Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 807

Vogelpest (Aviaire influenza)

Nr. 289

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2023
Met deze brief informeer ik de Tweede Kamer over de laatste ontwikkelingen in de vogelgriepsituatie. Ik ga ook in op de laatste drie risicobeoordelingen van de Deskundigengroep Dierziekten, het deels intrekken van de
ophok- en afschermplicht en twee onderzoeksrapporten die onlangs zijn
opgeleverd.
Epidemiologische situatie
De laatste uitbraak met hoogpathogene vogelgriep (HPAI) op een
commerciële pluimveehouderij was op 26 januari; de laatste uitbraak dit
jaar was op 13 februari, op een kleinschalige hobbylocatie. Dat is een
beeld dat hoopvol stemt, hoewel er allerminst sprake is van het
verdwijnen van het virus uit Nederland. Er zijn namelijk nog steeds wilde
vogels die besmet worden, in verschillende regio’s in Nederland. De
afgelopen weken was er veel sterfte bij kokmeeuwen, met name onder
kuikens in broedkolonies in de noordelijke provincies en bij de randmeren.
Lokale organisaties hebben daarop adequaat gereageerd en hebben
honderden kadavers opgeruimd. Ik zal de situatie nauwgezet volgen1.
Dode wilde vogels kunnen worden gemeld via de vogelgriepapp die
onlangs is gelanceerd. Deze geeft een indicatie van de verspreiding van
vogelgriep onder wilde vogels in Nederland. Belanghebbenden hebben
positief gereageerd en van de app is al gebruik gemaakt.
In Europa zijn er de afgelopen maanden een aantal uitbraken bij commercieel gehouden vogels geweest. Frankrijk heeft bijvoorbeeld uitbraken
gemeld bij eendenbedrijven (dit jaar tientallen), in het zuidwesten van het
land. Deze uitbraken waren het gevolg van verspreiding tussen bedrijven
en lijken weer onder controle. Ook in het Verenigd Koninkrijk en in andere
lidstaten zijn de laatste maanden uitbraken gemeld, zoals in Duitsland en
België, en in een aantal oostelijker gelegen lidstaten, zoals Hongarije,
1

kst-28807-289
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

https://www.nvwa.nl/onderwerpen/vogelgriep-preventie-en-bestrijding/monitoring-wildevogels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 807, nr. 289

