Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2021

Nr. 115

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juni 2021
Inleiding
Beleid en wetgeving kunnen zeer ingrijpende gevolgen hebben voor
burgers en de maatschappij. De overheid moet daarom het vertrouwen
van de burger verkrijgen en behouden door beleid en wetgeving te maken
die in de praktijk goed werken voor zowel de burger, bedrijven als
uitvoeringsinstanties en de rechten van burgers eerbiedigen.1 Het begint
met het vertrouwen dat de overheid in de burger stelt en het mensbeeld
dat de overheid heeft; een burger is niet op voorhand een fraudeur en
wetgeving mag daar niet van uitgaan. Niet alleen moet de kwaliteit van
beleid en wetgeving goed zijn, de overheid moet zichzelf ook aan de
grondbeginselen van de rechtsstaat houden. Dat dit niet vanzelfsprekend
is, heeft het rapport «Ongekend onrecht» (hierna: POK-rapport) laten
zien.2 Het kabinet trekt het zich zeer aan dat bij de kinderopvangtoeslag
duizenden burgers in de knel kwamen door de harde regelgeving en de
wijze waarop deze werd uitgevoerd.
Het POK-rapport, het rapport van de Tijdelijke Commissie Uitvoeringsorganisaties3 (hierna: TCU) en het ABD-rapport «Werk aan uitvoering»4 laten
zien dat de kloof tussen de uitvoeringsinstanties, de departementen en het
parlement te groot is. De departementen maken beleid en wetgeving, het
parlement is medewetgever en controleur. Maar beide hebben volgens
deze rapporten te weinig oog voor de gevolgen van beleid en wetgeving
voor burgers of bedrijven noch voor de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van beleid en wetgeving. En juist die zijn bepalend voor het
vertrouwen van burgers in de overheid. Dat kan en moet beter.
1

Jaarverslag van de Raad van State 2020, p. 9.
Van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). Kamerstuk
35 510, nr. 2.
3
Kamerstuk 35 387, nr. 2.
4
Kamerstuk 31 490, nr. 284.
2

kst-35570-VI-115
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

1

De rapporten hebben knelpunten benoemd in de cyclus van voorbereiding, totstandkoming en de uitwerking van beleid en wetgeving die een
goede kwaliteit belemmeren. Zo wordt nog te vaak aangenomen dat een
probleem alleen met nieuwe wetgeving kan worden aangepakt, terwijl
wetgeving slechts een van de instrumenten is om beleid uit te voeren. Dit
kan leiden tot onnodige of ineffectieve regelgeving. Het TCU-rapport wijst
er terecht op dat na een geconstateerd probleem in de uitvoering nog te
vaak strengere en nog complexere regels worden opgesteld. Deze
incidentregelreflex kan ertoe leiden dat uitvoeringsorganisaties in het
vervolg huiverig zijn om mogelijke problemen tijdig aan te kaarten of om
onrealistische verwachtingen tegen te spreken. De POK- en
TCU-rapporten laten zien dat het doorbreken van deze reflex tot nu toe
nog onvoldoende effect heeft gehad. In een aantal gevallen is de
regelgeving te gedetailleerd, is er te weinig ruimte voor maatwerk en is de
regelgeving niet goed doenlijk voor burgers en niet uitvoerbaar door
uitvoeringsorganisaties of andere overheden, zoals gemeenten. Ook
kunnen de stapeling van wetgeving en het overgangsrecht van stelselwijzigingen tot complicaties in de uitvoering leiden.
In de kabinetsreactie op het POK-rapport is daarom onder meer aangekondigd: «Het kabinet zal beter gebruik maken van het Integraal
Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK) waarin alle kwaliteitseisen voor beleid en wetgeving zijn opgenomen. Bovendien zal de
rijksbrede wetgevingstoetsing door het Ministerie van Justitie en
Veiligheid, naar voorbeeld van de financiële toetsing door de Inspectie
Rijksfinanciën, worden versterkt om beter toezicht te houden op de vraag
of het beleid en de wettelijke regels uitvoerbaar en doenbaar zijn voor
burgers en voor uitvoeringsorganisaties».
Versterking van de kwaliteit van beleid en wetgeving vergroot het
vertrouwen van de burger in de overheid. Beleid en wet- en regelgeving
dienen oplossingen te bieden voor maatschappelijke problemen,
bescherming te bieden en welvaart te bevorderen. Dit vraagt om
duidelijke, evenredige en werkbare regels, die proportioneel zijn in de
toepassing en met zo min mogelijk ongewenste neveneffecten. De wet
moet vrijheid en ruimte voor burgers waarborgen, maar ook zekerheid
bieden. Besluiten van de overheid moeten zorgvuldig en duidelijk zijn
gemotiveerd. Digitalisering mag niet in de weg staan aan de plicht van de
overheid om de eigen besluiten goed uit te leggen. Een gang naar de
rechter moet openstaan, maar dat ontslaat de overheid niet van de
verantwoordelijkheid om de menselijke maat toe te passen in de uitleg en
toepassing van wetgeving. De voormelde rapporten onderstrepen de
urgentie om hieraan te voldoen. Daarom vindt het kabinet het essentieel
om al in de fase van beleidsvorming goed te bezien of wetgeving nuttig
en noodzakelijk is, effectief en doelmatig, evenredig, maar ook uitvoerbaar
en handhaafbaar. In navolging van eerdere kabinetten vindt het kabinet
bovendien dat wetgeving minder gericht moet zijn op beheersing door
steeds verder verfijnde regels, maar ruimte moet geven door meer te
vertrouwen op de professionaliteit van uitvoerders en op andere vormen
van sturing en verantwoording.5 Hier moet de balans worden gevonden
tussen de rechtszekerheid die wetgeving biedt in normering en de ruimte
die er voor maatwerk moet zijn, met het oog op de proportionaliteit in de
toepassing van regels.

5

Bijvoorbeeld «Nota vertrouwen in wetgeving», Kamerstuk 31 731, nr. 1, en de regeldrukprogramma’s van diverse kabinetten, waaronder op 16 december 2020 de eindrapportage
«Merkbaar betere regelgeving voor burgers en bedrijven 2018–2021», Kamerstuk 29 515,
nr. 454.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

2

Deze brief richt zich op de knelpunten die zien op de kwaliteit van beleid
en wetgeving en kondigt hiertoe verbeteringen aan in de verschillende
fasen van het beleid- en wetgevingsproces. Het kabinet zal langs vijf lijnen
een aantal nieuwe initiatieven vormgeven, beter gebruik maken van de al
bestaande instrumenten en daarop voortbouwen door:
1. Intensivering samenwerking tussen beleid, wetgeving en
uitvoering
1.1 Uitwerking van de multidisciplinaire samenwerking in de Werk
aan Uitvoering agenda.
2. Vernieuwing van het Integraal Afwegingskader voor beleid en
wetgeving
2.1 Herziening IAK voor toegankelijkere inhoud en breder gebruik
(aparte rapportage najaar 2021).
2.2 Bevorderen aandacht voor en kennis van doenvermogen.
3. Versterking wetgevingskwaliteit
3.1 Openheid over de gemaakte instrumentkeuzes en de verkenning
van geschikte oplossingen.
3.2 Toepassing Aanwijzingen juridische functie Rijk, monitoring via
kwaliteitsrapportage.
3.3 Versterking van de samenwerking tussen de juridische directies
van de departementen.
3.4 JenV zal fungeren als sparringpartner voor andere departementen
bij het voorbereiden van nieuwe wet- en regelgeving.
3.5 Doorontwikkeling Internetconsultatie en andere ICT-applicaties
wetgevingsproces.
4. Versterking interdepartementale wetgevingstoets
4.1 Selectie van voorstellen die diepgaand worden getoetst.
4.2 Focus op prioriteiten: menselijke maat, doenvermogen, uitvoerbaarheid (JenV) en anti-discriminatie (BZK).
4.3 Vroegtijdige betrokkenheid JenV bij complexe beleid- en
wetgevingstrajecten.
4.4 Expliciete bespreking van de conclusie uit de wetgevingstoets in
de ministerraad.
4.5 Periodiek tweejaarlijks openbaar advies over «Staat van de
wetgevingskwaliteit».
4.6 Aanbod toetsing initiatiefwetgeving en amendementen.
4.7 Reflectie op uitvoeringsconsequenties van amendementen.
5. Sneller inspelen op ervaringen in de praktijk
5.1 Uitwerking van de invoeringstoets.
5.2 Ontwikkeling versnelde wetgevingsprocedure om problemen met
de werking van wetgeving op te lossen.
Deze verbeteringen zijn onderdeel van het grotere geheel aan acties naar
aanleiding van het POK-rapport; ze zijn ook gezamenlijk, en in onderlinge
samenhang, noodzakelijk voor een effectieve verandering. De stand van
zaken van alle acties staat in de kabinetsbrief die gelijktijdig met deze brief
aan beide Kamers wordt toegezonden.
1. Intensivering samenwerking beleid, wetgeving en uitvoering
Het kabinet zet sterk in op verbetering van de multidisciplinaire samenwerking bij het ontwikkelen van beleid en wet- en regelgeving. Voorbereiding van kwalitatief goede wetgeving staat of valt met de kennis en
kunde van de beleidsmedewerkers, wetgevingsjuristen, medewerkers van
de uitvoeringsinstanties én de onderlinge samenwerking.6 De drie
voormelde rapporten laten zien dat het uitvoeren van wet- en regelgeving
6

Dit is reeds aangekondigd in de Werk aan Uitvoering agenda (Kamerstuk 29 362, nr. 290) en de
acties die het kabinet heeft aangekondigd in de reactie op het POK-rapport. Uw Kamer wordt
voor de zomer apart geïnformeerd over de uitvoering hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

3

tot problemen kan leiden, die niet altijd voldoende gehoord, herkend en
erkend worden door de departementen. De onderlinge relatie tussen
departementen en uitvoeringsinstanties leidt er soms toe dat uitvoeringsinstanties weinig ruimte ervaren om zorgen of problemen te delen en dat
signalen van uitvoeringsinstanties onvoldoende serieus genomen
worden. Hierdoor blijft de kennis en kunde van uitvoeringsinstanties nog
te veel onbenut door de vakdepartementen bij het ontwikkelen van beleid
en wet- en regelgeving. En dat geldt ook voor andere overheden die een
rol spelen bij de uitvoering van beleid en wet- en regelgeving.
Het TCU-rapport signaleert: «Naar schatting 20 procent van de burgers
kan niet goed uit de voeten met de wet- en regelgeving, op meerdere
beleidsterreinen. De burger raakt uit beeld. Ook is er sprake van steeds
complexere wet- en regelgeving die geen rekening houdt met wat burgers
aankunnen en die uitvoeringsprofessionals geen ruimte biedt voor
maatwerk. Professionals komen daardoor zelf ook klem te zitten tussen
balie en beleid, waardoor zij er niet altijd in slagen recht te doen aan de
belangen van burgers.»7
Dit citaat illustreert de noodzaak om uitvoeringsinstanties en andere
overheden actiever te betrekken bij het verkennen van mogelijke
oplossingen van maatschappelijke problemen. Al vanaf het begin van een
beleid- en wetgevingstraject is doorlopende samenwerking tussen
medewerkers vanuit uitvoering, wetgeving en beleid van belang, niet pas
halverwege of aan het einde van het traject. Het kabinet vindt dit een
belangrijke voorwaarde om de kwaliteit van beleid en wetgeving te
versterken. Departementen moeten het voortouw nemen in het beter
leggen en onderhouden van de contacten met de uitvoering en openstaan
voor de inbreng van uitvoeringsorganisaties, zodat zij als volwaardige
samenwerkingspartners kunnen fungeren met een belangrijke stem in het
proces.8 Juist zij zijn belangrijk voor het beoordelen van de praktische
uitvoerbaarheid van beleid of wetgeving. Tegelijkertijd zijn de departementen verantwoordelijk voor de rechtstatelijke aspecten van beleid en
wetgeving, bijvoorbeeld de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid. Die
aspecten hebben eveneens invloed op de effecten van beleid en wet- en
regelgeving voor burgers en bedrijven.
Als een wetsvoorstel alleen uitvoerbaar blijkt onder bepaalde omstandigheden of door invulling van bepaalde randvoorwaarden (zoals een goede
ICT-infrastructuur, voldoende financiële middelen of capaciteit), dan is het
essentieel om daar serieus over in gesprek te gaan. De uitvoeringstoetsen
die worden gepubliceerd op de Wetgevingskalender op rijksoverheid.nl
geven hier meer openheid over. Hierbij moet ook de stapeling van
wetgeving (nationaal en Europees) worden betrokken omdat die de
uitvoerbaarheid van beleid en wetgeving negatief kan beïnvloeden. Het
gegeven dat een wetsvoorstel voorziet in een politieke afspraak of wens,
kan er niet toe leiden dat voorbij gegaan wordt aan voorzienbare
problemen met de uitvoering van het voorstel.
In het TCU-rapport staat: «De recente regeerakkoorden bevatten namelijk
in toenemende mate gedetailleerde afspraken. Ook als later blijkt dat deze
lastig uitvoerbaar zijn, is het vrijwel onmogelijk van het akkoord af te
wijken; de afspraken zijn «politiek» in beton gegoten.»9 Tegelijkertijd kan
een politieke oplossing voor een maatschappelijk probleem noodzakelijk
7

