Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 974

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 oktober 2022
Hierbij stuur ik u het verslag van de informele Energieraad die op 11 en
12 oktober jl. onder Tsjechisch voorzitterschap in Praag plaatsvond.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

kst-21501-33-974
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 974

1

Verslag informele Energieraad 11 en 12 oktober 2022
Op dinsdag 11 en woensdag 12 oktober jl. vond de informele Energieraad
plaats in Praag onder Tsjechisch voorzitterschap. Op basis van recente
ontwikkelingen in de EU-energiecrisis heeft het voorzitterschap besloten
de agenda aan te passen. De lidstaten wisselden van gedachten over drie
onderwerpen: vervolgstappen in de EU-energiecrisis, energiezekerheid
voor de winter en de hervorming van de elektriciteitsmarkt.
Het Internationaal Energieagentschap (IEA) introduceerde de verschillende discussies, op verzoek van het Tsjechische voorzitterschap, door in
te gaan op de huidige geopolitieke situatie en het effect daarvan op de
energiesituatie in de EU. Ten eerste gaf het IEA aan dat de afhankelijkheid
van Russisch aardgas sterk verminderd is door de recente gasbesparing in
de EU en dat de EU gasopslagen goed gevuld zijn voor aankomende
winter. Tegelijkertijd gaf het IEA aan dat er nog steeds onvoorziene
situaties kunnen ontstaan die de leveringszekerheid schaden en riep in dit
kader op tot solidariteit onder de EU lidstaten om de aankomende winter
door te komen. Ten tweede ging het IEA in op de leveringszekerheidssituatie voor de volgende winter. Het vullen van de gasopslagen zal
moeilijker zijn dan voor de aankomende winter door de afname van EU
gasimporten uit Rusland, wereldwijde toenemende vraag na de coronacrisis en relatief beperkte toename in LNG-capaciteit. Tot slot benoemde
het IEA het risico voor verlies van concurrentievermogen van EU
industrieën ten opzichte van andere regio’s door uitgebreide steun en
investeringen aldaar. Het REPowerEU-plan kan bijdragen aan een
verbeterd concurrentievermogen in de EU.
Gedachtewisseling voor vervolgstappen EU-energiecrisis
Tijdens de extra Energieraad van 30 september jl. is gesproken over het
tegengaan van de hoge energieprijzen en is na het eerdere gasbesparingspakket een akkoord bereikt op verdere maatregelen (o.a. ten aanzien
van besparing, inframarginale heffing en solidariteitsbijdrage) om hoge
energieprijzen tegen te gaan. Op deze Raad werd opnieuw over dit
onderwerp gesproken.
De Commissie gaf aan dat Rusland energie inzet als wapen door het
aanbod strategisch te verminderen en dat de EU daarom niet «terug zal
gaan» naar Russisch gas. Dit beeld werd breed gedeeld. De Commissie
stelde dat het belangrijk is om gezamenlijk als EU actie te ondernemen
om verdere stappen te zetten om de hoge energieprijzen te mitigeren. Zij
benadrukte het belang van verdere energiebesparing en solidariteit in de
EU. De Commissie gaf daarbij aan dat hiertoe het afgelopen jaar ook al
veel stappen zijn ondernomen. Ook de lidstaten benadrukten dit in hun
interventies. Hierbij verwezen zij naar de Toolbox van 13 oktober 2021,1 de
noodverordening voor verplichte vulgraden van de gasopslagen,2 de
noodverordening voor gasbesparing3 en het recente pakket aan maatregelen voor interventies op de elektriciteitsmarkt.4 Als mogelijke opties
noemde de Commissie het gebruik van het EU-energieplatform voor het
gezamenlijk inkopen van aardgas, het coördineren van de vultrajecten
voor de gasopslagen, het coördineren en intensiveren van energiediplomatie met betrouwbare partners, het ontwikkelen van een nieuwe,
vrijwillige LNG-benchmark, het verder inzetten op het reduceren van
energiegebruik en het versnellen van de ontwikkeling van hernieuwbare
1

Kamerstuk 22 112, nr. 3247.
Kamerstuk 22 112, nr. 3407.
3
Kamerstukken 29 023 en 21 501-33, nr. 338.
4
Kamerstukken 29 023 en 22 112, nr. 346.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 974

