Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 313

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 februari 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 12 november 2019 inzake de
beleidsreactie op de rapportage van de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (IGJ) over het Wmo-toezicht over het jaar 2018 (Kamerstuk 29 538,
nr. 308).
De vragen en opmerkingen zijn op 10 december 2019 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 10 februari
2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-29538-313
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
8

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
Beleidsreactie op de rapportage
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
op de rapportage van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) over
het toezicht op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) over het
jaar 2018. Genoemde leden willen de Minister graag een paar vragen
stellen. Op pagina 3 van de beleidsbrief wordt geschreven dat veel
gemeenten voornemens zijn toezichtrapportages openbaar te maken.
Deze leden vragen hoeveel gemeenten dit al doen.
Op pagina 4 schrijft de Minister dat met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) is afgesproken een toolkit te ontwikkelen, zo lezen de
leden van de VVD-fractie. Zij vragen wanneer deze toolkit klaar is. Wordt
regeldruk hierin meegewogen? Op pagina 4 wordt tevens gesproken over
de rol van de rijksinspecties. Over welke rijksinspecties heeft de Minister
het?
Rapportage IGJ over het Wmo-toezicht over het jaar 2018
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister ervoor zorgt dat
gemeenten een tandje bijzetten bij het toezicht op de Wmo, aangezien de
IGJ heeft aangegeven dat het invullen van dit toezicht in een te laag
tempo plaatsvindt. Genoemde leden betreuren het dat meer dan een
kwart van de gemeenten niet meegedaan heeft aan de enquête van de
IGJ. Hoe interpreteert de Minister deze respons? Wat doet de Minister om
in het vervolg een hogere respons te krijgen zodat een meer representatief beeld ontstaat?
2.1 Samenwerking
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel samenwerkingsverbanden
tussen gemeenten op het gebied van Wmo-toezicht er al zijn. Deze leden
vragen voorts naar de effecten van deze samenwerking, wanneer wijze
lessen gedeeld kunnen worden met andere gemeenten. In hoeverre
stimuleert de Minister gemeenten actief om van elkaar te leren?
3.1 Aanwijzen van een toezichthouder Wmo
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het werkt indien gemeenten het
toezicht combineren. Genoemde leden vragen of in dat geval één
gemeente verantwoordelijk is voor het toezicht, oftewel het mandaat krijgt
van de gemeenten waarmee wordt samengewerkt. Kan de Minister
hierover duidelijkheid verschaffen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

2

3.7 Openbaarmaking van rapporten en adviezen
De leden van de VVD-fractie vragen wat de Minister vindt van het feit dat
zo weinig gemeenten nog weinig tot niets aan openbaarmaking van de
rapporten over Wmo-toezicht en/of de daaruit voortvloeiende handhavende maatregelen of sancties doen.
3.8 Opstellen en bespreken jaarverslag Wmo-toezicht
In het verlengde van het bovenstaande vragen de leden van VVD-fractie
naar de opvatting van de Minister over het feit dat een vijfde van de
gemeenten aangeeft dat helemaal geen jaarverslag opgesteld wordt,
terwijl dit wel vereist is. Wat vindt de Minister ervan dat maar 8% van de
gemeenteraden het jaarverslag bespreekt? Kan de Minister «bespreken in
de gemeenteraad» duiden?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
en het rapport van de IGJ over het Wmo-toezicht van 12 november 2019
en hebben daarover nog de volgende vragen.
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat de vraag of het
Wmo-toezicht in 2018 van voldoende niveau was, niet volledig met ja kan
worden beantwoord. De IGJ is van mening dat het tempo waarin de
gemeenten het Wmo-toezicht invullen te laag is. Een jaar eerder kwam de
IGJ ook al tot de conclusie dat het een deel van de gemeenten nog niet
gelukt was om het Wmo-toezicht op het gewenste niveau te brengen.1
Deze leden concluderen hiermee dat het Wmo-toezicht niet goed van de
grond komt. Deze leden vragen waarom er niet voor gekozen wordt om de
IGJ ook toezicht te laten houden op organisaties die zorg vanuit de Wmo
leveren. De IGJ komt immers bij een meerderheid van de organisaties
toch al «over de vloer» vanuit een ander domein.
Verder vragen de leden van de PVV-fractie waarom de ontwikkeling van
het toezicht op de Wmo niet goed van de grond komt. Genoemde leden
vragen of het dezelfde gemeenten zijn die zich niet goed ontwikkelen. De
IGJ geeft aan dat gemeenten meer middelen moeten inzetten voor de
ontwikkeling en invulling van het Wmo-toezicht. Kan de Minister
aangeven welke middelen hier bedoeld worden?
De leden van de PVV-fractie lezen in de rapportage van de IGJ dat
gemeenten nog winst zouden kunnen behalen door meer samen te
werken met andere gemeenten en hun Wmo-toezichthouders, vooral als
het om malafide aanbieders gaat. Genoemde leden vragen of de Minister
kan aangeven wat gemeenten nu doen met hun ervaringen met malafide
aanbieders. Welke acties worden genomen om te voorkomen dat malafide
aanbieders in andere gemeenten verder gaan met hun praktijken? Worden
deze malafide aanbieders geregistreerd in het Waarschuwingsregister
Zorg en Welzijn? Werken gemeenten met dit waarschuwingsregister? Zo
nee, waarom niet?
Meldingen en/of signalen over zorgaanbieders die, behalve op grond van
de Wmo 2015, ook zorg leveren vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), de
Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Jeugdwet worden door gemeenten
gedeeld met de rijksinspecties. De leden van de PVV-fractie vragen hoe

1

Kamerstukken 29 538 en 31 839, nr. 262. Gezond vertrouwen. Jaarrapportage IGJ Wmo toezicht
2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

3

vaak dit wordt gedaan. Hoeveel meldingen en/of signalen zijn het
afgelopen jaar gedeeld door gemeenten, zo willen genoemde leden
weten.
Gemeenten hebben nu elk hun eigen meldpunt. Waarom is er niet één
landelijk meldpunt met een overkoepelende rol? Vaak is een organisatie in
meerdere gemeenten en domeinen actief.
De leden van de PVV-fractie lezen in de rapportage van de IGJ dat 25%
van de gemeenten niet heeft meegewerkt aan de enquête, ondanks
herhaalde verzoeken. Na sluiting van de beantwoordingstermijn voor de
vragenlijst is nog wel nagegaan of zij wel of niet een Wmo-toezichthouder
hebben aangewezen. Kan de Minister aangeven hoeveel van deze
gemeenten nog geen Wmo-toezichthouder hadden aangewezen? Zo nee,
waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken graag van deze gelegenheid gebruik
om aan dit schriftelijk overleg mee te doen en een aantal vragen aan de
Minister te stellen.
De eerste conclusie die door de IGJ wordt getrokken is dat de vraag of het
Wmo-toezicht in 2018 van voldoende niveau was niet met een volmondig
ja kan worden beantwoord. Kan de Minister eens reflecteren op deze
zienswijze van de IGJ?
Genoemde leden vragen voorts wat de Minister ervan vindt dat de IGJ
van mening is dat het tempo waarin het Wmo-toezicht wordt ingevuld te
laag is en dat wordt aangedrongen op het verhogen van dit tempo.
Vervolgens stelt de IGJ dat gemeenten het zich ter harte moeten nemen
dat het in dit tempo te lang duurt voordat het Wmo-toezicht in Nederland
overal van een gelijkwaardig en voldoende niveau is. Kan de Minister
aangeven wat de IGJ een werkbaar en uitvoerbaar tempo zou vinden?
Deze leden vragen verder wanneer het Wmo-toezicht volgens de Minister
op orde moet zijn. Zou de Minister hier een termijn aan willen verbinden?
De Wmo 2015 bestaat immers sinds 2015 en het toezicht is nog niet op
orde. Deelt de Minister de zienswijze van deze leden dat met het noemen
van een datum en een termijn waarin het toezicht structureel moet
verbeteren, het toezicht meer prioriteit krijgt binnen de gemeenten?
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister ervan vindt dat 25%
van de gemeenten niet heeft meegewerkt aan de enquête die is uitgevoerd door de IGJ, ondanks herhaalde verzoeken. Heeft de Minister er
duidelijkheid over waarom 25% van de gemeenten niet reageert? Kan en
mag een gemeente dit «zomaar» weigeren? Dit staat toch opgenomen in
de wet?
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het bovenstaande zich verhoudt
tot het feit dat de Minister in zijn beleidsreactie aangeeft dat vastgesteld is
dat alle gemeenten een toezichthouder hebben aangesteld. Kunnen de
Minister of de IGJ nog iets ondernemen om de informatie van deze 25%
gemeenten alsnog te ontvangen? Deze leden vragen daarnaast op welke
wijze de Kamer anders een zo compleet mogelijk beeld van het toezicht
kan krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

