Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 389

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2017
In deze brief informeer ik uw Kamer over de volgende onderwerpen op
het gebied van armoede- en schuldenbeleid:
1. Versterking positie schuldenaren
2. Gemeentelijke schuldhulpverlening en vroegsignalering
3. Beschermingsbewind
4. Subsidieregeling armoede en schulden
5. Moties Moors over effectiviteit financiële educatie
6. Motie Krol over ZZP-ers
7. Rapport Mensenrechten van het College van de Rechten van de Mens
8. Kansen voor alle kinderen
Inleiding
Het voorkomen en bestrijden van armoede- en schuldenproblematiek is
voor het kabinet van meet af aan een belangrijke prioriteit. De economisch
zware tijden bij de start van het kabinet gaven daar alle aanleiding toe. De
crisis had een weerslag op de financiële positie van de Nederlandse
huishoudens. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) had in
2008, voor de crisis, 5,6% van de bevolking een inkomen onder de door
het SCP gehanteerde armoedegrens. De recessie zorgde voor een stijging
naar 8% in 2013. Bijna één op de vijf Nederlandse huishoudens heeft
problematische schulden of heeft een risico daarop.1
Om mensen met armoede- en schuldenproblematiek te ondersteunen,
heeft het kabinet ingezet op het verhogen van de arbeidsparticipatie.
Daarnaast zijn maatregelen genomen om de koopkracht van zowel
werkenden met een laag inkomen als mensen in een uitkeringssituatie te
verbeteren2.

1
2

kst-24515-389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 24 515, nr. 322 + bijlage
Kamerstuk 24 515, nr. 387

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

1

Hier bovenop heeft het kabinet extra financiële middelen beschikbaar
gesteld voor het tegengaan van armoede- en schuldenproblematiek. Op
basis van het regeerakkoord gaat het om een bedrag van 100 miljoen euro
structureel per jaar vanaf 2015. In aanvulling hierop heeft het kabinet
vanaf 2017 structureel 100 miljoen euro extra beschikbaar gesteld om te
bevorderen dat alle kinderen in Nederland kansrijk kunnen opgroeien (zie
paragraaf 8).
Het merendeel van deze middelen heb ik aan gemeenten beschikbaar
gesteld. Zij hebben immers een regierol bij het armoede- en schuldenbeleid. Op lokaal niveau zijn zij in staat om maatwerk te leveren en kunnen
zij hun aanpak afstemmen op de lokale situatie. Daarbij heb ik bij
gemeenten speciale aandacht gevraagd voor kinderen in armoede en
preventie van armoede- en schuldenproblematiek. Bovendien heb ik in
overleg met de VNG, Divosa, de NVVK, Sociaal Werk Nederland en de
Landelijke Cliëntenraad n.a.v. de evaluatie van de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening, maatregelen genomen om de gemeentelijke
schuldhulpverlening te verbeteren (zie paragraaf 2). Daarnaast heeft het
kabinet in de afgelopen periode belangrijke stappen gezet bij het
tegengaan van schuldenproblematiek. Daarbij hebben de Ministeries van
Economische Zaken, Financiën, Veiligheid en Justitie, Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en Sociale Zaken en Werkgelegenheid intensief samengewerkt. Dit heeft onder meer geleid tot de Rijksincassovisie, een
beslagregister voor gerechtsdeurwaarders en de Wet vereenvoudiging
beslagvrije voet (zie paragraaf 1). Ook is het breed wettelijk moratorium
geïntroduceerd, waar bijvoorbeeld de leden Schouten en Heerma
aandacht voor hebben gevraagd.
In aanvulling op het werk van gemeenten vervullen veel maatschappelijke
organisaties en vrijwilligers een belangrijke rol. Deze partijen heb ik in de
afgelopen periode actief ondersteund, onder meer door een subsidieregeling (zie paragraaf 4). Ook heb ik geïnvesteerd in goede samenwerking
tussen gemeenten en maatschappelijke organisaties, o.a. door periodiek
met een delegatie van VNG en maatschappelijk organisaties gezamenlijk
werkbezoeken af te leggen en met elkaar ervaringen uit te wisselen.
Om onafhankelijke kennis en expertise te vergaren ten einde de effectiviteit van het armoedebeleid te bevorderen, heeft het kabinet de Sociaal
Economische Raad (SER) om advies gevraagd over hoe armoede onder
kinderen verregaand teruggedrongen kan worden3. De SER heeft haar
advies «Opgroeien zonder armoede» inmiddels uitgebracht4.
Ook in internationaal opzicht heeft Nederland resultaat geboekt: armoedebestrijding is als prioriteit geagendeerd tijdens het Nederlands voorzitterschap. Dat heeft er o.a. toe geleid dat er Raadsconclusies zijn aangenomen waarmee alle EU-lidstaten zich committeren aan het voorkomen
en tegengaan van armoede- en sociale uitsluiting via een integrale
aanpak. Hierin staat de uitwisseling van kennis centraal. Om dit te
stimuleren is aan de Raadconclusies een addendum toegevoegd: een
verzameling van goede voorbeelden op het gebied van een integrale
aanpak van armoede uit heel Europa.
Internationaal bezien doet Nederland het relatief gezien goed. Ondanks de
stijging van armoede door de crisis, ligt het risico op armoede en sociale
uitsluiting in Nederland met 16,4% nog altijd aanzienlijk lager dan het
EU-gemiddelde, dat op 23,7% ligt. Nederland is in 2015, na Tsjechië en
Zweden, de lidstaat waar het risico op armoede en sociale uitsluiting het
3
4