TCU-rapport, p. 11.
Dit wordt ook benadrukt door de brief van de Raad van State aan de Minister-President van
19 april 2021. Zie: www.raadvanstate.nl/actueel/nieuws/@125178/aanbevelingenwetgevingsproces/.
9
Zie p. 147 van het TCU-rapport.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

4

zijn en moet onderzocht worden hoe de uitvoeringsinstanties in staat
kunnen worden gesteld om het noodzakelijke beleid of wetgeving uit te
voeren. De samenwerking tussen beleid, wetgeving en uitvoering heeft
invloed op hoe wetgeving wordt gezien en toegepast. Een wet is niet
slechts een technisch middel, maar behoeft interpretatie door uitvoeringsorganisaties in het individuele geval, waarbij soms bewust ruimte kan
worden opgezocht, om rechtvaardige toepassing te realiseren. Relevant
voor de uitvoering is ook welk mensbeeld ten grondslag ligt aan nieuwe
wetgeving. De gevolgen van dit mensbeeld kunnen verstrekkend zijn,
zoals de toeslagenaffaire heeft laten zien. Daarom moet hier nadrukkelijk
en open discussie over worden gevoerd bij de voorbereiding en behandeling van wetsvoorstellen.
Het POK-rapport benadrukt dat het in veel gevallen goed gaat, en die
gevallen moeten de standaard worden. Dit bevordert dat oplossingen
voor maatschappelijke problemen beter aansluiten bij de behoefte in de
praktijk, zodat ze ook werken. Voor de uitvoeringsinstanties is bovendien
essentieel dat er niet telkens weer nieuwe wetgeving wordt gemaakt,
maar dat eerst gezamenlijk bezien wordt of de bestaande wettelijke- en
beleidskaders ook andere mogelijkheden bieden om problemen op te
lossen. De intensievere samenwerking is in de eerste plaats een kwestie
van doen, maar vraagt ook om een cultuurverandering, ambtelijk
vakmanschap en sturing door de ambtelijke leiding. Door nauw samen te
werken, krijgen alle betrokkenen meer zicht op elkaars werkvelden en
dilemma’s en zo ook beter begrip voor elkaar.
De kabinetsbrief Werkagenda voor de Publieke Dienstverlening
(Kamerstuk 25 295, nr. 295), die gelijktijdig met deze brief aan uw Kamers
wordt gezonden, besteedt veel aandacht voor de verbetering van de
samenwerking tussen beleid, wetgeving en uitvoering. Zo zien de acties
uit de Werkagenda op het versterken van de positie van uitvoeringsinstanties en op een intensivering van samenwerking tussen departementen
en uitvoeringsinstanties.
2. Vernieuwing van het Integraal Afwegingskader voor beleid en
wetgeving
Een belangrijk instrument om de kwaliteit van beleid en wetgeving te
verbeteren, is toepassing van het IAK in het beleid- en wetgevingsproces.10 Dit instrument zorgt voor een goede beleidsanalyse door vragen
te stellen over de beste oplossing voor een probleem en het beste
instrument (nut, noodzaak en proportionaliteit). Toepassing van dit
instrument draagt bij aan de kwaliteit van beleid en wetgeving en helpt
ook om de samenwerking tussen beleid, wetgeving en de uitvoering te
versterken. Het IAK bevordert ook het rekening houden met het doenvermogen van burgers en de maatschappelijke effecten van beleid en
regelgeving, door hier expliciet aandacht voor te vragen.
Op dit moment wordt het IAK echter niet standaard toegepast bij de
voorbereiding van beleid en wordt het te vaak gezien als uitsluitend een
wetgevingsinstrument. Dit moet veranderen. Het kabinet werkt daarom
aan een vernieuwing van het IAK om te zorgen dat departementen dit
instrument beter, op het juiste moment en consequenter toepassen, met
name in de beleidsvoorbereiding.11 Het recent verschenen onderzoek van
de Algemene Rekenkamer over het programma «Inzicht in Kwaliteit» en
de reactie van de Minister van Financiën illustreren en ondersteunen ook
10
11

Zie: www.naarhetiak.nl.
Zoals aangegeven in de eindrapportage van het programma Inzicht in Kwaliteit, Kamerstuk
31 865, nr. 184.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

5

het belang hiervan.12 De vernieuwing richt zich op een eenvoudigere
inhoud en opbouw, een gebruiksvriendelijkere presentatie, meer
rijksbrede bekendheid van het IAK en het stimuleren van het gebruik van
het IAK bij de beleidsvoorbereiding. In het najaar van 2021 zal het kabinet
u nader informeren over de voortgang van deze herziening.
Doenvermogen en gedragsinzichten
De term «doenvermogen» is dankzij het WRR-rapport «Weten is nog geen
doen» uit 2017 een ingeburgerd begrip geworden dat ook is opgenomen
in het IAK. Het rapport heeft ervoor gezorgd dat bij het maken van beleid
en wet- en regelgeving vaker wordt nagedacht over de vraag of burgers
regelgeving wel kunnen naleven of uitvoeren («doen»). Uit de POK- en
TCU-rapporten blijkt dat dit nog beter kan en moet. In de brief van 3 juni
201913 van de Minister voor Rechtsbescherming is u een voortgangsrapportage over doenvermogen toegezegd. Deze treft u in de twee bijlagen
bij deze brief aan, gelet op de inhoudelijke samenhang.14
De regels ter bestrijding van de Covid-19 pandemie en de directe relatie
met het gedrag van burgers en bedrijven benadrukken nog eens het
belang van doenvermogen en het toepassen van gedragsinzichten voor
de effectiviteit van de regels. De bijgesloten rapportage laat zien dat er
stappen zijn gezet, maar dat we er nog niet zijn: het toepassen van
gedragsinzichten, waaronder doenvermogen, moet vaste praktijk worden
bij de departementen en de uitvoeringsinstanties. Voldoende gedragsdeskundigheid beschikbaar hebben is dan ook essentieel voor de departementen. Steeds meer departementen zijn hiervan doordrongen en hebben
gedragsdeskundigen in dienst. Andere departementen zullen hun
capaciteit uitbreiden of nauwer samenwerken met de uitvoeringsinstanties die structureel al investeren in gedragsdeskundigheid.
Daarnaast wordt een rijksbrede opleiding over doenvermogen ontwikkeld
voor zowel beleidsmedewerkers als wetgevingsjuristen. Door de
gedragskennis bij de departementen te vergroten, zal het rekening
houden met doenvermogen en het toepassen van gedragsinzichten bij
beleid en wetgeving steeds gebruikelijker worden.
3. Versterking wetgevingskwaliteit
Departementale borging wetgevingskwaliteit
Iedere bewindspersoon in het kabinet is verantwoordelijk voor het
ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardig beleid en kwalitatief
hoogwaardige wet- en regelgeving (gelet op artikel 44 van de Grondwet).
De juridische directies van de departementen vervullen een belangrijke rol
in dit proces als het gaat om de instrumentkeuze in het beleidstraject en
bij de voorbereiding van wetgeving. Als gekozen wordt voor het maken
van wet- en regelgeving kijken zij niet alleen naar de juridische aspecten,
maar toetsen zij ook of bij de ontwikkeling van het beleid het IAK
afdoende is toegepast (waaronder nut en noodzaak van een regeling) of

12
13
14

Kamerstuk 31 865, nr. 186.
Kamerstuk 34 775, AS.
Bijlage 1 laat zien op welke manier de departementen en een aantal uitvoeringsorganisaties
het onderwerp van doenvermogen of het toepassen van gedragsinzichten hebben belegd.
Daarbij is een breed scala aan voorbeelden opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

6

de uitvoeringsinstanties voldoende zijn betrokken15 en of voldoende
rekening is gehouden met de doenlijkheid van het wetsvoorstel voor
burgers en bedrijven. Op deze manier bewaken zij binnen hun departement de kwaliteit van de wetgeving. Openheid over de gemaakte keuzes
en de verkenning van de geschikte oplossing, naast de nut en noodzaak, is
onderdeel van de nieuwe bestuurscultuur. Hiermee wordt ook de rol van
beide Kamers als medewetgever versterkt.
Samenwerking
Continu moet geïnvesteerd worden in de kennis en kunde van de
(wetgevings)juristen bij de departementen. Zij zijn als professional
essentieel in het proces van het voorbereiden van hoogwaardige wet- en
regelgeving, maar ook als het gaat om het adviseren over het inzetten
door beleid van andere instrumenten dan wetgeving. Daartoe is in 2019
het programma Versterking juridische functie Rijk van start gegaan.
Daarin geven de centrale juridische directies van de departementen, met
het SG-beraad als opdrachtgever, invulling aan een aantal actielijnen om
de juridische functie te versterken. Vanuit het perspectief van de
versterking van de samenwerking worden de onderstaande vijf punten
uitgelicht:
1. Ontwikkelen: talentscouting en opvolgingsplanning voor juridische
(management)functies
Een nieuw programma richt zich op het zicht krijgen op juridisch
(management)talent binnen het Rijk en om een breder aanbod van
kandidaten te krijgen. Ook dient dit programma ertoe om effectieve
verbinding van de Algemene Bestuursdienst (hierna: ABD) met de
juridische kolom te bewerkstelligen, nu het opbouwen van expertise
binnen de ABD nodig is voor deze specialistische doelgroep.
2. Door ontwikkelen: interdepartementaal mobiliteitsbeleid
Er wordt sterker ingezet op het stimuleren van interdepartementale
mobiliteit, waarbij de (uitvoerings)instanties worden betrokken. Ook de
ontwikkeling van juridisch talent wordt hiermee gefaciliteerd, naast het
interdepartementaal delen van de vraag naar en het aanbod van
juristen. Ook op specifieke, gespecialiseerde klussen, zal sterker
worden samengewerkt tussen de departementen. Hiermee kan de
externe inhuur worden verminderd.
3. Nieuwe impuls: werving en imago
Jong talent wordt nu al goed geworven dankzij het traineeprogramma
van de Academies voor Wetgeving en Overheidsjuristen. Bijzondere
aandacht verdient evenwel het werven van juristen uit andere sectoren
(de zogeheten zij-instromers) – zoals de rechtspraak, advocatuur,
andere overheden en wetenschap – met een andere achtergrond en
ervaring. Hun kennis en ervaring versterkt de verschillende perspectieven en dynamiek van de juridische functie. Hiertoe wordt de werving
van juristen uit andere sectoren gemoderniseerd.
4. Door ontwikkelen: gemeenschappelijke inbeddingsstandaarden
De borging van kwaliteit en het delen van standaarden is essentieel
voor de kwaliteit van de juridische functie. Rekening houdende met de
diversiteit tussen de centrale juridische directies, worden de gemeenschappelijke standaarden verder uitgewerkt. Een nieuwe regeling van
de Minister-President16 heeft hier al een belangrijke stap in gezet, door