4

De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister de zienswijze van de
IGJ deelt dat gemeenten de onafhankelijkheid in positie en werkwijze van
de Wmo-toezichthouder een duidelijke en herkenbare plek moeten geven.
Hoe zou hij de onafhankelijkheid van de toezichthouder kunnen bevorderen?
Genoemde leden vragen of de Minister in overleg met de VNG treedt om
tot een modelovereenkomst Wmo-toezicht te komen met standaardkostencomponenten, waarbij ook rekening is gehouden met de kosten die
verbonden zijn met ontwikkeling van het toezicht en van het onderhouden
van de vakbekwaamheid en kennis van de toezichthouder.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief die de
Minister aan de Kamer stuurde. Deze leden hebben hierover nog enkele
vragen.
De leden van de D66-fractie lezen in de beleidsbrief dat in de
IGJ-rapportage van 2018 naar voren komt dat het Wmo-toezicht, ook in
2018, niet van voldoende niveau was en dat het tempo waarmee het
toezicht wordt ingesteld te laag is. Deze leden betreuren dit. Alvorens
specifieke vragen te stellen ontvangen deze leden graag van de Minister
een meer algemene beschouwing over de stand van het Wmo-toezicht in
Nederland. Vorig jaar schreef de Minister in zijn brief dat «op basis van
het beeld uit de jaarrapportage en de gesprekken met gemeenten,
Wmo-toezichthouders en rijksinspecties blijkt dat het Wmo toezicht volop
in ontwikkeling is».2 Wat is de verwachting hierover nu van de Minister?
De leden van de D66-fractie missen bij het lezen van de brief concrete
doelstellingen en SMART-gestructureerde oplossingen. Zo zouden deze
leden graag van de Minister vernemen of het juist is dat de Minister als
doelstelling heeft dat alle gemeenten zonder uitzondering reageren op de
IGJ-enquête, dat alle gemeenten een onafhankelijke toezichthouder
hebben en dat er een landelijk kennisnetwerk komt. Deze leden zouden
ook graag vernemen welke concrete stappen deze Minister gaat zetten om
te garanderen dat deze doelstellingen worden gehaald. Genoemde leden
hechten er waarde aan dat oplossingen meetbaar en aan een termijn
gebonden zijn en verzoeken de Minister ook deze aspecten mee te nemen
in het concretiseren van zijn plannen.
De leden van de D66-fractie merkten dat de grafieken en tabellen van de
IGJ-rapportage van 2018 niet dezelfde informatie bevatten als de
grafieken van de IGJ-rapportage uit 2017. Ondanks het feit dat genoemde
leden het verwelkomen dat meer informatie gegeven wordt over de stand
van het Wmo-toezicht, zouden deze leden de Minister wel willen vragen
om de informatie ook aan te leveren op een manier die vergelijking van
Wmo-toezicht over verschillende jaren mogelijk maakt. Deze leden vragen
om dit in volgende IGJ-rapporten een vast onderdeel te laten zijn van de
rapportage. Op dit moment is immers de vergelijking tussen 2017 en 2018
op een groot aantal punten moeilijk te maken.
De leden van de D66-fractie lezen in de IGJ-rapportage van 2017 dat 25%
van de gemeenten niet heeft gereageerd op de enquête van de IGJ. Deze
leden constateren dat in de rapportage van 2018 hierin geen verbetering
heeft plaatsgevonden en dat er, na herhaald verzoek, nog steeds 25% van
de gemeenten niet heeft gereageerd op deze enquête. Is de Minister het
met deze leden eens dat dit een zorgelijke stand van zaken is? Deze leden
2

Kamerstukken 29 538 en 31 839, nr. 274

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

5

zouden graag van de Minister vernemen hoe hij verklaart dat geen enkele
verbetering heeft plaatsgevonden tussen 2017 en 2018. Welke stappen
heeft de Minister ondernomen na de rapportage van 2017 om de reactie
op de IGJ-enquête te bevorderen? Voorts vragen deze leden welke
concrete stappen de Minister zet om te garanderen dat de IGJ-enquête
van 2019 door alle gemeenten wordt voltooid? De leden van de
D66-fractie zouden graag van de Minister vernemen of de gemeenten die
niet gereageerd hebben op de enquête van de IGJ in 2017 dezelfde
gemeenten zijn als de gemeenten die niet gereageerd hebben in 2018.
Deze leden zouden graag vernemen of de Minister actie heeft ondernomen om specifiek deze gemeenten te benaderen.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister het met hen eens is dat
de kwaliteit van de rapportage ernstig wordt beperkt omdat een zo hoog
percentage gemeenten het na laat om te reageren op de IGJ-enquêtes. Uit
de IGJ-rapportage van 2018 blijkt dat slechts 159 gemeenten in staat
waren om volledige en bruikbare antwoorden te geven voor vraag 12, met
als gevolg dat voor deze vraag sprake is van een verminderde statistische
betrouwbaarheid. Genoemde leden willen graag benadrukken dat de IGJ
wettelijk verplicht is om te rapporteren over het Wmo-toezicht. Om aan
deze verplichting te voldoen is de IGJ afhankelijk van de medewerking
van de gemeenten. Deze leden vragen of het klopt dat, gezien het feit dat
gemeenten hun enquêtes niet naar de IGJ sturen, de IGJ niet kan voldoen
aan haar wettelijke taak en derhalve in overtreding zou zijn van de Wmo
2015. Ook vernemen deze leden graag welke statistische betrouwbaarheid
voldoende is om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichting op
basis van artikel 6.2, tweede lid van de Wmo 2015.
In de brief van de Minister lezen de leden van de D66-fractie dat de IGJ in
samenwerking met de VNG per gemeente heeft vastgesteld dat ook de
gemeenten die niet hebben gereageerd voorts een toezichthouder hebben
aangesteld. Klopt het dat deze gemeenten uiteindelijk wel hebben kunnen
aantonen dat zij een toezichthouder hebben, maar nog steeds niet de
IGJ-enquête hebben voltooid? Wat vindt de Minister ervan dat de IGJ en
de VNG door de huidige situatie worden belast met het navragen van
informatie bij bijna honderd gemeenten? Deze leden vernemen derhalve
graag welke concrete en afdwingbare stappen de Minister van plan is te
nemen om dit volgend jaar niet opnieuw te laten gebeuren.
In de brief van de Minister lezen de leden van de D66-fractie dat de
IGJ-enquête van 2018 is ingevuld door 256 gemeenten. In de rapportage
van de IGJ lezen deze leden echter dat de enquête is ingevuld door 265
gemeenten. Graag vernemen deze leden wat het correcte aantal
gemeenten is dat de enquête heeft ingevuld.
De leden van de D66-fractie hechten veel belang aan een onafhankelijke
toezichthouder zoals zij ook hebben gesteld in het VSO Gezond
vertrouwen in ontwikkeling van het Wmo-toezicht.3 Zij willen bij de
Minister benadrukken dat het onwenselijk is wanneer een slager zijn eigen
vlees keurt. In een dergelijke situatie zou het bijvoorbeeld mogelijk zijn dat
een gemeentelijke medewerker keukentafelgesprekken voert, maar ook
betrokken is bij het team dat de klachten over de keukentafelgesprekken
verwerkt. Genoemde leden vragen of de Minister het met hen eens is dat
dit een onwenselijke situatie zou zijn. Uiteindelijk zijn namelijk de cliënten
de dupe. Deze leden lezen in de brief van de Minister dat 16% van de
gemeenten die hebben gereageerd op de IGJ-enquête het onafhankelijk
functioneren van de toezichthouder nog niet heeft vastgelegd. Wat vindt
3

Kamerstuk 29 538, nr. 274. VSO Gezond vertrouwen in ontwikkeling van het Wmo-toezicht d.d.
13 februari 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

6

de Minister hiervan? Het percentage gemeenten dat bij de IGJ-enquête
van 2018 aangeeft het toezicht zelf te doen is gelijk gebleven aan het
percentage van 2017, namelijk bijna 10%. Hoe verklaart de Minister dat dit
percentage gelijk is gebleven? Hoe rijmt de Minister dit met zijn woorden
tijdens genoemd VSO: «Stel dat daar [uit de jaarlijkse rapportage van
Wmo toezicht] zorgelijke signalen uit naar voren komen, dan zullen we
moeten kijken of daar nader op te acteren is». Vindt de Minister dit een
zorgelijk signaal? De Minister schrijft dat hij aan de IGJ heeft gevraagd om
gemeenten te benaderen met als doel deze gemeenten op korte termijn
het onafhankelijk functioneren van de toezichthouder te laten waarborgen.
De leden van de D66-fractie willen graag weten op welke termijn de
Minister kan garanderen dat alle toezichthouders onafhankelijk functioneren. Vindt de Minister dat hij voldoende stappen heeft ondernomen om
onafhankelijk toezicht op de korte termijn te realiseren? Hoe kijkt de
Minister bijvoorbeeld aan tegen een wetswijziging van de Wmo 2015,
waardoor de onafhankelijkheid van een toezichthouder wettelijk verankerd
zou zijn? Tijdens genoemd VSO sprak de Minister erover dat «de
onafhankelijke positie in de opzet gewaarborgd is». Deelt de Minister de
mening dat dit, gezien de rapportage, niet het geval is?
De leden van de D66-fractie lezen dat in de IGJ-rapportage over het
Wmo-toezicht in het jaar 2017 aan rijk en gemeenten wordt aanbevolen
een landelijk kennisnetwerk te realiseren waarmee de Wmo-toezichthouders hun werkmethoden kunnen delen en professionaliseren. In de
IGJ-rapportage van 2018 lezen deze leden dat het in 2018 nog niet is
gelukt om een landelijk netwerk van Wmo-toezichthouders verder uit te
bouwen. Is het derhalve een juiste aanname dat na de IGJ- rapportage
van 2017 geen stappen zijn genomen om te komen tot een landelijk
kennisnetwerk? Zo niet, kan de Minister concreet aangeven welke stappen
er ondernomen zijn? De Minister geeft in zijn brief aan te willen verkennen
of de GGD-GHOR en het Kenniscentrum Handhaving en Naleving (KCHN)
intensiever samen kunnen werken. Deze leden vernemen graag van de
Minister welke concrete stappen hij zet om deze samenwerking te
versterken en hoe de Minister van plan is om de effecten van deze
samenwerking meetbaar te toetsen. Hoe gaat de Minister garanderen dat
ook de toezichthouders die niet bij de GGD zijn belegd hierbij betrokken
zijn? Welke stappen gaat de Minister hiertoe nemen?
Tot slot benadrukken de leden van D66-fractie nogmaals dat zij, op basis
van de huidige en vorige rapportage, zich zorgen maken over de stand
van het Wmo-toezicht in Nederland. Derhalve zien deze leden graag
heldere, specifieke en concrete doelstellingen geformuleerd van de
Minister ten aanzien van het Wmo-toezicht voor 2019. Is hij bereid dit
alsnog te doen?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de beleidsreactie
op de rapportage van de IGJ over het Wmo-toezicht over het jaar 2018.
Genoemde leden vinden het zorgelijk dat de IGJ heeft geconstateerd dat
het Wmo-toezicht in 2018 niet voldoende op niveau is, uitzonderingen
daar gelaten. De IGJ heeft geconstateerd dat het tempo waarin
gemeenten invulling geven aan het Wmo-toezicht te laag is en dringt erop
aan dat dit echt omhoog moet. Kan de Minister aangeven hoe hij hierop
toeziet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