Kamerstuk 24 515, nr. 357
http://www.ser.nl/nl/publicaties/adviezen/2010–2019/2017/opgroeien-zonder-armoede.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

2

kleinst is. De verwachtingen naar de toekomst toe zijn positief. Volgens de
meest recente cijfers van het SCP blijkt dat na jaren van stijging de daling
van armoede vanaf 2014 in gang is gezet. Dit komt volgens het SCP deels
door de aantrekkende economie waarin de kans op het vinden van een
(betere) baan hoger is. Daarnaast geeft het SCP aan dat het inkomensbeleid van de regering haar vruchten afwerpt. Volgens het SCP zal mede
dankzij de maatregelen van het kabinet de armoede de komende jaren
verder dalen.
Ondanks deze lichtpunten blijft onverminderde inzet op het terrein van
armoede- en schuldenbeleid nodig. Via deze brief informeer ik uw Kamer
over een aantal actuele ontwikkelingen.
1. Versterking van de positie van schuldenaren
Door bij (rijks)incasso beter rekening te houden met de individuele
mogelijkheden en omstandigheden, kunnen ernstige problemen worden
voorkomen. Dat is de strekking van de Rijksincassovisie. Daarom heeft het
kabinet verschillende maatregelen getroffen of in gang gezet, die de
positie van schuldenaren versterken:
– De Wet vereenvoudiging beslagvrije voet
Deze wet zorgt ervoor dat het bestaansminimum van mensen met
schulden een betere bescherming krijgt. De implementatie van de wet is
in voorbereiding en de betrokken partijen, waaronder het UWV, de
Belastingdienst en de gerechtsdeurwaarders, zetten alles op alles om
inwerkingtreding van de wet in 2018 te realiseren.
– Wettelijke regeling om het bestaansminimum van mensen bij
bankbeslag te borgen
Naast de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet is een wettelijke regeling
wenselijk om het bestaansminimum van mensen bij bankbeslag te
borgen. Zoals ik eerder heb aangegeven zijn de eerste stappen tot een
verkenning van een regeling genomen en zijn partijen uit het veld bezig
om mogelijke oplossingen inzichtelijk te maken.5 De Nationale
ombudsman heeft een rondetafelgesprek gehouden, waaraan de
Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG) en zes
overheidsorganisaties6 en ik hebben deelgenomen. Daarnaast beoogt de
KBvG voor het eind van deze zomer een preadvies inzake bankbeslag uit
te brengen. Het kabinet zal vervolgens dit advies bij haar beleidsvorming
betrekken en wil voortvarend tot een door alle betrokken partijen
gedragen voorstel komen.
– Aansluiting bij het beslagregister van de gerechtsdeurwaarders
Het is naast de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet voor het beter
beschermen van de beslagvrije voet noodzakelijk om tot een betere
afstemming tussen verschillende partijen te komen.7 Het aansluiten van
overheidsorganisaties op het beslagregister van de gerechtsdeurwaarders
is een manier om deze gegevensuitwisseling tussen schuldeisers te
realiseren en is een belangrijk onderdeel binnen de operationalisering van
de Rijksincassovisie. In mijn brief van 2 december 2016 heb ik uiteen gezet
welke stappen er gezet worden om te komen tot het daadwerkelijk

5

Kamerstuk 34 628, nr. 4.
UWV, SVB, Belastingdienst, LBIO, DUO, CJIB.
7
Kamerstuk 34 628, nr. 6.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

