Bijlage 2: Beleidsreactie handelingsperspectieven voor passende hulpverlening
Met een aantal handelingsperspectieven wil de Nationaal Rapporteur aansluiten bij de behoeften
van kwetsbare slachtoffergroepen. De handelingsperspectieven zijn een uitwerking van de
overkoepelende aanbeveling. Op deze handelingsperspectieven wordt hieronder een eerste reactie
gegeven. Bij het verder uitwerken van het vervolgprogramma Samen tegen Mensenhandel zullen
we bezien in hoeverre we deze handelingsperspectieven concreet invulling kunnen geven.
Handelingsperspectief A. Zorg voor concreet inzicht in de lokale problematiek van slachtofferen daderschap van mensenhandel en de samenhang daartussen.
De afgelopen jaren zijn stappen gezet om concreet inzicht te krijgen in de lokale problematiek van
slachtoffer- en daderschap van mensenhandel en de samenhang daartussen. De aard en omvang
van mensenhandel in gemeenten verschilt, net als de stappen die gemeenten al gezet hebben in
de aanpak van mensenhandel. Door nog scherper in beeld te krijgen hoe op lokaal niveau het
slachtoffer- en daderschap samenhangt, kunnen gemeenten hun beleid en concrete maatregelen
daar beter op richten. Hoe we dat inzicht nog beter kunnen verkrijgen, werken we uit in het
vervolg.
Gesloten plaatsingen
De Nationaal Rapporteur constateert dat het plaatsten van minderjarige slachtoffers van
mensenhandel in een instelling voor gesloten jeugdhulp te vaak gebeurt. Volgens de monitor
ontbreekt expertise en een veilig alternatief in de vorm van passende en gespecialiseerde
ambulante hulp.
Juist het zeker willen stellen van de veiligheid van het slachtoffer maakt het begrijpelijk dat
gekozen wordt voor plaatsing in de gesloten jeugdhulp, omdat dan voorkomen kan worden dat een
slachtoffer door anderen onttrokken wordt aan de hulp die het slachtoffer nodig heeft. Dit laat
onverlet dat ook voor deze slachtoffers geldt dat we willen voorkomen dat zij in de gesloten
jeugdhulp geplaatst worden en – als dat wel nodig is – dat ook voor hen de gesloten jeugdhulp
beter wordt: kleinschaliger en minder repressief. Om dat te bevorderen hebben de elf
coördinerende gemeente middelen ten behoeve van gesloten jeugdhulp gekregen. In 2020 heeft
het ministerie van VWS 33,5 miljoen euro uitgekeerd om de transitie naar kleinschaligheid verder
te stimuleren. In 2021 hebben deze elf gemeenten 5 miljoen euro uitgekeerd gekregen om de
huidige separeerruimtes om te bouwen tot kindvriendelijke afzonderingsruimten. 1
Op 13 oktober 2021 heeft de staatssecretaris van VWS het wetsvoorstel ‘rechtspositie gesloten
jeugdhulp’ ingediend dat door verbetering van de rechtspositie ook moet bijdragen aan een minder
repressief klimaat in de gesloten jeugdhulp.2 Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat bij de
toepassing van vrijheid beperkende maatregelen het “nee, tenzij”-beginsel wordt gehanteerd. Ook
is in dit wetsvoorstel bepaald dat de kinderrechter bij de beslissing om een jeugdige gesloten te
plaatsen, ook toetst of er geen minder ingrijpende maatregelen mogelijk zijn.
Handelingsperspectief B. Zorg, gebruikmakend van dit inzicht, voor een geïnformeerd
mensenhandelbeleid bij gemeenten en bij landelijke branches, waaronder een inkoopbeleid van
zorg dat aansluit op de lokale problematiek.
Geïnformeerd beleid, gebaseerd op concrete inzichten en lokale informatie, is effectiever beleid.
Maatregelen kunnen op die manier minder generiek, en dus beter gericht en afgestemd op
specifieke situaties en doelgroepen worden ingezet. Ook het inkoopbeleid is daar onderdeel van en
kan op die manier nog beter worden ingezet om lokaal de juiste interventies en expertise in te
kopen.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inkoop van jeugdhulp en ondersteuning in het kader van
de Wmo en de Jeugdwet. Het Rijk ondersteunt gemeenten en aanbieders bij het proces van inkoop
en aanbesteden. Het inkoopproces krijgt op verschillende manieren aandacht en wordt ook
meegenomen in de op te stellen Hervormingsagenda Jeugd. Dit blijft een aandachtspunt, ook voor
de vervolgaanpak Samen tegen Mensenhandel.