1

Bulgarije en Tsjechië. In Denemarken werd op 26 april, nadat het daar
lange tijd rustig leek, weer een uitbraak vastgesteld, dicht bij de Duitse
grens. In Europa zijn nog talloze meldingen van besmette wilde vogels en
tevens af en toe in zoogdieren. De European Food Safety Authority (EFSA)
geeft elk kwartaal een overzicht van de Europese ontwikkelingen2.
Voor alle houders van hobbyvogels en vrije-uitloopkippen, en de dieren
zelf, heeft de ophok- en afschermplicht een grote impact. De maatregel is
in sommige regio’s al meer dan anderhalf jaar van toepassing en in
sommige regio’s alweer sinds oktober 2022. Ik wil opnieuw mijn
waardering uitspreken voor alle houders die de ophok- en afschermplicht
hebben nageleefd en dat nog steeds doen. Het is een belangrijke
maatregel om besmettingen te voorkomen.
Voor een besluit om maatregelen te verlichten maak ik onder andere
gebruik van de risicobeoordeling door de Deskundigengroep Dierziekten3.
Eind maart schatten de deskundigen het dreigingsniveau nog onverminderd hoog in, wat voor mij een reden was om op dat moment geen
wijziging in beleid door te voeren. Ik heb daarna besloten om, net als
vorig jaar, met enige regelmaat en op passende momenten (met
voldoende nieuwe gegevens over de situatie bij met name de wilde
vogels), de Deskundigengroep Dierziekten om een risicobeoordeling te
vragen.
Deskundigenverslag
Op 28 april, 24 mei en 23 juni jl. heeft de Deskundigengroep Dierziekten de
epidemiologische situatie opnieuw beoordeeld. Alle drie de verslagen heb
ik als bijlagen toegevoegd aan deze brief. De deskundigen hebben de kans
op vogelgriepbesmetting van een pluimveebedrijf tijdens de laatste
bijeenkomst op 23 juni jl. afgeschaald naar «laag-matig» indien de ophoken afschermplicht van toepassing is en naar «matig» indien de ophok- en
afschermplicht wordt opgeheven in heel Nederland. De deskundigen
hebben het risico naar beneden afgeschaald omdat er al geruime tijd geen
uitbraken zijn op pluimveebedrijven in Nederland en onze buurlanden
(zelfs zonder ophokplicht) en de vaststelling dat de uitbraken in ZuidwestFrankrijk die vorige maand plaatsvonden in eendenhouderijen toch niet
blijken veroorzaakt door de «BB»-variant, maar door de oude «C»-variant.
In Duitsland, waar al langere tijd de ophok- en afschermplicht is
ingetrokken, doet men serologisch onderzoek op pluimveebedrijven waar
veel dode kokmeeuwen in de omgeving worden gevonden. Deze uitslagen
zijn tot nu toe negatief. Uit resultaten van de labproef uit Italië blijkt dat de
huidige «BB»-variant dezelfde eigenschappen heeft als de oude
«C»-variant. Eerder werd gedacht dat de «BB»-variant later dan de oude
«C»-variant ziekteverschijnselen zou geven, waardoor het virus zich
sneller ongemerkt kon verspreiden. Uit het onderzoek blijkt dat de
«BB»-variant voor besmettingen onder pluimvee kan zorgen, echter wordt
dit in de praktijk (nog) nauwelijks gezien. Het is niet duidelijk wat hiervan
de oorzaak is. De deskundigen geven daarom aan dat er een grote mate
van onzekerheid zit in hun risicobeoordeling van 23 juni jl.
HPAI circuleert al langere tijd in wilde watervogels en de afgelopen
maanden met name in kokmeeuwen. De deskundigen hebben in de
risicobeoordeling van 23 juni jl. geen differentiatie gemaakt voor de
verschillende regio’s in Nederland. In de risicobeoordeling van 28 april en
24 mei jl. werd dit wel gedaan, omdat de kokmeeuwen toen vooral in de
broedkolonies zaten (de regio’s ten noordwesten van de lijn Breda –
Emmen). In deze periode van het jaar bevinden kokmeeuwen zich in heel
Nederland en is het dus niet mogelijk om hierin te differentiëren.
2
3

https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/8039
www.deskundigengroepdierziekten.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 807, nr. 289

