Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3023
Vragen van het lid Eijsink (PvdA) aan
de staatssecretaris van Defensie over
de nazorg van militairen na
terugkomst van missie. (Ingezonden
29 mei 2009)
1
Bent u bekend met de artikelen
«Ouders marinier bekritiseren nazorg
Defensie»1, «Zoon gewelddadig terug
van missie»2 en «Ouders marinier
laken nazorg Defensie»3?
2
Is het gebruikelijk dat een
ontslagcommissie «alvast een
dossier» aanlegt over een zaak terwijl
deze zich nog onder de rechter
bevindt en het dus mogelijk is dat
betrokken (militair) ambtenaar wordt
vrijgesproken van enig kwalijk
handelen? Zo ja, kunt u nader
toelichten waarom u dit
wenselijk/noodzakelijk acht?
3
Hoe beoordeelt u de schadelijke
psychische gevolgen die
ingangzetting van een
ontslagprocedure kan hebben voor
betrokken (militair) ambtenaar? Staan
deze gevolgen in verhouding tot de
redenen om te kiezen voor het
ingangzetten van een
ontslagprocedure, zelfs wanneer een
zaak zich nog onder de rechter
bevindt?

KVR36644
2009Z10088
0809tkkvr3023
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

4
Bent u bekend met het onderzoek
waarnaar advocaat Ruperti verwijst
en waaruit zou blijken dat militairen
na terugkeer nog enige tijd in een
toestand van «verhoogde spanning,
paraatheid, waakzaamheid zijn of in
de gevechtsmodus blijven staan»? Zo
ja, op welke manier wordt hier tijdens
het traject na uitzending door u
aandacht aan besteed?
5
Bent u bereid nader onderzoek uit te
laten voeren naar de effecten van
uitzendingen op de psychische
toestand van betrokken militairen na
terugkomst, en aan de hand van de
resultaten van dit onderzoek het
huidige nazorgtraject tegen het licht
te houden? Zo nee, waarom niet?
6
Kunt u een nadere beschrijving geven
van het traject dat uitgezonden
militairen in het algemeen, en de
mariniers die het afgelopen jaar zijn
uitgezonden naar Tsjaad in het
bijzonder, (hebben) doorlopen?
7
In welke mate is er tijdens het traject
na uitzending sprake van een plicht te
laten onderzoeken of, en zo ja welke,
psychische effecten een missie op de
militair heeft gehad?
1

Trouw, 23 mei 2009.
Algemeen Dagblad, 23 mei 2009.
3
www.telegraaf.nl, 22 mei 2009.
2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris De
Vries (Defensie) (ontvangen 22 juni
2009)
1
Ja.
2
Het komt voor dat bij een militair die
zich schuldig heeft gemaakt aan een
strafbaar feit ook het voornemen
bestaat hem wegens wangedrag te
ontslaan. Het is in dergelijk geval niet
nodig om te wachten met het nemen
van een beslissing over het ontslag
totdat in de samenhangende
strafzaak een uitspraak is gedaan. In
de regel is wachten zelfs onjuist,
zoals blijkt uit de jurisprudentie van
de Centrale Raad van Beroep,
bijvoorbeeld CRvB14 maart 1989, TAR
1989, nr. 102: «De Raad wil niet
uitsluiten dat bijzondere redenen in
een voorkomend geval aanleiding
kunnen geven het verloop van een
strafrechtelijke procedure en het
vonnis, waarin die procedure
resulteert, af te wachten. Als
algemene beleidslijn acht de Raad
een dergelijke gang van zaken echter,
vooral ook gelet op de gescheiden
verantwoordelijkheden van de
strafrechter enerzijds en van het
hanteren van tuchtrechtelijke
maatregelen bevoegde gezag
anderzijds, onaanvaardbaar». Slechts
in bijzondere gevallen kan het beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

6365

zijn te wachten met het nemen van
een rechtspositionele beslissing.
3
Voor de meeste mensen geldt dat
een ontslagprocedure hun
gemoedstoestand beïnvloedt. De
betrokken militair is, in aanwezigheid
van zijn raadsman, gehoord door een
hoor- en adviescommissie
(«ontslagcommissie»). Deze
commissie heeft tot taak de militair te
horen over gedragingen die mogelijk
voor het bevoegd gezag aanleiding
kunnen zijn hem te ontslaan en
daarover het bevoegd gezag te
adviseren. Ten overstaan van de
hoor- en adviescommissie zijn door
betrokkene noch door zijn raadsman
bijzonderheden gemeld die
betrekking hebben op de psychische
toestand van betreffende militair in
relatie tot zijn uitzending naar Tsjaad.
Evenmin zijn dergelijke
bijzonderheden de commissie op
andere wijze gebleken.
In het geval de betrokken militair hulp
zou hebben gezocht, kunnen daar,
gezien de privacywetgeving, zonder
diens toestemming geen nadere
mededelingen over worden gedaan.
4
Ja, zie ook antwoord op vraag 6.
5
In het onderzoek PRISMO worden in
totaal ongeveer 1.000 mensen in de
komende jaren gevolgd ten aanzien
van het ontwikkelen van klachten die
een mogelijke relatie met de
uitzending hebben. Als daaruit
gezichtspunten naar voren komen die
relevant zijn voor de zorg en nazorg
zullen die worden opgenomen in de
lopende zorg- en
nazorgprogramma’s.
Verder wordt het nazorgtraject
voortdurend opnieuw bezien en zo
nodig aangepast op basis van
vraagstellingen uit de praktijk en
ontwikkelingen in de wetenschap.
6
Militairen doorlopen in voorbereiding
op een missie een uitgebreid
opwerkprogramma conform de
aanwijzingen van de Commandant
der Strijdkrachten.
Beide detachementen mariniers die
deelnamen aan EUFOR TSJAAD
hebben ter voorbereiding op hun
uitzending een opwerktraject
gevolgd, waarbij naast militaire
basisvaardigheden, ook aandacht is
geschonken aan missiespecifieke

