3
Bouw van een megastal in Grubbenvorst
Aan de orde is het dertigledendebat over de bouw van een
megastal in Grubbenvorst.
De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van harte welkom, alsmede de
Kamerleden en de mensen op de publieke tribune.

De heer Bosman (VVD):
Voorzitter. Helaas kan mijn collega Helma Lodders hier niet
zijn vanwege een ander debat. Ook ik zal mij na de eerste
termijn moeten verontschuldigen vanwege mijn gewenste
aanwezigheid bij een hoorzitting.
Daar staan we dan weer. Twee weken geleden hebben we
een debat gevoerd over de intensieve veehouderij in
Nederland. Bijna alle politieke partijen hebben deelgenomen
aan dat debat en hebben hun standpunten verwoord. Vorige
week hebben de stemmingen plaatsgevonden en nu staan
we weer hier, voor een debat over de ontwikkeling van een
intensief bedrijf in Grubbenvorst. Dat bedrijf voldoet aan
de wet- en regelgeving. Mensen hebben via de gebruikelijke
inspraakprocedure hun bezwaren kunnen uiten. De Raad
van State heeft recentelijk bezwaren met betrekking tot de
bouwvergunning ongegrond verklaard en de bouwvergunning is inmiddels onherroepelijk. Dit debat is een herhaling
van zetten en is, gelet op de verschillende toezeggingen
van de staatssecretaris, volstrekt overbodig. Als we debatten
gaan voeren over individuele ontwikkelingen die passend
zijn binnen de bestaande wet- en regelgeving, nemen we
onszelf niet serieus. Ik doe dan ook een beroep op mijn
collega's om kritisch te kijken naar de debatten die geagendeerd staan en om de actualiteit scherp te houden. Dit debat
houdt de plenaire agenda onnodig op.
Mijn fractie is van mening dat dit debat volstrekt nutteloos
is. De ontwikkelingen van dit nieuwe gemengde bedrijf
passen binnen de op dit moment geldende wet- en regelgeving en zijn ook een antwoord op de thema's die de partijen
aan de linkerzijde in deze Kamer keer op keer agenderen.
De ondernemers werken met een concept dat inzet op het
sluiten van kringlopen, het verbeteren van het dierenwelzijn,
het reduceren van transporten en het behalen van milieuwinst. Ik had dan ook stilletjes de hoop dat deze partijen
deze ontwikkelingen zouden toejuichen. Helaas wordt ook
dit voorbeeld aangegrepen om de ontwikkeling van de
veehouderij te beperken. De VVD kiest voor ondernemerschap, ruimte voor innovatie, nieuwe ontwikkelingen en
werkgelegenheid. Dit concept past daarin, is een voorbeeld
voor anderen en is zeker de moeite waard om te bezoeken.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Bosma stelt dat deze megastal zorgt voor een verbetering van het dierenwelzijn. Kan hij twee voorbeelden
noemen waaruit blijkt dat het welzijn wordt verbeterd ten
opzichte van de gangbare stallen?

Tweede Kamer

De heer Bosman (VVD):
We moeten kijken naar het totaalconcept. Daarbij wordt de
kringloop gesloten en vindt er minder vervoer plaats. Het
gaat dus om een totaalidee. Een aantal mensen in deze
Kamer stellen hier vragen over, maar dit totale idee past
binnen de wet- en regelgeving. Dan denk ik dat dit een
passende oplossing is voor de vragen die wij stellen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Ook de gangbare stallen passen binnen de gangbare weten regelgeving. Anders zouden zij namelijk niet bestaan,
zou je denken. Daarnaast heeft het sluiten van kringlopen
geen betrekking op het dierenwelzijn, maar op het milieu.
Ook op dat punt zijn er nogal wat vraagtekens. Ik vraag de
heer Bosma dus nogmaals of hij twee voorbeelden kan
noemen waaruit blijkt dat de situatie van een varken of een
kip — er worden in Grubbenvorst straks 30.000 varkens en
1,1 miljoen kippen gehouden — verbetert vanwege dit
nieuwe bedrijf. Hebben zij meer ruimte, gaan ze naar buiten,
hebben ze minder gedragsproblemen? Noem even wat
voorbeelden!
De heer Bosman (VVD):
Het is natuurlijk de heer Bosman en niet de heer Bosma,
zoals mevrouw Thieme zei.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Excuus.
De heer Bosman (VVD):
Dat geeft niet. Het gaat om het totaalbeeld. Het past binnen
de wet- en regelgeving. Daarmee is het dierenwelzijn
geborgd. Daarnaast hebben we een aantal vragen gesteld,
zoals de vraag of je wilt slepen met al die dieren. Nee, dit
bedrijf zorgt ervoor dat die lijnen zo kort mogelijk zijn. Dat
bedoel ik eigenlijk met het sluiten van de kringloop op die
plek. De lijnen zijn heel kort, waardoor je minder met die
dieren rond hoeft te rijden, terwijl er juist grote zorgen zijn
over het welzijn tijdens het vervoer en transport. Ik denk
dat dit heel verstandig is.
De heer Schouw (D66):
Ik permitteer mij een opmerking en een vraag. Het is het
recht van een minderheid van deze Kamer om een dertigledendebat aan te vragen. Als daar genoeg steun voor is,
wordt dat debat hier ook gehouden. Als de heer Bosman
daar moeite mee heeft, moet hij gewoon niet deelnemen
aan het debat en moet hij niet het recht van die minderheid
bekritiseren. Dat is mijn opmerking.
Mijn vraag is de volgende. Als we weleens in debat zijn met
mevrouw Lodders dan steekt zij de loftrompet over het
kleinschalige landbouwfamiliebedrijf. Daar spreekt zij met
warme woorden over. Wat we hier aan de orde hebben, is
een groot industrieel complex van meer dan 1 miljoen kippen. Ik hoor graag van de VVD wat voor ontwikkeling zij
nastreeft. Zijn dat die kleinschalige familiebedrijven die de
landbouw groot hebben gemaakt, of zegt de VVD: nee,
saneren, we gaan voor grootschalige industriële complexen,
zoals in Grubbenvorst?

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-1

De heer Bosman (VVD):
Eerst iets over de opmerking van de collega. Volgens mij
mag zelfkritiek in deze Kamer ook en mogen we kritisch
kijken naar datgene wat we doen en hoeveel debatten we
voeren. We hebben namelijk iedere keer weer de discussie
dat er toch wel heel veel dertigledendebatten op de lijst
staan en dat het toch wel erg lang duurt voordat ze ingepland worden. Dan is het verstandig om zo nu en dan kritisch te kijken naar datgene wat we gaan bespreken in deze
plenaire zaal. Je mag daarbij ook best eens achteraf constateren: was dit nu wel het moment en de taak en de verplichting om het op deze manier te doen; waren er geen andere
mogelijkheden, zodat de plenaire zaal beschikbaar blijft
voor andere zaken?
Verder is de VVD, in tegenstelling tot D66, niet voor de
geleide economie. Het is aan de ondernemers zelf om te
bepalen of ze kleinschalig of grootschalig of in welke andere
vorm dan ook willen opereren. De VVD wil niets verplichten.
Wij vinden het alleen belangrijk dat mensen op die verschillende manieren kunnen boeren.
De heer Schouw (D66):
Wat betreft die opmerking, begrijp ik wat de heer Bosman
zegt. Ik laat dat dan ook even liggen.
Ik dacht dat wij, ook de VVD, toch proberen te sturen. We
hebben een staatssecretaris van Landbouw, we hebben
een landbouwbeleid, we spreken over dierenwelzijn. Dus
niet iedereen kan zomaar zijn goddelijke gang gaan. Ik
begrijp uit de woorden van de heer Bosman heel goed dat
de VVD het prima vindt dat grote investeerders grote
industriële projecten opzetten en het overnemen van de
kleine zelfstandige boer, die kippen houdt, die varkens
houdt, die koeien houdt. Begrijp ik hem zo goed?
De heer Bosman (VVD):
Dat is de vrijheid van de markt. Ik hoor altijd dat mensen
veel behoefte hebben aan de scharrelkip en aan natuurlijk
en biologisch geproduceerde producten. Het is hun recht
om die te kopen. Als ze dat doen, zal die markt vanzelf
groter worden. Als mensen de behoefte hebben om het
anders aan te pakken, is dat ook goed en als mensen die
producten kopen, gaat dat vanzelf. Nogmaals, anders dan
D66, is de VVD voor die vrije markt.
De voorzitter:
Ik geef nu het woord aan de heer Van Bommel namens de
SP-fractie. Ik had u niet verwacht bij een debat over megastallen, mijnheer Van Bommel.

De heer Van Bommel (SP):
Als er stront aan de knikker is, word ik ingehuurd.
Mevrouw de voorzitter. In Grubbenvorst, tien kilometer ten
noorden van Venlo, dreigt een megastal te verschijnen van
1,1 miljoen kippen en 35.000 varkens; een grootschalige
mestvergister. Een dergelijke industriële gigastal past naar
de opvatting van de SP niet in Nederland. De kippen en de
varkens die er worden gehuisvest, zullen een dieronwaardig
bestaan krijgen. Buiten spelen is er voor deze beesten niet

