15. Veiligheid en terrorisme
Rapport brede heroverwegingen

Datum

April 2010

Colofon

Werkgroep

15. Veiligheid en terrorisme

Bijlage(n)

4

Inlichtingen

Inspectie der Rijksfinanciën
Bureau Beleidsonderzoek
T 070-342 7335
e-mailadres BBO@minfin.nl

Inhoud

Samenvatting 7
1

Inleiding 15

2

Benadering van de opdracht tot besparing 21

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Mogelijke besparingsmaatregelen 25
Mogelijkheden tot doelmatiger organisatie 25
Mogelijkheden tot toepassing profijtbeginsel 32
Mogelijkheden tot versobering 34
Mogelijkheden tot overdracht naar private verantwoordelijkheid 37
Conclusie 38

4

Slotopmerkingen 39
Literatuur 41
Bijlage 1 Taakopdracht 45
Bijlage 2 Samenstelling werkgroep 47
Bijlage 3 Financieel overzicht 49
Bijlage 4 Groslijst 51

Pagina 5

Samenvatting

De opdracht van de brede heroverwegingswerkgroep Veiligheid en Terrorisme was
om op dit domein, waaraan in 2010 € 10,3 miljard wordt uitgegeven, tenminste
voor € 2 miljard aan besparingsmogelijkheden te zoeken. De werkgroep heeft
geconstateerd dat de uitgaven op het terrein van veiligheid en terrorisme (waarbij
ook de rechtspleging meegenomen is) het laatste decennium sterk zijn gestegen, tot
circa 600 euro per inwoner per jaar. De hogere uitgaven zijn deels veroorzaakt door
de noodzaak tekorten in de handhaving in te lopen, ten dele hangt dat samen met
strengere eisen aan de kwaliteit van het handelen evenals met extra belasting die
voortkomt uit technologische ontwikkelingen. Ook is sprake van stijging van
kwaliteitseisen op basis van Europese regelgeving en uitspraken van het Europees
Hof. Op de hoge ambitie de criminaliteit met een kwart terug te dringen is flinke
vooruitgang geboekt, zij het dat de beleving van de burger daar soms bij
achterblijft.
Naast de stijging in uitgaven op het veiligheidsterrein (welke deels gefinancierd zijn
door gestegen ontvangsten), zijn er de afgelopen jaren ook besparingen ingeboekt.
Zo is bij het Openbaar ministerie en de Rechtspraak besloten om tot
schaalvergroting over te gaan, is op de rechtsbijstand bezuinigd, en staat het
gevangeniswezen op de drempel van ingrijpende besparende maatregelen. Ook de
politie heeft te maken met eerder ingezette doelmatigheidsmaatregelen die
uiteindelijk nog moeten worden gerealiseerd door een te verbeteren samenwerking
op het vlak van bedrijfsvoering en vermindering van overhead. De huidige
heroverweging komt dus in het verlengde van en overlapt mogelijk ten dele met
eerdere en reeds voorziene ombuigingen.
De toenemende vraag naar veiligheidszorg door de overheid vormt het decor
waartegen de inventarisatie van bezuinigingsmaatregelen uitgevoerd moet worden.
Het is de werkgroep gebleken dat een algemene bezuiniging zonder daarin nadere
keuzes te maken (overal 20% af) het risico oplevert dat het niveau van de
veiligheidszorg dat bereikt is met de extra inzet over een langere periode al snel
teniet wordt gedaan. De beleidsmatige inzet op een combinatie van preventie en
repressie en een sluitende persoonsgerichte aanpak (vanuit een evidence-based
benadering en met aansluiting bij de zorginstellingen) is succesvol gebleken. Een
ongerichte besparing zal ten koste gaan van het niveau van veiligheidszorg. De
werkgroep heeft daarom naar meer gerichte bezuinigingsmaatregelen gezocht
waarvan sommige veel effect zullen hebben op het niveau van de veiligheidszorg,
maar andere naar verwachting minder. Daarbij gaat het soms om minder uitgaven,
soms om het neerleggen van kosten bij burgers en bedrijven. Niet bij alle
maatregelen zijn de consequenties volledig te overzien; niet zelden zal aanpassing
van wet- en regelgeving vereist zijn. Het spreekt vanzelf dat bij de vormgeving van
de voorstellen de fundamentele rechtsbeginselen in acht genomen worden. Bij de
achterliggende berekeningen dient opgemerkt te worden dat er een onzekerheid is
over de gemaakte veronderstellingen en in een aantal gevallen aannames zijn
gemaakt over de te verwachten gedragseffecten.
De werkgroep heeft mogelijkheden onderzocht, met als denkrichtingen (a) het
vergroten van doelmatigheid, (b) ruimere toepassing van het profijtbeginsel, (c) het
aanbrengen van versobering in de taakuitvoering en (d) het overdragen van
verantwoordelijkheid aan burgers en bedrijven. Daarbij komen allerlei maatregelen
tot besparing aan bod, die bij verwezenlijking niet zelden vragen om grote
inspanningen. Dit geldt in het bijzonder bij grote organisatorische ingrepen (bijv. de
Pagina 7

politie) en indien maatregelen zich stapelen bij één organisatie (bijv. het
gevangeniswezen) en er dus veel inzet en stuurmanskunst nodig is om de
veranderingen door te voeren. Dit geldt evenzeer indien men de besparingen snel
wil realiseren: dan zal op dit domein, waar het in de uitgaven om 80% personele
kosten gaat, rekening moeten worden gehouden met aanzienlijke initiële kosten.
Maar ook opties die niet direct (grote) besparingen opleveren kunnen zinvol zijn om
in te voeren als deze de doeltreffendheid van beleid vergroten. Van de onderzochte
mogelijkheden zijn de volgende de voornaamste.
Opschaling en integratie
Om twee redenen is er aanleiding om een transformatie te overwegen van de politie
naar een nationale politie, d.w.z. één politieorganisatie met een eenduidige
besturing in plaats van afzonderlijke korpsen met ieder een eigen bestuur.
De eerste reden is dat de politie voldoende slagkracht moet hebben om de
samenwerking te organiseren die moet leiden tot grotere efficiency in het beheer
zoals dat is voorgenomen ter invulling van eerdere bezuinigingen. Met de keus voor
een nationale politie kan de bestaande bestuurlijke drukte verminderd worden, de
efficiency van het beheer worden versterkt en de operationele inzet van de gehele
politie effectiever worden vormgegeven.
De tweede reden is dat een dergelijke omvorming nog verdere doelmatigheid kan
brengen, zeker indien besloten wordt tot een opschaling van het aantal regio’s: van
25 aparte regio’s nu naar 10 territoriale onderdelen binnen de nationale politie. Deze
schaal sluit aan bij die van het Openbaar ministerie en de Rechtspraak. De
veiligheidsregio’s kunnen eveneens opschalen naar 10; daarnaast is veel
doelmatigheids- en kwaliteitswinst te boeken door nog verder gaande opschaling
van de geïntegreerde meldkamers van politie, brandweer en ambulancediensten.
De omvorming van de politie langs deze lijn laat het gezag van de burgemeester en
de officier van Justitie onaangetast – wel is nodig zorg te besteden aan de
verbinding van de politie met de lokale situatie. De overgang naar een nationale
politie langs dit model is een ingrijpende operatie, die het nodige zal vragen in een
context waarin bezuinigingen moeten worden verwerkt en er discussie is over de
betaalbaarheid van de politiesterke op langere termijn. Het verdient aandacht om
tijdens de herinrichting van het politiebestel de operationele slagkracht op peil te
houden.
Essentieel is dat deze in nationaal verband georganiseerde politie zijn binding heeft
en houdt met het lokale bestuur, met behoud van de bestaande
gezagsverhoudingen. Door middel van capaciteitsafspraken zal zowel op het terrein
van lokale openbare orde en veiligheid alsmede van lokale opsporing voldoende
slagkracht voor burgemeester en officier van Justitie beschikbaar worden gesteld. In
de lokale zorg voor de openbare orde en veiligheid kan de politie, in opdracht van de
burgemeester, zorgen voor voldoende samenhang bij de eigen inzet en die van (al
dan niet van de particuliere sector ingehuurde) gemeentelijke toezichthouders. Het
inzetten van politietoezichthouders, vrijwilligers of dienstplichtigen (indien een
sociale dienstplicht wordt ingevoerd) kan in het lokale veiligheidsdomein leiden tot
besparingen.
De Koninklijke Marechaussee (KMar) zal moeten aansluiten op dan wel onderdeel
uitmaken van de bestuurlijke bovenbouw van de nationale politie. Daarbij is het niet
nodig de huidige militaire rechtspositie van de KMar te veranderen en kan het
beheer onder Defensie blijven. Besparingen kunnen dan worden bereikt door
ruilverkaveling toe te passen: diensten krijgen zo een logischer takenpakket. Zo kan
de totale politiecapaciteit effectiever en daarmee ook efficiënter worden ingezet.

Pagina 8

Eenzelfde benadering is bij de bijzondere opsporingsdiensten denkbaar, maar daar
lijkt het behalen van synergievoordelen door de gebondenheid aan en samenhang
met specifieke handhavingsterreinen minder vanzelfsprekend.
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Op onderdelen vindt in toenemende mate samenwerking plaats tussen de AIVD en
de MIVD. Dit neemt niet weg dat de werkgroep verdere mogelijkheden ziet om tot
besparingen te komen op het domein van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Efficiencywinst kan worden bereikt door intensivering van de samenwerking tussen
deze diensten op een aantal onderwerpen, waaronder op het terrein van Sigint
(signals intelligence, een shared service), en het weghalen van de overlap tussen de
analysetaken van de diverse betrokken instanties. Daarnaast kan een vermindering
van het aantal vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken tot verdere
besparingen leiden.
Samenvoegen van (delen van) het ministerie van BZK en het ministerie van
Justitie
Het bestuur op het veiligheidsdomein kan krachtiger worden en besparingen kunnen
worden gerealiseerd door (delen van) de departementen van Justitie en BZK bijeen
te brengen. Het gaat daarbij in ieder geval om de departementale kerntaken die
betrekking hebben op rechtshandhaving, opsporing en criminaliteitsbestrijding (met
inbegrip van de preventie daarvan), handhaving van de openbare orde, bestuurlijke
aanpak van de onveiligheid, de politie, crisisbeheersing, veiligheidsregio’s,
terrorismebestrijding (waaronder de coördinerende rol van de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding), radicalisering, nationale veiligheid en de rechtspraak.
Hiervoor bestaan verschillende modellen (NB in de werkgroep Bedrijfsvoering komt
de herindeling van de Rijksoverheid in den brede aan bod). In deze variant kunnen
de inlichtingendienst en de opsporing en vervolging niet onder één ministeriële
verantwoordelijkheid wordt gebracht, aangezien dit (staatsrechtelijk) ongewenste
gevolgen zou hebben.
Griffierechten
De introductie van kostendekkende griffierechten kan het Nederlandse stelsel van
rechtspleging op vele onderdelen innoveren (o.a. door selectievere instroom van
zaken en het stimuleren van alternatieve geschiloplossing) en bovendien de nodige
opbrengsten generen. De volledige verwerking van de kosten van de rechtspraak in
de griffierechten zal leiden tot een forse verhoging. Voor mensen met lage inkomens
(en wellicht het midden- en kleinbedrijf) zou dit betekenen dat de toegang tot de
rechter ernstig bemoeilijkt wordt. Om het grondwettelijke recht daarop te
respecteren heeft de werkgroep in de onderliggende berekening rekening gehouden
met compensatie. Hoewel er onzekerheid is over de bredere uitwerking op het
gedrag (zoals over de rol van rechtsbijstandverzekering) en een deel van de
mogelijke besparing door de genoemde compensatie teniet wordt gedaan, blijft er
een substantiële besparingsmogelijkheid over.
Geldboetes en afnemen
Het ophogen van de geldboetes bij overtredingen en misdrijven kan, zeker bij
delicten zoals snelheidsovertredingen waar de pakkans al redelijk hoog is, bijdragen
aan het gewenste effect dat men zich aan de regels houdt. Tevens leidt dat tot extra
inkomsten. Hier ligt er een heldere keus bij de burger: indien hij de extra kosten wil
vermijden, kan hij dat simpelweg doen door de wet niet te overtreden. Ook als
rekening wordt gehouden met flinke gedragseffecten, leidt een verdubbeling van alle
geldboetes tot een betekenisvolle opbrengst. Hetzelfde geldt voor extra
inspanningen om het met misdrijf verkregen financieel voordeel af te nemen, wat

Pagina 9

tevens een belangrijke bijdrage levert aan bestrijding van de georganiseerde
misdaad en bovendien extra fiscale opbrengsten kan genereren.
De werkgroep ziet mogelijkheden de organisatie van de inning van verschuldigde
bedragen te stroomlijnen, onder andere door de inzet van automatische herkenningsystemen (ANPR). Dat zal ook op het fiscale vlak tot extra opbrengsten leiden.
Doorberekening overheidskosten aan burgers en bedrijven
Doorbelasting van overheidskosten op diverse veiligheidsterreinen kan tot
substantiële besparingen op de overheidsuitgaven leiden. Wanneer de politie-inzet
bij evenementen, ook in de openbare ruimte, wordt doorbelast aan de organisatie
van dergelijke evenementen, in combinatie met vergunningverlening door
gemeenten, zal dit tot besparingen voor de overheid leiden. Hiernaast kunnen
kosten voor toezicht en handhaving in het vervoer (scheepvaart, spoorwegen,
luchtvaart en wegvervoer) worden doorberekend aan de gebruikers.
Anders omgaan met straffen en maatregelen
Er is in het opleggen van straffen en maatregelen geld te besparen zonder de
effectiviteit daarvan wezenlijk te ondermijnen. De bijzondere inspanningen in het
straffen kunnen worden gereserveerd voor degenen die dat gegeven hun
recidivegevaar het meest nodig hebben. In de andere gevallen kan gekozen worden
voor straffen die niet minder effectief hoeven te zijn maar wel goedkoper. In meer
zaken dan nu kan de politie een transactievoorstel doen (geldboetes), werkstraffen
kunnen worden vervangen door geldboetes en in plaats van opsluiten kan meer met
(elektronisch bewaakt) toezicht worden gedaan.
Gevoeliger ligt de mogelijkheid om de duur van de maatregel tot
terbeschikkingstelling (TBS) te veranderen in een maximum van 8 jaren. Dan zal
eerder moeten worden besloten of er al dan niet positieve effecten van de maatregel
worden verwacht. Indien dit niet het geval is, zal besloten worden de dure
behandeling te stoppen en betrokkenen bijvoorbeeld over te plaatsen naar een long
stay afdeling.
Privatisering
In het Verenigd Koninkrijk is gebleken dat privatisering van een deel van het
gevangeniswezen gepaard kan gaan met lagere kosten, bij een gelijkblijvende
kwaliteit. Dat komt niet alleen doordat private gevangenissen goedkoper kunnen
werken maar ook doordat dit uitstraalt naar het kostenniveau van de publieke
gevangenissen. Een berekening voor de Nederlandse situatie laat zien dat dit ook
hier kan leiden tot een gunstige financiële uitkomst.
De brandweerzorg zou zich ook kunnen lenen voor privatisering, bijvoorbeeld zoals
gebeurd is in Denemarken. Door middel van uitbesteding van de brandweerzorg
wordt hierbij de uitvoering in handen gegeven van een particulier bedrijf, maar blijft
het een overheidsverantwoordelijkheid. Verdergaand is de optie de repressieve
brandweerzorg over te laten aan de markt, met daarbij een verplichte verzekering.
Hiermee zal een grote besparing te realiseren zijn, welke echter buiten de grondslag
van deze heroverweging valt.