2

Het in onmogelijk om te voorstellen of en hoe het HPAI virus zich de
komende maanden gaat veranderen en in welke wilde (water)vogels het
virus zal gaan circuleren. Ik zal daarom de situatie nauwgezet blijven
volgens en de deskundigen met regelmaat vragen een risicobeoordeling
te geven op basis van nieuwe informatie.
Ophok- en afschermplicht
Vorig jaar heb ik, mede op basis van een risicobeoordeling, de ophok- en
afschermplicht stapsgewijs, in specifieke regio’s, opgeheven, voor het
eerst in juni. Toen schatten de deskundigen de kans op besmetting van
een bedrijf in regio’s grenzend aan Duitsland en België in als «laag-matig»
als de ophok- en afschermplicht van toepassing was en «matig» als die
niet van toepassing was, gelijk aan de huidige beoordeling in heel
Nederland. De beoordeling van 23 juni is «laag-matig» met de ophok- en
afschermplicht en «matig» zonder ophok- en afschermplicht voor heel
Nederland. Hiermee is de risicobeoordeling voor heel Nederland dus lager
geworden ten opzichte van de twee voorgaande beoordelingen, maar wel
nog met een grote mate van onzekerheid. Alles afwegende heb ik
besloten om de ophok- en afschermplicht in alle niet pluimveedichte
regio’s in Nederland per 6 juli 2023 op te heffen. Dit zijn alle regio’s in
Nederland met uitzondering van de gebieden rondom de Gelderse Vallei
en de Peel. Het opheffen van de ophok- en afschermplicht bij een «matig»
risico is in lijn met vorig jaar. Anders dan vorig jaar is het feit dat de
ophok- en afschermplicht niet alleen ingetrokken wordt in de regio’s
grenzend aan België en Duitsland maar in alle regio’s met uitzondering
van de pluimveedichte regio’s. Dit komt omdat de deskundigen op basis
van de huidige situatie het risico voor heel Nederland nu hetzelfde
inschatten en niet meer verschillend is voor bepaalde regio’s. De
deskundigen gaan in hun oordeel af op de actuele situatie. Ten opzichte
van vorig jaar komt het vogelgriepvirus bijvoorbeeld in andere wilde
vogelsoorten voor.
Net als vorig jaar weegt in mijn besluit tot intrekken van de ophok- en
afschermplicht de maatschappelijk wens mee dat in Nederland ruimte is
voor een vrije-uitloopsector, waar kippen gedurende in elk geval een
bepaalde periode in het jaar buiten kunnen scharrelen. Ik realiseer mij dat
met het intrekken van de ophok- en afschermplicht, de kans op een
besmetting van gehouden vogels doet toenemen, omdat de mogelijkheid
van contact tussen buitengehouden vogels en wilde vogels groter wordt.
Zoals hierboven aangegeven kies ik ervoor om dit in alle niet pluimveedichte regio’s te doen. Voor de regio’s 7, 10 en 19 (zie bijlage voor de
regio-indeling) geldt dat deze pluimveedicht zijn en er kans is op het uit de
hand lopen van een besmetting doordat een besmet bedrijf een andere
bedrijven kan besmetten (tussenbedrijfstransmissie). Om die reden acht ik
het met de huidige risicobeoordeling nog niet verantwoord in die regio’s
de ophok- en afschermplicht in te trekken.
Ik onderken dat door het regionaal opheffen van de ophok- en afschermplicht verschillen in perspectief ontstaan tussen vrije-uitloopbedrijven in
de verschillende regio’s. Dit is helaas onvermijdelijk, omdat ik de volledige
opheffing van de landelijke ophok- en afschermplicht op dit moment nog
niet verantwoord acht. Ik hoop door deze aanpak de sector perspectief te
bieden. Op de dierziekteviewer van RVO (data.rvo.nl/dierziektenviewer/
index.html) is te vinden in welke regio’s de ophok- en afschermplicht zal
worden opgeheven of in stand blijft. Afhankelijk van de ontwikkeling van
de situatie en de komende risicobeoordelingen zal ik kijken of en wanneer
intrekken van de ophok- en afschermplicht in regio’s 7, 10 en 19 aan de
orde zou kunnen zijn. Daarbij geldt ook dat het mogelijk is dat het nodig
zal zijn de ophok- en afschermplicht weer in te stellen als de kans op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 807, nr. 289

