk
op de budgetten voor de huurtoeslag. Dat is evident, maar
het gaat erom dat je moet kiezen. Als je vindt dat mensen
met een bepaald inkomen recht hebben op huurtoeslag,
mogen die niet de dupe worden van de overschrijdingen.
Uit de beantwoording van de minister — daarin staat het
woordje "eventueel" — heb ik begrepen dat er wordt
nagedacht om dat op een of andere manier op te lossen.
Mijn vraag aan de minister is of hij zich iets kan voorstellen
bij het principe dat de SP hier verwoordt. Kan hij zich
voorstellen dat er een oplossing wordt gezocht die meer
de richting van een soort openeinderegeling opgaat? Als
je vindt dat een bepaalde groep ergens recht op heeft en
dat dat niet teruggeslagen moet worden op de huurders,
moet dat immers in algemene zin worden opgelost.
Minister Dijsselbloem:
Ik kan nog niet vooruitlopen op de wijze waarop we dat
gaan oplossen, als we het al kunnen oplossen in augustus.
Dat is het eerlijke antwoord. We gaan het in augustus
bekijken. Ik zal dit echter niet voorstellen, want dat zou toch
echt een veel substantiëlere hervorming van het hele
huurbeleid vergen of in ieder geval van de huurtoeslag en
de begroting van W en R. Ik kan hier niet toezeggen dat het
een openeinderegeling is. Het is nu gewoon een uitgavecategorie, die dus gebonden is aan uitgavenkaders. Ik heb
geen plannen om haar te gaan fiscaliseren en andersom
ook niet om van de hypotheekrenteaftrek een subsidie te
maken. Die ongelijkheid hebben we vooralsnog dus nog
niet opgelost. Of het tot bezuinigingen leidt met betrekking
tot de huurtoeslag zullen we echt in augustus bezien. Veel
meer kan ik er op dit moment niet over zeggen.
De voorzitter:
De minister vervolgt zijn betoog. De heer Van Gerven komt
er in tweede termijn eventueel op terug.
Minister Dijsselbloem:
Ik noemde de kinderopvangtoeslag al even. De ramingen
worden verbeterd, waarbij we de gedragseffecten hopelijk
ook beter gaan inschatten.
De heer Koolmees stelde een vraag over een second opinion. Hij heeft ook gevraagd of ik bereid ben om de ruimte
die daar ontstaat, die meevaller, weer terug te ploegen in
de kinderopvangtoeslag. Ik begrijp dat daar al een motie
over is ingediend. Die motie is echter nog niet in stemming
gebracht. Zij is aangehouden. De insteek van het kabinet is
om een sluitende begroting te realiseren en om zo nodig
en zo mogelijk meevallers die zich ergens voordoen, in de
eerste plaats in te zetten voor tegenvallers in dezelfde
begroting dan wel elders aan te wenden. De meevaller op
de kinderopvangtoeslag 2014 is ingezet om tegenvallers
op de SZW-begroting op te vangen. Een mogelijke intensivering op de kinderopvang kan onderdeel zijn van de
belastingherziening en het belastingplan in het najaar. Ik

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

kan daar verder nog niet op ingaan. Daarom ontraad ik de
ingediende motie. Voor zover zij nog niet van een advies
was voorzien, doe ik dat graag. Ik moet de motie ontraden
of de indieners verzoeken om haar aan te houden tot de
debatten in het najaar. Dan kunnen ook D66 en GroenLinks
— ik meen dat deze partijen die motie samen hebben
ingediend — zien wat we met de kinderopvang doen en of
daar extra middelen voor komen.
De heer Koolmees (D66):
Ik had inderdaad twee vragen over de ramingen, maar de
minister geeft al aan dat de ramingen worden bijgesteld
op basis van nieuwe inzichten van het Planbureau, het
nieuwe model.
Mijn tweede vraag ging over de effecten die de afgelopen
jaren veel groter zijn geweest dan oorspronkelijk was verwacht. Dat zie je ook de komende jaren. In 2015 gaat het
om een meevaller van ongeveer 300 miljoen. In 2016 loopt
het weer op naar 455 miljoen. Dan is eigenlijk de constatering dat het kabinet een verkeerde inschatting heeft gemaakt
van de effecten van die bezuiniging toen zij werd geïmplementeerd. Dat betekent dus dat de kinderopvang harder
wordt geraakt dan oorspronkelijk de bedoeling was in de
plannen van het kabinet. Vandaar mijn vraag om die oploop
richting 2016 — ik heb het niet over de begroting van 2015
— te reserveren voor de arbeidsmarkt. We hebben namelijk
gezegd dat dat geld bedoeld was om werkgelegenheid te
creëren, om mensen aan het werk te houden. Als we zien
dat die effecten groter zijn, kunnen we dat geld dan niet
reserveren voor de arbeidsmarkt?
Minister Dijsselbloem:
Wij zullen op Prinsjesdag plannen presenteren om de
arbeidsmarkt verder te stimuleren. Dat hangt samen met
belastingen zoals de Kamer wel weet of kan zien aankomen.
Daarbij zal de kinderopvang zeker een rol spelen. Het kan
niet zo zijn dat de ruimte die nu ontstaat op de post kinderopvang een-op-een teruggesluisd zal worden voor kinderopvangmaatregelen. Dat kan ik ook niet toezeggen. Zo zal
het niet zijn.
Misschien kan ik nog een enkele opmerking over die effecten maken. Als we het al verkeerd hebben ingeschat, dan
was dat op basis van ramingsmodellen die nu eenmaal
gebaseerd waren op de toenmalige stand van denken. Die
is nu hopelijk verbeterd, omdat we de afgelopen jaren
gedragseffecten hebben gezien die sterker waren. We
moeten ons ook realiseren dat het niet zo is dat deze mensen allemaal minder zijn gaan werken vanwege de veranderingen in de kinderopvang. Er zijn ook heel veel
gedragseffecten geweest waardoor mensen hun kinderen
niet meer bij de kinderopvang onderbrengen, maar elders.
Denk aan grootouders die massaal worden ingezet. Of dat
gewenst is of niet, daar kan iedereen zelf over oordelen,
maar dat is ook een gedragseffect. Er zijn natuurlijk wel
mensen geweest die zich van de arbeidsmarkt hebben
teruggetrokken, maar de samenhang tussen besparingen
op de kinderopvang en het gedragseffect terugtrekken van
de arbeidsmarkt, is zeer klein. Dat zeg ik op gezag van het
CPB, dat daarnaar heeft gekeken. De arbeidsparticipatie
van ouders met jonge kinderen is licht gedaald door de
gestegen kosten van de kinderopvang. Het grootste effect

30 juni 2015
TK 102

102-11-10

in die groep is gewoon de economische ontwikkeling, de
crisis. Mensen zijn van de arbeidsmarkt geduwd of gevallen.
De heer Koolmees (D66):
Ik ben het op zich helemaal eens met de minister. Tegelijk
constateer ik dat we dit debat nu al drie jaar achter elkaar
voeren, iedere keer bij de Voorjaarsnota en de Najaarsnota.
Ondertussen is het verschil tussen de oorspronkelijke
bezuiniging en het effect al 800 miljoen groter. Is het effect
daarmee niet doorgeschoten, zeker nu het Centraal Planbureau berekent dat het reserveren van dat geld voor de kinderopvang wel degelijk goede arbeidsmarkteffecten heeft?
Minister Dijsselbloem:
Ik haak vooral aan op het laatste dat de heer Koolmees zegt.
Dat hebben wij ook vastgesteld. Op een goede manier geld
inzetten voor kinderopvangbeleid kan heel effectief zijn in
het kader van arbeidsmarktbeleid. Als wij op Prinsjesdag
middelen vinden om de werkgelegenheid verder aan te
jagen, bijvoorbeeld in het kader van belastingmaatregelen,
dan zullen wij kinderopvang daar vast en zeker bij betrekken,
omdat het zo goed werkt op de arbeidsmarkt. Dit betekent
dat je het beleid inhoudelijk gaat aanpassen. Dat zullen we
bezien.
De heer Van Gerven (SP):
Als ik mij niet vergis, is de minister lid van de Partij van de
Arbeid.
Minister Dijsselbloem:
Voilà!
De heer Van Gerven (SP):
De minister knikt instemmend.
De voorzitter:
Ik zei nog iets over de voertaal aan het begin van het debat.
Minister Dijsselbloem:
"Ziedaar", of "inderdaad".
De heer Van Gerven (SP):
Als we het hebben over de kinderopvang, zegt de minister
dat die eigenlijk maar beperkt effect heeft en dat het vooral
de crisis is, maar er zijn ook cijfers die een ander beeld
scheppen. De crisis heeft ongetwijfeld invloed, maar ik
citeer uit de cijfers die we ook hebben ontvangen over de
kinderopvangtoeslag. Die cijfers hebben betrekking op
alleenstaande moeders. In de periode 2010 tot heden zijn
zij teruggevallen van 63,8% naar 56,2%. 7,5% minder
alleenstaande moeders is gaan werken of heeft afgezien
van werk door de versobering van de kinderopvangtoeslag.
Wat vindt de minister van dat gegeven?
Minister Dijsselbloem:
Ik ken alleen de analyse van het CPB. Die heb ik geciteerd.
Dat was een kwalitatief citaat. Ik weet niet waar deze cijfers

