............................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................................................................................ .............................

Notitie aanvullende uitzoekpunten
Puntentoekenning gesubsidieerde rechtsbijstand
................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................................................................................................ .........

Notitie
16858-2
Cebeon, september 2017

1

Aanvullende uitzoekpunten
In deze notitie worden de uitkomsten gerapporteerd van de aanvullende uitzoekpunten die zijn geformuleerd naar aanleiding van de (voorlopige) uitkomsten van het onderzoek Puntentoekenning gesubsidieerde
rechtsbijstand. Dit onderzoek heeft Cebeon uitgevoerd voor de commissie Van der Meer onder toezicht
van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van VenJ. De uitzoekpunten zijn per email ontvangen van de secretaris van de commissie op 6 juli 2017.
In onderstaande paragrafen worden deze punten puntsgewijs opgesomd en beantwoord, in de ontvangen
volgorde.

1.1

O013
vraag: “Komt voldoende tot uitdrukking in de gegevens dat er een wijziging in wet- en regelgeving
(medio 2016) heeft plaatsgevonden die van invloed zou kunnen zijn op de tijdsbesteding door rechtsbijstandverlener?”
Voor de beantwoording van deze vraag zijn de gegevens voor de eerste helft van 2017 opgevraagd. Dit
om te kijken of de tijdsbesteding in 2017 afwijkt (of af begint te wijken) van de tijdsbesteding in de jaren
daarvoor. Uit de opgevraagde gegevens voor 2017 is de tijdsbesteding aan deze zaakscode bepaald van
rbv’s met betrouwbare urenopgaven.
Uit deze gegevens en uit de gegevens voor 2016 is geen wijziging in de gemiddelde tijdsbesteding
waarneembaar. Eventuele effecten op de tijdsbesteding van huidige (of toekomstige) beleidsontwikkelingen (bij deze of bij andere zaakscodes) zullen bij toekomstige (periodieke) tijdsbestedingsonderzoeken /
herijkingen moeten blijken.
O013

2014

2015

2016

141516

1e 2017

aantal

6

19

32

57

48

uren

81

276

439

796

674

gem

13,5

14,5

13,7

14,0

14,0

1.2

Jeugdrecht: S020 en P042
vraag: “Zou het kunnen dat er onvoldoende onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende zaakvormen
in deze zaakscodes omdat zowel de bijstand aan de ouders en aan de minderjarigen op deze codes
worden geregistreerd?”
Uit de registratiegegevens valt niet op te maken of er hier, bij deze als twee zaakscodes geregistreerde
codes, eigenlijk sprake is van vier verschillende soorten zaken.
Indien er onder één zaakscode eigenlijk sprake zou zijn van twee (of meer) verschillende zaaksoorten
(met een verschillende tijdsbesteding), dan zou dit naar voren dienen te komen in de spreiding van de
urenopgaven. Er zou dan sprake moeten zijn van twee (of meer) verschillende pieken, telkens bij de
modus (hoogste frequentie) van de tijdsbesteding van de individuele zaaksoort.
De tijdsbesteding van zaakscode S020 (Jeugdstrafzaken) vertoont echter geen opvallende kenmerken. De
gemiddelde tijdsbesteding is relatief stabiel over (de) drie jaren en de spreiding is relatief normaal en
vertoont maar één duidelijke piek.
Ook de tijdsbesteding van zaakscode P042 (Ondertoezichtstelling) vertoont geen opvallende kenmerken.
De gemiddelde tijdsbesteding is relatief stabiel in de tijd, de spreiding is relatief normaal en vertoont maar
duidelijke één piek.

werkelijke tijdsbesteding P042 hoger?
De VNJA geeft aan dat voor ondertoezichtstellingen (P042) er wellicht sprake is van gewerkte uren die
door de rbv bij de registratie niet worden opgegeven. Dit zou plaatsvinden omdat zaken nog maanden
kunnen doorlopen zonder dat er kans is op extra uren, waarop rbv’s liever alvast zaken declareren na het
‘hoofdtraject’, zonder dat álle uren op dat moment zijn gemaakt. De uren die daarna nog worden gewerkt
in dit ‘natraject’, worden daardoor niet meer zijn inbegrepen in de urenopgave.
Indien dit fenomeen zich voordoet dan zou dit inderdaad een drukkend effect kunnen hebben op de
gevonden gemiddelde tijdsbesteding.
Wellicht ten overvloede wordt hier opgemerkt dat voor het vaststellen van de tijdsbesteding van beide
zaakscodes de urenopgaven zijn gebruikt van de betrouwbare rbv’s (die aangeven dat hun urenopgaven
voor 100% (exact) tot 90% (heel dicht in de buurt) overeenkomen met hun werkelijke tijdsbesteding voor
zaken).
Daarnaast kan worden opgemerkt dat een substantieel deel van de zaken P042 veel korter duurt dan de
VNJA vermoedt / verwacht. De VNJA schat in dat ‘het hoofdtraject’ zo’n 7 uur in beslag zou moeten
nemen. Het ‘natraject’ zou nog eens minimaal 3 uur duren. Een gemiddelde zaak P042 duurt dan circa 10
uur.

