Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2535
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht dat werkgevers in zee gaan met kleine
vakbonden om cao’s te sluiten met voor hen gunstige voorwaarden
(ingezonden 10 maart 2020).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 20 april 2020)
Vraag 1
Wat is uw reactie op de reportage van Human en VPRO’s Argos, waaruit blijkt
dat steeds meer werkgevers in zee gaan met kleine vakbonden om collectieve
arbeidsovereenkomsten (cao’s) te sluiten met voor hen gunstige voorwaarden?1
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van de reportage. Het afsluiten van cao’s is een zaak
van werkgevers en werknemers. In ons stelsel staan contractsvrijheid en
vrijheid van vereniging centraal en bepalen cao-partijen zelf met wie zij
cao-onderhandelingen voeren en een collectieve arbeidsovereenkomst
afspreken. Er worden geen eisen gesteld aan de partijen die een cao willen
afsluiten, anders dan een statutaire bevoegdheid hiertoe. Een cao kan dus
ook met een kleinere bond worden afgesloten.
De discussie over het functioneren van het cao-stelsel en de representativiteit
en legitimiteit van vakbonden is niet nieuw. Wat in de discussie telkens naar
voren komt is dat het vooral van belang is dat cao’s, cao-afspraken en de rol
van vakbonden positief beoordeeld worden. Het is uiteindelijk het feitelijk
draagvlak dat telt.
Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2019 blijkt dat er
voldoende draagvlak voor de cao en de inzet van vakbonden bestaat. Zo zijn
de meeste werknemers tevreden tot heel tevreden (75,7%) over hun cao en
tevreden tot heel tevreden (76%) over de vertegenwoordiging van hun
belangen door vakbonden.

1

ah-tk-20192020-2535
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

VPRO en Human – Argos, 4 maart 2020 «Cao in de uitverkoop» (https://www.vpro.nl/argos/lees/
nieuws/2020/cao-in-de-uitverkoop.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 2 en 3
Herkent u het beeld dat werkgevers gaan shoppen bij kleine vakbonden, zoals
Alternatief Voor Vakbond (AVV), Landelijke Belangen Vereniging (LBV) en Qlix
die amper leden hebben, om cao’s af te sluiten waar vaak vele tienduizenden
werknemers mee te maken krijgen?
Klopt het dat afgelopen jaren tientallen cao’s zijn afgesloten door AVV, LBV en
Qlix in sectoren met in totaal vele tienduizenden werknemers? Kunt u de
Kamer een overzicht geven van het aantal door «minibonden» afgesloten
cao’s de afgelopen tien jaar?
Antwoord 2 en 3
Zoals gezegd in mijn antwoord op vraag 1 bepalen cao-partijen zelf met wie
zij cao-onderhandelingen voeren en een collectieve arbeidsovereenkomst
afspreken. Het cao-overleg is niet in beton gegoten en de ervaring leert dat
vakbonden die eerder niet meededen, bij de volgende cao-onderhandelingen
vaak weer aan tafel zitten.
Uit de rapportage cao-afspraken die ik jaarlijks aan uw Kamer aanbied, blijkt
dat het aantal cao’s dat wordt afgesloten de afgelopen jaren iets is gedaald,
van 701 cao’s in 2014 naar 651 cao’s in 2018. Het aantal werknemers dat
onder een cao valt is echter iets toegenomen, van 5,5 miljoen in 2014 naar
5,6 miljoen in 2018.
Uit een eerste onderzoek naar 600 bedrijfstakken en ondernemingen blijkt dat
op peildatum augustus 2018 FNV in 80% van de bedrijfstakken en ondernemingen betrokken was bij de totstandkoming van de actuele cao. CNV was in
diezelfde periode bij 60% van de cao’s betrokken en De Unie bij 21% van de
cao’s. In 9% van de bedrijfstakken en ondernemingen (51 van de 600) zijn
geen van deze drie bonden partij, maar één of meer van de overige bonden,
zoals AVV en LBV, maar ook bonden voor specifieke sectoren of beroepsgroepen zoals VHP en VNV.
Of er sprake is van een toename van het aantal cao’s dat met één van de
overige bonden is afgesloten is op dit moment niet met zekerheid te zeggen.
