Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2408

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2021
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van
21 september 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.P.M. Knapen

kst-21501-02-2408
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

1

VERSLAG RAAD ALGEMENE ZAKEN 21 SEPTEMBER 2021
Op dinsdag 21 september vond een Raad Algemene Zaken (RAZ) plaats.
De waarnemend Minister van Buitenlandse Zaken was verhinderd om aan
deze vergadering deel te nemen. Nederland werd vertegenwoordigd door
de Permanente Vertegenwoordiger van Nederland bij de EU.
Prioriteiten Sloveens voorzitterschap
Het voorzitterschap verwees naar de informele RAZ van 22–23 juli jl., die
voornamelijk in het teken stond van de presentatie en uitgebreide
bespreking van de prioriteiten van het voorzitterschap. Het voorzitterschap gaf aan dat de prioriteiten grotendeels in lijn zijn met Commissievoorstellen zoals die door Commissievoorzitter Von der Leyen naar voren
waren gebracht in de Staat van de Unie op 15 september jl. Het voorzitterschap stipte kort de 4 pijlers van het programma aan, met als eerste pijler
de weerbaarheid, het herstel en de strategische autonomie van de EU. Het
voorzitterschap benoemde dat er een belangrijke stap voorwaarts is gezet
met de gezondheidsunie, en verwees hierbij naar de Health Emergency
Preparedness and Response Authority (HERA) als door Commissie
gepresenteerd op 16 september jl. Over dit voorstel komt uw Kamer een
BNC-fiche toe. Daarnaast onderstreepte het voorzitterschap nadruk te
willen leggen op een snelle implementatie van het EU-herstelinstrument
Next Generation EU. Onder pijler 1 valt ook de inzet voor de eerste
maanden van het voorzitterschap om een effectieve reactie op migratieen veiligheidsuitdagingen te formuleren. Het voorzitterschap verwees
naar de gebeurtenissen in Belarus en Afghanistan om te onderstrepen dat
het van belang is om de EU beter voor te bereiden op toekomstige crises.
De tweede pijler betreft de Conferentie over de Toekomst van Europa. Het
voorzitterschap onderstreepte de noodzaak om na de start van het proces
de aandacht te richten op de inhoud en te luisteren naar de visie van
burgers. De derde pijler heeft betrekking op de Europese manier van
leven. Het voorzitterschap herhaalde zijn toezegging de rechtsstaat
centraal te stellen in zijn programma. In dit kader zal het in navolging van
de twee voorgaande voorzitterschappen, de algemene en landenspecifieke rechtsstatelijkheidsdialoog op basis van het jaarlijkse Rechtsstaatrapport van de Europese Commissie voortzetten. Ook is het voornemens
om de artikel 7-procedures tentatief te agenderen voor de Raad Algemene
Zaken van 14 december 2021. Onder de vierde en laatste pijler werd een
geloofwaardige en veilige EU toegelicht. In dit kader stond het voorzitterschap stil bij de inzet op het uitbreidingsproces met de Westelijke Balkan
en het strategische belang hiervan. Uitbreiding is volgens het voorzitterschap niet alleen voor de partners nodig, maar ook voor de EU, vooral als
de EU op het wereldtoneel meer verantwoordelijkheid wil nemen.
Geannoteerde agenda Europese Raad 21–22 oktober
Tijdens de bespreking van de geannoteerde agenda van de Europese
Raad (ER) van 21 en 22 oktober a.s. spraken de lidstaten hun steun uit
voor de geagendeerde onderwerpen: COVID-19, digitalisering, ASEM-Top,
EU Oostelijk Partnerschaptop, COP-26 over klimaat en COP-15 over
biodiversiteit. De rode draad in de discussie was de EU als mondiale
speler. Over het belang daarvan was overeenstemming, maar over hoe dit
uit te werken, bijvoorbeeld op het terrein van digitalisering en de
samenwerking met internationale partners, liepen de standpunten uiteen.
In het kader van deze discussie noemden enkele lidstaten het AUKUSveiligheidspact. Ten aanzien van de top met het Oostelijk Partnerschap gaf
een aantal lidstaten aan dat een goede voorbereiding van belang was en
dat het nodig was om nieuwe impulsen te geven aan de relatie om deze
goed te houden. Ten aanzien van de COP-26 en COP-15 was het breed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