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

vandaan komen. Ik weet wel dat het kabinet de afgelopen
jaren juist voor de groep alleenstaande moeders die aan
het werk zijn of willen komen, een aantal vergaande fiscale
maatregelen heeft genomen. Als de heer Van Gerven zich
de koopkrachtplaatjes kan herinneren, was het juist deze
groep die er heel fors op vooruitging. Uit mijn hoofd zeg ik
dat die er met 9% op vooruit is gegaan door een aantal
gerichte maatregelen. Deze mensen moeten worden
gesteund als ze aan het werk gaan. Daarop hebben we
gericht beleid gevoerd. De heer Van Gerven probeert voor
deze groep deze maatregelen te isoleren en noemt dan een
cijfer dat ik niet ken. Misschien kan ik er in tweede termijn
op terugkomen als de heer Van Gerven mij de bron aan de
hand doet.
De heer Van Gerven (SP):
Het betreft Kamerstuk 31322, nr. 274, pagina 5, tabel 4. Het
stuk komt van het ministerie, het Sociaal en Cultureel
Planbureau of het CPB, uit die gremia. Het gaat mij erom
dat we juist voor de meest kwetsbaren — dat zijn ook de
alleenstaande moeders als het gaat over arbeidsparticipatie
— de drempels zo veel mogelijk moeten zien te verlagen
voor goede kinderopvang. Is de minister het met die stelling
eens? Wil hij vanuit een positieve grondhouding toch nog
eens nagaan of dat op te lossen valt? Er is kennelijk heel
veel geld over, omdat er te weinig gebruik wordt gemaakt
van de kinderopvang. Dan moet er toch ook ruimte zijn om
de drempel te verlagen voor mensen om daarvan gebruik
te maken?
Minister Dijsselbloem:
Nogmaals, specifiek voor deze groep, juist de alleenstaande
ouders met een laag inkomen die net aan de slag zijn of
willen vanuit de bijstand, hebben we heel gerichte maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat zij er echt op
vooruitgaan. Dat is het ene deel van mijn antwoord. Het
tweede deel is dat ik nu geen maatregelen in de kinderopvang ga toezeggen. Ik zeg wel het volgende toe, zoals ik al
heb gedaan aan de heer Koolmees. Op Prinsjesdag, wanneer wij een pakket maatregelen nemen voor de arbeidsmarkt met het doel om de werkgelegenheid aan te jagen,
zou kinderopvang daar zomaar in kunnen zitten, omdat
kinderopvang een effectieve maatregel is als je die goed
inzet. Ook dat zeg ik weer op gezag van het CPB, dat dit
betoogt. Ik ga nu geen maatregelen nemen voor extra geld
in de kinderopvang voor een specifieke doelgroep.
De heer Nijboer stelde de vraag of de meevallers bij de
geneesmiddelen en de tegenvallers bij de huurtoeslag
structureel worden verwerkt. Als je jaar in, jaar uit meevallers ziet bij de geneesmiddelen, dan zou je haast denken
dat daar lucht zit en dat we die er een keer structureel uit
moeten persen. Voor beide categorieën geldt: ja, de doorwerking van zowel de meevallers als de meevallers die de
heer Nijboer noemde, is structureel verwerkt. Desalniettemin is er vervolgens weer een meevaller gekomen, zoals
ook eerder bij geneesmiddelen is gebeurd. Het beleid is
dus blijkbaar zeer effectief. Er is het preferentiebeleid van
de verzekeraars: de goedkoopste maar wel gelijkwaardige
middelen vergoeden. Ook loopt het patent van veel
geneesmiddelen af. Ook van dit soort ontwikkelingen worden ex-ante-effecten zo goed mogelijk door het Zorginstituut
ingeschat. Daar varen wij op. Als er steeds meevallers zijn,
dan halen we die er structureel uit. Financiën is daar altijd

30 juni 2015
TK 102

102-11-11

heel alert op, omdat het altijd op zoek is naar geld. Dus als
wij daar mogelijkheden zien, dan doen wij dat. Dit betekent
eveneens dat ook de tegenvaller bij de huurtoeslag structureel doorwerkt. Dat is dan weer vervelend voor minister
Blok en voor de huurders. Maar, zoals gezegd, die beslissing
schuiven we door naar augustus. Dan bekijken we wat we
daarmee doen.
De verklaring voor de stijging heb ik al gegeven.
De heer Nijboer heeft verder nog gevraagd naar het fenomeen "taakstellende onderuitputting". Op alle begrotingen
heb je onderuitputting. Veelal weet je dat niet van tevoren.
Als je in de loop van het jaar ergens tegenvallers ziet, dan
kun je tegen een departement zeggen: zorg er maar voor
dat je ook onderuitputting in de begroting hebt, waarmee
je de tegenvaller op enig moment kunt compenseren. De
heer Nijboer kan zeggen dat hij dat ongewenst vindt, maar
dan zou je voortaan lopende het jaar tegen de betreffende
minister moeten zeggen: u ziet zich daar een tegenvaller
ontwikkelen, dus u moet nu maatregelen nemen. We kunnen niet anticiperen of sturen op eventuele onderuitputting
of die onderuitputting alvast oormerken voor een tegenvaller elders. Toch geeft dat wel erg veel flexibiliteit voor
departementen en ministers. Ik ben er dus voor om dat te
blijven toestaan, uiteraard op een verantwoorde wijze. Bij
VWS is de taakstellende onderuitputting in het verleden
groot geweest. Dat wordt afgebouwd met een redelijke
overgangsperiode. Dan is het voor in ieder geval VWS vanaf
2017 weer nul. Het instrument als zodanig zou ik dus niet
willen kwijtraken.
In hetzelfde kader is er een vraag gesteld over de dividendramingen. Gesuggereerd werd dat de minister van
Financiën hier als het ware een portemonneetje voor zichzelf
had gecreëerd. Als dat zo zou zijn, dan zou dat echt niet
deugen. We stellen die ramingen uiterst prudent en realistisch op. We houden daarbij ook rekening met risico's. Het
gaat om ondernemingen die in een marktomgeving of
semimarktomgeving moeten opereren, dus je kunt niet
zomaar zeggen: dit is het resultaat dat geboekt gaat worden.
Dit is natuurlijk omgeven met risico's, met veel meer risico's
dan bij een ambtelijke dienst, waarbij je veelal nog kunt
sturen op bestedingen, kosten et cetera. Er zitten dus veel
risico's in. Die hebben zich in de afgelopen jaren minder
voorgedaan. Verschillende deelnemingen, zoals Gasunie
en Schiphol, hebben gewoon beter gepresteerd dan verwacht. De staatsdeelnemingen bezorgen mij ook veel
hoofdpijn, dus laat er dan ter compensatie van die vele
hoofdpijn ook een keer een positief resultaat zijn in termen
van dividend.
De heer Koolmees (D66):
Over die staatsdeelnemingen gaan we het morgen ook nog
even hebben. Het klopt dat er prudent wordt begroot. Er is
dus per jaar gemiddeld een meevaller van 54% van de
verwachte dividenden. Daar gaat het me vooral om. Ik
begrijp dat er risico's in zitten. Ik begrijp ook dat het kan
tegenvallen als een bedrijf slecht functioneert of als het
gewoon een slechte markt is. Het gaat mij om die 54%, op
een bedrag van 400 miljoen, per jaar. Het valt dus gemiddeld 220 miljoen per jaar hoger uit dan verwacht. Dat is
misschien toch een reden om een keer naar die raming te
kijken. Is de minister dat met mij eens?

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Minister Dijsselbloem:
De staatsdeelnemingen worden gewoon uitermate goed
geleid, wat leidt tot goede resultaten! Nee, nu het serieuze
antwoord. Ik neem een slokje en dan geef ik het serieuze
antwoord.
Het serieuze antwoord is dat we veel specifieker per
staatsdeelneming gaan werken met een normrendement.
Dat heeft de heer Koolmees kunnen lezen in de nieuwe nota
staatsdeelnemingen. We hebben nu gewoon een raming
over de hele portefeuille: het zou ongeveer zo veel moeten
zijn, hatseflats. We gaan dat veel preciezer ramen. We gaan
het ook differentiëren. Sommige krijgen dus een normrendement … Sorry, voorzitter: hatseflats?
De voorzitter:
Toegestaan!
Minister Dijsselbloem:
Dank u wel.
Bij sommige gaan we dus sturen op een hoger normrendement. Zo kunnen we onze ramingen ook specificeren. Dat
is het serieuze antwoord op de vraag van de heer Koolmees.
We gaan het veel preciezer doen in de toekomst, en differentiëren per deelneming.
Ik kom op defensie. De heer Omtzigt heeft gezegd dat het
budget voor defensie in reële termen afneemt. Dat is vooral
te wijten aan de grote bezuinigingen van het vorige kabinet,
waarin … Enfin, laat ik mijn zin niet afmaken. De motie-Van
der Staaij is ons zeer bekend. Die staat voor op ons netvlies.
Op Prinsjesdag zullen wij daarop terugkomen. Zoals gezegd
willen wij de trend van alsmaar dalende defensie-uitgaven
keren. We hebben daar een klein beginnetje mee gemaakt.
Wij hebben toen al gezegd dat wij in de komende jaren
gaan bekijken wat daarbij nog meer mogelijk is. De heer
Omtzigt zal dus nog even geduld moeten hebben. Op
Prinsjesdag komen wij daarop terug. Maar het is duidelijk
dat met de toegenomen internationale spanningen op
allerlei plekken dicht om ons heen, onze defensie-uitgaven
echt aandacht verdienen. Dat is volgens mij een breed
gevoelde wens.
De heer Nijboer heeft een heel concrete vraag gesteld over
kasschuiven in het investeringsbudget bij Defensie. Wat
betekenen die voor de knelpunten in het materieel, die nu
al ernstig zijn, en voor de inzetbaarheid van militairen?
Defensie past de investeringsbegroting periodiek aan. Eigen
aan dit soort investeringsbegrotingen is dat er vertragingen
kunnen optreden bij allerlei projecten die een lange doorlooptijd hebben. Dat is ook zo bij Defensie, hoewel de
planning steeds beter verloopt. Het is bijna eigen aan het
karakter van een investeringsbegroting. Dat zie je ook bij
het infrafonds en op andere plekken. Er is dus een tijdelijke
verlaging van investeringen, die niet leidt tot beperking van
de gereedstelling en de inzet. Bestaande wapensystemen
worden in stand gehouden vanuit het exploitatiebudget.
Als er ergens een knelpunt zit op de inzetbaarheid van
Defensie, zit het veeleer op de exploitatiekant, met onvoldoende middelen voor onderhoud en vernieuwing of om
te oefenen et cetera. Daar zitten echt knelpunten. Dat hangt
ook samen met de vele missies op dit moment. Daar wordt
ook naar gekeken.

30 juni 2015
TK 102

102-11-12

Ik moet nog even terugkomen op de zorg. De heer Omtzigt
heeft gevraagd of wij al rekening houden met tegenvallers
rond de pgb en met name met de schadeclaims die zich
zouden opstapelen rond het pgb-dossier. Zoals de heer
Omtzigt weet, is de Sociale Verzekeringsbank in hoger
beroep gegaan tegen de uitspraak van de Amsterdamse
kantonrechter. Die zaak is dus onder de rechter. Ik kan er
niet op vooruitlopen. Ik kan er ook inhoudelijk niet op
ingaan. Er is nog geen reservering voor getroffen. Dat is
het concrete antwoord op zijn vraag.
De heer Krol heeft gevraagd naar de extra kosten van het
trekkingsrecht voor pgb's. Hoe kan het dat de oplossing
van de pgb-problematiek steeds maar vooruit wordt
geschoven? Hoe worden uitvoeringskosten gedragen? Met
welke kosten wordt nu rekening gehouden? Er zijn in deze
Voorjaarsnota extra middelen uitgetrokken voor de problematiek bij de Sociale Verzekeringsbank. De uitvoeringskosten 2015 zijn nu geraamd op 68 miljoen. Zoals de heer Krol
weet, wordt er op dit moment hard gewerkt aan het herstel
van de uitvoeringsproblematiek. De situatie is al sterk verbeterd. Voor die extra uitvoeringskosten is wel geld gereserveerd.
De heer Krol en de heer Van Gerven hebben opnieuw aandacht gevraagd voor het btw-tarief in de bouw, met name
op herstel en renovatie. Dat was een tijdelijke maatregel
om een sector die het buitengewoon zwaar had een extra
stimulans te geven. Zo'n maatregel heeft alleen effect als
die tijdelijk is. Dan stimuleer je mensen om er misschien
extra geld in te steken. Op een gegeven moment is die
maatregel uitgewerkt. De heer Krol zei dat het nu in zal
storten en vroeg of dat in beeld gebracht en onderzocht
kan worden. Nee, dat gaan we niet doen. Het is immers een
tijdelijke maatregel. Als we al iets zouden evalueren, dan
zou het juist het effect van de tijdelijke verlaging moeten
zijn. Daar zou ik overigens ook niet voor zijn. Het duurt jaren
voor die cijfers überhaupt binnen zijn bij de Belastingdienst.
We maken bij de Belastingdienst geen uitsplitsing per sector
van hoeveel btw er binnenkomt. Bovendien zou je ook nog
het effect van een btw-verlaging of -verhoging en economische ontwikkelingen, zoals het aantrekken van de bouw als
gevolg van economisch herstel, uit elkaar moeten trekken.
Ik zou dat niet willen adviseren. De enige schatting die we
kunnen doen over de relatie btw en bouw, is die op basis
van nationale rekeningcijfers, maar dat is echt zeer indirect.
Daaraan kun je namelijk zien hoe de sector zich ontwikkelt.
Maar ook daarin lopen economische effecten en effecten
van beleid door elkaar.
Ik verwacht zeker dat er sprake zal zijn van een piek nu de
maatregel afloopt. Mensen zullen nog snel een opdracht
geven. Er zullen dus ongetwijfeld een piek en daarna een
korte terugval in de opdrachten plaatsvinden. Ik ben er
echter van overtuigd dat met het aantrekken van de
woningmarkt, de economie en de koopkracht het herstel in
de bouwsector gewoon door zal zetten. Daarom hebben
we ook besloten deze tijdelijke maatregel tijdelijk te laten
zijn. Dat is de beste manier om dit soort maatregelen op
de goede momenten effect te laten hebben.

