Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 317

JBZ-Raad

Nr. 504

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING EN DE STAATSSECRETARIS VAN
JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2018
Met deze brief bieden wij u het verslag aan van de bijeenkomst van de
Informele Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 25 en 26 januari 2018
te Sofia.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
M.G.J. Harbers

kst-32317-504
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

1

Verslag van de informele bijeenkomst van de Raad Justitie en
Binnenlandse Zaken, 25 en 26 januari 2018 te Sofia
Belangrijkste resultaten
Binnenlandse Zaken, Immigratie en Asiel
Europees asielbeleid
De aanwezige Ministers ondersteunden de door het Bulgaarse voorzitterschap voorgestelde prioriteitstelling van de behandeling van de Dublinverordening. Nederland, net als enkele andere lidstaten, wees op het
belang van concrete solidariteitsmaatregelen en de samenhang tussen de
versterking van de Schengenruimte en de herziening van de Dublinverordening.
Geïntegreerd grensbeheer
De Commissie wil in 2018 20% meer terugkeer realiseren dan 2017 en
roept lidstaten op om, in afwachting van voortgang in onderhandelingen
met derde landen, in ieder geval intern zaken beter te organiseren. In 2017
werden er 413 terugkeervluchten georganiseerd door Frontex. Het
agentschap werkt eraan om de knelpunten m.b.t. terugkeer te identificeren om zo terugkeer efficiënter te laten verlopen.
VN Compact voor veilige, geordende en reguliere migratie
Tijdens de informele werklunch bespraken de aanwezige Ministers in
aanwezigheid van IOM en UNCHR het VN Global Compact voor veilige,
geordende en reguliere migratie (GCM) waarbij de lidstaten veelal op één
lijn zaten met betrekking tot de aanpak hiervan en het belang van de
coördinatie met de collega-ministers van Buitenlandse Zaken.
Veiligheid en Justitie, Grondrechten en Burgerschap
Europees Openbaar Ministerie
De Commissie gaf aan dat er geen overlap mag zijn met de werkzaamheden van partner-agentschappen. De op handen zijnde wijziging van de
OLAF-verordening dient de nieuwe relatie met het EOM te weerspiegelen.
De Commissie deelde mee dat het in de eerste helft van 2018 met een
voorstel voor wijziging van de OLAF-verordening zal komen. Het EOM zal
feitelijk eind 2020 van start gaan. Nederland gaf aan de intentie te hebben
om deel te nemen aan het EOM en stelde dat het daarvoor de benodigde
stappen in kaart brengt. Dit werd verwelkomd.
Familierecht – Verordening Brussel II bis
De Commissie benadrukte het belang van een snelle totstandkoming van
de herschikking van de Brussel II bis-verordening. Door veel lidstaten
werd het belang van het horen van het kind benadrukt alsook de kwaliteit
van het horen. Op diverse details blijken er verschillen tussen elkaars
tradities en benaderingen. De Voorzitter stelde te willen streven naar een
evenwichtige tekst met bijzondere aandacht voor de rechten van kinderen
na afschaffing van het exequatur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