Daarom zal ik nader onderzoek doen naar de ontwikkeling van cao’s over een
langere periode om een beter overzicht te kunnen geven van de betrokkenheid van vakbonden bij de totstandkoming van cao’s.
Vraag 4
Wat is uw reactie op de cao voor callcenters die bekend staat als «de
slechtste cao van Nederland» die, omdat die is ondertekend door minivakbond Qlix, nu van toepassing is op tienduizenden werknemers?
Antwoord 4
Zoals gezegd is het afsluiten van cao’s een zaak van werkgevers en werknemers. Het onderhandelen over arbeidsvoorwaarden en de afspraken die
partijen maken zijn afhankelijk van de omstandigheden in de betreffende
sector. Ik speel daarbij geen rol en het is dan ook niet aan mij om hier een
oordeel over te vellen.
Vraag 5
Wat is uw reactie op de cao Schilders waarbij grote bonden als FNV en CNV
met duizenden leden in de branche zijn gepasseerd doordat werkgevers in
zee gingen met de in de schildersbranche totaal onbekende LBV?
Antwoord 5
Zoals gezegd is het aan cao-partijen om te bepalen op welke wijze en met
wie zij de onderhandelingen ingaan. Zie mijn antwoord op vraag 1.
Vraag 6
Wat is uw reactie op het gegeven dat minibond AVV volgens het jaarverslag
2018 voor 95 procent van hun inkomsten afhankelijk is van bijdragen van
werkgevers? Vreest u niet dat dit de onafhankelijkheid aantast, zoals ook de
bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen stelt?
Antwoord 6
In ons stelsel profiteren ook ongebonden werknemers van de inspanningen
aan de overlegtafel door werkgevers(verenigingen) en werknemersverenigingen. Het uitgangspunt is dat een vakbond zich opstelt in het belang van alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

werknemers in de betreffende sector en niet alleen opkomt voor de belangen
van hun eigen leden. In dat kader wordt in veel cao’s afgesproken dat de
betrokken vakbonden een werkgeversbijdrage ontvangen als vergoeding voor
de bijdrage aan het cao-overleg. Vakbonden ontvangen dus naast inkomsten
uit ledencontributies, vaak ook bijdragen van werkgevers.
Op grond van artikel 2 van ILO-verdrag 98 geldt dat werknemersorganisaties
beschermd moeten worden tegen inmenging van werkgevers of werkgeversorganisaties. Werkgevers- en werknemersverenigingen moeten onafhankelijk
van elkaar zijn. Dat wil zeggen dat ze vrij moeten zijn van inmenging van de
één in de zaken van de ander bij de oprichting, de uitoefening van werkzaamheden en het beheer van hun organisaties. De werkgevers of werkgeversorganisaties mogen geen (financiële) steun verlenen aan werknemersorganisaties met het doel hen onder hun controle te brengen of te
beïnvloeden. Wanneer een klager meent dat sprake is van overtreding van
deze bepaling, zal hij aannemelijk moeten maken dat door het verlenen van
steun met financiële of andere middelen aan werknemersorganisaties beoogd
is om deze organisaties onder controle van werkgevers of werkgeversorganisaties te plaatsen.
De ILO kent bovendien een toezichtmechanisme waarin naleving van de
regels uit de verdragen wordt gecontroleerd. Zo dienen lidstaten te rapporteren over de wijze waarop de principes uit ILO-verdragen worden nageleefd.
Deze rapportages worden geanalyseerd door een onafhankelijke Commissie
van Experts. Uit deze analyses vloeit een rapport voort dat jaarlijks tijdens de
Committee on the Application of Standards (CAS) wordt besproken. De
conclusies van het CAS ten aanzien van landen waar problemen zijn met de
implementatie of de uitvoering van ILO-verdragen worden aan de Internationale Arbeidsconferentie gepresenteerd en daar geaccordeerd.
Het toezichtmechanisme van de ILO kent ook de procedure van het Committee on the Freedom of Association (CFA). Hier kunnen werknemers- en
werkgeversorganisaties bijvoorbeeld een klacht indienen wanneer in een
lidstaat het principe van collectief onderhandelen, zoals vastgelegd in
ILO-Verdrag 98, niet correct zou worden nageleefd. Het CFA oordeelt of
sprake is van niet correcte naleving en kan vervolgens aanbevelingen doen
aan de betreffende lidstaat.