volgens hem niet met het parlement gesproken over de
aanpassing van dat beleid. Dat is feitelijk niet waar. Er is
echt meerdere keren over gesproken. Ik verwijs ook naar
het kader. Dat geeft expliciet aan dat onder voorwaarden
mag worden afgeweken van die zevenjaarsbenchmark.
Voor de mensen thuis: die zevenjaarsbenchmark komt erop
neer dat we lenen tegen verschillende lengtes, maar we
swappen dat dan terug naar het zevenjaarspunt. Ik ben u
kwijt, voorzitter, ik zie het aan uw ogen. Of volgt u het volledig? Maar daar komt die gemiddelde zevenjaarsbenchmark voor de lange leningen dus vandaan. Die afwijking is
dus toegestaan en heeft expliciet als doel om de rentelasten,
als die heel laag zijn, voor een langere periode vast te kunnen zetten. Dan wordt de looptijd verlengd. Daar is in de
Kamer over gesproken. Ook in het kader dat nog door mijn
voorganger met de Kamer is besproken, zit die afwijkingsmogelijk. We hebben ook jaarlijks verantwoording afgelegd
over de manier waarop we het kader toepassen. Er ligt nu
een evaluatie van het kader en een brief bij de Kamer. Na
de zomer komen we met uitgebreidere en gedetailleerdere
voorstellen voor het nieuwe kader. Ik zie uit naar het debat
dat we dan uitgebreider kunnen voeren.
De heer Nijboer heeft ook gevraagd wat de gemiddelde
rentelooptijd is. Bij een zevenjaarsbenchmark hoort een
gemiddelde looptijd van drieënhalf jaar. Dat heeft te maken
met het feit dat er tegenover elke nieuwe zevenjarige lening
ook eentje afloopt: gemiddeld drieënhalf jaar. Dat was de
looptijd in de periode 2008-2012. Door de afwijkingen
waarover ik net sprak, is de looptijd eind 2014 opgelopen
naar vierenhalf jaar. Eind dit jaar is dat waarschijnlijk 4,9
jaar. In het nieuwe kader waar ik de Kamer al over heb
geschreven, is het streven om uit te komen tussen vijfenhalf
en zesenhalf jaar.
De heer Nijboer (PvdA):
Dit was precies waar ik naar vroeg. Ik erken volledig dat de
discretionaire bevoegdheid en de afwijking met de Kamer
is gedeeld. Alleen lijkt het er nu op dat de materiële consequentie van 7 jaar — 4,9 jaar als het dit jaar wordt —
eigenlijk al naar 10 jaar is gegaan. Dat is een vrij forse verschuiving die de PvdA ook heeft bepleit. Daar neem ik
inhoudelijk geen afstand van, maar dat vind ik wel een vrij
forse verschuiving in het risicoprofiel van de rentelasten.
Daarom vraag ik daar in dit debat een beetje op door. Ik
ben er verheugd over dat wij daar in het najaar een fundamenteel debat over kunnen voeren, want dit gebeurt toch
een beetje op basis van ad-hocbesluiten. 88% is dan verlengd. De uitkomst blijkt dan ineens te zijn dat de looptijd
van de leningen fors is verlengd, terwijl de Kamer daar al
anderhalf jaar naar vroeg.

De heer Nijboer heeft meerdere vragen over rentelasten en
het beleid van onze Agent gesteld. Hij stelt vast dat een
deel van het nieuw uitgegeven schuldpapier niet langer
terug is geswapt naar zeven jaar, wat wel de hoofdregel in
het geldende kader is. Hij vroeg hoe dat kan, want er is

Minister Dijsselbloem:
Dat is niet een toevallige uitkomst, want wij zijn hierop gaan
sturen, aangemoedigd door de Kamer. Ik heb steeds gezegd
dat wij gebruik zullen maken van de ruimte die het oude
kader biedt en dat er een nieuw kader komt. De voorwaarden zijn en blijven overigens dat er geen groter risico mag
volgen, dat de rente inpasbaar is in de begroting en dat er
een reële kans is op financieel voordeel op de langere termijn. Dat wordt allemaal uitgewerkt in het kader en daar
kunnen wij over spreken. Dat is de afweging. Het risico
wordt in die afweging steeds gekwantificeerd en ingeschat.
Dit is dus niet at random. Het is een weloverwogen en ook

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Voorjaarsnota 2015

102-11-13

geleidelijke aanpassing. Laten wij daar aan de hand van de
stukken gewoon apart een keer bij stilstaan.
Er zijn ook vragen gesteld over de sectorplannen. Dat is
ook een van mijn specialiteiten. De heer Omtzigt heeft
gezegd dat de steun voor de sectorplannen opdroogt, maar
ik dacht dat er nog steeds een meerderheid achter de sectorplannen stond. Als dat anders is, hoor ik dat graag.
Minister Asscher heeft de motie over het stopzetten van de
sectorplannen dan ook ontraden. Hij is daar vorige week
tijdens een wetgevingsoverleg op ingegaan. In het najaar
komt er weer een rapportage over de sectorplannen. Het
lijkt mij echt veel te vroeg om de specifieke inzet binnen
sectoren en binnen regio's die daarin wordt geboden, te
verlaten.
De heer Koolmees vroeg in het kader van de cao's om de
onderhandelingspositie van het kabinet te openbaren.
Hoeveel geld is er beschikbaar? Waar komt dat vandaan et
cetera? Dat kan ik niet doen. Wij zijn in serieuze onderhandelingen. Er is een gedeeld belang om te komen tot een
nieuwe cao. Als de heer Koolmees het goedvindt, leg ik
hier niet de onderhandelingspositie van het Rijk bloot. Ik
kan daar dus niet veel over zeggen.
De heer Koolmees (D66):
Ik ga niets vragen over de miljarden en ik vraag ook niet
naar de onderhandelingspositie, want dat is inderdaad
gewoon aan werkgevers en werknemers. Toen ik de systematiek aan het bekijken was en de ruimtebrief van minister
Plasterk las, verbaasde het mij dat het erop lijkt — sorry,
nu komt een beetje techniek — dat de loonbijstellingsruimte
voor rijksambtenaren, politieagenten en leraren is afgeleid
van wat er in de markt-cao's gebeurt. In de markt-cao's zie
je nu juist dat de pensioenpremies dalen, ook door de
aanpassing van het Witteveenkader. Daardoor is er nu
eigenlijk bijna geen loonruimte beschikbaar in het referentiemodel voor de cao's. Dat betekent dus ook dat er heel
weinig geld beschikbaar is voor loonruimte, terwijl meerdere partijen hier ook hebben gezegd dat de ambtenaren
juist weer van de nullijn af moeten. Hoe verhoudt het een
zich tot het ander? Kan de minister die vraag beantwoorden
zonder miljarden of percentages te noemen?
Minister Dijsselbloem:
De heer Koolmees beschrijft hoe de systematiek werkt en
dat is gewoon juist. Dat is ook een extra knelpunt in deze
onderhandelingen. Daarom moet je bekijken wat je dan wel
kunt doen. Daar wil ik nu niet verder over uitweiden. Geef
ons de kans om daar goed uit te komen, want het is niet
kansloos. De systematiek klopt. Overigens is die 0,8% niet
alleen ter beschikking gesteld vanwege een motie van D66.
Dat percentage zou sowieso wel ter beschikking zijn gekomen, want dat was gewoon bedoeld voor loonruimte.
Sommige partijen zullen dat proberen te claimen als hun
gedachte, maar die gedachte was niet origineel.
De heer Koolmees (D66):
Voor de volledigheid: we hebben het wat versneld.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Minister Dijsselbloem:
Als de heer Koolmees dat wil denken, dan gun ik hem dat.
Dat is het wat de cao betreft.
Dan kom ik op een paar Europese punten. De heer Omtzigt
heeft gevraagd of de aangekondigde lastenverlichting wel
past binnen de Europese begrotingseisen. Vooralsnog
rekenen wij met een nettolastenverlichting van ongeveer
5 miljard. Die zoeken wij en wij denken dat dit mogelijk is.
Als minister van Financiën moet ik er echter prudent mee
omgaan. De heer Omtzigt moedigt mij hierin ook altijd aan.
Het zal echt moeten blijken of die ruimte er straks is. De
seinen staan op groen, maar we kunnen er pas echt over
besluiten in augustus.
De Europese begrotingsvereiste — dan gaat het vooral over
het structurele tekort — kent natuurlijk bepaalde marges.
Dat is ook terecht, omdat het een lastige indicator is die
beweeglijk is, die moeilijk voorspelbaar is en die lang niet
zo betrouwbaar is als het feitelijke tekort. Het structurele
saldo kent daarom grotere marges. Die marges kun je
bekijken als je bekijkt hoeveel ruimte er is om qua begrotingssaldo af te wijken van het uiteindelijke MTO (mediumterm objective), het middellangetermijndoel. Voorzichtigheid blijft dus geboden. Ik denk dat de heer Omtzigt zich
ook afvroeg hoe het zit met de hervormingsclausule. Als je
hervormt, mag je meer afwijken en mag je er langer over
doen om dat MTO te bereiken. Dat is juist. Ik heb me ook
zeer ingezet voor een koppeling tussen structurele hervormingen en begrotingsaanpassingen, althans voor landen
die in het preventieve deel van het pact zitten. Nederland
heeft er nog geen aanvraag voor ingediend. We hebben
slechts aangekondigd dat we dit mogelijk zullen doen. Het
hangt natuurlijk ook af van het pakket van belastingwijzigingen en van de omvang en de diepte van de stelselherziening. Zoals u weet, is dit nog in beweging, tenminste, daar
ga ik van uit.
Ik meen dat de heer Krol heeft gevraagd of de Kamer nog
wat kan met pakket 1. Ik zeg het even in mijn eigen woorden. Uiteraard. Of de belastingvoorstellen nu neerkomen
op pakket 1, 2 of 3, de Kamer heeft het eindoordeel. Sterker
nog, er is nog een Kamer aan de overkant die er ook een
opvatting over mag hebben. Op enig moment landt het
namelijk in het belastingplan. Wat de uitkomsten van
gesprekken binnen of buiten de coalitie ook zullen zijn, op
Prinsjesdag komen ze naar de Kamer toe.
In de reeks Europese onderwerpen heeft de heer Nijboer
gevraagd naar de Europese begroting. In Nederland hebben
we een traditie om rust te brengen in het begrotingsproces,
met vaste momenten en een beperkt aantal wijzigingen. In
Europa is het één bron van onrust, met een oneindig aantal
aanvullende begrotingen die elkaar snel kunnen opvolgen.
Soms is de vijfde al aangenomen, maar ligt de derde nog
ergens te wachten op behandeling. Het is echt buitengewoon moeilijk te volgen. Wij zullen ons er dus voor inzetten
om dat proces te verbeteren.
Er ontsnapte mij overigens een kleine glimlach toen de heer
Nijboer vroeg of er al resultaten zijn. Ik moest daar om
lachen, omdat ik had gezegd dat we ons voorzitterschap
mede zullen gebruiken om te proberen er enige verbetering
in te bewerkstelligen. Ons voorzitterschap moet nog
beginnen en de heer Nijboer vraagt al naar resultaten. Ik
hoor de heer Nijboer zeggen dat het om ambities gaat. Dat