2

Kunstmatige intelligentie en Robotica – justitiële aspecten
De conversatie verliep op een hoog abstractieniveau waarbij de nadruk
meer lag op de rechtspraak dan op aansprakelijkheid. Dat het onderwerp
zich snel ontwikkeld werd onderschreven en daarmee werd geconcludeerd dat de discussie over dit onderwerp tijdig was en dan ook in
Europees verband gevoerd moet worden.
I. Binnenlandse Zaken, Immigratie en Asiel
1. Sessie I: Europees asielbeleid
Tijdens dit agendapunt bespraken de aanwezige Ministers, op basis van
een discussiepapier van het Bulgaarse voorzitterschap, de prioritering van
de behandeling van de Dublinverordening ten einde hierop uiterlijk in juni
2018 een politiek akkoord in de Raad op te bereiken. Het bereiken van een
akkoord op de Dublinverordening zou tevens moeten leiden tot snelle
afronding van de herziening van het gemeenschappelijk Europees
asielstelsel (GEAS). Het merendeel van de lidstaten, waaronder
Nederland, toonden zich positief over de aanpak van het Voorzitterschap.
Het Bulgaars voorzitterschap heeft hiertoe in de periode januari t/m maart
een viertal hoogambtelijke overleggen ingepland, met het doel om
uiterlijk in juni tot overeenstemming te komen.
Enkele lidstaten benadrukten dat besluitvorming over het GEAS in het
algemeen en de Dublinverordening in het bijzonder alleen per consensus
plaats kan vinden. De aanwezige Ministers gebruikten hun interventie met
name om de inzet van de lidstaten met betrekking tot het Europees asielen migratiebeleid nogmaals voor het voetlicht te brengen. Zo benadrukten
verschillende lidstaten, waaronder Nederland, het belang van voortgang
op alle onderdelen van het asiel- en migratiebeleid, op zowel de interne
als externe dimensie. Andere lidstaten legden juist de nadruk op het
versterken van de buitengrenzen. Enkele Ministers spraken andermaal
hun weerstand uit tegen eventuele verplichte verdeling van asielzoekers
uit.
Nederland, net als enkele andere lidstaten, wees op het belang van
concrete solidariteitsmaatregelen en de samenhang tussen de versterking
van de Schengenruimte en de herziening van de Dublinverordening. Ten
slotte vroeg Nederland aandacht voor de complexe kwestie van de
terugkeer van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Hierbij
benadrukte Nederland, conform toezegging gedaan tijdens begrotingsbehandeling Justitie en Veiligheid1, dat het realiseren van opvangvoorzieningen in landen van herkomst een nuttige en opportune maatregel is om
een duurzame oplossing te vinden voor deze kwetsbare groep. Het
Bulgaars voorzitterschap concludeerde dat er brede steun bestaat om de
behandeling van de Dublinverordening prioriteit toe te kennen.
2. Sessie II: Geïntegreerd grensbeheer
Na introductie van het Bulgaars voorzitterschap van het concept van
geïntegreerd grensbeheer, benadrukte de Commissie het belang hierin
van terugkeer. De Commissie wil in 2018 20% meer terugkeer realiseren
dan 2017 en roept lidstaten op om, in afwachting van voortgang in
onderhandelingen met derde landen, in ieder geval intern zaken beter te
organiseren. Belangrijk aspect hierin is het mandaat van Frontex. De
Commissie wil de onderhandelingen over de overeenkomsten met
betrekking tot samenwerking op de grens met Servië en andere derde
1

Handelingen II 2017/18, nr. 29, item 8, p. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

3

landen snel afronden. De onderhandelingen over terugkeer door de
Commissie met derde landen zijn gaande. Wanneer derde landen gaan
meewerken aan terugkeer is het ook van belang dat de lidstaten zorgen
voor voldoende terugkeerders, Frontex kan immers zelf geen terugkeerbesluiten nemen.
De verschillende aanwezige EU agentschappen benadrukken de goede
onderlinge samenwerking, de noodzaak voor meer informatie-uitwisseling
en de noodzaak voor een completer beeld via Eurosur. Verdere verbetering van de terugkeercapaciteit van Frontex is een belangrijk onderwerp.
In 2017 werden er 413 terugkeervluchten georganiseerd door het
agentschap. Frontex werkt eraan om de knelpunten met betrekking tot
terugkeer te identificeren om zo terugkeer efficiënter te laten verlopen.
Enkele van de aanwezige Ministers van lidstaten met een landbuitengrens
benadrukken het belang van de focus op versterking van de buitengrenzen, waar meer financiering voor beschikbaar dient te komen, het
belang van interoperabiliteit en informatie-uitwisseling en steun van
Frontex. Nederland vroeg hierbij specifiek om een operationeel plan voor
Frontex om de terugkeertaak te implementeren. Daarnaast vroegen enkele
lidstaten, waaronder Nederland, om meer aandacht voor de bredere
samenwerking met Afrika.
3. Informele werklunch – externe aspecten van migratie
De lunchbespreking verhandelde, in aanwezigheid van IOM en UNHCR,
over de externe dimensie van migratie en meer specifiek over het VN
Global Compact voor veilige, geordende en reguliere migratie (GCM). IOM
en UNHCR benadrukten in hun interventie dat de doelen van de GCM
politiek haalbaar moeten zijn voor de diverse landen, met effectieve
opvolging en een implementatiemechanisme. De Commissie benadrukte
de kans die de Compact bood voor mondiale afspraken en bepleitte een
pragmatische aanpak. Hierbij wees de Commissie op het belang van het
vinden van een gebalanceerde aanpak m.b.t. reguliere en irreguliere
migratie en stelde dat dit traject niet de doelen van het EU terugkeerbeleid
moet ondermijnen.
Een merendeel van de lidstaten deelde het pleidooi voor een goede
balans in de GCM waarin alle elementen terugkomen, ook terugkeer.
Andere lidstaten benadrukten naast een goede balans ook de bestrijding
van mensensmokkel. Nederland wees op de noodzaak voor een gebalanceerd GCM, dat alle elementen bevat, van aanpak van grondoorzaken tot
terugkeer. De Commissie concludeerde dat de lidstaten veelal op één lijn
zitten voor wat betreft de aanpak van de GCM en het belang van het
coördineren van deze positie met de collega-ministers van Buitenlandse
Zaken.
II. Veiligheid en Justitie, Grondrechten en Burgerschap
1. Sessie I: Europees Openbaar Ministerie
Namens de Commissie gaf Commissaris Jourová een toelichting op de
stand van zaken. Binnenkort wordt een proces gestart om functionarissen
voor het Europees Openbaar Ministerie (EOM) aan te trekken. In maart
van dit jaar wordt een voorstel gedaan aan de Raad met regels voor het
selectiepanel ten behoeve van de benoeming van de Europese hoofdaanklager en de Europese aanklagers. De vacature aankondiging voor de
hoofdaanklager zal in de komende maanden worden gepubliceerd. Er
komt een openbare oproep voor de kandidaten. De Raad en het EP zullen
de hoofdaanklager gezamenlijk benoemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

