Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 325

Maatschappelijke Opvang

Nr. 34

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 april 2009
Inleiding
Op 4 maart 2009 heb ik met de VNG overeenstemming bereikt over de
invoering van een nieuwe verdeelsleutel voor de specifieke uitkering
maatschappelijke opvang, openbare geestelijke gezondheidszorg en
verslavingsbeleid. Hiermee is een eind gekomen aan langdurig traject,
waardoor de centrumgemeenten weten welke uitkering zij de komende
jaren ontvangen voor deze prestatievelden uit de Wmo. Hieronder treft u
de uitwerking van de gemaakte afspraken aan, in het bijzonder de
overgangsregeling op basis waarvan de verdeelsleutel wordt ingevoerd.
Dat gebeurt in een zodanig tempo dat de gemeenten die een lagere uitkering gaan ontvangen, voldoende tijd hebben om zich daarop voor te
bereiden.
Hiervoor heb ik middelen beschikbaar gesteld. In de eerste plaats heb ik
incidenteel € 21 mln. beschikbaar gesteld om de gevolgen van de herverdeling op te vangen. In de tweede plaats kan er nog eens € 38 mln. van de
huidige gemeentelijke uitgaven vrijvallen. Dat gebeurt als de gemeentelijke bekostiging van voorzieningen voor maatschappelijke opvang die (op
onderdelen) thuishoren in andere wettelijke kaders (in het Cebeon-rapport
«grensstrook» genoemd), overgenomen wordt door de AWBZ, de Zvw of
de Wet op de jeugdzorg. Cebeon heeft becijferd dat daarmee nu € 38 mln.
is gemoeid. Ik heb besloten dat het geld dat vrijvalt, beschikbaar blijft voor
gemeenten. Ik heb dit gedaan gezien het belang om alle 43 centrumgemeenten in staat te stellen een vangnet te bieden voor mensen die een
beroep moeten doen op voorzieningen op de prestatievelden maatschappelijke opvang, openbare geestelijke gezondheidszorg en verslavingsbeleid. Daarbij heb ik overwogen dat als gevolg van de huidige economische crisis het beroep op deze voorzieningen kan toenemen. Met deze
impuls ondersteun ik de centrumgemeenten in deze taak.
Voor alle duidelijkheid, ik heb de VNG gemeld dat de Tweede Kamer mij
gevraagd heeft geen onomkeerbare stappen te nemen. De besluitvorming
heeft met dat voorbehoud plaatsgevonden.

KST130324
0809tkkst29325-34
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 34

1

Tevens ontvangt u hierbij de antwoorden op de vragen en opmerkingen
die u mij op 2 februari 2009 toezond inzake deze verdeelsleutel (Kamerstuk 29 325, nr. 35). Ik heb met de beantwoording gewacht tot na het
bestuurlijk overleg met de VNG zodat ik u zo volledig mogelijk zo kunnen
informeren. Bijgevoegd is eveneens het eindrapport van Cebeon over de
verdeelsleutel.1
Uitgangspunten om te komen tot nieuw verdeelmodel
Alvorens in te gaan op de uitkomsten van het bestuurlijk overleg, vat ik
nog kort samen wat de uitgangspunten moesten zijn van het nieuwe
verdeelmodel. De gezamenlijke opdracht van VWS en VNG aan Cebeon
was om een vraaggestuurd verdeelmodel op te stellen dat niet uitgaat van
open eind financiering en aandacht heeft voor preventie en het belonen
van goed gedrag. Bovendien moeten de gevolgen van het model per
gemeente «uit te leggen» zijn. Deze uitgangspunten komen tegemoet aan
voorwaarden die de Tweede Kamer genoemd heeft in het Algemeen
Overleg van 7 juni 2007.2
Met de VNG heb ik vastgesteld dat het model aan deze uitgangspunten
voldoet.
• Het model verdeelt het bestaande budget evenwichtiger.
Afgesproken is dat het model niet mag uitgaan van open eind financiering, ofwel het gaat om een herverdeling van het bestaande budget van
de specifieke uitkering. De totale kosten zijn in bijna alle gemeenten
hoger, omdat de specifieke uitkering niet als kostendekkend bedoeld is. In
bovengenoemd overleg met de Kamer heb ik erop gewezen dat
gemeenten de instroom in opvangvoorzieningen door eigen beleid
kunnen beïnvloeden. Bovendien is het zo dat de effecten van het beleid
voor maatschappelijke opvang niet beperkt blijven tot de cliënten van de
opvanginstellingen. Een effectief beleid draagt bijvoorbeeld bij aan een
veiliger samenleving. Er zijn nu grote verschillen in de mate waarin
centrumgemeenten de kosten voor maatschappelijke opvang, OGGz en
verslavingsbeleid dekken met eigen middelen naast de specifieke uitkering. Hoofddoel van de herverdeling is een eerlijker verdeling van de
specifieke uitkering. Een onvermijdelijk gevolg is daarom dat er
gemeenten zijn die, als het model wordt ingevoerd, een lagere uitkering
zullen krijgen. Dat valt te rechtvaardigen als hierdoor vooral gemeenten,
die de afgelopen jaren bovengemiddeld eigen middelen ingezet hebben,
een hogere uitkering gaan krijgen. De gemeenten die de komende jaren
een lagere uitkering krijgen, kunnen een afweging maken of zij de
gevolgen opvangen door meer eigen gemeentelijke middelen in te zetten,
een doelmatiger beleid te voeren of het bestaande aanbod te versoberen.
•

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Kamerstukken II, 29 325, nr. 21.