3

aansluiten van overheidsorganisaties.8 De afgelopen maanden is overlegd
met een aantal grote overheidsorganisaties (waaronder Belastingdienst,
CJIB en UWV). UWV en SVB hebben in dat kader ook de haalbaarheid en
impact van verbreding van het beslagregister voor hun organisatie
onderzocht. Ook het CJIB hoopt op korte termijn een vergelijkbaar
onderzoek af te ronden. Uit de reeds ontvangen onderzoeken blijkt dat
deze organisaties meerwaarde zien in aansluiting, maar dat veel zaken
nog verdere uitwerking vergen. Verbreding van het beslagregister is een
complexe exercitie. De komende tijd zal worden gebruikt om onder meer
via een simulatie de meerwaarde van de verbreding scherper te kunnen
kwantificeren en om duidelijkheid te krijgen over de meest aangewezen
wijze waarop de voor verbreding noodzakelijke gegevensuitwisseling
vorm kan worden gegeven. Op deze wijze streeft het kabinet ernaar dat
(de eerste) overheidsorganisaties in 2019 aansluiten op het beslagregister.
– Vervolgonderzoek n.a.v. het rapport «Een onbemind probleem»
Het vervolgonderzoek op het rapport «Een onbemind probleem»
ondersteunt ook (de verdere operationalisering van) de Rijksincassovisie.
Zoals gevraagd in de motie van de leden Kerstens en Yücel9 besteed ik
daarbij specifieke aandacht aan sociale incasso door overheidsorganisaties en de verschillende preferente posities van overheidsorganisaties.
Met de uitkomsten van het onderzoek zal ingezet worden op ondersteuning aan overheidsorganisaties door handvatten te bieden om verder
tot een sociale incasso binnen de rijksoverheid te komen. Overheidsorganisaties hebben al diverse maatregelen genomen om de incasso
klantvriendelijk te maken, bijvoorbeeld via de Stella-teams, en werken
continu verder aan het realiseren van de doelen uit de Rijksincassovisie,
zoals blijkt uit het rapport Concretisering waar ik u in mijn brief van
2 december over heb geïnformeerd.
2. Gemeentelijke schuldhulpverlening en vroegsignalering
Schuldhulpverlening kan beter. Dat stelden Divosa, Sociaal Werk
Nederland, de NVVK en VNG) in hun gezamenlijke pamflet «Naar een
betere Aanpak van Schulden en Armoede» en bevestigde medio vorig jaar
de evaluatie van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Om de
nodige verbeteringen te realiseren, neemt het kabinet samen met deze
partijen maatregelen op het terrein van professionalisering, toegang,
innovatieve aanpakken en tot slot registratie en beschikbaarheid van
gegevens. Voor de realisatie hiervan heeft het kabinet in totaal tot en met
2018 een bedrag van € 7,5 miljoen vrijgemaakt10 en zijn diverse projecten
opgestart.
Divosa, de VNG, de NVVK, Sociaal Werk Nederland en de LCR werken aan
een ambitieus kennis-, innovatie en professionaliseringsprogramma. De
afgelopen periode hebben zij een verkenning uitgevoerd en de komende
anderhalf jaar zullen in het teken staan van de implementatie daarvan. Het
programma wil de keten van de schuldhulpverlening met daarin
uitvoerders (professionals en vrijwilligers), bestuurders en beleidsmedewerkers, managers en (cliënten)raden een professionele basis bieden in
de vorm van opleiding, kennis, vaardigheden en van uitwisseling over de
inrichting, ervaringen en resultaten van de schuldhulpverlening. Concreet
is hiertoe begin dit jaar de handreiking «De eindjes aan elkaar knopen»
geactualiseerd, die onder meer wijkteamprofessionals praktische kennis
en inzichten biedt in hetsysteem rond schuldhulpverlening. Ook kwam
8

Kamerstuk 24 515, nr. 382.
Kamerstuk 34 550 XV, nr. 37.
10
Kamerstuk 34 509, nr. 1
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