7

De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over het feit dat er
gemeenten zijn die door gemeentelijke bezuinigingen het met minder geld
moeten doen voor Wmo-toezicht en onderzoek. Hoe lost de Minister dit
op?
De leden van de SP-fractie wijzen op de vele misstanden die het afgelopen
jaar bij – met name – begeleid en/of beschermd wonen hebben plaatsgevonden. Gemeentelijk toezicht was bij alle misstanden zwaar onder de
maat. Toezicht op zorgcowboys die aantoonbare misstanden veroorzaakten werd gemist. Hoe denkt de Minister met het wetsvoorstel Wet
toetreding zorgaanbieders (Wtza) dergelijke situaties te voorkomen,
aangezien in dit wetsvoorstel de Wmo wordt uitgezonderd? Hoe zorgt de
Minister ervoor dat gemeenten actief toezicht uitoefenen op hun
Wmo-beleid en specifiek ook op begeleid en/of beschermd wonen? Deze
leden vragen of het niet beter is om de Wmo ook onder de Wtza te laten
vallen.
De leden van de SP-fractie wijzen op de kritiek die is geuit op de Wtza,
omdat de taakomschrijving van de IGJ niet veranderd wordt. De Raad van
State stelt in zijn advies bij de derde nota van wijziging bij het wetsvoorstel over de Wtza dat de uitgebreide meldplicht ervoor zal zorgen dat de
IGJ sneller gegevens heeft over nieuwe aanbieders of onderaannemers,
maar dat er niet voor wordt gezorgd dat de IGJ rechtstreeks toeziet op
deze organisaties.4 Dat roept de vraag op hoeveel nut dit wetsvoorstel
heeft. Wat verandert er precies aan het huidige toezicht op bestaande
aanbieders? Waarom kiest de Minister er niet voor om de IGJ ook
rechtstreeks te laten toezien op de kwaliteit bij onderaannemers? Dan
kunnen veel problemen en incidenten voorkomen worden. Kan de
Minister hierop reageren?
De Minister heeft met de VNG afgesproken dat er een toolkit wordt
ontwikkeld waarin opdrachtgevers en -nemers in het Wmo-toezicht
afspraken en verwachtingen kunnen vormgeven. De leden van de
SP-fractie vragen wat dit oplost. Op welke manier worden hiermee de
enorme verschillen tussen gemeenten op het Wmo-toezicht beperkt? Hoe
zal een toolkit ervoor zorgen dat gemeenten waar officieel geen calamiteit
heeft plaatsgevonden beter toezicht houden? Hoe kan met een toolkit
worden voorkomen dat gemeenten geen zorg inkopen bij malafide
zorgcowboys? Kan de Minister dit toelichten?
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
Vraag:
Op pagina 3 van de beleidsbrief wordt geschreven dat veel gemeenten
voornemens zijn toezichtrapportages openbaar te maken. De leden van de
VVD-fractie vragen zich af hoeveel gemeenten dit al doen.
Antwoord:
Uit de enquête van de Inspectie voor Gezondheidzorg en Jeugd (IGJ) blijkt
dat in 2018 ongeveer 15% van de gemeenten toezichtrapportages reeds
openbaar maakte. Bijna 80% van de gemeenten liet weten dit in 2019 te
gaan doen. De informatie over het uiteindelijke resultaat over 2019 is nog
niet beschikbaar.
Vraag:

4

Kamerstuk 34 767, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

8

De leden van de VVD-fractie vragen zich af wanneer de toolkit klaar is.
Wordt regeldruk hierin meegewogen? Op pagina 4 wordt tevens
gesproken over de rol van de rijksinspecties. Over welke rijksinspecties
gaat het hier?
Antwoord:
De toolkit zal naar verwachting eind mei 2020 worden opgeleverd.
Regeldruk is uiteraard een belangrijk thema bij de uitwerking, maar geen
afzonderlijk thema. De toolkit is vooral een verzameling van handige
instrumenten gericht op het goed, eenvoudig en transparant inregelen
van het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap tussen het college van
burgemeester en wethouders en de toezichthouder(s). Het is nadrukkelijk
niet de bedoeling dat het implementeren van instrumenten uit de toolkit
leidt tot extra, vermijdbare, administratieve lasten.
De fractie van de VVD stelt de vraag over welke rijksinspecties dit gaat. Dit
kunnen in feite alle rijksinspecties zijn. Kennis en kunde is namelijk bij alle
rijksinspecties te vinden en er is vrijwel tussen alle rijksinspecties
samenwerking met de Wmo-toezichthouder denkbaar. De meest voor de
hand liggende rijksinspectie die bij deze verkenning omtrent een landelijk
kennisnetwerk een rol zou kunnen spelen, is mijns inziens echter de IGJ.
De IGJ heeft namelijk een adviesrol in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Ik zie ook dat de Wmo-toezichthouders vooral de IGJ goed en steeds vaker betrekken.
Vraag:
De VVD-fractie vraagt hoe ik ervoor zorg dat gemeenten een tandje
bijzetten bij het toezicht op de Wmo, aangezien de IGJ heeft aangegeven
dat het invullen van dit toezicht in een te laag tempo plaatsvindt.
Genoemde leden betreuren het dat meer dan een kwart van de
gemeenten niet meegedaan heeft aan de enquête van de IGJ. Hoe moet
deze respons geïnterpreteerd worden wat kan eraan gedaan worden om
in het vervolg een hogere respons te krijgen zodat een meer representatief beeld ontstaat?
Antwoord:
In de beleidsreactie heb ik een aantal concrete acties benoemd dat gaat
helpen het toezicht verdergaand en blijvend te professionaliseren. Eén
van de meest concrete maatregelen is de voorgenomen wettelijke
verankering van actieve openbaarmaking van Wmo-toezichtrapportages.
(Actieve) openbaarmaking vergt dat toezichthouders en colleges
zorgvuldige afwegingen maken, hetgeen de noodzaak van professionalisering verder versterkt.
De respons op de enquête geeft statistisch gezien voldoende basis om
betrouwbare uitspraken te doen. In het rapport wordt dit ook door de IGJ
aangegeven. Net als de leden van de VVD-fractie vind ik het uiteraard
jammer dat de respons niet de gewenste 100% haalt. Voor de enquête van
dit jaar worden extra acties ondernomen door de IGJ en de VNG om de
respons te optimaliseren.
Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen hoeveel samenwerkingsverbanden
tussen gemeenten op het gebied van Wmo-toezicht er al zijn. Deze leden
vragen voorts naar de effecten van deze samenwerking, wanneer wijze
lessen gedeeld kunnen worden met andere gemeenten. In hoeverre
worden gemeenten actief gestimuleerd om van elkaar te leren?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

9

Een ruime 60% van de gemeenten hebben het Wmo-toezicht belegd bij de
GGD. De facto is er dan sprake van een samenwerkingsverband van
gemeenten in de vorm van een gemeenschappelijke regeling die samen
de GGD vormen en daar hun toezichttaak hebben belegd. Daarnaast zijn
er ook gemeenten die in samenwerking (niet zijnde de GGD) het
Wmo-toezicht georganiseerd hebben (ruim 15%).
Zowel de VNG als de GGD-GHOR organiseren bijeenkomsten voor
toezichthouders waar casuïstiek besproken wordt, kennis uitgewisseld
wordt en intervisie plaatsvindt. Dit leidt tot professionalisering van het
vak. Desalniettemin heeft de IGJ geconstateerd dat het nog niet gelukt is
een landelijk dekkend leernetwerk te realiseren. Dat wordt nu – zoals
aangekondigd in de beleidsreactie – onderzocht en verder uitgewerkt.
Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het werkt indien gemeenten het
toezicht combineren. Genoemde leden vragen of in dat geval één
gemeente verantwoordelijk is voor het toezicht, oftewel het mandaat krijgt
van de gemeenten waarmee wordt samengewerkt.
Antwoord:
Een toezichthouder wordt door het college van burgemeester en
wethouders aangesteld door middel van een aanwijzingsbesluit. Met een
dergelijk aanwijzingsbesluit krijgt de toezichthouder ook mandaat om te
handelen. Ook bij samenwerkingen wordt dit op deze manier geregeld.
Door middel van bijvoorbeeld een jaarplan kunnen individuele colleges
accenten aanbrengen in het toezicht op lokaal niveau. De formele
verantwoordelijkheid voor de inrichting en uitvoering van adequaat
toezicht blijft in alle gevallen op de afzonderlijke gemeenten rusten.
Vraag:
De leden van de VVD-fractie vragen wat de Minister vindt van het feit dat
zo weinig gemeenten nog weinig tot niets aan openbaarmaking van de
rapporten over Wmo-toezicht en/of de daaruit voortvloeiende handhavende maatregelen of sancties doen.
Antwoord:
Het Wmo-toezicht is een verantwoordelijkheid van gemeenten en is nog
volop in ontwikkeling. Transparantie en de daaraan gekoppelde openbaarmaking is een belangrijk instrument om het toezicht te versterken. In
reactie op een eerdere vraag van de VVD-fractie heb ik aangegeven dat er
sprake is van een toenemend aantal gemeenten dat kiest voor transparantie. Om deze ontwikkeling kracht bij te zetten heb ik het voornemen
aangekondigd openbaarmaking specifiek voor Wmo-toezicht te verankeren in de Wmo 2015. Voor (actieve) openbaarmaking van de toezichtsbevindingen is het noodzakelijk dat deze onomstreden zijn en op gedegen
onderzoek zijn gebaseerd. Verplichte openbaarmaking legt derhalve druk
op gemeenten de kwaliteit van het toezicht verdergaand te professionaliseren.
Vraag:
In het verlengde van het bovenstaande, vragen de leden van VVD-fractie
naar de opvatting van de Minister over het feit dat een vijfde van de
gemeenten aangeeft dat helemaal geen jaarverslag opgesteld wordt,
terwijl dit wel vereist is. De leden vragen derhalve hoe ik aan kijk tegen
het feit dat slechts 8% van de gemeenteraden het jaarverslag bespreekt?
Tevens wordt gevraagd om «bespreken» te duiden.
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