1
2

Staatscourant 43111
Kamerstuk 35942, 1-3

Handelingsperspectief C. Zorg voor deskundigheid bij gemeenten en uitvoerende instanties op
het gebied van slachtofferschap van mensenhandel, veelvoorkomende achterliggende
problematiek, en de hulpbehoeften van specifieke slachtoffergroepen.
Dit handelingsperspectief sluit aan bij de eerdergenoemde acties gericht op het ondersteunen van
gemeenten. Aanvullend op deze acties, willen wij twee recente onderzoeken onder uw aandacht
brengen die zien op de gemeentelijke aanpak van mensenhandel. Gemeenten kunnen de
uitkomsten van beide onderzoeken betrekken bij de uitwerking van hun beleidsplannen op het
gebied van mensenhandel.
In de eerste plaats heeft de VNG eind 2021 een onderzoek laten uitvoeren om inzicht te krijgen in
de stand van zaken van het beleid ten aanzien van mensenhandel binnen de gemeenten en de
ondersteuningsbehoeften en/of belemmeringen die binnen gemeenten bestaan.3 Uit dit onderzoek
kwam een aantal interessante conclusies en aanbevelingen naar voren. Deze hebben betrekking
op de voorwaarden waaronder een verdere (door)ontwikkeling van het mensenhandelbeleid op
lokaal en regionaal niveau vorm kan krijgen. Gemeenten geven aan dat het belangrijk is dat de
verbinding tussen zorg en veiligheid gelegd wordt en onderstrepen het belang dat mensenhandel
zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau als thema goed geborgd wordt. Onderdeel daarvan is dat
de aanpak van mensenhandel een college brede verantwoordelijkheid is, waarbij de
verantwoordelijk wethouder goed gepositioneerd moet worden. Gemeenten geven in het
onderzoek ook aan dat het van belang is om burgers bij de aanpak te betrekken.
In de tweede plaats doet het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (hierna: CKM), met
subsidie van JenV, onderzoek in 13 grote- en middelgrote gemeenten naar de aard en omvang van
criminele uitbuiting in relatie tot andere vormen van criminaliteit. Het onderzoek zal naar
verwachting in het tweede kwartaal van 2022 beschikbaar zijn.
Handelingsperspectief D. Zorg op landelijk niveau voor een beleidskader op basis waarvan
gemeenten niet alleen hulp kunnen bieden aan slachtoffers van arbeidsuitbuiting, maar ook aan
slachtoffers van ernstige benadeling.
Het is belangrijk dat slachtoffers die in een uitbuitingssituatie zitten hulp en opvang krijgen en uit
de uitbuitingssituatie gehaald worden om te zorgen voor rust en veiligheid. Het coalitieakkoord zet
in op de modernisering van artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht (Sr) om de vervolging van
daders van mensenhandel te verbeteren. De bescherming van slachtoffers is momenteel sterk
gekoppeld aan het strafrecht. Met de modernisering van artikel 273f Sr zal bezien worden op
welke wijze de kring van slachtoffers aan wie bescherming wordt geboden, kan worden uitgebreid.
Deze huidige systematiek waarbij bescherming van slachtoffers is gekoppeld aan het strafrecht
verschilt met de bestuursrechtelijke aanpak waarbij ernstig benadeelden geen recht op hulp en
beschermingsmaatregelen hebben zoals dat voor slachtoffers van arbeidsuitbuiting wel wettelijk is
geregeld. Wel wordt getracht om de reeds bestaande mogelijkheden ter bescherming van ernstig
benadeelde werkenden in Nederland beter te benutten. Begin 2022 gaat een pilot met CoMensha
van start om opvangplekken te organiseren voor ernstig benadeelden, waarbij géén sprake is van
een geringste aanwijzing van mensenhandel. Daarnaast wordt naar aanleiding van de
aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten ingezet op een betere
informatievoorziening en toegang tot het recht.