De genoemde groep rbv’s geeft echter slechts in 5% van de zaken een tijdsbesteding op van minimaal 10
uur. De modus van de verdeling ligt zelfs op de helft, op 5 uur. Bij 58% van de zaken wordt een tijdsbesteding opgegeven van 5 uur of lager. In ruim een derde van de gevallen (35%) wordt een tijdsbesteding
opgegeven van 4 uur of lager. Het lijkt erop dat een groot deel van de zaken niet (volledig) uit de
standaard werkzaamheden bestaat die de VNJA vermoedt, of dat de tijdsbesteding aan de standaard
werkzaamheden voor de gemiddelde rbv een stuk lager is dan de VNJA vermoedt.

1.3

O042 en O041 worden niet herkend
“Specialisten herkennen het bestaan van deze code niet en bovendien staat in het zaakscodebestand van
de raad dat hiervoor geen punten worden toegekend. Hoe is dat te verklaren?”
Het gaat hier om zaakscodes die voorkomen in de registratiegegevens die zijn ontvangen van de rvr. In de
werkwijze van het onderzoek is van alle voorkomende zaakscodes de gemiddelde tijdsbesteding bepaald.
Daarbij zijn zaken in categorieën ingedeeld. In paragraaf 4.4 van het rapport wordt beschreven welke
volgorde van categoriseren daarbij is aangehouden. Dit resulteert in een (gemiddelde) tijdsbesteding per
categorie. Voor alle voorkomende zaakscodes resulteert dit eveneens in een gemiddelde tijdsbesteding
voor ‘standaard zaken’.
Navraag bij de rvr leert dat het voor deze twee codes gaat om mutatiecodes. De gegevens komen vanuit
de broncodes O010, O012, O013, O020, O040, A032 en Z110 (heel sporadisch), en worden gemuteerd bij
de aanvraag van een medisch haalbaarheidsonderzoek. In eerste instantie wordt er gemuteerd naar O041,
na een half jaar naar O042. Het gaat daarbij vooral om adviestoevoegingen.

1.4

Cassatie
straf
“De gerapporteerde cijfers wijken af van hetgeen door specialisten naar voren wordt gebracht. Bovendien ontbreekt de variant van 5 punten die bij een MK-strafzaak mogelijk is. Kunnen jullie de cijfers
verifiëren en aanvullen?”
civiel
“Over de gerapporteerde gegevens in het eindrapport bij civiele cassatie vallen twee dingen op: 1) de op
basis van het kwalitatieve onderzoek van de commissie verwachting dat er meer tijd wordt besteed aan
deze zaken en 2) de zaakscode waarover is gerapporteerd. Civiele cassatie is niet een aparte zaakscode
maar kan zich in alle (civiele) zaakscodes voordoen. Hoe verhoudt zich dat met de rapportage?”
Binnen de registratiegegevens is het mogelijk om voor individuele zaakscodes de cassatiezaken te
selecteren en daarvan de tijdsbesteding te bepalen. Dat is ook de manier waarop de tijdsbestedingscijfers
voor de cassatiezaken die in het rapport zijn genoemd (tabel 5.7 p.46) zijn bepaald.
De tijdsbestedingscijfers die door de strafcassatiespecialisten worden genoemd wijken af van de cijfers in
tabel 5.7 van het rapport. Dit komt omdat de bron van deze cijfers anders is. De cijfers van de strafspecialisten zijn afgeleid van een selectie bij hen bekende zaken. De cijfers uit het rapport hebben betrekking op
alle in 2014 t/m 2016 geregistreerde cassatiezaken.

