Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2318
Vragen van het lid Albert de Vries (PvdA) aan de Minister voor Wonen en
Rijksdienst over een uitspraak van de Raad van State over woonboten
(ingezonden 5 juni 2014).
Antwoord van Minister Blok (Wonen en Rijksdienst) (ontvangen 25 juni 2014).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de uitspraak van de Raad van State over de
status van woonboten?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u toelichten wat de gevolgen zijn van deze uitspraak waarin de Raad
van State een boot als bouwwerk definieert met als primaire argument dat
«een boot ter plaatse functioneert als bouwwerk»?
Antwoord 2
Door een boot als bouwwerk aan te merken is het bouwen of verbouwen
daarvan omgevingsvergunningplichtig. In dat verband moet voldaan worden
aan de bouwregels van een bestemmingsplan en redelijke eisen van
welstand. Tegelijkertijd moet voldaan worden aan de regels voor bouwkwaliteit uit het Bouwbesluit 2012. Het gevolg van de uitspraak is verder dat lokale
regels met betrekking tot (bouw)technische kwaliteit van (woon)boten en
lokale vergunningenstelsels voor het afmeren van een (woon)boten, voor
zover deze als bouwwerk zijn aan te merken, niet langer gelden. Een
consequentie is ook dat formeel veel bestaande woonboten en andere
drijvende bouwwerken als illegaal bouwwerk moeten worden aangemerkt.
Legalisatie daarvan binnen het door de uitspraak van toepassing geworden
wettelijk kader is in de regel niet mogelijk, bijvoorbeeld omdat de woonboot
niet voldoet aan de technische voorschriften die op grond van het Bouwbesluit 2012 voor bouwwerken gelden.

1

ah-tk-20132014-2318
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

ECLI:NL:RVS:2014:1331

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de constatering dat de Raad van State in haar uitspraken door de
jaren heen meer gewicht geeft aan het criterium «ter plaatse functioneren»,
waardoor nu een woonboot standaard als bouwwerk wordt geclassificeerd?
Ziet u aanleiding om in wet- en regelgeving deze categorie drijvende
bouwwerken nader te definiëren om zodoende recht te doen aan de
bijzondere bouwkundige eigenschappen ervan?2
Antwoord 3
Ja, ik deel deze constatering. Mede naar aanleiding van een brief van het
gemeentebestuur van Amsterdam van 2 juni 2014, waarin om wetswijziging
wordt gevraagd, ben ik momenteel samen met de Minister van Infrastructuur
en Milieu in overleg met betrokken partijen (VNG, een aantal betrokken
gemeenten en de Landelijke Woonboten Organisatie LWO) om te bezien op
welke wijze wet- en regelgeving dient te worden aangepast naar aanleiding
van deze uitspraak. Mijn vertrekpunt daarbij is het door de gemeente
Amsterdam gedane voorstel om bestaande drijvende objecten via overgangsrecht in stand te houden zonder omgevingsvergunning en zonder eisen
vanuit het Bouwbesluit, drijvende objecten die van origine boten zijn maar in
de loop van de tijd een andere functie hebben gekregen niet te beschouwen
als bouwwerken, en voor de nieuw te bouwen watervilla’s, woonarken en
scharken in het Bouwbesluit 2012 een aantal specifieke voorschriften op te
nemen. Ik verwacht het voorstel voor de daarvoor benodigde wetswijziging
eind 2014 naar de Tweede Kamer te sturen.
Vraag 4
Kunt u aangeven in hoeverre de verordeningen voor woonboten op basis van
artikel 149 Woningwet niet meer geldig zijn, omgevingsvergunningen op
grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht benodigd zijn voor
gebruik en (ver)bouw en kunt u toelichten welke gevolgen dit heeft voor
bestemmingsplannen en daarmee voor gemeenten en verpachters van
woonbootpercelen?
Antwoord 4
Uit de uitspraak van de Raad van State volgt dat een drijvend object met een
plaatsgebonden karakter (zoals een woonboot, woonschip of een schark) als
bouwwerk dient te worden aangemerkt. Daarmee geldt dat voor het
«bouwen» (in casu het innemen van een vaste ligplaats) of verbouwen een
omgevingsvergunning nodig is. De aanvraag van zo’n vergunning wordt
getoetst aan het Bouwbesluit 2012, het bestemmingsplan en redelijke eisen
van welstand uit de gemeentelijke welstandsnota. Veel gemeenten hebben de
2