Tweede Kamer

bij. Volgens de SP is een dier echter meer dan een lap vlees.
Ik vraag de staatssecretaris of zij die opvatting deelt.
Een snelle rekensom leert dat deze industriële megastal de
plaats inneemt van 40 boeren. Kan de staatssecretaris die
rekensom bevestigen? Welke visie spreekt daaruit over de
toekomst van de Nederlandse veehouderij en welke rol
spelen megastallen daarin? Daar moeten we bij stilstaan
aan het begin van deze ontwikkeling. Kiest de staatssecretaris liever voor één boer met een megastal die laagwaardige en onbetaalde werkgelegenheid biedt aan een aantal
Polen of Roemenen of kiest ze voor 40 boeren in gezinsbedrijven? Kiest ze voor een leefbaar platteland met regionale
economische activiteiten, waar nog boeren wonen en het
toerisme floreert, of wordt het een leeg platteland met her
en der een megastal? Luistert zij naar de bezwaren van
omwonenden of naar de eigenaren van de gigastal?
Vandaag heb ik mijn hoop gevestigd op voortschrijdend
inzicht bij de Partij van de Arbeid. Op het afgelopen PvdAcongres zijn twee moties aangenomen waarin expliciet
wordt gevraagd om "grootschalige mestverwerking te
beperken tot industriegebieden en niet in het buitengebied
plaats te laten vinden" en "zich in te zetten om de veestapel
in Nederland te doen afnemen". Bij een dergelijke uitspraak
horen geen megastallen. Ik kijk dan ook verlangend uit naar
de bijdrage van de Partij van de Arbeid-fractie in dit debat.
Ik vraag de staatssecretaris het volgende. Ten eerste: stop
de bouw van de gigastal-Grubbenvorst. Beter ten halve
gekeerd dan ten hele gedwaald. Ten tweede: voorkom dat
er nieuwe "Grubbenvorsten" ontstaan. Dat kan met een
goede wet, niet met een halfbakken wet. Ten derde: stop
met het geven van subsidie aan deze ontwikkelingen. Die
subsidies zijn er namelijk. De megastal-Grubbenvorst heeft
er in de afgelopen jaren miljoenen van verschillende overheden bij gekregen. Waarom 40 boeren gesubsidieerd laten
wegconcurreren? Hoeveel is er in het algemeen sinds het
aantreden van de staatssecretaris aan subsidie naar
megastallen gegaan, en specifiek naar Grubbenvorst?
Waarom is de mestvergistingsinstallatie van megastalGrubbenvorst door de regering aangewezen als een van
de 60 green deals? Hoeveel geld is hiermee gemoeid? Is
de staatssecretaris bereid om hier en nu uit te spreken dat
zij megastallen met geen cent meer zal subsidiëren?
De voorganger van deze staatssecretaris, staatssecretaris
Bleker, noemde de gigastal in Grubbenvorst "een exces".
Hij maakte een wet om deze excessen tegen te gaan, maar
vanwege de val van zijn kabinet heeft die wet de Kamer
nooit bereikt. Kan de Kamer die wet alsnog ter kennisname
krijgen, zodat de SP-fractie daarop eventueel een eigen
initiatiefwetsvoorstel kan baseren? Deze staatssecretaris
komt met een wet die een wassen neus lijkt. In een vroeg
stadium kwamen de provincies en gemeenten al naar de
Kamer om zich te beklagen over die conceptwet, die enkel
tot bureaucratisering en juridisering zal leiden. Het is hoogst
onwaarschijnlijk dat de conceptwet volgens dit voorstel
ooit een enkele megastal zal tegenhouden. Graag een
reactie van de staatssecretaris.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Voorzitter. De gemeente Horst aan de Maas zet alles op
alles om in Grubbenvorst, een dorp met 4.800 inwoners,
een megastal met 1,1 miljoen kippen, 35.000 varkens, een

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-2

slachthuis en een mestfabriek mogelijk te maken. Ze probeerde zelfs te voorkomen dat bewonersvereniging Behoud
de Parel een rechtszaak kon beginnen. De Raad van State
heeft de gemeente daarvoor op de vingers getikt. De
gemeente heeft geen onderzoek gedaan naar de effecten
op het milieu. De Nationale ombudsman constateerde dat
de gemeente het onderzoek naar de volksgezondheidsrisico's niet grondig heeft gedaan. Dat was aan dovemansoren gericht; de burgemeester ging liever met de megastalondernemer op een reisje naar China om daar het
megastalconcept te promoten. Hoeveel vertrouwen kan de
Kamer erin hebben dat gemeenten tot een zorgvuldige
belangenafweging komen? Graag een reactie van de
staatssecretaris.
De megastal in Grubbenvorst was en is hét voorbeeld van
het megalomane denken in de bio-industrie. Op 9 juli 2012
zei staatssecretaris Bleker over Grubbenvorst: we willen dit
soort excessen niet; in Nederland is geen ruimte voor
extreme industrialisatie van de veehouderij; dit bedrijf mag
geen navolging krijgen. Kan de staatssecretaris deze
woorden onderschrijven?

meer op het vlak van volks- en diergezondheid, dierenwelzijn, landschappelijke inpassing en beperking van de milieudruk, verdienen ruimte. Daarbij is het nodig dat de zorgen
van omwonenden worden meegenomen. Ook boeren zelf
hebben de verantwoordelijkheid om in goed contact te zijn
met hun omgeving en ook transparantie te betrachten. Er
zijn diverse onderzoeken gedaan naar de veehouderij.
Diverse keren is in deze Kamer vastgesteld dat er geen eenop-een relatie is tussen schaalgrootte en dierenwelzijn,
tussen schaalgrootte en diergezondheid en tussen schaalgrootte en volksgezondheid. Het CDA is van mening dat de
lokale overheid, provincie en gemeente, een verantwoordelijkheid op het gebied van vergunningverlening voor de
veehouderij moet en kan nemen en voldoende instrumenten
heeft. Wij zijn dan ook nog niet zo ver dat wij tot een maat
willen komen. Wij wachten onder andere het advies van de
Gezondheidsraad af. Er loopt op dit moment onderzoek in
onder andere Brabant. Wij vinden dat het punt van de
gezondheid een heel belangrijke reden kan zijn om een
maximummaat te stellen. Een wettelijke regeling kan wat
betreft de CDA-fractie pas als het advies van de Gezondheidsraad er ligt en daartoe beargumenteerd reden geeft.

De staatssecretaris had in een gespreid bedje kunnen
stappen. Het voorgaande kabinet bereidde de normen voor
ten aanzien van de schaalgrootte. Wat betekent het voor
de staatssecretaris dat de leden op het PvdA-congres in
meerderheid de mestfabrieken hebben afgewezen en hebben gezegd dat de veestapel moet krimpen? Is het voor de
PvdA-fractie niet een wake-upcall om, in ieder geval zolang
er geen nieuwe wetgeving voor megastallen is, een moratorium op de vergunningverlening in te stellen?

Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Geurts heeft het erover dat gemeenten hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Vindt hij dat de gemeente
Horst aan de Maas haar verantwoordelijkheid heeft genomen, nu blijkt dat zij geen onderzoek heeft gedaan naar
milieueffecten en dat zij door de Nationale ombudsman op
de vingers is getikt omdat zij onzorgvuldig onderzoek heeft
gedaan naar de volksgezondheidsrisico's, een gemeente
nota bene waar ook het CDA in de gemeenteraad zit?

De staatssecretaris diende in haar tijd als Kamerlid moties
in tegen megastallen. Ze wilde nationale wetgeving die de
volksgezondheid van burgers zou beschermen. Ze wilde
een verbod op megastallen in het landelijke gebied. De
meerderheid is het met haar eens: die is tegen schaalvergroting. De omwonenden staan echter volkomen machteloos. Het is wrang dat de overheid de juridische en technische ondersteuning voor de totstandkoming van de megastal in Grubbenvorst met maar liefst 2,1 miljoen euro heeft
gesubsidieerd. Momenteel loopt er een onderzoek naar de
risico's van de bio-industrie voor de volksgezondheid. In
afwachting van dit onderzoek en van het wetsvoorstel
dieraantallen zou uitbreiding niet mogelijk moeten zijn. Mijn
fractie wil een landelijk moratorium op megastallen. Voorts
is zij van mening dat er een einde moet komen aan de bioindustrie.

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter. Betaalbaar en duurzaam geproduceerd voedsel
is voor iedereen van levensbelang. Het CDA is daarom ook
trots op onze Nederlandse agrarische sector. Onze land- en
tuinbouw, inclusief verwerking en toelevering, levert een
grote bijdrage aan de economie. In de wereld geldt de
sector als een voorbeeld van kwaliteit, kwantiteit en efficiency. Wij als CDA steunen initiatieven in de sector die verdergaan dan wettelijke eisen en zetten ons in voor sterke
gezins- en familiebedrijven. Ook in ons verkiezingsprogramma staat heel helder: de grootschalige intensieve
veehouderij die alleen maar op kostenconcurrentie is
gericht, wordt beperkt. Iets verderop staat ook nog een
aantal zinnen. Ondernemers die investeren in ecologisch,
economisch en sociaal verantwoorde duurzaamheid, onder

Tweede Kamer

De heer Geurts (CDA):
Ik denk dat mevrouw Thieme van de Partij voor de Dieren
een aantal dingen vergeet. De rechter heeft in Nederland
een aantal uitspraken gedaan. Ik had eigenlijk willen
beginnen met vandaag te zeggen dat de Raad van State
uitspraken heeft gedaan en dat er nog wat onduidelijkheden
zijn rondom de milieuvergunning. De bewering van
mevrouw Thieme dat de gemeente onvoldoende gedaan
heeft, heeft de Raad van State niet bevestigd. En dat is toch
het orgaan waar ik op afga.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Geurts kent de uitspraak van de Raad van State
kennelijk niet. Daarin staat uitgebreid beschreven dat de
gemeente niet heeft gekeken naar de milieueffecten, met
name met betrekking tot het Natura 2000-gebied net over
de grens bij Horst aan de Maas. De Nationale ombudsman
heeft nota bene een advies gegeven aan de gemeente Horst
aan de Maas waarin staat dat zij de gezondheidsrisico's
beter in kaart moet brengen en dat zij alsnog een nulmeting
moet doen omdat zij dat eerder heeft nagelaten. Er ligt al
zo veel aan veroordelingen richting de gemeente Horst aan
de Maas, dat ik nogmaals de vraag stel aan deze CDAwoordvoerder, wiens partij nota bene ook zitting heeft in
de raad van de gemeente Horst aan de Maas, of hij vindt
dat de gemeente in dezen verantwoordelijkheid heeft
genomen ten aanzien van deze casus.