30 juni 2015
TK 102

102-11-14

herken ik van de heer Pechtold. Ambities wil ik niet temperen, maar verwachtingen wel. Het begrotingsproces in
Brussel is qua systematiek en zeker ook qua uitvoering
buitengewoon politiek en buitengewoon moeilijk. Laat
niemand het idee hebben dat wij tijdens ons voorzitterschap
even een eenvoudige begrotingssystematiek in Brussel
zullen invoeren. Zo zal het niet gaan. We gaan ons er wel
voor inzetten. Ik krijg er namelijk een behoorlijk punthoofd
van. Het zal echter een lang proces zijn, met veel spelers.
Wij gaan uw Kamer informeren over de wijze waarop wij
dat zullen doen en wat wij hopen te bereiken. Dat zal
gebeuren nog voor het voorzitterschap begint.
Dan de naheffing, ook een favoriet onderwerp. De heer
Omtzigt heeft gevraagd: Nederland heeft het brutobedrag
voor de naheffing al betaald, maar is nettobetaling ook
mogelijk? Hij refereerde daarbij aan Italië. Ik heb er even
op moeten studeren. Volgens mij is het zo dat Italië eerst
zal moeten betalen voordat het kan worden terugbetaald.
Italië was een van de landen die pas dit jaar betaald heeft,
zo zeg ik uit mijn hoofd. De meeste landen hebben net als
Nederland gewoon betaald voor het einde van het jaar.
Zeven landen hebben dat dus niet gedaan. Iedereen kan
zijn eigen afweging maken over de vraag of die betaling
wel of niet voor 1 januari wordt gedaan. Wij hebben dat
voor 1 januari gedaan omdat dit beter uitkwam uit het
oogpunt van kasbeheer, saldo et cetera. Het saldo verandert
netto natuurlijk niet. Dat saldo is vervelend, want dat is
negatief voor ons. Ik weet niet of dat voldoende antwoord
is op de vraag met het voorbeeld van Italië. Italië heeft dus
een wat andere positie en heeft inderdaad pas in 2015
betaald. Het eerste deel van de terugontvangst is inmiddels
binnen. Wij hebben in februari 210 miljoen ontvangen van
het bedrag van vierhonderdzoveel miljoen dat wij terug
zouden krijgen. De rest krijgen wij later dit jaar in kas. Daar
hoeft u niet aan te twijfelen.
De heer Omtzigt heeft opnieuw gevraagd naar het openbaar
maken van stukken, specifiek naar de briefwisseling die wij
met de Commissie hebben gehad over de vraag wat er in
het kader van een WOB-procedure wel of niet openbaar
zou moeten worden gemaakt. Hiervoor geldt de vaste
kabinetslijn dat wij brief- of e-mailwisselingen tussen onze
diplomatieke dienst in Brussel en de Commissie niet
openbaar maken. Wij vinden dat het diplomatieke verkeer
in de beslotenheid van het ambtelijke proces moet blijven.
Dat heeft echt te maken met de effectiviteit van ons optreden in het buitenland en in Brussel. Wij hebben daar dus
een vaste lijn in.
De heer Omtzigt (CDA):
Het gaat om de zienswijze op het WOB-verzoek van De
Telegraaf waar de Nederlandse regering om gevraagd is.
Uit antwoorden op Kamervragen blijkt vandaag dat de
regering regelmatig zienswijzen op plannen van de Commissie openbaar naar de Kamer stuurt. Nu is er een zienswijze waarbij dat niet zo goed uitkomt. Deze wordt niet
openbaar naar de Kamer gestuurd, terwijl die laat zien
waarom het wel of niet zou kunnen volgens de Nederlandse
regering. Is de regering bereid om die zienswijze net als
alle andere zienswijzen openbaar naar de Kamer te sturen?
Want hiervoor geldt het diplomatieke verkeer niet. Dit is
het enige document waarom ik vandaag vraag.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Minister Dijsselbloem:
Dat heb ik gehoord. Ik heb daar geen eigen opvatting over.
Wij hebben daar een kabinetsopvatting over, namelijk dat
wij het verkeer tussen Buitenlandse Zaken en de Commissie
niet vrijgeven. Dat gebeurt gewoon om de effectiviteit van
het optreden in het diplomatieke verkeer van onze mensen
in het buitenland te kunnen beschermen en verbeteren. Het
zou de positie van Nederland schaden. Volgens mij valt de
brief waarnaar de heer Omtzigt vraagt daaronder. Ik heb
dus geen reden om een uitzondering te maken.
De heer Omtzigt (CDA):
Een zienswijze op een WOB-verzoek heeft niets met het
diplomatiek verkeer te maken. Het gaat hier niet om ingewikkeld diplomatiek verkeer. Het gaat erom dat de Commissie vraagt: wij willen de stukken openbaar maken en bent
u het daarmee eens? Alle andere zienswijzen die de regering
indient, inclusief die van de staatssecretaris en van de
minister van Financiën, worden wel naar de Kamer
gestuurd. Zij vallen dus ook niet onder het diplomatieke
verkeer. Met deze zienswijze gebeurt dat niet. Onder artikel
68 van de Grondwet over de informatieplicht aan de Kamer
is het dus mijn uitdrukkelijke verzoek om dit stuk aan de
Kamer ter beschikking te stellen.
Minister Dijsselbloem:
Ik heb het verzoek van de heer Omtzigt gehoord en heb het
ook al vaak gehad. Hij heeft er al heel veel vragen over
gesteld, maar het antwoord blijft hetzelfde. Het kabinet
heeft één lijn getrokken in het niet openbaren van stukken
die in het diplomatieke verkeer worden gewisseld, inclusief
stukken en gedachtewisselingen met de Europese Commissie, vanuit de overtuiging dat, als wij dat wel doen, wij
voortaan te maken krijgen met een veel moeilijker verhouding met onze internationale partners in Europa en daarbuiten. Zij zullen zich dan immers voortaan voortdurend
beraden op de communicatie met Nederlandse diplomaten,
omdat die kan worden geopenbaard. Die afweging hebben
wij kabinetsbreed gemaakt, niet specifiek op dit dossier,
maar als algemene lijn. Ik kan en wil daar niet van afwijken.
De voorzitter:
Ik wijk even af van het aantal interrupties. Mijnheer Omtzigt,
gaat uw gang.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank u. Dat verschil van inzicht kennen wij en ik heb dat
bewust vandaag niet opgebracht. De regering is van mening
dat verkeer tussen de Commissie en de regering valt onder
het diplomatieke geheim. Dat is met de organisatie en de
zaken die de EU regelt een opvatting die wij betwisten, maar
goed. Hier gaat het echter om een zienswijze die actief
gevraagd is op een bestuursrechtelijke handeling, net zoals
er zienswijzen gevraagd worden op groen- en witboeken.
Dan worden ze wél gepubliceerd. Als er informeel gepolst
wordt, zoals vanavond over hoe het met Griekenland gaat,
kun je je goed voorstellen dat wij niet vragen om alles met
een cc aan de Kamer te sturen. Hier wordt echter op een
officieel stuk een officiële mening van de Nederlandse
regering gevraagd. Dan is het toch logisch dat die ter inzage
aan de Kamer wordt gegeven? De enige uitzondering die
in de wet staat, is als het belang van de Staat in het geding

30 juni 2015
TK 102

102-11-15

is. Het belang van de Staat is naar ik aanneem niet in het
geding bij een zienswijze op een WOB-verzoek.
Minister Dijsselbloem:
Mijn antwoord verandert niet. Wij verschillen daarover van
mening. Het kabinet heeft hierin één lijn getrokken en volhardt daarin.
Dan kom ik bij andere vragen over naheffingen en
afdrachten. Een van de redenen waarom de afdracht aan
de Europese Unie per saldo is verslechterd, is de ratificatie
van het eigenmiddelenbesluit. Wij krijgen geld terug, maar
dat is nu voor de tweede keer over een jaargrens heen
verschoven. Het geld zou dit jaar voor twee jaarschijven
binnenkomen, maar is weer doorgeschoven.
De heer Van Dijck vraagt waarom het allemaal zo lang duurt.
Ik hoor hem bijna zeggen: grijp nou eens vanuit Brussel in
in die landen en dwing ze om dat geld af te dragen. In lijn
met zijn gedachtegoed zou ik zeggen: dat moest Brussel
nou maar niet doen. Er zijn ratificatieprocedures gaande in
verschillende landen. In sommige landen duurt dat langer
en in andere landen gaat zo'n ratificatieproces heel snel.
Dat is vervelend, vooral als je geld terugkrijgt, maar wij
zullen dat moeten afwachten. Het geld schuift door. Wij
krijgen het nog steeds, maar het komt pas in een volgend
jaar binnen.
De heer Van Dijck heeft ook gevraagd wanneer hij het
overzicht krijgt van alle mutaties in die afdrachten, dat de
minister-president heeft beloofd. Hij zegt dat het allemaal
steeds slechter is geworden en dat wij soms geld terugkrijgen. Hij had dat kunnen zien in een overzicht dat hij al heeft
gehad. Dat zat bij de antwoorden bij het financieel jaarverslag van het Rijk over 2014. Dat was het antwoord op vraag
23. Daar ziet u een mooi schema, beginnend bij de Miljoenennota 2014. Daar staan het bedrag dat toen geraamd was
en daarna alle aanpassingen in de loop van het jaar tot en
met het financieel jaarverslag 2014. Ik verwijs dus naar het
uitgebreide antwoord op vraag 23 bij het financieel jaarverslag.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dat overzicht heb ik natuurlijk gezien. Al die aanvullende
begrotingen staan er echter niet in verwerkt. Vorig jaar
kregen wij acht aanvullende begrotingen voor onze kiezen.
Ik zie door de bomen het bos niet meer. Dan krijgen wij
weer eens 15 miljoen terug en dan moeten wij weer 200
miljoen bijbetalen. Dat overzicht is de grote lijn, maar er
staat niet per aanvullende begroting opgesomd hoeveel
wij terugkrijgen. De aanpassing van het CBS van de
begroting 2013/2014 staat er ook nog niet in verwerkt. Ik
zou graag periodiek een overzicht krijgen van alle geldstromen die naar Brussel gaan en terugkomen.
Minister Dijsselbloem:
Ik denk dat de heer Van Dijk nu een beetje bluft door te
zeggen dat hij het overzicht heeft gezien, want de dingen
die hij vraagt, staan er in. Ik zie er bijvoorbeeld staan: vierde
aanvullende begroting 2014, surplus lenteraming, Nederland krijgt 165 miljoen terug. Een paar regels eronder zie
ik staan: naheffing grondslagen eigen middelen, Nederland
moet betalen 1,1 miljard. Dus de verschillende onderdelen

