Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

28 676

NAVO

Nr. 290

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 mei 2018
Inleiding
Hierbij bied ik u graag de geannoteerde agenda aan ten behoeve van de
bijeenkomst van de NAVO-ministers van Defensie op 7 en 8 juni a.s. te
Brussel.
Deze NAVO-ministeriële staat volop in het teken van de voorbereiding van
de NAVO-top op 11 en 12 juli te Brussel. Tijdens de twee werksessies en
het werkdiner spreken de ministers over de aanpassingen die de NAVO
doet in het kader van de veranderende veiligheidssituatie, zoals het
versterken van de Deterrence & Defence Posture van de NAVO, militaire
mobiliteit en de modernisering van de NAVO. Na de werksessie is er een
bijeenkomst van de landen die een bijdrage leveren aan de Resolute
Support missie in Afghanistan.
Eerste werksessie
De ministers spreken over de voortgang van het versterken van de
Deterrence & Defence Posture van de NAVO, waartoe staatshoofden en
regeringsleiders tijdens de NAVO-top in Warschau (2016) hebben
besloten. Hierbij zal de aandacht in het bijzonder uitgaan naar de vraag
hoe de vooruitgeschoven militaire NAVO-aanwezigheid in de Baltische
staten en Polen (enhanced Forward Presence) te versterken in het geval
van een crisis, de gereedheid en versterking van eenheden, de activiteiten
gericht op het geven van een antwoord op de dreigingen vanuit het
zuiden en cyberdefensie. Ook komt de aanpassing van de NAVO-commandostructuur en de lastenverdeling tijdens deze werksessie aan bod.
Gereedheid, versterking en afschrikking
In het licht van de veranderende veiligheidssituatie wordt binnen de
NAVO gewerkt aan een cultuur van hogere gereedheid, die tot doel heeft
de NAVO effectief, efficiënt en fit-for-purpose te houden, te zorgen dat de

kst-28676-290
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

1

NAVO snel kan reageren op opkomende dreigingen en dat de afschrikkende werking van de NAVO wordt vergroot. Het versterken van de initiële
responsmacht, de Very High Readiness Joint Taskforce (VJTF), met
follow-on forces speelt hierbij ook een rol, evenals militaire mobiliteit. Het
initiatief om meer aandacht te vestigen op gereedheid, sluit aan op de
nadruk die ook in de Defensienota op dit onderwerp wordt gelegd.
Aanpassing van de NAVO-commandostructuur
Ook spreken de ministers andermaal over de aanpassing van de
NAVO-commandostructuur (NCS). In februari 2017 stelden de ministers
van Defensie vast dat de huidige NCS slechts ten dele in staat is alle
noodzakelijke taken uit te voeren. In november 2017 is vervolgens
ingestemd met het ontwerp van een aangepaste NCS, waarna een verdere
detaillering is uitgewerkt, die in februari 2018 is omarmd. De aangepaste
NCS voorziet, mede op aandringen van Nederland, in een significante
vergroting van de capaciteiten met een zo beperkt mogelijke uitbreiding
van de personele sterkte. Hiermee wordt een goede balans gevonden
tussen de beperkte financiële en personele mogelijkheden en de noodzaak
om de NCS aan te passen aan de eisen die de veranderende veiligheidssituatie stelt. In deze bijeenkomst liggen de gedetailleerde implementatieplannen van de verschillende hoofdkwartieren ter goedkeuring op tafel,
alsmede een overkoepelend implementatieplan.
Het implementatieraamwerk is in de afgelopen periode verder uitgewerkt
zodat tijdens de komende bijeenkomst ministers, zoals voorzien, kunnen
besluiten over het tijdschema voor de uitvoering, de locatie van de
nieuwe NCS-entiteiten als ook de personele en financiële implicaties.
Conform mijn eerdere toezeggingen aan uw Kamer (Kamerstuk 28 676,
nr. 283), was het mijn voornemen u in deze geannoteerde agenda nader te
informeren over de personele en financiële implicaties van de NCS-adaptatie. De afstemming over het implementatieplan bevindt zich evenwel op
dit moment nog in de afrondende fase, waardoor ik mijn toezegging nog
geen gestand kan doen. Het spreekt voor zich dat ik uw Kamer zo spoedig
mogelijk hierover zal informeren. Voor de benodigde middelen ten
behoeve van de aangepaste NCS zal dekking worden gevonden binnen de
defensiebegroting.
De nieuwe NCS wordt officieel aangekondigd op de NAVO-top in juli. De
aangepaste NCS zal een grotere nadruk leggen op maritieme veiligheid,
logistieke ondersteuning, militaire mobiliteit, strategische communicatie
en cyberverdediging.
Daarnaast komt ook de Enablement of SACEUR’s Area of Responsibility
(AOR) aan de orde. Dit behelst een geheel aan maatregelen op het gebied
van o.a. regelgeving, infrastructuur, beschikbaarheid van strategisch
transport teneinde NAVO-eenheden ongehinderd naar, van en door
SACEUR’s AOR te kunnen verplaatsen. De NAVO-EU samenwerking op het
gebied van militaire mobiliteit maakt hiervan onderdeel uit. De te nemen
acties en maatregelen vallen voor een aanzienlijk deel buiten de verantwoordelijkheid van de ministers van Defensie en vragen om intensieve
samenwerking en afstemming met de voor regelgeving en infrastructuur
verantwoordelijke ministeries en instanties.
Naast de aanpassing van de NAVO-commandostructuur zullen de
ministers spreken over de modernisering van de NAVO in het algemeen.
De modernisering heeft tot doel de NAVO effectief, efficiënt en fit-forpurpose te houden in de huidige en toekomstige veiligheidssituatie en te
zorgen dat de NAVO meer dynamisch kan inspelen op veranderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