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-3

De heer Geurts (CDA):
Ik heb de uitspraak niet bij mij, maar ik weet dat er een
komma staat. Mevrouw Thieme citeert slechts een deel van
de uitspraak. Er staat achter de komma dat het voor de Raad
van State geen aanleiding gaf om verdere stappen te zetten.
Dus mevrouw Thieme moet wel volledig citeren, maar er
zal ongetwijfeld nog een apart debat komen waar we samen
deze uitspraak nog eens zullen fileren.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De Raad van State heeft de bouwvergunning onherroepelijk
verklaard, maar heeft over de milieuvergunning deze
afkeurende opmerkingen gemaakt, en daar heb ik het over.
De heer Schouw (D66):
Ik dank de heer Geurts voor zijn interessante betoog. Wat
mij opviel, is dat hij zei dat het CDA tegen grootschalige
industriële veehouderij is die vooral kostengedreven is. Wat
betekent dit voor Grubbenvorst II, III en IV?
De heer Geurts (CDA):
Ik zal voor de heer Schouw even het volledige citaat geven.
Ik heb gezegd: "De grootschalige intensieve veehouderij
die alleen maar op kostenconcurrentie is gericht, wordt wat
ons betreft beperkt." Ik heb daar nog wat zinnen aan toegevoegd. Ik heb gezegd dat bedrijven en ondernemers die
investeren in ecologische en economische sociaalverantwoorde duurzaamheid, volks- en dierengezondheid, dierenwelzijn et cetera, ruimte verdienen. Dit nieuwe gemengde
bedrijf, welke vorm het dan ook mag krijgen, geeft daar wel
uitvoering aan. Als de heer Schouw mij nu vraagt of ik het
fijn zou vinden als meerdere bedrijven in Nederland op
deze manier georganiseerd worden, dan zeg ik "nee". Ik
vind het Nederlandse landschap en de Nederlandse cultuur
op het platteland daar niet geschikt voor. Dat is totaal niets
nieuws. Het CDA heeft dit in meerdere debatten letterlijk
zo gezegd. Mijn voorgangers hebben dat ook gedaan.

met de bevolking moeten plaatsvinden. Daarmee suggereert
hij dat er in ieder geval goed overleg moet zijn. Wat vindt
hij dan van de maatschappelijke onrust en het geringe
maatschappelijke draagvlak voor megastallen in het algemeen en deze gigastal in Grubbenvorst specifiek?
De heer Geurts (CDA):
Ik heb geprobeerd om te zeggen dat het CDA van mening
is dat ondernemers goed met hun omgeving in gesprek
moeten zijn en blijven. Ondernemers moeten ook luisteren
naar hun omgeving. Uit de media heb ik vernomen dat deze
ondernemers in gesprek zijn met hun omgeving. We kunnen
daar in de Kamer heel lang over doorpraten, maar wij gaan
daar uiteindelijk niet over. Binnen de regels die er in
Nederland zijn, kan dit. Het is ook een innovatief bedrijf.
De heer Leenders (PvdA):
Dan is het misschien toch goed om ter aanvulling te vragen
wat de visie van het CDA is op het feit dat het maatschappelijk draagvlak voor dit soort stallen zeer gering is.
De heer Geurts (CDA):
Ik heb een ander beeld. In andere provincies zijn er ook
mensen die daar minder moeite mee hebben, maar nogmaals, binnen de regels in Nederland kunnen heel veel
dingen. Dat moeten we ook erkennen.
Ik wil alvast het volgende zeggen voordat ik daar op terugkom aan het eind van mijn betoog. De ontwikkelingen die
zich nu voordoen in de land- en tuinbouw zijn over het
algemeen reacties van ondernemers om te voldoen aan
moties die in deze Kamer worden aangenomen. Ook de
PvdA, die het verkiezingsprogramma van de Partij van de
Dieren zo'n beetje heeft overgenomen, geeft daar gevolg
aan. Het gevolg daarvan is dat dit soort bedrijven tot stand
komt. Dat gebeurt niet omdat de ondernemers dat zo graag
willen, maar omdat ze het moeten om verder te kunnen.

De heer Schouw (D66):
Ik probeerde de heer Geurts niets nieuws te ontlokken, maar
wel een duidelijker, politieker standpunt van het CDA. Zegt
de heer Geurts nu dat Grubbenvorst I onder de rechter is,
maar dat het standpunt van het CDA met betrekking tot
Grubbenvorst II, III en IV — er komen er immers misschien
nog wel meer— is: nee, tenzij?

De heer Graus (PVV):
Ik vind dat de heer Geurts het ambt van Tweede Kamerlid,
het hoogste ambt van Nederland, erg degradeert. Hij
degradeert daarmee ook zichzelf. Wij gaan overal over. De
Tweede Kamer heeft over alles wat te zeggen en kan altijd
ingrijpen. Ook al hebben we iets uit handen gegeven, als
iets mis dreigt te gaan, moeten we het terugpakken. Ik wil
daar graag een reactie op horen.

De heer Geurts (CDA):
Het antwoord op die vraag is heel simpel: wij gaan daar
niet over. Het ruimtelijkeordeningsbeleid ligt bij de provincie
en de gemeente, zeg ik tegen de D66-fractie. Als er een
onderzoek komt van de Gezondheidsraad waarin beargumenteerd wordt dat dit soort bedrijven niet kan, dan gaat
het CDA een ander gesprek aan, maar dat is nu totaal niet
aan de orde. Dat probeerde ik zojuist te zeggen. De heer
Schouw kan nu wel zijn hoofd schudden, maar dit is wel
het antwoord dat ik hem geef.

Er is gevaar voor het ontbreken van veterinaire regie. Er
wordt gewaarschuwd voor de gevolgen ervan op de
volksgezondheid. Er is geen maatschappelijk draagvlak.
Het CDA zegt sinds kort dat het opkomt voor de gezins- en
familiebedrijven. Tot voor kort was het CDA zeker een
voorstander van de giga- en megastallen, maar het is ten
voordele gedraaid. Maar neem het dan ook echt op voor
de gezins- en familiebedrijven! Ik wil daar graag een
bevestiging op horen. Iedere megastal helpt tientallen
gezins- en familiebedrijven om zeep. En dat zijn juist de
Cartiers onder de horloges, en niet de goedkope Japanse
Quartz horloges. Zo moet men het wel zien.

De heer Leenders (PvdA):
De heer Geurts heeft in zijn interessante betoog gezegd dat
de ontwikkelingen op het platteland in overeenstemming

Tweede Kamer

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-4

De heer Geurts (CDA):
De heer Graus heeft meerdere vragen gesteld. Op de eerste
vraag kan ik bevestigend antwoorden. De Tweede Kamer
is een orgaan dat het volk vertegenwoordigt. In de woorden
van de heer Graus is de Tweede Kamer het hoogste orgaan.
We gaan over heel veel zaken, maar we hebben in onze
wetgeving ook een groot aantal zaken waar de provincies
en de gemeenten over gaan. En om dan elke keer in dat
recht van de provincie of de gemeente te treden! Ik zou niet
graag een beslissing van de Kamer willen hebben over elke
vierkante kilometer in dit land. De Kamer heeft niet altijd in
beeld wat er op die vierkante kilometer wel en niet mogelijk
is. De provincie en de gemeente staan daar veel dichterbij.
De heer Graus heeft nog een vraag gesteld. Het CDA is
inderdaad voor de gezins- en familiebedrijven. Bij een nieuw
gemengd bedrijf worden als het ware meerdere locaties
samengevoegd. De beeldvorming is dat er één grote stal
wordt neergezet, maar er zijn meerdere locaties en ook
meerdere gezinnen bij betrokken. De heer Graus weet heel
goed dat het CDA helemaal niet zo blij is met de ontwikkeling dat zo veel familiebedrijven gedwongen worden om
te stoppen. Maar wat is de oorzaak daarvan? Dat zijn de
door de Kamer aangenomen moties die deze ondernemers
daartoe dwingen.
De voorzitter:
De heer Graus wil hierop reageren. Kort graag!

De heer Geurts (CDA):
De heer Graus verwijt mij allerlei zaken. Vorige week is
echter een motie van de PVV in stemming gekomen, waarin
wordt gesproken over het afschaffen van de bio-industrie.
Dat zijn in de volksmond de normale gezins- en familiebedrijven in Nederland. De partij van de heer Graus doet dus
zeer haar best om deze megastallen mogelijk te maken.
De voorzitter:
Ik verzoek u om uw betoog te vervolgen.
De heer Geurts (CDA):
Goed, ik mag daar blijkbaar niet veel woorden meer aan
wijden.
De heer Graus had wel een goed punt over het verdienmodel. We zouden ons intussen veel drukker moeten maken
over het verdienmodel. We zouden ons veel drukker moeten
maken over het feit dat er in deze vergaderzaal elke week
moties worden aangenomen waarmee wordt ingegrepen
op de bedrijfsvoering van ondernemers. De schaalvergroting, de verdere intensivering van de land- en tuinbouw, is
regelmatig een antwoord van ondernemers om aan deze
moties te kunnen voldoen en daling van marges tegen te
gaan.
Dat zijn de echte klemmen waarin wij op dit moment in
Nederland zitten.

De heer Graus (PVV):
Met alle respect, maar dat is echt onzin. De Kamer heeft
unaniem een motie-Graus aangenomen waarin wordt
gesproken over een beter verdienmodel voor boeren. Dat
zou dan ten laste moeten komen van de rijke retailers. Het
gaat om het volgende. Het CDA is altijd voor de giga- en
megastallen geweest. Het CDA kan dat nu niet meer zijn,
want dat gaat ten koste van de gezins- en familiebedrijven,
van de volksgezondheid en van het dierenwelzijn. Er is dan
immers geen veterinaire regie meer op mogelijk. Die dieren
zijn dan niet meer de dieren die onze gezins- en familiebedrijven hebben. Die kunnen geen weidegang meer krijgen.
Die mogelijkheid is er dadelijk niet meer. Dan krijg je ook
megastallen met koeien die geen daglicht meer zien.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik wil toch van deze gelegenheid gebruik maken
om de heer Van Bommel hartelijk welkom te heten in ons
landbouwclubje. Ik neem aan dat hij ook meegaat naar de
Grüne Woche volgend jaar. Ik adviseer hem dit alvast in
zijn agenda te zetten. Ik zie de heer Van Bommel enthousiast
worden.

De voorzitter:
Wat is de vraag?

De heer Schouw (D66):
Ik heb zijn ogen nog nooit zo zien glinsteren!

De heer Graus (PVV):
Ik wil daar een reactie op. Ik wijs de heer Geurts erop dat
hij onzin aan het verkondigen is. Onze zuivelproducten zijn
wereldwijd gewild. Men is bereid om heel veel te betalen,
omdat het goud is. Dat zijn onze boeren en onze dieren. Als
er megastallen komen, dan wordt het een goedkope massaproductie die niets waard is in het buitenland. Daarom
sprak ik zojuist ook over de Cartiers en over de goedkope
Japanse Quartz horloges.
De voorzitter:
U hebt zelf nog spreektijd. Daarin kunt u uw boodschap
kwijt.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Volgend jaar, mijnheer Van Bommel, ik heb begrepen dat
het volgend jaar januari is.