10

Het lijkt mij van groot belang dat de gemeenteraad het jaarverslag over
het toezicht op de Wmo 2015, maar ook daartoe aanleiding gevende
afzonderlijke rapportages van de toezichthouder, bespreekt. Het college
van B&W zou die bespreking ook kunnen bevorderen, maar ik stel
tegelijkertijd vast dat de gemeenteraad over de eigen agenda gaat. De
wettelijke verankering in de Wmo 2015 omtrent openbaarmaking van
Wmo-toezichtrapportages zal een gedegen bespreking van het jaarverslag
verder stimuleren.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
Vraag:
De leden van de PVV vragen waarom er niet voor gekozen wordt om de
IGJ ook toezicht te laten houden op organisaties die zorg vanuit de Wmo
leveren. De IGJ komt immers bij een meerderheid van de organisaties
toch al «over de vloer» vanuit een ander domein.
Antwoord:
Tijdens de ontwerpfase en later de behandeling van de Wmo 2015 is een
zeer bewuste gemaakt het toezicht op de uitvoering van de Wmo 2015 te
beleggen bij gemeenten en dus niet bij de IGJ. Gemeenten hebben binnen
de Wmo 2015 namelijk beleidsruimte om zelf specifieke kwaliteitseisen te
stellen aan aanbieders, passend bij de lokale infrastructuur en omstandigheden. Hieruit vloeit voort dat gemeenten zelf het best het toezicht –
passend bij de lokale keuzes in beleid en de lokale structuren – kunnen
inrichten om zo het toezicht effectief te kunnen laten zijn. Door het
Wmo-toezicht op deze manier in de wet te verankeren is de mogelijkheid
gecreëerd op lokaal niveau een sluitende cyclus van contractering,
toeleiding naar ondersteuning, uitvoering van ondersteuning en het
toezicht op voorgenoemde onderdelen te regelen. Daar waar relevant kan
de gemeentelijk toezichthouder het contact of anderszins de samenwerking zoeken met de IGJ.
Vraag:
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de ontwikkeling van het
toezicht op de Wmo niet goed van de grond komt. Genoemde leden
vragen of het dezelfde gemeenten zijn die zich niet goed ontwikkelen. De
IGJ geeft aan dat gemeenten meer middelen moeten inzetten voor de
ontwikkeling en invulling van het Wmo-toezicht. Kan aangeven worden
welke middelen hier bedoeld worden?
Antwoord:
Ik herken mij niet in de stelling dat het Wmo-toezicht niet goed van de
grond komt. Veel gemeenten en hun toezichthouders bewijzen namelijk
het tegendeel. Ook het aantal functionarissen dat met het toezicht op de
huidige Wmo-uitvoering belast is en daarmee de (potentiele) intensiteit
van het toezicht, is zeer fors toegenomen. De IGJ constateert echter dat
het tempo waarmee het Wmo-toezicht in algemene zin op niveau wordt
gebracht in situaties nog voor verbetering vatbaar is. Om het tempo van
de ontwikkelingen te versnellen heeft de IGJ in haar rapportage een aantal
aanbevelingen geformuleerd op basis waarvan ik acties heb uitgezet. Deze
acties moeten leiden tot de gewenste versnelling.
De IGJ roept gemeenten in algemene zin op meer te investeren in de
doorontwikkeling van het gemeentelijk toezicht; dit kan afhankelijk van de
situatie gaan om meer aandacht voor de inrichting van de organisatie,
samenwerking of meer financiële middelen, bijvoorbeeld door uitbreiding
van het onderzoeksbudget.
Vraag:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

11

Genoemde leden vragen wat gemeenten nu doen met hun ervaringen met
malafide aanbieders. Welke acties worden genomen om te voorkomen dat
malafide aanbieders in andere gemeenten verder gaan met hun
praktijken? Worden deze malafide aanbieders geregistreerd in het
Waarschuwingsregister Zorg en Welzijn? Werken gemeenten met dit
waarschuwingsregister? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Ervaringen met malafide aanbieders worden voortdurend gedeeld in
verschillende kenniskringen van onder andere de VNG en GGD-GHOR.
Essentieel is het voorkomen van het contracteren van aanbieders die niet
voldoen aan de gestelde eisen. Daarnaast zie ik dat gemeenten op basis
van ervaringen in het verleden, op basis van signalen, of op basis van
rapportages van toezichthouders hun beleid op onderdelen aanpassen.
Een goed voorbeeld is bijvoorbeeld het inkoopmodel van de gemeente
Almelo, waarin aan de voorkant zeer strak gestuurd wordt op kwalitatief
en rechtmatig handelen van aanbieders.
Het kenniscentrum handhaving en naleving (KCHN) biedt gemeenten
ondersteuning bij vragen over fraudepreventie in de Wmo 2015.
Gemeenten kunnen hier ook terecht met vragen over controle,
handhaving en de aanpak van fraudesignalen. Dit wordt mogelijk gemaakt
door een jaarlijkse subsidie door VWS aan het KCHN.
Met het wetsvoorstel Bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg
(Wbsrz) wordt ingezet op een verbetering van de samenwerking tussen
verschillende instanties bij het aanpakken van zorgfraude. Het
wetsvoorstel regelt dat gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren
gegevens over fraudeurs in een Waarschuwingsregister kunnen registreren op één centrale plek. Men kan dan bijvoorbeeld het register
raadplegen voordat een nieuw contract wordt afgesloten en, indien dit
wenselijk is, risico-beperkende maatregelen nemen. Dit onderdeel van het
wetsvoorstel moet helpen voorkomen dat frauderende zorgaanbieders,
verzekerden en cliënten ook elders, in andere domeinen in de zorg, fraude
plegen. Het wetsvoorstel zorgt er daarnaast voor dat verschillende
partijen, waaronder toezichthouders, opsporingsdiensten, zorgverzekeraars en gemeenten, signalen over fraude beter uit gaan wisselen waar dit
nu beperkt of niet mogelijk is. Deze partijen kunnen hierdoor – ieder
vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid – fraude beter opsporen en
aanpakken. Het streven is dit wetsvoorstel aan het einde van het tweede
kwartaal 2020 aan de Tweede Kamer te verzenden.
Het door de leden van de PVV genoemde waarschuwingsregister is niet
ontwikkeld voor gemeenten. Alleen bevoegde personen binnen zorgorganisaties hebben toegang tot dit Waarschuwingsregister om het te
raadplegen of om te registreren. Met voorgenoemde wetsvoorstel wordt
echter een vergelijkbare voorziening voor het gemeentelijk domein
getroffen.
Vraag:
De leden van de PVV-fractie vragen of meldingen en/of signalen over
zorgaanbieders die, behalve op grond van de Wmo 2015, ook zorg leveren
vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de
Jeugdwet door gemeenten gedeeld worden met de rijksinspecties. De
leden van de PVV-fractie vragen hoe vaak dit wordt gedaan. Hoeveel
meldingen en/of signalen zijn het afgelopen jaar gedeeld door gemeenten,
zo willen genoemde leden weten.
Antwoord:
Deze meldingen en signalen kunnen door gemeenten worden gedeeld
met de rijksinspectie(s) en worden in de praktijk ook gedeeld met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

12

rijksinspectie(s). Er is geen landelijk overzicht van deze gedeelde
meldingen/signalen.
Vraag:
Gemeenten hebben nu elk hun eigen meldpunt. Waarom is er niet één
landelijk meldpunt met een overkoepelende rol? Vaak is een organisatie in
meerdere gemeenten en domeinen actief.
Antwoord:
Met de gewijzigde verantwoordelijkheidsverdeling in de langdurige zorg
en ondersteuning zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de
uitvoering van de Wmo 2015, inclusief de handhaving en het toezicht. Het
inrichten van een lokaal meldpunt past bij deze verantwoordelijkheidsverdeling en biedt een nabije en heldere mogelijkheid om meldingen te doen.
Daarbij is het wel belangrijk dat gemeenten daar waar relevant en
mogelijk meldingen delen met andere partners en indien relevant
opschalen naar landelijk niveau. De VNG kan hierbij een rol spelen.
Vraag:
De leden van de PVV-fractie lezen in de rapportage van de IGJ dat 25%
van de gemeenten niet heeft meegewerkt aan de enquête, ondanks
herhaalde verzoeken. Na sluiting van de beantwoordingstermijn voor de
vragenlijst is nog wel nagegaan of zij wel of niet een Wmo-toezichthouder
hebben aangewezen. De leden vragen derhalve of aangeven kan worden
hoeveel van deze gemeenten nog geen Wmo-toezichthouder hadden
aangewezen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Voor alle gemeenten die niet hebben meegewerkt aan de enquête is
separaat door de IGJ vastgesteld dat een toezichthouder benoemd is.
Tijdens dit aanvullende onderzoek is het om die reden niet noodzakelijk
geweest gemeenten verder aan te sporen een toezichthouder te
benoemen.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
Vraag:
De eerste conclusie die door de IGJ wordt getrokken is dat de vraag of het
Wmo-toezicht in 2018 van voldoende niveau was niet met een volmondig
ja kan worden beantwoord. De leden van de CDA-fractie vragen om een
reflectie hierop.
Antwoord:
De IGJ heeft gerapporteerd over de stand van zaken in het Wmo-toezicht
over 2018 en geeft op basis van het landelijke beeld aan waar ontwikkelpunten zitten. De rapportage laat mijns inziens duidelijk zien waar en hoe
het toezicht verder aan effectiviteit kan winnen. Het is van belang te
onderkennen dat het toezicht een belangrijk functie vervult in het
decentrale bestel dat wij met elkaar hebben ingericht. Toezicht is niet
alleen een bezoekje aan de hand van afvinklijsten, moeilijke vragen en
wijzende vingers. Toezicht dient een organisatie verder te helpen de
ondersteuning voor cliënten te verbeteren. Het is een instrument om
continue te leren; daarbij ondersteunt toezicht de gemeenteraad in de
uitoefening van zijn controlerende taak.
Het blijft daarbij van belang ons te realiseren dat het uitvoeren van de
Wmo 2015 en het toezicht hierop een relatief nieuwe verantwoordelijkheid
is voor gemeenten. Bovendien zijn er ontwikkelingen in het veld,
bijvoorbeeld meer complexe fraudegevallen, waarop ingespeeld moet
worden. Ik vind het daarom niet vreemd dat de uitvoering van de wet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