4

Jourová stelde daarnaast dat het College interne regels moet aannemen,
onder meer over de operationele aspecten van het systeem voor het
beheer van zaken die het EOM behandelt. Er moet verder een Administratief Directeur worden benoemd en van elke lidstaat wordt verwacht dat
deze drie kandidaten voordraagt voor de positie van gedelegeerde
aanklager. Jourová gaf aan dat het de bedoeling is dat alle aanklagers
medio 2019 geïnstalleerd zijn. Uitgaande van de aangepaste financiële
verantwoording die de Commissie heeft opgesteld, zal de financiering van
het EOM worden meegenomen in het kader van het voorstel voor de
EU-begroting voor 2019.
Verder stelde ze dat een expertgroep zal worden gevormd op basis van
artikel 20 van de EOM-verordening bestaande uit nationale deskundigen
uit de deelnemende lidstaten. De expertgroep wordt gevormd in maart
van dit jaar.
De Commissaris zei dat het EOM een hoeksteen is voor de bescherming
van de financiële belangen van de EU. De Commissie denkt daarnaast na
over een rol van het EOM bij de verdeling van EU-gelden. Voorstellen
voor het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (MFK) komen in mei van dit
jaar.
Ten aanzien van het papier van het Voorzitterschap is de Commissie van
mening dat duidelijk moet zijn wie wat doet. Er mag geen overlap zijn met
werkzaamheden van partner-agentschappen. De op handen zijnde
wijziging van de OLAF-verordening dient de nieuwe relatie met het EOM
te weerspiegelen. Jourová besloot haar toelichting met de mededeling dat
de Commissie in de eerste helft van 2018 met een voorstel voor wijziging
van de OLAF-verordening zal komen. Het EOM zal feitelijk eind 2020 van
start gaan.
De President van Eurojust, Ladislav Hamran, was ook present bij deze
bijeenkomst en stelde uit te kijken naar samenwerking met het EOM
binnen het eigen mandaat van beide organisaties. In zijn ogen is er geen
ruimte voor concurrentie. Eurojust zoekt naar synergie met EOM, ook wat
betreft middelen. Wel blijft Eurojust bevoegd ten aanzien van EU-fraude
zaken, zo benadrukte Hamran.
Nederland gaf aan de intentie te hebben om deel te nemen aan het EOM
en daarom momenteel de daarvoor benodigde stappen in kaart brengt.
Dit werd van de zijde van de Commissie verwelkomd. Nederland is van
mening dat de oprichting van het EOM niet ten koste mag gaan van de
positie van Eurojust en OLAF. Deze organisaties hebben een eigenstandige rol bij de bescherming van de financiële belangen van de EU en
moeten daarvoor ook voldoende mensen en middelen behouden. Verder
staat, volgens Nederland, voorop dat Eurojust en OLAF niet ondergeschikt
zijn aan het EOM, maar gelijkwaardige partners. Er moeten nadere
afspraken worden gemaakt over de samenwerking tussen het EOM
enerzijds en Eurojust, Europol en OLAF anderzijds, conform de desbetreffende bepalingen in de EOM-verordening. Tot slot sprak Nederland
tevredenheid uit over Jourová»s onderstreping van het belang van
complementariteit tussen het EOM en de genoemde andere organisaties.
De meeste lidstaten spraken steun uit voor het EOM en vermelden dat de
implementatie van de verordening in gang is gezet. Sprekers benadrukten
het belang van goede samenwerking tussen het EOM, OLAF en Eurojust.
Ook is goede onderlinge informatie-uitwisseling wenselijk. Er is een
duidelijke omschrijving van de taken nodig. Complementariteit staat
voorop en er moet geen interferentie zijn met het werk van Eurojust.
Verder sprak een klein aantal lidstaten zich al uit als voorstander van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

