Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1109
Vragen van het lid Groot (PvdA) aan de Staatssecretaris van Financiën over
het besluit van de Europese Commissie aangaande Starbucks (ingezonden
22 oktober 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Wiebes (Financiën) (ontvangen 13 november
2015).
Vraag 1
Bent u bekend met het besluit van de Europese Commissie dat stelt dat de
ruling die Nederland heeft afgesloten met Starbucks staatssteun is1, en de
vele berichtgeving hierover?
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met het besluit van de Europese Commissie (hierna: de
Commissie).
Vraag 2
Wanneer wordt het volledige besluit van de Commissie openbaar gemaakt?
Wanneer stuurt het kabinet haar volledige reactie en zienswijze over het
besluit naar de Kamer?
Antwoord 2
Nederland heeft de vertrouwelijke versie van het besluit ontvangen op
22 oktober jl. In het besluit heeft de Europese Commissie (hierna: de
Commissie), overeenkomstig de mededeling van de Commissie C(2003)4582
van 1 december 2003 over geheimhouding bij beschikkingen inzake staatssteun (hierna: de Mededeling) Nederland verzocht de Commissie in kennis te
stellen van vertrouwelijke informatie in het besluit die niet gepubliceerd kan
worden. Nederland is op dit moment in overleg met Starbucks de vertrouwelijke gegevens in het besluit aan het inventariseren en zal richting de
Commissie reageren. Naar verwachting zal daarna een volgens de in de
Mededeling van de Commissie te volgen procedure over de vertrouwelijke
gegevens starten. Uit de Mededeling volgt tevens een nadere omschrijving
van de aard van de vertrouwelijke gegevens die beschermd kunnen worden
door middel van geheimhouding. Dit kunnen zowel zakengeheimen als alle
andere vertrouwelijke inlichtingen betreffen. Onder zakengeheimen wordt de

1

ah-tk-20152016-1109
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://europa.eu/rapid/press-release_IP-15–5880_en.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

informatie verstaan die verband houdt met een bedrijfsuitoefening die
daadwerkelijk of potentieel economische waarde heeft, en waarvan de
openbaarmaking andere ondernemingen economisch voordeel kan opleveren.
Daarbij dient te worden opgemerkt dat in het algemeen slechts op een
verzoek tot vertrouwelijke behandeling wordt ingegaan, indien dit strikt
noodzakelijk is om een zakengeheim of andere vertrouwelijke informatie te
beschermen. Afronding van de overlegprocedure met de Commissie kan
enige tijd duren. Het openingsbesluit inzake Starbucks Manufacturing is
bijvoorbeeld een half jaar na de bekendmaking daarvan gepubliceerd2.
Ik verwacht Uw Kamer binnen enkele weken nader te kunnen informeren over
de reactie en zienswijze van het kabinet op het besluit.
Vraag 3
In hoeverre klopt de berichtgeving dat het kabinet nauw samenwerkt met
Starbucks tegen het besluit van de commissie?3
Antwoord 3
Nederland voert een eigen procedure en heeft daarin ook niet in alle gevallen
dezelfde belangen als Starbucks. Om deze procedure te kunnen voeren heeft
Nederland wel gegevens nodig van Starbucks. Bij het bepalen van de
vertrouwelijke gegevens in de besluiten van de Commissie kan Nederland
niet eenzijdig bepalen welke gegevens in het besluit zakengeheimen in de zin
van de Mededeling van de Commissie betreffen. Die beoordeling ligt primair
bij Starbucks. Daarnaast is medewerking nodig van Starbucks bij het
aanleveren van door de Commissie gevraagde informatie die soms alleen bij
de lidstaat of soms alleen bij de onderneming beschikbaar is. In de Starbucks
zaak heeft de Commissie er uiteindelijk ook voor gekozen om overeenkomstig
artikel 7 van de Procedureverordening4 direct bij Starbucks en andere
ondernemingen marktinformatie op te vragen (de zgn. Market Information
Tool – MIT). In technisch complexe zaken zoals Starbucks zijn contacten met
de belastingplichtige noodzakelijk om de Commissie tijdige, voldoende en
juiste informatie te verschaffen die de Commissie nodig acht voor de
beoordeling van de zaak.
Vraag 4 en 8 (1e deel)
Deelt u, onafhankelijk van of het besluit van de Commissie standhoudt voor
de rechter, de mening dat de Starbucks-casus laat zien dat hier sprake is van
ongewenste grondslaguitholling waardoor Starbucks aanzienlijk minder
belasting betaalt dan lokale horecabedrijven, waardoor oneerlijke concurrentie ontstaat? Deelt u dus ook de mening dat de belastingconstructie van
Starbucks onwenselijk is, ongeacht of deze nu wel of niet legaal is? Onderschrijft u dat de doelstelling van het actieplan Base Erosion and Profit
Shifting (BEPS) is om dit soort constructies onmogelijk te maken, en steunt u
deze doelstelling?
Klopt het dat niet-Europese bedrijven in Europa vaak onbelast blijven door
handig gebruik van immateriële activa en het gebruik van hybride instrumenten? Kunnen dit zowel hybride financieringsinstrumenten zijn als hybride
entiteiten? Concurreren hierdoor deze niet-Europese bedrijven, zoals Google
en Apple, met 0% vennootschapsbelasting tegen Europese bedrijven die wel
gewoon vennootschapsbelasting betalen, in Nederland met een tarief van
25%? In hoeverre acht u dit eerlijke concurrentie?
Antwoord 4 en 8 (1e deel)
Het gebruik van hybride entiteiten kan er inderdaad toe leiden dat inkomen in
geen enkel land wordt belast, althans dat belasting voor zeer lange tijd wordt
uitgesteld. Dat internationaal opererende bedrijven door de mogelijkheid in te
spelen op verschillen tussen nationale belastingsystemen, zoals hybride
instrumenten, een ongewenst concurrentievoordeel op binnenlandse
2