Er is al veel te doen geweest over de bouw van de zogenaamde megastallen in Grubbenvorst. De stal zal een
complex zijn met ruim 1,1 miljoen kippen, 300.000 varkens
en een biogascentrale. Er lopen nog verschillende juridische
procedures rondom de vergunningverlening voor de bouw
van deze stal. Het is de vraag wat de Kamer daaraan kan
doen tijdens die juridische procedures. Ik wil het daarom
niet te veel hebben over Grubbenvorst 1, maar vooral over
de toekomst: Grubbenvorst 2, 3 en 4. Ik wil eerst een vraag
stellen over het provinciaal veehouderijbeleid. Zonet kwam
dit al even aan de orde in een interruptie. Een aantal provincies probeert zelf de groei van de veehouderij in toom te
houden met instrumenten als het Groninger verdienmodel
en de Brabantse zorgvuldigheidsscore. De staatssecretaris
weet daar natuurlijk alles van. In een recente uitspraak heeft
de Raad van State geoordeeld dat gemeenten en provincies

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-5

het ruimtelijk beleid niet mogen gebruiken om landbouwbedrijven aan extra voorwaarden te laten voldoen. Alleen
ruimtelijk relevante eisen mogen worden opgenomen.
Regels voor dierengezondheid, dierenwelzijn, brandveiligheid en fijnstof horen niet thuis in het ruimtebeleid, aldus
de Raad van State. Deze uitspraak wordt ook wel gezien als
een bom onder het provinciaal veehouderijbeleid. Als dit
zo is, vraag ik de staatssecretaris, zal toch de Tweede Kamer
via het kabinet in actie moeten komen. Als de provincies
de veehouderij niet aan banden kunnen leggen, dan zal de
Tweede Kamer dat moeten doen. Dat is spijtig voor de heer
Geurts, want hij zal dan kleur moeten bekennen. Ik vraag
de staatssecretaris daarop in te gaan. Wat betekent dit voor
het verschuiven van het beleid?
Ik had nooit kunnen denken dat ik het ooit eens zou kunnen
zijn met voormalig staatssecretaris Bleker, maar ik geloof
dat ik het nu toch wel met hem eens ben. Het is natuurlijk
niet de bedoeling dat wij in dit land naar een extreme
industrialisatie van de veehouderij gaan. Ik zeg dit de heer
Geurts en de heer Bleker na. Welke instrumenten heeft de
staatssecretaris nu of gaat zij ontwikkelen om Grubbenvorst
2, 3 en 4, waar ook in dit land, tegen te gaan?
De heer Geurts (CDA):
Ik zou de geachte collega van de D66-fractie willen verzoeken om als hij het CDA citeert, dit volledig te doen. Ik hoor
hierop graag een bevestigend antwoord.
In het verleden heeft D66 aangekondigd met een landbouwprogramma te komen. In de media was te lezen dat dit op
een D66-congres is besproken. Ik ben daarbij niet aanwezig
geweest. Wanneer komt dit programma? Wat D66 nu aangeeft, lijkt heel veel op het programma van de Partij voor
de Dieren.
De heer Schouw (D66):
Ik geloof dat de heer Geurts een nieuw frame heeft ontdekt,
want net kreeg de Partij van de Arbeid al die exclusiviteit.
Ik suggereer de heer Geurts om het exclusief te houden.
Ik zal de heer Geurts precies proberen te citeren. Ik vind dat
de heer Geurts echter echt van twee walletjes eet. Voorzitter,
u moet mij dat maar niet euvel duiden. Aan de ene kant
zegt hij dat het CDA een warm kloppend hart heeft voor het
familiebedrijf en aan de andere kant laat hij het grootkapitaal zijn gang gaan, met alle gevolgen die erbij horen. Ik
vind dat een onverkoopbaar en onduidelijk standpunt. Het
waait alle kanten op.
Ik ben blij dat er veel belangstelling is voor de landbouwvisie van D66, ook vanuit het CDA. Mogelijk kan het CDA er
nog iets van leren. Het programma is in ontwikkeling en
wij hebben nog een tijdje tot de verkiezingen.
De voorzitter:
Mijnheer Geurts, tot slot.
De heer Geurts (CDA):
Laat ik op die laatste opmerking maar niet ingaan. De Statenverkiezingen zijn op 18 maart. Ik vind het wel aardig dat
de landbouwideeën van D66 nog in ontwikkeling zijn, want

Tweede Kamer

dat matcht wel met het beeld dat het programma van de
Partij voor de Dieren zo'n beetje is overgenomen door D66
en de PvdA. Exclusiviteit kan ik u helaas niet gunnen, want
de Partij voor de Dieren is op de veganistische levensstijl
overgegaan en zal dat ook wel in haar toekomstige partijprogramma vormgeven, denk ik.
Waar het nu om gaat, is dat u net even sprak over het
grootkapitaal. Als u daarmee familiebedrijven en gezinnen
bedoelt die al vele decennia hun bedrijf voeren en daarvoor
een nieuwe toekomst willen, dan is dat dat grootkapitaal.
Maar dit zijn gewoon gezinnen die hier een bedrijf willen
vestigen. Dat heeft niks met grootkapitaal, industrialisatie
et cetera te maken.
De voorzitter:
Een korte reactie van de heer Schouw.
De heer Schouw (D66):
Ik ben het oneens met de heer Geurts. We hebben daar
eerder debatten ook over gevoerd waarin iemand zelfs sprak
over de Chinezen die onze landbouw overnemen. Ik geloof
dat de heer Geurts daar ook wel gevoelens bij had, die hij
nu weer niet heeft. Het kan verkeren met het CDA en haar
woordvoerder!
Mevrouw Thieme (PvdD):
Hoe meer partijen ons partijprogramma overnemen, hoe
beter. Wij zijn zeker niet van de exclusiviteit. Dus dat is heel
fijn.
De heer Schouw (D66):
Graag gedaan.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De heer Schouw vroeg aan de staatssecretaris wat zij gaat
doen aan de onmogelijkheden voor provincies om megastallen tegen te gaan. Nu weten we dat er een wet komt
met dierenaantallen waarin de staatssecretaris de ruimte
geeft aan provincies en gemeenten om zelf te bepalen of
die megastallen er komen. Wij maken ons zorgen over die
wet omdat daardoor willekeur ontstaat en er megastallen
kunnen komen. Is de heer Schouw het met mij eens dat dat
niet de weg zou moeten zijn?
De heer Schouw (D66):
Daarom wil ik ook de verbinding leggen met de uitspraak
van de Raad van State, van twee weken geleden. Daaruit
zou je kunnen afleiden, dat vraag ik aan de staatssecretaris,
dat de provincies eigenlijk onvoldoende instrumenten
hebben om die intensieve veehouderij te beteugelen. Als
de provincies dat niet kunnen, zal het Rijk dat moeten doen
door middel van wetgeving. Dan krijgen wij die hier op ons
bord.

De heer Leenders (PvdA):
Voorzitter. Ik kan de heer Van Bommel via u geruststellen
met betrekking tot ons verhaal. De Brabantse motie die op

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-6

het PvdA-congres is aangenomen, hebben wij gezien als
een ondersteuning van onze richting. Als er ergens stront
aan de knikker is, is het in Brabant. Daar kom ik vandaan.
Ik nodig iedereen in deze zaal uit om een zaterdagmiddag
op de motor in Oost-Brabant rond te toeren. Dan weet u
precies waar ik het over heb.

want die doet gewoon precies waartoe zij bevoegd is,
namelijk het realiseren van een gigastal met 1,1 miljoen en
30.000 varkens. Ik neem aan dat de heer Leenders daar geen
kritiek op heeft, want de gemeente Horst aan de Maas doet
gewoon wat zij mag doen.

Dat is ook de reden dat wij dit soort stallen niet wenselijk
vinden. Zowel de overlast voor de omgeving op het gebied
van stank, geluid, gezondheid, milieu, niet te vergeten de
verpesting van het landschap, als de slechte kwaliteit van
het dierenwelzijn zijn voor de PvdA onacceptabel. Wij willen
dit soort stallen ook niet omdat het maatschappelijk
draagvlak daarvoor zeer gering is.

De heer Leenders (PvdA):
Wij moeten inderdaad respect hebben voor wat de
gemeenteraad en in sommige gevallen Provinciale Staten
beslissen, want zij vormen de lokale democratie. Als de
inwoners van de gemeente Horst aan de Maas het op enig
moment ergens niet mee eens zijn, kunnen zij zeggen: gaat
u maar naar huis, iemand anders gaat het doen.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Het is natuurlijk goed om van de heer Leenders te horen
dat de motie van de Brabantse PvdA-leden om zich ervoor
in te zetten de veestapel in Nederland te doen afnemen
eigenlijk ondersteunt waarop de fractie wil inzetten.

De mensen in Noord-Limburg, Oost-Brabant en Oost-Gelderland zijn de megastallen — en zeker de gigastallen —
en de daarmee gepaard gaande overlast spuugzat. In de
beantwoording van vragen van PvdA, SP en PvdD van 4
april jongstleden verdedigt de staatssecretaris de bouw van
de desbetreffende stal omdat die aan de allernieuwste
technieken voldoet en daarmee ook bijdraagt aan de kennis
over gezonde stallen. Ook wij willen die innovatie wel, maar
wij willen niet dit soort agrarisch-industriële complexen op
het platteland. Wij willen ook niet dat er nog meer vee komt.
Wij willen zelfs minder vee. Onze hoop is gevestigd op de
Wet dieraantallen en volksgezondheid. Ik vraag de staatssecretaris in hoeverre deze wet ons kan helpen te voorkomen
dat onze veestapel groeit. In hoeverre kunnen overheden,
dus provincies en gemeenten, deze of een andere wet
gebruiken om ongewenste ontwikkelingen op lokaal of
regionaal niveau tegen te gaan?

