Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3012

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 januari 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 6 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Voorstel tot wijziging Europolverordening (Kamerstuk 22 112,
nr. 3008)
Fiche: Wijziging Verordening Schengen Informatiesysteem voor Europol
(Kamerstuk 22 112, nr. 3009)
Fiche: Aanbeveling voor besluit voor mandaat inzake onderhandelingen
over samenwerkingsovereenkomst tussen Eurojust en derde landen
(Kamerstuk 22 112, nr. 3010)
Fiche: Mededeling – Actieplan voor integratie en inclusie 2021–2027
(Kamerstuk 22 112, nr. 3011)
Fiche: Mededeling EU-strategie voor hernieuwbare offshore energie
Fiche: Richtlijn codificatie minimumopleidingsniveau van zeevarenden
(Kamerstuk 22 112, nr. 3013)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-3012
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

1

Fiche: Mededeling EU-strategie voor hernieuwbare offshore
energie
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s: EU-strategie over de benutting van het potentieel van
hernieuwbare offshore-energie met het oog op een klimaatneutrale
toekomst.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
19 november 2020
c) Nr. Commissiedocument
COM(2020) 741
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1606899180542&uri=CELEX%3A52020DC0741
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Energieraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
2. Essentie voorstel
De Commissie presenteerde op 19 november 2020 een strategie over
hernieuwbare offshore-energie. De strategie heeft als doel Europese
offshore hernieuwbare energie in de vijf Europese zeebekkens1 te
verhogen van het huidige windenergieniveau van 12 GW naar 60 GW in
2030 en naar 300 GW in 2050. Ook wil de Commissie de hoeveelheid
oceaanenergie, zoals energie uit getijden en golfslag, verhogen naar 1 GW
in 2030 en 40 GW in 2050. Deze strategie is geschreven in het licht van
hogere klimaatambities, zowel voor 2030 (inmiddels ten minste 55%
broeikasgasreductie) als 2050 (klimaatneutraliteit) en dient bij te dragen
aan het behalen van de doelstellingen van de Europese Green Deal,
duurzame groei en post COVID-19 herstel. De omzetting van een deel van
de opgewekte windenergie in o.a. groene waterstof zal tevens decarbonisatie mogelijk maken van sectoren die lastig te elektrificeren zijn.
Om de doelen te halen kondigt de Commissie een aantal wetgevende en
niet-wetgevende voorstellen aan. Dit betreft onder meer een herziening
van de staatssteunrichtsnoeren2 voor hernieuwbare energie en milieubescherming teneinde deze te optimaliseren voor de uitrol van
hernieuwbare energie op zee. De Commissie gaat in de mededeling ook in
op het marktmodel voor hybride projecten en spreekt de voorkeur uit voor
offshore biedzones, waarbij de betreffende windparken in een aparte zone
met een eigen elektriciteitsprijs worden geplaatst en dus buiten de
huidige Nederlandse prijszone komen te liggen. Dit wordt nader toegelicht
in het stafdocument hierover dat is meegestuurd met de strategie. Als
onderdeel van deze visie op het marktmodel stelt de Commissie een
wijziging voor van de Elektriciteitsverordening3 over het toegestane
gebruik van congestie-inkomsten, zodat deze flexibeler ingezet mogen
1

Noordzee, Baltische Zee, EU Atlantische Oceaan, Middellandse Zee en Zwarte Zee.
Richtsnoeren staatssteun ten behoeve van milieubescherming en energie 2014–2020 (2014/C
200/01).
3
Verordening (EU) 2019/943.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