Niettemin geven de cijfers voor cassatiezaken in het rapport een vertekend beeld. Dit omdat daar de
tijdsbesteding per zaak wordt getoond (en dit alleen voor de zaken waarvan minimaal 50 waarnemingen
zijn). In tegenstelling tot bij de vergoeding voor overige zaken, wordt echter bij de vergoeding van
cassatiezaken geen onderscheid gemaakt tussen zaakscodes. Bij cassatiezaken wordt alleen onderscheid
gemaakt tussen strafzaken en civiele zaken en bij strafzaken wordt daarnaast nog onderscheid gemaakt
tussen enkelvoudige kamer (in principe S040) en meervoudige kamer (in principe S050). Elk van deze
groepen cassatiezaken krijgen een apart (basis)puntenaantal (zie onderstaande tabel). De tijdsbesteding
van cassatiezaken hoeven daarom niet per zaakscode in beeld te worden gebracht. Er kan worden volstaan
met het kijken naar (alle) cassatiezaken van een bepaald puntenaantal.
Omdat in het rapport per zaakscode is gerapporteerd, zijn niet alle cassatiezaken meegenomen in de
bepaling van de tijdsbesteding. De cassatiezaken van zaakscodes met minder dan 50 waarnemingen zijn
vanuit deze werkwijze buiten beschouwing gelaten. 1 Dit kan leiden tot een wijziging van de uitkomst.
Daarnaast is er bij cassatiezaken in het rapport voor gekozen om, omdat het om lage aantallen zaken (per
zaakscode) gaat, bij het bepalen van de tijdsbesteding alleen te kijken naar de zaken van álle rbv’s (met
hoge volumes) en niet (zoals bij de standaard zaken in het rapport) ook naar de rbv’s met betrouwbare
urenopgaven (met lagere volumes). Door wel te kijken naar de betrouwbare urenopgaven kan dit eveneens leiden tot een wijziging van de uitkomst.
Om hieraan tegemoet te komen is de huidige tijdsbesteding voor cassatiezaken opnieuw bepaald. Dit maal
per (basis)puntenaantal en op basis van de zaken van rbv’s met betrouwbare urenopgaven. De uitkomsten
worden in onderstaande tabel weergegeven in rij 3.







1
2
3
4

aantal punten
rapport S040 / S050 / O033
alle rbv's
rbv's betrouwbaar
einduitkomst

(n)

a a nta l wa a rnemi ngen

straf
enkelv.
3
3,7
3,9
4,1
4,1

straf
meerv.
5
nb
4,8
4,9
4,9

straf
enkelv.
6
7,8
8,1
8,4
8,4

straf
meerv.
10
11,1
11,0
11,7
11,7

civiel

(403)

(251)

(578)

(567)

(97)

15
13,0
20,5
23,6
23,6

1: de tijdsbesteding uit het rapport op basis van individuele zaakscodes, namelijk voor S040 (enkelv.), S050 (meerv.) en O033 (civiel).
2: de tijdsbesteding op basis van alle cassatiezaken van alle rbv’s.
3: de tijdsbesteding op basis van alle cassatiezaken van rbv’s met betrouwbare urenopgaven.
4: de einduitkomst2.
(n): het aantal waarnemingen van de einduitkomst.

De tabel toont dat op basis van de nieuwe tijdsbestedingsinventarisatie de tijdsbesteding hoger uitvalt
(regel 4) dan de tijdsbesteding die in het rapport is opgenomen (regel 1).

1

2

In het rapport wordt de 5-punten-categorie niet genoemd omdat voor individuele zaakscodes in deze categorie de waarnemingen niet boven
deze 50-puntengrens uitkomen.
De tijdsbesteding waar (o.b.v. de werkwijze voor standaard zaken uit het onderzoek dat ten grondslag ligt aan het rapport) vanuit dient te
worden gegaan.

1.5

Huurrecht H020
“Huurrechtspecialisten hebben eerder opgemerkt richting de commissie dat de verwachting is dat H020
naar beneden zou kunnen worden bijgesteld. Dat strookt niet met de tijdsmeting. We gaan ervan uit dat
jullie rapportage klopt, maar wellicht kunnen jullie er nog een blik op werpen.”
Voor deze vraag is in de registraties verder ingezoomd op de tijdsbesteding van H020. Hierbij zijn geen
onregelmatigheden naar voren gekomen. De tijdsbestedingsuitkomst komt voort uit de uren die door de
rbv’s zijn opgegeven.
De urenopgaven van H020 kennen een grote spreiding, met relatief hoge frequenties in hoge urenaantallen. Dit is conform andere zaakscodes met een hoge gemiddelde tijdsbesteding. De urenopgaven van
dergelijke (tijdsintensieve) zaken concentreren zich veel minder rond de modus of het gemiddelde, maar
kennen een ‘brede staart’.
Verder past het beeld van H020 binnen het beeld van de overige zaakscodes binnen huurrecht. De
tijdsbesteding van alle vijf zaakscodes binnen huurrecht ligt ruim boven de forfaitaire tijd (150-300%).
De tijdsbesteding van H020 vormt daarop geen uitzondering.