Nu weten we dat provincies en gemeenten juist alle ruimte
krijgen om veehouderijen te laten uitbreiden, dan wel te
laten inkrimpen. Het zal volledig worden overgelaten aan
gemeenten en provincies welke koers zij gaan varen rond
de toename dan wel afname van de veestapel.
Is dat dan ondersteunend aan deze motie of kunnen wij van
de PvdA-fractie verwachten dat hierover scherper wordt
gedebatteerd en dat de wet in de zomer wordt aangenomen
door de fractie?
De heer Leenders (PvdA):
De strekking van de motie is dat er geen vee bij moet maar
dat de veestapel moet afnemen. Met de manier waarop wij
dat doen gaan wij hier in de Kamer natuurlijk aan de slag.
Het feit dat dat door provincies en gemeenten wordt
bepaald, of dat zij daarop een heel grote invloed hebben,
steunen wij van harte. Wij zien op veel terreinen dat
decentraliseren naar lagere overheden goed is. De provincies en de gemeenten staan het dichtst bij de bevolking en
kunnen het beste inschatten wat daar wel en niet mogelijk
is en geaccepteerd wordt. Dat is wat ons betreft geen enkel
probleem. Wel moeten wij ervoor zorgen dat wij landelijk
voldoende wettelijke instrumenten hebben op basis waarvan provincies en gemeenten hun werk kunnen doen. Ik
wijs in dit verband op de woorden van de heer Schouw
over de uitspraak die onlangs door de Raad van State is
gedaan over een Brabantse kwestie. De heer Schouw stelde
een zeer reële vraag. Ik ben erg benieuwd wat de staatssecretaris daarop zal zeggen …
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Leenders (PvdA):
Dit maakt dat ik iets meer spreektijd heb, want dat had ik
straks ook willen zeggen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Vandaag kunnen wij in ieder geval van de PvdA-fractie geen
kritiek verwachten op de gemeente Horst aan de Maas,

Tweede Kamer

Vervolgens een opmerking over de subsidie voor innovatie
en de vrijstelling van dierrechten. Wij willen dat dieren
soorteigen gedrag kunnen vertonen. Daarover zijn afspraken
gemaakt in het regeerakkoord. Stalsoorten waarin dieren
geen soorteigen gedrag kunnen vertonen, passen niet in
onze visie en ook niet in het regeerakkoord. Wij vinden het
onacceptabel dat via het Rijk subsidie wordt gegeven voor
dit soort stallen. Wij vragen de staatssecretaris om te
bekijken hoe dit in de toekomst kan worden voorkomen.
Ook vragen wij haar hoe kan worden voorkomen dat voor
dit soort stallen vrijstelling van dierrechten wordt verleend.
Het debat van vandaag gaat feitelijk over de wijze waarop
wij ons voedsel produceren en over de vraag hoe de agrofoodsector zich op lange termijn ontwikkelt. Daarin speelt
de discussie over de bewegingen van dierlijk en plantaardig
voedsel. Wij hebben daarover gesproken bij de behandeling
van de begroting Landbouw en wij gaan hier binnenkort
een debat over voeren op basis van het advies van de WRR.
Vooruitlopend daarop vraag ik de staatssecretaris hoe zij
denkt over de transitie van dierlijk naar plantaardig. Welke
rol kan en wil de regering hier spelen?

De heer Graus (PVV):
Mevrouw de voorzitter. Allereerst wil ik het juniorlid Van
Bommel feliciteren met zijn maidenspeech inzake de commissie-"Stront aan de knikker". Welkom! Het is een hele eer
om een keer met hem te mogen debatteren. Ik had geen
aanleiding om in te breken in zijn betoog, wat een goede
zaak is.

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-7

De PVV heeft al vanaf 2006 de afbouw van de bio-industrie
in haar partijprogramma opgenomen, niet alleen ten
behoeve van het dierenwelzijn en de dier- en volksgezondheid, maar ook omdat de PVV strijdt voor het behoud van
de vaak eeuwenoude gezins- en familiebedrijven, die door
de komst van mega- en gigastallen om zeep worden
geholpen. Het zijn juist deze oer-Hollandsche — "Hollandsche" met "sch" geschreven — bedrijven die naam en faam
opbouwden over de hele wereld. Zo is er in China een heuse
run op zuivelproducten van deze gezins- en familiebedrijven
en is men bereid om daar zeer hoge prijzen voor te betalen.
Daar moeten wij voor vechten; daar moeten wij voor strijden. Wij moeten zorgen voor een beter verdienmodel. De
motie ter zake is aangenomen, dus daar zal aan gewerkt
worden. Megastallen en gigastallen zijn helemaal niet
noodzakelijk, want een boer moet meer kunnen verdienen
per product. De bio-industrie is dan helemaal niet nodig.
Met de lijn van de PVV is de bio-industrie overbodig. Dan
kunnen de koeien bij wijze van spreken weer namen krijgen:
Clara, Bertha et cetera. Maar boeren redden het niet meer.
Ze kunnen onmogelijk veterinaire regie voeren als er
dadelijk honderden koeien in een stal staan. Ook de weidegang komt hierdoor in het geding.
Een andere bedreiging wordt gevormd door buitenlandse
investeerders uit bijvoorbeeld Azië. Ook Rusland wil
gigastallen bouwen in ons land. Los van alle genoemde
gevaren en nadelen, ontbreekt het aan maatschappelijk
draagvlak, zeker in ons mooi — dat mag je als Limburger
zeggen —Grubbenvorst.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Ik was ook erg blij dat de Partij voor de Vrijheid toen een
moratorium op de bouw van megastallen steunde. Nu
moeten wij nog een tijd wachten op het nieuwe wetsvoorstel van de staatssecretaris. Daarbij loopt er nog een
onderzoek naar de volksgezondheidsrisico's in de bioindustrie. Is de heer Graus met mij van mening dat we,
zolang het allemaal nog onduidelijk is en wij dus nog geen
regie kunnen hebben over de groei van al die megastallen,
we nu een moratorium moeten hebben op de vergunningverlening, om op die manier ook de gezinsbedrijven te
kunnen beschermen?
De heer Graus (PVV):
Jazeker, dat is ook onze lijn. Dat blijkt ook uit mijn hele
betoog. Maar ik wil het überhaupt niet. Welke reden er ook
wordt genoemd om het uit te stellen, ik zal het altijd steunen, want dat is ook tijd winnen. Als we het ergens kunnen
frustreren, zullen we dat ook doen. Wij willen juist staan
voor die kleine gezins- en familiebedrijven en niet voor
enkele investeerders die helemaal niets hebben met onze
boeren, met onze dieren en met de kwaliteit van onze producten. Die gaat namelijk naar beneden, geloof mij maar.
De voorzitter:
Ik neem aan dat u klaar bent. Volgens mij bent u over uw
drie minuten heen.

De PVV steunde meerdere malen moties ten behoeve van
een moratorium op de bouw en de financiering van megastallen in het buitenland. Maar ook hier in Nederland hebben wij dat proberen te dwarsbomen, althans waar dat
mogelijk was, als wij erover gingen als Kamerleden. Wij
hebben niet alleen een grote achterban in het gebied
rondom Venlo, die op ons rekent. We zullen die goed vertegenwoordigen.

De heer Graus (PVV):
Zeker. Ik heb nog wel een slotwoord. Namens de commissie
zeg ik dat wij naar de Grüne Woche zijn geweest, op uitnodiging van de staatssecretaris. Daaruit bleek weer hoe
belangrijk wij zijn. Wij hebben de beste boeren en zelfs de
beste staatssecretaris, de beste stand, de beste producten.
Het was voor ons ook een van de beste Grüne Wochen. Dat
wil ik toch even gezegd hebben.

Ik vind dat de regering niet moet kiezen voor een handjevol
rijke investeerders. Ik vind dat de staatssecretaris moet
kiezen voor tientallen gedupeerde gezins- en familiebedrijven, duizenden omwonenden en het welzijn van meer dan
een miljoen dieren, want de lol kan niet op als er dadelijk
een ziekte uitbreekt of brand uitbreekt. Daar loop je immers
ook meer risico op met die gigastallen en megastallen.

De voorzitter:
Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de Kamer. De staatssecretaris heeft behoefte aan
een schorsing van vijf minuten.

Onlangs werd de motie van de PVV ten behoeve van een
beter verdienmodel voor boeren ten laste van de machtige
retailers, waardoor ze zonder schaalvergroting hun gezin
kunnen onderhouden, unaniem aangenomen. Bevorder en
beloon de hardwerkende boeren. Ik vraag de staatssecretaris om alle bevoegdheden te benutten om de bouw van
mega- en gigastallen te voorkomen. Bevorder de gezinsen familiebedrijven. Help die mensen.
Wij zijn de "Cartiers". Onze boeren vormen de "Cartiers",
zoals we de Zwitserse horloges kennen, met wereldwijde
naam en faam. Die hebben onze boeren wereldwijd als het
gaat om dieren en producten. Dat moeten we zo houden.
Het moeten geen goedkope Japanse Quartz-horloges worden.

Tweede Kamer

De vergadering wordt van 11.06 uur tot 11.14 uur geschorst.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Dit debat is inderdaad al een tijd geleden aangevraagd. De heer Schouw zei ook heel treffend dat het gaat
over een individueel bedrijf en dat er door de Raad van
State nog uitspraken zullen worden gedaan over de vraag
of dat aan alle regels voldoet. Het is voor mij dan ook lastig
om in deze individuele casus van alles te zeggen. Alvorens
de vragen van de Kamer te beantwoorden, is het desalniettemin goed om in algemene zin iets te zeggen over de
ontwikkelingen van de intensieve veehouderij in Nederland.
Bij het regeerakkoord hebben we vastgesteld dat we graag
een transitie willen bewerkstelligen naar een veehouderij
die nog meer oog krijgt voor dierenwelzijn en die nog
duurzamer is. Tegelijkertijd willen we alle boeren en
ondernemers die in de intensieve veehouderij hun werk

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-8

doen, vanuit de samenleving steunen. Daar is wel maatschappelijk draagvlak voor nodig. Het is evident dat dit
draagvlak onder druk staat, zoals verschillende Kamerleden
al zeiden. Ik sluit me dus aan bij bijna al die leden die hebben vastgesteld dat we niet toe willen naar een verdere
industrialisatie van de intensieve veehouderij. Dat gezegd
hebbende — want dat kun je vinden — is het nog niet zo
eenvoudig om dat vervolgens te voorkomen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Dat is inderdaad een volgend punt. Ik wil het echter even
hebben over waar je voor kiest, namelijk een transitie naar
een duurzamere veehouderij. Ik wil graag klip-en-klaar van
de staatssecretaris weten of zij net zoals haar voorganger
zegt dat, kijkend naar Grubbenvorst met 1,1 miljoen kippen
en 35.000 varkens, dit niet past binnen haar visie over hoe
de veehouderij eruit zou moeten zien. Staatssecretaris Bleker heeft daarvan gezegd: nee, dat past daar niet in. Ik krijg
graag een bevestiging van deze staatssecretaris dat zij dit
ook zo ziet.
Staatssecretaris Dijksma:
Nogmaals, ik ben net begonnen met het geven van mijn
visie. Nu deze casus onder de rechter is, vind ik het niet
gepast om over individuele casussen uitspraken te doen.
In algemene zin heb ik net klip-en-klaar aangegeven dat
een verdergaande industrialisatie van de intensieve veehouderij niet mijn toekomstbeeld is, maar dat het vervolgens
niet eenvoudig is om daarin een verandering, een transitie,
op gang te brengen. Ik wilde de Kamer net gaan vertellen
wat we allemaal doen om dat, samen met de boeren, voor
elkaar te krijgen.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Om te weten wat je moet doen, moet je weten wat je wel
of niet wilt. Als de staatssecretaris zegt niet naar een verdere
industrialisatie van de veehouderij te willen, wil ik weten
of deze gigastal een verdere industrialisatie van de veehouderij is. Ik vraag de staatssecretaris dus niet om een oordeel
te geven over de gang van zaken en de juridische procedures. Ik begrijp dat ze daarover niet wil oordelen. Ik vraag
alleen om een oordeel over de vraag of zo'n gigastal met
1,1 miljoen kippen en 35.000 varkens een verdergaande
industrialisatie is, net zoals staatssecretaris Bleker daarover
een oordeel had. De staatssecretaris kan daarop heel eenvoudig ja of nee zeggen. Als ze dat niet kan, is het erg lastig
voor mij om te beoordelen of ze de juiste stappen neemt
om iets, waarvan we niet weten wat, te voorkomen.
Staatssecretaris Dijksma:
Mevrouw Thieme weet heel goed dat er vanaf het aantreden
van dit kabinet al veel stappen zijn gezet om de intensieve
veehouderij verdergaand te verduurzamen, zowel op het
terrein van dierenwelzijn als op het terrein van milieu. Het
is van belang om vast te stellen dat er verschillende acties
worden ondernomen, zowel vanuit het kabinet als vanuit
de provincies. Ik wil daar dan ook twee dingen over zeggen.
Door het kabinet is vastgesteld dat er aanleiding kan zijn
om, vanuit het oogpunt van volksgezondheid, grenzen te
stellen aan de groei van de veehouderij, ongeacht of dat
nu in de regio of op een individuele locatie is. Vervolgens
is het wel nodig om onderzoek te doen om die relatie als
het ware wetenschappelijk te onderbouwen. Dat onderzoek