2

worden om financiële nadelen voor hybride projecten te compenseren.
Ook ziet de Commissie de uitdaging van het ruimtegebruik op zee. Zij wil
middels deze strategie samenwerking stimuleren op het gebied van
ruimtelijke planning en meervoudig gebruik van de ruimte op zee (onder
andere door met het Europees Defensie Agentschap belemmeringen in
kaart te brengen voor de ontwikkeling van hernieuwbare offshore-energie
in gebieden die gereserveerd zijn voor defensieactiviteiten). Ook
benadrukt de Commissie het belang van grensoverschrijdende projecten
en een integrale infrastructurele planning (zo wil de Commissie bijvoorbeeld een kader opstellen waarbinnen lidstaten naar een gezamenlijke
langetermijnplanning toe werken voor de uitrol van hernieuwbare energie
op zee per zeebekken) en tevens van het bevorderen van harmonisatie en
circulariteit van windturbines.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
In april 2019 heeft het kabinet een brief aan de Tweede Kamer gestuurd
over de voortgang van de uitvoering van de routekaart windenergie op
zee 20304. Hierin wordt ingegaan op onderzoeksresultaten en op grond
daarvan gemaakte keuzes over de uitrol van windenergie op zee in
samenhang met andere belangen op de Noordzee zoals de visserijsector,
ecologie, afbouw van olie-en gaswinning en CO2-opslag. In het
Programma Noordzee 2022–2027 worden de toekomstige gebieden voor
windenergie op zee aangewezen. In de verkenning aanlanding wind op
zee (VAWOZ) worden de afwegingen die hieraan ten grondslag liggen
uitgewerkt. Het gaat dan onder andere over het zo dicht mogelijk bij de
vraag aanlanden van windenergie.
Dit borduurt voort op de afspraken in het Klimaatakkoord over de inzet
van windenergie op zee voor het behalen van het emissiereductiedoel in
2030. Tevens heeft het kabinet in december 2020 een toekomstperspectief
voor windenergie op zee geschetst in de Noordzee Energie Outlook
appreciatiebrief5. Kernboodschap hiervan is dat verdere groei van
windenergie op zee nodig is om onze doelstelling voor 2050 te halen. De
belangrijkste randvoorwaarden om verdere groei van windenergie op zee
mogelijk te maken zijn ten eerste voldoende ruimte op de Noordzee voor
de aanleg van windparken en aanlanding van de energie, ten tweede een
robuuste businesscase voor projecten van windenergie op zee en ten
derde een goede koppeling tussen het aanbod en de vraag naar energie,
waaronder elektrificatie van de industrie en de vraag naar groene
waterstof6. Vanzelfsprekend dient verdere groei van wind op zee de juiste
balans te vinden met andere waarden en belangen op de Noordzee,
waaronder ecologie, visserij en scheepvaart(veiligheid).
In EU-verband heeft het kabinet zich de laatste jaren sterk gemaakt voor
aandacht vanuit de EU voor wind op zee, een geïntegreerd energiesysteem, waterstof en Carbon Capture (Utilisation) and Storage (CC(U)S),
met daarbij nadruk op de rol van marktpartijen en kostenefficiëntie.
Internationale samenwerking is van cruciaal belang om de centrale positie
van Nederland in het toekomstig CO2-neutrale energiesysteem uit te
breiden en de klimaatdoelstellingen te behalen. De sterke kanten van
Nederland zijn onder meer de gunstige ligging aan de Noordzee, met
4
5
6

Kamerstuk 33 561, nr. 48.
Kamerstuk 32 813, nr. 646.
Groene waterstof (en duurzame koolstof) kan worden toegepast als industriële grondstof voor
de productie van synthetische kerosine en methanol. Daarmee kan invulling worden gegeven
aan de bijmengverplichting van synthetische en biobrandstoffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