aspecten. Hiervoor is bij de School
voor Vredesoperaties een
scholingsprogramma gevolgd,
waarin onderstaande onderwerpen
aan bod kwamen:
• Culturele Achtergrond Informatie
• Rechtspositie
• Hygiëne & Preventieve
Gezondheidszorg
• Macht & ethiek
• Mediavoorlichting
• Stress & Trauma
• Actuele informatie
• Contra Inlichtingen & Veiligheid
• Rules of Engagement
• Bedrijfsmaatschappelijk Werk
(MDD)
• Ammunition Awareness
Bovendien hebben beide
detachementen ter afsluiting van hun
opwerktraject een integratieoefening
uitgevoerd, waarbij diverse scenario’s
en incidenten zijn beoefend.
Voor het eerste detachement is op 11
april 2008 een zorgplan gemaakt
waarin alle zorgaspecten voor zowel
de militairen als het thuisfront zijn
vastgelegd. Hierbij gaat het om zorg
voor, tijdens en na de uitzending. Op
9 mei 2008 is in Doorn een
thuisfrontinformatiedag
georganiseerd waar militair en
thuisfront informatie hebben
gekregen over de missie en over het
zorgsysteem bij Defensie.
Voorafgaand aan deze informatiedag
heeft iedere militair van het
detachement op zijn huisadres een
informatiebrochure ontvangen.
Tijdens de missie is voor het
thuisfront op 20 september 2008 in
Doorn een contactdag georganiseerd.
Tijdens deze «midtermdag» is
informatie gegeven over de actuele
situatie in het missiegebied en heeft
het thuisfront beeldmateriaal gezien
van de eenheid. Daarnaast heeft een
psycholoog van de Militaire
Geestelijke Gezondheidszorg een
presentatie gehouden over de
processen die zich kunnen afspelen in
de thuissituatie na terugkeer van de
militair. Iedere 1e relatie van de
militairen is voor deze dag
uitgenodigd.
Aan het eind van de missie is de
eenheid op 20 oktober 2008 via Kreta
teruggekeerd. Op Kreta heeft men
een periode van twee dagen kunnen
wennen aan de overgang van
missiegebied naar thuissituatie.
Tijdens deze twee dagen hebben alle
leden van de eenheid met hun
organieke groep deelgenomen aan
een groepsadaptatiegesprek. Tijdens

dit gesprek, onder leiding van een
ervaren militair gespreksleider en
met begeleiding van een
bedrijfsmaatschappelijk werker, zijn
geen bijzonderheden geconstateerd.
Daarnaast is, zoals altijd bij
uitgezonden eenheden van het
Commando Zeestrijdkrachten (CZSK),
vlak voor vertrek naar Kreta door de
arts van het detachement aan alle
militairen een korte vragenlijst
uitgedeeld. Deze vragenlijst heeft tot
doel om een eventuele zorgvraag
(medisch en psychosociaal) te
identificeren. Voor acute vragen was
medische en psychosociale hulp op
de adaptatielocatie in Kreta aanwezig.
Bij de geretourneerde vragenlijsten
van shift 1 zat één hulpvraag voor de
tandarts en één vraag over mogelijke
stofbelasting.
Na het verlof heeft betrokkene op
3 december 2008 een individueel
terugkeergesprek gehad met een
bedrijfsmaatschappelijk werker. Dit
terugkeergesprek is niet na 12 tot 16
weken na de missie gehouden. Om
operationele redenen is dit gesprek
tijdens een afwikkelweek gehouden.
In deze afwikkelweek zijn ook
medische zaken gecontroleerd.
Op 4 december 2008 vonden, zoals
altijd bij uitgezonden eenheden van
het CZSK, nazorggesprekken met een
arts plaats. Ook betrokken militair
heeft op 4 december een
nazorggesprek gehad met de arts.
Tijdens deze gesprekken worden
eventuele gezondheidsproblemen
naar aanleiding van de uitzending in
kaart gebracht. Wanneer daar reden
voor is, wordt een militair
doorverwezen. Bij zes militairen
werden geringe medische
bijzonderheden genoteerd. Deze
bijzonderheden waren van
voorbijgaande aard en betroffen
lichamelijke klachten.
In april 2009 is door de afdeling
gedragswetenschappen van Defensie
een vragenlijst verzonden aan
militairen en thuisfront. Het invullen
hiervan is niet verplicht. Deelname
aan adaptatiegesprekken en
terugkeergesprekken zijn in het kader
van de personeelszorg wel verplicht.
7
Naast de mogelijkheden voor de
militair om in de door de Defensie
aangeboden of door hemzelf
geïnitieerde contacten met
hulpverleners eventuele problemen
aan de orde te stellen, kan de
commandant, wanneer er op goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

6366

gronden wordt verondersteld dat zijn
lichamelijke of geestelijke gesteldheid
een beletsel vormt om naar behoren
dienst te verrichten, de opdracht
geven om een geneeskundig
onderzoek uit te doen voeren. Zoals
ook in vraag 6 is gemeld, zijn
adaptatiegesprekken (bij einde van de
uitzending) en terugkeergesprekken
(ongeveer drie maanden na de
uitzending) en specifieke
medische controles (zoals
tuberculosescreening) een verplichte
activiteit. Het invullen van de
nazorgvragenlijst die zes maanden na
uitzending wordt aangeboden,
geschiedt op basis van vrijwilligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

6367