Actieagenda
Perspectief 2030

Bestemming
Nederland

Actieagenda
Perspectief 2030
Bestemming
Nederland

Een gezamenlijk engagement van de twaalf provincies en
het ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor
toerisme, leefbaarheid en bestemmingsmanagement.
Oktober 2019

Inhoud
1. Aanleiding

5

2. Partners & governance 9
3. Actieagenda

13

>> A. Landelijke initiatieven 13
>> B. (Boven)regionale initiatieven

15

Tot slot: neem deel aan het discours over
vrijetijd­seconomie in Nederland! 16

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

3.

1.
Aanleiding
In 2018 is met ruim honderd betrokkenen van binnen en buiten
de sector een nieuwe visie voor de Bestemming Nederland
ontwikkeld ten behoeve van het welzijn van alle Nederlanders:
Perspectief 2030. Hieraan hebben vele belanghebbenden,
ondernemers, bewoners, experts en bestuurders een bijdrage
geleverd. Daarmee overstijgt dit perspectief individuele actoren
en raakt dit aan uiteenlopende sectoren en beleidsterreinen.

Perspectief 2030 biedt een kader voor
alle betrokken partijen om, individueel
en gezamenlijk, te werken aan een
recreatief-toeristische sector die naast
aan welvaart ook bijdraagt aan welzijn
en aan een duurzame leefomgeving
(door verduurzaming van vervoer,
­verblijf en vermaak).

een ­andere provincie plaats zal vinden.
Dit engagement voor de komende
jaren is op 30 september 2019, tijdens
een gezamenlijk overleg door de porte­
feuillehouders van de 12 provincies en
de staatssecretaris voor Economische
Zaken en Klimaat, uitgesproken.

Toerisme in Nederland
Perspectief 2030 is gepresenteerd en
goed ontvangen bij de eerste Toerisme
Top op 10 oktober 2018. Het biedt het
ministerie van Economische Zaken en
Klimaat (EZK), de twaalf provincies en
andere overheden, ondernemers en
branche- en marketingorganisaties
een middellangetermijnperspectief en
daarmee een kader voor toekomstige
activiteiten en beleid.
De twaalf provincies en het ministerie
van EZK werken het Perspectief
– ondersteund door het Nederlands
Bureau voor Toerisme en Congressen
(NBTC) – uit tot een Actieagenda,
met als doel coherentie en synergie te
brengen in alle inspanningen. Beide
overheden onderstrepen de visie en
uitgangspunten van het Perspectief
2030. De voortgang van deze agenda
is onderdeel van de jaarlijks terug­
kerende Toerisme Top, die steeds in

Toerisme groeit wereldwijd en ook in
Nederland. Voorzichtige voorspellingen
gaan uit van 29 miljoen buitenlandse
bezoekers in 2030, samen met de
­binnenlandse gasten wordt dit 60 mil­
joen bezoekers. Toerisme levert ons
land veel op. Zo bedroeg de omzet in
de sector volgens het CBS* in 2018
€87,5 miljard (een groei van 6,4% ten
opzichte van 2017). De bestedingen
van binnenlandse toeristen waren
€2,7 miljard euro hoger dan in 2017 en
bedroegen in totaal €51,9 miljard euro
(2018). De bestedingen van buitenland­
se toeristen namen met €2,5 miljard
toe naar €32,5 miljard euro (+8,2%).
Het aandeel van de buitenlandse

* Centraal Bureau voor de Statistiek 2019
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/
35/toeristische-bestedingen-87-5-­
miljard-euro-in-2018

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

t­ oeristen in de bestedingen neemt snel
toe en groeit sterker dan dat van het
binnenlands toerisme. De gastvrijheids­
sector biedt veel (parttime) werk­
gelegenheid (in 2018 791.000 banen,
+27.000 ten opzichte van 2017).
De toegevoegde waarde van de toeris­
tische sector groeide in 2018 met 7,1%
tot €30,4 miljard. Gecorrigeerd voor
prijsveranderingen was de stijging
5,0%, terwijl de Nederlandse economie
in 2018 met 2,6% groeide. Toerisme
heeft volgens het CBS een omvang en
impact vergelijkbaar met de bouw en
de ICT-sector en maakt het fundament
onder de Nederlandse economie
­steviger.
De bijdrage van de sector is echter
breder dan economische baten; toeris­
me kan een belangrijke bijdrage leveren
aan maatschappelijke vraagstukken
waaronder leefbaarheid, door het in
stand houden van voorzieningen die
zonder toeristen niet meer rendabel
zouden zijn. Dit geldt bijvoorbeeld
voor een pinautomaat, een buslijn of
een supermarkt – maar ook voor het
­behoud van een levendig centrum
met winkels en horeca en behoud van
cultureel erfgoed en natuur.

5.