3

windenergie-potentie en CO2-opslag, uitgebreide energie-infrastructuur
en krachtige industriële clusters.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
De strategie sluit grotendeels aan op de Nederlandse nationale beleidslijnen en bij de Nederlandse inzet in het brede Noordzeeverband «North
Seas Energy Cooperation» wat betreft het opwekken van energie met
wind op zee.
Het kabinet vindt het positief dat de strategie samenwerking stimuleert op
het gebied van ruimtelijke planning en meervoudig gebruik van de ruimte
op zee, grensoverschrijdende projecten en een integrale infrastructurele
planning en tevens harmonisatie en circulariteit van windturbines
bevordert. Bovendien vindt het kabinet het positief dat de strategie is
geschreven in het licht van hogere klimaatambities, aangezien ook het
kabinet zich ingezet heeft voor een 2030-doel van 55% broeikasgasreductie in de EU. Tot slot acht het kabinet opschaling van wind op zee van
groot belang voor de leveringszekerheid van duurzame energie en het
concurrentievermogen van de EU.
Wel is er wat betreft het kabinet een aantal aandachtspunten.
Het huidige regelgevend kader is niet ontwikkeld voor innovatieve,
grensoverschrijdende offshore projecten, zoals energie-eilanden, hybride
projecten (waarbij offshore (wind)opwek met interconnectie wordt
gecombineerd) en offshore elektrolysers. De Commissie ziet het invoeren
van offshore biedzones als beste aanpak voor hybride projecten. De
onderbouwing van de Commissie in de mededeling en het bijgevoegde
stafdocument van offshore biedzones als het voorkeursmarktmodel vindt
het kabinet niet voldoende. Het kabinet is van mening dat de Commissie
eerst aanvullende analyses (effectenbeoordelingen) moet uitvoeren naar
de uitwerking van verschillende marktmodellen, inclusief offshore
biedzones, en de effecten daarvan op de betreffende projecten, voordat
een specifiek marktmodel leidend wordt.
Een verwacht gevolg van het invoeren van offshore biedzones is dat de
betreffende windparken lagere opbrengsten zullen ontvangen (omdat de
stroomprijs van dit park convergeert naar de elektriciteitsprijs van de
markt met de laagste prijzen). Om deze lagere opbrengsten (naar
schatting tussen 1% en 11% van de projectinkomsten) te compenseren,
stelt de Commissie voor dat de congestie-inkomsten van de transmissienetbeheerders (TSO’s) herverdeeld moeten worden. Hiervoor zal
Artikel 19 van de EU Elektriciteitsverordening moeten worden gewijzigd.
Ook hiervoor geldt, gezien de complexiteit en mogelijke impact van een
dergelijke wijziging in de regelgeving, dat het kabinet eerst de hierboven
genoemde gewenste aanvullende analyses wil afwachten voordat hier
een positie over ingenomen wordt.
De Commissie geeft aan dat de herziening van de staatssteunrichtsnoeren
voor milieubescherming en energie de realisatie van offshore
hernieuwbare energie niet in de weg moet staan. Voor het kabinet is het
gezien de waterstofambities van belang dat de Commissie bij deze
herziening, die voor eind 2021 gepland staat, borgt dat de herziene
staatssteunregels geen drempel vormen voor het faciliteren van de
koppeling van groene waterstof en wind op zee.
Het kabinet is voorstander van de nadruk die de Commissie legt op betere
coördinatie tussen lidstaten, TSO’s en toezichthouders op het gebied van
netinfrastructuurplanning, maar vindt dat er ook aandacht moet zijn voor
de ontwikkeling van de vraag naar offshore opgewekte duurzame
elektriciteit. Het is immers essentieel voor investeringszekerheid op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

4

lange termijn om te zorgen dat aanbod en vraag in balans zijn. Het kabinet
zal zich blijven inzetten om deze koppeling, bijvoorbeeld via de industrievraag, en de ontwikkeling van groene waterstof als grondstof en inzet als
regelbaar vermogen, mee te nemen in de discussies over de toekomst van
hernieuwbare energie op zee.
Het kabinet kan in principe instemmen met de aangekondigde actie dat de
Commissie en het Europees Defensieagentschap belemmeringen voor de
ontwikkeling van hernieuwbare offshore-energie in kaart brengen in
gebieden die gereserveerd zijn voor defensieactiviteiten, mits de lidstaten
hierbij aan de voorkant worden betrokken. Nationale veiligheid is
uitsluitend een bevoegdheid van de lidstaten, zoals blijkt uit artikel 4, lid 2,
van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en ook in de
Maritieme Planning Richtlijn (artikel 2. Lid 2. EU 89/2014) is opgenomen.
Hierover zal met de Europese Commissie contact worden opgenomen.
Implicaties voor brede welvaart
De Tweede Kamer verzoekt met de gewijzigde motie van het lid Van Raan
(Kamerstuk 35 377, nr. 19) om bij voorstellen voortkomend uit de Green
Deal rekening te houden met welvaart in brede zin. Brede welvaart bestaat
uit vier aspecten. De effecten op de eerste twee aspecten, de kwaliteit van
leven voor de huidige generaties in Nederland en de kapitaalvoorraden
(sociaal, economisch, menselijk en natuurlijk kapitaal) voor latere
generaties, beoordeelt het kabinet positief, omdat er door de uitgesproken
ambities en de kansen voor Nederland mogelijk een positief effect op de
arbeidsmarkt plaatsvindt. Omdat het hernieuwbare energieopwek op zee
betreft, verwacht het kabinet op de korte termijn in elk geval geen
negatieve effecten op bijvoorbeeld leef- en woonomgeving. Tevens zorgt
het verhogen van het aandeel offshore hernieuwbare energie voor minder
afhankelijkheid van fossiele energie en dient het daarmee een mitigerend
middel tegen de negatieve effecten van klimaatverandering op deze
kapitaalvoorraden. Voor het derde aspect, grensoverschrijdende effecten
zoals geldstromen en milieueffecten, schat het kabinet in dat vergroten
van het aandeel offshore hernieuwbare energie in de energiemix zorgt
voor duurzame economische groei en bijdraagt aan het behalen van de
verschillende klimaatdoelen. De voorstellen van de Commissie in deze
mededeling over het versterken van grensoverschrijdende samenwerking
op zeebekkenniveau zullen naar verwachting bijdragen aan kostenefficiëntere aanleg van offshore infrastructuur en aan het beperken van de
ruimtelijke (milieu-)impact van offshore ontwikkelingen. Voor het vierde
aspect, de verdeling van kosten en baten over verschillende groepen in de
samenleving, zijn er op dit moment geen rechtstreekse financiële
gevolgen vanuit deze mededeling. Het kabinet zal kritisch kijken naar de
verdeling van kosten en baten over verschillende groepen zodra de
Commissie met concrete uitwerking van voorstellen komt.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De verwachting is dat de lidstaten overwegend positief zijn over deze
mededeling. In december 2020 zijn namelijk de raadsconclusies over
hernieuwbare energie op zee7 aangenomen, waarin veel van de hierboven
genoemde thema’s uit de strategie ook aan bod kwamen. In de zomer van
2020 heeft het Europees Parlement aangegeven met interesse uit te kijken
naar de strategie voor offshore hernieuwbare energie, maar het parlement
heeft nog niet gereageerd op de gepubliceerde strategie.