13

zichzelf – en meer specifiek het toezicht – nog steeds in ontwikkeling is. De
rapportage laat een duidelijke ontwikkeling in de goede richting zien en de
IGJ heeft goede voorbeelden in de rapportage opgenomen om deze
goede praktijken snel te delen. Deze goede praktijken hebben toezichthouders zelf ontwikkeld. De IGJ geeft echter wel aan dat er achterblijvers
zijn en dat deze achterblijvers de positieve ontwikkeling van het toezicht in
algemene zin remmen. Zodoende komt de IGJ tot haar conclusie.
In mijn eerdere beleidsreactie heb ik derhalve tal van acties benoemd, die
moeten bijdragen aan de gewenste versnelling van de verdere ontwikkeling van het Wmo-toezicht.
Vraag:
Genoemde leden vragen voorts wat de Minister vindt van het feit dat de
IGJ van mening is dat het tempo waarin het Wmo-toezicht wordt ingevuld
te laag is en dat wordt aangedrongen op het verhogen van dit tempo.
Vervolgens stelt de IGJ dat gemeenten het zich ter harte moeten nemen
dat het in dit tempo te lang duurt voordat het Wmo-toezicht in Nederland
overal van een gelijkwaardig en voldoende niveau is. De fractie vraagt
vervolgens wat een werkbaar en uitvoerbaar tempo is en wanneer het
Wmo-toezicht op orde moet zijn en of het zou helpen hier een termijn aan
te verbinden. De fractie vraagt zich af, of het noemen van een termijn de
prioriteit zou verhogen bij gemeenten.
Antwoord:
Het gemeentelijk toezicht ontwikkelt zich positief. De IGJ constateert
echter dat het tempo waarmee het Wmo-toezicht in algemene zin op
niveau wordt gebracht, in situaties nog voor verbetering vatbaar is. Om
de ontwikkelingen te versnellen heeft de IGJ in haar rapportage een aantal
aanbevelingen geformuleerd op basis waarvan ik acties heb uitgezet. Deze
acties moeten op de korts mogelijke termijn leiden tot de gewenste
versnelling zodat het gemeentelijk toezicht overal beantwoordt aan de
daaraan gestelde eisen. Dat is een opgave voor de bestuurders van alle
gemeenten. Op landelijk niveau zal ik die ontwikkeling, op basis van de
jaarlijkse IGJ-rapportage over de stand van zaken, nauwgezet volgen en
waar nodig in overleg treden met de VNG om tot nieuwe ondersteunende
acties te komen. Daarbij dient te worden opgemerkt dat het toezicht zich
altijd zal moeten blijven ontwikkelen. Het toezicht moet altijd inspelen op
nieuwe ontwikkelingen en risico’s die zich in de uitvoering voordoen en
lering trekken uit die ontwikkelingen en individuele casussen.
Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister vindt van de respons
van de enquête. Waarom heeft 25% van de gemeenten niet gereageerd?
Kan en mag een gemeente dit «zomaar» weigeren? Dit staat toch
opgenomen in de wet?
Antwoord:
Gemeenten zijn door de IGJ gevraagd hun medewerking aan de enquête
te verlenen. De informatievraag berust niet op een wettelijke titel. De
respons op de enquête geeft statistisch gezien voldoende basis om
betrouwbare uitspraken te doen. In het rapport wordt dit ook door de IGJ
aangegeven. Tegelijkertijd is het natuurlijk belangrijk dat alle gemeenten
bijdragen aan de informatie die op landelijk niveau nodig is om de
ontwikkeling van het gemeentelijk toezicht te kunnen bezien.
Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het bovenstaande zich verhoudt
tot hetgeen in de beleidsreactie aangegeven is, namelijk dat vastgesteld is
dat alle gemeenten een toezichthouder hebben aangesteld. Is het mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

14

van de resterende 25% nog nadere informatie te ontvangen? Deze leden
vragen daarnaast op welke wijze de Kamer anders een zo compleet
mogelijk beeld van het toezicht kan krijgen.
Antwoord:
Van de gemeenten die niet hebben meegewerkt aan de enquête is door de
IGJ langs een andere weg vastgesteld dat zij een toezichthouder hebben
aangewezen. De rapportage geeft een statistisch betrouwbaar beeld van
de stand van zaken; daarmee geeft de rapportage ook een totaalbeeld van
de ontwikkelingen en stand van zaken van het Wmo-toezicht over het jaar
2018. Voor de enquête van dit jaar worden extra acties ondernomen door
de IGJ en de VNG om de respons te optimaliseren.
Vraag:
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister de zienswijze van de
IGJ deel dat gemeenten de onafhankelijkheid in positie en werkwijze van
de Wmo-toezichthouder een duidelijke en herkenbare plek moeten geven.
Hoe kan de onafhankelijkheid van de toezichthouder bevorderd worden?
Antwoord:
De adequate inrichting van het onafhankelijke toezicht op de Wmo, zoals
verankerd in de wet, is een zeer belangrijk uitgangspunt. Ik deel de
zienswijze van de IGJ. In de aangekondigde toolkit van de VNG zal
uitgebreid aandacht zijn voor de wijze waarop die onafhankelijke
positionering van de toezichthouder kan worden gewaarborgd.
Vraag:
Genoemde leden vragen of de Minister in overleg zal treden met de VNG
om tot een modelovereenkomst Wmo-toezicht te komen met standaardkostencomponenten, waarbij ook rekening is gehouden met de kosten die
verbonden zijn met ontwikkeling van het toezicht en van het onderhouden
van de vakbekwaamheid en kennis van de toezichthouder.
Antwoord:
Met de VNG is afgesproken dat zij de professionalisering van het
gemeentelijk toezicht bevorderen met onder andere een toolkit die
gemeenten de benodigde aanknopingspunten biedt om deze functie
adequaat in te richten, rekening houdend ook met de aanbevelingen van
de IGJ ter zake van positionering en onafhankelijkheid. Ik zie gelet op
beoogde inhoud en reikwijdte van deze toolkit geen aanleiding om
aanvullend een modelovereenkomst Wmo-toezicht met standaardkostencomponenten te bevorderen.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Vraag:
De leden van de D66-fractie lezen in de beleidsbrief dat in de
IGJ-rapportage van 2018 naar voren komt dat het Wmo-toezicht, ook in
2018, niet van voldoende niveau was en dat het tempo waarmee het
toezicht wordt ingesteld te laag is. Deze leden betreuren dit. Alvorens
specifieke vragen te stellen ontvangen deze leden graag van de Minister
een meer algemene beschouwing over de stand van het Wmo-toezicht in
Nederland. Vorig jaar schreef de Minister in zijn brief dat «op basis van
het beeld uit de jaarrapportage en de gesprekken met gemeenten,
Wmo-toezichthouders en rijksinspecties blijkt dat het Wmo toezicht volop
in ontwikkeling is».5 Wat is de verwachting hierover nu?
Antwoord:
5

Kamerstukken 29 538 en 31 839, nr. 274.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

15

De IGJ heeft gerapporteerd over de stand van zaken in het Wmo-toezicht
over 2018 en geeft – op basis van het landelijke beeld – aan waar
ontwikkelpunten zitten. De rapportage van de IGJ laat daarbij duidelijk
zien waar en hoe het toezicht verder aan effectiviteit kan winnen. Het is
van belang te onderkennen dat het toezicht een belangrijk functie vervult
in het decentrale bestel dat wij met elkaar hebben ingericht. Toezicht dient
een organisatie verder te helpen de ondersteuning voor cliënten te
verbeteren. Het is een instrument om continue te leren; daarbij ondersteunt toezicht de gemeenteraad in de uitoefening van zijn controlerende
taak.
Het blijft daarbij van belang ons te realiseren dat het uitvoeren van de
Wmo 2015 en het toezicht hierop een relatief nieuwe verantwoordelijkheid
is voor gemeenten. Bovendien zijn er ontwikkelingen in het veld,
bijvoorbeeld meer complexe fraudegevallen, waarop ingespeeld moet
worden. Ik vind het daarom niet vreemd dat de uitvoering van de wet op
zichzelf – en meer specifiek het toezicht – nog steeds in ontwikkeling is.
Ik zie dat het Wmo-toezicht steeds meer een rol speelt in het integrale
beleidsproces bij gemeenten. De signalen, uitkomsten en ervaringen van
de toezichthouder(s) worden steeds vaker gebruikt om een bijdrage te
leveren aan de kwaliteit van ondersteuning (lerend vermogen), maar ook
bij het proces van inkoop en contracteren worden de ervaringen van de
toezichthouder steeds actiever meegenomen («het strakker contracteren
aan de voorkant»). De IGJ geeft echter wel aan dat er achterblijvers zijn en
dat deze achterblijvers de positieve ontwikkeling van het toezicht in
algemene zin remmen.
Het Wmo-toezicht is nog steeds in ontwikkeling en dat is positief. Het is nu
zaak om die ontwikkeling verder te ondersteunen en waar nodig te
versnellen.
Vraag:
De leden van de D66-fractie missen bij het lezen van de brief concrete
doelstellingen en SMART-gestructureerde oplossingen. De leden zouden
graag vernemen of het juist is dat doelstelling is dat alle gemeenten
zonder uitzondering reageren op de IGJ-enquête, dat alle gemeenten een
onafhankelijke toezichthouder hebben en dat er een landelijk kennisnetwerk komt. Deze leden zouden ook graag vernemen welke concrete
stappen ondernomen worden om te garanderen dat deze doelstellingen
worden gehaald. Genoemde leden hechten er waarde aan dat oplossingen meetbaar en aan een termijn gebonden zijn en verzoeken derhalve
ook deze aspecten mee te nemen in het concretiseren van de plannen.
Antwoord:
Ik zou het zeer toejuichen als alle gemeenten de enquête van de IGJ
jaarlijks invullen. Met betrekking tot de onafhankelijke positionering ben ik
van mening dat die in de basis gegarandeerd is. De minimale vereiste is
een aanstellingsbesluit of organisatiebesluit waarin dit vastgelegd is,
waarin de (onafhankelijke) positie van de toezichthouder ten opzichte van
het college, beleid en contractering wordt beschreven en geborgd.
Uit de enquête van de IGJ blijkt dat het merendeel van de gemeenten het
onafhankelijk functioneren ook formeel heeft vastgelegd. Uitgaande van
de antwoorden op de enquête is bij 16% van de gemeenten dit (nog) niet
of onvoldoende het geval.
Ik heb de IGJ gevraagd deze gemeenten te benaderen, in overleg te gaan
met deze gemeenten, met als doel dat ook deze gemeenten op korte
termijn het onafhankelijk functioneren van de toezichthouder (ook
formeel) vastleggen en in de organisatie borgen.
Ten aanzien van het landelijke kennisnetwerk ben ik van mening dat dit er
zo snel als mogelijk moet komen ten behoeve van alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