4

zeer recent een instrument beschikbaar waarmee cliëntenraden en
gemeenteraden een tool krijgen om gemeentelijk beleid te beoordelen.
Met het programma is een bedrag gemoeid van afgerond € 6 mln.
Daarnaast zet ik middelen in voor een project dat zich richt op het
ondersteunen van gemeenten bij het komen tot een effectieve aanpak
voor vroegsignalering en preventie. Voorkomen en vroegtijdig ingrijpen
bij schulden is de beste remedie tegen problematische schulden. De
eerste fase van het project «Landelijke Uitrol Vroegsignalering Schulden»
is inmiddels afgerond. Het vervolg hierop wordt momenteel voorbereid.
Ook de vrijwilligers in de schuldhulpverlening, zoals het Leger des Heils,
SchuldHulpMaatje, Humanitas en kleinere organisaties met vrijwilligers in
het land, zijn betrokken en werken aan een project dat de organisatiestructuur en de onderlinge samenwerking van vrijwilligersorganisaties,
versterkt. Hier besteed ik ook middelen aan omdat een belangrijk
onderdeel van het project de verbinding met de gemeentelijke schuldhulpverlening omvat en ik in de praktijk zie, dat vrijwilligers geweldige
hulp bieden aan mensen die in de schulden zitten.
Onder andere door bovenstaande projecten mogelijk te maken geef ik een
stevige impuls aan de doorontwikkeling van de schuldhulpverlening,
inclusief preventie en vroegsignalering, binnen het sociaal domein.
Motie over pilots effectieve schuldhulpverlening
De motie van de leden Karabulut (SP), Yücel (PvdA), Voortman (GroenLinks), Schouten (CU) en Koşer Kaya (D66)11 verzoekt de regering pilots
voor effectieve schuldhulpverlening mogelijk te maken waarbij
gemeenten schulden kunnen overnemen teneinde deze zelf af te
handelen. Binnen het kader dat de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
geeft, kunnen gemeenten pilots inrichten waarin zij bepaalde vormen van
dienstverlening beproeven. Gemeenten hebben daarin veel beleidsvrijheid. Pilots kunnen gemeenten inzicht bieden in welke dienstverlening
in bepaalde situaties voor schuldenaren effectief is. Dat geldt ook voor de
mogelijkheid dat de gemeente verschillende schulden via een algemene
lening herfinanciert. De schuldenaar heeft dan nog maar één schuldeiser,
namelijk de gemeente, aan wie hij dient af te betalen. Binnen de schuldhulpverlening is dit een standaardproduct. Ik heb begrepen dat een aantal
gemeenten een dergelijke pilot overweegt12. Onderdeel van deze pilots
kan het beproeven van alternatieve aflosmogelijkheden zijn, zoals in de
gemeente Den Haag gebeurt. Hiermee neemt een gemeente een
belemmering weg voor schuldenaren die niet beschikken over voldoende
afloscapaciteit om voor een schuldregeling in aanmerking te komen. Voor
de kosten die daarmee gemoeid zijn, zal de gemeente een oplossing
moeten vinden en mogelijk moeten financieren uit eigen middelen. Ik vind
het positief dat gemeenten, al dan niet in de vorm van pilots, binnen hun
mogelijkheden zoeken naar creatieve oplossingen voor alle schuldenaren.
3. Beschermingsbewind
Financiële zelfredzaamheid is een groot goed. Aan degenen die niet
zelfredzaam zijn, moet passende hulp worden geboden. Afhankelijk van
de situatie kan dat de maatregel beschermingsbewind (hierna: bewind)
zijn, of een minder ingrijpend alternatief, zoals budgetbeheer. Gemeenten
zijn verantwoordelijk voor deze alternatieve dienstverlening en verlenen
bijzondere bijstand indien betrokkenen de kosten voor het bewind zelf niet
kunnen dragen. Het aantal mensen in bewind, en daarmee samenhangend het beroep op bijzondere bijstand, is een aantal jaren sterk
11
12

Kamerstuk 24 515, nr. 366.
Zie ook de antwoorden op de Kamervragen van het lid Moors over het bericht «gemeenten
helpen jongeren met schulden». Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

5

gestegen. Sinds 2014 neemt het aantal aanvragen voor bewind niet meer
jaarlijks toe. Het kabinet heeft de afgelopen periode op het gebied van
bewind op drie beleidslijnen ingezet, te weten:
– Voor bewindvoerders een wettelijk kader voor kwalitatief goede
dienstverlening. Ik wijs hierbij op het Besluit kwaliteitseisen.13
– Voor financieel beperkt zelfredzame personen: passende en daar waar
nodig ook integrale dienstverlening.
– Voor gemeenten meer zicht op instroom in en uitstroom uit bewind.
Met betrekking tot de laatste twee punten is mijn inzet erop gericht om
gemeenten beter inzicht te geven in de ondersteuningsbehoefte van de
financieel beperkt zelfredzame burger.14Ook stimuleer ik gemeenten om
alternatieve dienstverlening aan te bieden, daar waar dit op basis van de
individuele omstandigheden van betrokkene mogelijk is.15 Daarnaast zet
ik mij in voor een betere samenwerking tussen bewindvoerders en
gemeenten, juist om een betere vervlechting van bewind met de
gemeentelijke dienstverlening binnen het sociaal domein te stimuleren. In
dat kader wijs ik op het door SZW gefinancierde project «Samen Verder»
van de Branchevereniging voor Professionele Bewindvoerders en
Inkomensondersteuners (BPBI), dat een modelconvenant heeft opgeleverd
voor meer gestandaardiseerde samenwerkingsafspraken tussen
gemeenten en bewindvoerders. Ten slotte start in navolging van de motie
van de leden Schouten (CU) en Heerma (CDA)16binnen enkele weken een
pilot bij drie rechtbanken. Hierin zal, in de fase dat de rechtbank een
verzoek ontvangt tot onderbewindstelling, de gemeente in de gelegenheid
worden gesteld om de
betrokkene alternatieve hulp aan te bieden. Hierbij is ook het project
Inclusieve Stad17 betrokken.
4. Subsidieregeling armoede en schulden
Op 1 februari 2017 opende het vierde tijdvak van de subsidieregeling ter
stimulering van activiteiten die een duurzame bijdrage leveren aan het
tegengaan van armoede- en schuldenproblematiek. In totaal kwamen er
76 aanvragen binnen met een totaal bedrag van ruim 17 miljoen euro,
waarvan 16 aanvragen zijn toegekend.
In dit vierde tijdvak van de subsidieregeling lag, net als in het derde
tijdvak, de nadruk op het bereiken van kwetsbare groepen. Specifiek gaat
het om kinderen in huishoudens met lage inkomens of een laag
besteedbaar inkomen, jongeren met (risico op) schulden, alleenstaande
oudergezinnen, huishoudens met een langdurig laag inkomen,
niet-westerse huishoudens en overige doelgroepen die extra aandacht
behoeven op het gebied van armoede en schulden.
Evaluatie
De verschillende projecten in de subsidieregeling armoede en schulden
rapporteren over hun resultaten. In april heeft er een bijeenkomst op het
ministerie plaatsgevonden, met als doel samenwerking tussen de
13

Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerder en mentoren
(Stb. 2014, nr. 46).
Kamerstuk 24 515, nr. 291.
15
Ontwikkeling van twee screeningsinstrumenten door respectievelijk Mesis en Stadsring 51,
juist om gemeenten inzicht te geven in situaties waar alternatieve dienstverlening voldoende
passend kan zijn.
16
Kamerstuk 34 300 XV, nr. 39.
17
Inclusieve stad is een samenwerking tussen de gemeenten Eindhoven, Enschede,
Leeuwarden, Utrecht, Zaanstad en het Rijk in het kader van de Agenda Stad.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

6

verschillende projecten te stimuleren. Alle projecten van het derde tijdvak
hebben elkaar tijdens deze middag d.m.v. speeddates ontmoet. Naar
aanleiding van de bijeenkomst zijn verschillende projecten momenteel
mogelijkheden voor samenwerking aan het onderzoeken. Zo is Save the
Children voor hun project Speaking Minds18 in gesprek met Diversion,
bekend van het financiële educatieprogramma Moneyways19, om
gezamenlijk jongeren (financieel) weerbaar te maken.
Zoals afgesproken bij de start van de subsidieregeling in 2014, worden de
eerste vier tijdvakken van de subsidieregeling armoede en schulden
uiterlijk in 2020 geëvalueerd. Een tussentijdse evaluatie start deze zomer.
Conform de toezegging uit mijn brief van 24 november 201620 waarin ik
aangaf voornemens te zijn de subsidieregeling te verlengen, openen twee
tijdvakken in 2018 en 2019. Zo geef ik maatschappelijke organisaties ook
in 2018 en 2019 de mogelijkheid om subsidieaanvragen in te dienen voor
landelijke projecten gericht op bestrijding van armoede en schulden.
De gewijzigde regeling zal binnenkort worden gepubliceerd en bevat vier
thema’s waar projecten zich op kunnen richten, deze zullen zijn:
1. De ondersteuning van mensen die moeite hebben om mee te doen in
de maatschappij.
2. Het bereiken en motiveren van moeilijk bereikbare groepen mensen
met financiële problemen. Met als doel om iets aan de problematiek
te doen of om deze te voorkomen. Bijvoorbeeld door organisaties
waar deze mensen zich melden te versterken zodat zij oog hebben
voor de problematiek.
3. Het versterken van aandacht voor armoede en schulden in het sociaal
domein; onder meer in de wijkaanpak.
4. De voorbereiding van en begeleiding bij de overgang 18-/18+ ter
preventie van schulden en bevorderen van financiële zelfredzaamheid
van jong volwassenen.
5. Moties Moors over effectiviteit financiële educatie
Uw Kamer heeft in 2016 met twee moties van het lid Moors (VVD)
aandacht gevraagd voor de effectiviteit van financiële educatie en heeft
gevraagd te stoppen met interventies, werkwijzen en voorlichtingscampagnes die aantoonbaar niet effectief zijn. 21
Het terrein van financiële educatie is erg in ontwikkeling. Wijzer in
geldzaken (Wig)22 is aanjager in het bevorderen van verantwoord
financieel gedrag van mensen en besteedt in dat kader nadrukkelijk
aandacht aan de effectiviteit van interventies, waaronder financiële
educatie. Samen met partijen zoals het Nibud verricht Wig onderzoeken
naar de effectiviteit van programma’s die inzetten op het bevorderen van
de financiële vaardigheden van mensen. In februari 2017 brachten zij een
paper uit waar ingegaan wordt op het belang van verantwoord financieel
gedrag. Wig en Nibud verstaan onder financiële activiteiten «alle
activiteiten die erop gericht zijn om de financiële vaardigheden van
burgers te vergroten. Hieronder vallen lessen op school, cursussen,
workshops en e-learning». Naast financiële educatie zijn voorlichting,
opvoeding en advies manieren om verantwoord financieel gedrag te
18

https://www.savethechildren.nl/wat-doen-we/samenwerking/met-andere-hulporganisaties/
speaking-minds
19
http://scholieren.nibud.nl/docenten/moneyways.html
20
Kamerstuk 24 515, nr. 381
21
Kamerstuk 24 515, nrs. 363 en 364
22
Wijzer in geldzaken is het platform met partners uit de financiële sector, de wetenschap, de
overheid en onderwijs-, voorlichtings- en consumentenorganisaties die hun krachten
bundelen om verantwoord financieel gedrag in Nederland te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