15

In dit verband wordt toegezien op het al bestaande beleid om rapportages en andere
brondocumenten die informatie bevatten over de uitvoerbaarheid van een wetsvoorstel al
sinds 2017 actief openbaar te maken op de Wetgevingskalender van de rijksoverheid.
(Kamerstuk 33 009, nr. 39). En: https://wetgevingskalender.overheid.nl/regeling/
OverviewInWording).
16
Regeling van de Minister-President, Minister van Algemene Zaken, van 24 maart 2021,
houdende vaststelling van Aanwijzingen voor de juridische functie Rijk (Stct. 2021, nr. 17243).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

7

de positie van de juridische functie binnen een departement te borgen.
Hiermee heeft de juridische directie een sterkere positie voor advisering en zo nodig een tegengeluid te laten horen.
5. Blijven bevorderen: juridische kennis bij alle lagen binnen het
ministerie
Juridische kennis moet beter gedeeld worden, zodat deze ook buiten
de juridische directies aanwezig is. Dat bevordert de kwaliteit van het
werk van beleidsmedewerkers. De juridische directies zetten daarom in
op het nadrukkelijker delen van hun kennis en ervaring.
Samenwerking vanuit wetgevingstoetsing
Behalve de versterkte toetsing op kwaliteit – zie de hierop volgende
paragraaf – zal het Ministerie van JenV vanuit haar rol voor de wetgevingstoetsing ook (blijven) inzetten op samenwerking en versterking van
de departementale wetgevingskwaliteit. Door het aanbieden van
opleidingen, intervisie tussen departementen, het delen van domeinoverstijgende kennis, en het vaker uitwisselen van wetgevingsjuristen en
toetsingsjuristen tussen de juridische directies en de wetgevingstoetsing
van het Ministerie van JenV.
JenV zal ook sterker inzetten op het delen van de kennis uit de rijksbrede
toetsing, onder andere door kennisbijeenkomsten te houden over de
lessons learned. Zo zal het ministerie in samenwerking met de Academie
voor Wetgevingsjuristen en Overheidsjuristen, wetenschap en uitvoeringsorganisaties podcasts maken over onderwerpen van wetgevingskwaliteit, zowel voor professionals, als voor rechtenstudenten en andere
belangstellenden. Ook zullen, waar nodig, nieuwe handreikingen en
andere hulpmiddelen worden gemaakt om de wetgevingskwaliteit te
versterken.17 Verder zal dit ministerie sterker inzetten op het beschikbaar
zijn als sparringpartner voor de juridische directies van de andere
departementen bij het voorbereiden van nieuwe wet- en regelgeving.
Tenslotte wordt meer geïnvesteerd in de ICT-infrastructuur voor het
wetgevingsproces als basis voor het delen van kennis en het beter
faciliteren van de onderlinge samenwerking.
Juridische kwaliteitsrapportage
In samenhang met het voormelde gemeenschappelijke programma
Versterking juridische functie Rijk, stellen de juridische directies van alle
departementen jaarlijks een gezamenlijke kwaliteitsrapportage over de
juridische functie op. De informatie in deze rapportage zal verder worden
geüniformeerd om de onderlinge vergelijkbaarheid te bevorderen. Ook zal
de analyse (bijvoorbeeld over de doorlooptijden of het aantal bezwaar- en
beroepszaken) worden verbreed om het lerend vermogen te vergroten.
Hiermee wordt ook interdepartementaal verantwoording afgelegd over de
kwaliteit van de juridische functie.
Internetconsultatie
Internetconsultatie van voorgenomen beleid en regelgeving levert een
belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van wetgeving. Via de website
www.internetconsultatie.nl kunnen belanghebbenden en andere geïnteresseerden in een vroeg stadium kennisnemen van voorstellen en daarop
een reactie geven. Dit vergroot de transparantie van het wetgevingsproces en levert nuttige informatie op die gebruikt kan worden om de
voorstellen te verbeteren. Sinds de eerste pilots in 2009 heeft internetcon17

Veel materiaal en kennisproducten zijn al beschikbaar via de site van het kenniscentrum
Wetgeving en Juridische Zaken (www.kcwj.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

8

sultatie zich ontwikkeld tot een vanzelfsprekende stap in het wetgevingsproces. Om die vanzelfsprekendheid te onderstrepen wil het kabinet
internetconsultatie steviger in het wetgevingskwaliteitsbeleid verankeren
en minder uitzonderingen hierop toestaan. Daarnaast wil het kabinet de
website voor internetconsultatie, die stamt uit 2009, bij de tijd brengen en
gebruiksvriendelijker maken; ook dat zal een impuls geven aan de
opbrengsten van internetconsultatie. Tot slot zet het kabinet in op
verbetering van de teksten op de website, die bezoekers nu vaak
ingewikkeld vinden. Daarom start in 2021 een pilot om de opzet en
begrijpelijkheid van de consultaties te verbeteren, als vervolg op de
verkenning «Innovatie in consultatie» in het kader van het JenV Startup in
Residence programma.18 Deze verbeteringen dragen bij aan de transparantie van het wetgevingsproces, de betrokkenheid van het bredere
publiek bij dat proces en aan de kwaliteit van wetgeving.
4. Versterking interdepartementale wetgevingstoets
In de kabinetsreactie op het POK-rapport is, zoals hiervoor aangegeven,
toegezegd dat de rijksbrede wetgevingstoetsing wordt versterkt. De
verantwoordelijkheid van het Ministerie van JenV voor de toetsing van
wetgeving op rechtsstatelijke en bestuurlijke kwaliteit,19 is geen geïsoleerde stap in het wetgevingsproces. De consultatie en adviezen van
burgers en betrokken organisaties, de advisering door de Afdeling
advisering van de Raad van State en de rol van het bureau wetgeving van
de Tweede Kamer zijn evenzeer belangrijke onderdelen van de bewaking
van de kwaliteit van wetgeving. Bovendien vervullen de Tweede en Eerste
Kamer hier een essentiële rol in vanuit hun wetgevende en controlerende
functie.
Vergroten meerwaarde interdepartementale wetgevingstoets
Een van de instrumenten om de kwaliteit van wetgeving te versterken is
de rijksbrede wetgevingstoets. Deze toets op de kwaliteitseisen voor
wetgeving, zoals vastgelegd in de Aanwijzingen voor de regelgeving en
het IAK, vindt plaats in de fase van voorbereiding van wetgeving, het
oordeel speelt een rol in de besluitvorming door de ministerraad.
Om de meerwaarde van de wetgevingstoets te vergroten, versterkt het
Ministerie van JenV de toets door een aantal acties:
1. Selectieve toetsing
Het ministerie gaat nadrukkelijk selectiever toetsen, door niet meer alle
voorstellen te toetsen, maar zich vooral te richten op de voorstellen die
complex zijn en grote maatschappelijke impact kunnen hebben. Op
basis van het Regeerakkoord en gesprekken met de departementen
wordt een selectie gemaakt van complexe dossiers die extra aandacht
vanuit de wetgevingstoets vragen. Deze selectie wordt regelmatig
bijgesteld tijdens de kabinetsperiode. Na de selectie zullen kleine,
eenvoudige en/of technische voorstellen niet meer getoetst worden.
De focus komt daarmee te liggen op een diepgaandere toetsing van
complexe voorstellen met een mogelijk grote maatschappelijke
impact, waarbij ook wordt gekeken naar de samenhang tussen
voorstellen en bestaande wetgeving.
2. Prioriteiten stellen
De wetgevingstoetsing gaat zich voortaan focussen op een aantal
prioriteiten, die periodiek tegen het licht worden gehouden.
De nieuwe prioriteiten in de wetgevingstoetsing zijn:
18
19

Kamerstuk 34 430, nr. 10 en Kamerstuk 29 515, nr. 437).
Zie Aanwijzingen voor de regelgeving, nr. 7.4: Aanwijzing 7.4 Wetgevingstoets | Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken (kcwj.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

9

•

Menselijke maat: Biedt het wetsvoorstel voldoende ruimte om in de
uitvoering rekening te houden met de individuele omstandigheden,
de hardheid, de proportionaliteit en evenredigheid?
• Doenvermogen: Houdt het wetsvoorstel voldoende rekening met
het doenvermogen van burgers en zijn de effecten van het voorstel
op burgers en de maatschappij voldoende helder?
• Uitvoerbaarheid: Is het wetsvoorstel samen met de betrokken
uitvoerende partijen voorbereid en kunnen zij dit adequaat
uitvoeren of handhaven?
In de samenwerking met het Ministerie van JenV bij de wetgevingstoetsing zal het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een discriminatietoets verrichten.20
3. Onderdeel van besluitvorming
De wetgevingstoets wordt nadrukkelijker onderdeel van de besluitvorming in de ministerraad, doordat de conclusie uit de wetgevingstoets
expliciet besproken wordt als hierover eerder geen overeenstemming
is bereikt. De meerwaarde van de wetgevingstoetsing is dat juist in de
voorbereidingsfase van wet- en regelgeving met meer afstand van de
politieke afspraken of beleidswensen naar een voorstel wordt gekeken.
In de fase van besluitvorming door de ministerraad kan het Ministerie
van JenV, als geen overeenstemming wordt bereikt over de conclusies
en aanbevelingen in de wetgevingstoets van een wetsvoorstel, punten
expliciet voorleggen bij de bespreking in de ministerraad.21 Ook zal de
al bestaande mogelijkheid van een wetgevingsrapport daarbij vaker
worden benut, zodat toegelicht kan worden welke knelpunten zijn
gesignaleerd.22 Het kabinet neemt een besluit over een wetsvoorstel,
met inachtneming van de conclusie uit de wetgevingstoets. Dat kan
ertoe leiden dat een wetsvoorstel niet in die vorm wordt voorgelegd
aan de Raad van State. Tevens kan de ministerraad ervoor kiezen om
in de adviesaanvraag aan de Raad van State aandacht te vragen voor
bepaalde vraagstukken.
4. Proactieve betrokkenheid
De wetgevingstoets gaat sterker inzetten op proactieve betrokkenheid
vanaf het beginstadium van een voorstel. Dit wordt nu al selectief
gedaan, maar zal verder worden uitgebreid door hier meer capaciteit
voor vrij te maken. Door in dergelijke trajecten vroegtijdig mee te
denken over de te maken beleidskeuzes, maar ook over de noodzaak,
proportionaliteit en rechtsstatelijkheid van eventuele wetgeving kan
een bijdrage worden geleverd aan de wetgevingskwaliteit. Dit is dan
vaak effectiever dan op het moment van de formele wetgevingstoets
wanneer een voorstel immers nagenoeg gereed is.
Staat van de wetgevingskwaliteit
Voortaan zal het Ministerie van JenV een nadrukkelijker signalerende en
reflecterende functie vervullen, ook los van individuele wetsvoorstellen.
Vanuit de wetgevingstoets is er immers meer zicht op horizontale,
rijksbrede ontwikkelingen en knelpunten die geagendeerd en opgelost
moeten worden. Een aantal hoogste rechters, zoals de Hoge Raad en de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, maakt in hun
jaarverslagen al werk van een signaalfunctie aan de wetgever. Ook vanuit
het parlement is daar belangstelling voor.23

20

Zie par. 6 op pag. 13 van de kabinetsreactie op het POK-rapport (Kamerstuk 35 510, nr. 4).
Dit sluit aan bij de tweede aanbeveling van de Raad van State in de brief van 21 april 2021 aan
de Minister-President over de kwaliteit van wetgeving.
22
Aanwijzing 7.4 Aanwijzingen voor de Regelgeving.
23
Kamerstuk 29 279, nr. 577.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