2

gedeelde geluid dat de EU een voortrekkersrol vervulde en dat het zaak
was zoveel mogelijk andere landen mee te krijgen. Nederland heeft in dit
kader aandacht gevraagd voor klimaatadaptatie. Een aantal lidstaten gaf
aan graag te spreken over de hoge energieprijzen tijdens de ER. Andere
lidstaten zouden graag spreken over internationale handel. Ook waren er
lidstaten die verder wilden spreken over migratie, voortbouwend op de ER
van juni dit jaar.
EU-coördinatie COVID-19
Vicevoorzitter van de Europese Commissie Šefčovič leidde deze
bespreking in en wees op het advies van de EMA en ECDC over een derde
vaccinatie. Hij noemde dat er nu geen bewijs is om deze breed in te
zetten, maar dat deze wel nodig kan zijn voor personen met een verzwakt
immuunsysteem. Verder gaf hij aan dat er genoeg vaccins zijn om
iedereen boven de 12 in de EU te vaccineren. In lijn hiermee heeft de
Commissie vijf voorovereenkomsten afgesloten met producenten
waarvan de vaccins momenteel beoordeeld worden door de EMA. Ten
aanzien van internationale solidariteit gaf Commissaris Šefčovič aan dat
de Commissie werkt aan drempelloze donatie aan derde landen, vanuit
lidstaten en direct van de producent. Tot slot stond hij stil bij de herziening
van Raadsaanbevelingen 1475 (beperkingen op het vrije verkeer) en 912
(inreisverbod). Lidstaten lijken alle voor herziening te zijn, maar over de
toekomstige invulling lopen de ideeën uiteen. Nederland benadrukte in dit
verband de criteria te willen aanpassen en daarbij elementen als
vaccinatiegraad en ziekenhuisopnames mee te wegen. Tijdens de
bespreking gaven lidstaten onder meer aan tevreden te zijn over de
samenwerking op terrein van vaccininkoop en het Digitale Covid
Certificaat (DCC). Nu was het zaak om met derde landen equivalentie van
de DCC overeen te komen en herstelbewijzen te kunnen gaan verstrekken
op basis van snelle antigeentesten. Verder werd er stilgestaan bij
vaccinatietwijfel, desinformatie en de rol van sociale media hierbij. Tot
slot werd kort ingegaan op het al dan niet voortzetten van het exportautorisatiemechanisme en of er andere manieren zijn om transparantie inzake
export van COVID-19 vaccins te creëren.
Relatie EU-VK
De leden van de Raad Algemene Zaken stonden stil bij de stand van zaken
van de relatie tussen de EU en het VK, waarbij de nadruk lag op de
implementatie van het Protocol Ierland/ Noord-Ierland (hierna: Protocol).
Vicevoorzitter van de Europese Commissie Šefčovič gaf een terugkoppeling van zijn bezoek aan Noord-Ierland en Ierland op 9 en 10 september
jl. Dit bezoek onderstreept volgens hem de noodzaak om met alle
betrokken partijen te zoeken naar praktische oplossingen voor de
problemen zoals opgebracht door het VK en de Noord-Ierse gemeenschappen, binnen de kaders van het Protocol. Daarom zoekt de
Commissie momenteel, in dialoog met het VK, naar technische oplossingen op verschillende onderwerpen, zoals sanitaire en fytosanitaire
(SPS) controles, medicijnen en BTW. De Commissie spant zich hierbij in
om tot gezamenlijke oplossingen te komen, maar zal daarbij tevens
blijven benadrukken dat beide partijen zich dienen te committeren aan de
overeengekomen internationaalrechtelijke verplichtingen. Indien een
gemeenschappelijke uitkomst uitblijft, behoudt de Commissie zich het
recht voor om verdere (juridische) stappen te nemen. De integriteit van de
Interne Markt, de bescherming van de Goede Vrijdag (Belfast) Akkoorden
en EU-eenheid blijven leidende principes in deze aanpak.
Nederland heeft, net als de andere lidstaten die het woord namen, steun
uitgesproken voor de aanpak van de Commissie en het belang van
dialoog met het VK door zowel de Commissie als de lidstaten. Daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