7

bevorderen. Financiële educatie dient meer in te houden dan alleen
kennisoverdracht. Zo blijkt uit onderzoek dat alleen structurele interventies helpen om financiële vaardigheden en gedrag van kinderen en
jongeren te verbeteren. 23 Interventies dienen dan ook in te zetten op
houding, gedrag om vaardigheden te verbeteren en te stimuleren andere,
financieel verstandige, beslissingen te nemen. Nibud heeft het effect van
de gastlessen «Cash Quiz» van de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB) onderzocht. De NVB verzorgt jaarlijks tijdens de Week van het Geld
gastlessen aan leerlingen uit de bovenbouw van het basisonderwijs. Uit
het onderzoek, met een controle groep, blijkt dat kinderen door de
gastlessen meer opsteken over geldzaken dan daarvoor, de lessen
interessant en ook leuk vinden.24
Wig onderzoekt met de Universiteit Leiden de effectiviteit van lesmateriaal
voor het primair onderwijs. De resultaten worden deze zomer verwacht.
Een belangrijke plaats om te leren omgaan met geld is het regulier
onderwijs. In reactie op het rapport van Cito25 heeft de Staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap toegezegd samen met de Minister
van Financiën te onderzoeken hoe de resultaten van het PISA-onderzoek
gebruikt kunnen worden ter verbetering van de financiële geletterdheid
van groepen leerlingen met een lagere sociaal economische status en
leerlingen met een migratieachtergrond. Vanuit mijn ministerie lever ik
een bijdrage aan het verbeteren van financiële vaardigheden van mensen
door subsidie te verstrekken vanuit de subsidieregeling armoede en
schulden aan verscheidene projecten die zich richten op financiële
vaardigheden. Enkele voorbeelden zijn: Moneyways van Diversion, Smart
met Geld van MEE Utrecht, Gooi en Vecht, «Bijna 18? Check this» van het
Nibud. Deze zijn vrijwel allemaal gericht op jongeren in het voortgezet en
middelbaar beroepsonderwijs en het praktijkonderwijs. In de eindverantwoording van het project dienen begunstigden te rapporteren over het
doelbereik en de opbrengsten van de programma’s. Zo stimuleer ik de
projecten om te werken aan de effectiviteit van hun programma’s. Het
ministerie stelt zijn kennis over de uitkomsten van de projecten en
effectieve instrumenten via de website www.effectieveschuldhulp.nl ter
beschikking aan gemeenten en andere geïnteresseerde partijen zodat zij
kunnen kiezen voor instrumenten die werken. De subsidieregeling wordt
uiterlijk in 2020 als geheel geëvalueerd.
6. Motie van het lid Krol (50+) over ZZP-ers
Tijdens de behandeling van de SZW begroting 2016 in december 2015
heeft het lid Krol (50-plus) een motie26 ingediend waarin hij de regering
verzoekt, zich ervoor in te zetten dat de Rotterdamse aanpak voor ZZP-ers
in geldproblemen zo veel mogelijk landelijke toepassing gaat krijgen. In
Rotterdam gaat het daarbij – kort samengevat – om de mogelijkheid die
ZZP-ers wordt geboden om reeds op het moment dat zij ondersteuning
vragen in het kader van het Bijstandsbesluit Zelfstandigen (Bbz) zo nodig
schuldhulpverlening op te starten. Dit is helaas geen usance, waardoor
het risico reëel is dat een eventueel reeds aanwezige schuldenproblematiek tijdens de Bbz-aanvraag verder escaleert en eventueel zelfs een
succesvolle doorstart belemmert. Ik ben daarom in lijn met de motie
doende gemeenten te stimuleren om vroegtijdig aspecten van schuldhulpverlening bij hun dienstverlening aan ZZP-ers te betrekken. In dat

23

https://www.nibud.nl/beroepsmatig/financieel-gedrag-bevorderen/
https://www.nibud.nl/beroepsmatig/cash-quiz-effectief-spel/
25
«Investeren in de toekomst – De financiële geletterdheid van 15 jarigen in PISA-2015»
26
Kamerstuk 34 300 XV, nr. 69.
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