2

energie. De Commissie gaf tot slot aan de uitkomsten van de gedachtewisseling mee te zullen nemen bij het vormgeven van nadere voorstellen.
Deze voorstellen zijn reeds gepubliceerd.5 Uw Kamer ontvangt hierover
spoedig een appreciatie.
Ook de lidstaten benadrukten dat er al veel stappen zijn gezet om de hoge
energieprijzen tegen te gaan. Daarnaast gaven de meeste lidstaten,
waaronder Nederland, aan de bovengenoemde maatregelen in
overweging te kunnen nemen. Omtrent het gezamenlijk inkopen via het
EU-energieplatform benadrukten een aantal lidstaten het belang van
flexibiliteit en vrijwilligheid. Ook gaven lidstaten aan dat er voldoende
rekening gehouden moet worden met de verschillen tussen lidstaten
vanwege energiemix en interconnectiviteit/verbondenheid met (de rest
van) de EU-energiemarkt.
Een significant aantal lidstaten stelde dat het noodzakelijk is om
aanvullend prijsinterventies in de energiemarkten te doen om de hoge
energieprijzen te mitigeren. Zij riepen hierbij op tot het instellen van een
vorm van een (dynamisch) prijsplafond op de groothandelsmarkt voor gas
en/of een prijsplafond op gas gebruikt voor elektriciteitsproductie (het
zogenaamde Iberisch model) met oog voor de leveringszekerheid en
waarbij zij wel onderling verschillende opvattingen hebben over de wijze
van interventie. Andere lidstaten benadrukten de nadelen van dit soort
interventies in de energiemarkt waaronder risico’s voor de leveringszekerheid. Zij gaven verder aan dat het zogenoemde Iberisch model alleen
overwogen moet worden indien dit de leveringszekerheid niet schaadt en
het gasgebruik niet doet toenemen. Daarnaast benadrukten een paar
lidstaten dat eerst geanalyseerd zou moeten worden hoe dit model de
recent overeengekomen inframarginale cap beïnvloedt voordat het
Iberisch model nader overwogen wordt.
Sommige lidstaten gaven aan problemen te zien met het huidige
functioneren van de TTF (Title Transfer Facility) en dat er mogelijk een
prijslimiet in gesteld zou moeten worden op deze handelsplaats. Andere
lidstaten, waaronder Nederland, wezen op dezelfde problemen als bij
prijsinterventies, maar benoemden enkele mogelijkheden voor het
verbeteren van het functioneren en transparantie van de TTF en energiebeurzen; deze lidstaten stonden ook open voor het verkennen van een
mogelijke nieuwe (LNG) benchmark. Tot slot, gaven een paar lidstaten
gaven aan dat er verschillen zijn tussen de financiële mogelijkheden van
lidstaten om huishoudens en bedrijven te ondersteunen bij de huidige
energiecrisis en dat hier aandacht voor moet zijn.
Gedachtewisseling energiezekerheid voor de winter
Tijdens deze gedachtewisseling zijn de lidstaten ingegaan op de situatie
omtrent energiezekerheid, specifiek voor de aankomende winter. Ook de
leden van de Europese energiegemeenschap namen deel aan deze
gedachtewisseling.
De Commissie gaf aan dat de gasopslagen in de EU voor aankomende
winter goed gevuld zijn. Zo zijn in Nederland de gasopslagen voorafgaand
aan de aankomende winter tijdig en adequaat gevuld (bijna 90%) en ook
in de andere lidstaten zijn de opslagen goed gevuld: de totaal aanwezige
opslagcapaciteit in de EU is momenteel voor meer dan 85% gevuld.
Echter, de Commissie benadrukte dat de afgenomen toevoer van gas voor
de komende jaren, mede door de verdere energieonafhankelijkheid van

5

COM(2022)553 en COM(2022)549.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 974