Pagina 10

Decriminalisering
In de samenleving is al langere tijd discussie over de strafbaarheid van de productie
van en handel in softdrugs. Indien dit volledig uit het strafrecht zou worden gehaald
(legalisering) zou dat tot substantiële besparingen kunnen leiden. Dat kan echter
alleen indien daarvoor voldoende internationale ruimte bestaat, in het bijzonder
binnen het kader van het Schengenverdrag. Een beperking tot het reguleren van de
‘achterdeur’, door de toevoer naar de coffeeshops te gedogen en met vergunningen
te reguleren, zal naar verwachting een aanzienlijk lagere of geen besparing
opleveren in de strafrechtelijke en bestuurlijke handhaving en blijft evenmin zonder
effect op de internationale positie van Nederland.
Eigen verantwoordelijkheid
Burgers en bedrijven zijn op zijn minst mede verantwoordelijk voor de
veiligheidsrisico’s die ze redelijkerwijs kunnen overzien en waartegen ze zich met
een redelijke inzet van middelen kunnen beschermen. De vraag is of de overheid
wel actief moet worden als burgers en bedrijven nalaten dergelijke voorzorgen te
treffen en ze (mede daarom) slachtoffer worden van bijvoorbeeld inbraak. Er zijn in
dit verband precedenten, zoals de afspraken tussen overheid en bedrijfsleven als het
gaat om de interne criminaliteit (van werknemers dus). Het zou veel besparen,
indien deze lijn wordt doorgetrokken door af te zien van vervolgacties of de kosten
van dergelijke acties door te belasten aan de burgers en bedrijven die nalieten
preventieve maatregelen te nemen.
Tabel s1 Financiële gevolgen maatregelen
(indicatieve bedragen die bij implementatie uitwerking in ‘business cases’ vereisen)
2015

1

Opschaling en integratie
Nationale politie én opschaling naar 10 territoriale onderdelen2

225

Maximale concernvorming organisaties

45

Meldkamers

15

Politie / KMar / BOD'n / Douane

45

Politietoezichthouders

40

Integratie beheersondersteuning rood-wit-blauw

30

Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Versterkte samenwerking (AIVD)

5

Versterkte samenwerking (MIVD)

2

Samenvoegen (delen van) ministeries
Samenvoegen (delen van) ministerie van BZK, ministerie van Justitie en NCTb

40

Rechtspraak

25

Innovatie

10

Onderwijs

60

Lastenverschuiving naar burgers en bedrijven
Verhoging griffierechten

240

Verhogen boeten en transacties

195

Voordeelsontneming

20

Rechtsbijstand

50

1

De cursief gedrukte maatregelen vallen niet in de grondslag van de heroverweging Veiligheid en Terrorisme en zijn
dan ook niet in de totaalsom meegenomen.
2
Opschaling en integratie dmv nationale politie is ook noodzakelijk ter realisering van reeds ingeboekte
doelmatigheids- en bezuinigingstaakstellingen. Het in de tabel genoemde bedrag overlapt ten dele met eerder
genoemde bezuinigingen, zeker gezien de samenloop in de tijd.
Pagina 11

Doorberekening overheidskosten
Betere incasso, o.a. met herkenningssyteem

55

Fiscale opbrengsten ANPR

160

Onderwijsfinanciering

45

Doorbelasting grenstoezicht

30

Toezicht beroepsgroepen

10

Doorberekening toezicht- en handhavingskosten

195

Anders omgaan met straffen en maatregelen
Detentie vervangen door elektronisch toezicht

140

Overig detentie en taakstraffen

75

Meer afdoening in voortraject

20

Verkorten TBS

10

Decriminalisering van softdrugs3

160

Eigen Verantwoordelijkheid
Politie inzet verminderen (blikschade, evenementen)

30

Echtscheiding en ontslag zelf regelen

15

Overheidsoptreden bij ontbreken eigen preventieve maatregelen

100

Overig
Privatiseren deel gevangeniswezen

20

Vervanging beroepskrachten door vrijwilligers

60

Geen aangifte voor verzekering
Overdragen brandweertaken aan private sector
Overig brandweer
TOTAAL

3

Indien voldoende internationale consensus bereikt wordt.

Pagina 12

5
630
75
2 miljard

Thema 15 Veiligheid en terrorisme
Beleidsvariant
Besparingen in 2011-2015, in mld. euro’s

Variant

Onderbouwing en maatschappelijke effecten

2011

2012

2013

2014

2015

Structureel

0,36

0,54

0,64

0,88

2,00

2,12

Omschrijving variant
Er is een pakket samengesteld met daarin zeer
uiteenlopende maatregelen, die optellen tot 2 mrd
euro aan bezuinigingen. Ten dele betreft dit
vergaande ingrepen in de organisatie van de
veiligheidszorg, deels wordt het niveau van de
veiligheidszorg verlaagd, ten dele verschuiven de
lasten naar burgers en bedrijven.
De voornaamste bijdrage aan de ombuiging leveren
de volgende maatregelen:
• Opschaling en integratie: een nationale politie,
opschaling naar minder regionale eenheden,
ruilverkaveling tussen diensten, samenvoegen
meldkamers;
• Samenvoegen van (delen van) het ministerie van
BZK en het ministerie van Justitie;
• Griffierechten die de kosten van de rechtspraak
grotendeels dekken;
• Doorberekenen kosten: politie-inzet bij
evenementen, toezicht vervoer;
• Verhogen geldboetes en afnemen crimineel geld;
• Sneller en goedkoper straffen: minder detentie,
meer toezicht;
• Decriminalisering: softdrugs;
• Eigen verantwoordelijkheid: preventieve
maatregelen als voorwaarde voor actieve inzet van
politie en justitie.
Daarnaast zijn ook mogelijke opbrengsten
geïdentificeerd die buiten de financiële grondslag van
deze heroverweging vallen. Dit betreft vooral fiscale
opbrengsten en maatregelen die besparen op de
brandweerzorg.

Ombuigingen naar type

• Diverse maatregelen zullen omstreden zijn, omdat
er maatschappelijke discussie is over de aard en
omvang van de overheidsrol op dit domein en
vanwege juridische discussie omtrent de grenzen
van wat de overheid vermag.
• Bepaalde maatregelen verlagen de operationele
sterkte van de betrokken organisaties – indien dit
ten koste gaat van hun slagkracht kan dit leiden
tot verlaging van het niveau van de
veiligheidszorg. Dit kan ook gevolgen hebben voor
de bereikte daling van de criminaliteit.
• De veronderstellingen onder de berekeningen zijn
niet altijd hard, tevens kunnen gedragseffecten de
uitkomsten beïnvloeden. Hiermee zal in de
uitwerking rekening moeten worden gehouden (in
‘bussiness cases’).

Implementatie
• Rekening moet worden gehouden met initiële
kosten, in het bijzonder omdat de sector
personeelsintensief is en daardoor snel
doorgevoerde ombuigingen tot veel sociale kosten
leiden.
• Veel maatregelen vereisen aanpassing van wet- en
regelgeving. Een snel wetgevingsproces is dan
nodig om de gewenste besparing tijdig te bereiken.
• Door de omvang en de stapeling van maatregelen
wordt een groot beroep gedaan op het
verandervermogen van de betrokken organisaties.
Aandacht hiervoor is geboden. Tevens moet bij de
invoering rekening worden gehouden met de
samenloop met reeds in gang gezette
reorganisaties en bezuinigingen.

Pagina 14

Inleiding

De opdracht van de heroverwegingswerkgroep Veiligheid en Terrorisme is om
besparingen te zoeken die optellen tot tenminste 2,0 miljard euro op een totaal aan
uitgaven van 10,3 miljard. Gegeven de onderwerpen die feitelijk tot de grondslag
van deze heroverweging behoren, kan de benaming van de werkgroep
misverstanden wekken – het gaat om zowel de veiligheidszorg als om de gehele
rechtspleging. In bijlage 1 is dit meer uitgewerkt. Tevens is in de bijlagen de
samenstelling van de heroverwegingswerkgroep aangegeven.
In deze inleidende paragraaf wordt een algemene schets gegeven van het karakter
van het domein van ‘veiligheid en recht’
Relatief sterke toename uitgaven
“Uitgaven aan veiligheidszorg groeien sneller dan bbp”, kopte het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS, 2010a). Gaven overheden en de private sector hier in 2002
nog mld€ 7,5 aan uit, in het jaar 2008 was dit opgelopen tot mld€ 10,8. Dit is circa
600 euro per inwoner. De uitgaven voor de rechtspraak lopen op van mld€ 1 naar
1,35 (Jaarverslagen/Slotwetten Justitie).
Tabel 1 Uitgaven aan veiligheidszorg
Mld €

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

7,52

8,21

8,56

8,88

9,38

10,07

10,77

6,19

6,73

7,06

7,22

7,61

8,14

8,73

Uitgaven rechtspleging **)
1,04
1,10
1,19
1,25
*) CBS 2008
**) art. 12 Justitiebegroting; 25-30% overlap m.b.t. strafrechtspleging

1,29

1,32

1,35

Uitgaven veiligheidzorg *)
- totaal
- wv. rijksoverheid

Internationale cijfers tonen aan dat Nederland in het tijdvak 1995-2006 er uit
springt met een forse stijging van het aandeel van het bruto nationaal product dat
aan veiligheid en recht wordt besteed. Ons land scoort in 2006, met 1,7% van het
BNP, iets boven het gemiddelde. (OECD, 2009; Giangrande et al, 2008).
Figuur 1 Overheidsuitgaven aan ‘Public order and safety’, % GDP (OECD,
2009)

3,0%
2,5%
2,0%

1995

1,5%

2006
1,0%
0,5%

N

g
ur

m

bo

en

m

D

xe

ar
or k
w
ay
G
re
ec
Fr e
an
S w ce
ed
en
Ir e
la
nd
K
or
ea
Fi
nl
an
Au d
st
r
C ia
an
G a da
er
m
an
Be y
N
l
g
et
he iu m
rl
an
ds
Sp
ai
Po n
r tu
ga
l
U
ni
I
t
C te d a l y
ze
S
ch ta
R te s
U
e
ni
te p u
b
d
Ki li c
ng
do
m

0,0%

Lu

1

Pagina 15

In de rechtspraak scoort ons land met overheidsuitgaven voor rechtspraak van
ongeveer 40 euro per jaar per hoofd van de bevolking gemiddeld in Europa (RvdR,
2005a) Van deze kosten betalen burgers en bedrijven door middel van griffierechten
bijna 20% zelf. Als het gaat over de overheidsbijdrage aan de rechtsbijstand aan
burgers, bevindt Nederland zich internationaal in de hogere regionen. (Bowles and
Perry, 2009)
Het enkele gegeven dat de uitgaven zijn gestegen en dat ons land daarmee
internationaal niet laag zit, zegt nog niet zo veel. Nederland is met zijn open
economie en zijn transitpositie van nature internationaal georiënteerd. Daarbij past
om economische redenen een stevige infrastructuur bij in termen van veiligheid en
recht; de schaduwzijde van deze positie is dat die ook criminaliteit aanzuigt, onder
andere in de in- en doorvoer van illegale goederen (zoals drugs). Wel kan het hoger
(geworden) uitgavenpatroon het vermoeden toelaten dat er ruimte kan zijn voor
besparingen zonder dat we daarmee zakken onder een minimaal vereist niveau van
zorg. Het is dan van belang te weten waardoor de stijging van de uitgaven is
veroorzaakt.
Grotere veiligheidsambities
De gestegen uitgaven in dit domein zijn vooral het gevolg van geconstateerde
tekorten en van toegenomen ambities. Zo is in cellenbouw geïnvesteerd om
‘heenzendingen’ te voorkomen, in de politie om de ‘plankzaken’ weg te werken en
blijvend te voorkomen, in de hele vervolgingsketen om de kwaliteit van de
behandeling in zware en complexe zaken te verbeteren (na de Schiedammer
parkmoordzaak). Voorts zijn ambities geformuleerd om de overlast en criminaliteit
in den brede aan te pakken (‘25% omlaag’), om sterker in te zetten op terreinen als
huiselijk geweld, ‘veelplegers’ en om minder zichtbare criminaliteit steviger aandacht
te schenken: georganiseerde misdaad, financieel-economische criminaliteit en
cybercrime. Voorts verlangt de aanpak van overlast en (georganiseerde)
criminaliteit meer en meer een intensieve en ‘geïntegreerde’ samenwerking tussen
het strafrecht en bestuurlijke (en evt. fiscale) actie. Tenslotte stelt het Europese Hof
verdergaande waarborgen voor de bescherming van rechten van burgers (bijv.
bijstand raadsman na aanhouding en bij verhoor). Ook is sprake van een sterke
toename van Europese regelgeving waar Nederland aan moet voldoen, zoals bij de
beveiliging van de burgerluchtvaart en het grenstoezicht. Een deel van de stijging
van de uitgaven in het domein wordt verklaard door autonome ontwikkelingen. Zo
heeft de sterk gestegen mobiliteit geleid tot grotere uitgaven op
verkeersknooppunten. Met name de luchthaven Schiphol, waar het aantal passagiers
een sterke groei heeft doorgemaakt, is hier een goed voorbeeld van.
Ervaringen met rampen en crises (overstromingen, ontploffingen, branden)
beklemtoonden de noodzaak om de samenhang tussen politie, brandweer en
geneeskundige hulpverlening professioneler te organiseren. Daartoe zijn inmiddels
veiligheidsregio’s ingericht.
De opkomst van het terrorisme, in het bijzonder dat van de extremistische islam
met aanslagen in o.a. de Verenigde Staten, Madrid en Londen, heeft geleid tot extra
uitgaven in vooral de inlichtingendiensten en de coördinerende voorzieningen (w.o.
de instelling van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding).
Gemengd beeld over feitelijke ontwikkelingen
De ervaren overlast, die zich het sterkst doet gevoelen in relatie tot wegverkeer en
medeburgers (w.o. buren en groepen jongeren) is de afgelopen jaren niet duidelijk
meer of minder geworden. (VMR, 2008) Ook het aantal branden schommelt al
jarenlang tussen de 45-50.000 per jaar. Daarentegen zijn veel vormen van
Pagina 16

criminaliteit fors in aantal gedaald, zo blijkt uit de cijfers uit slachtofferenquêtes en
van de politie. Dit betreft allerlei vormen van criminaliteit, lichte en zware, die met
burgers en die met bedrijven als slachtoffer. Een piek in het criminaliteitsvolume lag
in 2002, sindsdien zet zich een gestage daling tot een niveau dat 20 tot 30% lager
ligt (en onder dat van 1980 is gedaald). Parallel hieraan is de mate waarin men zich
persoonlijk veilig voelt toegenomen. (Kalidien en Eggen, 2009; van Noije, 2009)
Deze gunstige criminaliteitsontwikkeling kent geen simpele en eenduidige
verklaring. Het gegeven dat deze tendens ook in andere Westerse landen valt waar
te nemen duidt op de rol van exogene ontwikkelingen naast invloed van het
veiligheidsbeleid. Ten dele lijkt het hierin te gaan om autonome culturele
ontwikkelingen, onder ander verbonden met druggebruik, ten dele gaat het om een
toename van (mede door de overheid bevorderde) preventieve maatregelen en een
meer stevige handhaving (Vollaard, 2010; Berghuis, 2009). Het is niet te
verwachten dat de daling van de misdaad zich zal blijven doorzetten – zo achten
prognosemodellen het niet uitgesloten dat deze trend zich zal keren. (Molenaar, et
al, 2009)
De criminaliteitsdaling betreft in het bijzonder de delicten waar burgers en bedrijven
direct last van hebben. Tegelijkertijd laat een inventarisatie zien dat er vele
jongerengroepen zijn die als hinderlijk of overlastgevend worden ervaren, dan wel
crimineel van aard zijn. (Ferwerda & van Ham, 2010) Deze problematiek is
hardnekkig van aard; de aanpak ervan is doorgaans arbeidsintensief. Voorts is
recent uit een inventarisatie van Openbaar ministerie en politie gebleken dat slechts
een minderheid van bekende criminele samenwerkingsverbanden voorwerp van
onderzoek en aanpak wordt. Hoewel vaak niet direct voelbaar voor burgers en
bedrijven hebben de activiteiten van deze samenwerkingsverbanden veelal een
ondermijnende werking.
Het aantal terroristische aanslagen in ons land is gering gebleven en het algemene
dreigingsniveau wordt momenteel op ‘beperkt’ geschat. (NCTb, 2009) Het
dreigingsniveau voor vliegvelden wordt echter nog steeds als substantieel
aangemerkt. Recente incidenten, waaronder de mislukte aanslag op 25 december
2009, bevestigen deze dreiging. Waar in het jaar 2005 nog 39% van de burgers zich
persoonlijk zorgen zei te maken over terrorisme en aanslagen, is dat in 2008/9
gedaald naar 1%; nog maar 10% is ‘bang voor aanslagen’ (was meer dan 50%).
(Intomart, 2009)
Het beroep op de rechter is fors toegenomen, in het bijzonder voor kwesties die
tussen burgers spelen (civiel recht). Deze toename doet zich in sterke mate gelden
tot 2004, met tien jaar lang een gemiddeld stijgingspercentage van zo’n 5%. Daarna
vlakt de werklast voor de rechter af, om in 2008 weer op te lopen. (CBS, 2007;
RvdR, 2009) Het merendeel van rechtzoekenden en juridische professionals ervaart
een hoge kwaliteit van de rechtspraak – alleen de snelheid van de procedure wordt
negatief beoordeeld.
Als uitvloeisel van de economische neergang kan het aantal rechtzaken in ons land
op meerdere fronten sterk stijgen doordat er meer handelszaken komen
(faillissementen, conflicten), meer ontslagen volgen, en meer sociale uitkeringen
nodig worden. Parallel hieraan voorziet men een toenemende druk op de
gefinancierde rechtsbijstand. (Molenaar, 2009)

