Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 026

Nederlands deel van een
hogesnelheidsspoorverbinding
Amsterdam–Brussel–Parijs en
Utrecht–Arnhem–Duitse grens

Nr. 500

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 november 2017
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van de
marktverkenning HSL-Zuid. Zoals aangeven in de brief van 13 oktober
2016 (Kamerstuk 22 026, nr. 488) is het doel van deze marktverkenning om
inzicht te bieden in de prestaties die andere vervoerders zouden kunnen
leveren op de HSL-Zuid en of samenwerking van NS met andere
vervoerders kan helpen om het afgesproken prestatieniveau te realiseren.
Daarbij is van belang of er – in het geval van een aanbesteding –
vervoerders zijn die in staat zijn om betere prestaties te leveren. Voorts
kan uit de marktverkenning blijken dat er aanvullende HSL-diensten van
andere vervoerders mogelijk zijn, die voorzien in een marktvraag vanuit
de reiziger en die rendabel zijn in te passen bovenop het huidige
vervoersaanbod van NS1.
Zoals aangegeven in de brief van 13 oktober 2016 (Kamerstuk 22 026,
nr. 488) is de opzet van de marktverkenning tot stand gekomen na
gesprekken met adviesbureaus, spoorpartijen en het gesprek met uw
Kamer tijdens het debat over de kabinetsreactie op het rapport van de
Parlementaire Enquêtecommissie Fyra. De marktverkenning is uitgevoerd
door een extern bureau (Rebel Group). Bij de uitvoering van de marktverkenning is expliciete aandacht geweest voor mededingingsrechtelijke
aspecten zoals het voorkomen van uitwisseling van concurrentiegevoelige
informatie. Hierover is overlegd met de Autoriteit Consument en Markt
(ACM). De rapportage is daarom volledig geanonimiseerd en is bijgevoegd bij deze brief.

1

kst-22026-500
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 026, nr. 500

1

Uitkomsten marktverkenning
De marktverkenning toont aan dat prestatieverbetering op de huidige
vervoerdienst mogelijk is. Deze prestatieverbetering kan worden
gerealiseerd door maatregelen die in de rapportage in algemene zin
(vanwege de vertrouwelijkheid) worden weergegeven. Er zijn door andere
vervoerders geen voorstellen gedaan voor aanvullende vervoerdiensten
op de HSL. Bovendien hebben de andere vervoerders aangegeven niet
over materieel te beschikken dat op korte termijn in Nederland en op de
HSL-Zuid inzetbaar is.
Uit de marktverkenning blijkt voorts dat samenwerking van NS met
andere vervoerders in de praktijk lastig vorm te geven is. Vervoerders
hebben aangegeven alleen te willen meewerken aan voorbereiding van
samenwerking mits deze ook daadwerkelijk tot stand komt (zij hebben
geen interesse in een «adviesrol»). Dit betekent dat de aanscherping die
n.a.v. de Parlementaire Enquête Fyra gedaan is op het «three strikes»
principe (namelijk dat NS na een tweede strike samenwerking met een
andere vervoerder – als onderaannemer onder de HRN concessie – moet
voorbereiden en na een derde strike moet effectueren) in de praktijk niet
toepasbaar is. Immers, een tweede strike geeft geen garantie op een
derde strike en daarmee dus ook niet op het effectueren van de
samenwerking.
Daarnaast toont de marktverkenning ook aan dat samenwerking na een
derde strike ingewikkeld vorm te geven is. De andere vervoerders hebben
namelijk aangegeven geen samenwerking met NS te willen als dat
betekent dat daardoor «NS in het zadel gehouden wordt». De verbeteringen die andere vervoerders hebben aangedragen, zijn bovendien door
NS zonder samenwerking met een andere vervoerder te realiseren. Dit
geeft volgens de marktverkenning de andere vervoerders een zwakke
positie in eventuele gesprekken met NS.
De marktverkenning toont wel aan dat er op verschillende gebieden nog
verbeterpotentieel is dat NS onder de huidige omstandigheden op de HSL
zelfstandig kan realiseren. Ik zal daarom met deze blik naar de uitkomsten
van de externe review op de prestaties en het verbeterprogramma op de
HSL kijken, die NS en ProRail momenteel laten uitvoeren.
In lijn met de afspraken uit het regeerakkoord, blijft het algemene «three
strikes» principe gelden. Wanneer NS drie keer achtereenvolgens niet
voldoet aan de minimale prestatieafspraken (dus wanneer de bodemwaarde van dezelfde prestatie indicator in drie opeenvolgende jaren wordt
onderschreden) ten aanzien van het vervoer op de HSL-Zuid, is de uiterste
consequentie het intrekken van (delen van) de concessie2. Tenslotte toont
de marktverkenning aan dat er vervoerders zijn die interesse hebben in
het zelfstandig aanbieden van vervoerdiensten op de HSL-Zuid en die
aannemelijk hebben gemaakt dat zij de gevraagde prestaties3 kunnen
leveren. Deze afweging komt aan de orde als er drie strikes zijn of bij
besluitvorming over de toekomst van de HSL-Zuid in de context van de
mid-term review van de vervoerconcessie.
Conclusie
Verdergaande samenwerking door NS met andere vervoerders is in de
praktijk lastig vorm te geven en aanvullende diensten van andere
2
3

Kamerstuk 29 984, nr. 721
Voor wat betreft de gevraagde prestaties op zitplaatskans kan de marktverkenning geen
uitspraken doen, omdat de relevante vervoerders momenteel werken met gereserveerde
zitplaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 026, nr. 500

2

vervoerders zijn op dit moment niet aan de orde, maar zelfstandige
prestatieverbetering door NS is mogelijk. Zoals in het regeerakkoord
aangegeven, zal naar aanleiding van de mid-term review van de vervoerconcessie een besluit genomen worden over de periode na 2024. Ook
daarbij zal ik de uitkomsten van de marktverkenning betrekken.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 026, nr. 500

3