We zien echter dat toerisme ook een
keerzijde heeft; in sommige gebieden
heeft het juist negatieve impact op de
leefbaarheid door verschillende vormen
van overlast en fysieke schade aan
voorzieningen en waarden in een
­gebied. Dit kan zorgen voor weerstand

tegen (groeiend) toerisme en het
­gevoel dat er meer bezoekers komen
dan een gebied of stad aan kan (‘over­
toerisme’). Daarentegen is het in andere
gebieden nog te weinig tastbaar
hoe toerisme kan bijdragen aan het
algemeen belang. Het is soms zo dat

“Toerisme en recreatie zijn van toenemend economisch belang voor
­Nederland maar zorgen ook voor enorme druk op onze hoofdstad en
enkele andere (historische en kust-) locaties en de lokale infrastructuur.
Om het toerisme en de recreatie in goede banen te leiden en de druk
op onze hoofdstad te verkleinen, is spreiding over het land nodig, door
gerichte marketing en samenwerking van regionale en lokale overheden.
Om in te spelen op de toegenomen druk door bezoekers met een recreatief
en toeristisch oogmerk, is het essentieel te zorgen voor: een goede aan­
trekkelijke en ook voor bezoekers heldere inrichting van de openbare
­ruimte, optimale weg- en o
­ v-verbindingen, goede handhaving van orde
en netheid en – voor zover mogelijk – spreiding van attracties.”
Uit: concept Nationale Omgevingsvisie

6.

Nederlanders nog te weinig direct
profiteren van toeristisch bezoek
­(‘ondertoerisme’).
De Raad voor de Leefomgeving en
infrastructuur (Rli) beschrijft in haar
advies van 6 september 2019 onder
de titel ‘Waardevol toerisme; onze
leefomgeving verdient het’ eveneens
de impact die de groei van het toerisme
heeft op de economie, de leefomgeving
en de samenleving. De Rli heeft speci­
fieke aandacht voor wat de overheden
concreet kunnen doen om zowel
­kansen te benutten als om bedreigin­
gen te beheersen. Wij betrekken dit
advies bij de verdere uitwerking van
deze Actieagenda.

Ambitie
Proactief beleid is noodzakelijk om
richting te geven aan het groeiende
toerisme en recreatie. De nieuwe visie
en het verleggen van de focus naar
bestemmingsmanagement helpen ons
de ontwikkelingen en groei in goede
banen te leiden. Zodanig dat welzijn
en economie zich in balans ontwikkelen

en er voldoende draagvlak voor toerisme
en recreatie blijft. Dit moet richting 2030
overal een positieve bijdrage leveren aan
onze brede welvaart door meer uit te
gaan van het gedeelde belang van
­bewoners, bezoekers en bedrijven. Om
dit te kunnen faciliteren zijn in Perspectief
2030 vijf strategische pijlers en drie
­randvoorwaarden geformuleerd:

DE VIJF STRATEGISCHE PIJLERS VAN PERSPECTIEF 2030
1.
LUSTEN EN LASTEN
IN BALANS

2.
NEDERLAND OVERAL
AANTREKKELIJK

3.
TOEGANKELIJK
EN ­BEREIKBAAR

4.
VERDUURZAMEN
MOET

5.
EEN GASTVRIJE
SECTOR

Actief inzetten
op het vergroten
van de lusten van
toerisme voor
iedereen en de
lasten die ermee
gepaard gaan
inzichtelijk krijgen
en tot een mini­
mum beperken.

(andere) Bezoekers
naar andere plek­
ken in Nederland
trekken en/of op
andere momenten
door ontwikkelen
kwalitatief en
aantrekkelijk
­aanbod.

Duurzame mobili­
teitsoplossingen
moeten leiden tot
optimale bereik­
baarheid.

De verantwoorde­
lijkheid van de
sector om te
­verduurzamen,
circulair om te
gaan met grond­
stoffen, vervuiling
en ­verspilling te
­voorkomen en
uitstoot van CO2
te minimaliseren.

Investeren in
­imago, professio­
naliteit en aan­
trekkelijkheid van
de sector.

DE DRIE RANDVOORWAARDEN VAN PERSPECTIEF 2030
1.
TOERISME ALS BELEIDSPRIORITEIT

2.
GEZAMENLIJKE ACTIE- EN
­INVESTERINGSAGENDA

3.
LANDELIJKE DATA ALLIANTIE

De toenemende omvang en het
toenemende belang van de sector
voor Nederland en de complexiteit
van de opgaven vergen beleids­
matige aandacht, intensieve
­afstemming en kennisdeling,
zowel bestuurlijk en ambtelijk als
met de sector, kennisinstellingen
en maatschappelijke organisaties.

Er moet versterkt en versneld
­ingezet worden op bestemmings­
management, (product- en
­gebieds-)ontwikkeling, innovatie,
samenwerking en integraal beleid.
Dit vraagt om een landelijk – en
naar regio gedifferentieerd – actie­
programma waar Rijk, provincies,
ondernemers en marketingorgani­
saties samen invulling aan geven
en de schouders onder zetten.