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

staan er wel in. Misschien dat ik het stuk zo meteen aan de
heer Van Dijck kan geven. Als hij dan behoefte heeft aan
nog meer details, gaan we ons best doen. Het is allemaal
openbare informatie en ik ben graag bereid de heer Van
Dijck volledig ter wille te zijn. Ik dacht dat we de informatie
al hadden gegeven, maar dan geef ik die hem zo meteen
en kan hij er op terugkomen in tweede termijn, om aan te
geven of die informatie voor hem al dan niet voldoende is.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dat is welkom.
De voorzitter:
En Kamerleden bluffen nooit.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nee, wij bluffen nooit.
Een andere vraag die ik had, ging over de begrotingssystematiek rondom de teruggave. We bouwen nu voor volgend
jaar een incidentele meevaller in van 2,7 miljard.
Minister Dijsselbloem:
Voor het eigenmiddelenbesluit.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Voor het eigenmiddelenbesluit. Dat is natuurlijk een rare
systematiek. Dit jaar hebben we een tegenvaller van 1,8
miljard en vorig jaar hadden we een tegenvaller van 0,9
miljard en volgend jaar hebben we een incidentele meevaller. Is de begrotingssystematiek daar wel op geënt? Moet
er niet iets veranderen vanwege het feit dat het zo dubieus
begroot wordt op deze manier?
Minister Dijsselbloem:
Dit probleem doet zich gelukkig maar een keer in de zeven
jaar voor. Nadat het nieuw Meerjarig Financieel Kader is
vastgesteld, wordt het eigenmiddelenbesluit aangepast en
dat moet daarna worden geratificeerd. Dat is dus een keer
in de zeven jaar, waar we ook dankbaar voor mogen zijn.
Het probleem van de voortdurend aanvullende begrotingen,
soms vele per jaar, hangt daar niet mee samen. Beide leiden
in ieder geval wel tot een rommelig beeld. Nogmaals, ik ga
niet hier pretenderen dat we dat even snel oplossen. Dat is
in Brussel allemaal buitengewoon taai.
Dan heb ik nog een paar losse vragen. De heer Krol heeft
gesproken over het CPB en de vergrijzing. Hij heeft gezegd
dat vergrijzing niet langer leidt tot onhoudbare overheidsfinanciën. Dat klopt, hoewel dat overigens nog wel met
onzekerheden is omgeven. Denk aan de zorguitgaven
waarvan we hopen dat die op dit rustige pad blijven. Deze
situatie is natuurlijk wel bereikt doordat het kabinet een
aantal hervormingen heeft doorgevoerd. Ik miste soms de
steun van de fractie van de heer Krol maar desalniettemin
is hij blij met de uitkomst. Zo begrijp ik zijn opmerking
althans.
Vervolgens vraagt hij of ouderen nu niet evenredig mogen
delen in de lastenverlichting. Wij kijken in het najaar

30 juni 2015
TK 102

102-11-16

natuurlijk ook naar de loopkrachtontwikkeling van ouderen.
Dat zullen we zeker doen, maar we hebben wel aangegeven
dat als er ruimte is voor extra lastenverlichting, die prioritair
zal worden ingezet om de arbeidsmarkt te stimuleren.
Sommige ouderen zijn nog aan het werk en zullen daar dus
rechtstreeks van profiteren. Andere ouderen zijn niet meer
aan het werk en zullen dat deel van de lastenverlichting dus
waarschijnlijk niet krijgen. Het accent ligt op de arbeidsmarkt en op werk. De heer Krol heeft zelf ook gesproken
over de werkloosheid onder ouderen. Dat is ook echt een
knelpunt.

Zowel het CDA als 50PLUS heeft gevraagd hoe het nu staat
met de belastingherziening. Die komt er. De omvang, diepte
en breedte worden nog nader bezien. Wij rekenen op u aller
steun en wensen onszelf moed. Op Prinsjesdag presenteren
we hierover meer informatie. De focus blijft liggen op het
terugdringen van de complexiteit van het stelsel, de uitvoeringsproblematiek voor de Belastingdienst en de werkgelegenheid en werking van onze arbeidsmarkt. Zoals gezegd,
is ons streven een lastenverlichting van 5 miljard. Dat moet
gewoon kunnen, ook binnen onze eigen begrotingsregels
en afspraken.

De heer Van Dijck heeft met betrekking tot de werkloosheid
nog aangegeven dat hij de dalende trend niet terugziet in
de CBS-cijfers. Volgens mij vergist hij zich. Er is wel degelijk
een dalende trend in de CBS-cijfers. Je kunt daarin zien dat
de werkloze beroepsbevolking is afgenomen van 674.000
in januari van dit jaar naar 614.000 in mei van dit jaar. Ook
het seizoensgecorrigeerde cijfer van de werkloze beroepsbevolking nam tussen januari en mei af.

De heer Omtzigt heeft gezegd dat de tegenvaller bij de
gaswinning verwerkt had moeten worden. Hij heeft ook
een amendement ingediend over de opbrengsten van de
gaswinning. Hij vroeg waarom er geen nota van wijziging
aan de Kamer is gestuurd. Het eerlijke antwoord is dat dit
gekund had. Het gasbesluit voor 2015 is tot stand gekomen
nadat de Voorjaarsnota en de suppletoire begrotingen
waren verschenen. We hadden dat dus kunnen doen bij
nota van wijziging. Het was echter ons voornemen om het
in de tweede suppletoire begroting op te nemen. Dat maakt
niet heel veel uit. Er is geen reden om te twijfelen aan onze
intentie omdat we het niet verwerkt hebben in de nu voorliggende suppletoire begroting. Dat lijkt me niet nodig.

De heer Krol (50PLUS):
Ik ben blij dat ik te horen krijg dat ik gesproken heb over de
werkloosheid onder ouderen en dan bedoel ik vooral de
jongere ouderen, de mensen boven de 45 jaar die wanneer
ze werkloos worden niet meer aan een baan komen. Mijn
vraag die er aan gekoppeld was, is wat dit kabinet daaraan
gaat doen. Er zijn al diverse plannen geweest om jongeren
aan het werk te helpen, maar ik heb nog geen echte plannen
gezien die structureel ouderen aan het werk helpen.
Minister Dijsselbloem:
Hoewel de werkgelegenheid aantrekt, heeft de heer Krol
gelijk. Vooral de langdurige werkloosheid van ouderen vergt
echt nog aandacht, want het is voor ouderen buitengewoon
moeilijk om terug te komen op de arbeidsmarkt. De sectorplannen, waarover sommigen zich negatief hebben uitgelaten, en het actieplan 50+ Werkt zijn de instrumenten om in
sectoren en regio's maatregelen te nemen die specifiek
bedoeld zijn voor deze doelgroep, om ouderen te helpen
om terug te komen op de arbeidsmarkt. Dat is het antwoord
op de vraag van de heer Krol.
De heer Krol (50PLUS):
Kunt u de mensen die zonder werk zitten en gezien hebben
dat er bijvoorbeeld wel een jongerenambassadeur is
gekomen, enig vooruitzicht bieden? Zij zien namelijk nog
steeds niet dat het kabinet echt inzet op het zoeken naar
werk voor ouderen boven de 45 jaar.
Minister Dijsselbloem:
Ik heb gezegd langs welke weg we dat doen. De inzet is er
en de resultaten komen er ook, nu de economie aantrekt.
Er is en blijft aandacht voor deze specifieke groep, omdat
het juist voor deze groep moeilijk is om er weer tussen te
komen. Werkgevers nemen toch als eerste de wat jongere
werklozen of de mensen die net op de arbeidsmarkt komen
aan. Het blijft aandacht vragen om ook de oudere werkloze
een kans te geven. Nogmaals, op Prinsjesdag zullen we
zeer gerichte maatregelen presenteren om de kosten van
arbeid te verlagen aan zowel de werkgevers- als de werknemerskant. Dat zal hieraan een verdere impuls geven.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

De voorzitter:
Misschien heb ik het gemist, maar wat is uw expliciete
advies over het amendement?
Minister Dijsselbloem:
Mag ik daar in tweede termijn op terugkomen? Ik heb het
amendement inhoudelijk nog niet kunnen bekijken; ik heb
alleen gezien dat het er is. Het heeft onze voorkeur om dat
in de tweede suppletoire begroting te verwerken, omdat
het echt geen haast heeft. Dat zal dus in het najaar zijn. Ik
zal hier in tweede termijn nog op terugkomen.
De heer Omtzigt heeft gevraagd naar de risico's van de lage
rente. De rente is nu laag, maar wat gebeurt er als die
ineens stijgt? We zullen hierop ingaan in de Miljoenennota.
Een echte doorrekening van verschillende concrete scenario's staat ons niet voor ogen. Een stijging van de rente zal
ook vast niet op zichzelf staan. Zij kan bijvoorbeeld onderdeel zijn van het sterk aantrekken van de wereldeconomie.
Dat zou internationaal een renteverhoging kunnen veroorzaken. Je moet het dus echt zien in de context van een
scenario. Het CPB besteedt in onzekerheidsvarianten aandacht aan alternatieve ontwikkelingen van factoren. Het
kijkt daarbij ook naar de wereldhandel en de olieprijs. Er
zijn verschillende factoren, zoals de energieprijzen, de rente
en de stand van de euro, die op dit moment gunstig zijn.
Ja, het is waar: waar je op dit moment voordeel van hebt,
kan zich in de toekomst tegen je keren. We komen daar in
de Miljoenennota op terug. Ook het CPB komt met onzekerheidsvarianten.
De voorzitter:
De heer Koolmees heeft nog een valreepvraag.

