Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 286

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 februari 2019
Om de klimaatdoelstellingen waar het kabinet zich aan heeft gecommitteerd te verwezenlijken zet ik extra in op innovatie op het gebied van
energie en klimaat. Dit doe ik uit de door het kabinet beschikbaar gestelde
Klimaatenvelop op specifieke thema’s (Kamerstuk 32 813, nr. 221). Dit doe
ik in nauw overleg met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties die vanuit haar begroting extra middelen beschikbaar stelt
voor innovaties voor aardgasvrije woningen, wijken en gebouwen. Hierbij
maak ik zo veel mogelijk gebruik van het bestaand instrumentarium en
hanteer hier zoveel mogelijk één loket voor aanvragers. Daarnaast voer ik
mede naar aanleiding van de beleidsevaluatie van het energie-innovatie
instrumentarium, die ik uw Kamer begin 2018 heb doen toekomen
(Kamerstuk 30 196, nr. 572), een aantal wijzigingen door in het instrumentarium rondom de Topsector Energie en in de DEI.
Topsector Energie (TSE) instrumentarium
Binnen de TSE werken kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheid
samen aan onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technieken, zoals
bijvoorbeeld op de thema’s wind op zee en energie in de industrie. Het
gaat hierbij om onderzoek en ontwikkeling naar technologieën die nog
niet rijp zijn voor commerciële marktintroductie. Net als voorgaande jaren
stel ik ook in 2019 weer een aantal subsidiemodules open binnen de TSE.
Het gaat om subsidies op het gebied van wind op zee, urban energy,
energie en industrie, nieuw gas en biobased economy. Experts uit het
bedrijfsleven en kennisinstellingen hebben inhoudelijk bijgedragen aan
het opstellen van de programmalijnen. Het gaat hierbij om een totaalbedrag van circa 38 miljoen euro. Hiervan wordt 11,5 miljoen euro
Klimaatenvelopmiddelen ingezet voor de verduurzaming van de industrie.

kst-32813-286
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 286

1

Oproep voor voorstellen gebouwde omgeving
Als onderdeel van de vernieuwde topsectorenaanpak van dit kabinet
krijgen de maatschappelijke uitdagingen een belangrijke plek binnen het
innovatiebeleid via zogeheten missiegedreven innovatieprogramma’s
(Kamerstuk 33 009, nr. 63). In 2019 worden, als onderdeel van twee
beoogde missiegedreven innovatieprogramma’s, twee oproepen voor
voorstellen gedaan. Deze voorstellen zijn in nauwe afstemming met de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties tot stand
gekomen. Het betreft een oproep aan consortia om voor de thema’s
«Versnelling energierenovaties in de gebouwde omgeving» en
«Duurzame warmte en koude in de gebouwde omgeving» met een
gebundelde aanpak van projecten te komen in plaats van losse projecten.
Hiermee wordt een meer integrale aanpak op systeemniveau nagestreefd
in plaats van op componentniveau en wordt beoogd om meer focus en
massa te creëren. Via een zorgvuldig selectieproces worden de beste
consortia geselecteerd om programma’s met meerdere innovatieprojecten
uit te voeren. Het gaat hierbij om oproepen met een omvang van 7,2
miljoen euro respectievelijk 10,4 miljoen euro. De middelen komen uit de
Klimaatenvelop 2019 en met begrotingsvoorbehoud uit 2020. Hierbij
worden consortia vooruitlopend op de meerjarige vaststelling
opgeroepen meerjarige voorstellen in te dienen. Naast Klimaatenvelopmiddelen wordt aan beide «oproepen» 500 duizend euro toegevoegd
vanuit de reguliere middelen voor de Topsector Energie.
Demonstratie energie-innovatie (DEI)
De DEI is een investeringssubsidie die wordt verleend om nieuwe
duurzame technieken in Nederland en Caribisch Nederland te demonstreren. Bij demonstraties van technieken worden nieuwe innovaties voor
het eerst toegepast bij een eindgebruiker. Er kan nog sprake kan zijn van
kinderziektes bij de toepassing van de techniek, waardoor banken of
andere financiers de volledige financiering van demonstratieprojecten
vaak nog te risicovol vinden. Via de DEI krijgen projecten die kwalitatief
goed genoeg zijn een deel van deze kosten gesubsidieerd (tot 50%).
Voorheen was de DEI alleen gericht op projecten die bijdragen aan
hernieuwbare energieproductie en energiesparing (in 2019 gaat het om 35
miljoen euro). Met deze aanvullende thema’s verbreed ik de reikwijdte van
de DEI om ook andere belangrijke projecten die bijdragen aan de
klimaatopgave mogelijk te maken, zoals CCUS en de flexibilisering van
het elektriciteitssysteem door middel van opslag en conversie van
energie. Vanwege deze verbreding wil ik de DEI voortaan verder laten
gaan onder de naam Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+).
In de Kamerbrief van 5 oktober 2018 over de Klimaatenvelop (Kamerstuk
32 813, nr. 221) is aangegeven welke bedragen er in 2019 zijn vrijgemaakt
voor het faciliteren van pilot- en demonstratieprojecten die op termijn tot
substantiële kosteneffectieve CO2-reductie kunnen leiden. Een deel van
deze middelen voeg ik voor specifieke thema’s toe aan de DEI. Per thema
hanteer ik een apart subsidieplafond in de DEI, zodat deze middelen ook
alleen aan deze thema’s kunnen worden besteed. Het gaat hierbij om de
volgende bedragen1:
• Flexibilisering van het elektriciteitssysteem, inclusief waterstof (33,6
miljoen euro)
• Ruimtelijke inpassing elektriciteit (9,6 miljoen euro)
1