Data maakt vraagstukken inzichte­
lijk. Goede betrouwbare data,
beschikbaar en vergelijkbaar op
verschillende schaalgroottes, is
noodzakelijk om te kunnen sturen;
er wordt dan ook gewerkt aan een
(onafhankelijke) data-alliantie voor
toerisme tussen Rijk, provincies,
Destinatie Marketing Organisaties,
NBTC, CBS, CELTH en andere
kennisinstellingen.

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

7.

2.
Partners &
governance
Provincies en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat
hebben, ondersteund door het NBTC, het initiatief genomen
voor concretisering van het Perspectief in de vorm van een
aanzet voor een Actieagenda. Andere partijen worden
nadrukkelijk uitgenodigd om uitdagingen en kansen te helpen
benoemen en het oppakken daarvan als een gezamenlijke
verantwoordelijkheid te voelen.

Provincies
Provincies zijn verantwoordelijk voor
het regionaal economisch beleid en de
omgeving. Zij maken daarin afwegin­
gen, ook voor de vrijetijdseconomie.
Provincies zien een gezamenlijke rol
en verantwoordelijkheid bij thema’s
die landelijk van belang zijn / impact
hebben, waaronder toeristische data,
mobiliteit, routenetwerken, vitale
­vakantieparken en nationale parken.
Daarnaast zal iedere provincie – o.b.v.
noodzaak en kansen – de komende
jaren op (boven)regionaal niveau door­
gaan met destinatie-ontwikkeling, –
management en – marketing, passend
bij de benoemde lijnen van het
­Perspectief 2030. Met het stimuleren
van nieuwe ‘cross-over’ producten en
voorzieningen door en voor (samen­
werkende) ondernemers, worden de
kwaliteiten van de regio benut, worden
toeristische profielen versterkt en wordt
optimaal op consumentenvoorkeuren
ingespeeld. Ook dit kan bijdragen
aan spreiding van gasten. De concrete
keuzes en uitwerkingen worden de
komende tijd in alle provincies zicht­
baar bij de uitwerking van het coalitie­
akkoord of collegeprogramma.

In het IPO-bestuur wordt besproken
of het beleidsterrein hernieuwd aan
de agenda van het Inter-Provinciaal
Overleg moet worden toegevoegd ten
behoeve van de horizontale afstemming
onderling en ook om voor het Rijk een
eenduidig aanspreekpunt te vormen.
Deze afstemming wordt belangrijker,
omdat er landelijke kwesties aan de
orde zijn die een goede coördinatie
vereisen. Met en via het IPO wordt
dan ook een jaarlijks gesprek tussen de
12 provincies met de staatssecretaris
voor Economische Zaken en Klimaat
voorbereid.

Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat
Het ministerie van Economische Zaken
en Klimaat is verantwoordelijk voor
het landelijk gastvrijheidsbeleid en is
aanspreekpunt voor bedrijven, belan­
genbehartigers, Destinatie Marketing
Organisaties (DMO’s), kennisinstellingen
en overheidsorganisaties voor gast­
vrijheid gerelateerde kwesties.
Het ministerie van Economische Zaken
en Klimaat heeft beleidsmatig het doel
om de gastvrijheidseconomie duur­
zaam te verder te ontwikkelen, waarbij
zoveel mogelijk regio’s kunnen profite­

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

ren van de maatschappelijke en econo­
mische kansen die het groeiend toeris­
me biedt en waarbij de draagkracht van
regio’s en gebieden niet wordt over­
schreden. Hierbij wordt onder andere
ingezet op het spreiden van bezoekers
doormiddel van het promoten van
minder bekende plekken in ons land
en het ondersteunen van provincies
en regio’s bij bestemmingsontwikkeling
en -management.
Vanuit deze rol en haar verantwoorde­
lijkheid voor het (inkomend) toerisme
­faciliteert het ministerie van EZK
de ­verdere concretisering van de in
Perspectief 2030 neergelegde ambitie.
Een belangrijk beleidsinstrument is de
jaarlijkse subsidie aan het NBTC. Vanaf
2020 zal een verschuiving in de door
NBTC uit te voeren activiteiten plaats­
vinden waarbij op basis van een inte­
grale aanpak, op basis van relevante
data en inzichten, een onderscheidend
profiel wordt gecreëerd, een passend
aanbod wordt ontwikkeld en met
­promotie gewenste gasten worden
verleid een bezoek te brengen aan
deze bestemmingen.
In de nieuwe afspraken tussen EZK en
NBTC staat dat NBTC coördinerende

9.

Dick van der Velde, gedeputeerde provincie Zeeland
“Zeeland herkent zich in de lijnen van Perspectief 2030. Keuzes
voor toerisme moeten altijd in balans zijn met de belangen
van inwoners en omgeving. Het recent gehouden Zeeuws­
brede leefbaarheidsonderzoek zal inzichten bieden voor het
leveren van maatwerk op lokatie. We hechten veel waarde
aan het verzamelen en analyseren van data. Het helpt ons
om verstandige keuzes te maken én om onze regio gericht
te promoten. Daarom is toewerken naar een landelijke
­data-­alliantie, gevoed met regionaal opgebouwde data en
­expertise, een initiatief waar we ons graag bij aansluiten.”