3

uitbraken weer toeneemt. Ik heb mijn besluit tevens afgestemd met de
Minister van VWS.
Beleidsondersteunend onderzoek
Gedurende de afgelopen maanden, sinds oktober 2021, wordt het beleid
ter preventie en bestrijding van vogelgriep geregeld tegen het licht
gehouden en zet ik mij in om zoveel mogelijk specifiek bij de (lokale)
situatie passende maatregelen te nemen. Ten behoeve van beleid wordt
daarom een aantal onderzoeken door wetenschappers van verschillende
onderzoeksinstellingen uitgevoerd, om inzicht te krijgen in de epidemiologie, in mogelijke verspreidingsroutes, en de effectiviteit van bepaalde
maatregelen. Recent zijn de rapporten van twee onderzoeken naar
verspreiding van en besmetting met HPAI-virus opgeleverd. De resultaten
en de mogelijke toepassing ervan in mijn beleid zet ik hieronder uiteen.
Voorspellend model kans besmetting in relatie tot de omgeving
Door Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) en de Faculteit
Diergeneeskunde (FD) zijn veel data verzameld die zijn gebruikt voor het
ontwikkelen van een model dat een voorspelling zou kunnen geven waar
in Nederland de grootste kans is op een besmetting met HPAI-virus bij
commerciële pluimveebedrijven. Daarbij is gekeken naar (combinaties
van) landschapskarakteristieken, zoals de aanwezigheid van water en
landbouw grasland, en dichtheid van wilde vogels (zie bijgevoegd
rapport).
De onderzoekers geven aan dat er een grote kans is op een
HPAI-besmetting op pluimveebedrijven in de kustregio’s en laaggelegen
gebieden in Groningen, Friesland, Flevoland, Noord- en Zuid-Holland en
Zeeland, en in de stroomgebieden van de grote rivieren in het midden van
het land, en in Limburg in de buurt van de Maasplassen. De aanwezigheid
van water en agrarische graslanden in de directe omgeving van pluimveebedrijven vergroten de kans op besmetting. De aanwezigheid van
bepaalde eendensoorten, ganzen en knobbelzwanen is eveneens
geassocieerd met de kans op een besmetting.
De analyses beschouw ik als een bruikbaar model in zijn algemeenheid,
en ik bekijk per moment hoe de situatie op enigerlei moment is en of het
beleid kan worden aangepast, zoals nu bij mijn overwegingen bepaalde
maatregelen op te heffen. De informatie uit het rapport zal ook worden
gebruikt ten behoeve van de uitvoering van het intensiveringsplan
preventie vogelgriep. Echter, is in het model gebruik gemaakt van data
van uitbraken van virussen die onder meer in wilde eenden en ganzen
circuleerden. Voor de huidige situatie waarin het virus met name in
meeuwen circuleert, lijkt dit model minder geschikt.
Luchtinlaatmodel: praktijkonderzoek
Het tweede onderzoek dat is uitgevoerd was opgezet om meer inzicht te
krijgen in de mogelijke besmettingsroute op een besmette locatie. Het
eerste deel van dit onderzoek betrof praktijkonderzoek naar de mogelijke
insleep van virus via de luchtinlaat op een bedrijf. Dit onderzoek is
afgerond en het rapport daarover is bij deze brief gevoegd.
Opnieuw is door de onderzoekers geconcludeerd dat het strikt naleven
van bioveiligheidsmaatregelen de kans op besmettingen van een
pluimveebedrijf, door een ander besmet bedrijf of vanuit wilde vogels,
kan verminderen. De onderzoekers hebben nu een praktijkonderzoek
uitgevoerd bij twee vleeskuikenbedrijven en een leghennenbedrijf. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 807, nr. 289

4

onderzoek bevestigt dat bij pluimveebedrijven die een goed management
voeren in nette stallen, en waar pluimvee binnen wordt gehouden, toch
vogelgriepvirus kan binnenkomen. Het rapport beschrijft verschillende
risicofactoren voor de insleep van vogelgriep en geeft concrete maatregelen voor pluimveehouders om daar iets mee te doen.
Ik ga er van uit dat, waar mogelijk, de pluimveehouders invulling geven
aan deze adviezen, daarbij het dierenwelzijn natuurlijk in acht nemend. Ik
werk samen met de sector aan een verplicht bioveiligheidsplan, waarbij
de uitkomsten van dit onderzoek meegenomen worden. Ook worden de
resultaten van dit rapport gebruikt ten behoeve van uitvoering van het
intensiveringsplan preventie vogelgriep.
Samenvattend
De afgelopen maanden zijn er geen uitbraken bij gehouden vogels
geweest. Besmettingen met vogelgriepvirus bij wilde vogels zijn echter
helaas nog aan de orde van de dag. De ophok- en afschermplicht wordt
ingetrokken in alle niet pluimveedichte regio’s Nederland. Ik zal de
maatregelen verder versoepelen wanneer dit veterinair verantwoord kan.
Ik zal de deskundigengroep dierziekten regelmatig om een nieuwe
risicobeoordeling vragen. De huidige situatie, waarbij het virus nog steeds
in de wilde vogelpopulaties circuleert, vraagt veel van pluimveehouders
maar het is essentieel dat zij de bioveiligheidsmaatregelen naleven om
uitbraken zo veel mogelijk te voorkómen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
P. Adema

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 807, nr. 289

5