10

Het Ministerie van JenV zal deze signalen meer systematisch onderdeel
maken van het wetgevingsbeleid. En dat geldt ook voor gesprekken met
inspecties, uitvoeringsinstanties, het Sociaal en Cultureel Planbureau en
Hoge Colleges van Staat zoals de Nationale ombudsman en de Algemene
Rekenkamer. Hun adviezen en rapporten kunnen bijdragen aan de
kwaliteit van beleid en wetgeving, maar leiden nog niet in voldoende
mate tot aanpassing van beleid en wet- en regelgeving. Met het tweejaarlijks uitbrengen van een openbaar advies over de «Staat van de wetgevingskwaliteit» wil het Ministerie van JenV bevorderen dat inzichten uit de
wetgevingstoets en de voormelde signalen en rapporten beter worden
benut bij het maken van wet- en regelgeving.24 Bovendien wil het kabinet
hiermee het parlement als medewetgever beter inzicht bieden in de
belemmeringen die zich voordoen voor de kwaliteit van wetgeving, mede
gelet op de motie van het lid van der Staaij c.s.25 over het versterken van
de taak van het parlement om wet- en regelgeving te toetsen en
evalueren.
Betekenis voor de medewetgever: initiatiefwetgeving en amendementen
Veel van de voorgaande ambities hebben betrekking op beleid en
wetgeving van de departementen. Voor initiatiefwetgeving is uiteraard
wetgevingskwaliteit, met daaronder begrepen uitvoerbaarheid en oog
voor het burgerperspectief, evenzeer van belang. Tegelijkertijd is er sprake
van verschillende verantwoordelijkheden van de beide Kamers en het
kabinet. Met inachtneming van die balans biedt het kabinet opstellers van
initiatiefwetgeving aan om initiatiefwetsvoorstellen te toetsen. Bovendien
wordt de bestaande handreiking voor ambtelijke bijstand bij initiatiefvoorstellen26 uitgebreid met de onderdelen uit deze brief die ondersteunend
zijn aan de versterking van de beleidsvoorbereiding. In kabinetsstandpunten op initiatiefwetgeving zal het kabinet ook aandacht besteden aan
aspecten van wetgevingskwaliteit.
Amendementen die worden ingediend en aangenomen tijdens de
parlementaire behandeling hebben soms vergaande gevolgen voor de
uitvoerbaarheid van een wetsvoorstel. Uitvoeringsinstanties zijn graag
bereid om in bijvoorbeeld technische briefings in de Kamers toe te lichten
op welke manier beleid en wet- en regelgeving goed of juist niet goed
uitvoerbaar is (ook voor initiatiefwetsvoorstellen). In dit samenspel tussen
Kamer, kabinet en ambtelijke organisatie is het dan ook van belang dat
randvoorwaarden geborgd zijn voor een ontspannen maar rolbewuste
relatie, zodat rechtmatigheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid verenigd
zijn. Het kabinet gaat graag met de voorzitters van de Tweede Kamer en
Eerste Kamer in gesprek over hoe meer ruimte kan worden gecreëerd
voor reflectie op de uitvoeringsconsequenties van een amendement, van
een initiatiefwetsvoorstel en tijdens de behandeling van een wetsvoorstel.
In dit verband is relevant dat het kabinet momenteel voorbereidingen treft
voor een rondetafelconferentie tussen de staatsmachten. Deze vloeit
mede voort uit de uitnodiging van de voorzitter van de Raad voor de
rechtspraak om te komen tot een permanent gesprek tussen de
staatsmachten.27

24

Dit is een aanbeveling uit de brief Raad van State van 19 april 2021 met Aanbevelingen om het
wetgevingsproces en de wetgevingskwaliteit te bevorderen. (https://www.raadvanstate.nl/
actueel/nieuws/@125178/aanbevelingen-wetgevingsproces/).
25
Kamerstuk 35 510, nr. 28.
26
Kamerstuk 34 775, nr. 86 en Kamerstuk 34 550, Z.
27
In het kader van de uitvoering van de motie van de leden Omtzigt en van Dam (Kamerstuk
35 510, nr. 12).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

11

5. Sneller inspelen op ervaringen in de praktijk
Het kabinet benadrukt dat een beleid- en wetgevingstraject niet is
afgerond met het aannemen, inwerkingtreden en implementeren van een
wetsvoorstel. Juist de toepassing en werking in de praktijk laten zien of
het meest effectieve resultaat wordt bereikt voor een maatschappelijk
probleem. Als een wet in werking treedt, kan tijdens de uitvoering
daarvan blijken dat het beoogde doel niet verwezenlijkt wordt of dat de
uitvoeringsinstanties tegen problemen aanlopen in de uitvoering van de
wet of de handhaving daarvan. Het kabinet wil daarom de invoeringstoets
inzetten als instrument om de effectiviteit van de wet een jaar na
inwerkingtreding te toetsen (voorafgaand aan de beleidsevaluatie die vaak
pas na drie tot vijf jaar plaats vindt). Dit bevordert het leren van de
werking van de wet in de praktijk.
Deze invoeringstoets wordt thans nader uitgewerkt en het kabinet zal u
hierover nader informeren.28 De uitvoeringsinstanties blijven daartoe na
de inwerkingtreding met het verantwoordelijke departement in nauw
contact om hun ervaringen met een wet te delen. Als bepaalde onderdelen in een wet tot uitvoerings- of handhavingsproblemen leiden, dan
moet hierop zo snel mogelijk actie worden ondernomen. Soms blijkt dit
na een paar jaar tijdens een wets- of beleidsevaluatie, maar soms blijkt dit
ook al eerder. Een regulier wetstraject om eventuele problemen op te
lossen duurt gemiddeld anderhalf jaar, wat te lang is als er wezenlijke
problemen zijn met een wet of de uitvoering daarvan. Soms is aanpassing
van de wet nodig, maar soms is het maken van andere afspraken met de
uitvoeringsinstanties over de toepassing van de regels effectiever. Samen
met de beide Kamers zal verkend worden of een versnelde wetgevingsprocedure kan worden ontwikkeld en ingezet, specifiek voor dergelijke
aanpassingen.
In beleidsevaluaties van wetgeving, vaak na drie of vijf jaar, moet
eveneens sterker de nadruk worden gelegd op de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid van de wet. In het TCU-rapport staat: «Met de
evaluaties die er wel zijn van uitvoeringsorganisaties, wordt nauwelijks
iets gedaan in politieke debatten. De aandacht gaat vaak alleen uit naar
uitvoeringsorganisaties als er incidenten zijn. De Afdeling advisering van
de Raad van State merkt op dat een gestructureerde gedachtewisseling
met het parlement aan de hand van evaluaties van beleid en wetgeving
vaak achterwege blijft door de focus op incidenten en de daarop regelmatig volgende «regelreflex».»29
Het kabinet wil hierover graag in gesprek met het parlement. Zo zou een
beleidsevaluatie met grote uitvoeringscomponenten tot een debat met uw
Kamer kunnen leiden. Als er in de praktijk na één jaar of na drie jaar de
wet geen effectieve oplossing voor het maatschappelijke probleem blijkt
te zijn, dan moet dat leiden tot een heroverweging van het beleid of van
de wet. Ook daarom is het van belang dat departementen voortdurend in
gesprek blijven met de betrokken uitvoeringsinstanties, om open te staan
voor de signalen uit en ervaringen in de praktijk.
Conclusie
Het verkrijgen en behouden van het vertrouwen van de burger in de
overheid is een belangrijke opdracht van het kabinet. De overheid moet
dit vertrouwen verdienen door geloofwaardig en betrouwbaar te zijn, door
28

Zoals is verzocht door de Commissie voor de Werkwijze van de Tweede Kamer, bij brief van
1 juni jl. aan de Minister-President.
29
Zie p. 14 van het TCU-rapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

12

open te zijn over besluitvorming en door open te staan voor signalen uit
de maatschappij en de organisaties die het beleid en de wetgeving
uitvoeren of handhaven. Het versterken van de kwaliteit van beleid en
wetgeving door het onderlinge vertrouwen tussen beleid, wetgeving en
uitvoering te vergroten, levert hier een belangrijke bijdrage aan. Het
POK-rapport en het TCU-rapport laten zien welke verstrekkende effecten
het kan hebben als beleid en wet- en regelgeving onvoldoende gericht zijn
op het primaire doel: problemen oplossen en de maatschappij en burgers
bescherming bieden. Een burger mag nooit het slachtoffer worden van te
rigide beleid of wetgeving of een te harde uitvoering daarvan. De in deze
brief toegezegde acties vragen vasthoudendheid over een langere
periode, maar dragen bij aan de noodzakelijke verbetering van de kwaliteit
van beleid en wetgeving.
Voor een blijvende verandering is het evenwel noodzakelijk dat alle
betrokken actoren hieraan een bijdrage leveren. Dit begint met beleidsmedewerkers en wetgevingsjuristen die nauw samenwerken met uitvoeringsinstanties en open staan voor signalen van stakeholders en ketenpartners.
En het vergt van kabinet en parlement dat zij bereid zijn tot het maken van
eventueel andere keuzes. Niet altijd kan worden vastgehouden aan eerder
gemaakte politieke afspraken. Het parlement vervult hierin een belangrijke
rol. Vanuit haar controlerende rol en als medewetgever kan zij het kabinet
bij de les houden over de nut en noodzaak van beleid of wetgeving en oog
houden voor de gevolgen hiervan. En net als bij de voorbereiding van een
voorstel de gevolgen voor de uitvoering, burgers en bedrijven betrokken
moeten worden, is het belangrijk dat tijdens de parlementaire behandeling ook ruimte is voor reflectie op deze gevolgen door een
amendement of motie. Alleen samen kunnen we voor een blijvende
verandering zorgen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

13

Bijlage 1:

Een overzicht van de manier waarop het onderwerp van doenvermogen en het toepassen van gedragsinzichten duurzaam is
belegd bij de rijksoverheid.
Hieronder beschrijf ik van de relevante departementen en van een aantal
uitvoeringsinstanties op welke manier zij het onderwerp van doenvermogen en/of het toepassen van gedragsinzichten duurzaam hebben
belegd.
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
Het Ministerie van BZK heeft het onderwerp van doenvermogen belegd in
een specifieke directie. De coördinatie van gedragskennis is belegd bij de
directie Kennis, Internationaal, Europa en Macro-economie (KIEM). Vanuit
KIEM wordt deelgenomen aan BIN NL. De BIN NL is een interdepartementaal netwerk van gedragsdeskundigen. BIN NL faciliteert het
onderling uitwisselen van kennis en ervaringen en heeft een ondersteunende en aanjagende rol om het gedragswetenschappelijke perspectief
binnen de overheid te laten indalen.
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
Binnen het Ministerie van SZW is het toetsen van het doenvermogen en
het bredere burgerperspectief in diverse trajecten meegenomen. Hierbij
wordt allereerst een inschatting gemaakt van het effect op het doenvermogen van burgers op basis van informatie uit recente onderzoeken en
evaluaties. Daarna worden nieuwe inzichten verworven door burgers
actief te benaderen om mee te denken op beleidsvraagstukken vanuit een
burgerperspectief, waar doenvermogen onderdeel van is. Binnen het
Ministerie van SZW worden beleidsmedewerkers hierin actief ondersteund, bijvoorbeeld door het delen van ervaringen op dit vlak en het
toepassen van nieuwe werkwijzen, zoals «design thinking», bij het tot
stand brengen van nieuw beleid. Daarnaast is doenvermogen onderdeel
van de uitvoeringstoetsen die worden uitgevoerd bij nieuwe beleid.
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
Bij het UWV zijn meerdere gedragswetenschappers werkzaam die
klantreizen opstellen en uitvoeringsprocessen vanuit het klantperspectief
bekijken. Om doenvermogen in te bedden in de organisatie van het UWV,
is het kennisthema doenvermogen als onderdeel van de UWV kennisagenda gestart in 2020.30 Dit kennisthema richt zich op de relevantie van
doenvermogen bij het UWV, het ontwikkelen van een doenvermogentoets
en het signaleren van knelpunten in bestaande werkprocessen en
dienstverlening. Naast de kennisagenda wordt er ook aandacht aan
doenvermogen besteed binnen het beleid van het UWV. UWV heeft in
verschillende uitvoeringstoetsen het onderdeel doenvermogen meegenomen in de weging van uitvoerbaarheid. Om dit duurzaam en regulier
mee te nemen in het beleidsproces ontwikkeld het UWV op dit moment
een doenvermogentoets die kan worden ingezet bij beleidstrajecten met
departementen en in de uitvoeringstoetsen.
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Om gedragsinzichten toe te passen bij ontwikkeling van beleid en de
implementatie van wet- en regelgeving, heeft de SVB hiertoe een speciale
kerngroep ingesteld. Hierin zitten medewerkers van SVB met kennis op