5

uitbreiding van het EOM-mandaat naar contra-terrorisme. Een viertal
lidstaten, waaronder Nederland, sprak zich positief uit over een separaat
instrument voor samenwerking van het EOM met niet-deelnemende
lidstaten.
De Commissaris gaf in reactie op alle interventies aan dat ze aanvankelijk
geen voorstander was van een speciaal rechtsinstrument voor samenwerking met niet-deelnemende lidstaten maar dat deze optie nu toch
nader zal worden bekeken. Verder is het de bedoeling dat het EOM een
netwerk opbouwt met de bevoegde nationale autoriteiten in de lidstaten,
zoals OM, politie en fraudebestrijdingsinstanties. Dit vraagt hoogstwaarschijnlijk ook aanpassing van wetgeving in de lidstaten. Bij de samenwerking met Eurojust, Europol en OLAF dient naar volledige synergie te
worden gestreefd. Anders doet dit afbreuk aan het EOM en wordt het
lastig om Europese fraudebestrijding optimaal vorm te geven. Het
overdragen van zaken van OLAF aan EOM is volgens haar daarbij het
gevoeligste element. Dat moet heel precies worden gedefinieerd. De
Commissie is bereid Eurojust de nodige middelen en capaciteit te geven
om zijn taken uit te kunnen voeren.
De Voorzitter concludeerde dat het een vruchtbare discussie is geweest.
Optimale samenwerking tussen de betrokken partners is wenselijk. Er zijn
regels nodig om doublures te voorkomen en synergie te bereiken. Ook is
de relatie met de nationale openbaar aanklagers belangrijk en dit moet
goed worden geregeld.
2. Sessie II: Verordening Brussel II bis
Het Voorzitterschap leidde de bespreking van dit onderwerp in langs de
lijnen van het discussiepapier. Daarna kwam Commissaris Jourová aan
het woord. Zij benadrukte het belang van een snelle totstandkoming van
de herschikking van de Brussel II bis-verordening. Vervolgens gaf de
Voorzitter van het JURI-comité van het Europees parlement een overzicht
van de inzichten van het EP zoals vastgelegd in de wetgevingsresolutie.
Veel lidstaten gaven aan dat met het wegvallen van de exequatur het van
extra belang is dat er rechten en waarborgen komen die adequate
garanties bieden. Een aantal lidstaten stelden dat de weigeringsgronden
niet beperkt moeten worden. De weigeringsgronden worden namelijk als
belangrijke waarborg beschouwd. Veel lidstaten benadrukten het belang
van wederzijds vertrouwen. Een enkele lidstaat wees op obstakels zoals
vertraging van procedures.
Door veel lidstaten werd het belang van het horen van het kind benadrukt
alsook de kwaliteit van het horen. Sommige lidstaten benadrukten dat
gemotiveerd afgeweken kan worden van het horen van het kind. Enkele
lidstaten wilden graag het horen van het kind als weigeringsgrond
schrappen, omdat men vreest dat anders in een tenuitvoerleggingsprocedure een oordeel zal worden gegeven over het procesrecht van een
andere lidstaat. Andere lidstaten, waaronder Nederland, houden graag
vast aan de weigeringsgrond dat het kind onvoldoende gelegenheid heeft
gekregen om te worden gehoord. Zij deelden het uitgangspunt dat dit niet
moet leiden tot een inhoudelijke beoordeling van het procesrecht van een
andere lidstaat.
Nederland gaf verder aan dat als de EU zich op dit terrein verder
ontwikkelt er ook meer begrip nodig is voor elkaars tradities en standpunten. Wat Nederland betreft is het ook van belang om te zoeken naar
vereenvoudiging van procedures, idealiter wordt tegen de uitvoerbaarheid van één zaak opgekomen bij één rechter. Verder benadrukte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