8

kader heb ik een viertal aanpakken27 die gemeenten kunnen inschakelen
bij de uitvoering van het Bbz de mogelijkheid gegeven om zich kort te
presenteren. De hieruit voortgekomen filmpjes zullen naar verwachting
eind deze zomer beschikbaar zijn. Ik wil deze presentaties vervolgens in
verschillende gremia inzetten, om het belang van passende hulpverlening
aan de ZZP-er met schulden te onderstrepen.
7. Rapport Mensenrechten van het College van de Rechten van de
Mens
Conform uw verzoek reageer ik bij deze ook graag op de jaarrapportage
van het College voor de rechten van mens «Armoede, sociale uitsluiting
en mensenrechten».
De jaarrapportage van het College biedt een waardevol inzicht in de
situatie van armoede en sociale uitsluiting in Nederland vanuit mensenrechtenperspectief. Dit is bijzonder nuttig, want de raakvlakken tussen
armoede en andere levensdomeinen zijn weliswaar bekend, maar de wijze
waarop mensenrechten een rol kunnen spelen in het voorkomen en
oplossen van armoedeproblematiek geeft weer hoe essentieel het is dat
mensenrechten een centrale rol behouden in het armoedebeleid.
Nederland is partij bij verschillende mensenrechtenverdragen en erkent
daarmee dat mensen recht hebben op bijvoorbeeld huisvesting,
onderwijs, gezondheid, werk en sociale bescherming. Nederland kent een
adequaat sociaal zekerheidsstelsel waarin deze rechten zijn gewaarborgd.
Tegelijkertijd zien we dat, zoals het rapport ook stelt, rechten van mensen
in het geding kunnen komen wanneer er sprake is van armoede. Financiële problemen kunnen er immers voor zorgen dat iemand zijn woning
niet meer kan betalen of afziet van medische behandeling of noodzakelijke
zorg en ondersteuning. En andersom geldt dat het investeren in mensenrechten de kans op armoede verkleint. Het tegengaan van arbeidsmarktdiscriminatie vergroot de kans op werk en het garanderen van het recht
op onderwijs draagt bij aan betere kansen in de toekomst.
De bevindingen in het rapport benadrukken daarmee het belang van een
integrale aanpak van armoedebestrijding. Gemeenten zijn hiervoor
verantwoordelijk en kunnen maatwerk leveren, toegespitst op de
individuele situatie van de persoon die al dan niet tijdelijk in armoede
verkeert. Zoals het College terecht stelt, begint de preventie van armoede
bij het waarborgen van mensenrechten in het bredere stelsel van
voorzieningen. Hiertoe doet het College aan aantal aanbevelingen
beginnend met de ontwikkeling van een beleidsvisie waarbij belangenorganisaties van mensen die in armoede leven zijn betrokken; het
opstellen van een nationaal programma met aandacht voor mensenrechten op het terrein van een adequate levensstandaard, gezondheid,
onderwijs, arbeid en huisvesting en tot slot het zorg dragen voor een
inclusieve uitvoering – waarbij belangenorganisaties en in het bijzonder
laaggeletterden zijn betrokken – en evaluatie om de effecten van het
beleid met name voor kwetsbare groepen nauwlettend te monitoren. In de
afgelopen jaren is met de drie decentralisaties een belangrijke randvoorwaardelijke stap gezet in de passende ondersteuning van mensen. Na de
zomer zal uw Kamer een kabinetsreactie op de jaarrapportage ontvangen.
Uw Kamer vraagt mij tevens over de stand van zaken inzake de Sociaaleconomische agenda Caribisch Nederland. Hier wordt momenteel aan
gewerkt samen met de openbaar lichamen. Hierover en over het
onderzoek «sociaal minimum Caribisch Nederland» heb ik u recent
geïnformeerd28.

27
28

Het gaat om: De Rotterdamse Zaak, MKB-Doorstart, Over Rood en 155 help een bedrijf.
Kamerstuk 34 550 IV, nr. 39.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