10.

en faciliterende werkzaamheden
­verricht ten behoeve van deze nationale
Actie­agenda. Hierbij wordt opgemerkt
dat de Agenda wordt gevormd door
concrete projecten en dat de coördine­
rende en faciliterende procesinspannin­
gen hieraan dienend en ondergeschikt
in omvang zijn. Hierbij gaat het met
name om de verdere concretisering
van de Actieagenda. NBTC stimuleert
de verbinding tussen de juiste belang­
hebbenden, bijvoorbeeld door het
bouwen van coalities en proposities
en het delen van benodigde kennis
en inzichten.

Ze adviseert over relevante vraagstukken
en kan desgewenst betrokken partijen
steunen bij het stimuleren en initiëren
van activiteiten en projecten.
Naast deze faciliterende rol kan NBTC
partner zijn in de concrete projecten
met provincies en anderen die binnen
de Actieagenda worden benoemd.
In deze eerste versie van de Actie­
agenda is de Landelijke Data ­Alliantie
opgenomen die zich richt op het ont­
wikkelen van een systematiek voor het
delen van kennis over en ­binnen de
vrijetijdssector.
Voor beleidsthema’s die bij andere
ministeries zijn belegd en een link
­hebben met de gastvrijheidssector,
spant EZK zich in om de noodzakelijke
contacten en samenwerking tot stand
te brengen. Hierbij kan worden
­gedacht aan de ministeries van BZK
­(vakantieparken, NOVI en omgevings­
wet), I&W (duurzame mobiliteit, MAAS,
Basisvisie Recreatie Toervaartnet
­Nederland (BRTN), en landelijke
­icoonroutes voor fietsen en wandelen),
SZW (Cao’s en Human Capital),
LNV (Nationale Parken en Wadden),
VWS (sportevenementen), OCW
­(cultuur en erfgoed).

Onze partners
Provincies en Rijk spreken nadrukkelijk
uit dat de Actieagenda een inspanning
vereist van alle betrokkenen en idealiter
een programma is voor en door alle
partners. De provincies gaan de komen­
de periode gemeenten en ook water­
schappen in hun regio benaderen om
het gedachtengoed van P2030 met hen
te delen en te zoeken naar aansluiting
van het Perspectief 2030 op de aan
toerisme gerelateerde plannen. Ook
branche- en koepelorganisaties, lokale
en regionale destinatie marketing­
organisaties, private ondernemingen,
kennisinstellingen, partijen uit de
­domeinen natuur, cultuur, mobiliteit,
ruimtelijke ordening, onderwijs- en
kennisinstellingen wordt gevraagd
ieder op een bepaald moment in
het proces aan te sluiten, hun aandeel
te leveren en hun voordeel met de
samenwerking te doen. Op project­

niveau worden andere partijen vanzelf­
sprekend actief benaderd.
De jaarlijkse ToerismeTop biedt ons
een uitgelezen kans om breed met de
sector in ­gesprek te gaan, kansen te
ontdekken, oplossingen te bespreken
en zaken af te stemmen. Want Neder­
land is meer dan de som der delen.
Door een ­samenhangende benadering
van ­kansen en oplossingen zullen wij
beter slagen om iedere Nederlander
laten profiteren van toerisme.

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

Roy de Witte, gedeputeerde p
­ rovincie Overijssel
“Samen met de netwerkorganisatie Gastvrij Overijssel werkt de
provincie aan de versterking van de vrijetijds­sector in Overijssel.
‘Het ‘Perspectief 2030, bestemming Nederland’ toont aan dat we
daarbij rekening moeten houden met de flinke groei van het aantal
buitenlandse gasten en de wijze waarop we dit combineren met
een leefbare omgeving voor bewoners, bezoekers en ondernemers.
Ik wil met de Overijsselse partners en gemeenten onderzoeken hoe
wij dit ‘bestemmingsmanagement’ vorm ­kunnen geven. Dit is van
groot belang voor duurzame werkgelegenheid, ­leefbaarheid en
een aantrekkelijk en gevarieerd Overijssel.”

11.

3.
Actieagenda
De komende tien jaar vragen een nieuwe kijk en aanpak op
vrijetijdseconomie in Nederland, waarbij kennis, data, regie
en goede samenwerking cruciaal zijn. Voor u ligt de aanzet
voor een rollende agenda die ‘Bestemming Nederland’
toekomstbestendig helpt maken.

Door gerichte aandacht voor de in het
Perspectief 2030 benoemde thema’s
en randvoorwaarden, willen Rijk en
provincies komen tot een duurzame
toeristische ontwikkeling die bijdraagt
aan welvaart, welzijn en een duurzame
leefomgeving. We maken ieder vanuit
de eigen verantwoordelijkheid een
onderscheid in:
A. Landelijke initiatieven; waaraan
het Rijk zich met - verschillende,
zo niet alle - provincies ook de
komende jaren committeert, samen
met andere relevante partners;
B. (Boven)regionale initiatieven, waar
provincies zelf vanuit hun rol als
autoriteit voor regionale economie
mogelijk leidend of stimulerend in
zijn en die als voorbeeld/inspiratie
kunnen dienen voor partijen elders
in het land, omdat ze mede
­invulling en uitvoering geven
aan het Perspectief 2030.