16

Wmo-toezichthouders. De verkenning met de VNG en de GGD-GHOR met
als doel dit te realiseren is ambtelijk gestart.
Vraag:
De leden van de D66-fractie merkten dat de grafieken en tabellen van de
IGJ-rapportage van 2018 niet dezelfde informatie bevatten als de
grafieken van de IGJ-rapportage uit 2017. Ondanks het feit dat genoemde
leden het verwelkomen dat meer informatie gegeven wordt over de stand
van het Wmo-toezicht, verzoeken de leden mij om de informatie aan te
leveren op een manier die vergelijking van Wmo-toezicht over verschillende jaren mogelijk maakt. Deze leden vragen om dit in volgende
IGJ-rapporten een vast onderdeel te laten zijn van de rapportage. Op dit
moment is immers de vergelijking tussen 2017 en 2018 op een groot
aantal punten moeilijk te maken.
Antwoord:
Het is een bewuste keuze jaarlijks te focussen op enkele onderdelen in het
Wmo-toezicht. Op deze manier kan de invullast ook zo beperkt mogelijk
blijven.
Ik heb de IGJ gevraagd te onderzoeken of het mogelijk is vaste elementen
op dezelfde manier te laten terugkomen in de rapportage over 2019 om
maximale vergelijkbaarheid mogelijk te maken.
Vraag:
De leden van de D66-fractie lezen in de IGJ-rapportage van 2017 dat 25%
van de gemeenten niet heeft gereageerd op de enquête van de IGJ. Deze
leden constateren dat in de rapportage van 2018 hierin geen verbetering
heeft plaatsgevonden en dat er, na herhaald verzoek, nog steeds 25% van
de gemeenten niet heeft gereageerd op deze enquête. De leden van D66
vragen of ik dit een zorgelijke stand van zaken vind en vernemen graag
een verklaring omdat geen enkele verbetering heeft plaatsgevonden
tussen 2017 en 2018. Welke stappen zijn ondernomen na de rapportage
van 2017 om de reactie op de IGJ-enquête te bevorderen? Voorts vragen
deze leden welke concrete stappen gezet worden om te garanderen dat de
IGJ-enquête van 2019 door alle gemeenten wordt voltooid? De leden van
de D66-fractie zouden graag vernemen of de gemeenten die niet
gereageerd hebben op de enquête van de IGJ in 2017 dezelfde gemeenten
zijn als de gemeenten die niet gereageerd hebben in 2018. Deze leden
zouden graag vernemen of er specifieke acties zijn ondernomen.
Antwoord:
Ik geef zeker de voorkeur aan een zo’n hoog mogelijke respons op de
enquête, het streven is hierop ook gericht. Voor de enquête van dit jaar
worden extra acties ondernomen door de IGJ en de VNG om de respons
te optimaliseren.
Gemeenten geven soms in reactie aan veel energie kwijt te zijn aan de
talloze uitvragen bij hen, vaak in eenzelfde periode, waardoor het primaire
proces soms onder druk komt te staan. Aandacht voor een maximale
respons dient dus samen te gaan met het verkennen hoe de uitvraag zo
efficiënt mogelijk kan plaatsvinden.
De IGJ heeft de respons uit 2017 en 2018 naast elkaar gelegd en constateert dat 47 gemeenten beide enquêtes niet hebben ingevuld. De opdracht
uit de wet aan de IGJ is om jaarlijks te rapporteren over de stand van
zaken, waarbij de IGJ trends en ontwikkelingen in kaart brengt. De
enquête geeft een statistisch betrouwbaar beeld van die ontwikkelingen.
Met VNG en IGJ bezie ik hoe wij een hogere respons zoveel mogelijk
kunnen bevorderen. Daarbij zal specifiek aandacht worden besteed aan
deze 47 gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

17

Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen of ik het met hen eens ben dat de
kwaliteit van de rapportage ernstig wordt beperkt omdat een zo hoog
percentage gemeenten het na laat om te reageren op de IGJ-enquêtes. Uit
de IGJ-rapportage van 2018 blijkt dat slechts 159 gemeenten in staat
waren om volledige en bruikbare antwoorden te geven voor vraag 12, met
als gevolg dat voor deze vraag sprake is van een verminderde statistische
betrouwbaarheid. Genoemde leden willen graag benadrukken dat de IGJ
wettelijk verplicht is om te rapporteren over het Wmo-toezicht. Om aan
deze verplichting te voldoen is de IGJ afhankelijk van de medewerking
van de gemeenten. Deze leden vragen of het klopt dat, gezien het feit dat
gemeenten hun enquêtes niet naar de IGJ sturen, de IGJ niet kan voldoen
aan haar wettelijke taak en derhalve in overtreding zou zijn van de Wmo
2015. Ook vernemen deze leden graag welke statistische betrouwbaarheid
voldoende is om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichting op
basis van artikel 6.2, tweede lid van de Wmo 2015.
Antwoord:
De wet bevat geen titel op grond waarvan de gemeenten gehouden zijn
hun medewerking te verlenen aan enquêtes van de IGJ. Tegelijkertijd is de
IGJ voor de uitoefening van zijn adviestaak wel afhankelijk van de
informatie van de zijde van gemeenten. Om die reden bezien IGJ en VNG
hoe de respons zo hoog mogelijk kan zijn.
Er waren medio juli 2019 bij het sluiten van de beantwoordingstermijn na
herhaalde rappellering 265 beantwoorde vragenlijsten ontvangen. Deze
respons was voldoende om hiermee statistisch gezien een betrouwbare
uitspraak te doen voor alle 355 gemeenten. Uitgaande van een steekproef
met een 5% foutmarge en 95% betrouwbaarheidsniveau.
Vraag:
In de brief lezen de leden van de D66-fractie dat de IGJ in samenwerking
met de VNG per gemeente heeft vastgesteld dat ook de gemeenten die
niet hebben gereageerd een toezichthouder hebben aangesteld. Klopt het
dat deze gemeenten uiteindelijk wel hebben kunnen aantonen dat zij een
toezichthouder hebben, maar nog steeds niet de IGJ-enquête hebben
voltooid? De leden vragen naar wat ik vind van de belasting die dit met
zich meebrengt voor de IGJ en de VNG. Deze leden vernemen derhalve
graag welke concrete en afdwingbare stappen de Minister van plan is te
nemen om dit volgend jaar niet opnieuw te laten gebeuren.
Antwoord:
Het beeld dat de IGJ schetst is statistisch verantwoord en geeft een beeld
van de ontwikkeling en de knelpunten. In de basis ben ik daar tevreden
mee. Natuurlijk vind ik het ook wenselijk dat alle gemeenten de enquête
invullen. Een zo’n volledig en scherp mogelijk beeld biedt een goede basis
voor de vraag of en zo ja, welke aanvullende impulsen voor professionalisering op landelijk niveau wenselijk zijn. Met de VNG en de IGJ bezie ik
hoe wij een hogere respons zoveel mogelijk kunnen bevorderen. In
antwoord op een eerdere vraag van de D66-fractie heb ik al aangegeven
dat de Wmo 2015 geen wettelijke titel bevat op grond waarvan respons
kan worden afgedwongen.
Aanvullend op de reguliere uitvraag hebben de IGJ en de VNG kunnen
vaststellen dat alle gemeenten een Wmo-toezichthouder hebben
aangesteld. Het is jammer dat het niet mogelijk was dit vast te stellen op
basis van de enquête, maar ik wilde ook graag de door uw Kamer
aangenomen motie van de leden Bergkamp en Geluk-Poortvliet in zijn
volledigheid kunnen uitvoeren.6

6

Kamerstuk 29 538, nr. 284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

18

Vraag:
De leden van D66 hebben discrepantie ontdekt tussen de rapportage en
de beleidsreactie. In de rapportage van de IGJ lezen deze leden echter dat
de enquête is ingevuld door 265 gemeenten, in de beleidsreactie staat
256. Graag verneemt de fractie correcte aantal gemeenten is dat de
enquête heeft ingevuld.
Antwoord:
Het correcte aantal is 265. In de beleidsreactie zijn per ongeluk de laatste
twee getallen omgedraaid.
Vraag:
De leden van de D66-fractie hechten veel belang aan een onafhankelijke
toezichthouder zoals zij ook hebben gesteld in het VSO Gezond
vertrouwen in ontwikkeling van het Wmo-toezicht.7 Zij benadrukken dat
het onwenselijk is wanneer een slager zijn eigen vlees keurt. In een
dergelijke situatie zou het bijvoorbeeld mogelijk zijn dat een gemeentelijke
medewerker keukentafelgesprekken voert, maar ook betrokken is bij het
team dat de klachten over de keukentafelgesprekken verwerkt. De leden
vragen of de Minister dit met hen eens is dat dit een onwenselijke situatie
zou zijn. Uiteindelijk zijn namelijk de cliënten de dupe. Deze leden lezen in
de brief dat 16% van de gemeenten die hebben gereageerd op de
IGJ-enquête het onafhankelijk functioneren van de toezichthouder nog
niet heeft vastgelegd en willen weten hoe ik daar naar kijk. Het percentage
gemeenten dat bij de IGJ-enquête van 2018 aangeeft het toezicht zelf te
doen is gelijk gebleven aan het percentage van 2017, namelijk bijna 10%.
Waarom is dit gelijk gebleven? Hoe is dit rijmen met de woorden die
tijdens het VSO genoemd zijn: «Stel dat daar [uit de jaarlijkse rapportage
van Wmo toezicht] zorgelijke signalen uit naar voren komen, dan zullen
we moeten kijken of daar nader op te acteren is». Wat is een zorgelijk
signaal? De leden van de D66-fractie willen graag weten op welke termijn
gegarandeerd kan worden dat alle toezichthouders onafhankelijk
functioneren. Zijn er voldoende stappen ondernomen om onafhankelijk
toezicht op de korte termijn te realiseren?
Antwoord:
Uit de enquête van de IGJ blijkt dat het merendeel van de gemeenten het
uitgangspunt van onafhankelijk functioneren ook formeel heeft verankerd.
Uitgaande van de antwoorden op de enquête is bij 16% van de
gemeenten dit (nog) niet het geval. Ik heb de IGJ gevraagd deze
gemeenten te benaderen, om in overleg te gaan met deze gemeenten,
met als doel dat ook deze gemeenten op korte termijn het onafhankelijk
functioneren van de toezichthouder in de vastlegging waarborgen.
Mochten gemeenten hier hulp bij nodig hebben, dan kan die hulp
geboden worden via de VNG en eventueel ook de IGJ. Ik ben van mening
dat gemeenten dit vastgelegd moeten hebben. Dit zal daarom ook in de
volgende enquête wederom uitgevraagd worden.
Onafhankelijkheid is één van de bouwstenen van effectief toezicht. In de
aangekondigde toolkit van de VNG zal uitgebreid aandacht zijn voor de
onafhankelijke positionering van de in artikel 6.1. van de Wmo 2015
voorgeschreven toezichthouder.
In opzet is het Wmo-toezicht onafhankelijk vormgegeven. Op grond van
de Wmo 2015 zijn gemeenten gehouden een toezichthouder (toezichthoudend ambtenaar) aan te wijzen. Na de aanwijzing van de toezichthouder is deze in de zin van de Wmo en in de zin van Algemene wet
bestuursrecht (Awb) bevoegd te handelen, denk hierbij aan het recht op
7