Pagina 17

Méér veiligheid
Opmerkelijk is dat – in het verlengde van de feitelijke ontwikkeling ter zake – de
persoonlijke veiligheidsbeleving er beter op is geworden, maar dat burger de
samenleving als geheel nog als onverminderd onveilig ervaart. Een mogelijke
verklaring kan zijn dat veel aandacht vragende incidenten en meer aandacht voor
gevoelens dan voor feiten leiden tot het beeld bij publiek, media en politiek dat het
niet goed gaat met de veiligheid in ons land. “De paradox tussen het feit dat de
criminaliteit afneemt en het idee dat dit niet zo is, is zo bezien weinig verrassend.
De bevolking maakt zich zorgen, politici lopen zich het vuur uit de sloffen om niet
van onverschilligheid of passiviteit beticht te worden, de media houden het vuurtje
gaande en stoken het zo nu en dan verder op.” (Wittebrood & la Noije, 2010) De
verwachtingen over wat de overheid moet doen blijven daarmee onverminderd
hoog: zo maakt – zoals vermeld – nauwelijks nog iemand zich echt zorgen over
terroristische aanslagen, maar meent de helft van de bevolking dat de overheid
daartegen ‘niet daadkrachtig’ optreedt. (Intomart, 2009)
Iedere gebeurtenis dreigt aanleiding te vormen voor nieuw beleid en op zijn minst
de belofte van verhoogde inspanning. Er lijkt hiermee een welhaast onbegrensde en
onstuitbare roep te zijn om meer veiligheid te garanderen, in het bijzonder door de
overheid, ongeacht de feitelijke veiligheidsrisico’s. Deze roep om overheidszorg
voert tot een grote regeldichtheid, meer toezichtconstructies en forse uitgaven aan
voorzorgsmaatregelen ook als dat uit het oogpunt van evenwichtige risicobeheersing
niet vanzelfsprekend is. De overheid is dan, net als de burger, risicomijdend. De aan
deze situatie ten grondslag liggende beheersingsfilosofie (‘veiligheidsutopie’) is
echter moeilijk te realiseren in een moderne wereld waarin de ontwikkeling van
risico’s vaak niet te meten is en het generaliseren – of zelfs juridiseren – van het
‘voorzorgbeginsel’ (WRR, 2008) alleen maar dreigt te leiden tot meer en vaak
symbolische investering in risicovermijding. (Beck, 1998, 2006) Het beeld komt dan
voor ogen van een steeds grotere kloof tussen aan de ene kant wat burgers wensen,
en anderzijds wat de overheid pretendeert maar moeilijk kan waarmaken. Uiteraard
laat deze algemene stelling onverlet, dat ondanks de stijging van de veiligheid, er
nog genoeg situaties overblijven waarop de overheid wel degelijk terecht
aangesproken kan worden op de noodzaak om tegen overlast (bijvoorbeeld van
jongerengroepen) en criminaliteit (stijgende overvallen) op te treden. De inzet in
deze kabinetsperiode heeft geleid tot een beter inzicht in de omvang en impact van
de – het geordend maatschappelijk verkeer ondermijnende – georganiseerde
misdaad. Dit schept dan een noodzaak tot verdergaand optreden van de overheid
daartegen.
Bezuinigen lastig
Het behoeft geen betoog dat in het beschreven klimaat het aanbrengen van
bezuinigingen geen gemakkelijke zaak is – dit gaat immers in tegen de trend om
juist meer veiligheidsgaranties te verkrijgen van de overheid. Deze context vraagt
om het nadrukkelijk maken van politieke keuzes en het politiek staan voor de
gevolgen van die keuzes, opdat helderheid bestaat over de verwachtingen in de
samenleving wat de overheid nog wel biedt en wat ze niet meer levert. En waar de
overheidszorg ophoudt en de eigen verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven
begint.
Het uit de weg gaan van fundamentele keuzes kan de situatie doen ontstaan dat de
betrokken organisatie op het domein van veiligheid en recht terecht komen tussen
de hamer van de bezuinigingen en het aambeeld van de maatschappelijke
verwachtingen omtrent hun maximale presteren. Dit sluit niet uit, dat op onderdelen
maatregelen denkbaar zijn zonder dat de maatschappelijke prestatie op het
veiligheids- en rechtsdomein substantieel zou verminderen. In dit verband ziet de
Pagina 18

werkgroep in de overheidszorg op dit terrein een organisatorische versnippering.
Met gerichte ingrepen kan het bundelen van werkzaamheden besparingen opleveren
zonder de slagkracht ernstig aan te tasten.
Veiligheid en recht als kerntaak van de overheid
De noodzaak tot het creëren van een stevig politiek vangnet in de
bezuinigingsoperatie geldt uiteraard in het bijzonder wanneer sprake is van het
terugschroeven van de rol van de overheid. Dit roept de vraag op tot waar de rol
van de overheid moet strekken – wat moet in ieder geval tot de zorg van de
overheid worden gerekend? Hoewel het niet mogelijk is volstrekt objectief aan te
geven wat tot de overheidszorg te rekenen is (Donner, 1998), bestaat er wel een
ruime overeenstemming over wat – en dat is op dit domein wezenlijk - in ieder
geval onder de ‘rechtstaat’ valt. In een rechtstaat ziet men als wezenlijk de toegang
tot de onafhankelijke rechter en het recht op privacy en fysieke integriteit – dit
beperkt het handelen van de overheid doch impliceert tevens dat de overheid de
actieve plicht heeft om de voorwaarden te scheppen die de genoemde grondrechten
moeten waarborgen (rechtspraak, strafrechtelijke handhaving), in het bijzonder
waar het geweldsmonopolie van de overheid aan de orde is. Opgemerkt moet
worden dat wat hiervoor nodig is steeds minder een nationaal te bepalen kwestie is,
vanwege de eisen van internationale verdragen en de Europese rechtspraak: deze
definiëren mede de bodem die er moet zijn opdat burgers onderling en tegenover de
overheid hun recht kennen en kunnen laten gelden. (WRR, 2002)
Er is dus nadrukkelijk een rol voor de overheid weggelegd indien grondrechten in
het geding zijn of het maatschappelijk functioneren van burgers of bedrijven
wezenlijk in het gedrang komt. (Bovens & Scheltema, 1999) En andersom: als
hiervan geen of minder sprake is, bestaat er in beginsel ruimte voor discussie of er
wel een overheidstaak ligt en zo ja, of burgers daar eventueel alleen tegen betaling
van kunnen genieten.

Pagina 19

Pagina 20

2

Benadering van de opdracht tot besparing

Een algemene volumekorting?
In theorie is het voorstelbaar dat een opdracht wordt gegeven om de personele
uitgaven met 20% te verminderen zonder dat dit gepaard gaat met gerichte keuzes
waar dan op moet worden bezuinigd – een bezuiniging met een grof afgestelde
kaasschaaf. Bekeken is wat daarvan de gevolgen zouden zijn.
Voor de Rechtspraak is dat goed voorspelbaar: bij een onveranderd beroep op de
rechter vertaalt een dergelijke bezuiniging zich rechtstreeks in oplopende
werkvoorraden en doorlooptijden: het duurt langer en langer voordat men zijn recht
kan halen. Immers, waar eerst 8.000 mensen de rechtzaken behandelden, moeten
na de bezuiniging 6.400 mensen diezelfde hoeveelheid verzorgen. Omdat lang
wachten op een rechterlijke uitspraak voor burgers en bedrijven als zodanig al een
reden vormt om niet te gaan procederen (Velthuis & Klein Haarhuis, 2010), zal de
bezuiniging leiden tot een minder inschakelen van de rechter. Dat kan positief
worden beoordeeld, voor zover men goede alternatieve wegen kan bewandelen.
Maar dat is negatief als daarmee burgers en bedrijven in de kou blijven staan omdat
ze hun recht niet kunnen halen. In aanmerking nemend dat in slechts 4% van de
conflicten de route naar de rechter wordt gekozen zou een stevige ‘vraaguitval’ de
meer fundamentele vraag naar de functie van de rechtspraak in onze samenleving
op tafel kunnen brengen.
Omdat er geen rechtstreeks verband is tussen uitgaven voor terrorismebestrijding
en een specifiek meetbaar maatschappelijk effect, zijn de gevolgen van een forse
personele besparing op dat terrein minder goed vaststelbaar. De idee kan
postvatten dat de inspanningen die zijn betaald uit de extra uitgaven op dit terrein
(zeker niet geheel maar wel) voor een deel teruggedraaid kunnen worden. Er is dan
wel minder capaciteit voorhanden om bedreigingen in kaart te brengen en om deze
tegemoet te treden; immers leidden de eerdere investeringen tot een goede grip en
zicht op radicalisering en terrorisme, ter voorkoming van aanslagen.
Een reductie van een vijfde van de personele uitgaven voor de politie zal (zonder
nadere keuzes) er toe kunnen leiden dat deze zich meer concentreert op het
reageren op incidenten waar de burger direct last van heeft. Dat houdt in dat men
door de vermindering van de operationele sterkte met 8.000 medewerkers de
activiteiten zal beperken tot het handelen op signalen van concrete ordeverstoringen
en bij aangiften van serieuze commune criminaliteit (doodslag, mishandeling,
beroving). Dit impliceert dat minder aandacht uitgaat naar een meer (‘proactieve’)
probleemgerichte en dus preventieve aanpak van problemen samen met andere
partijen, zoals bij overlastgevende jongerengroepen of georganiseerde misdaad. Een
tweede gevolg is, dat er minder aandacht is voor verschijnselen waar ‘de burger op
straat’ minder direct mee te maken heeft: wat zich achter de voordeur afspeelt
(huiselijk geweld, kindermishandeling) of die minder zichtbaar – maar wel
maatschappelijke ondermijnend – is (financieel-economische delicten,
georganiseerde criminaliteit, cybercrime).
Indien deze reflex zich voordoet bij ongerichte bezuiniging op de politie, heeft dat
geen navenant grote gevolgen voor de strafrechtelijke keten: de werklast daarin
wordt nu juist voor het overgrote deel bepaald door de kwesties waartoe de politie
zich in bovenstaand scenario ‘beperkt’ (zwaardere commune criminaliteit). Dit leidt
tot de paradoxale situatie, dat een besparing op de instroom en werklast van de
justitiële strafrechtelijke keten van 20% zou vereisen dat meer dan dat percentage
Pagina 21

op de politie zou moeten worden gekort. Berekend is dat de korting op het
personele politiebudget maar liefst zo’n 25-30% moet bedragen om in de
strafrechtelijke keten als geheel op een volumereductie van 20% uit te komen.
Indien daarentegen het werkaanbod voor het Openbaar ministerie verder niet sterk
zou afnemen en wel een vijfde van het budget vermindert, zou een dergelijke
korting (zonder nadere keuzes) er naar verwachting toe leiden dat het Openbaar
ministerie zich gedwongen zou voelen zich op de afwerking van zaken te
concentreren. Daarmee komt de inzet onder druk te staan voor het gezamenlijk
optrekken met andere instanties om specifieke criminaliteitsproblemen aan te
pakken (o.a. met gemeenten), maar ook zouden vraagtekens kunnen worden gezet
bij de relatief arbeidsintensieve zaaksbehandeling in casusoverleggen in
Veiligheidshuizen. De overige justitiële instanties, zoals de reclassering en de
kinderbescherming, zouden op de bezuiniging bij niet navenant dalend werkaanbod
te maken krijgen met oplopende voorraden en wachttijden.
Het lijkt niet wenselijk dat het systeem van veiligheid en recht zwaar in de
vertraging terecht komt. Evenmin is het een goede zaak dat politie en justitie zich
beperken tot het alleen maar reageren op wat er ‘voor de voeten komt’ en daardoor
niet veel aandacht meer heeft voor minder zichtbare zaken als fraude en
georganiseerde misdaad. Ook een verwaarlozing van de samenwerking in een
‘probleemgerichte aanpak’ van overlast, criminaliteit en onveiligheid is
maatschappelijk ongewenst, daar dit een benadering is die de belofte van
effectiviteit in zich draagt (en alleen een reageren op voorvallen juist niet).
(Weisburd, 2008; Lum, 2009; Clarke & Eck; 2005)
Omdat een algemene kaasschaafbenadering naar verwachting leidt tot verminderde
maatschappelijke effectiviteit, dus tot minder veiligheid en recht, heeft het de
voorkeur te zoeken naar maatregelen die naar verwachting niet of minder negatief
uitwerken.
Benchmarking
In plaats van een algemene korting kan benchmarking worden ingezet om de
besparingen te zoeken bij die organisatieonderdelen (politiekorpsen, parketten,
rechtbanken) die naar verhouding het minst doelmatig lijken te functioneren. Voor
een goede vergelijking kan de overheid daarbij indicatoren kiezen die de
verschillende taken weerspiegelen en ook een (visuele) vorm om de prestaties van
een organisatie met die van soortgelijken te vergelijken. Benchmarking kan ervoor
zorgen dat de bestaande middelen doelmatiger worden ingezet, en dus uiteindelijk
tot besparingen leiden. (CPB, 2006) Hoewel dit als een aantrekkelijke weg kan
worden gezien - elke procent verbetering van de arbeidsproductiviteit levert al snel
een besparing op van enkele tientallen miljoenen euro’s - ziet de werkgroep dit
momenteel meer als instrument ter verbetering van de kwaliteit dan als
besparingsmethodiek.
Vier meer gerichte typen besparingsmaatregelen
De werkgroep onderscheidt vier meer toegespitste benaderingen van de opdracht
om besparingsmogelijkheden te vinden. Deze zijn in het onderstaande schema
aangegeven.

Pagina 22

Zo kan men bezuinigen door de overheidstaak kleiner te maken (minder doen) of
door die taak zuiniger of slimmer uit te voeren. Voorts kan er in de besparing
eventueel sprake zijn van een verschuiving van de zorg of de lasten daarvan van de
overheid naar de burger.

De overheidstaak:
blijft overeind

wordt kleiner

- worden minder

[A] doelmatiger organisatie

[C] versobering

- verschuiven naar de burger

[B] toepassing profijtbeginsel

[D]overdracht naar
private verantwoordelijkheid

De kosten:

Deze vier benaderingen (doelmatigheid, profijt, versobering, overdracht) zijn ieder
geëxploreerd, door de suggesties van de werkgroep langs die lijn te rangschikken.
De werkgroep heeft daar niet vooraf een scherpe selectie aangebracht om een breed
palet aan bezuinigingsopties te verkrijgen.
Dat leidde er toe dat vele (deel)opties zijn bekeken. Sommige daarvan bleken reeds
in een vroeg stadium niet bij te dragen aan de doelstelling van deze werkgroep, en
zijn om die reden niet verder verkend. In Bijlage 3 zijn die maatregelen
weergegeven, waarvan door de werkgroep wel een bijdrage aan de doelstelling
wordt verwacht, met daarbij steeds aangegeven de taxatie van de besparing of
opbrengst die met de maatregel bereikt zouden kunnen worden (met aftrek van de
structurele kosten).
In het volgende hoofdstuk worden de vier benaderingen besproken met daarbij
aanduiding van de besparingsmogelijkheden zoals deze vaak al in 2015, maar soms
iets later, kunnen worden bereikt. Om schijnexactheid te vermijden, zijn alle
bedragen afgerond op veelvouden van m€ 5.