30 juni 2015
TK 102

102-11-17

De heer Koolmees (D66):
Om te voorkomen dat ik een tweede termijn moet houden,
herinner ik aan mijn vraag over de begrotingsreserve, met
name over de tegenvallers bij de duurzame energie.
Minister Dijsselbloem:
Ja, daar zijn verschillende vragen over gesteld. Ik zou in
mijn papieren kunnen gaan zoeken, maar ik doe het even
uit mijn hoofd. Ja, het is waar. Uit de reservering voor
investeringen in duurzame energie zijn met een schuif
andere problemen gefinancierd. Dat geld wordt teruggezet
in latere jaren. Vanaf 2021 komt het weer terug. In die zin
gaat er geen geld voor dit doel verloren. Wij denken dat
het geld in die jaren veel meer nodig is, terwijl het op dit
moment niet benut wordt.
Er was nog een andere categorie waarin middelen voor
duurzame energie nu niet worden aangewend. Ook daar
geldt dat de middelen voor duurzame energie, die veelal
worden opgehaald met specifieke doelheffingen, beschikbaar blijven voor duurzame energie. Dat is mijn toezegging.
De heer Koolmees (D66):
Dank voor dit heldere antwoord, maar mijn vraag ging meer
over het principe van de begrotingsreserves. Wij hebben
begrotingsreserves om een hek te zetten om bepaalde uitgaven waar wij een doel voor hebben. Het bedrag verandert
niet — dat is prima — maar er wordt wel een trucje uitgehaald of, om dat negatieve woord te vermijden, geschoven
met geld om die reserve te omzeilen. Is dat nou de bedoeling van zo'n reserve?
Minister Dijsselbloem:
Nee, de bedoeling van de reserve is te zorgen dat middelen
die op enig moment nog niet tot besteding komen, voor
dat doel wel beschikbaar blijven. En dat is hier het geval.
In de eerste jaren zijn de middelen niet nodig en dan zijn
ze wat mij betreft gewoon beschikbaar, net als andere
begrotingsmiddelen, om te "kasschuiven" als het inpasbaar
is. Ook deze middelen kun je "kasschuiven", maar ze moeten
wel terugkomen. Daarmee blijft het doel van de begrotingsreserve in stand: het geld is bedoeld voor de stimulering
van duurzame energie. Dat is de crux.

Bezuinigen op veiligheid is onverantwoord; op justitie wordt
niet meer bezuinigd, zegt een stellig PvdA-Kamerlid Jeroen
Recourt. De duimschroeven zijn al zo ver aangedraaid, er
zijn al gevangenissen gesloten, de rechtspraak en het OM
leveren in, ik zie geen ruimte meer. De rek is eruit, vindt
ook VVD'er Ard van der Steur: ik zou niet weten waar er
nog geld moet worden gevonden; nieuwe bezuinigingen
zijn niet verantwoord; er moet in de toekomst eerder geld
bij dan af. Ik heb dit uit een bewaarartikel uit het Algemeen
Dagblad, dat wij dan ook netjes hebben bewaard. Ik dien
hierover een motie in, waarbij ik natuurlijk reken op steun
van de coalitiefracties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er brede overeenstemming bestaat over
het feit dat bepaalde delen van het ministerie van Veiligheid
en Justitie onder grote druk staan;
overwegende dat er financiële ruimte is gevonden op deze
begroting door de tarieven die het Rijksvastgoedbedrijf in
rekening brengt, structureel te verlagen;
verzoekt de regering, de opbrengst van deze tariefverlaging
in te zetten voor de meest noodlijdende onderdelen van
het ministerie van Veiligheid en Justitie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gerven en
Van Nispen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 3 (34210).
De heer Van Gerven (SP):
Kijk, er komt al een adhesiebetuiging.

De voorzitter:
Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de kant van het kabinet. Bij enkele leden is er
behoefte aan een tweede termijn.

De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb meer een verduidelijkende vraag over de motie. In
mijn begrip van de Voorjaarsnota is dit precies gebeurd.
De tarieven voor de huur, voor het vele vastgoed van Justitie en voor de gevangenissen zijn verlaagd, en de ruimte
die op die manier werd gecreëerd, is ingezet om het OM
en de tegenvallers te ondersteunen. Dus eigenlijk wordt de
heer Van Gerven op zijn wenken bediend. En als het voorstel
van het kabinet er al ligt, hebben we meestal geen motie
meer nodig.

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Ik werd getriggerd door een opmerking van de
minister: wij wensen onszelf moed toe. Ik zou zeggen:
minister, het roer moet om. Dat zou ik als leidraad nemen
bij het opstellen van de nieuwe begroting. Wij zullen op
een paar kleine punten aangeven waarom wij vinden dat
het anders moet. Kennelijk is er veel ruimte; de minister
spreekt van 5 miljard die moet worden weggegeven aan
een bepaalde groep mensen. Maar er is veel meer dan
alleen dat. Dat wil ik de minister meegeven.

De heer Van Gerven (SP):
Dat is niet helemaal waar, want ik heb begrepen uit de
beantwoording van de minister dat een gedeelte is ingezet
op de taakstelling op te lossen. Ik citeer dan uit de antwoorden die het kabinet zelf heeft gegeven. Vandaar dat ik deze
motie indien. Ik begrijp het punt van de heer Nijboer wel.
Ik heb dat natuurlijk ook in het staatje gezien. Maar ik heb
in de beantwoording van de minister heel duidelijk gelezen
dat hij die middelen en die meevaller heeft ingezet voor de

Tweede Kamer

30 juni 2015
TK 102

Voorjaarsnota 2015

102-11-18

taakstelling. Dat is wat ons betreft niet de bedoeling. Wij
vinden dus eigenlijk dat het afgelopen moet zijn met die
taakstellingen voor Justitie. Gezien het brede enthousiasme
dat bij de coalitie leeft, neem ik aan dat wij op steun kunnen
rekenen voor deze motie.
De heer Nijboer (PvdA):
Bij Justitie is bekend dat er in sommige jaren behoorlijke
tegenvallers zijn. Ik vond dit juist een mooie manier om
deze op te lossen. Ik hoor graag van de minister of dat
anders is gegaan dan ik heb begrepen, maar volgens mij
wordt de heer Van Gerven in de Voorjaarsnota op zijn
wenken bediend.
De heer Van Gerven (SP):
Ik zie in ieder geval dat die taakstelling er nog ligt. Die is
dus niet helemaal weggepoetst.
Dan ga ik verder met mijn betoog. Ik heb nog iets anders.
De PvdA heeft tegen woonminister Blok gezegd: Handen
af van de huurtoeslag! Monasch zegt dat het gat van 250
miljoen niet gehaald moet worden uit de begroting van
Blok. Er moet maar gebedeld worden bij de andere ministeries, aldus de heer Monasch. De heer Roald van der Linde
zegt vervolgens dat hij dat eigenlijk wel een sympathieke
gedachte vindt van Monasch. Ook hierin is er dus weer
brede overeenstemming binnen de coalitiepartijen. Wij
gaan ze weer helpen met de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat bijna 1 miljoen huishoudens maandelijks
te weinig over zullen houden om van te leven in 2017;
constaterende dat de huurtoeslag een gericht instrument
is waar steeds meer huurders in een financieel benarde
positie een beroep op doen;
verzoekt de regering, niet te bezuinigen op de huurtoeslag,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gerven en
Karabulut. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 4 (34210).
De heer Van Gerven (SP):
De heer Krol zal mede namens de SP een motie indienen
over de btw-verlaging voor de bouw. Dat lijkt ons een zeer
goed voorstel. Ik hoor graag nog van de minister in tweede
instantie een antwoord op mijn vraag in de discussie over
de kinderopvangtoeslag. Wat zijn de effecten op de
arbeidsparticipatie van de alleenstaande moeders. Heeft
hij hier bijzondere aandacht voor?

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Dank aan de minister voor zijn heldere antwoorden op dit moment, tijdens deze ongetwijfeld drukke dagen
en week.
Ik heb een aantal korte punten. Het eerste betreft de
naheffing. Als er vanuit Brussel een consultatie ergens op
gedaan wordt, krijgen wij altijd het consultatiedocument.
Als we zelfs het consultatiedocument niet krijgen, denk ik
dat er iets mis is met de informatievoorziening aan de
Kamer. Ik verzoek de regering aan te geven waarom wij,
via artikel 68 van de Grondwet, geen inzage zouden mogen
hebben in de consultatie rondom de openbaarheid van
documenten.
Dank voor de toezegging om terug te komen op de zorg en
om, samen met de minister van VWS, te bekijken hoe het
daarmee staat. Als op het vereveningsfonds, waar tientallen
miljarden doorheen gaan, geen goedkeurende accountantsverklaringen liggen, hebben we een structureel probleem
over de verantwoording. Dat moet rechtgezet worden, al
was het maar om duidelijk inzage te krijgen in wat er aan
de hand was.
Wij zijn tevreden met het gasbesluit, maar de begrotingssystematiek zit volgens ons zo in elkaar dat als je een besluit
neemt, je de consequenties daarvan in de begroting moet
verwerken. Wij vinden dan ook dat de regering die consequenties nu moet verwerken, omdat dat dat leidt tot de
beste schatting van het tekort van dit jaar. Daarbij moet dus
rekening worden gehouden met een gaswinning van 30
3
miljard m . Ik verzoek de regering om dat te wijzigen, hetzij
met een eigen nota van wijziging, hetzij door ons amendement over te nemen en te zeggen wat het bedrag precies
is.
Ik kom op het leger. Ik snap natuurlijk dat er tijdens het
kabinet-Rutte I op het leger is bezuinigd. Ik merk echter toch
op dat er bij Defensie dit jaar ook onderuitputting is en er
tegelijkertijd grote structurele problemen zijn rondom de
missies. Ik roep ertoe op om daarmee absoluut prudent om
te gaan, zeker gezien de grote opgaves die er op internationaal niveau liggen. Er komt straks nog de verlenging van
de missie in ISIS-gebied en er loopt ook nog een behoorlijk
aantal missies. Het lijkt erop dat we gewoon ons eigen leger
fysiek aan het uitputten zijn.
Ik dank de minister voor de toezegging dat er een doorrekening komt van wat er gebeurt als de rente wat hoger wordt.
Ik ga daarover een specifiek verzoek doen. Ik ben al blij dat
de minister heeft aangegeven dat de looptijden van de
staatsleningen wat zijn verlengd. Dat hebben meerdere
partijen in de Kamer gevraagd. Ik denk dat dat heel verstandig en prudent is. Ik wil echter weten of er sectoren in de
economie zijn die bij zo'n schok acuut in de problemen
komen en die dan natuurlijk weer hier aankloppen. Als dat
zo is, kunnen wij daar beter van tevoren goed over nadenken en bekijken of we de Nederlandse economie wat stabieler kunnen maken.

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

30 juni 2015
TK 102

102-11-19

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de rente op dit moment zeer laag is,
onder andere door het beleid van de ECB;
verzoekt de regering, een doorrekening te (laten) maken
van de effecten voor de Staat, de huishoudens, bedrijven
en pensioenfondsen van een plotselinge stijging van de
hele rentecurve met 3% en de gevolgen die dat heeft voor
de economie
verzoekt de regering tevens, indien nodig voorstellen te
doen om de Nederlandse economie, inclusief de staatsfinanciën, schokbestendiger te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (34210).