Ook antwoord op de vraag van het lid Merkies tijdens het AO Ecofin op donderdag 5 november
2015 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1337)
3
http://www.quotenet.nl/Nieuws/Starbucks-werkt-nauw-samen-met-Den-Haag-tegen-Brusselseboete-van-tientallen-miljoenen-166062
4
Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad van 13 juli 2015 tot vaststelling van nadere
bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (codificatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

bedrijven kunnen hebben is een zorg van het kabinet. Daarom omarmt het
kabinet de BEPS-voorstellen op dit punt. In mijn brief van 5 oktober 2015 ben
ik uitgebreid ingegaan op de uitkomsten van het BEPS project en de
appreciatie daarvan door het kabinet.
De zorg om hybride mismatches staat los van de vraag of de aan Nederland
toerekenbare winst juist is vastgesteld en of in dit geval een selectief
voordeel is toegekend aan Starbucks. Dat is echter de enige vraag die in het
kader van de huidige Starbucks-procedure en bij de beoordeling van
staatssteunaspecten van belang is en beantwoord kan worden.
Op het gebruik van immateriële activa ga ik hierna in onder vragen 5 en 6.
Vraag 5 en 6
Stelt het kabinet in een eerste reactie: «De Belastingdienst int belastingen
over winst die Starbucks Manufacturing in Nederland maakt met het branden
van koffiebonen. Omdat de intellectuele eigendomsrechten van Starbucks niet
in Nederland zitten, worden de royalty’s voor het gebruik daarvan ook niet in
Nederland belast.»?5 Klopt het voorts dat het BEPS-project van de G20 en de
OESO, waar Nederland steun en medewerking aan verleent, voorziet in
actieplannen 8–10 in een volledig andere wijze van winsttoerekening aan
immateriële activa? Had Nederland de ruling aan Starbucks ook verleend
indien de nieuwe Transfer Pricing Guidelines met betrekking tot immateriële
activa die voortvloeien uit het BEPS-project reeds van kracht waren geweest,
in overweging nemende dat de nieuwe Transfer Pricing Guidelines voorschrijven dat wordt gekeken naar de gehele bedrijfsvoering wereldwijd en niet kan
worden volstaan met een analyse van de functies in Nederland? Welk nut
heeft de uitwisseling van gegevens als Nederland toch alleen maar kijkt naar
de functies in Nederland en niet controleert of de in Nederland ontbrekende
functies ook daadwerkelijk in de onbelaste brievenbusmaatschappij worden
uitgevoerd?
Klopt het dat u in de kabinetsreactie op de BEPS-rapporten het volgende stelt:
«Het BEPS-project heeft ook geleid tot een aanpassing van de OESOverrekenprijsregels. Deze nieuwe regels zullen in de praktijk nauwelijks
veranderingen teweeg brengen voor de wijze waarop de Belastingdienst de
OESO-verrekenprijsregels toepast. Het Nederlandse beleid is immers
nagenoeg in lijn met de nieuwe regels. Nederland heeft zijn beleid kennelijk
overtuigend uitgelegd en uitgedragen. Ik ben blij dat andere landen deze
regels ook zo gaan toepassen.»? Klopt het dat in het BEPS-rapport zelf echter
wordt gesteld dat er heel veel is veranderd, en is zelfs de gehele tekst van de
Transfer Pricing Guidelines vervangen? Klopt het dat hierover in het rapport
wordt opgemerkt: «Tax administrations are given new tools to tackle the
problem of information asymmetry to assist in determining the appropriate
pricing agreements for intangibles...»? Hoe beoordeelt u deze discrepantie in
stellingen? In hoeverre neemt het kabinet BEPS serieus genoeg op het gebied
van immateriële activa? Is deze uitspraak van de Commissie niet een teken
aan de wand dat Nederland echt aan de slag moet met het bestrijden van
belastingontwijking met behulp van immateriële activa?
Antwoord 5 en 6
De Transfer Pricing Guidelines schrijven voor dat het vaststellen van de
commerciële en financiële relaties tussen gelieerde partijen en de daaraan
verbonden voorwaarden en economisch relevante omstandigheden een
analyse van de groep als geheel vereist. Zodoende wordt een beter beeld
verkregen van de rol van de functies, de daarmee gepaard gaande risico’s en
gebruikte activa van een bepaald groepsonderdeel binnen de activiteiten van
de groep als geheel. De winst van dat specifieke groepsonderdeel wordt
bepaald op basis van de door dat onderdeel uitgeoefende functies, de
daarmee gepaard gaande risico’s en de gebruikte activa. De vraag of andere
onderdelen binnen de groep teveel of te weinig van de overige winst
toebedeeld krijgen, speelt bij deze winstbepaling echter geen rol. Ook de
mogelijkheid dat de winst die niet aan Nederland toe te rekenen valt niet
belast wordt, bijvoorbeeld als gevolg van dispariteiten tussen verschillende
belastingstelsels, zoals hybride mismatches, is hierbij niet relevant.