3

Rusland, het vullen van de gasopslagen voor de komende jaren bemoeilijkt. Het is dat kader extra belangrijk om gezamenlijk als EU op te trekken.
Net als tijdens de gedachtewisseling over vervolgstappen omtrent de
hoge energieprijzen, benadrukten lidstaten, waaronder Nederland, het
belang van energiebesparing en specifiek van aardgas. Het besparen van
aardgas is voor zowel de komende winter als de aankomende winters
essentieel. Verder benadrukten lidstaten het belang van goed verbonden
infrastructuur om de leveringszekerheid te verbeteren. Daarnaast gingen
lidstaten in op de rol van het EU-energieplatform om gezamenlijk gas (op
vrijwillige basis) in te kopen. Dit gas zou vervolgens gebruikt kunnen
worden voor het vullen van de gasopslagen in de EU onder coördinatie
van het EU-energieplatform en/of de Commissie. Lidstaten benadrukten
tijdens deze gedachtewisseling opnieuw het belang van EUsolidariteit en
samenwerking met betrouwbare partners om de leveringszekerheid te
garanderen.
Gedachtewisseling hervorming van de elektriciteitsmarkt
De lidstaten hebben van gedachten gewisseld over de langetermijnhervorming van de elektriciteitsmarkt om deze te verbeteren in het kader van
de veranderende energiemix van lidstaten en de EU als geheel door de
energietransitie en met aandacht voor betrouwbaarheid van het
marktmodel.
De Commissie benadrukte dat het huidige marktmodel veel welvaart heeft
opgeleverd en dat het belangrijk is om in de discussie het onderscheid te
maken tussen kortetermijninterventies vanwege de huidige energiecrisis
en langetermijnhervormingen van de elektriciteitsmarkt. Zij gaf aan te
werken aan een impact assessment (verwacht voor eind 2022) waarin
gekeken wordt hoe de lage marginale kosten van hernieuwbare en
koolstofarme energiebronnen meer direct in het voordeel van eindgebruikers kunnen werken en de invloed van de prijs van aardgas op de
elektriciteitsprijs kunnen verminderen. Hierbij benadrukte de Commissie
dat het belangrijk is om de voordelen van een market-based systeem te
behouden bij hervorming van de elektriciteitsmarkt.
Er was breed draagvlak onder de lidstaten om het huidige marktmodel
voor de elektriciteitsmarkt te evalueren en te verbeteren. Een aantal
lidstaten stelden dat de huidige energiecrisis een teken is dat het huidige
marktmodel in zijn geheel niet werkt en zij pleitten voor een ander
marktmodel. Andere lidstaten, waaronder Nederland, gaven aan dat het
huidige marktmodel wel functioneert en wezen daarbij, net zoals de
Commissie op de behaalde welvaart. Wel gaven deze lidstaten aan dat het
huidige marktmodel verbeterd dient te worden om consumenten beter te
beschermen tegen volatiele/hoge energieprijzen, ook met het oog op de
energietransitie.
Naast de verschillende standpunten tussen lidstaten omtrent de
benodigde mate van hervorming waren er uiteenlopende inzichten over
de benodigde snelheid. Een aantal lidstaten stelden dat hervorming zo
snel mogelijk moet plaatsvinden waarbij een enkele lidstaat aangaf dat dit
voor de aankomende winter al zou moeten gebeuren. Veel andere
lidstaten, waaronder Nederland, gaven net zoals de Commissie juist aan
dat langetermijnhervorming eerst gedegen analyse en evaluatie behoeft.
Lidstaten benadrukten dat de hervorming sneller zou moeten plaats-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 974

4

vinden dan de vorige hervorming die tot het Clean Energy package van
20196 leidde.
Een aantal lidstaten wezen op de rol van opslag en flexibiliteit in het
toekomstig energiesysteem door het groeiende aandeel van
hernieuwbare energiebronnen. Hervorming van het marktmodel zou
hiermee rekening moeten houden. Ook wezen een aantal lidstaten op het
belang van langetermijncontracten voor hernieuwbare energie om deze
energiebronnen in het marktmodel te integreren. Ook wezen een paar
lidstaten op de hoge ETS-prijzen en riepen op tot (tijdelijke) opschorting
van het ETS-systeem. Tot slot benadrukten lidstaten dat investeringen in
verbetering van infrastructuur ook essentieel zijn voor de leveringszekerheid, energietransitie en mitigeren van de hoge energieprijzen.

6

COM(2016) 860, Kamerstuk 34 663, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-33, nr. 974

5