A. Landelijke initiatieven
1. Landelijke Data Alliantie
ministerie EZK (‘meten is weten’)
In de sector is behoefte aan actuele,
volledige – en soms ook nieuwe – data
over de gastvrijheidseconomie t.b.v.
datagedreven beleidsbeslissingen
en het vergroten van de concurrentie­
kracht van ondernemers. Een (onafhan­
kelijke) landelijke data alliantie voor
toerisme en vrijetijd kan hierin voorzien.
Deze alliantie bestaat uit kennisdeelne­
mers die actief zijn op lokaal, regionaal
en landelijk niveau, onder coördinatie
van het NBTC. Met als gemene deler
dat zij willen afstemmen over bestaande
data en kennis, waar nodig via aan­
vullend onderzoek ontbrekende data
willen verzamelen en tot slot de rele­
vante data en inzichten willen delen en
ontsluiten en de ontwikkelingen willen
monitoren. De deelnemers zien vooral
veel mogelijkheden voor verbetering
van data en inzichten op het vlak van
verdieping (meer regionalisering),
­actualisatie en vergelijkbaarheid tussen
regio’s. Op dit moment ligt er een
concept-projectvoorstel bij alle provin­
cies om de LDA met alle 12 provincies
op te pakken en te zorgen voor de

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

projectfinanciering. EZK stelt de inzet
van NBTC en CBS (2019) beschikbaar.
Definitieve besluitvorming hierover
wordt in Q4 2019 verwacht.

2. HollandCity strategie
ministerie EZK (‘spreiding en
merkontwikkeling’)
NBTC zal haar activiteiten op het
­gebied van bestemmingsmanagement
intensiveren. Onderdeel hiervan is het
spreiden van toeristen en het promoten
van minder bekende plekken in ons
land, bijvoorbeeld door middel van de
HollandCity strategie. Hierbij houdt zij
oog voor een goede balans tussen
baten en lasten.
De HollandCity strategie is gericht op
het identificeren van verhaallijnen, die
de unieke geschiedenis van Nederland
op een aantrekkelijke manier in beeld
brengen en die toeristen in staat stelt
Nederland in al zijn bijzondere facetten
te beleven. Hiervoor zijn en worden
specifieke consumentenproducten
ontwikkeld. De betrokken provincies en
gemeenten en (regionale) Destinatie
Marketing Organisaties (DMO’s) werken
met het NBTC samen om aan deze
strategie concreet invulling te gegeven.

13.

3. Actieagenda vakantieparken
ministerie BZK (‘Verduurzamen moet ’)
In november 2018 is de actieagenda
vakantieparken gepresenteerd en on­
dertekend door de minister van Binnen­
landse Zaken en Koninkrijksrelaties,
de provincies Drenthe, Gelderland en
Noord-Brabant, de VNG, RECRON en
maatschappelijke organisaties. Met
de actieagenda worden de provincies,
gemeenten en ondernemers opgeroe­
pen om met een integrale blik naar het
toekomstperspectief van hun vakantie­
parken te kijken. In andere provincies
lopen nog diverse onderzoeken naar
de situatie en wordt later overwogen
of en hoe aansluiting wordt gezocht bij
de landelijke aanpak.

4. Mobiliteit: the seamless journey
ministerie I&W (’mobiliteit’)
Alhoewel reizigers in Nederland met de
OV-chipkaart kunnen reizen en betalen
in alle voertuigen in het openbaar
­vervoer, en Nederland daarmee uniek
in de wereld is, blijkt deze kaart in de
praktijk niet altijd voordelig voor bezoe­
kers uit het buitenland. Ook worden niet
alle toeristische locaties even goed met
het openbaar vervoer ontsloten waar­
door er aanvullend vervoer nodig is.
Het Holland Travel Ticket van de
­Nederlandse ov-aanbieders, dat nu op
alle verkooppunten te koop is, is een
bruikbaar alternatief voor de OV-chip­
kaart. De (internationale) reiziger kan
hiermee voor een vast bedrag onbe­
perkt reizen met trein, bus, tram of
metro en zo eenvoudig op meer plek­
ken komen zonder daarvoor aparte
toegangsbewijzen te kopen.
Ook betalen met de bankpas is inmid­
dels in het openbaar vervoer beproefd.
Het is de bedoeling om dit in 2021
landelijk in het openbaar vervoer
­geïntroduceerd te hebben. Dit maakt
het voor toeristen nog eenvoudiger
om te reizen in het OV en te betalen
voor de ritten.
Samen met het Rijk zoeken provincies
naar nieuwe manieren van vervoer
om de leemtes in het OV-netwerk te