De heer Krol (50PLUS):
Voorzitter. Ik heb goed geluisterd naar de minister. Ik heb
begrepen dat hij grote moeite heeft met een verlenging van
het verlaagde btw-tarief voor verbouwingen. Toch vinden
wij zo'n verlenging uitermate belangrijk, niet in de laatste
plaats omdat die ook heel veel ouderen in staat stelt om
hun woning aan te passen zodat ze langer thuis kunnen
blijven wonen. Er zijn echter veel meer redenen voor zo'n
verlenging. Daarom probeer ik het toch nog een keer.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat sociale huren de afgelopen jaren met
naar schatting gemiddeld 2% tot 3% boven inflatie gestegen
zijn, waarmee betaalbaar huren zwaar onder druk is komen
te staan;
overwegende dat de woningcorporaties, evenals de leden
van de Woonbond inmiddels in ruime meerderheid hebben
ingestemd met een gezamenlijk sociaal huurakkoord
waardoor huren de komende jaren gemiddeld met maximaal 1% per jaar boven de inflatie mogen stijgen;
voorts overwegende dat hiermee een belangrijke bijdrage
geleverd kan worden aan betaalbaarheid van huren en
behoud van koopkracht van minder draagkrachtigen,
waaronder veel ouderen;
verzoekt de regering, na doorrekening van het sociaal
huurakkoord, nog vóór Prinsjesdag een kabinetsstandpunt
aan de Kamer aan te bieden, en de resultaten van het
onderzoek naar goedkoop en duur scheefwonen, dat Aedes
en Woonbond hebben opgenomen in het huurakkoord, hier
zo mogelijk bij te betrekken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Krol. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (34210).

Motie
De Kamer,

Ik schors de vergadering voor enkele ogenblikken, zodat
de minister de moties kan ordenen.

gehoord de beraadslaging,

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

overwegende dat tot 1 juli 2015 het verlaagde btw-tarief
voor verbouwingen en renovaties van woningen van kracht
is;
overwegende dat het verlaagde btw-tarief gunstig is
gebleken voor de bouw en het levensloopbestendig maken
van woningen, en geleid heeft tot positieve economische,
werkgelegenheids-, duurzaamheids- en milieueffecten;
verzoekt de regering, herinvoering van het desbetreffende
verlaagde btw-tarief van 6% tot 31 december 2015;
verzoekt de regering voorts, bij het Belastingplan 2016 een
gefundeerd standpunt aan te bieden omtrent de wenselijkheid van continuering van het bedoelde verlaagde btw-tarief
na 31 december 2015,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Krol en Van Gerven. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (34210).

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Ik kom nog even terug op een vraag van de heer
Van Dijck. Hij vroeg naar alle wijzigingen in de afdrachten
aan Europa. Ik verwees hem daarvoor naar het antwoord
op vraag 23. Dat heb ik hem ook aangereikt. Verder breng
ik het antwoord op vraag 24 onder zijn aandacht. Dat kan
ik hem ook aanreiken. Daar staat een overzicht van alle
DABS en de aanvullende begrotingen lopende het jaar. In
de laatste brief aan de Kamer over de EU-begroting 2016
is ook een overzicht gegeven van de aanvullende begroting
2015 en de effecten daarvan op onze nationale begroting.
We hebben het allemaal paraat, want de heer Van Dijck
moet met alle informatie voorzien vanavond het pand verlaten.
De heer Van Gerven heeft nog een antwoord van mij
tegoed. Hij heeft eerst gezegd dat het roer om moet. Dat
doet het goed op een verkiezingsaffiche, maar geeft mij
nog weinig informatie over de richting waarin het roer dan
om moet. Verder heeft hij gesproken over het weggeven
van 5 miljard. Ik heb vaak debatten meegemaakt waarin er
van links tot rechts in de Kamer werd geroepen om lasten-

30 juni 2015
TK 102

102-11-20

verlichting. Nu zou het daarbij gaan om het "verjubelen" of
het "weggeven" van geld of welke andere kwalificaties dan
ook. Ik stel het maar met verbazing vast. Het kabinet zal
daar natuurlijk zeer gericht beleid mee voeren.
De voorzitter:
Mijnheer Van Gerven, in het kader van de uitlokking.
De heer Van Gerven (SP):
We zullen daar vanavond niet uitkomen. We moeten nog
maar zien wat het uiteindelijk allemaal wordt, want de
belastingplannen liggen grotendeels alweer in duigen,
althans het btw-voorstel. Het valt de SP erg tegen dat de
lastenverlichting op arbeid vooral een bepaalde bevolkingsgroep helpt. Van lastenverlichting is ook de SP voorstander;
zie ons verkiezingsprogramma. We hebben daar in het
verleden uitgebreid voorstellen voor gedaan. Dit voorstel
werkt echter niet goed uit voor ouderen, mensen die niet
werken enzovoorts. Daarnaast constateren wij dat, als het
gaat over de afbraak van de welvaartsstaat die de afgelopen
jaren heeft plaatsgevonden, het ook heel goed is om te kijken of daar niet wat reparatiewerk verricht moet worden
…
De voorzitter:
Mijnheer Van Gerven, voordat deze interruptie langzaam
overgaat in een derde termijn, vraag ik u om uw vraag te
formuleren.
De heer Van Gerven (SP):
Het ging erom dat ik natuurlijk een beetje uitgedaagd ben
en ik de minister wilde uitleggen wat wij bedoelden met
"het roer moet om".
Minister Dijsselbloem:
Dank.
Op de bezuinigingen bij V en J kom ik zo dadelijk terug bij
het doorlopen van de moties. Ook kom ik terug op het verzoek over de huurtoeslag, dat is vervat in een motie.
De heer Omtzigt is nog teruggekomen op het punt van de
consultatie. Hij heeft gezegd dat het een consultatiedocument is zoals de reacties van de Nederlandse regering op
een witboek of een groenboek van de Commissie in een
openbare consultatieronde. Alle lidstaten en overigens ook
vaak maatschappelijke partijen kunnen daar dan op reageren. Dat is toch echt een heel andere procedure dan waar
het hier om ging. Het ging hier om een WOB-procedure bij
de Europese Commissie. Er is in het diplomatieke verkeer
— dat was het toch echt — contact geweest tussen de
Nederlandse vertegenwoordiging in Brussel en de Commissie om onze visie daarop te vernemen. Onze inhoudelijke
opvattingen hebben we gedeeld. Dat geldt voor alle
aspecten rond die naheffing. We hebben al onze inhoudelijke opvattingen, onze inzet et cetera, keer op keer met de
Kamer gedeeld. Alleen het vrijgeven van die achterliggende
documenten stuit bij ons op bezwaren. Ik blijf op dat punt
dus bij mijn stelling.
De heer Omtzigt heeft ook aandacht gevraagd voor een
bepaalde problematiek bij Defensie. Enerzijds is er sprake

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

van onderuitputting. Anderzijds is er sprake van grote
knelpunten als gevolg van die missies. Dat is een reëel punt.
We zullen daar in ons antwoord op twee moties — dat is
niet alleen de motie-Van der Staaij, maar ook die van de
heren Ten Broeke en Servaes, die specifiek ging over knelpunten als gevolg van de vele missies — uiteindelijk bij
Prinsjesdag ook in financieel opzicht op reageren.
De heer Van Gerven heeft nog een reactie tegoed op zijn
punt over alleenstaande moeders. Of heb ik die reactie al
gegeven? Hij vroeg wat het kabinet daaraan gaat doen in
relatie tot de kinderopvangtoeslag. De netto-arbeidsparticipatie van alleenstaande moeders is inderdaad de afgelopen
jaren sterker gedaald dan bij niet-alleenstaande moeders.
Dat is de mate van detail waarin daarnaar gekeken is. Die
ontwikkeling is natuurlijk ongewenst. Ik weet niet of de
bezuinigingen op de kinderopvang de oorzaak zijn van die
daling van de netto-arbeidsparticipatie. Ik weet niet of dat
zo specifiek is uitgesplitst. Ik zei dat de groep werkende
alleenstaande ouders met een laag inkomen er 9% op
vooruit zou gaan. Het blijkt echter 11% te zijn. Hierover heb
ik de heer Van Gerven onjuist geïnformeerd. Deze groep
gaat er 11% op vooruit in het jaar 2015.
Zal ik eerst op het amendement of op de moties ingaan? Ik
weet niet wat gebruikelijk is. Ik zal eerst ingaan op het
amendement. Dat is het amendement op stuk nr. 5 van de
heer Omtzigt en mevrouw Schouten. Met het amendement
wordt beoogd om de inkomsten, het ontvangstenbedrag,
te verlagen met het oog op het nieuwe winningsbesluit
voor 2015. Het ontvangstenbedrag wordt dan teruggebracht
op het begrotingsartikel, maar ik kan zo snel niet nagaan
of dat het juiste bedrag is. Het is dus geen principiële
kwestie. Het heeft onze voorkeur om het gewoon in het
najaar te doen. Dan doen we het heel precies en correct.
Als de heer Omtzigt er echter aan hecht, kunnen we ook
bekijken of het nu zou kunnen. Ik zal de heer Omtzigt dat
dan laten weten, zodat hij zijn amendement eventueel nog
kan aanpassen en correct kan maken. Ik zal de Kamer ook
laten weten wat dan ons oordeel over het amendement is.
Zoals het er nu ligt, kan ik het niet valideren en moet ik het
ontraden, maar ik ga informeren of we het nu al precies
zouden kunnen aanpassen. Anders zou het toch mijn
voorstel zijn om het in het najaar te doen. Maar laten we
bekijken of we het nu kunnen doen, want ik heb daar op
zich geen problemen mee. Ik zal uiteraard ook even overleggen met de collega van EZ.
De voorzitter:
Even voor mijn begrip: is het de bedoeling dat het amendement deze week nog in stemming komt?
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, want er wordt donderdag over de Najaarsnota gestemd.
Dan moet het in stemming zijn gebracht. De Kamer heeft
uitgezocht hoeveel dat zou kunnen zijn. Dit was de beste
schatting.
De voorzitter:
En de rest van de Kamer kan zich vinden in de procedure
die de minister net beschreef, namelijk per briefje? Dan
kunnen de andere fracties zich ook een fatsoenlijk oordeel

30 juni 2015
TK 102

102-11-21

vormen met het oog op de stemming daarover. Ik zie
instemmend geknik, zeg ik ten behoeve van het verslag.

bekijken. Ik moet de motie op stuk nr. 3 op die grond ontraden.

Ik geef graag weer het woord aan de minister.

In de motie-Van Gerven/Karabulut op stuk nr. 4 wordt de
regering verzocht, niet te bezuinigen op de huurtoeslag.
Dat kan ik op dit moment nog niet toezeggen. Zoals gezegd
kijken we naar mogelijkheden om de overschrijdingen terug
te brengen dan wel die in het licht van de koopkrachtdiscussie in augustus te compenseren, maar ik kan op dit punt
geen garanties geven. De motie zou kunnen worden aangehouden. Anders moet ik haar ontraden. Overigens ontbreekt
bij deze motie een dekking. Er is immers een overschrijding.
Als de SP zegt dat er niet mag worden bezuinigd op de
huurtoeslag, moet zij ook zeggen waar het geld dan wordt
gevonden. Ik stel er prijs op dat ook de SP financieel degelijk
blijft.