Pagina 23

Pagina 24

3

Mogelijke besparingsmaatregelen

3.1

Mogelijkheden tot doelmatiger organisatie
Gezocht kan worden naar bundeling van werkzaamheden en het tegengaan van
organisatorische versnippering waardoor dezelfde maatschappelijke prestatie wordt
geleverd, maar goedkoper. Dit is natuurlijk aan aantrekkelijk vooruitzicht, maar het
is niet altijd gemakkelijk te verwezenlijken omdat daarbij al snel inbreuk moet
worden gedaan op gevestigde posities en belangen van organisaties – het doet
‘institutioneel pijn’. Bovendien betreft het grotendeels organisaties (politie,
veiligheidsregio’s, OM, Rechtspraak, Defensie) die de afgelopen jaren al stappen
hebben gezet (of daartoe voornemens zijn) op het gebied van schaalvergroting en
concernvorming. De nog te behalen besparingen zijn dan niet vanzelfsprekend
omvangrijk.
Doelmatigheid kan worden gezocht in de aanpassing van de structuren of
werkprocessen van organisaties (3.1.1 - 3.1.3). Voorts kan het doelmatig zijn
publieke belangen te behartigen door inschakeling van private partijen – er blijft dus
sprake van verantwoordelijkheid van de overheid, doch in de uitvoering daarvan
speelt de private sector een rol. (WRR, 2000; TK 2000/1, 27 771 nr. 24) Zo kennen
we al de situatie dat een deel van de jeugd- en tbs-inrichtingen geprivatiseerd is, en
dat medewerkers van particuliere beveiligingsbedrijven door de overheid worden
ingehuurd voor bijvoorbeeld bewakings- en toezichtstaken (3.1.4).

3.1.1

De structuur van de betrokken organisaties: opschaling en lokale binding
Concernvorming, opschaling
De organisaties in het domein van veiligheid en recht ontwikkelen zich alle in de
richting van een concern waarin regionale eenheden en landelijke voorzieningen een
geheel vormen. Zo is het OM tot één organisatie gesmeed, onder landelijke leiding,
waarbinnen lokale parketten samengaan met landelijke eenheden (zoals landelijk en
functioneel parket, centrale verwerkingseenheid, dienstverleningseenheid). Hiermee
kan aangesloten worden op wat lokaal speelt en kunnen daarmee zaken
logischerwijs of meer efficiënt op een ander schaalniveau georganiseerd worden.
Inmiddels heeft de Rechtspraak eenzelfde ontwikkeling doorgemaakt, inclusief de
beslissing om regio’s waar nodig zodanig op te schalen dat ze in omvang meer
evenwicht vertonen en schaalverschillen niet meer verhinderen dat waar dat
functioneel is, decentraal kan worden gewerkt. Zowel het OM als de Rechtspraak
kent (straks) 10 regio’s in plaats van de eerdere 19 parketten en rechtbanken.
Doordat deze beweging al is ingezet, valt daar in deze heroverweging geen grote
besparing (meer) aan te verbinden.4
Één nationale politie
De politie kent 25 regionale korpsen en 1 landelijk politiekorps (het Klpd). Er
bestaan vele constructies om de onderlinge samenwerking vorm te geven. De
wetgeving en kabinetsvoorstellen van de laatste tien jaren gaan stap voor stap in de
richting van een versterking van de landelijke politieke en bestuurlijke samenhang.
Toch houdt de politieorganisatie nog steeds het midden tussen een decentraal model
met autonome eenheden en min of meer vrijwillige samenwerking, en een model
4
Het integreren van de rechtsprekende taak van de Raad van State in de gehele rechtspraak, waarvoor ook op
andere gronden dan mogelijke besparing reden voor aangevoerd kunnen worden, zou slechts marginaal bijdragen
aan de bezuinigingen, reden om deze optie hier alleen in een voetnoot te vermelden.

Pagina 25

dat de centrale besturing zwaar aanzet. Deze hybride situatie leidt tot een veelheid
aan besturen, veel bestuurlijke afstemming (zowel binnen de politie als met partners
daarbuiten) en weinig helderheid in het toedelen van bevoegdheden en
verantwoordelijkheid (leidend tot een lastig te bepalen indirecte democratische
verantwoording). (Stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie, 2005) Dit alles
veroorzaakt een tekort aan slagkracht bij de inzet van capaciteit voor bepaalde
problematieken en crises, alsmede een moeizaam op te brengen daadkracht in het
beheer van de politie. Kortom, de effectiviteit en de efficiency van de politie zijn
minder dan die zouden kunnen zijn.
Bekeken is wat de uitwerking zou kunnen zijn van een tweetal elkaar aanvullende
maatregelen: een opschaling van het aantal regio’s van 25 naar minder regio’s en
het onderbrengen van de 26 korpsen in één concern Nederlandse politie (met één
eigen bestuur, en één rechtspersoonlijkheid). Een opschaling naar 10 politieregio’s
zou een besparing kunnen geven van m€ 150, door samenvoegingen in de
bedrijfsvoering, leiding en ondersteuning en vormen van taakuitvoering (synergie in
meldkamers, verkeerspolitie, recherche). Het totaal van besparingen door nationale
politie met 10 regionale eenheden komt dan op m€ 225.
Een verdere opschaling naar 7 regio’s (opbrengst mogelijk m€ 190) zal
verdergaande gevolgen hebben voor de operationele slagkracht van de politie –
deze variant verdient ook geen voorkeur omdat er dan enerzijds grotere verschillen
ontstaan in de omvang van de regio’s en bovendien discongruentie ontstaat met OM
en Rechtspraak.
Onderzoek (KPMG, 2009) laat zien dat structureel m€ 259 te besparen is op het
beheer van de politie, door meer eenduidig en in samenhang te werken,
bijvoorbeeld in de informatietechnische ondersteuning. Inmiddels is dit bedrag al
ingebracht ter dekking van eerder ingezette bezuinigingen en (daarmee) ontstane
tekorten, zodat dit bedrag niet nogmaals in deze heroverweging mag worden
betrokken. Aanvullend kan m€ 25 bespaard worden door onder andere het beheer
van gebouwen te centraliseren. Als voorwaarde geldt bij concernvorming dat er
forse initiële kosten moeten worden gemaakt voordat de besparingen kunnen
worden geïncasseerd. De werkgroep merkt in dit verband op, dat het kunnen
bereiken van forse besparingen in het beheer een daadkrachtig bestuur van de
politie vereist met vergaande bevoegdheden en een expliciete
verantwoordingsplicht. Dit zal in het model van de nationale politie beter opgebracht
kunnen worden dan in het nu bestaande meer hybride stelsel. Wellicht voor de
helderheid: de werkgroep meent niet dat een structuurwijziging bij de politie een
voldoende voorwaarde is om effectiever en efficiënter te werken, maar die wijziging
lijkt daarvoor wel een noodzakelijke voorwaarde te vormen.
Lokale verbinding
De trend naar opschaling en naar nationalisering bergt het gevaar in zich dat de
afstand tot de lokale veiligheidszorg groot wordt. De wettelijke rol van het gezag
van de burgemeester en dat van de officier van Justitie mag niet worden aangetast.
Niettemin is het ook een gegeven dat in het algemeen en ook bij de politie de
tendens bestaat dat niet zozeer de organisatie volgend is op het gezag, maar dat
het gezag afhankelijk is van het beheer. Dit vraagt om meer waarborgen teneinde
de politie te verbinden met de lokale veiligheidszorg van de gemeente. Dat dit
voldoet aan een behoefte blijkt ook uit de wens van gemeenteraden meer invloed te
hebben op wat de politie doet (Binnenlands Bestuur 29 januari 2010), dit blijkt
evenzeer uit de opinie van veel burgemeesters dat ze hechten aan een professionele
en regionaal georganiseerde politie waar ze meer invloed op zouden willen hebben
(Binnenlands Bestuur 2 februari 2010).

Pagina 26

De werkgroep meent dat de volgende waarborgen en maatregelen nodig om de
binding met het lokale bestuur te behouden respectievelijk te verstevigen:
•
de basiscapaciteit ten behoeve van handhaving van de lokale openbare orde en
van de lokale opsporing per district respectievelijk gemeente moet (net als nu
het geval is) vastgesteld zijn op grond van geobjectiveerde criteria (conform de
systematiek van het budgetverdeelsysteem) en een gedegen analyse van de
veiligheidsproblematiek ter plaatse (vastgelegd in een veiligheidsplan), opdat
helder is waarop men in normale omstandigheden kan rekenen. (Op het niveau
van de opgeschaalde 10 territoriale onderdelen wordt besloten over tijdelijke
extra inzet voor specifieke doelen, op landelijk niveau over inzet bij
grootschalige rampen of calamiteiten);
•
deze basiscapaciteit betreft zowel de lokale opsporing onder gezag van het
Openbaar ministerie als het ‘blauw op straat’ ten behoeve van het toezicht en
het optreden in de openbare ruimte. Dit toezicht wordt dan uitgeoefend door de
politie maar ook door toezichthouders die onder verantwoordelijkheid van de
gemeente werken (en in dienst zijn van de gemeenten dan wel ingehuurd zijn
van particuliere beveiligingsbedrijven). Nadrukkelijk wordt geregeld dat deze
gehele capaciteit onder direct gezag staat van de burgemeester, die over de
inzet verantwoording schuldig is aan de gemeenteraad;
•
voorts ontstaat de mogelijkheid snel met capaciteiten te kunnen schuiven,
waardoor accenten kunnen worden gelegd bij criminaliteitsbestrijding, opsporing
en toezicht. Door de mogelijkheid van een landelijke aansturing kan snel worden
opgetreden in geval van calamiteiten;
•
om de aansluiting tussen politie en andere toezichthouders te bevorderen, wordt
de functie van politietoezichthouder ingevoerd waaraan minder (gewelds)bevoegdheden zijn verbonden dan aan een gewone agent. Tevens verkleint dit
het gat dat zit tussen de salariskosten bij gemeenten en politie. (Everink et al,
2009) Een omvorming van ruim 10.000 functies bij de politie bespaart m€ 40.
Deze maatregelen bevorderen dat de nationaal vormgegeven organisaties landelijke
kwesties kunnen aanpakken met het behoud van hun lokale inbedding. Dat het
centraliseren en decentraliseren van de taakuitvoering goed met elkaar kunnen
samengaan, blijkt uit het voornemen om in de Rechtspraak (naast opschaling) juist
ook in meer gemeenten het rechtspreken aanwezig te laten zijn (zoals in Eindhoven
en Almere). Al langer blijkt dat dit kan door de structurele samenwerking op lokaal
niveau in gezagdriehoeken met burgemeester, officier van Justitie en politie. De
laatste jaren is voorts veel werk gemaakt van ‘Veiligheidshuizen’ waarin partijen
elkaar op lokaal-operationeel niveau vinden in samenwerking bij de aanpak van
risicojeugd, veelplegers en huiselijk geweld.
Veiligheidsregio’s
De veiligheidsregio’s hebben de vorm van ‘verlengd lokaal bestuur’, dat wil zeggen
dat ze een verlengstuk zijn van de gemeenten ten behoeve van de onderlinge
samenwerking – dit komt voort uit de gemeentelijke organisatie van de brandweer,
die via het Gemeentefonds wordt gefinancierd (ruim mld€ 1). Voor de verbetering
van de rampenbestrijding en crisisbeheersing, de coördinatie op dat terrein en ten
behoeve van gezamenlijke voorzieningen zijn 25 veiligheidsregio’s ingericht (met m€
105 rijksbijdrage). Ook bij de veiligheidsregio’s kan gekozen worden voor opschaling
naar 10 regio’s. De coördinatie bij rampen en crises kan door deze opschaling
worden verbeterd. Geschat wordt dat een opschaling naar 10 regio’s m€ 5 kan
besparen, wat op termijn op kan lopen naar m€ 25. (Bij een opschaling naar 7
regio’s zijn de bedragen m€ 10 resp. m€ 35.) Bij een dergelijke opschaling is het
meer passend het model van verlengd lokaal bestuur om te zetten in (net als bij de
politie nu het geval is) een vorm van ‘functioneel bestuur’.

Pagina 27

In het verband van de wens tot schaalvergroting, kan ook het aantal meldkamers
worden teruggebracht. Een reductie van het aantal meldkamers tot één
meldkamerorganisatie met drie verschillende locaties kan tot een besparing leiden
van m€ 15 in 2015, oplopend tot m€ 45 in 2020. Hier gaan in elk geval alle
(boven)regionale meldkamers en die van het Klpd in op. Voorts kan de landelijke
meldkamer van de Koninklijke Marechaussee (KMar) hierin worden geïntegreerd.
Integratie van het beheer (bijvoorbeeld inkoop) van politie, brandweer en
geneeskundige hulpverlening op landelijk niveau kan m€ 30 besparen. Dit vereist
een landelijke samenhang in bestuur en financiering van betrokken diensten.
3.1.2

Koppeling van opsporingsorganisaties – politie, KMar, BOD’n
De politiefunctie in den brede
Zeker als overgegaan zou worden tot een nationale politie langs de beschreven lijn,
komt de vraag op naar de verhouding tot de diensten die ook een politiefunctie
hebben: de KMar en de bijzondere opsporingsdiensten.
De KMar kent een militaire rechtspositie en valt onder Defensie
(‘gendarmeriemodel’), waardoor de organisatie zowel nationaal als internationaal
snel en flexibel kan worden ingezet, ook in het hogere geweldsspectrum en onder
verzwaarde omstandigheden (missiegebieden). De werkgroep acht het dan ook niet
nodig de huidige militaire rechtspositie van de KMar te veranderen en het beheer
kan onder Defensie blijven. Wel zal de KMar, waar het gaat om de niet-militaire
taken, aansluiten op dan wel deel uit maken van de bestuurlijke bovenbouw van de
nationale politie. Dit ligt in het verlengde van de huidige situatie die tot stand is
gekomen op basis van de aanbevelingen van de Commissie Postma (2006) over de
aansturing en bekostiging van de KMar.
De effectiviteit en de doelmatigheid in het veiligheidsdomein kunnen worden
vergroot door middel van ruilverkaveling: door herverdeling van taken wordt
organisatorische versnippering tegengegaan en werkzaamheden gebundeld.
Diensten krijgen zo een logischer takenpakket zodat de totale politiecapaciteit
doelgerichter wordt ingezet: er vindt dan een uitgebreide ruilverkaveling plaats
tussen politie, KMar, BOD’en en Douane. In deze variant worden de specifieke taken
toebedeeld aan een enkele organisatie, daar waar ze nu nog over meerdere
verdeeld zijn. Dit betreft de financiële politie, de milieupolitie, de recherchefunctie,
het binnenlands vreemdelingentoezicht en de taken op het gebied van bewaken en
beveiligen. De uitvoering van passagierscontroles aan de grens (inclusief de
Douanecontrole op meegebrachte goederen) wordt bij de KMar belegd in lijn met de
meest vergaande aanbevelingen van de Commissie Gerritse (2007). De totale
potentiële opbrengst van dergelijke ruilverkavelingen bedraagt m€45. De
daadwerkelijke opbrengst van de herverdeling van taken is afhankelijk van de
verschillen in (netto) middensommen (die bij de politie gemiddeld ca. 7% hoger
liggen dan bij de KMar). (AEF, 2010)
Los van de keuze voor een nationale politie, is een fusie tussen het Korps landelijke
politiediensten (Klpd) en de KMar tot een landelijk korps één van de opties. Er zal
dan een keuze moeten worden gemaakt tussen een gendarmeriemodel (met de
eerder genoemde militaire kenmerken) of een civiel model. De opbrengst is ook hier
afhankelijk van het verschil in (netto) middensommen en bedraagt dan
respectievelijk m€40 of m€5). Een fusie tussen beide diensten zou mede vanwege
verschillen tussen militaire en civiele taken en de verschillen in rechtspositie een
ingrijpende operatie vormen.