5

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2015/10/21/nederlandse-reactie-op-ec-besluit-overstarbucks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Het BEPS action plan constateert dat toepassing van de Transfer Pricing
Guidelines kon leiden tot toerekening van winst aan entiteiten waar geen
waarde toevoegende activiteiten plaatsvonden. Met name de nadruk op de
contractuele allocatie van functies, risico’s en activa maakte de Transfer
Pricing Guidelines kwetsbaar voor manipulatie. Daarom zijn in het kader van
het BEPS project de richtlijnen rond de toepassing van het arm’s length
principe verduidelijkt en versterkt. Nederland hanteert al geruime tijd een
economische benadering gebaseerd op een uitgebreide analyse van feitelijk
uitgeoefende functies, gedragen risico’s en gebruikte activa. Het in het
verrekenprijsbesluit geformuleerde beleid inzake stalling van immateriële
activa is daarvan een goed voorbeeld. De Nederlandse belastingdienst
bestrijdt al jaren het kunstmatig verplaatsen uit Nederland van winst die
voortvloeit uit immateriële activa. De aanpassing in de Transfer Pricing
Guidelines op dit punt kunnen dan ook worden gezien als een bevestiging
van het Nederlandse beleid.
De Belastingdienst zou ook met toepassing van de uitkomsten van de BEPS
actieplannen 8–10 eenzelfde ruling (APA) met Starbucks zijn overeengekomen.
Vraag 7
Klopt het dat in de nieuwe OESO-verrekenprijsregels wordt gesteld dat winst
moet worden toegerekend aan immateriële activa op basis van functies,
activa en risico’s met betrekking tot «the development, enhancement,
maintenance, protection and exploitation of intangibles»? Klopt het dat in het
verrekenprijzenbesluit6 slechts wordt gesproken over functionaliteit om de
risico’s te beheersen en dat de overige bewoordingen niet terugkomen in het
verrekenprijzenbesluit? Bent u bereid het verrekenprijzenbesluit naar
aanleiding van BEPS te herzien, en daarbij dezelfde uitgangspunten te
gebruiken als in de nieuwe Transfer Pricing Guidelines? Bent u bereid in het
verrekenprijzenbesluit expliciet te bevestigen dat voor de winsttoerekening
aan immateriële activa de Transfer Pricing Guidelines leidend zijn, ook bij
twijfel over eventuele strijdigheid van het besluit met de Guidelines?
Antwoord 7
In de BEPS voorstellen voor aanpassing van hoofdstuk VI van de OESO
Transfer Pricing Guidelines staat dat alle onderdelen van een groep een
passende beloning dienen te ontvangen voor de functies die zij uitoefenen,
de risico’s die daarmee gepaard gaan en de activa die zij gebruiken in het
kader van de ontwikkeling, de verbetering, het onderhoud, de bescherming
en de exploitatie van immateriële activa. Ook het verrekenprijsbesluit geeft
aan dat de uitgeoefende functies, de daarmee gepaard gaande risico’s en de
gebruikte activa de beloning bepalen. Het verrekenprijsbesluit verwijst dus
niet alleen naar functionaliteit om risico’s te beheersen.
In het huidige verrekenprijsbesluit staat al dat de OESO Transfer Pricing
Guidelines een internationaal geaccepteerde invulling geven aan het arm’s
lengthbeginsel en door Nederland worden gezien als een passende uitleg en
verduidelijking van het in artikel 8b Wet VPB 1969 omschreven beginsel. Het
verrekenprijsbesluit zal, nadat de komende tijd nog een aantal onderwerpen
uit het BEPS project nader worden uitgewerkt, daar waar nodig worden
herzien, zodat het ook na het BEPS project geheel in lijn zal zijn met de
aangepaste Transfer Pricing Guidelines.
Vraag 8 (2e deel)
Klopt het dat in het BEPS-project wordt gesteld dat indien winst niet wordt
belast door het gebruik van belastingparadijzen of hybride instrumenten, de
bronstaat een heffing kan opleggen om zo dubbele niet-heffing of eenzijdige
aftrek te voorkomen, dit is in lijn met de motie-Groot die een Europese
bronbelasting op geldstromen naar belastingparadijzen voorstelde?7 In
hoeverre zijn de conclusies van BEPS aanleiding voor u om deze motie
alsnog te omarmen?