3

heeft Nederland onderstreept dat het de aanpak van de Commissie kracht
heeft bijgezet tijdens het bezoek van de Minister-President aan het VK op
17 september jl.
Wetgevend Programma: Annual Foresight Report en Letter of
Intent
Vicevoorzitter Šefčovič presenteerde het 2021 Strategic Foresight Report:
«The EU’s capacity and freedom to act». De mededeling staat in het teken
van de open strategische autonomie van de EU. In deze mededeling
zoomt de Commissie in op de geopolitieke dimensie van weerbaarheid
(het thema van het Strategic Foresight Report van 2020). Vertrekpunt is de
vraag wat het betekent om de open strategische autonomie en het
mondiale leiderschap van de EU naar een hoger niveau te brengen in een
meer en meer multipolaire wereldorde.1
Veel lidstaten, waaronder Nederland, complimenteerde de Commissie
met het strategic foresight netwerk, dat wordt gezien als een nuttig
instrument voor beleidsvorming. Ook was er een grote mate van
eensgezindheid over de inhoud en analyse van het Strategic Foresight
Report. Hoewel het concept «open strategische autonomie» nog niet door
iedereen hetzelfde wordt uitgelegd, was er deze keer geen discussie over
het concept als zodanig. Nederland onderstreepte het belang van
analyseren van kwetsbaarheden, het vergroten van weerbaarheid en
samenwerking, inclusief internationale samenwerking. En sprak tevens
hoop uit dat de bevindingen van het rapport zullen neerslaan in wetgevingsprogrammering en bijdragen aan een collectief begrip van open
strategische autonomie.
Vicevoorzitter Šefčovič gaf een korte toelichting op de Letter of Intent2 die
Commissievoorzitter Von der Leyen aan de voorzitters van de Raad en het
Europees Parlement zond op 15 september jl. in het verlengde van de
Staat van de Unie. In reactie klonk in algemene zin waardering van de
lidstaten. Zij gaven daarbij aan de definitieve voorstellen af te wachten.
Het voorzitterschap schetste het vervolg in het kader van de wetgevende
programmering. In oktober verschijnt het Commissiewerkprogramma
waarover de Raad in het najaar zal spreken. Vervolgens zal het voorzitterschap namens de Raad met het Europees Parlement en de Commissie
spreken om tot een gezamenlijke verklaring te komen inzake wetgevingsprioriteiten. De grondslag hiervoor staat in het Interinstitutioneel Akkoord
Beter Wetgeven uit 2016.
Conferentie over de Toekomst van Europa
Het voorzitterschap gaf een presentatie over de ontwikkelingen rond de
Conferentie over de Toekomst van Europa. Allereerst noemde het
voorzitterschap de EU-burgerpanels, waarvan de eerste op
18–19 september in Straatsburg heeft plaatsgevonden. In totaal zijn er
4 panels, die ieder een cluster aan thema’s bespreken3; 1) Een sterkere
economie, sociale rechtvaardigheid en werkgelegenheid, en onderwijs,
cultuur, jeugdzaken en sport, en digitale transformatie; 2) Europese
democratie, en waarden en rechten, rechtsstaat, veiligheid; 3) Klimaatverandering en milieu, en gezondheid; 4) De EU in de wereld, en migratie. In
de eerste bijeenkomst van het eerste panel hebben 200 willekeurig
geselecteerde burgers de eigen agenda en de prioriteiten vastgesteld. Elk
1

Uw Kamer gaat binnenkort conform de EU informatie afspraken een kabinetsappreciatie over
deze mededeling toe.
2
state_of_the_union_2021_letter_of_intent_en.pdf (europa.eu).
3
https://futureu.europa.eu/pages/panels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

4

panel zal 3 keer bijeenkomen, met als doel concrete aanbevelingen te
doen voor de plenaire vergadering. Daarnaast ging het voorzitterschap in
op de oprichting van werkgroepen. De meerderheid van lidstaten,
waaronder Nederland, is van mening dat de Conferentie een slanke
structuur moet hebben, en dat werkgroepen van waarde kunnen zijn in
het faciliteren van de plenaire vergadering door het inhoudelijk voor te
bereiden. De werkgroepen dienen echter niet als vervanging van de
plenaire vergadering, en moeten de institutionele structuur van de
Conferentie niet onnodig verzwaren. Binnenkort zal de Raad van Bestuur
besluiten over de oprichting van werkgroepen, de deelname daaraan en
de wijze van terugkoppeling aan de plenaire vergadering. Ook is in de
Raad gesproken over de agenda van de plenaire vergadering van
22–23 oktober a.s., waar de Raad van Bestuur binnenkort over besluit.
Naar verwachting zal tijdens de plenaire vergadering worden gesproken
over de inbreng die tot dan toe geleverd is op het meertalig digitale
platform. De Commissie zal op 15 oktober a.s. een rapport hierover
publiceren, in navolging van het rapport dat 15 september jl. is gepubliceerd.4 Ook wordt er overwogen om in de plenaire vergadering te spreken
over de activiteiten en burgerconsultaties in lidstaten, en de eerste
uitkomsten daarvan. In de discussie gaven enkele lidstaten een samenvatting van de activiteiten en consultaties die zij nationaal organiseren in
het kader van de Conferentie. Tot slot vroegen een aantal lidstaten
aandacht voor de communicatie rond de Conferentie, om de zichtbaarheid
en daarmee de deelname vanuit de samenleving te vergroten.
Meerdere lidstaten verwezen in hun interventie naar de transparency
pledge5, een initiatief van Nederland, Duitsland en Denemarken. Via deze
pledge zeggen betrokkenen vanuit het EP, de Raad en de Commissie toe
om zich in te zetten voor meer transparantie in de EU en om transparantie
aandacht te geven als onderwerp tijdens de Conferentie. Nederland
onderstreepte dat dit een belangrijk initiatief is en dat het goed zou zijn als
alle 27 lidstaten zich zouden aansluiten bij de pledge. Ook benadrukte
Nederland dat de pledge niet iets eenmaligs moet zijn, maar dat het
belang van transparante besluitvorming een onderwerp is waar structureel aandacht voor moet zijn. De pledge is vervolgens op 23 september
jl. gelanceerd en door alle lidstaten, 37 leden van het EP en drie Commissarissen ondertekend.
In het commissiedebat over de Conferentie over de Toekomst van Europa
van 12 mei jl. is toegezegd navraag te doen naar de kosten en financiering
van de Conferentie. Uit deze navraag blijkt dat er vanuit de EU-instellingen
geen gezamenlijk en aangewezen budget bestaat voor de Conferentie. De
EU-instellingen financieren de activiteiten uit eigen bestaand budget. De
EU-instellingen en lidstaten nemen ieder een deel van de kosten die tot
dusver zijn gemaakt op zich. Zo dekt het Europees Parlement (EP)
momenteel de kosten voor de plenaire vergaderingen, inclusief de kosten
die samenhangen met het vertalen van de plenaire vergaderingen in
Straatsburg. Lidstaten nemen de kosten voor reis- en verblijf van de
nationale burgervertegenwoordigers naar bijeenkomsten in het kader van
de Conferentie op zich. De Raad draagt onder andere tot dusver bij met
vertalingen van documenten en tolken. Naar verwachting zullen deze
vertaalkosten en de kosten voor het houden van de Europese burgerpanels de grootste kostenposten bedragen. Voor wat betreft dit laatste
heeft de Europese Commissie een externe partij gecontracteerd, deze
contracten zijn openbaar en in te zien op het digitale platform.6 De
Commissie tracht de kosten zoveel mogelijk te beperken, bijvoorbeeld
4

