Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

32 299

Ziekenhuiszorg

Nr. 228

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2013
Bij brief van 20 juni 20131 heb ik uw Kamer het Eindrapport «Randvoorwaarden voor een monitorende rol door de Stichting PVP» van het VU
Medisch Centrum, inclusief de eerdere studie «Onderzoek Monitorende
functie van de Stichting PVP», doen toekomen. In mijn brief gaf ik aan na
het zomerreces met een reactie op het eindrapport te komen. Met deze
brief geef ik invulling aan die toezegging.
1. Aanleiding voor het rapport
Naar aanleiding van het debat2 over dwang en drang in de geestelijke
gezondheidszorg heeft de Stichting Patiëntenvertrouwenspersonen
(Stichting PVP)3 aangegeven te willen onderzoeken in hoeverre het zinvol
en passend is om de taken en werkzaamheden van de patiëntenvertrouwenspersoon uit te breiden met een monitorende functie. Deze vraag
kwam voort uit de behoefte aan meer en directer zicht op de dagelijkse
situatie op gesloten afdelingen, en de zorgen omtrent het bestaan en de
ontwikkeling van «blinde vlekken» in teams in de acute psychiatrie. Door
regelmatig en voor langere periode te monitoren op met name gesloten
afdelingen zouden structurele misstanden mogelijk in een eerder stadium
aan het licht kunnen komen.
In opdracht van de Stichting PVP is door het VU Medisch Centrum
onderzocht of het wenselijk is de signalerende rol van de PVP te
versterken en uit te breiden in de vorm van een kwalitatief monitorende
functie en hoe de eventuele invulling van deze monitoringsfunctie zou
kunnen worden vormgegeven.

1

Kamerstuk 32 299, nr. 19
Handelingen II 2010/11, nr. 33
3
De Stichting Patiëntenvertrouwenspersonen kent haar oorsprong in de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. De patiëntenvertrouwenspersoon is de onafhankelijke ondersteuner van patiënten in de GGZ.
2

kst-25424-228
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 228

1

2. Reactie van de minister van VWS
De aanpak en visie op het gebied van het terugdringen van dwang en
drang heeft in de afgelopen jaren veel veranderingen doorgemaakt, die
zorgden voor een cultuuromslag in de ggz. Het besef is al langer
doorgedrongen dat in het kader van het terugdringen van dwang en
drang (gedwongen) opnames en dwangtoepassingen zoveel mogelijk
moeten worden voorkomen. Met de middelen uit de beleidsregel dwang
en drang zijn goede alternatieven ontwikkeld om dwang en drangtoepassingen te verminderen. Dat heeft ertoe geleid dat het aantal separaties is
gedaald. Dit is onder meer bereikt door het uitwisselen van best practices,
een goede registratie van vrijheidsbeperkende interventies en door het
meerjarig toezichtproject van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).
Van 2008 tot 2013 heeft de IGZ met een intensief, meerjarig toezichtproject, waarbij alle gesloten GGZ-afdelingen meermaals zijn bezocht,
ingezet op toezicht op terugdringen van separeren. Per 2013 heeft de IGZ
ingezet op verdere reductie via onder andere verplichte consultatie bij
separaties.
Gelet op deze ontwikkelingen met betrekking tot het terugdringen van
dwang en drang heb ik de onderzoeksresultaten bezien tegen het licht van
de huidige context en de veranderende tijdgeest.
De PVP en de IGZ hebben ieder hun eigen rol in de onvrijwillige zorg.
• De PVP is de onafhankelijke ondersteuner van patiënten in de GGZ.
Vanuit die positie kan de PVP signalen opvangen die mogelijk uit het
zicht kunnen blijven van zorgaanbieders en de toezichthouder. De PVP
kan een tekortkoming in de structuur en het functioneren van een
organisatie signaleren en dit melden aan de IGZ. Alle signalen en
meldingen van de Stichting PVP worden door de IGZ in behandeling
genomen. De IGZ betrekt de signalen die zij van de PVP ontvangt bij
haar toezicht en bij de eventuele inzet van haar handhavingsinstrumentarium.
• De IGZ houdt toezicht op de veiligheid en kwaliteit van zorg (verticaal
toezicht). De IGZ heeft in haar meerjarenbeleidsplan4 voor 2012 – 2015
het terugdringen van dwang en drang en het toezicht hierop expliciet
als speerpunt benoemd. Zoals gezegd heeft de IGZ de afgelopen jaren
intensief toezicht gehouden op het beleid rond terugdringen van
dwang en drang en zal dit ook blijven doen.
Het Eindrapport «Randvoorwaarden voor een monitorende rol door de
Stichting PVP» van het VU Medisch Centrum laat zien dat monitoring in
de GGZ nuttig en waardevol kan zijn. De dialogische en horizontale
invulling van het monitoren is, volgens het onderzoek, de kracht van het
instrument waarin het leren en in dialoog zoeken naar verbeteringen
centraal staat. Ik onderschrijf de conclusies van de onderzoekers.
Horizontale monitoring kan een mooi aanvullend instrument zijn, naast
het interne toezicht door de raad van toezicht en cliëntenraden, de huidige
signalerende taak van de PVP en het verticale toezicht van de IGZ. Dit sluit
ook aan bij de onderzoeksresultaten dat het tegemoet komt aan de
behoefte van professionals op de werkvloer om zelf de kwaliteit van zorg
te verbeteren. Het verbeteren van de kwaliteit van zorg is in eerste
instantie een verantwoordelijkheid van het veld zelf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van het instrument en de verdere ontwikkeling ligt
wat mij betreft bij de veldpartijen, zoals gebruikelijk is bij de ontwikkeling
van normen, richtlijnen en kwaliteitsinstrumenten.

4

Meerjarenbeleidsplan IGZ 2012 – 2015 «Voor gerechtvaardigd vertrouwen in verantwoorde
zorg II».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 228

2

Zoals het onderzoek aangeeft dient het instrument monitoring nog verder
te worden ontwikkeld, zodat het kan bijdragen aan het verbeteren van de
kwaliteit van zorg.
De betrokkenen in het onderzoek hebben aangegeven dat de Stichting
PVP een geschikte partij is om monitoring uit te voeren. Aangezien
monitoring als nieuwe functie specifieke vaardigheden, kennis en ervaring
vereist, zijn op het gebied van deze noodzakelijke professionalisering
aanbevelingen geformuleerd. Ik onderschrijf deze aanbevelingen en ga
ervan uit dat veldpartijen dit eveneens betrekken bij de verdere ontwikkeling en verfijning van het instrument monitoring en dat concrete
afspraken tot stand komen.
Gezien de verbeteringen die het monitoren gedurende de periode van het
onderzoek hebben opgeleverd op het gebied van de kwaliteit van zorg,
heb ik er vertrouwen in dat alle betrokken partijen deze positieve
ontwikkeling zullen voortzetten. Ik zal deze ontwikkelingen blijven volgen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 25 424, nr. 228

3