2

Nederland verwelkomt en steunt de initiatieven om de NAVO verder te
moderniseren.
Activiteiten gericht op de bestrijding van de zuidelijke dreiging
In het kader van het Framework for the South spreken de ministers over
de activiteiten van de NAVO op de zuidflank van het bondgenootschap. Dit
raamwerk is voornamelijk gericht op het verbeteren van de interne en
externe coördinatie van NAVO-activiteiten op de zuidflank, zoals
oefeningen en capaciteitsopbouw. In dit kader wordt instemming
gevraagd met een initiatief om de trainingscapaciteit van de NAVO te
versterken om indien gevraagd snel ondersteuning te kunnen leveren aan
geselecteerde partners. Ook voor het zuiden geldt dat de NAVO een
passend antwoord moet hebben op de dreigingen. Het Framework is
hiervan een belangrijk onderdeel, o.a. omdat deze beoogt een bijdrage te
leveren aan internationale inspanningen om conflicten in de regio te
beëindigen. Ook wordt door middel van het Framework de Deterrence &
Defence Posture van de NAVO versterkt ten aanzien van dreigingen op de
Zuidflank.
Tijdens de bijeenkomst en in aanloop naar de top zet Nederland in op het
versterken van de politieke dialoog met zuidelijke partners en concrete
steun aan landen ten zuiden van het verdragsgebied. Nederland acht het
verder van belang om vanuit een evenwichtige benadering aandacht te
besteden aan de dreigingen en instabiliteit in zowel het oosten als het
zuiden.
Cyber
De ministers zullen spreken over de voortgang die is geboekt bij het
implementeren van cyberspace als operationeel domein. Momenteel
wordt nog overlegd over de ontwikkeling van een mechanisme om
nationale offensieve cybercapaciteiten te kunnen integreren in bondgenootschappelijke missies en operaties. Voorts komt de voortgang aan de
orde die is geboekt na het aannemen van de Cyber Defence Pledge in
2016. Alle bondgenoten hebben inmiddels gerapporteerd over hun
inspanningen om hun cyberverdediging te versterken en op basis van
deze rapportage is een NAVO-brede appreciatie opgesteld. Nederland acht
het dan ook van belang om, in aanloop naar de NAVO-top op 11 en 12 juli,
de politieke aandacht voor cyber vast te houden.
Lastenverdeling
De ministers worden door secretaris-generaal Stoltenberg geïnformeerd
over de voorbereidingen van de NAVO-top op 11 en 12 juli, onder andere
met betrekking tot het onderwerp lastenverdeling (burden sharing). De
lastenverdeling wordt, naar het zich laat aanzien, één van de belangrijkste
onderwerpen op de top. Dit werd tijdens het bezoek van secretarisgeneraal Stoltenberg aan Minister-President Rutte van 19 april jl. alsmede
tijdens het bezoek van de secretaris-generaal aan President Trump van
17 mei jl. bevestigd. De druk op landen die nog niet voldoen aan de Wales
Investment Pledge (het laten groeien van defensie-uitgaven richting 2%
van het bbp, met een investeringsquote van 20%), waaronder Nederland,
zal in de aanloop naar de top verder toenemen. Mede daarom wil
Nederland in deze kabinetsperiode gestalte geven aan de langere lijnen
naar de toekomst die nodig zijn voor een stabiele financiering en
versterking van de krijgsmacht.
Nederland investeert fors in Defensie, oplopend tot 1,5 miljard euro per
jaar extra en in totaal 5 miljard euro deze kabinetsperiode. Dit is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