30

https://www.uwv.nl/overuwv/Images/uwv-kennisagenda-2020-2021.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

14

het gebied van beleid, gedragswetenschap, onderzoek en de uitvoeringspraktijk.
Financiën
Binnen het Ministerie van Financiën zijn bij specifieke onderdelen van het
beleidsdepartement in 2020 verschillende gedragsdeskundigen aangesteld. Deze gedragsdeskundigen zijn tevens aangesloten bij het «Gedragsnetwerk Financiën». Dit is een groep van gedragsdeskundigen werkzaam
binnen het ministerie.
Binnen het Ministerie van Financiën en de Belastingdienst wordt
momenteel gewerkt aan het verder intensiveren van de samenwerking
rondom gedragsvraagstukken. Zo wordt samengewerkt aan het verankeren van gedragsinzichten en doenvermogen bij de uitwerking van het
Belastingplan. In dit kader is in 2021 binnen DGFZ een «doenvermogenscan» ingevoerd om bij het ontwerp van nieuwe fiscale wet- en
regelgeving aandacht te schenken aan de doenbaarheid voor burgers en
ondernemers. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de Belastingdienst.
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Dienst Uitvoering Onderwijs
(DUO)
DUO en het Ministerie van OCW hebben een gezamenlijke werkgroep
gedragsinzichten die zich bezighoudt met het stimuleren van het gebruik
van gedragsinzichten op thema’s waar sprake is van ongewenst of
suboptimaal gedrag. Dit gedrag kan voortkomen uit een beperkt doenvermogen van de doelgroep. Geregeld wordt daarbij externe gedragsexpertise betrokken die wordt ingezet voor het maken van een gedegen
gedragsanalyse, het ontwerp van interventies om het doelgedrag te
stimuleren en het evalueren van de ontwikkelde interventies.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
VWS heeft per beleidsonderwerp en per directie onderzocht hoe rekening
kan worden gehouden met het doenvermogen van burgers. Door de inzet
van speciaal opgezette (tijdelijke) teams of programma’s wordt bezien wat
nodig is om complexe zorgvragen, schuldenproblematiek, multiproblematiek of coronagerelateerde kwesties op te lossen, te verbeteren, meer
bekendheid te geven en welke lessen er te leren zijn. Hiervoor is samenwerking gezocht tussen de burgers en hulpverleners, gemeenten,
zorgverzekeraars en andere partijen. Voorbeelden hiervan zijn het
actieteam hulpmiddelen, het actieprogramma dak- en thuisloze jongeren,
de praktijkteams zorg op de juiste plek, de landelijke werkgroep «Wij zien
je Wel» voor gezinnen met een kind met zeer ernstige verstandelijke en
meervoudige beperkingen en de programma-directie COVID-19. VWS
verkent momenteel de mogelijkheid van gedragswetenschappers van het
RIVM om een rol te vervullen in het opzetten van een algemene doenvermogenstoets binnen het ministerie, en de uitvoering daarvan.
Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
Binnen de Ministeries van EZK en LNV ondersteunt een Behavioural
Insights Team (BIT), bestaande uit drie gedragsexperts, beleidsdirecties
met het toepassen van gedragsinzichten in hun beleid. Het team heeft
verschillende projecten lopen op de prioritaire thema’s van de ministeries.
In de projecten staat het realiseren van een gedragsverandering centraal.
Sommige projecten raken ook aan het deelaspect doenvermogen. Zo
adviseert BIT in interdepartementaal verband over de ontwikkeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

15

gedragsinterventies gericht op het tegengaan van de verspreiding van
COVID-19 en de naleving van de Coronagedragsregels.
De doelgroepen van het beleid en wet- en regelgeving van EZK en LNV
beleid zijn vaak bedrijven in plaats van burgers. Het BIT werkt daarom aan
de ontwikkeling van een tool die beleidsmakers moet helpen om met
kennis van gedrag beleid te ontwikkelen dat gericht is op bedrijven. Deze
tool zal in de loop van 2021 gereed zijn.
Het Ministerie van EZK heeft de zogeheten MKB-toets in het leven
geroepen, die vanaf 1 mei 2019 bij alle departementen zorgt voor speciale
aandacht voor de werkbaarheid van nieuwe wet- en regelgeving bij
MKB-ondernemers. De MKB-toets houdt in dat voorgenomen maatregelen
met substantiële regeldrukgevolgen voor het MKB worden besproken in
een panelbijeenkomst met MKB’ers, die op basis van hun praktijkervaring
kunnen wijzen op praktijkproblemen en hoge regeldrukkosten. Hoewel de
toets niet specifiek is gericht op het doenvermogen van de MKB’ers,
zullen opgeloste knelpunten wel hieraan bijdragen. Zeker voor ZZP’ers,
die gezien kunnen worden als een burger met een bedrijf, zijn werkbare
regels een eerste voorwaarde om in staat te zijn actie te ondernemen
conform de bedoeling van de wetgever.
Justitie en Veiligheid (JenV)
Binnen het Ministerie van JenV is het onderwerp van doenvermogen
belegd bij een specifieke directie. Eind 2020 is een programma van start
gegaan om het toepassen van gedragswetenschappelijke inzichten binnen
JenV verder te bevorderen, zowel voor beleidsontwikkeling (extern
gericht) als voor organisatieontwikkeling (intern gericht). Daartoe maakt
het bestaande JenV-gedragsteam een doorstart, gericht op het tot stand
brengen van een goed functionerend en breed gedragen
JenV-gedragsnetwerk. Doenvermogen is een van de onderwerpen waar
het gedragsnetwerk zich op richt. Momenteel wordt verkend om in 2021
binnen JenV een voorlichtingscampagne te starten voor beleidsmedewerkers en wetgevingsjuristen om meer te leren over het toepassen van
doenvermogen en het gedragsteam breed onder de aandacht te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

16

Bijlage 2:

Een overzicht van waar en hoe doenvermogen is toegepast in
beleid, wet- en regelgeving
Net als in de vorige voortgangsrapportages worden hier voorbeelden
gegeven over beleidstrajecten en wet- en regelgeving waarin rekening
wordt gehouden met het doenvermogen van burgers. Dit is een doorlopende bezigheid, want bij relevante nieuwe beleidstrajecten en wet- en
regelgeving moet telkens weer rekening gehouden worden met het
doenvermogen van burgers. Hieronder staat een overzicht van ontwikkelingen en initiatieven door de rijksoverheid om rekening te houden met
het doenvermogen van burgers. Uit de voorbeelden blijkt dat soms
relatief kleine ingrepen, zoals het versturen van een e-mail, tot grote
positieve effecten kunnen leiden voor burgers. Het is een niet-limitatief
overzicht, bedoeld om te illustreren op welke manier de rijksoverheid en
een aantal uitvoeringsinstanties rekening houden met het doenvermogen
van burgers en welke positieve effecten dit kan sorteren.
BZK
Wetgeving: accent op inclusiviteit en burgerperspectief
Binnen het Ministerie van BZK worden best practices ontwikkeld. Onder
meer in het beleidsveld digitale overheid komt dit tot uitdrukking.
«Inclusiviteit» en «burgerperspectief» zijn daar primaire uitgangspunten.
Voorbeelden van het rekening houden met doenvermogen in het
opstellen van wetgeving, zijn het wetsvoorstel Modernisering elektronisch
bestuurlijk verkeer (Kamerstuk 35 261) en het wetsvoorstel Digitale
overheid (Kamerstuk 34 972). In eerstgenoemde wetsvoorstel staan
waarborgen voor burgers centraal als langs de digitale weg met de
overheid wordt gecommuniceerd. Hieronder valt een zorgplicht voor de
overheid voor ondersteuning van burgers bij bestuurlijk verkeer. In de
Wdo staan veiligheid en toegankelijkheid voor burgers die bij de overheid
willen inloggen centraal. Dit wordt bewerkstelligd door een (wettelijk
verankerde) doelgroepenbenadering en eisen inzake privacybescherming
en gebruiksvriendelijkheid.
Ook bij regelgeving op het terrein van het kiesrecht is toetsing op
doenvermogen van belang. Bijvoorbeeld als nieuwe rechten of
aanspraken hierop als een administratieve last kunnen worden gezien,
omdat burgers zich hiervoor eerst moeten registreren. Voorts wordt
regelmatig naar aanleiding van (internet)consultatie de toelichting bij weten regelgeving aangevuld op het punt van uitvoerbaarheid door burgers.
Voorbeeld is de Regeling voorzieningen generieke digitale infrastructuur
(gdi), waar de uitbreiding van de kring van rechthebbenden op DigiD
wordt vormgegeven op een wijze die gebruiksvriendelijk is, tijd bespaart
en minder handelingen kost, waardoor sneller online zaken kan worden
gedaan met de overheid. De voorgenomen Regeling betrouwbaarheidsniveaus authenticatie elektronische dienstverlening is – onder referentie
naar doenvermogen – gericht op zoveel mogelijk uniformiteit bij de
classificering van overheidsdiensten met een vergelijkbaar risicoprofiel,
waardoor voor burgers duidelijk is voor welke overheidsdienst welk
inlogmiddel moet worden gebruikt. De Wet elektronische publicaties
beoogt de publicatie van algemene bekendmakingen, mededelingen en
kennisgevingen inclusief, toegankelijk en laagdrempelig te realiseren.
Verder werkt het Ministerie van BZK via BIN NL samen aan het toepassen
van gedragsinzichten op departement overstijgende thema’s. Zo werkt
BZK samen met de Ministeries van Economische Zaken en Klimaat en
Financiën aan het opzetten van een online experiment voor het uittesten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

17

van een spaarinstrument dat huiseigenaren moet stimuleren om te gaan
sparen voor de verduurzaming van hun woning.
SZW
Brede schuldenaanpak
In de brief van 22 januari 201831 zijn drie specifieke pilots aangekondigd.
Een daarvan was de toezegging om problematische schulden aan te
pakken. Bij de Brede Schuldenaanpak32 en de intensivering van armoedeen schuldenaanpak naar aanleiding van de coronacrisis33 is aandacht voor
het doenvermogen. Daarbij is vanaf 1 januari 2021 de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening gewijzigd.34 De wetswijziging geeft een impuls aan
vroegsignalering van schulden. Hierbij krijgen burgers, die om welke
reden dan ook geen hulp kunnen of willen vragen actief hulp aangeboden
bij het oplossen van problematische schulden. De wetswijziging ontzorgt
burgers verder door hulpverleners de mogelijkheid te geven zelf
persoonsgegevens te verzamelen die noodzakelijk zijn voor schuldhulpverlening, bijvoorbeeld over inkomen en betalingsachterstanden.
Aanvullend wordt laagdrempelige toegang tot ondersteuning verder
gestimuleerd bijvoorbeeld door ondersteuning van de Nederlands
Schuldhulproute, Geldfit.nl en de hulplijn bij geldzorgen 0800-8115.
Inburgeringsstelsel
Bij de vormgeving van het nieuwe inburgeringsstelsel houdt het Ministerie van SZW rekening met het doenvermogen van burgers. Bij dit traject
zijn vanaf het begin diverse veldpartijen en experts betrokken die hun
kennis en ervaringen, ook vanuit de praktijk, inbrachten. Dit is aangevuld
met het burgerperspectief (inclusief doenvermogen) door een klankbordgroep van nieuwkomers (voormalig inburgeringsplichtigen). Bij de
uitvoeringstoetsen van het wetsvoorstel is tevens aan de uitvoeringsinstanties gevraagd een doenvermogentoets uit te voeren. Ook is in de
internetconsultatie expliciet aandacht gevraagd aan de respondenten voor
het doenvermogen. De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in de memorie
van toelichting van het wetsvoorstel.35 Bij de verdere uitwerking,
invoering en uitvoering van deze wet- en regelgeving is ook expliciet
aandacht voor het doenvermogen van burgers, bijvoorbeeld door bij de
communicatie rekening te houden met het taalniveau van de doelgroep.
Ook in andere beleidstrajecten besteedt SZW aandacht aan het burgerperspectief. Hierbij kan gedacht worden aan wijzigingen in pensioenwetgeving, zoals bij de totstandkoming van de Wet pensioenverdeling bij
scheiding en de uitwerking van het pensioenakkoord. Ook bij de
vormgeving de stimulering van de arbeidsmarktpositie van natuurlijke
personen (subsidieregeling STAP-budget) (Kamerstuk 30 012, nr. 137) is
expliciet aandacht voor het burgerperspectief, inclusief doenvermogen.
Verder wordt in recente beleidsvoorbereidingen aandacht besteedt aan
het burgerperspectief. Zo is bijvoorbeeld in de scenariostudie vormgeving
kindvoorzieningen expliciet aandacht gegeven aan het burgerperspectief
en het doenvermogen van burgers.