9

8. Kansen voor alle kinderen
Inzet gemeenten kinderarmoede
Van de 100 miljoen euro die het kabinet jaarlijks extra beschikbaar stelt
voor kinderen in armoede, ontvangen gemeenten 85 miljoen euro via een
Decentralisatie Uitkering. Over de inzet daarvan heb ik Bestuurlijke
Afspraken gemaakt met de VNG. Diverse gemeenten hebben de middelen
die zij ontvangen al ingezet. Anderen zijn hun plannen nog aan het
uitwerken. Positief is dat het bij gemeenten hoog op de agenda staat. Dat
moet ertoe leiden dat de middelen effectief bij kinderen, in de vorm van
voorzieningen in natura, terecht komen. Tijdens een aantal werkbezoeken
heb ik met genoegen geconstateerd dat dit ook al regelmatig gebeurt. Zo
was ik getuige van het symbolisch uitreiken van de 2000e fiets als
onderdeel van een Kinderfietsenplan waarbij ANWB en Nationaal Fonds
Kinderhulp ervoor zorgen dat er fietsen voor kinderen in armoede
beschikbaar komen. En in de gemeente Gouda was ik aanwezig bij het
verstrekken van o.a. laptops aan kinderen in armoede.
De meeste gemeenten werken bij de uitvoering hiervan nauw samen met
maatschappelijke organisaties en specifiek met Stichting Leergeld, Het
Jeugdsportfonds, het Jeugdcultuurfonds, Nationaal Fonds Kinderhulp en
Stichting Jarige Job. Veel gemeenten zien dit als een meerwaarde omdat
deze fondsen gezamenlijk een integraal aanbod bieden, kinderen goed
weten te bereiken dankzij hun vrijwilligers en intermediairs en veel werk
uit handen nemen voor de gemeenten. De gemeente Leeuwarden is
bijvoorbeeld erg enthousiast over de samenwerking met de fondsen en
betrekt daar ook nauw het wijkteam bij. Zo wordt gezinnen niet enkel het
aanbod gedaan van een integraal kindpakket, maar kunnen zij ook
ondersteuning vanuit het wijkteam krijgen voor het vinden van een
duurzame oplossing uit de armoede. Tijdens de inspiratiesessies die
Divosa met subsidie van SZW organiseerde om gemeenten te ondersteunen bij een effectieve inzet van de middelen, werden verschillende
goede voorbeelden gedeeld. Naast Leeuwarden bleek ook de aanpak van
de gemeente Den Bosch een inspiratiebron voor andere gemeenten. Den
Bosch werkt samen met meer dan 60 verschillende organisaties bij de
uitvoering van het armoedebeleid en weet hierdoor bijna alle kinderen te
bereiken die in aanmerking komen voor een kindpakket. Den Bosch heeft
tevens een kinderparlement waarmee kinderen duurzaam worden
betrokken bij besluitvorming. De input van kinderen gebruikt de gemeente
ook om het armoedebeleid te optimaliseren. Positief is dat het betrekken
van kinderen bij de inzet van de extra middelen in steeds meer gemeenten
in opkomst is. Een belangrijke zaak die ook tijd kost. Dat moet het
vaststellen van plannen niet in de weg staan zoals de gemeente Den Haag
laat zien. Die had de plannen voor 2017 kort na bekendmaking van de
extra middelen al vastgesteld. Den Haag gaat nu ook aan de slag om
kinderen actief te betrekken bij het gemeentelijk armoedebeleid. Ook
andere gemeenten zijn hier in toenemende mate mee aan de slag: zo
doen naast Den Haag ook de gemeenten Leiden, Groningen en Breda mee
aan een project van de Missing Chapter Foundation waarbij een Raad van
Kinderen wordt ingesteld die advies uitbrengt hoe de extra middelen voor
kinderen in armoede ingezet kunnen worden. Op 11
april jl. heb ik samen met Prinses Laurentien het startsein voor dit project
gegeven.
Subsidieregeling kansen voor alle kinderen
In mijn brieven van 11 november 2016 en 24 april 2017 heb ik aangekondigd dat ik op korte termijn een subsidieregeling zou publiceren voor
andere maatschappelijke organisaties (Kamerstuk 24 515, nrs. 380 en 387).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

10

De nieuwe subsidieregeling «Kansen voor alle kinderen» is inmiddels
gepubliceerd. Om alle kinderen gelijke kansen te bieden, kunnen
maatschappelijke organisaties de komende 5 jaar jaarlijks projecten
indienen voor landelijke en bovenregionale activiteiten gericht op het
bereiken van kinderen in armoede met natura voorzieningen. Ook de
middelen voor kinderen in Caribisch Nederland worden via deze regeling
op Bonaire, St. Eustatius en Saba beschikbaar gesteld. Per jaar is voor
deze subsidieregeling 5 miljoen euro beschikbaar (4 miljoen euro voor
projecten in Europees Nederland en 1 miljoen euro voor projecten in
Caribisch Nederland). Op 12 juni is het tijdvak voor 2017 gesloten.
Gebleken is dat er brede belangstelling is voor de regeling.
Lancering platform fondsen
Zoals aangekondigd in mijn brief van 24 april jl. heb ik subsidie voor de
komende vier jaar verstrekt aan Stichting Leergeld, het
Jeugdsportfonds/het Jeugdcultuurfonds, Nationaal Fonds Kinderhulp en
Stichting Jarige Job waarmee zij gezamenlijk nog meer kinderen kunnen
bereiken en daarnaast werken aan een digitaal aanvraagsysteem. Een
belangrijke stap in de ontwikkeling van het kindpakket en de armoedebestrijding. Veel gemeenten hebben al een kindpakket en deze vier fondsen
alsmede vele andere maatschappelijke organisaties bieden voorzieningen
aan voor kinderen in armoede. Om het voor iedereen overzichtelijker en
gemakkelijker te maken hebben de fondsen een gezamenlijk platform
www.kansenvoorallekinderen.nl tijdens het VNG Congres op 13 juni jl.
gelanceerd. Dankzij dit platform kunnen ouders, jongeren, intermediairs
van maatschappelijke organisaties maar ook professionals uit het
wijkteam zoals schuldhulpverleners via één loket direct een aanvraag in
dienen voor een breed aanbod aan voorzieningen in natura op het gebied
van educatie, sport, cultuur, verjaardag en recreatie. Zo kunnen nog meer
kinderen gewoon meedoen.
Zoals gezegd blijft het van belang om het tegengaan van armoede- en
schuldenproblematiek hoog op de agenda te houden. Ik constateer in elk
geval dat er in de afgelopen jaren belangrijke stappen zijn gezet op het
terrein van armoede- en schuldenbeleid. Uw Kamer heeft daaraan in de
afgelopen jaren een nuttige en zeer betrokken bijdrage geleverd.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 389

11