Vraag 7
Wat is uw reactie op de door minibond AVV afgesloten cao Retail Non-Food,
waarbij 269 stemmen voor een cao voor bijna 200.000 werknemers mogelijk
hebben gemaakt? Bent u van mening dat het «draagvlakmodel» van AVV
goed werkt?
Antwoord 7
Allereerst wil ik erop wijzen dat bij de cao Retail Non-Food naast AVV ook de
werknemersorganisaties CNV Vakmensen en De Unie als cao-partij zijn
aangesloten. Dat gezegd hebbende wil ik benadrukken dat het van groot
belang is dat er draagvlak bestaat voor cao-afspraken en dat het aan
cao-partijen is om dit te bewerkstelligen. De SER heeft in 2013 advies
uitgebracht over de mogelijkheden het draagvlak van cao-afspraken te
verbreden («Verbreding draagvlak cao-afspraken»). De SER raadt in haar
advies aan niet alleen de eigen achterban, maar ook niet-leden te betrekken
bij de totstandkoming van de cao. Sindsdien zijn door verschillende
vakbonden initiatieven ontplooid om een breder draagvlak te creëren. Het is
niet aan mij om een waardeoordeel te geven over specifieke caoonderhandelingen en de wijze waarop partijen het proces daarbij hebben
vormgegeven.
Vraag 8 en 9
Hoe staat u tegenover het idee van de bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen om een representativiteitstoets als voorwaarde te stellen voor het
algemeen verbindend verklaren van een cao?
Deelt u de zorgen dat het cao-stelsel wordt ondergraven door minibonden die
amper leden hebben en financieel vrijwel geheel afhankelijkheid zijn van
werkgevers? Kunt u uw antwoord nader toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8 en 9
Binnen ons systeem wordt bij een verzoek tot algemeenverbindendverklaring
van cao-bepalingen getoetst of de cao al geldt voor een belangrijke meerderheid van de in de bedrijfstak werkzame personen en dus representatief is.
Hierbij is de verhouding tussen het aantal werknemers in dienst van de
gebonden werkgevers ten opzichte van het totaal aantal werknemers in de
bedrijfstak bepalend voor het oordeel of voldaan is aan het meerderheidsvereiste. Het aantal vakbondsleden is hierbij geen criterium.
Zoals gezegd is de discussie over het functioneren van het cao-stelsel en de
representativiteit en legitimiteit van vakbonden niet nieuw. In 2012 is het
debat hierover aanleiding geweest de SER te vragen of er nagedacht moet
worden over een herstructurering van het cao- en avv-stelsel. In het
hierboven genoemde SER-advies «Verbreding draagvlak cao-afspraken»
concludeert de SER dat een herstructurering van het stelsel niet nodig is om
draagvlak en effectiviteit te behouden. Ook de tevredenheidscijfers uit de NEA
2019 en de geschetste ontwikkelingen in de rapportage cao-afspraken geven
niet direct aanleiding om een herstructurering te overwegen. Dit betekent niet
dat het onderwerp geen blijvend punt van aandacht is.
Vraag 10
Bent u bereid om, zoals ook de bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen
voorstelt, dit onderwerp op de agenda te zetten van de polder, bijvoorbeeld
in de sociaaleconomische Raad (SER) of bij de Stichting van de Arbeid? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Antwoord 10
Ons stelsel van collectieve arbeidsvoorwaardenvorming is van groot belang
voor de Nederlandse arbeidsverhoudingen en positieve sociaaleconomische
ontwikkelingen. Samen met het instrument van algemeenverbindendverklaring (avv) zorgen cao’s voor stabiele arbeidsverhoudingen, arbeidsrust, een
gelijk speelveld en wordt zelfregulering door sociale partners mogelijk
gemaakt. Het is daarom van wezenlijk belang ons cao-stelsel te beschermen.
Het draagvlak voor cao-afspraken is daarvoor een belangrijke voorwaarde. Op
dit moment concludeer ik dat er voldoende waardering bestaat. Om het
cao-stelsel te behouden en te beschermen is het echter van belang dat het
draagvlak voor cao-afspraken en de tevredenheid over cao’s ook gewaarborgd blijft. Daarom ben ik bereid het onderwerp te agenderen bij de sociale
partners en met hen hierover in gesprek te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4