www.uitspraken.rechtspraak.nl: in de jurisprudentie van afgelopen jaren lijkt de Afdeling
telkens een stukje verder op te schuiven in de richting dat een woonboot een bouwwerk kan
zijn. Waar er eerst nog nadrukkelijk van werd uitgegaan dat een woonboot, ongeacht de
verbondenheid met de grond en een plaatsgebonden karakter, nimmer een bouwwerk kon zijn
omdat dit door de wetgever met de intrekking van de Wet op de woonwagens en woonschepen
nadrukkelijk zo was beoogd (ABRvS 12 juli 2006, No. 200507895/1, ECLI:NL:RVS:2006:AY3703,
Gst. 7264/173, m.nt. Teunissen en duidelijker ABRvS 30 juni 2004, No. 200303096/1,
ECLI:NL:RVS:2004:AP4611), wordt later langzaam een andere koers ingezet. Bij een meer solide
verankering, met spud- of meerpalen, wordt een woonboot toch wel een bouwwerk geacht
(ABRvS 7 april 2010, No. 200905090/1/H1, ECLI:NL:RVS: 2010:BM0217 en ABRvS 25 augustus
2010, No. 200908871/1/H1, ECLI:NL:RVS:2010:BN4907, TBR 2011/87). Als de woonboot alleen
met trossen en kabels vastligt en na het afkoppelen van de nutsvoorzieningen nog vrij gemakkelijk kan wegvaren, is geen sprake van een bouwwerk (ABRvS 16 november, No. 201105264/
1/H1, ECLI:NL:RVS:2011:BU4585, TBR 2012/33). In bovenstaande uitspraak verlaat de Afdeling
deze benadering en plaatst het criterium van de mate waarin een woonboot verbonden is met
de grond verder op de achtergrond. Het zwaartepunt wordt gelegd bij het criterium van het
plaatsgebonden karakter. Als de woonboot gelet op het gebruik bedoeld is om ter plaatse te
functioneren, moet een woonboot aangemerkt worden als een bouwwerk. Niet bepalend is hoe
de fysieke verbondenheid is vormgegeven. Ook al ligt een woonboot dus slechts met visdraad
vast, bij een plaatsgebonden karakter zal sprake zijn van een bouwwerk. Dat plaatsgebonden
karakter wordt bij een woonboot bepaald door de bedoeling om deze ter plaatse als woning te
laten functioneren. Nu in overweging 5.2 in meer algemene bewoordingen wordt aangegeven
dat aan de hand van de aard en hoedanigheid en het gebruik dat ervan wordt gemaakt moet
worden bepaald of het «object» als bouwwerk is te kwalificeren, lijkt de accentverschuiving in
deze uitspraak ook voor andere drijvende objecten relevant te kunnen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

ruimtelijke aspecten voor het afmeren van boten aanvullend op het bestemmingsplan gereguleerd in aparte verordeningen met vergunningenstelsels.
Die verordeningen bevatten veelal ook regels met betrekking tot technische
en woonkwaliteit alsmede voor redelijke eisen van welstand. Nu als gevolg
van de uitspraak van de Raad van State hogere wetgeving hierop van
toepassing is, zullen deze verordeningen onverbindend moeten worden
geacht. De lokale regelgeving met een ruimtelijk motief zal opgenomen
moeten worden in het bestemmingsplan en de welstandsnota. Om die reden
zal de genoemde uitspraak voor veel gemeenten moeten leiden tot een
aanpassing van bestemmingsplannen en de welstandsnota. Dit vermindert op
zichzelf de lokale versnippering in regels omtrent het innemen van ligplaatsen
van drijvende objecten. Voor woonbooteigenaren en verpachters van
woonbootpercelen kan de uitspraak van de Raad van State betekenen dat zij
financiële verplichtingen zijn aangegaan waarbij de juridische basis en
zekerheid, noodzakelijk voor hypotheken en andere financiering, zijn
weggevallen. Het in het antwoord op vraag 3 genoemde wetsvoorstel zal
voorzien in overgangsrecht waarmee die juridische basis voor bestaande
objecten wordt hersteld, zodat dit probleem slechts tijdelijk van aard is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3