Tweede Kamer

loopt nu en wij hebben een wetsvoorstel in consultatie. Ik
heb in vele debatten eerder aangegeven dat het wetsvoorstel ongetwijfeld in een andere gedaante naar de Kamer
komt dan het nu in consultatie is, want anders hoeven wij
de mensen niet om hun mening te vragen.
De heer Schouw vroeg mij of de recente uitspraak van de
Raad van State het provincies die verantwoordelijkheid
willen nemen moeilijker maakt om dat te doen. Ik juich het
overigens zeer toe dat zij dit willen. De recente uitspraak
van de Raad van State ging over een kwestie in NoordBrabant. Daarbij ging het niet zozeer over de ruimtelijke
eisen die de provincie stelde. Wij zien wel dat er in het
vervolg mogelijk consequenties zouden kunnen zijn voor
de ruimte die provincies hebben om nadere eisen te stellen.
Om die reden is er vanuit Noord-Brabant een beroep gedaan
op het kabinet om het via een experimenteerbepaling in de
Crisis- en herstelwet mogelijk te maken dat men nadere
eisen stelt. Dit ligt al bij de Kamer. Het komt erop neer dat
het voor bestaande bedrijven die onder het Activiteitenbesluit milieubeheer vallen, mogelijk wordt gemaakt om
maatwerkvoorschriften op te stellen voor geur en fijnstof,
vanwege de leefomgevingskwaliteit en volksgezondheid in
het gebied. Daarnaast wordt gewerkt aan het verbreden
van de reikwijdte van de Brabantse verordening ruimte. Dit
betekent dat Noord-Brabant bij de afweging over ruimtelijke
besluiten rekening kan houden met inspanningen van veehouders op het terrein van andere aspecten, zoals dierenwelzijn en diergeneesmiddelen, ter bevordering van een
meer duurzame veehouderij.
De voorhang bij het parlement van de AMvB waarmee het
experiment wordt aangewezen, is afgerond. Dat is via de
vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu gegaan. Er
waren ook vragen vanuit de Kamer over het experiment.
De voorhang heeft echter niet tot een wijziging geleid. Dit
betekent dat de AMvB waarmee het experiment wordt
aangewezen, nu voorligt bij de Raad van State voor advies.
I en M verwacht deze AMvB voor de zomer in werking te
kunnen laten treden.
Wat betekent dit nu? Aan de ene kant ben ik nu aan de slag
met een wetsvoorstel dat mogelijkheden biedt om op basis
van de volksgezondheid beperkingen te stellen. U ziet dat
mijn collega van I en M de provincie Noord-Brabant specifiek ondersteunt om ook op het terrein van duurzaamheid
en dierenwelzijn eisen te stellen aan de veehouderij, via
een experimenteerartikel in de Crisis- en herstelwet. Op die
manier proberen wij vanuit de landelijke overheid de provincies te steunen in hun pogingen om eisen te stellen en
het draagvlak voor de veehouderij te vergroten.
De voorzitter:
Mijnheer Schouw, kort graag.
De heer Schouw (D66):
Het is fijn om te horen van die Algemene Maatregel van
Bestuur. Ik vraag de staatssecretaris of zij zowel met
betrekking tot het Groninger verdienmodel als voor de
Brabantse zorgvuldigheidsscores — zo heten die beleidsonderdelen — wil checken of de Algemene Maatregel van
Bestuur voldoende soelaas biedt. Het antwoord daarop
hoef ik niet nu te krijgen, maar dan hebben wij tenminste

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-9

de garantie dat de provincies dat als sturingsinstrument
kunnen gaan gebruiken.
Staatssecretaris Dijksma:
Commissaris De Boer heeft het kabinet gevraagd om dat
experimenteerartikel. Wij hebben vanuit EZ geprobeerd
daarin een positieve rol te spelen in de richting van onze
collega's. Het is juist bedoeld om de plannen van de provincie te ondersteunen. Die check waarom u vraagt, wil ik
vanzelfsprekend doen.
Verscheidene leden hebben gevraagd wat de Raad van
State nu wel en niet heeft uitgesproken in de zaak-Grubbenvorst. Welnu, op dit moment moeten er nog allerlei uitspraken en zittingen komen. De verantwoordelijkheid voor de
ruimtelijke ordening ligt bij de gemeenten en de provincies.
Het beleid wordt — de heer Leenders gaf dat op zijn manier
ook al aan — getoetst door de gemeenteraden en Provinciale Staten.
De heer Van Bommel vroeg mij om met hem vast te stellen
dat een dier meer is dan een lap vlees. Zeker, dat ben ik
van harte met hem eens. Om die reden hebben we in het
regeerakkoord en met het kabinetsbeleid ingezet op een
verdere verduurzaming van de veehouderij. Ook zijn er
verschillende maatregelen genomen om het dierenwelzijn
te verbeteren. We kijken naar nieuwe stalsystemen. Nieuwe
stallen moeten daaraan voldoen. We zijn aan de slag gegaan
met verdere milieurandvoorwaarden. De heer Leenders zei
al dat het maatschappelijk draagvlak van groot belang is
en dat ben ik met hem eens.
De heer Leenders heeft gevraagd in hoeverre mijn wetsvoorstel over dieraantallen en de relatie met de volksgezondheid
ervoor gaat zorgen dat er geen nieuwe ontwikkelingen
mogelijk zijn zoals die in Grubbenvorst plaatsvinden. Het
wetsvoorstel Dieraantallen en volksgezondheid biedt
medeoverheden mogelijkheden om in te grijpen als er
volksgezondheidsrisico's spelen. Hierbij is dus een medeoverheid aan zet. In de zomer krijgt de Kamer het voorstel.
Ik heb al eerder voorgesteld aan de Kamer om dat wetsvoorstel te zijner tijd te bespreken en op zijn merites te beoordelen. Toen vond bijna iedereen dat een goed idee. Dan is het
aan u om te beoordelen of u het ver genoeg vindt gaan.
Dan kom ik op de uitspraak van de Raad van State over
Grubbenvorst. Alle vergunningprocedures lopen nog. Bij
de bouwvergunning is fase 1 definitief, maar fase 2 loopt
nog. Over de milieuvergunningen is er nu sprake van een
beroep bij de Raad van State. Dat geldt ook voor de
Natuurbeschermingswetvergunningen. Het Rijk is geen
partij in deze procedures.
De heer Geurts en de heer Graus hebben beiden — terecht,
vind ik — over het verdienmodel gesproken. De heer Geurts
zei dat het gevolg van het stellen van verregaande eisen
aan de veehouderij kan zijn dat er schaalvergroting optreedt.
Los van wat je daarvan vindt, kun je vaststellen dat dit
inderdaad zo is. De afgelopen jaren hebben we een trend
van schaalvergroting gezien. Investeringen in nieuwe stalsystemen en in maatregelen om milieueffecten tegen te
gaan, moeten wel terugverdiend worden. Vaak zie je dat
dit op het erf opgelost wordt door schaalvergroting een
onderdeel te maken van het verdienmodel. We willen echter
nu die transitie maken. Ik ben heel blij dat heel veel boeren

Tweede Kamer

dit ook willen. Zij willen duurzamer vlees en een hogere
norm voor dierenwelzijn, maar zij willen dat ook terugverdienen in de markt. Dat betekent dat de hele keten — de
heer Graus zegt dat terecht — daar de prijs voor moet willen
betalen. Dat begint bij de producenten die soms in de keten
tussen de boeren en de retail in zitten en het eindigt bij de
consument. Dat verhaal moeten we blijven vertellen.
Een moratorium is niet mogelijk. Dat hebben we al vele
malen in uw Kamer besproken. Je moet namelijk wel een
titel hebben om van de ene op de andere dag ondernemers
die voldoen aan regels die we met zijn allen hebben afgesproken, te verbieden om te ondernemen. Ik heb al eerder
in veel debatten met mevrouw Thieme gewisseld dat we
een heel aantal stappen zetten, maar dat ik deze stap niet
overweeg.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De titel is artikel 4.3 van de Wet ruimtelijke ordening. Hierin
staat dat regels kunnen worden gesteld omtrent de inhoud
van gemeentelijke bestemmingsplannen, provinciale
inpassingsplannen en omgevingsvergunningen. Dat zijn
de TIFKAP's. Met het oog op het rijksbelang kan er dus een
Algemene Maatregel van Bestuur worden ingezet. In dit
geval is het rijksbelang volksgezondheid. Het wetsvoorstel
Dieraantallen en volksgezondheid laat zien dat het kabinet
volksgezondheid een onderwerp vindt dat op rijksniveau
ingekaderd moet worden.
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, voorzitter, maar daar heb ik geen moratorium voor
nodig, want dat vind ik. Om die reden bereid ik nu een
wetsvoorstel voor en dat heeft alles te maken met proportionaliteit. Ook al kun je bewijzen dat er een directe relatie
is tussen bijvoorbeeld een veehouder en zijn dieren en de
volksgezondheid, ook al voldoet die veehouder aan alle
milieunormen en ruimtelijke ordeningsvoorschriften, dan
nog vindt mevrouw Thieme dat je dan van vandaag op
morgen kunt zeggen: het mag niet. Met zo'n voorstel kom
ik niet ver. Ik kan me zomaar voorstellen dat vanuit die
proportionaliteit ook de rechters in dit land zullen vaststellen
dat dat buiten proportie is.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Dit zijn twee aannames van de staatssecretaris die onderuit
te halen zijn. Ten eerste zou er geen titel zijn op grond van
een moratorium. Bij dezen is vastgesteld dat die titel er wel
is, maar dat de staatssecretaris het niet wil. Dat is wat
anders dan de voorstelling dat er geen titel is. Ten tweede
wordt nog onderzocht in hoeverre er grootschalige risico's
voor de volksgezondheid ontstaan. Omdat de staatssecretaris zegt het afnemend maatschappelijk draagvlak van de
megastallen serieus te willen nemen, lijkt het mij alleszins
redelijk om in afwachting van de inwerkingtreding van de
Wet dieraantallen het niet toe te staan om nog te gaan uitbreiden om op die manier megastalen mogelijk te maken.
De vraag aan de staatssecretaris is dan ook: waarom wil
de staatssecretaris dat niet nu in de wet gewoon mogelijk
maken?