Handelingsperspectief E. Zorg voor een duidelijke verwijsstructuur voor professionals om op tijd
hulp te kunnen bieden bij signalen van mensenhandel, en om de verschillende vormen van
jeugdhulp, en de overgang van jeugdhulp naar hulp voor volwassenen, goed op elkaar te laten
aansluiten.
Eén van de aanbevelingen voor de gemeentelijke aanpak is het voorzien in een advies- en
meldpunt om zorgen over mensenhandel te bespreken. Gemeenten kunnen hiervoor aansluiten op
bestaande structuren zoals Veilig Thuis. In 2021 heeft CoMensha met financiële steun van de
staatssecretaris van VWS geïnvesteerd in deskundigheid over mensenhandel bij de Veilig Thuisorganisaties.
Onderzoek aanpak mensenhandel in gemeenten, Rapportage, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
22 november 2021. Het rapport is te vinden op:
https://vng.nl/sites/default/files/202201/rapportage_onderzoek_aanpak_mensenhandel.pdf
3

Daarnaast zijn er voor jongeren waar het op gemeentelijke niveau niet voor lukt om passende hulp
te vinden in elke jeugdregio regionale expertteams jeugd opgericht. Deze expertteams pakken
complexe zorgvragen uit hun regio op, bijvoorbeeld zoals bij (multi)problematiek bij slachtoffers
van mensenhandel, en zoeken samen met gemeenten en aanbieders naar een passende oplossing.
Het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ) heeft de ontwikkeling van deze expertteams
ondersteund. De bovenregionale expertisenetwerken ondersteunen expertteams verder in hun
doorontwikkeling en waar nodig bij het realiseren van oplossingen voor ouders en kinderen.
Om na het 18e jaar gebruik te kunnen blijven maken van de gestarte hulp van voor het bereiken
van deze leeftijd, bestaan al meerdere mogelijkheden. Gemeenten kunnen gebruik maken van de
mogelijkheid tot verlengde jeugdhulp. Er zijn gemeenten die speciale maatwerkbudgetten hebben
ontwikkeld voor jongeren in een kwetsbare positie tussen 16-27 jaar. Wanneer een jongere wordt
behandeld in de jeugd-ggz en deze instelling heeft ook een contract met de zorgverzekeraar van
de cliënt, dan kan de behandeling ook na het 18e levensjaar doorlopen. De behandelaar blijft dan
hetzelfde, alleen de financiering wisselt. Binnen de programma’s Zorg voor de Jeugd en Dak- en
thuisloze jongeren zijn er in de afgelopen vier jaar ruim 22 pilots geweest die hele goede en
bruikbare voorbeelden hebben opgeleverd over hoe zorg gecontinueerd kan worden. De
staatssecretaris van VWS is op dit moment bezig met een vervolg aan deze initiatieven. De goede
voorbeelden worden geborgd en zullen worden gedeeld in het Landelijk Gemeentelijk Netwerk 1627 van de VNG.
Handelingsperspectief F. Zorg voor duidelijke coördinatie, continuïteit en maatwerk in de
hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel in migratiestromen door deze los te koppelen
van verblijfsstatus en het strafrechtelijke proces tegen een eventuele dader.
De Verblijfsregeling mensenhandel in de Vreemdelingencirculaire 2000 heeft een tweeledig doel.
Naast het bieden van bescherming aan mogelijke slachtoffers van mensenhandel, wordt het van
groot belang geacht dat deze slachtoffers aangifte doen. Deze aangiften dragen bij aan de
opsporing van daders van mensenhandel en daardoor hopelijk ook aan het voorkomen van nieuwe
slachtoffers. De vergunning is op dit moment dus verbonden aan het doen van aangifte. Het
huidige beleid biedt echter wel de mogelijkheid om hiervan af te kunnen wijken. Wanneer een
slachtoffer dusdanig getraumatiseerd is dat niet redelijkerwijs verwacht kan worden dat er aangifte
gedaan wordt of als er sprake is van een dusdanig ernstige bedreiging of minderjarigheid, kan het
slachtoffer ook een verblijfstatus verkrijgen zonder aangifte te doen. Dit beleid wordt regelmatig
met betrokken partners besproken.