Pagina 28

Een meer beperkte samenbundeling is denkbaar op het gebied van onderwijs. Met
de samenvoeging van de politieopleidingen van politie (Politieacademie) en KMar
(Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum) kan m€5 worden bespaard.
Hierboven is aangeduid dat op het vlak van de financiële en milieupolitie door middel
van ruilverkaveling een scherpere taakafbakening te verkrijgen is. Evenzeer is het
denkbaar dat de vier bijzondere opsporingsdiensten en de (nationale) politie
fuseren. (Fijnaut en van de Bunt, 2000)
Koppeling ministeries
Er bestaat overlap tussen de taken van de ministeries van BZK en Justitie, in het
bijzonder waar het gaat over de verantwoordelijkheid voor de politie, en breder
gegeven de overlap tussen veiligheidszorg en criminaliteitsbestrijding. Al vele jaren
wordt er gefilosofeerd en gesproken over een integratie van deze departementen in
één ministerie. Het meest recent is de commissie Brinkman (2006) die een
samenvoeging aanbeveelt van beide organisaties zowel ten behoeve van de
daadkracht als van de doelmatigheid. Bezien is welke winst te bereiken is wanneer
de twee ministeries fuseren. Door vermindering van de totale beheerlast maar
vooral door verminderde ‘beleidsdrukte’ zou dit m€ 30 kunnen besparen. Voorts kan
door efficiencymaatregelen specifiek gericht op de taken betreffende terrorisme, in
relatie tot crises en radicalisering, een besparing worden bereikt, oplopende tot
m€ 10.
Het gefuseerde departement bestaat in ieder geval uit de kerntaken die betrekking
hebben op rechtshandhaving, opsporing en criminaliteitsbestrijding (met inbegrip
van de preventie daarvan), handhaving van de openbare orde, bestuurlijke aanpak
van de onveiligheid, de politie, crisisbeheersing, veiligheidsregio’s,
terrorismebestrijding (waaronder de coördinerende rol van de NCTb), radicalisering,
nationale veiligheid en de rechtspraak. Er zijn dan andere taken die niet
vanzelfsprekend daartoe behoren, hiervoor bestaan verschillende modellen (NB in
de werkgroep Bedrijfsvoering komt de herindeling van de Rijksoverheid in den brede
aan bod). Hierbij tekent de werkgroep aan, dat het niet dienstig is om de twee
departementen als geheel te fuseren. Naast het gevaar van een
mammoetorganisatie levert een dergelijke fusie het principiële probleem op dat één
minister zowel verantwoordelijk is voor het inlichtingen- en veiligheidswerk, als voor
de opsporing en vervolging. Hoewel de commissie Brinkman meende dat dit
pragmatisch kan worden opgelost, meent de werkgroep dat de twee genoemde
functies onder gescheiden politieke verantwoordelijkheid moeten ressorteren, zowel
om staatsrechtelijke redenen als om te vermijden dat de betrokken minister in een
onmogelijke positie kan komen te verkeren.
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Op onderdelen vindt tussen de AIVD en MIVD in toenemende mate samenwerking
plaats. Dit neemt niet weg dat de werkgroep verdere mogelijkheden ziet om tot
besparingen te komen op het domein van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Efficiencywinst kan worden bereikt door intensivering van de samenwerking tussen
AIVD en MIVD op een aantal onderwerpen, waaronder op het terrein van Sigint
(signals intelligence, een shared service), en het weghalen van de overlap tussen de
analysetaken van de diverse betrokken instanties. Daarnaast kan een vermindering
van het aantal vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken tot verdere
besparingen leiden.

Pagina 29

Civiel-militaire samenwerking
Het is gewenst de sinds 1 januari 2007 van kracht zijnde samenwerking in het kader
van het convenant Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS) (Stcrt. 2007,
nr. 147) te handhaven. Ontbinding ervan zou op het gebied van crisisbeheersing
leiden tot aanmerkelijke kostenverhoging bij civiele diensten. Daarentegen is
bekeken of verdergaande samenwerking mogelijk is. Dit zou kunnen slaan op
training, onderzoeksprogrammering en op het bijeenbrengen van kapitaalsintensieve
diensten; het gaat hierbij om beheer, inkoop en benutting van (lucht)vaartuigen. Er
zijn geen mogelijkheden ter tafel gekomen die de verwachting zouden kunnen
staven dat hier een forse bezuiniging te realiseren is.
3.1.3

Werkprocessen, innovatie
Technologie
Er zijn diverse mogelijkheden om efficiency te realiseren door meer gebruik te
maken van de mogelijkheden van de moderne informatie- en
communicatietechnieken. Dit betreft bijvoorbeeld videoconferentie bij het horen van
personen in de rechtsgang, de invoering van het elektronisch proces-verbaal en het
elektronisch aanbrengen van rechtzaken. Hoewel die alle aantrekkelijk zijn en in de
toekomst zeker ingevoerd zullen worden, bedraagt de daarmee te bereiken
besparing op kortere termijn slechts een gering bedrag van (opgeteld) zo’n m€ 10.
Alleen de benutting van de automatische nummerplaatherkenning (ANPR) biedt
meer mogelijkheden, zo blijkt uit een aantal proefnemingen hiermee – dit gaat dan
om het vaststellen van onder andere openstaande straffen (onbetaalde boetes) en
nog verschuldigde belastingen. Omzetting van de uitkomsten van enkele
experimenten naar opbrengst bij structurele benutting levert een schatting op van
m€ 15 extra strafrechtelijke inkomsten. Hierbij geldt de verwachting dat een
structureel gebruik maken van deze controletechniek ook zal leiden tot minder
belastingontduiking (schatting is m€ 160).
Werkprocessen
De werkgroep heeft van meerdere kanten het geluid vernomen dat de procesgang in
het bestuursrecht ondoelmatig zou zijn: deze zou overmatig gericht zijn op het
volgen van procedures en minder op het tijdig en afdoende oplossen van onenigheid
tussen burgers en overheid. Uitvoerig is onderzocht of op grond van deze signalen
verbeteringen mogelijk zijn. De uitkomst is dat er al veel maatregelen onderweg zijn
ter vereenvoudiging van de procedures en een meer effectieve geschilbeslechting.
Hieraan verbindt men een bescheiden besparing van m€ 5. Hierbij merkt de
werkgroep op, dat het te verwachten is dat de voorgenomen maatregelen wel een
aanzienlijk positief maatschappelijk effect zullen hebben, omdat het maatschappelijk
verkeer niet nodeloos lang hoeft te wachten op de uitkomsten van gerechtelijke
procedures. Tegelijkertijd is het niet ondenkbaar – gegeven de kracht van de
signalen die de werkgroep verkreeg - dat een verdere maatschappelijke effectiviteit
van het bestuursrecht bereikt zou kunnen worden, maar dat vergt dan eerder een
meer fundamentele doordenking van het bestuursprocesrecht dan dat dit met
aanpassing binnen de bestaande kaders verwezenlijkt kan worden.
Ook verder is bekeken of er zich mogelijkheden voordoen om werkprocessen
effectiever en efficiënter in te richten. Vaak blijken daar weinig substantiële
mogelijkheden voor te zijn, maar op onderdelen zijn wel betekenisvolle suggesties
gedaan:
• in veel gevallen doet de burger, vooral bij diefstal en inbraak, aangifte ten
behoeve van het beroep op zijn verzekering, zonder de verwachting dat de politie
de dader zal kunnen vinden. Dat geldt bijvoorbeeld voor fietsendiefstal of
Pagina 30

•
•

zakkenrollerij waar de politie niets anders kan doen dan het opnemen van de
aangiften. Dergelijke aangiften ‘voor de vorm’ zouden achterwege kunnen
blijven, zo meent ook het Verbond van Verzekeraars. Het volstaan met een
melding aan de verzekeraar spaart de politie werk, naar schatting voor m€ 5;
een meer samenhangende organisatie van de eerste lijn van het OM en de
tweede lijn (hoger beroep) leidt ook tot zo’n m€ 5 aan besparing;
de incasso van geldvorderingen (transacties, geldboetes) kan aan efficiency
winnen, door centralisering van de transactieadministratie van politie en Centraal
Justitieel Incassobureau (CJIB): dat scheelt tenminste m€ 30. Indien het mogelijk
zou zijn om incassokosten en subsidiaire hechtenis te vermijden door
verschuldigde bedragen te verrekenen met openstaande tegoeden, zou dat m€
10 kunnen opbrengen.

Ook in het veiligheidsdomein wordt over een grote regeldruk geklaagd, die zou
leiden tot onnodige administratieve lasten. Mede als gevolg van een
interdepartementaal beleidsonderzoek naar deze lastendruk bij de politie zijn eerder
al forse doelen gesteld en bezuinigingen taakstellend opgevoerd. Er is ofwel alleen
een mythe van een omvangrijke onnodige lastendruk, ofwel kan niet op tafel komen
waar die dan specifiek betrekking op heeft. Het vergt nader onderzoek om te bezien
of hier op een verstandige manier een bezuinigingsopdracht aan verbonden kan
worden.
3.1.4

Privatisering
Toezicht openbare ruimte
In veel gemeenten wordt het toezicht in de openbare ruimte verzorgd door publieke
toezichthouders die naast de politie in het publieke domein werkzaam zijn. Ten dele
zijn dat werknemers van de gemeente of van gemeentelijke
samenwerkingsverbanden, ten dele worden deze ingehuurd uit de private sector. Dit
laatste kan kostenbesparend zijn omdat aan vergelijkbare functies lagere
salariskosten (5 – 10% lager) zijn verbonden. (Everink et al, 2009) Uiteraard is dit
een kwestie die gemeenten aangaat, en die buiten de grondslag van deze
heroverweging valt. De werkgroep wijst hier toch op, omdat inhuur kan helpen het
toezicht op straat op peil te houden in tijden waarin ook de financiën van gemeenten
sterk onder druk staan.
Justitiële inrichtingen
Bekeken is of privatisering besparing kan bieden door justitiële inrichtingen door de
private sector te laten verzorgen. Hierbij de aantekening dat jeugdinrichtingen en
tbs-inrichtingen grotendeels al privaat zijn. Onderzocht is wat de gevolgen zouden
zijn van privatisering binnen alleen het gevangeniswezen en dan alleen voor een
deel (een kwart). Omdat directe ervaringen hiermee in ons land ontbreken, zijn de
mogelijkheden hiervan op twee uiteenlopende manieren onderzocht. Allereerst is
gekeken naar de ervaringen in het buitenland, in het bijzonder in het Verenigd
Koninkrijk. Daaruit komt naar voren dat het introduceren van competitie op prijs en
kwaliteit van het gevangeniswezen gunstig kan uitwerken. (Ministry of Justice,
2009) Een uitvoerig onderzoek in het Verenigd Koninkrijk naar de condities
waaronder privatisering een gunstige uitwerking heeft binnen het gevangeniswezen,
laat zien dat 10 tot 22% aan kosten bespaard kan worden zonder op kwaliteit in te
leveren. Opmerkelijk is dat niet alleen bespaard wordt in de geprivatiseerde
onderdelen van het gevangeniswezen, maar dat de gunstige effecten op prijs en
kwaliteit zich verspreidden naar de publieke onderdelen. (Hahn, 2005) Op grond van
deze bevindingen kan worden geschat dat privatisering van een kwart van het
gevangeniswezen met een besparingseffect van 15% en een effect van 5% op de
rest zou kunnen leiden tot een besparing van m€ 65.
Pagina 31

In een tweede benadering zijn tarieven vergeleken van bepaalde, voor het
gevangeniswezen relevante, taken die publiek dan wel privaat worden uitgevoerd –
de uitkomst is dat privatisering zou leiden tot m€ 20 besparing.
Voorzichtigheidshalve wordt van deze omvang van de besparingen uitgegaan, mede
omdat uitwerking van (snelle) privatisering mogelijk ook hoge initiële kosten met
zich brengt.
Brandweer
Het is niet ondenkbaar dat in de brandweerzorg nader wordt gekeken naar
mogelijkheden tot privatisering, met de aantekening dat door de grote inzet van
vrijwilligers dat de facto al deels het geval is. Zo kan gedacht worden aan
uitbesteding van de brandweerzorg, dat dan een overheidsverantwoordelijkheid blijft
waarvan de uitvoering in handen wordt gegeven van een particulier bedrijf.
Verdergaand is de optie de repressieve brandweerzorg (blussen) – eventueel binnen
een wettelijk vastgelegd kwaliteitskader – over te laten aan de markt, waarbij
brandweerzorg een (verplicht) verzekerbare voorziening wordt. Zeker het laatste
model lijkt potentieel een grote besparing te realiseren, welke evenwel buiten de
grondslag van deze heroverweging valt.
Onderwijs
Het afstoten van onderwijsvoorzieningen van de politie naar instellingen vallend
onder het regulier onderwijs leidt per saldo niet tot wezenlijke besparingen. Een
andere bekostiging van de politieacademie, alleen voor de tijd dat aspiranten op de
academie aanwezig zijn, en niet voor de tijd dat ze voor het praktijkgedeelte bij de
politiekorpsen zijn ondergebracht, levert ongeveer m€ 15 op.
3.2

Mogelijkheden tot toepassing profijtbeginsel
Zeker indien het belangen betreft die niet per se tot de publieke belangen gerekend
hoeven te worden, kan het blijven uitvoeren van de daaraan gekoppelde taken in
rekening worden gebracht bij degenen die daarvan gebruik maken – de overheid is
dan meer een dienstverlener dan een bewaker van de rechtsorde. Deze benadering
lijkt vooral te kunnen worden toegepast in situaties waarin het individuele
eigenbelang van burgers en bedrijven evident aanwezig is, maar overdracht naar de
private sector van de voorziening niet rendabel. De kosten kunnen dan in rekening
gebracht worden van de gebruiker en daarmee niet of niet geheel van de
belastingbetaler.
Evenementen
Evenementen brengen veel mensen op de been, hetgeen de politie noopt tot inzet
van personeel ter bewaking van de openbare orde. Hoewel het de praktijk is
geworden dat de organisatoren zelf voor de interne ordehandhaving zorgen, is de
politie meer dan een miljoen manuren per jaar kwijt aan inzet bij
sportevenementen, feesten en andere publieksevenementen. Denkbaar is dat (een
deel van) de kosten die de politie hierbij maakt in rekening worden gebracht bij de
organisatoren, in het bijzonder bij die evenementen die een puur commercieel
karakter dragen. Dit kan in combinatie met vergunningverlening door gemeenten.
Dit levert maximaal m€ 60 aan extra inkomsten op, onder de veronderstelling dat
de kosten doorberekend worden aan de consumenten van de evenementen dan wel
op andere wijze verrekend worden (en dus niet leidt tot minder evenementen).
Kostendekkende griffierechten
De rechtspraak zou geheel bekostigd kunnen worden door degenen die daar gebruik
van maken, althans de rechtspraak die daarvoor in aanmerking komt (niet
strafzaken, kinderrechtzaken en asielzaken). Dat kan door de griffierechten zo hoog
te maken, dat de rechtspraak daarmee gefinancierd wordt, dit leidt tot meer dan
Pagina 32