3

belangrijke stap ter invulling van de NAVO-afspraken die in 2014 zijn
gemaakt in Wales. Echter, verdere investeringen zijn nodig om aan de
capaciteitsdoelstellingen van de NAVO te voldoen.
Een nadere stapsgewijze groei in het kader van de lange lijnen naar de
toekomst om de capaciteitendoelstellingen van de NAVO te realiseren
wordt opgenomen in de herijking van de Defensienota, die gepland staat
in 2020. Binnen de NAVO blijft Nederland benadrukken dat, naast de
financiële component van de Wales pledge, ook capabilities en commitments aan NAVO-operaties aandacht moeten krijgen in de discussie over
lastenverdeling.
Werkdiner
Versterken stabiliteit en bestrijden van terrorisme
De ministers spreken over het bevorderen van stabiliteit (projecting
stability) als ook over NAVO-activiteiten in het kader van terrorismebestrijding ter ondersteuning van de anti-ISIS coalitie. Het huidige NAVO
Training and Capacity Building programma in Irak (NTCB-I) wordt
getransformeerd tot een volwaardige non-combat NAVO-missie gericht op
capaciteitsopbouw van de veiligheidssector, de zogenaamde NATO
Training and Capacity Building Mission in Iraq (NTCBM-I). Uw Kamer werd
hierover eerder geïnformeerd via het verslag van de NAVO defensie
ministeriële van 14 en 15 februari 2018 (Kamerstuk 28 676, nr. 285). De
ministers zullen spreken over de voortgang in de plannen voor de
transformatie. Het kabinet onderzoekt of een proportionele Nederlandse
bijdrage met individuele trainers en adviseurs mogelijk is. Mede met het
oog op de brede Nederlandse inzet in Irak volgt het kabinet de ontwikkelingen in Irak waaronder de impact van de verkiezingsuitslag, nauwlettend.
Tevens zal worden gesproken over de stappen die zijn gezet in de
implementatie van het actieplan contra terrorisme van de NAVO.
Nederland heeft bijgedragen aan het in kaart brengen van de verschillende contraterrorisme-activiteiten in Jordanië. Ook heeft de NAVO met
de EU gesproken over samenwerking ten behoeve van het versterken van
de terrorismebestrijdingscapaciteit in partnerlanden, zoals Tunesië.
Tweede werksessie
In aanloop naar de NAVO-top in juli wordt tijdens de tweede werksessie,
in aanwezigheid van de EU Hoge Vertegenwoordiger Mogherini,
gesproken over Europese defensiesamenwerking. Voor deze werksessie
zijn ook de ministers van Defensie van Zweden en Finland uitgenodigd.
EU-NAVO samenwerking
Vanwege de veranderende veiligheidssituatie is het belangrijk dat militair
personeel en materieel zich snel kan verplaatsen naar en door Europa. Dit
versterkt de NAVO, en komt de veiligheid van het Europese continent ten
goede. De civiele expertise van de EU en de militaire expertise van de
NAVO zijn essentieel voor het verbeteren van militaire mobiliteit in en
door Europa. Zoals eerder aan uw Kamer gemeld is dit daarom een
onderwerp waarvoor een goede EU-NAVO samenwerking noodzakelijk is.
Militaire mobiliteit wordt daarom gezien als een ultiem voorbeeld van
EU-NAVO samenwerking.
Nederland heeft tijdens de ministeriële bijeenkomst van de NAVO in
februari jl. gewezen op het belang van het bereiken van concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