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-10

Staatssecretaris Dijksma:
U zegt: er is wel een titel. Ik geef u echter aan welke complicaties er zijn waardoor je niet zomaar een titel hebt. Het is
niet alleen een kwestie van wel of niet willen, het is ook een
kwestie van welke voorstellen je kunt doen die uiteindelijk
overeind zullen blijven staan. Die realiteitszin probeer ik
graag te laten landen. Ik weet dat het moeilijk is, maar het
is wel noodzakelijk. Op het moment dat ondernemers voldoen aan alle voorzorgsbeginselen die we in wet- en
regelgeving al hebben vastgesteld, kun je in dit land niet
zomaar zeggen: we houden er van vandaag op morgen
gewoon mee op. Al die eisen op het gebied van ruimtelijke
ordening en al die milieunormen zijn voor een deel ingesteld vanuit dat voorzorgprincipe. Dat kan misschien in de
wereld van mevrouw Thieme wel, maar vanuit de verantwoordelijkheid die je ook voor deze kwestie draagt, kan dat
niet. Ik neem die verantwoordelijkheid ook niet.
De voorzitter:
Nu mag mevrouw Thieme reageren, want ze wordt haar
wereldje uitgelokt.
Mevrouw Thieme (PvdD):
De wereld van mevrouw Thieme? Staatssecretaris Bleker
heeft nota bene een moratorium ingesteld en is daarmee
daadkrachtiger en diervriendelijker dan deze staatssecretaris. Dat had ik nooit voor mogelijk gehouden.
Staatssecretaris Dijksma:
Mag ik even aan mevrouw Thieme vragen welk moratorium
zij hier bedoelt?
Mevrouw Thieme (PvdD):
In de Kamer zijn in 2012 twee moties aangenomen, een van
D66 en een van de Partij voor de Dieren. Deze moties zijn
door de staatssecretaris uitgevoerd door aan de gemeenten
te vragen om geen vergunningen te verlenen voor megastallen. Het lijkt mij heel duidelijk dat deze staatssecretaris
dat ook had kunnen doen. Kennelijk wil zij dat niet.
Staatssecretaris Dijksma:
Nou, er is mij zojuist ook gevraagd hoe het precies zit met
een eerder wetsvoorstel waar u allemaal op doelde. Dat
wetsvoorstel was niet zodanig dat ik daarmee naar u toe
kon komen. Ik probeer duidelijk te maken dat we in de
vorige periode misschien een hoop moties hebben aangenomen, maar dat dat toen niet heeft geleid tot concrete
handelingen die het bedrijven onmogelijk hebben gemaakt
om zich te vestigen; overigens ook niet in het geval van
Grubbenvorst.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat.
Staatssecretaris Dijksma:
De heer Leenders vroeg mij hoe ik kijk naar de transitie van
dierlijk naar plantaardig en welke rol het kabinet daarin kan
spelen. Ik wil daarvoor graag verwijzen naar de kabinetsreactie die gaat komen op het rapport van de WRR. Die reactie

Tweede Kamer

wordt op dit moment ontwikkeld. Ik zeg de heer Leenders
toe dat dit onderwerp zeker onderdeel zal uitmaken van die
kabinetsreactie. Ik denk namelijk dat dit inderdaad een
belangrijk element is.
Ik wil hiermee mijn inbreng in deze termijn beëindigen.
De heer Schouw (D66):
Ik heb gevraagd welke instrumenten de staatssecretaris
heeft of wil gaan ontwikkelen om Grubbenvorst 2, 3 en 4
aan banden te leggen. Misschien heb ik het antwoord op
die vraag gemist.
Staatssecretaris Dijksma:
Daarop ben ik toch echt in mijn inbreng zojuist uitgebreid
ingegaan. Ik heb de Kamer uitgelegd dat er een wetsvoorstel
naar de Kamer komt vanuit mijn positie in relatie tot de
volksgezondheid. Ik heb uitgelegd dat het kabinet, op verzoek van in dit geval de provincie Brabant, nu bezig is om
daar via de Crisis- en herstelwet en het experimenteerartikel
provincies meer ruimte te geven, in dit geval aan Brabant.
Dat was het antwoord op de vraag van de heer Schouw.
De heer Schouw (D66):
Dan heb ik het toch goed verstaan. Ik probeerde natuurlijk
de staatssecretaris een gedachte te ontlokken. Het kan volgens mij niet zo zijn dat er bij haar beleid in de toekomst
meer Grubbenvorsten ontstaan. De staatssecretaris is het
volgens mij met een groot deel van de Kamer eens, dat
vindt dat dit "eens en nooit weer" is.
Staatssecretaris Dijksma:
Nee, dat kan de heer Schouw mij zo niet vragen. Ik kan hem
wel toezeggen dat ik de mogelijkheden pak die ik heb voor
de verduurzaming van de veehouderij en het tegengaan
van de industrialisatie. Die toezegging heb ik al gedaan. Ik
doe dat langs de lijn die ik de Kamer heb geschetst. Dat is
ook wat er in het debat dat is gevoerd naar aanleiding van
wat de heer Bleker ooit heeft gedaan, naar voren is gekomen. Het zal heel lastig zijn om dit te doen op basis van
bijvoorbeeld puur de dieraantallen. Het zal heel lastig zijn
om te zeggen: we willen deze stal niet omdat er meer dan
een bepaalde hoeveelheid dieren in wordt gehuisvest. We
vliegen het nu via een andere route aan, die inhoudelijk is
gestoeld op dierenwelzijn en op verduurzaming. Die weg
is volgens mij houdbaar.
De heer Van Bommel (SP):
Ik heb nog een vraag gesteld over de subsidies.
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, dat klopt.
De heer Van Bommel (SP):
Ik heb gezien wat de Kamer daarover schriftelijk is gemeld.
Ik heb het echter ook specifiek gevraagd naar aanleiding
van Grubbenvorst zelf.

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-11

Staatssecretaris Dijksma:
Dat is zo. Ik probeer het mooie staatje daarover er even bij
te pakken. Ik heb het gevonden. De ondernemers hebben
in 2005 een innovatiesubsidie gekregen voor de planvoering, adviesdiensten en juridische ondersteuning bij de
verdere ontwikkeling van het ontwerp. Het ging daarbij om
€148.000. Zij hebben in 2007 een innovatiesubsidie gekregen
van €458.000. In 2009 is er een innovatiesubsidie verstrekt
van €500.000. Het is wel van belang om hierbij op te merken
dat die subsidies geen betrekking hebben gehad op de
fysieke realisatie van het Nieuw Gemengd Bedrijf, maar op
planvorming, innovatie en pilotprojecten op een proefbedrijf
en op de bestaande bedrijfslocaties. Wat is er namelijk aan
de hand bij dat Nieuw Gemengd Bedrijf? Daarbij zijn
meerdere ondernemers betrokken die hun pluimveehouderijbedrijf nu nog bij bijvoorbeeld een gevoelig natuurgebied
hebben. Zij gaan die bedrijven sluiten en verplaatsen naar
Grubbenvorst. Zij willen daar inderdaad niet alleen pluimvee
en varkens houden, maar zij werken ook aan een bio-energiecentrale. Er zijn ook mogelijkheden om er een slachterij
te hebben, waardoor er bijvoorbeeld geen transport van
levende dieren meer noodzakelijk is. Die innovaties zijn
volgens mij via subsidies wel gesteund.
De heer Van Bommel (SP):
Ik zie een deel van dat geld terechtkomen bij het bevorderen
van dierrenwelzijn, maar ik zie ook een deel van dat geld
terechtkomen bij het steunen van de ontwikkeling van de
industriële veehouderij. De staatssecretaris heeft gezegd
dat ze die industriële veehouderij juist niet wil bevorderen.
Ik kan die zaken niet goed met elkaar rijmen, wel met
betrekking tot het bevorderen van het dierenwelzijn, maar
niet met betrekking tot het bevorderen van de industriële
dierhouderij.
Staatssecretaris Dijksma:
Nogmaals: het is niet zo dat die middelen, die overigens al
10 jaar en 8 jaar geleden zijn verleend, zijn gebruikt voor
het fysiek realiseren van het Nieuw Gemengd Bedrijf. Die
middelen zijn gericht op verschillende andere aspecten. De
resultaten van die pilotprojecten zijn ook voor de gehele
sector beschikbaar.

met subsidies en met beleid. Daar zijn wij tegen. Dat vinden
wij geen goede zaak. Wij zouden wensen dat deze staatssecretaris voorop stond bij het zoeken en het gebruiken van
instrumenten die die ontwikkeling tegenhouden. Op deze
wijze creëren wij die verdere industrialisering en wordt er
een weg ingeslagen die wij niet willen. Wij zullen op deze
wijze vanzelf een Grubbenvorst 2, 3 en 4 krijgen. Daar is
dan geen ontkomen aan. Vandaar dat ik een aantal moties
wil indienen.
De voorzitter:
Een aantal moties? U hebt nog één seconde.
De heer Van Bommel (SP):
Was mijn spreektijd inclusief de moties?
De voorzitter:
Ja, natuurlijk, altijd. U loopt hier langer mee dan vandaag.
Kom op, mijnheer Van Bommel, u weet dat heel goed.
De heer Van Bommel (SP):
Op andere beleidsterreinen gaat dit heel anders.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, alles in het werk te stellen om de
komst van de gigastal in Grubbenvorst van het Nieuw
Gemengd Bedrijf tegen te houden, indien nodig met een
spoedwet,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Bommel. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 154 (28973).