14.

dichten en mensen te verleiden om op
plekken te komen die reguliere bezoe­
kers minder snel vinden. Te denken valt
aan autonoom vervoer en ‘mobility as
a service’ oplossingen. Parallel daaraan
is ook het digitaal ontsluiten van derge­
lijke oplossingen samen met het ov-­
netwerk, inclusief (naar de toekomst
toe) mobiel betalen (in/uitchecken/
betalen met je mobiele telefoon) nodig.
Slimme oplossingen zijn nodig om juist
het laatste stukje, de zogenoemde
‘the last mile’, beter te faciliteren.
De ov-fiets is hierbij nadrukkelijk in
beeld als ook initiatieven uit de markt
met E-bike vervoer. Idealiter zijn ze
gekoppeld aan hetzelfde vervoersbewijs
en zo mogelijk gekoppeld aan de toe­
gang tot attracties om daarmee ook
gericht bij te dragen aan spreiding
van toeristen.

5. Nationale Parken Nieuwe Stijl
ministerie LNV (‘spreiding’)
Provincies met Nationale Parken stimu­
leren (de doorontwikkeling van) een
toeristisch perspectief als (inter-)natio­
nale aantrekkelijke bestemming voor
deze parken en hun rol in en voor de
omgeving (biodiversiteit, aantrekkelijke
woonomgeving en cultureel erfgoed).
De mogelijkheden voor bezoek,
­beleving en betekenis worden in
samen­werking met de besturen van
de ­Nationale Parken verder uitgewerkt.
Hierbij wordt de brief van de minister
van LNV van 26 juli 2019 over de
­Standaard voor Nationale Parken Nieuwe
Stijl betrokken. Zij stelt €6 miljoen
­beschikbaar voor de Nationale Parken
die de transitie naar Nationale Parken
Nieuwe Stijl mogelijk willen maken.
Daarnaast stimuleert LNV duurzaam
toerisme in het Waddengebied. Rijk, de
provincies Noord-Holland, Friesland en
Groningen en Duitsland en Denemarken
werken hiervoor onderling samen.

6. Nationale Omgevingsvisie
(NOVI)
ministerie BZK (‘leefbaarheid’)
In het op 20 juni 2019 verschenen
ontwerp voor de Rijksvisie op de leef­
omgeving: ‘’de Nationale Omgevings­

visie (NOVI)’’, wordt het welzijn van de
inwoners van Nederland mede afhan­
kelijk gesteld van de kwaliteit van onze
leefomgeving. Volgens de NOVI is
toerisme en recreatie van toenemend
(economisch) belang en is betere sprei­
ding van toeristen over heel Nederland
een methode om de kwaliteit van de
leefomgeving positief te beïnvloeden.
Overheden werken daartoe samen aan
een goede, aantrekkelijke – en ook
voor bezoekers – heldere inrichting van
de openbare ruimte, optimale weg- en
ov-verbindingen, goede handhaving
van orde en netheid en – voor zover
mogelijk – spreiding van attracties.
De NOVI wordt begin 2020 definitief.
Vanaf 2021 treedt de nieuwe
­Omgevingswet in werking.

7. Sportevenementen
ministerie VWS (‘spreiding’)
In het kader van het Sportakkoord;
’Topsport die inspireert!’, ontwikkelen
het ministerie van VWS, NOC*NSF/
sportbonden, gemeenten en provincies
een gezamenlijke sportevenementen­
strategie en -agenda voor de komende
10 jaar. Deze moeten recht doen aan
de diversiteit van sporten maar ook
zorgen dat grote sportevenementen in
tijd én over Nederland worden gespreid.
Daarbij is oog voor de vijf strategische
pijlers uit het Perspectief 2030 en deze
actieagenda.

8. ErfgoedTelt
ministerie OCW (‘leefbaarheid’)
Het ministerie van OCW versterkt de
relatie tussen cultuur, erfgoed, de vrije­
tijdseconomie en de leefomgeving. Zo
wordt samengewerkt met het NBTC, bij
interdepartementale trajecten zoals de
Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en
heeft de regio een belangrijke rol in het
cultuur en –erfgoedbeleid van het Rijk.
Bij cultuursubsidies spelen regionale
spreiding en landelijk, dan wel regio­
naal, belang een rol. Ten behoeve van
de cultuurnota hebben 15 regio’s
­(samenwerkingsverbanden van provin­
cies en gemeenten) in 2019 ook eigen
cultuurprofielen opgesteld. De Rijks­
dienst voor Cultureel Erfgoed (RCE)
stimuleert de kennis en kunde over