31

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 88.
Kamerstuk 24 515, nr. 533.
Kamerstukken 24 515 en 35 420, nr. 569.
34
Stb. 2020, nrs. 230 en 240.
35
Kamerstuk 35 483, nr. 3.
32
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

18

UWV
Bij het UWV zijn meerdere gedragswetenschappers werkzaam die
klantreizen opstellen en uitvoeringsprocessen vanuit het klantperspectief
bekijken. Zo is onder meer een pilot uitgevoerd om WW-gerechtigden
proactief te herinneren, met een concreet stappenplan, aan het feit dat er
nog sollicitatieactiviteiten doorgegeven moesten worden. Dit omdat
mensen met name bij life-events, zoals baanverlies, verminderd doenvermogen ervaren. De pilot heeft aangetoond dat een dergelijke goed
getimede herinnering via een brief een effectieve manier is om te
voorkomen dat WW-gerechtigden de regels overtreden en hierdoor
minder vaak gekort worden op hun uitkering. Het UWV betrekt het
doenvermogen van burgers in verschillende uitvoeringstoetsen in de
weging van de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving.
SVB
De SVB houdt in het ontwerp van haar dienstverlening al langer rekening
met het burgerperspectief. Hierin is onder meer de toegankelijkheid van
de dienstverlening en de reductie van complexiteit van belang. Om
explicieter rekening te houden met het advies van de WRR, wordt in 2021
een proces voor de uitvoering van doenvermogentoetsen ingericht.
Tegelijkertijd wordt een SVB toolbox ontwikkeld die kan worden ingezet
voor deze toetsen. Daarbij maakt de SVB gebruik van de handvatten die
door de WRR zijn aangeboden. De doenvermogentoets krijgt een plek in
de fase van vorming van beleid, in het uitvoeringstoets proces en na
implementatie van nieuw beleid of wet- en regelgeving.
Financiën en Belastingdienst
Onderzoek nieuwe toeslagenstelsel
In de brief van 22 januari 201836 zijn is de pilot aangekondigd te onderzoeken hoe de doenbaarheid van het toeslagenstelsel verhoogd kan
worden. Hiertoe heeft het Ministerie van Financiën in samenwerking met
het gedragsbureau D&B een onderzoek gedaan naar de «doenbaarheid»
van alternatieve toeslagenstelsels. Aan de hand van kwalitatief onderzoek
bij burgers en professionals is verkend in hoeverre verschillende
alternatieve stelsels, zoals een variant waarbij de huurtoeslag rechtstreeks
aan de woningcorporatie wordt overgemaakt en een variant waarbij de
zorgpremies worden verlaagd en zorgtoeslag wordt afgeschaft, goed «te
doen zijn» voor de burger. Hierbij is vanuit het burgerperspectief gekeken
naar de gevergde acties, de begrijpelijkheid, en de eventuele consequenties van fouten en inactie. De resulterende inzichten maken het
mogelijk om een gebalanceerde afweging te maken tussen de alternatieve
stelsels in termen van budgettaire implicaties, inkomenseffecten en
doenbaarheid voor burgers. Sommige alternatieven, zoals een variant
waarbij de zorgtoeslag wordt afgeschaft en de nominale premie wordt
verlaagd, lijken de doenbaarheid voor de burger substantieel te verhogen.
Andere varianten, zoals een stelsel waarbij de hoogte van toeslag is
gebaseerd op het inkomen twee jaar eerder, lijken minder verbetering te
geven in termen van doenbaarheid.37
Vanuit Financiën wordt momenteel in samenwerking met een extern
onderzoeksbureau een studie gedaan naar de impact op doenvermogen
van burgers binnen mogelijke nieuwe toeslagenstelsels. Een serie
beleidsvoorstellen is voorgelegd aan een groep burgers en professionals.
36
37

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 88.
Voor meer informatie zie: Kamerstuk 31 066, nr. 760.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

19

Hen is gevraagd in hoeverre zij denken dat de verschillende varianten
«doenbaar» zijn voor burgers. Meer specifiek is hierbij gekeken naar:
(i) het aantal acties dat van burgers wordt gevraagd, (ii) de begrijpelijkheid
van het stelsel en de gevraagde handelingen en (iii) de consequenties in
termen van niet-gebruik en eventuele terugvorderingen. De bevindingen
uit dit onderzoek zijn verwerkt in een contourennota waarbij ook de
budgettaire implicaties en inkomenseffecten van de verschillende
varianten zijn uitgewerkt.
Nabetalingen
In de zomer van 2020 is het conceptwetsvoorstel Wet verbetering
uitvoerbaarheid toeslagen voorgelegd aan een aantal professionals van
maatschappelijke organisaties die ervaring hebben met toeslagen en
schuldenproblematiek. Deze organisaties hebben aangegeven in hoeverre
zij de voorgestelde maatregelen vinden aansluiten op het soms beperkte
doenvermogen van burgers. Hierbij is een aantal punten geagendeerd,
zoals het belang van ontvangers van kinderopvangtoeslag attenderen op
eventuele discrepanties tussen de gegevens die bekend zijn bij de
Belastingdienst/Toeslagen en de gegevens die zijn ontvangen via de
kinderopvangorganisatie. Ook is breed aandacht gevraagd voor de
problematiek rond partners die niet in staat zijn de zorg voor kinderen te
dragen (gedetineerden en partners in verzorging). Op basis van deze
consultatie is ervoor gekozen dat de Belastingdienst altijd kleine nabetalingen doet, ook bij geringe bedragen.
Ondernemers met betalingsachterstand
Binnen de Belastingdienst wordt bij de invordering van verschuldigde
bedragen rekening gehouden met beperkt doenvermogen door ondernemers met een betalingsachterstand te bellen om hen te vragen hoe de
Belastingdienst hen kan helpen in plaats van hen een brief te sturen.
Vooringevulde Aangifte
Een ander voorbeeld is het steeds verder voorinvullen van de Vooringevulde Aangifte Inkomstenbelasting met nieuwe gegevens, zoals het
restant persoonsgebonden aftrek van een voorgaand jaar.
Wijzer in geldzaken
Vanuit «Wijzer in geldzaken» zijn kwetsbare groepen een belangrijke
doelgroep. Wijzer in geldzaken is een initiatief van het Ministerie van
Financiën, waarin partners uit de financiële sector, de wetenschap, de
overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties hun
krachten bundelen om financiële fitheid in Nederland te bevorderen.
Omdat zij zich erg op de burger richten houden zij in (bijna) al de
projecten rekening met het doenvermogen van de Nederlanders, zoals in
de tools en informatie over geldzaken op de website en het lesmateriaal
om de financiële fitheid van scholieren te bevorderen. Een goed
voorbeeld is dat voor de Pensioen3daagse 2020 (evenement om pensioenbewustzijn te vergroten) ervaringsdeskundigen (waaronder ook
laaggeletterden) betrokken waren in de ontwikkeling van hun materialen.
Op dit moment plannen zij een onderzoek, waarbij zij «op straat» in
gesprek willen gaan met financieel kwetsbare groepen. Het doel is om
met kwetsbare mensen te spreken die op andere manieren vaak niet
worden betrokken bij onderzoeken en een beter beeld te krijgen over hun
situatie, ervaringen en wat zij nodig hebben om financieel fit te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

20

Actieplan consumentenkeuzes
Daarnaast heeft het Ministerie van Financiën onder andere het actieplan
Consumentenkeuzes opgezet. Daarin werken partijen uit de financiële
sector, consumentenorganisaties en kennisinstituten samen om vernieuwende manieren te ontwikkelen om consumentenkeuzes beter te
faciliteren. Een voorbeeld hiervan is Centerdata, Nibud en de Universiteit
van Amsterdam die met een subsidie van de Ministeries van Financiën en
BZK momenteel een onderzoek uitvoeren naar de mogelijk sturende
werking van het informeren van de consument over het maximale
leenbedrag voor hypotheken. Hierdoor zijn huizenkopers mogelijk
geneigd om op zoek te gaan naar duurdere woningen en sluiten zij hogere
hypotheken af. De onderzoekers zullen, wanneer een ankereffect blijkt te
bestaan, bovendien inzicht geven in hoe dit effect kan worden tegengegaan.
Dienstverleningsdocument
Een ander voorbeeld van hoe rekening wordt gehouden met het doenvermogen van burgers, is dat financiële dienstverleners verplicht zijn om een
standaard dienstverleningsdocument (dvd) aan de consument te
verstrekken voor advies over en bemiddeling in producten die onder het
provisieverbod vallen. Uit een evaluatieonderzoek in 201738 bleek dat het
dvd nauwelijks gebruikt werd door consumenten. Daartoe is er onderzoek
gedaan naar het vergroten van de effectiviteit op basis van inzichten uit de
gedragswetenschap. Het belangrijkste doel van het dvd is om vergelijkingen tussen financiële dienstverleners makkelijker te maken en te
stimuleren. Hiermee worden consumenten geholpen om een geïnformeerde keuze te maken voor een bepaalde dienstverlener en/of een vorm
van dienstverlening. Het dvd is voorgelegd aan (gedrags)experts en
consumenten en vervolgens doorontwikkeld naar een nieuwe versie, de
vergelijkingskaart. Vervolgens is de effectiviteit van deze nieuwe versie
ten opzichte van het huidige dvd getest in een experiment. Uit dit
experiment blijkt dat consumenten eerder geneigd zijn om deze nieuwe
versie te gebruiken, omdat de informatie substantieel beter wordt
begrepen en aantrekkelijker wordt gevonden (overzichtelijker, prettiger te
lezen, en meer uitnodigend). Verder blijken de consumenten beter
geïnformeerde keuzes te maken voor een bepaalde dienstverlener; en dat
met name voor lager financieel geletterden de nieuwe versie hierin
effectiever is dan het huidige dvd. Hoewel uit het onderzoek ook weer
blijkt dat informatieverstrekking geen panacee is, is de nieuwe versie een
duidelijke verbetering. De Minister van Financiën onderzoekt samen met
de AFM op welke wijze de conclusies uit het rapport kunnen worden
vertaald naar de praktijk.
OCW en DUO
Briefinterventie
DUO en het Ministerie van OCW hebben in 2020 een aantal pilots
afgerond met interventies waarbij gedragsinzichten zijn benut die
(gedeeltelijk) waren gericht op het adresseren van een verminderd
doenvermogen van burgers. Een eerste voorbeeld betreft een e-mail en
briefinterventie met verschillende gedragstechnieken gericht op het
melden van een partner door aflossers van een studieschuld die gebruik
maken van de draagkrachtregeling. Deze interventie leidde ertoe dat 36
procent van de aangeschreven debiteuren zijn of haar partner meldde, ten
opzichte van 2 procent in de groep die geen brief en e-mail kreeg. Deze
38