6
7

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2013–32854.html
Kamerstuk 25 087, nr. 92

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Antwoord 8 (2e deel)
De uitkomsten van het BEPS project bevatten geen voorstel om een
bronheffing in te houden indien winst niet wordt belast door het gebruik van
belastingparadijzen of hybride instrumenten.
Wel bevat het voorstellen om te reageren op het gebruik van hybride
instrumenten of entiteiten en er daarmee voor te zorgen dat evenwicht wordt
bereikt tussen aftrekbaarheid en belastbaarheid of tussen niet-aftrekbaarheid
en vrijstelling. Ook bevat het een beschrijving van mogelijke maatregelen om
via zogenoemde Controlled Foreign Company bepalingen de winst van
dochtermaatschappijen in laag belastende landen bij te heffen in het land van
de moedermaatschappij.
Hoe de verschillende maatregelen die in de BEPS rapporten worden
beschreven zullen worden geïmplementeerd moet de komende jaren blijken.
De Nederlandse regering is er een sterk voorstander van om dit in multilateraal verband te doen in de vorm van bindende afspraken tussen landen.
Omdat belastingplichtigen inspelen op verschillen tussen nationale stelsels
zijn eenzijdige acties door individuele landen geen antwoord op het probleem
en dus niet effectief. Eén land kan niet tegelijkertijd inspelen op de afwijkende
systemen van verschillende landen en eenzijdige maatregelen voorkomen
niet dat de mogelijkheid om in te spelen op verschillende stelsels elders blijft
bestaan.
Vraag 9
Deelt u de mening dat het hoofddoel van belastingverdragen het voorkomen
van dubbele belasting is, en niet het creëren van dubbele niet-belasting? Zou
Nederland niet, in lijn met BEPS, agressiever structuren moeten aanpakken
die ervoor zorgen dat winst wereldwijd onbelast blijft?
Antwoord 9
Belastingverdragen zijn oorspronkelijk ontworpen om dubbele belasting te
vermijden. In het kader daarvan verdelen verdragen heffingsrechten tussen
de verdragsluitende staten. Eén van de uitkomsten van het BEPS project is
dat in de considerans van toekomstige verdragen opgenomen zal worden dat
het niet de bedoeling is dat deze worden gebruikt om tot dubbele nietbelasting te komen. Daar past de nuancering bij dat er gevallen zijn waarin
het geen bezwaar is dat een betaling nergens wordt belast, met name om
economische dubbele belasting te voorkomen. Zo is het een vast onderdeel
van het Nederlandse verdragsbeleid om er naar te streven de betaling van
dividenden binnen één concern nergens te belasten. Niet in de bronstaat en,
door het gebruik van de deelnemingsvrijstelling, ook niet in Nederland. De
bedoeling van de deelnemingsvrijstelling om de winst van een concern niet
te treffen met dubbele economische belasting zou anders ondergraven
worden.
Ook zie ik geen principieel kwaad in gevallen waarin een vrijstelling in het
verdrag ertoe leidt dat de aftrek in het ene land plaatsvindt tegen een hoger
tarief dan het tarief waartegen het in het andere land belast wordt. Zonder
een dergelijk uitgangspunt zou de soevereiniteit van een land om zijn eigen
fiscale stimuleringsmaatregelen in het leven te roepen aangetast worden.
Het bovenstaande laat zien dat het gebruik van de begrippen dubbele
belasting en dubbele niet-belasting niet altijd leidt tot een zinvol onderscheid
tussen aanvaardbare en ongewenste situaties. Waar het om gaat is dat die
gevallen bestreden moeten worden, waarin op kunstmatige wijze belasting
wordt vermeden in strijd met de bedoeling van de relevante regels. Zoals
eerder gezegd, speelt daarbij meer dan verdragsmisbruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5