Het model is vraaggestuurd, heeft aandacht voor preventie en goed
gedrag.
Vraaggestuurd wil zeggen dat de verdeling recht doet aan de opgaven van
de 43 centrumgemeenten. Door een uitgebreide uitgaven- en verschillenanalyse heeft Cebeon inzicht gekregen in niveaus van uitgaven die
aansluiten bij objectieve behoefte/vraagpatronen van centrumgemeenten
en hun regio.
Op basis van deze analyse heeft Cebeon ook een becijfering gemaakt van
de huidige gemeentelijke uitgaven aan voorzieningen voor maatschappelijke opvang die (op onderdelen) mogelijk thuishoren in andere wettelijke
kaders. VWS en VNG hebben het voorstel van Cebeon om deze voorzieningen de komende vier jaar buiten het objectieve deel van de verdeelsystematiek te houden, overgenomen.
Aandacht voor preventie betekent dat het model moet bevorderen dat
centrumgemeenten gestimuleerd worden te voorkomen dat mensen
(weer) dakloos worden. Het voorkomen dat mensen dakloos worden is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 34

2

een taak voor elke gemeente, zowel voor de 43 centrumgemeenten als de
overige gemeenten. De verdeling van de specifieke uitkering moet eraan
bijdragen dat centrumgemeenten de doorstroom van cliënten uit de
opvangvoorzieningen naar uiteindelijk weer meedoen in de samenleving
bevorderen, inclusief preventief beleid om te voorkomen dat er een
terugval plaatsvindt. Het verdient aanbeveling dat een centrumgemeente
een dergelijk preventiebeleid afstemt met de regiogemeenten. Het belonen van goed gedrag komt er op neer, zoals hierboven al aangegeven, dat
vooral gemeenten, die de afgelopen jaren bovengemiddeld eigen
middelen ingezet hebben, een hogere uitkering gaan krijgen.
Uitkomsten bestuurlijk overleg
De belangrijkste uitkomsten van het overleg zijn:
• VWS en VNG stemmen in met het Cebeon-model als de verdeelsleutel
voor een objectieve verdeling.
• Het model wordt met ingang van 1 januari 2010 ingevoerd.
• Er is incidenteel € 21 mln. beschikbaar voor een zachte landing.
• De financiering van voorzieningen die (op onderdelen) mogelijk thuishoren in andere wettelijke kaders, wordt zo spoedig mogelijk overgeheveld van gemeenten naar reguliere financiering op basis van de
AWBZ, Zvw of Wet op de jeugdzorg. VWS schept hiervoor de randvoorwaarden. Deze afbakening draagt ook bij aan een verduidelijking
van verantwoordelijkheden tussen financiers.
• De middelen die daardoor vrijvallen bij centrumgemeenten blijven
structureel beschikbaar. Dit kan oplopen tot een bedrag van € 38 mln,
dat wordt verdeeld op basis van het verdeelmodel van Cebeon onder
de centrumgemeenten.
Overgangsregeling
De invoering van de verdeelsleutel vindt plaats op basis van de bijgevoegde overgangsregeling. Op 31 maart 2009 heeft de VNG aangegeven
overeenstemming te hebben bereikt over deze regeling die in twee
opzichten afwijkt van de in het Cebeon-rapport voorgestelde overgangsregeling.
In de eerste plaats is afgesproken dat in 2010 het bedrag voor de G4 opgehoogd wordt in het licht van de afspraken hierover met het vorige kabinet
in relatie tot het Plan van aanpak maatschappelijke opvang. Daarom
kregen de G4 vooruitlopend op de nieuwe verdeelsleutel al additionele
middelen. In de tweede plaats is in de overgangsregeling opgenomen dat
de jaarlijkse daling voor een gemeente (inclusief de vrijval door financiering binnen andere wettelijke kaders zoals de Zvw, de AWBZ of de Wet op
de jeugdzorg) maximaal € 350 000 is. Hierdoor wordt de gewenningsperiode voor de gemeente Leeuwarden verlengd en verloopt de gewenningsperiode voor de gemeenten Arnhem en Vlissingen gelijkmatiger.
Het doel van de overgangsregeling is dat het model een zachte landing
krijgt waardoor gemeenten voldoende tijd hebben om zich voor te
bereiden op een lagere uitkering. Daarvoor is in ieder geval € 21 mln.
incidenteel beschikbaar. Daarnaast kan de overheveling van de financiering van voorzieningen voor maatschappelijke opvang, die (op onderdelen) mogelijk thuishoren in andere wettelijke kaders, naar die kaders
bijdragen aan een zachte landing. Ik zal voor de begeleiding hiervan een
Taskforce instellen om ervoor te zorgen dat deze overheveling op basis
van de bestaande regelgeving zo spoedig mogelijk kan plaatsvinden. Van
deze Taskforce zullen in ieder geval naast VWS deel uit maken de VNG, de
Federatie Opvang, het CIZ, ZN en een vertegenwoordiging van de
cliëntenorganisaties. Daarnaast zal ik het CIZ en de zorgkantoren informeren over de invoering van de verdeelsleutel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 34

3

Ik hoop hiermee u voldoende ingelicht te hebben.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 325, nr. 34

4