Kamerstuk 29 538, nr. 274. VSO Gezond vertrouwen in ontwikkeling van het Wmo-toezicht d.d.
13 februari 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

19

binnentreden en het recht op inzage. Met het oog op de onafhankelijkheid
van de functionaris zal deze als regel niet betrokken kunnen zijn bij de
contractering en het (dagelijkse) contractmanagement van de gemeente
met aanbieders. De toezichthouder moet immers ook een oordeel kunnen
uitspreken over het (niet) handelen van gemeenten in de uitvoering van
de wet. Hiermee is de onafhankelijke positie in opzet gewaarborgd, met
dien verstande dat het college van burgemeester en wethouders de
toezichthouder(s) ook daadwerkelijk aanwijst met een aanwijzings- of
organisatiebesluit. De manier waarop gemeenten het toezicht hebben
georganiseerd (in samenwerking, belegd bij de GGD of in eigen beheer)
staat hier mijns inziens los van.
Vraag:
De leden van de D66-fractie vragen hoe ik denk over bijvoorbeeld een
wetswijziging van de Wmo 2015, waardoor de onafhankelijkheid van een
toezichthouder wettelijk verankerd zou worden? Daarnaast vraagt de
fractie of – gelezen de rapportage van de IGJ – «de onafhankelijke positie
in de opzet nog steeds gewaarborgd is».
Antwoord:
Een dergelijke wetswijziging acht ik niet noodzakelijk, omdat de onafhankelijke positie van de Wmo-toezichthouder in opzet voldoende gewaarborgd is en ook naar mijn huidige inzicht als uitgangspunt niet in twijfel
wordt getrokken.
Vraag:
De leden van de D66-fractie lezen dat in de IGJ-rapportage over het
Wmo-toezicht in het jaar 2017 aan rijk en gemeenten wordt aanbevolen
een landelijk kennisnetwerk te realiseren waarmee de Wmo-toezichthouders hun werkmethoden kunnen delen en professionaliseren. In de
IGJ-rapportage van 2018 lezen deze leden dat het in 2018 nog niet is
gelukt om een landelijk netwerk van Wmo-toezichthouders verder uit te
bouwen. Is het derhalve een juiste aanname dat na de IGJ- rapportage
van 2017 geen stappen zijn genomen om te komen tot een landelijk
kennisnetwerk? Zo niet, kan dan concreet worden aangeven welke
stappen er ondernomen zijn? In de brief heeft de Minister aangegeven te
willen verkennen of de GGD-GHOR en het Kenniscentrum Handhaving en
Naleving (KCHN) intensiever samen kunnen werken. De leden van D66
vernemen graag welke concrete stappen ondernomen worden om deze
samenwerking te versterken en hoe de effecten van deze samenwerking
meetbaar getoetst kunnen worden. Hoe wordt gegarandeerd dat ook de
toezichthouders die niet bij een GGD werkzaam zijn hierbij betrokken zijn?
Welke stappen worden hiertoe genomen?
Antwoord:
Het afgelopen jaar hebben vanuit de VNG als ook vanuit de GGD-GHOR
verschillende bijeenkomsten plaatsgevonden, waar toezichthouders met
elkaar in gesprek zijn gegaan en kennis met elkaar hebben gedeeld. Dit
zijn waardevolle bijeenkomsten. De IGJ constateert echter dat het nog niet
gelukt is een landelijk (dekkend) netwerk van Wmo-toezichthouders te
regelen. Door in 2020 de kennis van de GGD-GHOR en de kennis van de
KCHN (rechtmatigheid en handhaving) te combineren, verwacht ik dat een
(structureel) landelijk kennisnetwerk opgebouwd kan worden voor alle
Wmo-toezichthouders.
De verkenning hieromtrent is ambtelijk gestart en men ziet genoeg
aanknopingspunten om in dit kader samen op te trekken. VWS ondersteunt deze actie. In de beleidsreactie over het Wmo-toezicht 2019 zal ik
uw Kamer informeren over de voortgang van de intensivering van de
samenwerking tussen de GGD-GHOR en de KCHN in dit kader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

20

Vraag:
Tot slot benadrukken de leden van D66-fractie nogmaals dat zij, op basis
van de huidige en vorige rapportage, zich zorgen maken over de stand
van het Wmo-toezicht in Nederland. Derhalve zien deze leden graag
heldere, specifieke en concrete doelstellingen geformuleerd van de
Minister ten aanzien van het Wmo-toezicht voor 2019. De leden vragen of
ik bereid ben dit alsnog te doen?
Antwoord:
Ik wil als eerste benadrukken en ik baseer mij mede op de rapportage van
de IGJ, dat het gemeentelijk toezicht op de Wmo 2015 zich in algemene
zin positief ontwikkelt. Er zijn verschillen tussen gemeenten en de IGJ
geeft aan dat het tempo van doorontwikkeling in situaties hoger zou
moeten liggen. In mijn beleidsreactie heb ik verschillende acties benoemd
die ik heb uitgezet om het Wmo-toezicht verder en duurzaam te
versterken. Het verder versterken en professionaliseren van het
Wmo-toezicht is de belangrijkste doelstelling. Dit doe ik onder andere
door:
• De VNG te ondersteunen om het instrumentarium van het Wmotoezicht nader uit te werken (toolkit opdrachtgeverschap);
• In gesprek te gaan met GGD-GHOR en KCHN om te werken aan
landelijk kennisnetwerk;
• Openbaarmaking van Wmo-toezichtrapportages wettelijk te verankeren;
• In de praktijk, in samenwerking tussen de gemeentelijk toezichthouder
en de IGJ, vast te stellen hoe het toezicht op instellingen van
beschermd wonen versterkt zou kunnen worden.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Vraag:
Genoemde leden vinden het zorgelijk dat de IGJ heeft geconstateerd dat
het Wmo-toezicht in 2018 niet voldoende op niveau is, uitzonderingen
daar gelaten. De IGJ heeft geconstateerd dat het tempo waarin
gemeenten invulling geven aan het Wmo-toezicht te laag is en dringt erop
aan dat dit echt omhoog moet. Kan worden aangegeven hoe hierop
toegezien wordt?
Antwoord:
De IGJ heeft gerapporteerd over de stand van zaken in het Wmo-toezicht
en geeft – op basis van het landelijke beeld – aan waar ontwikkelpunten
zitten. De rapportage laat mijns inziens duidelijk zien waar en hoe het
toezicht verder aan effectiviteit kan winnen. Het is van belang te onderkennen dat het toezicht een belangrijk functie vervult in het decentrale
bestel dat wij met elkaar hebben ingericht. Toezicht is niet alleen een
bezoek aan de hand van afvinklijsten, moeilijke vragen en wijzende
vingers. Toezicht dient een organisatie verder te helpen de ondersteuning
voor cliënten te verbeteren. Het is een instrument om continue te leren;
daarbij ondersteunt toezicht de gemeenteraad in de uitoefening van zijn
controlerende taak.
Het blijft van belang ons te realiseren dat het uitvoeren van de Wmo 2015
en het toezicht hierop een relatief nieuwe verantwoordelijkheid is voor
gemeenten. Ik vind het daarom niet vreemd dat de uitvoering van de wet
op zichzelf – en meer specifiek het toezicht – nog steeds in ontwikkeling is.
De rapportage laat een duidelijke ontwikkeling in de goede richting zien
en de IGJ heeft goede voorbeelden in de rapportage opgenomen om deze
goede praktijken zodoende snel te kunnen delen. Deze goede praktijken
hebben toezichthouders zelf ontwikkeld. De IGJ geeft echter wel aan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

21

er achterblijvers zijn en dat deze achterblijvers de positieve ontwikkeling
van het toezicht in algemene zin remmen.
In de beleidsreactie heb ik derhalve tal van acties benoemd, die moeten
bijdragen aan de gewenste versnelling van de verdere ontwikkeling van
het Wmo-toezicht. Ik blijf daarbij voortdurend in gesprek met zowel de
VNG, de GGD-GHOR als de IGJ om te monitoren hoe deze acties verder
vorm krijgen en wat de effecten zijn. Tevens zal de IGJ – conform
wettelijke verplichting – komend jaar weer de stand van zaken aan mij
rapporteren. Uw Kamer wordt hierover vanzelfsprekend geïnformeerd.
Vraag:
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over het feit dat er
gemeenten zijn die door gemeentelijke bezuinigingen het met minder geld
moeten doen voor Wmo-toezicht en onderzoek. Dezen leden vragen hoe
dit wordt opgelost?
Antwoord:
Het uitgangspunt is dat de toezichthouder als bedoeld in artikel 6.1. van
de Wmo 2015 kan beschikken over de bevoegdheden en de instrumenten,
waaronder middelen, om zijn toezichtrol onafhankelijk te kunnen inrichten
en uitvoeren. Het is aan de gemeenten dit mogelijk te maken; het is aan
de gemeenteraad het bestuur hierop te controleren en zo nodig bij te
sturen. De IGJ zal ik vragen in de volgende rapportage over de stand van
zaken van het gemeentelijk toezicht (over het jaar 2019) specifiek stil te
staan bij het uitgangspunt van onafhankelijk toezicht in de praktijk.
Vraag:
De leden van de SP-fractie wijzen op de vele misstanden die het afgelopen
jaar bij – met name – begeleid en/of beschermd wonen hebben plaatsgevonden. Gemeentelijk toezicht was bij alle misstanden zwaar onder de
maat. Toezicht op zorgcowboys die aantoonbare misstanden veroorzaakten werd gemist. Hoe worden met het wetsvoorstel Wet toetreding
zorgaanbieders (Wtza) dergelijke situaties voorkomen, aangezien in dit
wetsvoorstel de Wmo wordt uitgezonderd? Hoe wordt ervoor gezorgd dat
gemeenten actief toezicht uitoefenen op hun Wmo-beleid en specifiek ook
op begeleid en/of beschermd wonen? Deze leden vragen of het niet beter
is om de Wmo ook onder de Wtza te laten vallen.
Antwoord:
Het wetsvoorstel Wtza is gericht op een verbetering van het IGJ-toezicht
op nieuwe aanbieders en een betere bewustwording van nieuwe
aanbieders van de landelijke (kwaliteits)eisen waaraan de zorg- en
jeugdhulpverlening aan dient te voldoen. De Wmo kent een decentraal
stelsel. Gemeenten houden toezicht op Wmo-aanbieders door middel van
het stellen van eigen kwaliteitseisen en contractering aan de voorkant en
via toezichthouding door de gemeentelijke toezichthouders achteraf. Het
invoeren van een meldplicht in de zin van Wtza voor Wmo-aanbieders is
daarom niet zinvol: de meldplicht in de zin van de Wtza is alleen van
belang in geval van landelijke kwaliteitseisen die worden gehandhaafd
door de IGJ. Daar is bij de Wmo juist geen sprake van.
Het wél invoeren van een meldplicht in de zin van de Wtza voor
Wmo-aanbieders zou een fundamentele wijziging van het stelsel van
maatschappelijke ondersteuning betekenen. Zo zouden voor de talrijke
voorzieningen aan maatschappelijke ondersteuning die er zijn en die per
gemeenten vaak bewust andere vormen kennen (lokaal maatwerk),
landelijke kwaliteitseisen moeten worden gesteld. Hiermee zou de
decentralisatie grotendeels worden teruggedraaid en de belangrijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