7

Zie de Geannoteerde Agenda Energieraad 14 december 2020 (Kamerstuk 21 501–33, nr. 837).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

5

4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid van de
EU is positief met kanttekening. De mededeling richt zich met name op
het energiebeleid. Op grond van artikel 4, lid 2, onder i, VWEU heeft de
Unie een gedeelde bevoegdheid met de lidstaten op dit terrein. De
kanttekening betreft de door de Commissie aankondigde actie op het
gebied van defensie die volgens het kabinet door de lidstaten dient te
worden uitgevoerd. Nationale veiligheid is op grond van het artikel 4,
lid 2, VEU uitsluitend de verantwoordelijkheid van elke lidstaat.
b) Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de mededeling is
positief. De grootschalige ontwikkelingen en grote ambities op het gebied
van hernieuwbare energie op zee en de groeiende interesse voor
geïntegreerde netinfrastructuur op zee vragen om een grensoverschrijdende aanpak. Europese aanpak, afstemming en planning verhogen de
efficiëntie (zowel qua kosten als qua ruimtelijke impact) van de benodigde
omvangrijke toekomstige investeringen. Om de in de mededeling
aangekondigde maatregelen en ambities te realiseren is enkel optreden
op lidstaatniveau niet efficiënt, wat optreden op grensoverschrijdend
regionaal en/of EU-niveau rechtvaardigt.
c) Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit van de mededeling
is positief. De voorgestelde maatregelen zijn passend om de grootschalige
uitrol van hernieuwbare energie op zee richting 2050 te realiseren, omdat
het de verwachting van het kabinet is dat met name de focus die de
Commissie legt op nauwere grensoverschrijdende samenwerking op
zeebekkenniveau een noodzakelijke bijdrage zal leveren aan de grootschalige uitrol van hernieuwbare energie op zee. De beoogde maatregelen
laten, onder andere doordat de Commissie wegblijft van nationale doelen
en verplichtingen, voldoende ruimte aan de lidstaten om eigen invulling
te geven aan de inrichting van het nationale beleid.
d) Financiële gevolgen
Uit dit voorstel van de Commissie volgen geen rechtstreekse financiële
consequenties. Afhankelijk van de uitwerking van door de Commissie
voorgestelde acties, nog te maken beleidskeuzes en markttechnische
(kosten)ontwikkelingen kunnen financiële gevolgen zich mogelijk
voordoen.
Het kabinet vindt, zoals hierboven bij de beoordeling van het voorstel
reeds aangegeven, dat er aanvullende analyses door de Commissie
moeten komen naar de uitwerking van verschillende marktmodellen,
inclusief offshore biedzones, en de effecten daarvan op de betreffende
projecten, voordat een specifiek marktmodel leidend wordt.
Indien er gevolgen zijn voor de EU-begroting is het kabinet van mening
dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in
de Raad afgesproken financiële kaders van het MFK 2021–2027 en NGEU
en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de
jaarbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

6

(Eventuele) budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van
het/de beleidsverantwoordelijk(e) departement(en), conform de regels van
de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten en concurrentiekracht
Op dit moment zijn de mogelijke consequenties van deze mededeling
voor de regeldruk nog onbekend. Daar waar de Commissie wetgeving
beoogt, dient het uitgangspunt te zijn dat deze zo lastenluw mogelijk
wordt ingericht. Om vroegtijdig zicht te krijgen op potentiële regeldrukverhogende voorstellen zou de Commissie impact assessments kunnen
uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3012

7