De voorzitter:
Hiermee zijn we gekomen aan het eind van de eerste termijn
van de zijde van het kabinet. Ik heb begrepen dat niet
iedereen behoefte heeft aan een tweede termijn. Het woord
is aan de heer Van Bommel. Hij heeft een minuut spreektijd.
Ja, een minuut. Er wordt hier gezegd: een derde van de
spreektijd in eerste termijn. De griffier weet dat.

De heer Van Bommel (SP):
Dan sluit ik af met het indienen van de volgende motie.

Motie
De Kamer,

De heer Van Bommel (SP):
Voorzitter. Dan zal ik het kort houden. In de interruptiedebatjes werd het verschil van opvatting tussen een flink deel
van de Kamer en de staatssecretaris heel duidelijk: moet je
dit vraagstuk juridisch proberen te ontleden of politiek? De
staatssecretaris probeert de Kamer tegemoet te komen door
te zeggen dat zij niet toe wil gaan naar een verdere industrialisering van de veehouderij. Dat wil mijn fractie, de SPfractie, ook niet. Toch zien we dit gebeuren. Die ontwikkeling
is er nu en die wordt ondersteund door de rijksoverheid,

Tweede Kamer

gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering:
- ervoor zorg te dragen dat mestverwerking niet gaat leiden
tot groei van de veestapel in Nederland;
- grondgebondenheid en gesloten kringloop op de bedrijven zelf te stimuleren;

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-12

- grootschalige mestverwerking te beperken tot industriegebieden (categorie 4 en 5) en niet in het buitengebied
plaats te laten vinden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Bommel. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 155 (28973).
De heer Van Bommel (SP):
Voor uw gemak: deze motie sluit precies aan bij de motie
van de PvdA op haar congres.

Mevrouw Thieme (PvdD):
Voorzitter. De industrialisatie van de veehouderij gaat
gewoon door. Wij maken ons grote zorgen over de snelheid
daarvan en over het feit dat het nog lang duurt voordat er
een nieuwe wet komt die dit aan banden kan leggen.
Daarom dien ik de volgende motie in. Die motie kan in
principe op een Kamermeerderheid rekenen als de PvdAfractie haar idealen serieus neemt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Alterra (2007) een definitie hanteert voor
een megastal uitgaande van:
- 7.500 vleesvarkens, 1.200 fokvarkens;
- 120.000 leghennen, 220.000 vleeskuikens;
- 250 melkkoeien of 2.500 vleeskalveren;
constaterende dat het RIVM momenteel onderzoek uitvoert
naar de relatie tussen de intensieve veehouderij en de
gezondheidseffecten op omwonenden;
constaterende dat de Kamer in afwachting is van het wetsvoorstel Dieraantallen en volksgezondheid;
verzoekt de regering, in afwachting van de uitkomsten van
het onderzoek van het RIVM en de inwerkingtreding van
de Wet dieraantallen en volksgezondheid, een voorbereidingsbesluit te nemen waarmee een moratorium op de
bouw van megastallen wordt afgekondigd en dit besluit zo
snel mogelijk kenbaar te maken aan provincies en
gemeenten,

Mevrouw Thieme (PvdD):
Tot slot heb ik een motie die geheel conform de motie van
de PvdA-leden is.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering:
- zich in te zetten om de veestapel in Nederland te doen
afnemen;
ervoor zorg te dragen dat er vanuit het voorzorgprincipe
meer gericht en met meer snelheid (milieu en ruimtelijke
ordening) wetgeving komt om het risico op uitbraken van
zoönosen te verminderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 157 (28973).

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording en voor haar toezegging om nog even die check te
doen in de twee gebieden waarvoor de Algemene Maatregel
van Bestuur geldt.
Ik was eigenlijk niet van plan om gebruik te maken van de
tweede termijn, maar er is toch één punt dat ik heel bijzonder vind in de beantwoording van de staatssecretaris.
Negen van de tien keer ben ik het heel erg eens met de
staatssecretaris, maar ik vind het niet te rijmen dat zij aan
de ene kant zegt dat haar uitgangspunt is geen extreme
industrialisatie van de veehouderij, maar aan de andere
kant niets durft te zeggen over Grubbenvorst 2, 3 en 4. Ik
wou dat hier toch even kwijt. Ik vind dat heel bijzonder. Ik
hoop dat de staatssecretaris het goed maakt in haar toekomstig beleid. We kunnen er namelijk lang en breed over praten, maar als die fabriek in Grubbenvorst geen voorbeeld
is van extreme industrialisatie van de veehouderij, wat zou
dat dan wel zijn?

De heer Leenders (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de prettige
beantwoording van de vragen en het ingaan op de materie.
Ik heb één motie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme en Van
Bommel. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 156 (28973).

Tweede Kamer

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-13

constaterende dat er geen maatschappelijk draagvlak is
voor megastallen;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de Raad van State recentelijk heeft
geoordeeld dat niet-ruimtelijke aspecten niet mogen worden
meegewogen in ruimtelijke ordening besluiten;
overwegende dat megastallen zoals die in Grubbenvorst
onwenselijk zijn gezien het zoönose-risico, de negatieve
effecten op de lucht-, bodem- en waterkwaliteit en geuroverlast;
verzoekt de regering om effectieve wet- of regelgeving te
maken waarmee de provincies en de rijksoverheid toekomstige megastallen onmogelijk kunnen maken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Leenders en Van
Dekken. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 158 (28973).
De heer Schouw (D66):
Het is pikant dat de fractie van de Partij van de Arbeid zo'n
motie indient. Betekent dat dan ook dat de fractie van de
Partij van de Arbeid de staatssecretaris c.q. het kabinet
oproept op alles uit de kast te halen om Grubbenvorst 1
niet door te laten gaan?
De heer Leenders (PvdA):
Nee, dat is niet de strekking van deze motie. De strekking
van deze motie is, gelet op hetgeen waar we het zojuist
over hebben gehad, dat provincies en gemeenten, maar
ook de rijksoverheid de instrumenten hebben om beslissingen te kunnen nemen als die in het belang zijn van de regio.

De heer Graus (PVV):
Voorzitter. Ik heb twee korte moties.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, al haar bevoegdheden te benutten
om de bouw van mega- en gigastallen te voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 159 (28973).

verzoekt de regering, al haar bevoegdheden te benutten
om het voortbestaan van onze gezins- en/of familiebedrijven
te bevorderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Graus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 160 (28973).
De heer Graus (PVV):
Hiermee heb ik 40 seconden van de heer Van Bommel
goedgemaakt.
De voorzitter:
Ik ben ook heel trots op u, mijnheer Graus. U bent, samen
met de heer Geurts, de enige die binnen de tijd is gebleven.
We wachten even tot de staatssecretaris alle moties heeft.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Staatssecretaris Dijksma:
Voorzitter. Ik zal proberen heel snel de zeven moties van
een oordeel te voorzien. De motie op stuk nr. 154 die de
regering verzoekt het Nieuw Gemengd Bedrijf tegen te
houden, moet ik ontraden. In mijn eerste termijn heb ik een
uitgebreide redenering gegeven waarom ik dat niet kan
tegenhouden. Het ligt nu ook onder de rechter.
De motie op stuk nr. 155 moet ik eveneens ontraden.
Mestverwerking als zodanig leidt niet tot groei van de veestapel. Ik heb natuurlijk wel een wet in voorbereiding die
een relatie legt met de volksgezondheid waarmee het
mogelijk wordt om tot een beperking van de groei te komen
als dat ook noodzakelijk is. Daarnaast heb ik in voorbereiding een AMvB melkveehouderij, waarbij de verantwoorde
groei van de melkveehouderij aan de orde is. Die AMvB
komt 1 maart naar het parlement.
De motie op stuk nr. 156 van de leden Thieme en Van
Bommel, waarin de regering wordt verzocht om alvast een
voorbereidingsbesluit te nemen om te komen tot een
moratorium, moet ik ontraden. De Gezondheidsraad heeft
aangegeven dat er op dit moment nog geen titel is, dat er
nog geen gronden zijn om maatregelen te nemen. Er is wel
indringend gevraagd om nader onderzoek. Het kabinet heeft
dat onderzoek nu ook gefinancierd en dat komt er dus ook
aan. Om die reden kan ik niet doen wat er in deze motie
staat.
Mevrouw Thieme (PvdD):
Als de Gezondheidsraad zegt dat er geen titel is, dan bedoelt
de staatssecretaris daarmee geen titel voor de overheid om
een megastal te weigeren en dus niet dat de Gezondheids-

Motie

Tweede Kamer

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-14

raad iets heeft gezegd over een titel om een moratorium in
te stellen. Dit even voor de duidelijkheid.
Staatssecretaris Dijksma:
Ja, dat klopt, maar op het moment dat je het juridisch beziet,
hebben die zaken wel met elkaar te maken. Je hebt wel een
overtuigend bewijs nodig om te kunnen verantwoorden
waarom je tot zo'n vergaande maatregel als een moratorium
overgaat. Dat is wat ik steeds geprobeerd heb uit te leggen.
Dan kom ik op de motie op stuk nr. 157. Ik kom nog met
een wetsvoorstel. Dus alleen al om die reden zou ik de motie
moeten ontraden. Dat wetsvoorstel gaan we nog uitgebreid
bespreken.
Voor de motie van de leden Leenders en Van Dekken op
stuk nr. 158 geldt eigenlijk hetzelfde. Ik kom nog met een
wetsvoorstel. Ik zou de indieners dan ook willen verzoeken
deze motie aan te houden. Zo ze daartoe niet bereid zijn,
moet ik de motie ontraden, ook omdat ik de wijze waarop
in de overwegingen een aantal zaken zijn verwoord, niet
vanuit mijn positie voor mijn rekening kan nemen.
De motie op stuk nr. 159 moet ik ontraden, op grond van
de redeneringen die ik in mijn eerste termijn heb gegeven.
En dan kom ik, last but not least, op de motie op stuk nr.
160, waarin de regering verzocht wordt om alles in te zetten
om het voortbestaan van gezins- of familiebedrijven te
bevorderen. Ik zie die motie als een ondersteuning van mijn
beleid en wil het oordeel over die motie dan ook graag aan
de Kamer laten.
De heer Leenders (PvdA):
Met de uitleg van de staatssecretaris houden we de motie
op stuk nr. 158 aan.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Leenders stel ik voor, zijn motie
(28973, nr. 158) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over de ingediende moties zullen we volgende week dinsdag stemmen.

Tweede Kamer

28 januari 2015
Bouw van een megastal in Grubbenvorst TK 47

47-3-15