Minister Dijsselbloem:
We gaan proberen om dat netjes te doen in de korte tijd
die we hebben. Laten we ernaar kijken.
Bij de motie-Van Gerven/Van Nispen op stuk nr. 3 is een
wonderlijk misverstand aan de orde. Veiligheid en Justitie
is een van de grootverbruikers van het Rijksvastgoedbedrijf.
We hebben vastgesteld dat er wel wat marge zit in de
tarieven van het Rijksvastgoedbedrijf. Die tarieven zijn dan
ook verlaagd voor de komende paar jaar. Ik meen dat we
in 2016 bekijken of dat structureel zou kunnen. In ieder geval
hebben we daarover een afspraak gemaakt met het Rijksvastgoedbedrijf. Nu zijn de tarieven verlaagd, wat zeer ten
voordele is van V en J. Dat geld is ten dele gebruikt om de
taakstelling, dus de bezuiniging in het regeerakkoord die V
en J nog boven het hoofd hing, weg te nemen. Dat is zeer
in lijn met het betoog van de heer Van Gerven. Ik zeg erbij
dat er geen departement is waarvan deze minister van
Financiën zal zeggen dat er niet op bezuinigd kan of mag
worden. Ik heb ook kennisgenomen van de uitspraken van
woordvoerders die zeggen: het is afgelopen; bij ons kan
niet meer bezuinigd worden. Maar als alle woordvoerders
dat in koppeltjes gaan zeggen, hebben we een groot probleem in het beheersen van de begrotingsdiscipline. Zulke
departementen bestaan dus niet. Elk departement moet de
eigen problemen oplossen. Dat geldt ook voor V en J. Maar
goed, V en J heeft op het specifieke punt van de tarieven
van het Rijksvastgoedbedrijf, die zijn verlaagd, een
behoorlijk voordeel gehad en zal dat ook volgend jaar
hebben.
De heer Van Gerven (SP):
Ik heb toch goed begrepen dat de minister zegt dat het maar
ten dele is ingezet om de taakstelling te corrigeren? Ik lees
zijn antwoord op vraag 80 voor: Naar het zich laat aanzien
kan ook 2016 en deels 2017 ontzien worden. Ik heb het dan
over de gewijzigde tariefstructuren van het Rijksvastgoedbedrijf. 2015 en 2016 worden dus kennelijk ontzien, maar
2017 niet. De motie behelst om die hele taakstelling via de
huur van het Rijksvastgoedbedrijf volledig weg te poetsen.
Is de minister daartoe bereid?
Minister Dijsselbloem:
Dat kan ik nu niet toezeggen. In de motie staat dat de
tarieven van het Rijksvastgoedbedrijf structureel moeten
worden verlaagd. Dat gaat net iets te snel. We hebben
afgesproken met het Rijksvastgoedbedrijf dat in 2015 en
2016 — in de ambtenarenloge wordt ja geknikt — de tarieven worden verlaagd. Daarna wordt bekeken of dat structureel kan. We moeten natuurlijk niet ervoor zorgen dat er
daardoor allerlei problemen achterblijven in het Rijksvastgoedbedrijf. Als de motie nu al stelt dat dit structureel moet,
dan zeg ik dat dit nog niet kan en dat dit te snel gaat. We
hebben nu de tarieven verlaagd voor het lopende jaar en
volgend jaar. Dat is heel prettig voor een aantal departementen die veel gebouwen hebben. V en J hoort daarbij. Of dat
naar de toekomst kan worden doorgetrokken, gaan we later

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

De heer Van Gerven (SP):
We hebben een actieve minister, die heel veel kan. We
vragen hem dan ook twee dingen. Is hij het eens met het
principe? Als er een overschrijding is in de ramingen, bijvoorbeeld bij de hypotheekrenteaftrek, dan wordt die niet
per se afgewenteld op degene die een hypotheek heeft. Dat
wordt wel stante pede gedaan, vanwege de systematiek,
bij de huurders. Dat is een principiële onjuistheid. Het verzoek aan de minister is om daar linksom of rechtsom dekking voor te zoeken en het niet op de begroting van minister
Blok te laten neerslaan, omdat het inderdaad bijna de hele
begroting uitmaakt en het daardoor lastig is.
De voorzitter:
Uw punt is duidelijk.
Minister Dijsselbloem:
Nergens staat geschreven dat de Kamer gedekte voorstellen
moet doen, maar we hebben daar wel een goede traditie
in in dit huis. Ik hecht daar ook zeer aan. Als de heer Van
Gerven bijvoorbeeld zou voorstellen om de hypotheekrenteaftrek verder te verruimen, dan zou ik hem ook vragen
om dekking, want ook dat kost geld. In die zin maakt het
mij niet uit of het om een uitgave of om een lastenverlichting gaat. En de dekking ontbreekt. Ik moet de motie dus
echt, alleen al om die reden, ontraden.
In de motie van de heer Omtzigt op stuk nr. 5 wordt de
regering verzocht om een doorrekening te maken van één
geïsoleerd feit, namelijk een mogelijke plotselinge stijging
van de rentecurve met 3% en daarbij aan te geven wat dat
voor de Nederlandse economie en staatsfinanciën betekent.
Wat betreft de staatsfinanciën weten we dat 1% extra rentelasten op jaarbasis ongeveer 0,5 miljard kost. Dus als de
rente op de staatsschuld over het hele jaar 1% hoger zou
zijn dan geraamd, dan kost dat 0,5 miljard. Dat weten we.
Verder hebben we vorig jaar in de schokproef die we vorig
jaar hebben gedaan, aandacht besteed aan een renteschok,
als onderdeel van een scenario, want zo'n ontwikkeling
staat nooit op zichzelf, zoals ik net al zei. We gaan ook in
de Miljoenennota aandacht besteden aan lage rente en de
risico's daarvan voor de economie. Verder voeren we beleid
om Nederland en de Nederlandse economie schokbestendiger te maken. Een van de grootste problemen daarbij is
gewoon nog steeds de lange balansen van huishoudens.
Ik zal nu geen discussie met de Kamer voeren over het

30 juni 2015
TK 102

102-11-22

voorstel van de heer Knot om de LTV in de toekomst verder
te verlagen, maar dat is het type thema's waarbij je dan
terechtkomt. Helaas moet ik deze motie ontraden, omdat
we op dit punt echt al veel hebben gedaan, met name vorig
jaar, met de schokproef. Daar verwijs ik graag naar. Meer
in algemene of, zo u wil, kwalitatieve zin komen we terug
op de gevolgen van de lage rente voor onze economie, voor
de financiële instellingen en voor de overheid. Dat doen
we in de Miljoenennota volgend jaar. Maar zoals deze motie
is geformuleerd, moet ik haar helaas ontraden.

De voorzitter:
Dan … wil de heer Van Gerven u nog iets vragen. Dat kan.

Ik kom op de motie van de heren Krol en Van Gerven op
stuk nr. 6, die gaat over het btw-tarief. Daarover verschillen
we echt van mening. Er is een btw-tarief voor deze werkzaamheden in de bouw. Dat is tijdelijk verlaagd, in een
periode waarin de sector het buitengewoon moeilijk had,
om een stimulans mogelijk te maken. Nu trekt de bouwsector enorm aan. Een tijdelijke maatregel werkt alleen als die
ook echt tijdelijk is. Dit is een terugkerende discussie. Je
ziet altijd bij dit soort tijdelijke verlagingen dat die dan weer
moeten worden verlengd, en nog een keer, en nog een keer.
Het heeft alleen maar effect als je het tijdelijk doet. Dan trek
je iets los, dan stimuleer je. Onze inschatting is dat, zoals
we er nu voor staan, die maatregel niet meer nodig is. En
dat nog los van het feit dat ook hier dekking ontbreekt. Ik
moet dus de motie op stuk nr. 6 ontraden.

Minister Dijsselbloem:
Dit zijn de gasbaten en daarvoor gelden weer aparte
begrotingsregels. Die vallen namelijk buiten kaders en
hoeven dus niet te worden gecompenseerd met stijgende
inkomsten op een andere post. Gasbaten zijn buiten de
kaders geplaatst. Helaas.

Ik kom op de motie op stuk nr. 7 van het lid Krol. Het is een
hele lap tekst. Ik probeer die te doorgronden. Er staat: nog
voor Prinsjesdag een kabinetsstandpunt aan te bieden. De
woningcorporaties en de Woonbond hebben een sociaal
huurakkoord gesloten. In deze motie wordt de regering
verzocht om een standpunt daarover aan te bieden en
specifiek te reageren op een onderzoek naar "goedkoop",
"duur" en "scheefwonen". Ik weet dat minister Blok op dit
moment zeer bezig is met dit onderwerp, en dat hij ook
heeft gesproken met de partijen die hierin worden
genoemd. Die kabinetsreactie komt dus. Dat dat nog voor
Prinsjesdag gebeurt, kan ik niet toezeggen. Ik zie geen groot
bezwaar tegen deze motie, maar in feite is zij overbodig,
omdat er een reactie onderweg is. Ik vraag het even aan
mijn ambtenaren: is die reactie voor Prinsjesdag voorzien
of eerder? Die komt op Prinsjesdag. Ik laat het oordeel aan
de Kamer maar de motie is overbodig, zo zeg ik er in alle
eerlijkheid bij.

De heer Van Gerven (SP):
Ja, even ter lering, want ik ben hier vanavond ingevallen.
In het amendement van de leden Omtzigt en Schouten
wordt gevraagd om een verlaging van het ontvangstenbedrag met 1,6 miljard. Hoe wordt dat gedekt?

De heer Van Gerven (SP):
Ik wilde maar zeggen: hier is dus ook geen dekking voor.
Het is dus aan de minister om anders te oordelen als hij
dat wil.
Minister Dijsselbloem:
Nou, als ik mij daarbij te veel vrijheid permitteer, krijg ik de
Financiënwoordvoerders echt in mijn nek. Die hechten aan
begrotingsdiscipline en begrotingsregels. Voor gasbaten
is echt in de begrotingsregels een aparte regel opgenomen.
Dat geldt niet voor uw categorie, de huurtoeslag. Daar heb
ik geen aparte begrotingsregel voor aangetroffen.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de tweede termijn van de zijde van het kabinet. Ik dank de minister zeer
voor de gegeven antwoorden en voor het tijdstip waarop
hij naar de Kamer heeft willen komen.
Donderdag stemmen wij over de moties, over het amendement en over de suppletoire begroting.

De voorzitter:
Mocht deze ontboezeming de heer Krol aanleiding geven
om nu iets met de motie te doen, dan moet hij het even
komen zeggen. Dat is niet het geval, zie ik.
Minister Dijsselbloem:
Ik had vijf moties, klopt dat?
De voorzitter:
Ja.
Minister Dijsselbloem:
Dan ben ik klaar.

Tweede Kamer

Voorjaarsnota 2015

30 juni 2015
TK 102

102-11-23