behoud, ­ontwikkeling en exploitatie
van erfgoed in den brede en voert
diverse financiële regelingen uit voor
de instandhouding van erfgoed.
In 2018-2020 wordt in totaal € 95 miljoen
extra geïnvesteerd in restauratie, her­
bestemming en verduurzaming van
(grote) monumenten omdat zij van
belang zijn voor de kwaliteit van
de leefomgeving voor bezoekers én
bewoners. De besteding hiervan is
met de provincies afgestemd.
Om de bijdrage van erfgoed aan onze
leefomgeving verder te versterken is
via de ErfgoedDeal in 2019 - 2022 € 20
miljoen beschikbaar. Het gaat dan om
projecten op gebied van onder andere
1) stedelijke groei en krimp, 2) erfgoed
als basis voor een omgevingsvisie en 3)
kennis en dialoog. Provincies en ge­
meenten participeren in de ErfgoedDeal.
Voor de ontwikkeling en implementatie
van kerkenvisies (leegstand, instand­
houding en herbestemming) is voor
gemeenten in 2018 - 2021 € 13,5
­miljoen beschikbaar.
Het NBTC voerde in 2018 een onder­
zoek uit naar het toeristisch potentieel
van religieus erfgoed.

Het ministerie van OCW verkent of en
hoe Nederland aan moet sluiten bij
het programma Culturele Routes van
de Raad voor Europa, ter versterking van
kennisdeling en promotie van routes.

9. Betere samenwerking/
afstemming/regie
Elk jaar vindt een landelijke Toerisme
Top plaats, steeds in een andere pro­
vincie. Het streven is om voor 2030 12
Toppen te organiseren, zodat vertegen­
woordigers van de sector, overheden
en intermediairs elkaar treffen en zich
laten informeren en inspireren over en
door ontwikkelingen in Nederland en
daarbuiten. ‘Good practices’ worden
besproken en lands brede contacten
gelegd. Voorafgaand aan deze top
vindt een afstemmingsoverleg plaats
tussen het ministerie van EZK en de
provincies in een jaarlijks te houden
‘’vrijetijdsberaad’’.
Vier keer per jaar is er een vakberaad
van de provincies rondom de vrijetijds­
economie. Het ministerie van EZK en
NBTC maken hier vanaf Q4 2019 deel
van uit.

Actieagenda Perspectief 2030 | Bestemming Nederland

B. (Boven)regionale
initiatieven
Projecten die op (inter-)provinciaal
niveau worden geïnitieerd en georgani­
seerd genieten mogelijk weinig lande­
lijke bekendheid, maar dragen wel
wezenlijk bij aan de doelstellingen en
uitgangspunten van Perspectief 2030.
Ze verdienen landelijke uitstraling van­
uit een voorbeeld- of inspiratiefunctie.
Op de jaarlijkse landelijke Toerisme Top
komen deze projecten aan de orde.
Het gaat om onder andere:

1. Bestemmingsontwikkeling en
management (’lusten en lasten in
balans/spreiding’)
Op provinciaal of (boven)regionaal
niveau wordt met ondersteuning van
de Destinatie Marketing Organisaties
(DMO’s) ingezet op de (her)ontwikke­
ling van gebieden, producten, diensten
en voorzieningen met/door (regionaal/
lokaal) bedrijfsleven, branches en maat­
schappelijke organisaties dan wel op
het adviseren daarover door middel
van kennis, expertise en netwerk.
Dit gebeurt op basis van de unieke
kwaliteiten van de betreffende regio(-’s),
gastprofielen en hun identiteit.

15.

Mona Keijzer, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
“Ik ben erg blij met dat ik met provincies de stap naar een Actieagenda
zet en nodig andere partijen van harte uit hierbij aan te sluiten.”

De ­focus kan liggen op het ontlasten
van gebieden of op het (versneld)
­ontwikkelen van gebieden met een
toeristisch potentieel, waar economisch
en maatschappelijk voordelen te beha­
len zijn.

2. Routenetwerken voor
ontdekken en bewegen (‘spreiding’)
De provincies bepalen hun koers ten
aanzien van (nieuwe) routes voor wan­
delen, erfgoed, fietsen en varen. Daar­
bij wordt aansluiting gezocht bij, of
vindt uitwisseling plaats met, de Holland­
City strategie (verhaallijnen DutchDNA),
worden nieuwe verhalen en (regionale)
iconen ontwikkeld en vindt vertaling
ervan plaats in bijhorende (boekbare)
consumentenproducten, in lijn met het
Perspectief 2030, de kernkwaliteiten
van de betreffende regio en de ge­
wenste consumentenprofielen. Nieuw
routes worden vanzelfsprekend ontwik­
keld in samenwerking met DMO’s,
routebureaus, bedrijfsleven en maat­
schappelijke/culturele organisaties.

3. Mobiliteit (‘bereikbaarheid’)
Provincies zijn, ook in hun concessie­
verlening voor openbaar vervoer, attent
op de invulling van de zogenoemde
‘last mile’. Vernieuwende concepten als
E-bike, ‘(smart) mobility as a service’,
transport over water en door onder­
nemers ontwikkelde en onderhouden
buslijnen, worden verwelkomd en
­gestimuleerd.