Kamerstuk 32 545, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

21

toename in meldingen leidde tot een kwart minder debiteuren die onder
de draagkrachtregeling viel.
E-mail interventies
Een tweede voorbeeld betreft het uittesten van verschillende e-mails met
verschillende gedragstechnieken gericht op het aanvragen van een
aanvullende beurs door aankomend studenten. De meest uitgebreide
interventie hield rekening met het gegeven dat studenten het aanvragen
van een aanvullende beurs als complex ervaarden. En hield rekening met
hun vrees dat de aanvullende beurs wellicht moest worden terugbetaald.
Het verstrekken van informatie via e-mails, zorgde voor een relatieve
stijging van een kwart meer scholieren dat een aanvullende beurs
aanvroeg. En het aandeel dat een aanvullende beurs toegewezen kreeg,
steeg met 20 procent.
In beide gevallen zijn er inmiddels concrete voornemens om de ontwikkelde interventies blijvend toe te gaan passen of verder te optimaliseren.
VWS
Donorregister
Vanaf 1 juli 2020 is het Donorregister van een passief systeem veranderd
in een actief systeem: na aanschrijving wordt iedereen vanaf 18 jaar die
niet zelf (actief) een keuze vastlegt automatisch geregistreerd in het
Donorregister. Voor een succesvolle implementatie van de nieuwe
Donorwet was het van belang dat het Nederlands publiek goed geïnformeerd is, zich goed geïnformeerd voelt en als gevolg daarvan ook zoveel
mogelijk actief de eigen keuze vastlegt. Uw Kamer is op 15 juni 2020
geïnformeerd39 over de gevoerde campagne, aanschrijvingen, registratiecijfers, de herbouw van het Donorregister en de evaluatie van de nieuwe
wet. Als onderdeel van de campagne via onder andere radio, televisie en
internet, zijn voorlichtingsteams veelvuldig op pad gegaan in wijken waar
relatief veel mensen wonen uit één van de moeilijker te bereiken
doelgroepen. Ook zijn er informatiefolders verspreid en zijn brieven aan
alle Nederlanders gestuurd met het verzoek zich te registreren, omdat zij
anders als «geen bezwaar» geregistreerd worden. De wijze waarop de
boodschap (taal, middel, vorm, beeld, mediumtype) wordt overgebracht
en verteld, wordt aangepast aan de doelgroep. Hierin zijn ook de
aanbevelingen meegenomen van het WRR-rapport «Weten is nog geen
doen». Zo is voor folders gebruik gemaakt van meerdere talen en
vertegenwoordigers van de doelgroep ingezet om oudere, niet-westerse
migranten te bereiken. Daarbij is het altijd de doelstelling geweest om
onnodige barrières weg te halen en ervoor te zorgen dat de drempel om
een registratie te doen zo laag mogelijk is, wetende dat het hier een
onderwerp betreft dat vaak als persoonlijk en complex wordt ervaren. De
campagne is, nadat deze werd stilgelegd vanwege de coronapandemie, in
het najaar van 2020 ook herstart, zodat Nederlanders blijvend bewustgemaakt worden van de verandering van het registratiesysteem en erover
worden geïnformeerd dat de gemaakte keuze altijd gewijzigd kan worden.
Het blijvend herinneren aan de verandering van het registratiesysteem
sluit ook aan bij de aanbevelingen uit het WRR-rapport «Weten is nog
geen doen».

39

Kamerstuk 33 506, nr. 43.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

22

Wanbetalers in de zorg
Bedacht zijn op verschillen in het doenvermogen van burgers speelt ook
een belangrijke rol in het contact tussen hulpverleners en burgers en
tussen burgers en gemeenten en zorgverzekeraars. Het zorgstelsel biedt
ruimte voor eigen keuzes en eigen verantwoordelijkheid. Voor mensen
met een complexe zorgvraag of verminderde zelfredzaamheid kan het
echter ingewikkeld zijn om regie te voeren over hun gezondheid en ziekte
en passende (financiële) keuzes te maken voor een verzekering of
behandeling. Er zijn ook mensen die verstrikt raken in complexe regels. In
2019 zijn de doeltreffendheid en de effecten van de Wet verbetering
wanbetalersmaatregelen (hierna: de wanbetalersregeling) in de praktijk
geëvalueerd. Hierover is uw Kamer op 18 december 2019 geïnformeerd.40
Hulpverleners zijn in gesprek gegaan met burgers met betalingsachterstanden op hun zorgpremie. De huisbezoeken die door de Ombudsman
Amsterdam in samenwerking met de gemeente Amsterdam en het CAK
zijn verricht laten de baten laten zien van goed geïnformeerde hulpverleners die een stress-sensitieve benadering hanteren jegens langdurige
wanbetalers. Deze geleerde lessen41 worden actief onder de aandacht
gebracht van andere gemeenten. Ook gaan de Ministeries van VWS en
SZW samen verkennen op welke wijze de geleerde lessen gemeenten en
lopende trajecten en programma’s, zoals «Schouders Eronder»42, een
samenwerkingsverband tussen Divosa, Landelijke Cliëntenraad, NVVK,
Sociaal Werk Nederland en VNG dat schuldhulpverleners ondersteunt en
stimuleert bij de uitoefening van hun vak, kunnen helpen. Door ook een
burgerpanel onderdeel te laten zijn van de evaluatie van de wanbetalersregeling, is het belang van een bredere kijk duidelijk geworden. Met name
langdurige wanbetalers hebben vaak te maken met een structurele
kwetsbare financiële situatie, een complexe schuldenproblematiek en
multiproblematiek. Het is hierbij van belang dat wordt ingezet op
vroegsignalering en preventieve activiteiten (betalingsregelingen op maat
en persoonlijk contact). Hiervoor is samenwerking gezocht tussen de
burgers en hulpverleners, gemeenten, zorgverzekeraars en andere
partijen.
Complexe zorgvragen
In opdracht van VWS is landelijk het Meldpunt Juiste Loket43 ingericht dat
het laagdrempelig bereikbaar is, voor onder andere mensen die niet
weten waar zij voor zorg of ondersteuning terechtkunnen. Voor mensen
met complexe zorgvragen die zich van het kastje naar de muur gestuurd
voelen en het niet lukt om passende zorg te krijgen, is binnen VWS ook
een unit complexe zorgvragen44 ingesteld. Deze unit zorgt ervoor dat de
zorgvragen snel worden doorgezet naar de juiste VWS-medewerkers.
Hierover is Uw Kamer op 17 februari 2020 geïnformeerd.45 Als VWS op
een bepaald terrein signalen krijgt van complexe zorgvragen, bijvoorbeeld
via meldingen van Meldpunt Juiste Loket, andere cliënten/
belangenorganisaties of burgers, dan wordt daar binnen VWS een
speciaal team of programma opgezet. Voorbeelden zijn het actieteam
hulpmiddelen, het actieprogramma dak- en thuisloze jongeren, de
praktijkteams zorg op de juiste plek, palliatieve zorg en intensieve kind
zorg, het interventieteam onderwijs-zorg, het «Ondersteuningsteam Zorg

40

Kamerstuk 33 077, nr. 23.
Zie onder meer: Ombudsman Amsterdam, Hoe het stelsel een stuwmeer creëert, 28 oktober
2019.
42
Kamerstuk 24 515, nrs. 489 en 492 en Kamerstuk 33 077, nr. 23.
43
Zie www.rijksoverheid.nl/contact/contactgids/het-juiste-loket; meldpunt@juisteloket.nl.
44
Dit team is ook rechtstreeks bereikbaar via zorgvragen@minvws.nl.
45
Kamerstukken 31 765 en 34 104, nr. 479.
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

23

voor de Jeugd», de landelijke werkgroep «Wij zien je Wel» voor gezinnen
met een kind met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen en het programma «[ont]Regel de Zorg».
Ook is VWS samen met de Ministeries van SZW, BZK en JenV actief
betrokken bij het programma «Maatwerk Multiprobleemhuishoudens»46
dat professionals in de gemeentelijke uitvoering en bij landelijke
uitvoeringsorganisaties beter in staat moeten stellen om eerder en sneller
maatwerk te kunnen leveren aan inwoners met complexe en urgente
sociale problemen.
Coronawetgeving en beleid
In Coronawetgeving en beleid speelt het doenvermogen van burgers en
de manier van communiceren met burgers een grote rol. De wijze van
informeren en ondersteunen legt de basis voor begrip voor en naleving
van afspraken. De Corona Gedragsunit van het RIVM doet hier onderzoek
naar met vragenlijsten, literatuuronderzoek en interviews en adviseert
VWS over de gedragsaspecten van beleid en communicatie. De
Gedragsunit voert op verzoek van NCTV ook uitvoeringstoetsen uit op
voorgenomen coronamaatregelen (zoals «gedragsreflecties bij de
invoering van de avondklok») of versoepelingen. Door het Nationaal
Kernteam Crisiscommunicatie (NKC), in samenwerking met het RIVM, is
de Handreiking communicatieaanpak coronavirus gemaakt, met daarin
uitgangspunten voor communicatie zoals transparantie, het gebruiken van
begrijpelijke en beeldende taal via verschillende informatiekanalen
(televisie, internet, social media, telefoon), het introduceren van de
routekaart met daarin per maand de maatregelen gevisualiseerd door
tekst, iconen en illustraties te combineren en het blijven vasthouden aan
dezelfde herhaalde boodschappen die voor alle groepen van de samenleving te volgen zijn, ook laaggeletterden en slechtzienden. VWS
coördineert rijksbreed de communicatie van de rijksoverheid over corona.
Op rijksoverheid.nl is ook een overzicht van communicatiemiddelen
geplaatst die door iedereen, van veiligheidsregio’s en uitvoeringsinstanties tot gemeentes en GGD’en, kan worden gebruikt om te informeren
over de coronamaatregelen. Denk hierbij aan video’s, posters en digitale
banners in verschillende talen.
Subsidieregelingen
Rondom de vele subsidieregelingen die VWS opstelt, wordt veelvuldig
rekening gehouden met het doenvermogen van burgers en bedrijven. De
Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I) is een expertisecentrum voor subsidies en tegemoetkomingen van de Ministeries OCW en
VWS. Bij DUS-I is het streven het aanvragen van subsidie zo makkelijk
mogelijk te maken. Op de website van DUS-I (www.dus-i.nl/subsidies) zijn
alle subsidieregelingen terug te vinden gerangschikt op onderwerp.
Daarnaast worden instellingen via de subsidiekalender gewezen op
naderende deadlines (https://www.dus-i.nl/subsidiekalender). In de
communicatie over een specifieke subsidieregeling wordt zo goed
mogelijk rekening gehouden met de aanvrager. De teksten hebben een
duidelijke structuur op de website. Ook wordt er zo helder mogelijk
gecommuniceerd in de aanvraagformulieren. Waar nodig ondersteunen
we onze teksten met schematische overzichten, voorbeelden en instructievideo’s. Dit is bijvoorbeeld gedaan bij de regeling Tegemoetkoming
Amateursportorganisaties COVID-19 (TASO-regeling)47 die dient ter
46
47

Kamerstuk 34 477, nr. 63.
Stcrt. 2020, nr. 49334 en Stcrt. 2021, nr. 24679. Zie ook: www.dus-i.nl, zoektermen: subsidies,
tegemoetkoming amateursport covid-19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