22

uitgangspunten die aan deze keuze ten grondslag liggen, worden verlaten.
Ik ben daar geen voorstander van.
Dit neemt niet weg dat ook binnen het gemeentelijk domein moet worden
voorkomen dat aanbieders worden of zijn gecontracteerd die niet voldoen
aan de gestelde eisen. Het is aan gemeenten dit bij de contractering
zoveel mogelijk te voorkomen («de kraan dicht») en slechte ervaringen
met elkaar uit te wisselen. Daar waar aanbieder reeds aangegane
contracten niet goed uitvoeren is stevig contractmanagement van belang
in de meest brede zin van het woord (rechtmatigheid, doelmatigheid,
cliëntgerichtheid), zodat de kwaliteit van de ondersteuning op elk moment
voldoende kan worden geborgd. Het is aan de onafhankelijk toezichthouder zich een oordeel te vormen van de wijze waarop de gemeente, ook
via de gecontracteerde aanbieders, op een goede wijze uitvoering geeft
aan de wettelijke opdracht. Ik stel vast dat het aantal functionarissen dat in
zijn totaliteit is belast met het gemeentelijk toezicht op de Wmo fors is
gestegen t.o.v. de periode voorafgaand aan de decentralisatie van
verantwoordelijkheden. Dat biedt veel perspectief.
Via het programma inkoop sociaal domein worden gemeenten extra
ondersteund bij het formuleren van kwaliteitseisen, zowel inhoudelijk als
procesmatig, in de aanbesteding en daarna in de overeenkomsten, zodat
er een goede basis is voor controle van aanbieders aan de poort. Daarbij
biedt het kenniscentrum handhaving en naleving (KCHN) gemeenten
ondersteuning bij vragen over fraudepreventie in de Wmo 2015.
Tevens zal de IGJ in 2020 in samenwerking met gemeentelijke toezichthouders zich specifiek richten op beschermd wonen instellingen. De IGJ
zal samen met gemeentelijke toezichthouders op bezoek gaan bij de door
hen gezamenlijk gemaakte selectie van instellingen. Zodoende kunnen
beide toezichthouders maximaal van elkaar leren. De verantwoordelijkheid voor het toezicht op beschermd wonen instellingen in het kader
van de Wmo 2015 blijft vanzelfsprekend bij de gemeente liggen.
Met het wetsvoorstel Bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg
(Wbsrz) wordt ingezet op een verbetering van de samenwerking tussen
verschillende instanties bij het aanpakken van zorgfraude. Het
wetsvoorstel regelt dat gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren
gegevens over fraudeurs in een Waarschuwingsregister kunnen registreren op één centrale plek. Men kan dan bijvoorbeeld het register
raadplegen voordat een nieuw contract wordt afgesloten en, indien dit
wenselijk is, risico-beperkende maatregelen nemen. Dit onderdeel van de
wet moet voorkomen dat frauderende zorgaanbieders, verzekerden en
cliënten ook in andere domeinen in de zorg fraude plegen. Het
wetsvoorstel zorgt er daarnaast voor dat verschillende partijen,
waaronder toezichthouders, opsporingsdiensten, zorgverzekeraars en
gemeenten, signalen over fraude beter uit gaan wisselen waar dit nu
beperkt of niet mogelijk is. Deze partijen kunnen hierdoor – ieder vanuit
hun eigen rol en verantwoordelijkheid – fraude beter opsporen en
aanpakken. Het streven is dit wetsvoorstel eind tweede kwartaal 2020 aan
de Tweede Kamer te verzenden.
Vraag:
De leden van de SP-fractie wijzen op de kritiek die is geuit op de Wtza,
omdat de taakomschrijving van de IGJ niet veranderd wordt. De Raad van
State stelt in zijn advies bij de derde nota van wijziging bij het wetsvoorstel over de Wtza dat de uitgebreide meldplicht ervoor zal zorgen dat de
IGJ sneller gegevens heeft over nieuwe aanbieders of onderaannemers,
maar dat er niet voor wordt gezorgd dat de IGJ rechtstreeks toeziet op
deze organisaties.8 Dat roept de vraag op hoeveel nut dit wetsvoorstel
heeft. Wat verandert er precies aan het huidige toezicht op bestaande
8

Kamerstuk 34 767, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

23

aanbieders? Waarom wordt er niet gekozen om de IGJ ook rechtstreeks te
laten toezien op de kwaliteit bij onderaannemers? Dan kunnen veel
problemen en incidenten voorkomen worden.
Antwoord:
De Wtza sluit aan op het zorgaanbiedersbegrip in de Wkkgz en op grond
van de Wkkgz is de instelling die de onderaannemer inschakelt verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg van zijn onderaannemers. Voor de
duidelijkheid wordt opgemerkt dat de onderaannemers die door een
andere instelling worden ingeschakeld om zorg te verlenen waarbij de
instelling door wie zij worden ingeschakeld zelf geen zorg verleent (lege
huls) wel direct onder de Wkkgz vallen.
De uitbreiding van de meldplicht naar alle nieuwe onderaannemers in de
derde nota van wijziging is van belang omdat voor het houden van
toezicht door de IGJ in het kader van de Wkkgz van belang is gebleken dat
de IGJ ook zicht heeft op nieuwe onderaannemers in de zorg.
De hoofdaannemer is op grond van artikel 4, eerste lid, onderdeel b, van
de Wkkgz verplicht om, in het geval hij zorg laat verlenen door onderaannemers, een schriftelijke overeenkomst te sluiten die waarborgt dat die
onderaannemers zich bij hun werkzaamheden laten leiden door de op de
hoofdaannemer rustende wettelijke verplichtingen en de regels die deze
heeft vastgesteld omtrent de zorgverlening. Om effectief te kunnen
toezien op het nakomen van deze verplichting van de hoofdaannemer en
met name of inderdaad voldoende wordt geborgd dat de onderaannemer
zich laat leiden door de op de hoofdaannemer rustende wettelijke
verplichtingen, waaronder het leveren van goede zorg, is van belang dat
de IGJ zicht heeft op de nieuwe aanbieders die in onderaanneming zorg
verlenen en daarbij niet alleen afhankelijk is van informatie van de
hoofdaannemers.
De IGJ kan op basis van de melding van een nieuwe onderaannemer de
risico’s analyseren en besluiten tot een bezoek in het kader van het
toezicht. De IGJ kan daarbij gebruik maken van haar in de Algemene wet
bestuursrecht (Awb) en de Wkkgz geregelde toezichtsbevoegdheden, voor
zover dat redelijkerwijs nodig is voor de vervulling van haar taak. Op
grond van artikel 5:20, eerste lid, Awb is een ieder verplicht aan een
toezichthouder binnen de door de toezichthouder gestelde termijn, alle
medewerking te verlenen die de toezichthouder redelijkerwijs kan
vorderen bij de uitoefening van diens bevoegdheden. Indien de onderaannemer niet aan deze medewerkingsplicht voldoet, is de Minister bevoegd
tot toepassing van bestuursdwang ten aanzien van de onderaannemer.
Daarnaast staat het andere belangrijke doel van de meldplicht, namelijk
het bewerkstelligen dat een aanbieder voorafgaand aan de zorgverlening
bewust wordt gemaakt van de (kwaliteits)eisen waaraan de zorgverlening
dient te voldoen en diens verantwoordelijkheid hiervoor. Dit is niet alleen
van groot belang voor hoofdaannemers, maar evenzeer voor onderaannemers in de zorg.
Binnen vijf jaar na de inwerkingtreding van de Wkkgz dient een evaluatie
over de doeltreffendheid en effecten van deze wet in de praktijk (artikel 31
Wkkgz) aan beide Kamers te worden aangeboden. Op 5 juli 2019 bent u
geïnformeerd over de opdrachtbrief aan ZonMw voor deze evaluatie.
Daarbij gaat het onder andere over de werkzaamheid van de reikwijdte en
de definities van de Wkkgz in de praktijk.
Vraag:
Met de VNG is afgesproken dat een toolkit wordt ontwikkeld waarin
opdrachtgevers en -nemers in het Wmo-toezicht afspraken en verwachtingen kunnen vormgeven. De leden van de SP-fractie vragen wat dit
oplost. Op welke manier worden hiermee de enorme verschillen tussen
gemeenten op het Wmo-toezicht beperkt? Hoe zal een toolkit ervoor
zorgen dat gemeenten waar officieel geen calamiteit heeft plaatsgevonden beter toezicht houden? Hoe kan met een toolkit worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

24

voorkomen dat gemeenten geen zorg inkopen bij malafide zorgcowboys?
Kan dit worden toegelicht?
Antwoord:
De relatie tussen het college van burgemeester en wethouders (opdrachtgever) en toezichthouder(s) (opdrachtnemer) dient te kunnen terugvallen
op heldere verwachtingen en afspraken die over en weer worden
uitgesproken en vastgelegd. De toolkit die de VNG momenteel ontwikkelt
helpt gemeenten het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap op een
eenvoudige, maar zorgvuldige manier in te richten. Een wijze die recht
doet aan de eisen die aan een (onafhankelijk) toezichthouder als bedoeld
in artikel 6.1. Wmo 2015 worden gesteld.
De VNG verzamelt voor de toolkit verschillende goede voorbeelden. Het
helpt als gemeenten niet op alle vlakken het spreekwoordelijke wiel
opnieuw moeten uitvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 538, nr. 313

25