De bedragen in de Kamerbrief van 5 oktober zijn o.a. inclusief uitvoeringskosten en flankerend
beleid. In de praktijk gaan deze kosten er nog vanaf. In deze brief zijn de bedragen genoemd die
beschikbaar worden gesteld aan ondernemers en kennisinstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 286

2

•
•

CO2-reductie in de industrie en Carbon Capture Utilisation & Storage
(CCUS) (25,45 miljoen euro)
Aardgasloze woningen, wijken en gebouwen (7,45 miljoen euro), met
daarbovenop een apart subsidieplafond voor maatschappelijk
vastgoed (3,91 miljoen euro)

De doelstelling van de DEI+ wordt in lijn met het regeerakkoord en de
klimaatenvelop gericht op CO2-reductie, waarbij de huidige tweede
doelstelling van bijdrage aan de Nederlandse economie meer als
neveneffect kan optreden. Uit de beleidsevaluatie is gebleken dat het
hebben van meerdere doelstellingen niet bijdraagt aan de doeltreffendheid van het instrument. Ook zijn effecten op de Nederlandse
economie een stuk moeilijker, en pas op de lange termijn te meten. Een
bijdrage aan de Nederlandse economie kan wel een neveneffect van dit
instrument zijn. Het is immers goed denkbaar dat succesvolle technieken
op de lange termijn ook een bijdrage kunnen leveren aan het Nederlandse
verdienvermogen.
Verder is de DEI+ in 2019 «first come first serve» ingericht, zodat ondernemers gedurende een langere periode kunnen indienen in plaats van de
huidige twee tendermomenten per jaar. Uit de beleidsevaluatie is
gebleken dat ondernemers graag op meerdere momenten in het jaar een
aanvraag willen indienen. Op deze manier kunnen ondernemers zo snel
mogelijk uitsluitsel krijgen over de gevraagde subsidie en zo nodig bij
afwijzing hun projectaanvragen aanpassen en opnieuw indienen.
Uit de beleidsevaluatie is eveneens gebleken dat verder aansluiting van
het instrumentarium met commerciële uitrol wenselijk is. Daarom wordt
het in de DEI+ toegestaan om een demonstratieproject van een innovatieve technologie tot maximaal driemaal te ondersteunen in plaats van
slechts éénmaal. Hierbij moet het wel gaan om nieuwe innovatieve
toepassingen waarbij de noodzaak voor subsidie nog steeds moet worden
aangetoond. Met deze wijziging voorzie ik hierin.
Tot slot worden pilots in de DEI+ toegestaan voor alle onderwerpen in de
DEI+, waardoor het instrument vanuit aanvragersperspectief simpeler en
eenduidiger wordt. In de beleidsevaluatie is aangegeven dat de
aansluiting tussen de regelingen beter kan. Tot op heden werden in de DEI
alleen pilots op het gebied van energie-efficiëntie in de industrie en
biobrandstoffen toegestaan en binnen de TSE alleen kleinere pilots op
bepaalde thema’s 2. Deze aanpassing is eveneens in lijn met de aanvullende thema’s uit de klimaatenvelop die gericht zijn op zowel pilot- als
demonstratieprojecten.
Een kanttekening bij deze aanvullende thema’s is dat de verdeling van
budgetten alleen voor 2019 is vastgesteld en nog niet voor de jaren 2020
en verder. Dit betekent dat alleen projecten aanspraak kunnen maken die
in 2019 tot resultaat leiden. De gemiddelde doorlooptijd bij pilots en
demo’s is 2 tot 3 jaar. Waar mogelijk pas ik deze voorwaarde zo snel
mogelijk aan, afhankelijk van de structurele vaststelling van de Klimaatenvelop voor 2020 en verder.

2

Het verschil tussen een pilot- en een demonstratieproject is dat er bij een pilot nog geen sprake
hoeft te zijn van een eindgebruiker en een blijvende installatie. Wel moet het gaan om een
toepassing in de praktijk onder reële omstandigheden (dus bijvoorbeeld niet in een
laboratoriumomgeving).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 286

3

Vervolgstappen
De DEI+ en de TSE subsidiemodule gericht op verduurzaming van de
industrie zullen medio februari worden open gesteld. De overige
subsidiemodules van de TSE worden 1 april 2019 opengesteld, met
uitzondering van de subsidiemodule Geo-energie welke een openstellingsdatum van 1 juli kent. Consortia kunnen vanaf medio februari
eveneens voorstellen indienen om invulling te geven aan de twee
missiegedreven innovatieprogramma’s in de gebouwde omgeving, in
december zal naar verwachting de definitieve subsidiebeschikking volgen.
Tot slot ben ik voornemens om leerervaringen die komend jaar worden
opgedaan met de DEI+ en de gebundelde aanpak binnen de missiegedreven innovatieprogramma’s te benutten voor de inzet richting 2020 en
verder. Dit zal ik doen in lijn met het ontwerp Klimaatakkoord en de
daaraan verbonden Integrale Kennis en Innovatie Agenda (IKIA). In de
IKIA worden meerdere missiegedreven innovatieprogramma’s geformuleerd, gelet op de gestelde prioriteiten in het ontwerp Klimaatakkoord.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 286

4