24

compensatie van vaste kosten van amateursportorganisaties in een
bepaalde periode en de regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties (TVS-regeling)48 die bedoeld was voor de verhuurders van
sportaccommodaties die (een deel van) de huursom in een bepaalde
periode hebben kwijtgescholden aan amateursportorganisaties. Verder
organiseert DUS-I wanneer dit nodig is informatiebijeenkomsten voor
burgers en bedrijven bij de start van een nieuwe subsidieregeling. In het
aanvraagproces zijn de functionele aspecten bepalend voor de beleving
van burgers en bedrijven. DUS-I test daarom veelvuldig samen met
instellingen nieuwe functionaliteiten voorafgaand aan een nieuw
aanvraagproces. Een nieuw invulbegrotingsformat is bijvoorbeeld samen
met enkele patiënten- en gehandicaptenorganisaties getest in het
aanvraagproces van PGO-subsidies.49 Bij deze regeling (beleidskader
inzake subsidiëring van patiënten- en gehandicaptenorganisaties
2019–2022) communiceert DUS-I ook met de doelgroep via maandelijkse
nieuwsbrieven. In deze nieuwsbrief worden patiënten- en gehandicaptenorganisaties geïnformeerd over het proces, nieuwe wijzigingen en
deadlines bij de regeling.
EZK
MKB-toets
Het Ministerie van EZK heeft een MKB-toets ontwikkeld om de
werkbaarheid en regeldruk van regelgeving te toetsen. Deze MKB-toets is
inmiddels 29 keer gerealiseerd. In de panelbijeenkomst van de MKB-toets
levert een groep geïnteresseerde MKB’ers commentaar op de
werkbaarheid en regeldruk van voorgenomen regels.
Ondersteuning van de consument
Om de consument niet alleen te wijzen op zijn rechten, maar ook te
stimuleren om zijn recht te halen worden, heeft EZK verschillende
maatregelen genomen. Zie ook de consumentenagenda en de voortgangsbrief waarmee de Staatssecretaris Uw Kamer hierover heeft
geïnformeerd.50 Het Ministerie van EZK is samen met organisaties die
actief zijn op het terrein van consumentenbeleid in 2018 de bewustwordingscampagne «Recht hebben, Recht halen» gestart. Met deze campagne
worden consumenten gewezen op de verschillende organisaties waar zij
terecht kunnen met problemen. Zo bemiddelt het Europees Consumentencentrum (ECC) bij een conflict tussen een consument en een verkoper uit
een ander EU-land (bijvoorbeeld een webshop of een luchtvaartmaatschappij). En consumenten die een klacht tegen een ondernemer hebben
en er samen niet uit komen, kunnen terecht bij de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken (SGC). Denk aan klachten over een
webwinkel, een energieleverancier of een reisorganisator. Het is belangrijk
dat consumenten gemakkelijk de weg vinden naar deze en andere
belangrijke organisaties, zoals het informatieloket ConsuWijzer van de
ACM, dat de consument niet alleen praktisch advies geeft over zijn
rechten, maar ook handige voorbeeldbrieven en stappenplannen om dat
recht te halen biedt. Tot slot is er ook het Juridisch Loket, dat in veel
gevallen gratis advies geeft en ook voorbeeldbrieven verstrekt. Al deze
verschillende organisaties ondersteunen de consument niet alleen door
meer informatie over zijn rechten te geven, maar ook om dat recht te
halen.
48

Stcrt. 2020, nr. 48142 en Stcrt. 2021, nr. 24679. Zie ook: www.dus-i.nl, zoektermen: subsidies,
tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties covid-19.
49
Stcrt. 2019, nr. 40257. Zie ook: www.dus-i.nl, zoektermen: subsidies, pgo.
50
Kamerstuk 27 879, nrs. 64 en 73.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

25

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
Het CBS houdt op verschillende manieren rekening met het doenvermogen van respondenten. Zo past het CBS de European code of Practice51
toe, waarvan punt 8.2. bepaalt dat vragenlijsten systematisch moeten
worden getest voordat ze in het veld worden gebruikt. Het CBS geeft daar
praktische invulling aan via de richtlijn Vragenlijstontwikkeling en de
Kwaliteitsrichtlijnen. Dit onderwerp is belegd bij het zogeheten Vragenlab.
Daar worden concept vragenlijsten op verschillende manieren getest om
onder andere te borgen dat die voor respondenten zo goed mogelijk te
beantwoorden zijn. Het daadwerkelijk testen geeft meer zekerheid op dit
punt dan daar alleen bij het ontwerpen van vragenlijsten rekening mee te
houden. Overigens zijn de vragenlijsten voor burgers nooit verplicht,
zodat burgers met een beperkt doenvermogen die altijd kunnen weigeren.
JenV
Scheiden zonder Schade
In de brief van 22 januari 201852 is als derde pilot aangekondigd om
onderzoek te doen naar de vraag hoe overheden, bedrijven en maatschappelijke instellingen kunnen bijdragen aan het beperken van schade aan
kinderen als gevolg van scheidingen. Hiertoe hebben de Ministeries van
JenV en VWS, in samenwerking met de Raad voor de rechtspraak en de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Programma Scheiden
zonder Schade (Kamerstuk 33 836, nr. 44) (hierna: SzS) gestart op
1 september 2018. Dit programma heeft als ambitie om de schade bij
kinderen zoveel mogelijk te beperken als hun ouders uit elkaar gaan. Het
programma zet in op drie onderdelen:
1) informatievoorziening en ondersteuning aan gezinnen binnen een
Digitaal Plein,
2) een alternatieve procedure bij de rechtbank en,
3) begeleiding door een professional die zorg en recht kan verbinden.
Van het Digitaal Plein is in 2020 een prototype (demo) ontwikkeld om te
verkennen hoe een nieuwe, digitale «scheidingsroute» eruitziet en in 2021
zal dit Digitaal Plein verder worden ingericht. Twee regiolabs van het
programma SzS zijn bezig met de ontwikkeling van deze onderdelen in de
vorm van de pilots gezamenlijke toegang ouders en gezinsvertegenwoordigers. Daarnaast heeft het platform van het programma SzS, onder
leiding van André Rouvoet, drie projecten opgeleverd: 1) ouderschap en
preventie, 2) professionalering en 3) steunfiguur kind. Voor het eerste
project is een leerlijn relatievaardigheden ontwikkeld die een overzicht
geeft van hoe en waar relatielessen in het onderwijs geïmplementeerd
kunnen worden. Bij het tweede project heeft het platform geconcludeerd
dat er bij professionals die werken met gezinnen in scheiding behoefte is
aan meer inzicht in complexe scheidingen, dat een duidelijke en samenhangende aanpak nog regelmatig ontbreekt en dat de enkelvoudige
initiatieven hun doel missen en slechts beperkt succesvol zijn. In het derde
project komt naar voren dat er meer kennis en informatie beschikbaar
moet komen over steun aan kinderen bij een scheiding en het professionele aanbod. Daarnaast zijn in opdracht van het programma SzS
verschillende onderzoeksrapporten opgeleverd; kostenanalyse bij
scheidingen, triage scheidingen, omgangsvoorzieningen en ervaringen en
behoeften van ouders en kinderen (van gescheiden ouders). De aanbevelingen uit deze onderzoeken zijn gebundeld in een handreiking aan
gemeenten en toegelicht tijdens het congres «De ochtend van de
51

Eurostat, European code of Practice (For the National Statistical Authorities and Eurostat), 16th
November 2017.
52
Kamerstuk 34 775 VI, nr. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

26

scheiding» SzS eind 2020. Gedurende het laatste jaar zet het programma
SzS erop in om de behaalde resultaten te borgen en een duurzame, lokale
aanpak op scheidingen te faciliteren.
Stelselvernieuwing rechtsbijstand
Het programma stelselvernieuwing rechtsbijstand is één van de onderwerpen waar het doenvermogen van burgers, maar ook van de overheid
zelf, een belangrijke rol speelt. Eén van de hoofdmaatregelen van de
stelselvernieuwing is om te komen tot een laagdrempelige toegang tot
informatie en advies voor alle burgers, ongeacht hoe zelfredzaam ze zijn.
Uw Kamer heb ik in mijn tweede voortgangsrapportage van december
2019 geïnformeerd over de doelgroepenanalyse die eerder in dat jaar is
uitgevoerd.53 De analyse gaf een eerste inzicht in de zelfredzaamheid van
de gehele doelgroep van de gesubsidieerde rechtsbijstand en de
uitkomsten sloten aan bij de bevindingen uit het WRR rapport «Weten is
nog geen doen». Belangrijke uitkomst was dat zelfredzaamheid situationeel kan zijn en dat factoren zoals de aard van het conflict en de (relatie
met de) wederpartij een belangrijke rol spelen. Dit voorjaar is een
vervolgonderzoek gestart door het CBS, waarin wordt onderzocht of het
mogelijk is de doelgroepen nader te kwantificeren om te bepalen of de
hulp toegankelijk is voor al deze doelgroepen.
Het programma stelselvernieuwing bevindt zich op dit moment in de
pilotfase die loopt tot eind 2022. In deze fase wordt samen met de
betrokken partijen in de praktijk onderzocht wat wel en niet werkt in de
hulpverlening aan kwetsbare mensen. Zo is er op dit moment een pilot in
afrondende fase in Rotterdam-Zuid/Hillesluis, waarbij het probleem van
de rechtzoekende met multiproblematiek centraal staat en de verbinding
tussen het sociaal domein (sociaal wijkteam of sociaal raadslieden) en het
juridisch domein (juridisch loket of specialistische hulp) wordt verbeterd.
Deze zomer starten in het project van Divosade vereniging van gemeentelijke directeuren in het sociaal domein, in tenminste tien gemeenten
pilots, met onder andere als doel de toegang tot rechtshulp juist voor deze
doelgroep op lokaal niveau te verbeteren, waardoor mensen effectief en
snel worden geholpen. Meer informatie over de pilots die in het kader van
het programma worden uitgevoerd is te vinden in de bijlage bij de vijfde
voortgangsrapportage van het programma stelselvernieuwing die eind
juni aan de Tweede Kamer wordt verzonden.
Om kwetsbare groepen beter te bereiken gaan we de juridische hulp
dichterbij mensen organiseren. Zo is het Juridisch Loket gestart met een
tiental servicepunten in bibliotheken en buurthuizen, waardoor het voor
iedereen mogelijk is om laagdrempelig toegang te krijgen tot rechtshulp.
Ook wort er in verschillende pilots geëxperimenteerd met laagdrempelige
hulp die aansluit bij de lokale situatie. Door nauw aan te sluiten bij de
specifieke behoeften en het doenvermogen van rechtzoekenden, kunnen
(juridische) problemen sneller en duurzamer worden opgelost en kan
escalatie worden voorkomen. Door de coronamaatregelen zijn er op dit
moment geen inloopspreekuren in de vestigingen en servicepunten van
het Juridisch Loket. Wel is het mogelijk voor minder zelfredzame
rechtzoekenden of bij complexe zaken om op afspraak persoonlijke hulp te
krijgen van een medewerker van het Loket.
Tot slot zet het programma stelselvernieuwing in het kader van doenvermogen van burgers in op burgergerichtheid van wet-en-regelgeving. Naar
aanleiding van de behoefte bij verschillende organisaties om knellende
wet- en regelgeving te signaleren en aan te pakken worden de aanko53

Kamerstuk 31 753, nr. 190.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

27

mende periode wetgevingsdialogen georganiseerd met de ambtenaren
van de uitvoeringsorganisaties en gemeenten die wet- en regelgeving
toepassen in de praktijk. De volgende vragen staan hierbij centraal: welke
sectorwet-, en regelgeving zorgt in de concrete uitvoering voor
knelpunten en waarom? Biedt die wet- en regelgeving ruimte om
maatwerk te bieden of niet? En hoe kunnen de knelpunten weggenomen
worden, uitgaande van het burgerperspectief? Het doel is dat deze
dialogen bij zowel de uitvoeringsorganisaties als bij departementen
inzicht geven in de toepassing van wet- en regelgeving in de praktijk en de
ruimte en behoefte voor maatwerk daarin. Deze inzichten kunnen bij de
uitvoeringsorganisaties leiden tot een concreet plan van aanpak voor het
burgergericht maken en toepassen van wet- en regelgeving.
Ook wordt de nadruk gelegd op het doenvermogen van de overheid zelf.
Het spoor dienstverlening van het deelprogramma Burgergerichte
Overheid stimuleert bij uitvoeringsorganisaties en gemeenten het sturen
op de kwaliteit van de dienstverlening en het toepassen van maatwerk en
menselijke maat in processen. Denk hierbij aan een kader en dashboard
voor het sturen op de kwaliteit van dienstverlening binnen de eigen
organisatie en de ontwikkeling van een digitaal bezwaarplatform voor
gemeenten vanuit burgerperspectief.
Telefonisch innen
Telefonisch innen bij het CJIB is een ander voorbeeld van hoe mensen
met minder doenvermogen geholpen kunnen worden hun verkeersboetes
alsnog te betalen. Voordat hun zaak aan de gerechtsdeurwaarder wordt
overgedragen, belt het CJIB mensen waarvan de kans op basis van
beschikbare gegevens groot wordt geacht dat ze alsnog tot betaling zullen
overgaan. Zo kunnen veel extra kosten en spanningen voor betrokkene
worden voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 115

28