een verdubbeling van € 125 naar € 285 per zaak. Zulk een forse verhoging zal vaker
leiden tot de keus om wegens de kosten maar geen procedure meer te starten –
getaxeerd wordt dat er 15-20% minder procedures gestart zullen worden. Doordat
er minder rechtzaken komen, leidt dat tot een kostenbesparing van m€ 115. De
extra griffierechten brengen zo’n m€ 225 aan inkomsten op.
Hierbij de kanttekening dat zulk een sterke kostenverhoging het grondrecht om
toegang tot de rechter te kunnen krijgen in discussie brengt: kunnen mensen met
een laag inkomen nog wel redelijkerwijs naar de rechter? Tevens kan spelen dat bij
sommige typen van zaken waarin de burger het opneemt tegen de overheid, de
griffierechten met een factor 20 zouden stijgen. Een mitigeren van dergelijke
effecten die de toegang bemoeilijken zo niet onmogelijk maken, vraagt om een
tegemoetkoming door in desbetreffende gevallen lagere kosten in rekening te
brengen. De netto-opbrengst van deze maatregel kan dan worden geschat op m€
240 (m€ 115 + 225 – 100).
De uitwerking van deze maatregel op het gedrag van de justitiabele zijn mede
afhankelijk van de rol van rechtsbijstandverzekeringen, alsmede van de
mogelijkheid om kosten te verlagen indien de verplichte rechtsbijstand van een
advocaat zouden komen te vervallen.
Rekening moet wel gehouden worden met de kosten die aan de verhoging van de
griffierechten zijn verbonden, in het bijzonder wanneer gekozen zou worden voor
een (rechtvaardiger maar) fijnmazig systeem om de kosten toe te rekenen (vgl. het
DBC-systeem in de gezondheidszorg).
Strafrecht: boetes en ontneming
De inzet van het strafrecht kost veel meer dan de opbrengsten uit financiële
sancties. Een verhoging van die sancties kan er toe bijdragen dat de collectieve
uitgaven op een lager niveau komen. Naast deze financiële invalshoek kan een
kostenverhoging voor de burger aanleiding vormen om zich aan de wet te houden –
in ieder geval heeft hij daarmee de keus om zich aan de mogelijke kosten te
onttrekken. Zeker op sommige terreinen waarop de pakkans redelijk groot is (zoals
bij al dan niet trajectmatig gemeten snelheidsovertredingen) blijkt wel degelijk van
een afschrikkend effect van de hoogte van beboeting. In die zin is er niet veel tegen
een verhoging van de geldboete in te brengen. Bekeken is wat een verdubbeling van
alle financiële sancties (geldboete, geldsomtransactie, Mulderbeschikking) zou
betekenen. Uitgaande van een fors effect op het niveau van overtredingen, en
rekening houdend met meer procedures en inningskosten, zou dat naar schatting
kunnen leiden tot m€ 195 aan extra inkomsten.
Intensiveren van de pogingen om het met misdrijf verkregen financieel voordeel af
te nemen, door daar meer mankracht op te zetten en sneller beslag te leggen op
gelden en goederen, kan m€ 65 opleveren. Omdat deze inspanningen pas na een
tijd gefinaliseerd kunnen worden na een rechterlijke uitspraak, gaan de kosten ad
m€ 20 voor de baat uit. Uiteindelijk wordt dan een positief en structureel saldo
bereikt van m€ 45 (in 2015 m€ 20).
Onderwijs
In het onderwijs zijn veel keuzes denkbaar die tot besparingen kunnen leiden, deze
komen in verschillende paragrafen aan bod. Deze maatregelen kunnen elkaar op
sommige punten uitsluiten.
Zowel bij de politie als bij de rechterlijke organisatie treden medewerkers in dienst
als ze met de opleiding beginnen. Dit betekent dat aspiranten direct vanaf het begin
van hun studie aan de politieacademie een ‘salaris’ dan wel bijdrage in hun kosten
van het levensonderhoud ontvangen. Denkbaar is dat de aspiranten zelf voorzien in
deze bekostiging, met tegemoetkoming van een zakgeldvergoeding in
stageperioden. Het gaat dan om bedragen van m€ 40 (politie), m€ 5 (KMar). Wel
Pagina 33

kan als gevolg hiervan het beroep op studiefinanciering toenemen en eventueel kan
een dergelijke maatregel consequenties hebben voor de werving- en selectie van
nieuw personeel.
Grenstoezicht
De kosten voor het grenstoezicht kunnen worden doorbelast aan de (landelijke,
regionale) luchthavens en zeehavens (ferry’s), lucht- en scheepvaartmaatschappijen
of passagiers. Dit geldt in het bijzonder voor het toezicht op uitreizende passagiers
aangezien dit toezicht niet direct veiligheidsgerelateerd is. Deze doorberekening zou
m€ 30 aan inkomsten kunnen genereren. Overigens zal deze maatregel wel een
effect hebben op de commerciële positie van de desbetreffende bedrijven, aangezien
de kosten aan de passagier worden doorbelast.
Doorberekenen aan beroepsgroep
De kosten van het toezicht op onder andere notarissen (Bureau Financieel Toezicht)
worden gedragen door de overheid. Deze kosten kunnen worden doorberekend aan
de beroepsgroep zelf (m€5). Indien tevens de kosten van de tuchtrechtspraak hierin
betrokken worden loopt dit bedrag op tot m€ 10.
Keurmerk Veilig Ondernemen
Een minderheid van bedrijventerreinen en winkelgebieden kent een keurmerk veilig
ondernemen (hiermee wordt aangetoond dat aan normen van beveiliging en
onderhoud wordt voldaan). Denkbaar is dat kosten worden doorberekend in gevallen
waarin de politie of de brandweer assistentie moet verlenen op een niet
gecertificeerd terrein. Een schatting levert op dat daarmee enkele tientallen
miljoenen euro’s mee zouden zijn gemoeid – dit betreft vooral de brandweer (dus
buiten de financiële grondslag van deze heroverweging) en maar in geringe mate
politiekosten.
3.3

Mogelijkheden tot versobering
Niet alle overheidsuitgaven dragen evenveel aan tot het bereiken van een nuttig
maatschappelijk effect. Wanneer er minder geld voorhanden is, kan besteding
hiervan voorbehouden blijven aan de taken die naar verhouding het meeste
kosteneffectief zijn in termen van bijdragen aan recht en veiligheid. Dan wordt
vooral gezocht naar besparingen die de overheidsprestatie niet of slechts in
bescheiden mate aantasten.
Meer vrijwilligers en invoering maatschappelijke dienstplicht
Momenteel werken er 1.500 vrijwilligers bij de regionale politiekorpsen, tegen een
lage vergoeding. Een ophoging naar 4.000 vrijwilligers die zowel structureel
inzetbaar zijn als voorzien in tijdelijke lacunes in het politiewerk, zou – bij
vervanging van beroepskrachten - een besparing van m€ 60 kunnen opleveren.
Een besparing kan eveneens bereikt worden indien voor (onder andere) de
veiligheidssector een maatschappelijke dienstplicht wordt ingevoerd waarbij
bepaalde functies worden ingevuld door ‘dienstplichtigen’. Naast de besparingen
moet er uiteraard rekening mee worden gehouden dat dergelijke ‘kortverband
medewerkers’ investeringen vergen op het gebied van opleiding en training.
Bovendien zijn er kosten verbonden aan de (her)invoering en instandhouding van
een dergelijk oproepsysteem.

Pagina 34

Vereenvoudigde behandeling rechtzaken
Invoering van digitaal dagvaarden en een eenvoudiger civiele procedure zou tot
besparingen kunnen leiden. Te denken valt aan een procedure met een wettelijk
regime waarin bewijsvoering en incidenten worden beperkt, de rechter hierover
meer zeggenschap krijgt en waarin korte op voorhand kenbare termijnen worden
gehanteerd, één comparitiezitting plaats heeft en waarbij de mogelijkheid bestaat
tot het wijzen van een mondeling vonnis (m€10).
Rechtsbijstand
Het kabinet Balkenende IV heeft een bezuiniging van m€ 50 ingeboekt op de
gesubsidieerde rechtshulp. Verdere besparingen kunnen makkelijk interfereren met
die maatregelen - bekeken is welke nadere mogelijkheden zich voordoen. Deze zijn
vooral te vinden in het invoeren van de mogelijkheid om zonder tussenkomst van
een advocaat een echtscheiding bij de rechter te vragen, liefst daarin geholpen door
(elektronische) hulpmiddelen (‘formats‘) (schatting m€ 20 besparing). Ongeveer
eenzelfde bedrag kan voortkomen uit een aanpassing of niet-indexeren van de
tarieven van de advocatuur in de gesubsidieerde rechtshulp. Kleinere
besparingsbedragen zijn onder andere te vinden door uitsluiten van rechtsbijstand
bij specifieke delicten zoals rijden onder invloed en drugsbezit, en het reduceren van
de controle op declaraties op grond van goed vertrouwen. Het maximaal te behalen
resultaat is zo’n m€ 60.
Dergelijke maatregelen doen, overigens net als de eerder behandelde verhoging van
de griffierechten, een groter beroep op burgers en bedrijven om zelf hun weg te
vinden in conflicten en andere juridische kwesties. De overheid kan daarbij helpen
door informatieverschaffing die de burger steunt zijn keuzes op een verantwoorde
wijze zelf te maken – door ‘self service’ kan men dan ook het al dan niet kiezen voor
een (dure) rechtsgang beter funderen. Hiervoor is een versterking (ad m€ 10) van
de laagdrempelige voorzieningen zoals het Juridisch Loket en de Internetsite
Rechtswijzer wenselijk. Het maximale resultaat vermindert dan tot m€ 50.
Toespitsing afhandeling in het strafrecht
Bij lichte vormen van winkeldiefstal en rijden onder invloed is de (aanstaande)
procedure dat deze – net als bij vele overtredingen - met een politiestrafbeschikking
worden afgedaan: de verdachte krijgt een straf opgelegd en alleen indien hij zich
daar actief tegen verzet komt de zaak bij het Openbaar ministerie en eventueel
verder bij de rechter ter behandeling. Deze procedure zou voor meer lichte delicten
kunnen gelden, zaken waarbij het te voorzien is dat de officier van justitie en de
rechter zouden uitkomen op een geldboete van ten hoogste duizend euro. Indien dat
voor al die zaken zou gebeuren, wordt een bedrag van m€ 20 bespaard.
Effectieve recidivereductie concentreert zich op de minderheid van gevallen met een
aanzienlijk herhalingsgevaar. Daar is een meer intensieve benadering geïndiceerd
met ‘trajectbenadering’ al dan niet via de Veiligheidshuizen waarin strafrecht en zorg
met elkaar optrekken. In de meerderheid van de gevallen met een gering(er)
recidiverisico kan dan gekozen worden voor een afdoende reactie op het delict in
een vorm die het minste kost.
In dit verband: er zijn geen onderzoeken bekend die zouden uitwijzen dat
taakstraffen, specifiek de werkstraffen, meer recidive zouden voorkómen dan
geldboetes. Besloten kan worden om waar mogelijk in plaats van werkstraf
geldboetes op te leggen, zowel bij meerderjarigen als bij minderjarigen. Dit bespaart
de kosten van de tenuitvoerlegging van de taakstraf alsmede de aanzienlijke kosten
bij mislukking daarvan, en levert inkomsten op uit de geldboetes (verminderd met
de kosten van incasso en subsidiaire hechtenis). Bovendien kan zo min mogelijk
gewerkt worden met groepswerkstraffen. Deze beweging doorgerekend, leiden deze
Pagina 35

maatregelen tot m€ 20 aan besparing plus extra inkomsten. Dit betreft ook jongeren
die minder draagkrachtig zouden zijn – in andere landen blijkt dit evenwel in ruime
mate te worden toegepast.
Bekend is dat kale insluiting, dat wil zeggen detentie zonder meer, eerder recidive
bevordert dan voorkomt – ze scoort daarin slechter dan andere sancties zoals
werkstraffen. (Wermink, et al, 2009) Omzetting van preventieve hechtenis naar
elektronisch toezicht en eventueel borgstelling zou (maximaal) m€ 140 kunnen
schelen, het vervangen van de korte vrijheidsstraf (excl. het deel dat in voorlopige
hechtenis is verdisconteerd) door reclasseringstoezicht zou m€ 70 besparen.
TBS
De verblijfsduur in de tbs-inrichtingen is sterk opgelopen, wellicht mede veroorzaakt
door een terughoudendheid voortkomend uit geruchtmakende incidenten van
misdrijven tijdens verlof van tbs-gestelden en een daarop volgend parlementair
onderzoek. Niet alleen ondergraaft dit de doelstelling van de tbs om door
behandeling het gevaar van herhaling zodanig te verminderen dat terugkeer in de
samenleving kan volgen. Ook reduceert dit de bereidheid van verdachten om mee te
werken aan gedragskundig onderzoek naar toerekeningsvatbaarheid ten behoeve
van de rechter, zeker nu blijkt dat meer en meer tbs-gestelden niet meer vrijkomen
maar in een long stay-inrichting worden geplaatst. Onderzocht is wat de uitwerking
is van nadere maximering van de duur van de tbs-maatregel. Dit zou de beslissing
forceren om ofwel tijdig toe te werken naar terugkeer in de samenleving, ofwel om
bij blijvende delictgevaarlijkheid over te gaan tot overplaatsing naar een long-stay
voorziening.
Bij lichtere misdrijven is er al een maximale duur van de tbs van 4 jaren (2 jaar met
één keer verlenging), bij zwaardere is er geen maximum duur. Deze zou op zes of
acht jaar kunnen worden gesteld. Dit kan respectievelijk m€ 50 en m€ 30 besparen
op de uitgaven voor de tbs-inrichtingen. Maar in een deel van de gevallen zal, mede
afhankelijk van het risico dat de maatschappij wil nemen met terugkeer in de
samenleving, een terugkeer niet of alleen met bijzondere zorgvoorzieningen
mogelijk zijn. Indien dat noodzakelijk blijkt, lopen de besparing terug tot
respectievelijk m€ 5 en m€ 10.
Hoger beroep en cassatie
Het hoger beroep vormt een ‘tweede kans’ voor procespartijen, maar heeft
daarnaast ook de functie van het bevorderen van de rechtseenheid en het doen
beantwoorden van meer principiële vragen over de toepassing van het recht. De
eerstgenoemde functie van herkansing is niet oneindig – zo geldt een grens
waaronder niet zonder meer beroep openstaat voor de partijen. Vormen van verbod
(in zaken met gering belang) op hoger beroep of cassatie, dan wel van een
verlofstelsel of selectiekamer (beoordeeld wordt of dat is toegestaan gegeven de
merites van de zaak) blijken nauwelijks besparing op te leveren. Wel zou een
lichtere behandeling in hoger beroep, waarin meervoudige rechtspraak
voorbehouden blijft aan de zaken met grote belangen en die er uit het oogpunt van
rechtseenheid en rechtsvragen het meest toe doen, meer substantiële besparing
opleveren, van m€ 10.
Onderwijs
Bij de politie kan het duaal leerstelsel hervormd worden en kan tegelijk de
opleidingsduur aan de academie bekort worden van 4 naar bijvoorbeeld 3 of 2 jaar,
eventueel als kopstudie op een reguliere HBO/MBO opleiding. Met de bekorting zou
m€ 20 worden bespaard. In de Raio-opleiding (rechterlijke organisatie) zou
bekorting tot m€ 5 aan besparing opleveren, door het schrappen van de
buitenstages.
Pagina 36

Brandweer
Denkbaar is het anders instellen van het opkomstcriterium van de brandweer. Nu is
de algemeen gangbare norm op 8 minuten gesteld, hetgeen inhoudt dat men na
brandmelding binnen die tijd aanwezig moet kunnen zijn. Dit criterium is gebaseerd
op de ontwikkeling van brandhaarden, rekening houdend met de tijd die er ligt
tussen ontstaan en ontdekking en daaropvolgende melding van de brand. Op deze
norm is de aanwezigheid van kazernes bepaald. Het is denkbaar dat dit criterium
ruimer wordt gesteld doordat opgang is gemaakt met het verder doorvoeren van
preventieve (brandvoorkomende en –werende) middelen en hantering van
(vroeg)signaleringsvoorzieningen. Zo zijn rookmelders, welke verplicht zijn gesteld
in het Bouwbesluit, inmiddels in vele huishoudens aanwezig. Het verlengen van de
opkomstnormen met de helft zou een besparing van m€ 125 (in 2015 m€ 60) met
zich kunnen meebrengen. Ook bij deze besparing op de uitgaven voor de brandweer
geldt dat deze buiten de grondslag van deze heroverweging vallen.
3.4