https://futureu.europa.eu/pages/reporting.
https://www.permanentrepresentations.nl/permanent-representations/pr-eu-brussels/
documents/publications/2021/09/23/Transparency-pledge.
6
https://futureu.europa.eu/pages/panels.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

5

door het hosten van Europese burgerpanels door universiteiten, zoals
bijvoorbeeld Universiteit Maastricht, en gebruik te maken van het gebouw
van het EP. Op nationaal niveau zijn lidstaten verantwoordelijk voor het
financieren van de eigen nationale burgerconsultaties. In Nederland wordt
dit gefinancierd uit de huidige begroting van Buitenlandse Zaken. Er zijn
vanuit de regering geen additionele middelen voorzien voor het financieren van activiteiten van derden. Het kabinet is voorstander van een
slanke vormgeving van de Conferentie en streeft naar zoveel mogelijk
kostenefficiëntie.
AOB: EU-Zwitserland
Vicevoorzitter Šefčovič gaf een toelichting aan de Raad over de recente
ontwikkelingen in de EU-Zwitserland relatie sinds het Zwitserse besluit
eind mei van dit jaar om de onderhandelingen met de Europese
Commissie over het Institutional Framework Agreement (IFA) te beëindigen. Momenteel is er geen sprake van heronderhandelingen over het
IFA. Eurocommissaris Šefčovič gaf aan dat de EU gecommitteerd blijft in
de zoektocht naar structurele oplossingen om de belangrijke bilaterale
relatie te bestendigen, maar dat de bal nu eerst bij de Zwitsers ligt. Voor
Zwitserse deelname aan EU-programma’s is het van belang dat
Zwitserland zo spoedig mogelijk de betalingsachterstand voor bijdragen
aan het EU-cohesiefonds wegwerkt. De lidstaten steunden de door de
Europese Commissie uitgedragen EU-standpunten en benadrukten het
belang van eensgezindheid.
AOB: terugkoppeling uitkomst EuroMed-9-top 17 september jl.
Ook werd teruggekoppeld over een recente top EuroMed 9, een groep
Zuid-Europese en Mediterrane lidstaten die zaken van gedeeld belang
bespreekt. Deze groep bestaat uit Cyprus, Frankrijk, Griekenland, Italië,
Kroatië, Malta, Portugal, Slovenië en Spanje. Op vrijdag 17 september jl.
spraken de staatshoofden en regeringsleiders en Commissievoorzitter Von
der Leyen elkaar in Athene. Zij spraken onder meer over klimaat. In dit
kader is gesproken over het aankopen van blusvliegtuigen op EU-niveau
en de stijgende energieprijzen. Ook spraken de leiders over het Turkse
optreden in Varosha en het aangekondigde AUKUS-veiligheidspact.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2408

6