4

resultaten voor de NAVO-top op het vlak van militaire mobiliteit.
Nederland heeft zich daarom in de afgelopen maanden hard gemaakt
voor een military mobility pledge die door EU-lidstaten tijdens de
Europese Raad in juni, en door NAVO-bondgenoten tijdens de NAVO-top
in juli kan worden aangegaan. De inzet van deze pledge is dat alle
EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten zich committeren aan het verbeteren
van militaire mobiliteit in Europa op de lange termijn en ook korte termijn
doelstellingen overeenkomen. Deze politieke inspanningsverplichting
moet politieke sturing geven aan alle werksporen die momenteel zijn
opgestart, met als doel om militaire mobiliteit in en door Europa te
verbeteren vóór 2024. Nederland zal zich tot de NAVO-top, zowel
nationaal als internationaal met partners, daar waar mogelijk inzetten
voor een aanname van deze pledge.
De korte termijn doelen waar Nederland naar streeft zijn onder anderen
het snel verkrijgen van diplomatieke toestemming voor grensoverschrijdend militair transport, een single point of contact en nationale
plannen. Nederland acht het van belang dat de staatshoofden en
regeringsleiders vaststellen dat het verbeteren van militaire mobiliteit een
overheidsbrede inzet vereist. Tot slot zet Nederland in op een monitoringsmechanisme dat er op toeziet dat hiermee voortgang wordt geboekt.
Naast het verbeteren van militaire mobiliteit vindt Nederland het
belangrijk dat EU-NAVO samenwerking zich toespitst op het behalen van
concrete resultaten. Tunesië en Bosnië Herzegovina (BiH) zijn reeds door
de EU en de NAVO als pilotlanden geïdentificeerd voor nauwere samenwerking op het gebied van capaciteitsopbouw. Volgens Nederland ligt
intensiveren en coördineren van samenwerking op dit terrein voor de
hand, vooral op het gebied van strategische communicatie, adviseren en
ondersteunen van het hervormingsproces en donorcoördinatie.
European Intervention Initiative (EI2)
Tijdens het algemeen overleg over de EU-Defensieraad op 25 april jl. heb
ik toegezegd uw Kamer nader te informeren over de intentieverklaring van
het Franse European Intervention Initiative (EI2). De onderhandelingen
over deze intentieverklaring zijn nog niet voltooid. De ondertekening van
het document was aanvankelijk gepland op 4 juni a.s., maar wordt nu
uitgesteld naar een later moment. Een van de punten die nog onderwerp
van gesprek vormt, is de relatie tussen EI2 en de Permanent Structured
Cooperation (PESCO). Nederland acht het van belang dat er een sterke
verbinding is tussen het EI2 en de PESCO. Wat Nederland betreft, moeten
EI2-activiteiten waar mogelijk worden samengevoegd met de PESCOprojecten.
Hoewel de uitgenodigde landen nog in gesprek zijn over de intentieverklaring, is op dit moment al wel duidelijk dat er geen nieuwe snelle
reactiemacht wordt opgericht en dat van de vorming van nieuwe
structuren geen sprake is. De doelstelling van het initiatief is om toe te
werken naar een meer gemeenschappelijke Europese militaire strategische cultuur. Daartoe zullen de deelnemende landen informatie
uitwisselen en regelmatig overleggen over de veiligheidsomgeving en
mogelijke inzetscenario’s. Uiteindelijk moet nauwer contact tussen de
deelnemende landen bijdragen aan betere en snellere inzet in NAVO, EU,
VN en/of coalitieverband. Vanzelfsprekend zal een besluit tot inzet altijd
nationaal worden genomen, met inachtneming van de daarvoor geldende
nationale procedures. Zodra de tekst van de intentieverklaring is vastgesteld, zal ik uw Kamer daarover voorafgaand aan de ondertekening zo
spoedig mogelijk informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

5

Werksessie Resolute Support
De ministers spreken met de ministers van de operationele partners in
Resolute Support en Afghanistan over de veiligheidssituatie in Afghanistan en de voortgang van de missie. Daarbij gaat het in het bijzonder
over de noodzaak om de Resolute Support missie te intensiveren, over de
voortgang van financiële steun aan de Afghaanse krijgsmacht en over het
garanderen van adequate personele vulling van Resolute Support.
De NAVO en de VS hebben Nederland al eerder verzocht om uitbreiding
van de Nederlandse militaire bijdrage in Afghanistan. Het kabinet is
voornemens om voorafgaand aan de ministeriële een besluit te nemen
over de toekomstige Nederlandse inzet in Resolute Support. Uw Kamer
zal daarover tijdig worden geïnformeerd.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 290

6