Mogelijkheden tot overdracht naar private verantwoordelijkheid
In deze meest vergaande optie laat de overheid taken vallen: het is dan een zaak
die de burgers en de bedrijven zelf moeten regelen. Hier ligt de gedachte aan ten
grondslag dat als de burger redelijkerwijs voor zichzelf kan zorgen, overwogen kan
worden deze taak niet meer door de overheid te laten verzorgen. In een welvarende
samenleving met soevereine burgers die autonoom kunnen beslissen, zou de
noodzaak tot collectieve welzijnsvoorzieningen verminderen. (Van den Berg, 1998)
Hier ligt een begrip van eigentijds burgerschap aan ten grondslag die de burger niet
als ‘klant’ ziet maar die hem beschouwt als een ‘ambtsdrager’ met rechten en
verplichtingen. (van Gunsteren, 1992; CUKR, 2008)
Deze optiek zou een trendbreuk betekenen met de in hoofdstuk 2 geschetste
situatie waarbij de overheid de nadruk eerder legt op het garanderen van meer
veiligheid dan op het verminderen van de overheidszorg op dit terrein. In het doen
van een beroep op de eigen verantwoordelijkheid binnen een raamwerk van keuzes
van de overheid om zich te concentreren op de meest belangrijke kwesties, kan het
functioneel zijn gesteund te worden door rationele keuze-instrumenten als
tegenwicht tegen ‘alles moet’. Voorbeeld daarvan is de nationale risicobeoordeling
op het gebied van de nationale veiligheid en crisisbeheersing, waarmee risico’s
‘geobjectiveerd’ in beeld worden gebracht opdat mensen en middelen verstandig
kunnen worden ingezet. Mogelijk kan een dergelijke benadering, naast andere
bestaande vormen van preventieve doorlichting en ‘veiligheidseffectrapportages’, op
het terrein van de sociale veiligheid nuttig zijn.
Minder overheidszorg politie, justitie
Per 1 januari 2010 is een richtlijn in werking getreden die zegt dat de politie alleen
bij uitzondering nog aantreedt bij verkeersongevallen met alleen blikschade. Als de
daaraan verbonden inspanning tot de helft wordt gereduceerd, bespaart dat m€ 10.
Duidelijk is dat burgers en bedrijven de laatste decennia veel meer zijn gaan doen
om zich tegen criminaliteit te wapenen, maar in veel gevallen zijn er nog niet of
slechts weinig preventieve maatregelen getroffen. Dergelijke maatregelen blijken
effectief te zijn in het verkleinen van de kans op slachtofferschap. De vraag komt
dan langzamerhand op of het nalaten om preventieve maatregelen te treffen tegen
delicten als diefstal of inbraak in woning of auto en dan wel om overheidssteun te
vragen indien dat toch gebeurt, niet als een ‘oneigenlijke afwenteling op de
collectieve sector’ kan worden gezien. Wanneer in die gevallen de politie zich niet
inspant om een dader te vinden of om een proces-verbaal tegen hem op te maken
zodat geen vervolging, berechting en bestraffing volgt, dan scheelt dat ongeveer m€
100. Uiteraard ligt dit uiterst gevoelig, wellicht minder als het (grotere) bedrijven
Pagina 37

betreft maar wel bij burgers. Er kan ook gekozen worden voor het doorberekenen
van deze kosten.
Reguleren, decriminaliseren softdrugs
Al lange tijd is er discussie over de softdrugs, waarin sommigen pleiten voor het uit
het strafrecht halen daarvan (decriminaliseren) en andere voor het uitbreiden van
het gedogen tot de teelt van cannabis ten behoeve van de aanvoer (‘aan de
achterdeur’) van de coffeeshops. Dergelijke maatregelen zouden ontlastend werken
voor politie en justitie, waar nu m€ 160 toe te rekenen is aan de aanpak van
softdrugs criminaliteit. Decriminalisering zou dit bedrag besparen, bovendien biedt
het de mogelijkheid om door belastingheffing extra inkomsten te genereren
(mogelijk m€ 260).
Over de condities waaronder regulering van de achterdeur zouden kunnen worden
genomen blijkt grote onzekerheid. De Adviescommissie Drugsbeleid (2009) ziet
hiervoor alleen mogelijkheden bij strakke maatregelen ter beperking van de toegang
tot de coffeeshops, en bij voldoende internationale ruimte in het kader van de
verdragen waar Nederland zich aan verbond (Schengen, VN-verdragen). Voorts zijn
er grote onzekerheden omtrent de uitwerking van een uitbreiding van het gedogen,
onder ander op de kansen van de georganiseerde misdaad die dan soms als kleiner
en door andere juist als groter worden geschat. Ook de implicaties voor het toezicht
en de handhaving door het openbaar bestuur zijn niet helder, maar niet duidelijk is
dat die bij regulering van de achterdeur minder zullen worden.
3.5

Conclusie
Wanneer alle besproken maatregelen bijeen worden genomen en opgeteld, dan
ontstaat het volgende beeld van de ombuigingen (waarin de daaraan verbonden
structurele kosten zijn verdisconteerd).
Tabel 3.5
(Bedragen in mln. euro’s)

2015

ultimo

Doelmatigheid

555

650

Toepassen profijtbeginsel

730

755

versobering

410

415

Overdracht naar private sector

305

305

Bij deze optelling moet wel worden bedacht dat er interactie-effecten zijn: als de
ene maatregel wordt genomen beïnvloedt dat soms de uitkomst van andere
maatregelen. Het hangt daarmee af van welke combinatie van maatregelen wordt
gekozen, hoe omvangrijk het totaaleffect precies is.

Pagina 38

4

Slotopmerkingen

“Hoezeer de ongunstige toestand van het vaderland niet het gevolg is van de
kostbaarheid van onzer huishouding van staat, maar van de zoo hooge
rentebetaling, zoo zal het door allen worden toegestemd, dat het zoo verre gekomen
is, dat de sterkst werkende middelen tot schulddelging gepaard moeten gaan met de
meest mogelijke bezuinigingen in de uitgaven der staatshuishouding. Maar ook ten
aanzien der laatste kan overdrijving tot verkeerde uitkomsten leiden, uitkomsten,
welke het staatsbestuur zouden blootstellen aan de gegronde beschuldiging van niet
aan zijn doel en verpligtingen te voldoen.” (Iets over bezuiniging in het regtswezen
van het vaderland. Groningen, R.J. Schierbeek Junior, 1843)
Deze stelling van de regering in het midden van de 19de eeuw laat zien dat de
opdracht tot bezuiniging om redenen van de staatskas niet alleen een opdracht van
nu is. Tevens laat deze ontboezeming zien dat er spanning is tussen het gezond
maken van het huishoudboekje van de staat en de elementaire zorgplicht van de
overheid, zeker op het terrein van veiligheid en recht waar de kernwaarden van de
rechtstaat al snel in het vizier komen.
In deze tegenstelling heeft de werkgroep maatregelen onderzocht die globaal
optellen tot een bedrag van 2 miljard euro. Daarmee is voldaan aan de taakopdracht
van de werkgroep. Bij de maatregelen en de optelling maakt de werkgroep de
volgende kanttekeningen:
•
de ombuigingen tellen niet op tot een zodanig bedrag dat daaruit in aard
onderscheiden varianten kunnen worden samengesteld die ieder tot
aanmerkelijke besparingen leiden. Dit impliceert dat, indien er voor zou worden
gekozen om inderdaad 20% op het onderhavige domein om te buigen, al de
onderzochte maatregelen ingevoerd zouden moeten worden. Het is dan van
belang rekening te houden met de wisselwerking tussen die maatregelen;
•
de in dit rapport getoonde omvang van de financiële effecten van mogelijkheden
tot ombuiging berust op schattingen die soms een stevige grondslag kennen
maar soms ook gebaseerd zijn op meer arbitraire aannames over de omvang
van synergie-effecten en over gedragseffecten die van invloed kunnen zijn op de
te behalen besparing. Hiermee is gezegd, dat de doorrekeningen vaak eerder
indicaties geven van de orde van grootte van de uitwerking van maatregelen,
dan dat ze een hard gegeven vormen. Mede met het oog op de inspanningen en
de kosten die nodig zijn om de besparingen te realiseren (zie bijlage 3), zullen
bij keuzes voor maatregelen ten behoeve van de implementatie ‘business cases’
uitgewerkt moeten worden waarin meer precies in beeld wordt gebracht hoe,
wanneer en tegen welke voorwaarden het beoogde doel bereikt kan worden;
•
naast het bedrag van 2 miljard zijn er mogelijke extra opbrengsten aangeduid
die buiten de grondslag van de opdracht van de werkgroep vallen, zoals op het
terrein van de brandweer, de Douane en fiscaliteit;
•
de maatregelen in dit domein kunnen niet geheel los gezien worden van wat
andere heroverwegingswerkgroepen opleveren – dat betreft in ieder geval de
werkgroep over de bedrijfsvoering van het rijk en die betreffende het openbaar
bestuur (in verband met fusie delen departementen en
schaalvormingsvraagstukken) en die betreffende asiel en migratie
(vreemdelingenpolitie en -bewaring, rechtshulp). Meer indirect kunnen
voorstellen op het terrein van de zorg (onder andere voor ex-delinquenten),
onderwijs (onder andere preventie van jeugddelinquentie in verband met
drugsgebruik en spijbelen) en gemeenten (onder andere geïntegreerde aanpak
overlast en criminaliteit) effecten hebben op het terrein van de veiligheid.
Ombuigingen op andere terreinen, zoals dat van de sociale zekerheid, kunnen
het aantal gerechtelijke procedures vergroten.

Pagina 39

Pagina 40

Literatuur

Adviescommissie Drugsbeleid (2009) Geen deuren maar daden; nieuwe accenten in het
Nederlands drugsbeleid. Ministeries van VWS, Justitie en BZK
AEF (2010) Verscheidenheid in eenheid; gedifferentieerde middensommen Koninklijke
Marechaussee
Beck, U. (2006) Living in a world risk society. A Hobhouse Memorial Public Lecture, 15th
February 2006, London
Beck, U. (1998) Politics of risk society. In: Jane Franklin (ed.). The Politics of risk society.
Cambridge: Polity
Berg, J.Th.J. van den (1998) Sociale rechtsstaat en economische risicogemeenschap. In:
Sociale grondrechten na de verzorgingsstaat. Justitiële verkenningen, 24, 1998, 2
Berghuis, A.C. (2009) Terugval van de criminaliteit; de vlag mag uit, maar niemand weet het.
Secondant, 2009, 3/4, 36-39
Bovens, M.A.P., Scheltema, M. (1999) Rechtstatelijke redeneerpatronen. In: W.Derksen et al.
(red.) Over publieke en private verantwoordelijkheden. WRR. SDu
Bowles, R., A. Perry. International comparison of publicly funded legal services and justice
systems. Ministry of Justice UK, October 2009.
Braithwaite, V. and Braithwaite, J. (2006) Democratic sentiment and cyclical markets in vice.
Brit. J. of Criminology, 46, 1110-1127
Brinkman, L.C. (2006) Scharnierrapport; de organisatie van de veiligheid op rijksniveau nader
bezien.
CBS (2008) Rechtspraak in Nederland 2007 Beschikbaar op www.cbs.nl
CBS (2010a). Uitgaven aan veiligheidszorg groeien sneller dan bbp. Webmagazine CBS,
maandag 1 februari 2010. Beschikbaar op www.cbs.nl
CBS (2010b) Kerncijfers rechtspraak. CBS-Statline. Beschikbaar op www.cbs.nl
Clarke, R.V. and Eck, J.E. (2005) Crime analyses for problem solvers. US Department of
Justice, Center for problem oriented policing
Commissie Postma (2006) Rapport van de Onderzoekscommissie Koninklijke Marechaussee
Commissie Gerritse (2007) Rapport werkgroep organisatie passagierscontrole Schiphol
CPB (2006) Evaluating the push for tougher, more targeted policing in the Netherlands;
evidence from a citizen survey. The Hague: CPB document 119
CUKR (2008) Onverschilligheid is geen optie – de rechtstaat maken we samen. Advies van de
commissie “Uitdragen kernwaarden van de rechtstaat”. Den Haag, 13 februari 2008
Donner, J.P.H. (1998) Staat in beweging. WRR. Sdu

Pagina 41

Erp, J.G. van, Klein Haarhuis, C.M. (2006) De filterwerking van buitengerechtelijke procedures
- een verkennend onderzoek. Den Haag: WODC Cahier 2006-6.
Ferwerda, H., van Ham, T. (2010) Problematische jeugdgroepen in Nederland: omvang, aard
en politieproces beschreven. Bureau Beke
Fijnaut, C.J.C.F. en Bunt, H.G. van de (2000) De toekomst van de landelijke bijzondere
opsporingsdiensten in het kader van een ‘goede politiezorg’. In: H.G. van de Bunt en J.M.
Nelen. De toekomst van de bijzondere opsporingsdiensten. Den Haag: WODC
Giangrande, R., Haldenby, A., Parsons, P., Thornton, D., Truss, E. (2008) The lawful society.
London: Reform. Beschikbaar op www.reform.co.uk
Gunsteren, H.R. van (ed.) (1992) Eigentijds burgerschap. WRR. Den Haag: SDu 1992
Hahn, R. et al (2005) Public policy – using market based approaches. UK Department of Trade
and Industry Economics paper no. 15.
Intomart (2009) Terrorismemonitor 2009; kwantitatief onderzoek naar de risicobeleving van
terrorisme onder burgers. Beschikbaar via: www.nctb.nl
Kalidien, S.N., Eggen, A.Th.J. (2009) Criminaliteit en rechtshandhaving 2008; ontwikkelingen
en samenhangen. CBS/WODC. Meppel: Boom.
Klein Haarhuis, C.M. (2008) Geschilgedrag; verklaringen bijeengebracht. Den Haag: WODC
Cahier 2008-8
KPMG (2009) Feasibility Studies naar de PIOFACH taken van de Politie. Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 1 september 2009
Lum, C. (2009) Translating police research into practice. Police Foundation, 11, 1-15
Ministry of Justice (2009) Capacity and competition policy for prisons and probation.
Beschikbaar via: www.justice.gov.uk
Molenaar, D.E.G. et al (2009) Capaciteitsbehoefte justitiële Ketens t/m 2014 – beleidsneutrale
ramingen. WODC Cahier 2009-8
NCTB (2009) Elfde voortgangsrapportage terrorismebestrijding. Bericht aan de Tweede Kamer
van de ministers Justitie/BZk 15 december 2009
Noije, L. van (2009). Sociale veiligheid. In: R. Bijl, J. Boelhouwer, E. Pommer en P. Schyns
(red.) De sociale staat van Nederland 2009, p. 301-333. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.
OECD (2006) Government at a glance III. Government Expenditures, General government
expenditure by function (Version 1 - Last updated: 10-Dec-2009) Via: www. Oecd.org
RvdR (2005a) De Nederlandse rechtspraak in internationaal perspectief. Factsheet Raad voor
de rechtspraak. Beschikbaar via: www.rechtspraak.nl
RvdR (2009) De rechtspraak, jaarverslag 2008. Den Haag: Raad voor de Rechtspraak.

Pagina 42

RvdR (2009b) Rechtbanken, afgehandelde civiele en bestuurszaken 2000-2008; Personeel
Rechtspraak 2000-2008”; Rechtspraak: productie per arbeidsjaar 2000-2008. Factsheets Raad
voor de rechtspraak. Beschikbaar via: www.rechtspraak.nl
Stuurgroep Evaluatie Politieorganisatie (2005) Het eindrapport van de Stuurgroep Evaluatie
Politieorganisatie: “Lokaal verankerd, nationaal versterkt". Beschikbaar via:
www.politiebestel.nl
Velthoven, B.C.J. van, en Klein Haarhuis, C.M. (2010). Geschilbeslechtingsdelta 2009; over
verloop en afloop van (potentieel) juridische problemen van burgers. Den Haag: WODC
VMR (2008) Veiligheidsmonitor rijk; landelijke rapportage. Den Haag: CBS
Vollaard, B.A. (2010) Het publieke belang bij private preventie; een economische analyse van
inbraakpreventiebeleid. Stichting Politie en Wetenschap: politiewetenschap nr. 51a
Weisburd, D and Braga, A.A. (eds.) (2006) Police innovation: contrasting perspectives.
NewYork: Cambridge university Press
Wermink, H. et al (2009) Recidive na werkstraffen en na gevangenisstraffen: een gematchte
vergelijking. Tijdschrift voor Criminologie, 51,3, 211-227
Wittebrood, K., Noije, L. van. (2010) Weer een misdaadparadox. In: Schnabel, P. (red.) Hoe
het ons verging; terugkijken tot 2000. Den Haag: Sociaal en cultureel Planbureau
nieuwjaarsuitgave
WRR (2000) Het borgen van het publiek belang. Den Haag: SDU
WRR (2002) De toekomst van de nationale rechtstaat. Den Haag: SDu

Pagina 43

Pagina 44

Bijlage 1 Taakopdracht

Thema
Deze heroverweging betreft het beleid gericht op de bevordering van (sociale)
veiligheid en de bestrijding van criminaliteit en terrorisme. Centraal bij de aanpak
van criminaliteit staat de ketenbenadering. De totale middelen ten behoeve van dit
beleidsterrein zijn in 2010 ten minste 10,3 mld.
Opdracht aan de werkgroep
De werkgroep wordt gevraagd beleidsvarianten te ontwikkelen die structureel
besparen op de hieronder genoemde uitgaven op dit thema, waarbij tenminste één
variant (al dan niet bestaand uit verschillende subvarianten) structureel 20% van de
netto uitgaven in 2010 bespaart, conform de spelregels van de brede
heroverwegingen. Afhankelijk van de inhoudelijke analyse kan de werkgroep ook
besparingsvarianten presenteren die verdergaan dan 20%. De beschrijving van de
beleidsvarianten besteedt in ieder geval aandacht aan de volgende aspecten:
doelmatigheid (gelet op de beoogde doelstelling), beheersbaarheid van de uitgaven,
en uitvoerbaarheid.
Tabel b1 De in de heroverweging minimaal te betrekken uitgaven (mln
euro)5

(a) BZK: Veiligheid

2010

2011

2012

2013

2014

5068

5011

4979

4964

4921

(b) DEF: Koninklijke marechaussee

395

386

383

381

378

(c) JUS: Rechtspleging en rechtsbijstand

1444

1414

1408

1402

1386

(d) JUS: Rechtshandhaving, criminaliteits- en

2895

2914

2925

2914

2928

490

503

514

526

531

10292

10228

10209

10187

10144

terrorismebestrijding
(e) JUS Artikel 14: Jeugd
Totaal

6

5
Cijfers op basis van ontwerpbegroting 2010. Omdat de budgetstructuur van de begroting van BZK met ingang van
begroting 2010 is aangepast, is vergelijking met begrotingscijfers voor 2009 niet direct mogelijk. Deze zijn daarom
niet in de tabel opgenomen.
6
Voor zover op de hierbij genoemde artikelen apparaatsuitgaven niet zijn meegenomen, zal de werkgroep deze in
principe alsnog meenemen.