4. Human Capital (‘een gastvrije
sector’)
De provincies kunnen initiatieven vanuit
de sector ondersteunen die ook bijdra­
gen aan het ontwikkelen van regionale
Human Capital Strategieën waarin
aandacht is voor het opleiden en be­
houden van personeel voor de vrije­
tijdssector. Hiermee wordt de sector

16.

ondersteund in het toevoegen van
waarde door personeel (‘professionali­
seren’). Het doorvoeren van innovatieve
concepten als automatisering en robo­
tisering geven mogelijkheden om
deze waarde verder te verhogen
­(‘bedrijfsinnovatie’).
In andere gevallen kunnen provincies
aan uitwerking van het principe ‘jobs
follow talent’ werken, waarbij de aan­
trekkelijkheid van regio’s bepalend is
voor het aantrekken van kenniswerkers
van buiten. In brede zin kan daarmee
de werkgelegenheid in de regio worden
ondersteund, dus niet alleen in de
toeristische sector.

5. Aantrekkelijke en gevarieerde
regio; productinnovatie
(’een gastvrije sector’)
Een aantal provincies ondersteunt het
bedrijfsleven bij het ontwikkelen van
nieuwe concepten, veelal op het grens­
vlak van verschillende disciplines. Nieu­
we producten tussen de vrijetijdssector
en disciplines uit Sport, Zorg, Cultuur
(Erfgoed) en Natuur zorgen ervoor
dat de ‘menukaart’ van een regio aan­
trekkelijker en gevarieerder wordt.
Dit draagt bij aan de spreiding van
verschillende typen de consumenten
over Nederland en een nóg gastvrijere
sector.

 ot slot: neem deel aan
T
het discours over vrijetijd­s­
economie in Nederland!
Wij vinden dat samenwerking en af­
stemming tussen de twaalf provincies
en het Rijk noodzakelijk is om de forse
groei van de vrijetijdssector in balans te
houden met de waarden en kwaliteiten
uit de omgeving en het welzijn en de
belangen van de inwoners. Met deze
Actieagenda geven wij hier een eerste
concrete invulling aan en zullen deze
agenda de komende jaren verder
­optimaliseren.
Onmisbaar in een effectieve strategie is
dat ook de gemeenten, het bedrijfs­
leven, de branches én organisaties uit
sport, zorg, cultuur/erfgoed en natuur
onderschrijven dat de draagkracht van
de omgeving en het welzijn van de
bewoners essentiële ingrediënten zijn
voor een gezonde, gastvrije en toe­
komstbestendige vrijetijdssector.
Wij nodigen hen daartoe uit.
Wij zijn verheugd dat er in diverse
provincies, regio’s en steden* inmiddels
samenwerkings-initiatieven zijn gestart
die dit besef willen vertalen in concrete
maatregelen. Idealiter heeft elke regio
een platform of netwerkorganisatie die
zich buigt over oplossingen voor de
geschetste problematiek en een visie
ontwikkelt waarmee vanuit ieders eigen
verantwoordelijkheid een bijdrage
wordt geleverd aan de duurzame
­toeristische Bestemming Nederland.
De eerste aanzet ligt er!

6. Omgevingsvisies en het advies
van de Rli (‘spreiding/een gastvrije
sector’)
De 12 provincies werken met een Om­
gevingsvisie waarin het beleid voor de
omgeving is vastgelegd. De provincies
beoordelen het advies van de Raad
voor de Leefomgeving en Infrastructuur
(Rli) aan het kabinet onder de titel
‘Waardevol Toerisme; onze leefomge­
ving verdient het’ (d.d. 06/09/2019) op
de merites voor de eigen regio.

* Een aantal voorbeelden van door­
vertalingen van Perspectief 2030
die ­inmiddels ter hand zijn genomen:
­Rotterdam Partners, Groningen Toerisme
Coöperatie, Toerisme Alliantie Fryslân,
Utrechtse Heuvelrug, Kansenkaart
Flevoland, Gastvrij Overijssel, Leisure
Valley ­Drenthe, Leefbaar Giethoorn.

Colofon
Een gezamenlijk engagement van de twaalf provincies en
het ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor toerisme,
leefbaarheid en bestemmingsmanagement.
Fotografie
Voorkant Mauritshuis: © Mauritshuis
Binnenzijde Almere: © Visit Flevoland
Pagina 6 Fietsers Rotterdam: © Eric Fecken – Rotterdam Partners
Pagina 8 Utrecht: © Ramon Mosterd – Utrecht Marketing
Pagina 10 Zeeland strand: © Felice Buonadonna – Provincie Zeeland
Pagina 12 Schiphol: © Marie-Charlotte Pezé – Schiphol
Vormgeving
Studio Piraat, Den Haag

Alle teksten mogen vermenigvuldigd of openbaar gemaakt
worden, mits met bronvermelding. Hoewel wij bij de totstandkoming
van deze uitgave de grootst mogelijke zorgvuldigheid hebben
­betracht, bestaat altijd de mogelijkheid dat bepaalde informatie
niet klopt, of na verloop van tijd verouderd, of niet meer juist is.
Waar bekend zijn de bronnen en het copyright vermeld.
Oktober 2019