terrein code omschrijving
forf. huidig
huurr. H010 Beëindiging huurovereenkomst
9 14,2
huurr. H040 Geschil (ver)huur woonruimte
9 14,4
huurr. H020 Onderhoud door verhuurder
12 21,6
huurr. H050 Geschil (ver)huur bedrijfsruimte
9 18,3
huurr. H030 Wet huurprijzen woonruimte
5 14,8

1.6

h/f
158%
160%
180%
204%
296%

Toeslagcategorieën ‘samenhangende zaken’ en ‘basispunten ongelijk aan forfaitair’
In het rapport wordt voor de toeslagcategorieën ‘samenhangende zaken’ en ‘basispunten ongelijk aan
forfaitair’ de huidige gemiddelde tijdsbesteding gerelateerd aan de huidige gemiddelde tijdsbesteding van
de ‘standaard zaken’ per zaakscode van de zaken die zich voordoen onder deze toeslagcategorieën.
Daarnaast is het ook nuttig om te weten hoe de huidige gemiddelde tijdsbesteding zich verhoudt tot de
gemiddelde puntentoekenning aan de zaken met deze toeslag.
Om te bepalen hoeveel punten worden toegekend voor zaken met deze toeslagen, is gekeken naar alle
punten voor alle puntentoeslagen van deze zaken. De zaken die onder deze toeslagcategorieën vallen
bevatten namelijk ook (voor een deel van deze zaken) punten vanuit andere toeslagcategorieën. Het gaat
hierbij met name om reistijdentoeslag en ‘overige toeslagen’. De extra tijdsbesteding die voortkomt uit
(de extra handelingen vanuit) deze toeslagen, zit ook inbegrepen in de urenopgave van de rbv. Voor een
goede vergelijking tussen de huidige tijdsbesteding als gevolg van de toeslag samenhang en de toeslag
basispunten ongelijk aan forfaitair, dient de puntenvergoeding voor de tijdsbesteding vanuit de overige
toeslagen dus worden meegenomen in de totale puntentelling.
Daarnaast wordt, voor wat betreft de forfaitaire puntentoekenning van deze zaken, niet uitgegaan van het
huidige forfait, maar wordt uitgegaan van de huidige gemiddelde tijdsbesteding per zaakscode. Met
andere woorden, er wordt vanuit gegaan dat de nieuwe forfaitaire punten reeds zijn ingevoerd. Dit wordt
gedaan om dubbeltelling van het ‘forfaitaire tekort’ te voorkomen. Dat zou namelijk ontstaan wanneer bij
het vergelijken van de tijdsbesteding van de zaken met deze toeslagen met de puntentoekenning van deze

zaken, wordt uitgegaan van de ‘oude punten’. Het tekort van de puntentoekenning uit het forfaitaire
(standaard) deel wordt dan gereproduceerd. Deze zou dan worden ‘dubbelgeteld’, zowel in de cijfers van
de ‘standaard zaken’ als in de hier gerapporteerde cijfers voor de toeslagcategorieën. Door uit te gaan van
de ‘nieuwe tijden’ wordt hiervoor ‘gecontroleerd’.
Onderstaande tabel toont voor de twee toeslagcategorieën de gemiddelde tijdsbesteding, de gemiddelde
puntentoekenning en het verschil hiertussen.

samenhangende zaken
basispunten niet forfaitair

huidige
gemiddelde toegekende
tijdsbesteding
punten
6,8
5,8
8,5
9,2

verschil
0,9
-0,8

Uit de tabel wordt duidelijk dat voor samenhangende zaken de gemiddelde tijdsbesteding 0,9 uur hoger
ligt dan de gemiddelde puntentoekenning. Voor de zaken met een basispuntentoeslag is de gemiddelde
tijdsbesteding 0,8 uur lager dan de gemiddelde puntentoekenning.