6

Nederland het belang van het recht van de ouder om zich te kunnen
verdedigen en van het recht van kinderen om gehoord te worden.
Een aantal lidstaten gaf aan dat ze in de verordening rekening willen
houden met de mogelijkheid van scheiden zonder rechter op wederzijds
verzoek. Een enkele lidstaat stelde vervolgens de vraag hoe in dat geval
omgegaan dient te worden met tenuitvoerlegging. Daarbij is voor
beslissingen over de ouderlijke verantwoordelijkheid, de nationale rechter
bevoegd van de lidstaat waarbinnen het kind zijn gewone verblijfplaats
heeft. Deze lijn zou niet moeten kunnen worden doorbroken bij een
scheiding zonder rechter.
De Voorzitter concludeerde dat er grote consensus heerst om het voorstel
verder te brengen. De Voorzitter bemerkte dat er optimisme heerst over
de haalbaarheid van een akkoord onder Bulgaars Voorzitterschap. Tot slot
gaf de Voorzitter aan te streven naar een evenwichtig akkoord met
bijzondere aandacht voor de rechten van kinderen na afschaffing van het
exequatur.
3. Mededelingen van de Commissie
a. Illegale content online
De Commissie bracht naar voren dat de balans tussen veiligheid en
grondrechten gevonden dient te worden, met name in het kader van de
vrijheid van meningsuiting. De Commissie bracht de mededeling, die
uitgebracht werd in 2017, in herinnering. De resultaten uit de acties in de
lidstaten zijn tot nog toe bemoedigend. De Commissie deelt mee tevreden
te zijn over de samenwerking met en de bijdrage van bedrijven. Daarnaast
vermeldde de Commissie dat erop ingezet is om de Code of Conduct tot
algemeen geldende standaard voor de sector te maken. De Commissie
wees er ook op dat de Code of Conduct slechts een hulpmiddel is en
vervolging aan de lidstaten zelf is. De Commissie kondigde een expertgroep aan met lidstaten en bedrijven.
b. E-evidence
De Commissie deelde mee dat E-evidence (elektronisch bewijs) een
complex dossier betreft, hoewel dit dossier wel prioriteit verdient. De
Commissie lichtte toe dat het hierbij gaat om het vergroten van veiligheid
in combinatie met bescherming van de privacy. De Commissie gaf aan dat
het essentieel is om toegang tot elektronisch bewijs over de grens voor
wetshandhavingsinstanties te vereenvoudigen, omdat er op dit moment
nog een te grote afhankelijkheid van vrijwillige medewerking van Internet
Service Providers bestaat. De Commissie deelde mee dat hard gewerkt
wordt aan de toegang tot elektronisch bewijs en verwacht dat in maart
van dit jaar een voorstel in de JBZ- Raad kan worden gepresenteerd.
c. Dataprotectie
Dit onderwerp was niet als zodanig opgenomen in de agenda. Toch nam
de Commissie de gelegenheid te baat om te wijzen op de deadline voor
implementatie van 25 mei 2018 en op het feit dat pas twee lidstaten hun
wetgeving op orde hebben gebracht. De Commissie verwees naar de
mededeling die op 24 januari 2018 uitgebracht is om de balans op te
maken van de stand van zaken bij de implementatie. De Commissie riep
de overige lidstaten op om in de resterende maanden alsnog de regels
implementeren. De Commissie bracht naar voren dat grote bedrijven
aangeven klaar te zijn voor de implementatie. Dit geldt volgens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

7

Commissie nog niet voor het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) en daarom
zal er voor meer voorlichting worden gezorgd door de Commissie.
4. Informele werklunch: Kunstmatige intelligentie en Robotica – justitiële
aspecten
Tijdens de lunch spraken de aanwezige lidstaten over robotica en
kunstmatige intelligentie (AI) in het justitiedomein. Dit was de eerste keer
dat het onderwerp door lidstaten in JBZ verband werd besproken. De
discussie verliep op een hoog abstractieniveau, hoewel er wel consensus
was dat er op Europees niveau een discussie dient plaats te vinden. Ten
aanzien van kunstmatige intelligentie lag de nadruk tijdens deze lunch
meer op de rechtspraak dan op aansprakelijkheid.
Veel interventies waren gericht op de beschrijving van het onderwerp en
er waren verschillende inschattingen over hoe snel en vergaand de
ontwikkeling zal zijn. Er werd naar voren gebracht dat de discussie
omtrent dit onderwerp zich niet zou moeten richten op de vraag welke
theoretische mogelijkheden er zijn, maar hoe om te gaan met de snel
ontwikkelende praktijk. Er werd geconcludeerd dat de discussie over dit
onderwerp tijdig was en dan ook in Europees verband gevoerd moet
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 504

8