Pagina 45

Afbakening
De heroverweging betreft de uitgaven voor veiligheid en terrorisme zoals
verantwoord op de BZK-begroting, de Defensiebegroting, en de Justitiebegroting.
Het domein van heroverweging is breder dan wat gewoonweg onder veiligheid of
terrorisme wordt begrepen. Zo is ook de gehele rechtspleging binnen de
heroverweging van dit domein opgenomen (i.e. de rechtspraak, de rechtshulp, en de
juridische beroepen), alsmede de justitiële jeugdzorg (kinderbescherming,
jeugdinrichtingen). De werkgroep onderscheidt vijf afzonderlijke subdomeinen in de
heroverweging:
• de handhaving van de rechtsorde en de aanpak van sociale onveiligheid, met als
doel de criminaliteitsbestrijding en de bescherming van de openbare orde
(uitgaven ruim € 8 mld.);
• de rechtspleging met als doel ‘the rule of law’ te laten gelden als leidend beginsel
in de samenleving (ruim € 1 mld.);
• de justitiële jeugdzorg die ten doel heeft de bescherming van jeugdigen in hun
groei naar volwassenheid (€ 0,5 mld.);
• nationale veiligheid: doel is bescherming van de democratische rechtsorde en de
veiligheid van de staat (€ 0,2 mld.);
• crisisbeheersing, met als oogmerk het voorbereid zijn op rampen en crises (€ 0,2
mld.).

Pagina 46

Bijlage 2 Samenstelling werkgroep

Voorzitter

prof dr. J.A. Vijlbrief

Ministerie van Economische
Zaken

Leden

mr. J. van Eck (tot 1-1-2010)
mr. A.O. van der Kerk (vanaf 1-12010)
drs. A.B.C. de Klerck
drs. H.A. Medema

Ministerie van Algemene Zaken
Ministerie van Algemene Zaken

mw. mr. M.T. Reitsma-Slotboom
drs. H.W.M. Schoof
mr. J. van der Vlist
genm W.A.G. van de Water
Secretariaat

drs. A.C. Berghuis
mr. R.L. Timmermans
mw. drs. A.C. de Weijer

Ministerie van Justitie
Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Ministerie van Financiën
Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Ministerie van Justitie
Ministerie van Defensie
Ministerie van Justitie
Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Ministerie van Financiën

De voorzitter uit zijn dank aan de deskundigen en belanghebbenden die kennis en
inzichten met de werkgroep hebben gedeeld.

Pagina 47

Pagina 48

Bijlage 3 Financieel overzicht

De financiële opstellingen in bijlage 4 zijn afkomstig van de (vele) doorrekeningen
die ten behoeve van de werkgroep zijn gemaakt. Zoals in de hoofdtekst is
aangegeven, betreft dit indicatieve cijfers (gegeven hardheid veronderstellingen en
mogelijke gedragseffecten). Voorts is het moment waarop besparingen gerealiseerd
kunnen worden mede afhankelijk van de besluitvorming en de mate waarin initiële
kosten opgebracht (kunnen) worden.
Ter leeswijze de volgende aantekeningen:
•
in de kolom “2015” staan vetgedrukt de bedragen behorend bij de in het rapport
beschreven maatregelen die gezamenlijk optellen tot een besparing van € 2
miljard. Niet-vetgedrukt zijn de bedragen van alternatieve
besparingsmogelijkheden;
•
de afkorting “n.b.” duidt op de niet beschikbaarheid van cijfers omtrent initiële
kosten;
•
bedragen van maatregelen die buiten de grondslag van de werkgroep vallen,
zijn in de kolom “2015” tussen haken geplaatst;
•
in de tabel is de indeling aangehouden uit hoofdstuk 3 van het rapport.
Hieronder treft u een transponeringstabel waarin is aangegeven welke
maatregelen zijn opgenomen bij de bespreking in en de overzichttabel in de
Samenvatting van het rapport. De nummering van de maatregelen
correspondeert met die in de kolom ‘nr.’ in deze bijlage.
Tabel b3
Bevat maatregel
Opschaling en integratie
Nationale politie én opschaling naar 10 territoriale onderdelen
Maximale concernvorming organisaties

2
2, 3

Meldkamers

4

KMar / BOD'n / douane

7

Politietoezichthouders

8

Integratie beheersondersteuning rood-wit-blauw

9

Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
Versterkte samenwerking (AIVD)

13

Versterkte samenwerking (MIVD)

13

Samenvoegen (delen van) ministeries
Samenvoegen (delen van) ministerie van BZK, ministerie van Justitie en NCTb
Rechtspraak

15, 16
17, 18, 19, 41

Innovatie

21, 22, 23

Onderwijs

11, 27, 37, 38, 39

Lastenverschuiving naar burgers en bedrijven
Verhoging griffierechten

28

Verhogen boeten en transacties

31

Voordeelsontneming

32

Rechtsbijstand

50

Doorberekening overheidskosten
Betere incasso, o.a. met herkenningssyteem

20, 24

Onderwijsfinanciering

29

Doorbelasting grenstoezicht

30

Toezicht beroepsgroepen

33

Pagina 49

Doorberekening toezicht- en handhavingskosten

34, 35, 36

Anders omgaan met straffen en maatregelen
Detentie vervangen door elektronisch toezicht
Overig detentie en taakstraffen

45
43, 44, 46, 47

Meer afdoening in voortraject

42

Verkorten TBS

48

Decriminalisering van softdrugs

57

Eigen Verantwoordelijkheid
Politie inzet verminderen (blikschade, evenementen)

53, 55

Echtscheiding en ontslag zelf regelen

56

Overheidsoptreden bij ontbreken eigen preventieve maatregelen

54

Overig
Privatiseren deel gevangeniswezen

26

Vervanging beroepskrachten door vrijwilligers

52

Geen aangifte voor verzekering

51

Overdragen brandweertaken aan private sector

58

Overig brandweer

Pagina 50

10, 40

Bijlage 4 Groslijst

Pagina 51

Bijlage 4 Groslijst
nr. Onderwerp
Doelmatigheid
1 Regionale opschaling naar 7 regio's
- politie
- veiligheidsregio
- OM
2 Nationale politie* én opschaling naar 10 territoriale onderdelen
- politie
- veiligheidsregio
3 Doorzetten concernvorming bij politie, OM, rechtspraak en veiligheidsregio's
4 Meldkamer
5 Samenvoeging politie / BOD'n / Kmar / Douane
6 Fusie Klpd / KMar tot één landelijk korps
- civiel model
- gendarmeriemodel
7 Ruilverkaveling taken politie/KMar/BOD'n
8 Overheidstoezicht openbare ruimte door politietoezichthouder
9 Integratie beheersondersteuning rood-wit-blauw
10 Beperken onnnodige uitruk brandweer
11 Samenvoegen politieonderwijs Politieacademie en Lokkkmar
12 Verregaande samenwerking politieonderwijs Politieacademie en Lokkkmar
13 Inlichtingen- en veiligheidsdiensten: AIVD
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten: MIVD
14 Herverdeling taken BZK/Justitie
15 Fusie BZK/Justitie
Efficiencybesparingen en concentratie beleidsvelden terrorisme (I)
Efficiencybesparingen en concentratie beleidsvelden terrorisme (II)

Budgettaire opbrengst in € miljoen
2011

2012

2013

2014

2015

Struc.

(Jaar)

Begroting

VI / VII
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten

0
-94

0

19

66

188

188

0

0

5

9

34

0

1

2

5

5

0

38

94

225

225

0

0

5

9

34

2017

36

59

2017

VI / VII

16

47

2020

VII / X

20

24

24

4
32

5
38

5
38

38

44

44

42

42

VII

30

30

VII

-47
0

-2

2017

-5
0

-3

-1

VII
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten

0
-94

-38
0

-2

-5
0

n.b.

14
n.b.

0
-1

0
-3

4
-7

20
n.b.
0
-3

9
-15

30
n.b.

n.b.
16

-16
14

-15

-3

-7

VII / X
Uitgaven
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Initiële kosten

1
7
-9

2
15
-12

9
-10

-12
19

-19

8
n.b.

17

0

-5

-10

26
n.b.

0
n.b.

0
0

-3
29

-19

n.b.

n.b.

3
23

34
n.b.

30
n.b.

n.b.
30

n.b.

n.b.

(+15)
3

(+15)
6

(+15)
6

(+15)
6

(+15)
6

VII / X

3

3

3

3

3

VII / X

0
0
3

0
0
5

0
0
6

4
(+2)
8

4
(+2)
8

VII
X
VI / VII

25
9
5

31
9
5

31
9
5

VI / VII

-5
0
-2
0
0
2

n.b.

n.b.
6
9
3

n.b.

n.b.
12
9
3

n.b.

n.b.
19
9
3

n.b.

n.b.

16 Fusie departementale crisiscentra

Uitgaven
Initiële kosten
17 Meer samenwerking 1ste/2de lijn OM
Uitgaven
18 Meer eenvoudige procedure civiel recht
Uitgaven
19 Procesregie in bestuursrechtspraak
Uitgaven
20 Betere organisatie inning geldboetes/transacties e.d.
Uitgaven
Initiële kosten
21 Innovatie: videoconferentie
Uitgaven
Initiële kosten
22 Innovatie: electronisch proces verbaal
Uitgaven
Initiële kosten
23 Innovatie: bereikbaarheidskaart
Uitgaven
Initiële kosten
24 Innovatie: uitbreiding automatische nummerplaatherkenning
Uitgaven
Initiële kosten
Innovatie: uitbreiding automatische nummerplaatherkenning: belastingopbrengsten
Ontvangsten
Initiële kosten
25 Privatiseren brandweer
Uitgaven
Initiële kosten
26 Privatiseren justitiële inrichtingen; gedeeltelijk
Uitgaven
Initiële kosten
27 Andere bekostiging politieonderwijs
Uitgaven
Initiële kosten
Toepassing profijtbeginsel
28 Verhogen griffierechten (incl. compensatie ad m€ 100)
29 Eigen financiering politie- en KMar-onderwijs
- Meerkosten studiefinanciering
30 Grenstoezicht
31 Verhoging boetes
32 Vergroten voordeelsontneming/Plukze
33 Kosten toezicht aan beroepsgroep (incl. tuchtrechtspraak)
34 Politietoezicht op bedrijfsterreinen
35 Doorberekenen veiligheidskosten bij evenementen
36 Veiligheidstoeslag vervoer

Ontvangsten
Uitgaven
Initiële kosten
Uitgaven
Ontvangsten
Ontvangsten
Ontvangsten
Ontvangsten
Ontvangsten
Ontvangsten
Ontvangsten

0

0

1

1

1

1

3
4
0
41

4
4
0
41

5
4
5
41

5
4
5
41

-1
1
0
0
0
-6

2
0
0
0
-12

0
-1

-6

-3
0

-6

-6

0

VI
VI
VI
VI

-6

0

1

1

3

2017

VI

0

6

8

10

2016

VI / VII

0

2

2

14

15

(+160)

(+160)

-2
0

-12
0

n.b.

0
n.b.

0
-3

0
n.b.

0
-4

0

3
-3

0

10
-1

(+110)

-5

-7

-3

n.b.

n.b.

n.b.

VII

n.b.
2016

VI / VII

-1
(+130)

(max. 300) (max. 300)
0

0

0
n.b.

0
0
n.b.

15
n.b.

0
0
n.b.

28
0
-8
0
0
60
132

0

15
n.b.

n.b.
18

18

VI

15

15

VII

0
0

240
47

240
47

VI
VII / X

28
193
-1
10
1
60
132

(-10)
28
193
21
10
1
60
132

(-10)
28
193
43
10
1
60
132

VI / X
VI
VI
VI
VII
VII
VII

n.b.

0
0
n.b.

28
193
-9
0
0
60
132

18
-183
15

n.b.
28
193
-11
0
1
60
132

2018

Versobering
37 Politie onderwijs korter
38 Raio korter
39 Politieonderwijs meer door algemene voorzieningen
40 Opkomsttijd brandweer met de helft verhogen
41 Toespitsen hoger beroep en cassatie

Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Initiële kosten
42 Meer in voortrajectafdoening; versnelde en verbrede invoering strafbeschikkingUitgaven
43 Taakstraffen vervangen door geldboetes
Uitgaven
Initiële kosten
44 Groepstaakstraffen vervangen door individuele taakstraffen
Uitgaven
Initiële kosten
45 Detentie vervangen door elektronisch toezicht
Uitgaven
Initiële kosten
46 Jeugd minder detentie
Uitgaven
47 Vervangen korte gevangenisstraf door lichtste vorm reclasseringstoezicht
Uitgaven
Initiële kosten
48 TBS maximeren op 8 jaar
Uitgaven
49 TBS maximeren op 6 jaar
Uitgaven
50 Rechtsbijstand
Uitgaven
51 Geen aangifte meer voor de verzekering
Uitgaven
52 Vervangen beroepskrachten door vrijwilligers
Uitgaven
Initiële kosten
Overdracht naar private sector
53 Politieinzet bij blikschade
54 Politie inzet bij diefstal, inbraak alleen bij voldoende preventie
55 Minder (politie bij) evenementen
56 Echtscheiding, ontslag zelf regelen
57 Decriminaliseren soft drugs; politie/opsporing
Decriminaliseren soft drugs; bestuurlijk
Belastinginkomsten soft drugs
58 Brandweer

Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Uitgaven
Ontvangsten
Uitgaven

0
0
0
0
0

0
0
15
0
0

0
0
15
(+10)
9
n.b.

0
13
n.b.

0
13
n.b.

8
n.b.

n.b.

0

2
0

-5
-9
0
0
0

-5
-14
0
1
12
n.b.

0
0
0
0
0
0
0
0

8

8

VI

142

142

142

VI

2
50

2
50

2
50

VI
VI

4
-9
50
5
36

10
3
50
5
60

10
3
50
5
60

VI
VI
VI
VII
VII

10
0
18
15
0
0
0
0

10
100
18
15
162
(+21)
(+260)
(+630)

10
100
18
15
162
(+21)
(+260)
(+630)

2017

VI

n.b.
n.b.

-36
2
50
-16
1
-19
0
2
24

n.b.

10
0
18
0
0
0
0
0

VI / VII
VI

8

142

-85

n.b.

22
13

n.b.

-190
0
0

22
13

2017

n.b.

n.b.

n.b.
0

21
6
15
(+125)
9

22
13

8

VII
VI
VII

21
2
15
(+60)
9

n.b.
22
13

8
n.b.

0
0
15
(+35)
9

n.b.

10
0
18
15
0
0
0
0

VII
VII
VII
VI
VI / VII