Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 1172

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2022
U heeft mij verzocht om een brief aan uw Kamer te doen toekomen met
hierin een reactie op signalen dat zorgverzekeraars momenteel brieven
aan verzekerden sturen over het terugschroeven van tarieven van
niet-gecontracteerde aanbieders van wijkverpleging en geestelijke
gezondheidszorg naar 75% per 1 januari 2023. U heeft verzocht om daarbij
specifiek in te gaan op de vraag of dit kan zonder wetstraject, daar de
beperking van de vrije artsenkeuze in 2014 in de Eerste Kamer sneuvelde.
Omdat het polisaanbod tot de portefeuille behoort van de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ontvangt u deze brief mede
namens de Minister van VWS.
Is een combinatiepolis minder passend is dan een restitutiepolis
Zorgverzekeringspolissen verschillen van elkaar; elke verzekerde kan ieder
jaar opnieuw kiezen voor een polis die het beste bij hem of haar past.
Voor iedere polis is sprake van een ruime keuze aan zorgverleners,
waarvoor de kosten van zorg in de basisverzekering volledig wordt
vergoed; de zorgverzekeraar moet immers aan zijn zorgplicht voldoen.
Verzekerden kunnen ook kiezen voor polissen die een nog ruimere keuze
aan zorgverleners aanbieden waarvoor de kosten volledig vergoed
worden, maar waar een hogere premie voor betaald moeten worden.
Daarbij gaat het om naturapolissen met een ruimere contractering dan
gemiddeld, combinatiepolissen waarbij een (groot) deel van de zorgsoorten in restitutie wordt aangeboden en een ander (kleiner) deel van de
zorgsoorten in natura, of restitutiepolissen waarvoor alle zorgverleners
volledig vergoed worden (tenzij een excessief tarief wordt gevraagd; dat
mag een zorgverzekeraar niet vergoeden).
Er is sprake van een ruim polisaanbod met ook voldoende keuze voor
verschillende typen polissen. In 2022 zijn er 60 verschillende polissen op
de markt: 37 hiervan zijn naturapolissen, 11 restitutiepolissen en
12 combinatiepolissen. Voor 2023 hebben twee zorgverzekeraars recent

kst-29689-1172
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 689, nr. 1172

1

laten weten een restitutiepolis om te zetten in een combinatiepolis en
heeft een nieuwe zorgverzekeraar aangekondigd een restitutiepolis te
gaan aanbieden.
Voor zover nu bekend zou er dan in 2023 nog steeds gekozen kunnen
worden uit 10 restitutiepolissen.
Via de contractering kunnen zorgverzekeraars voor hun verzekerden
goede en doelmatige zorg inkopen en sturen op het vermijden van
niet-passende, ondoelmatige en daardoor onnodig dure zorg. Zorg is
schaars en het is daarom van belang om schaarse zorgcapaciteit te richten
op passende en doelmatige zorg. Goede contractering kan zich dus
vertalen naar goede, passende zorg tegen een scherpe premie. Daarom
kan een naturapolis voor veel verzekerden een goede keuze zijn. Waarbij
ook bij een naturapolis de verzekerde vrijheid heeft in de keuze voor een
zorgverlener, omdat de verzekeraar vanuit zijn zorgplicht voldoende
zorgverleners moet contracteren, en omdat ingeval de verzekerde toch
kiest voor een niet-gecontracteerde aanbieder, de vergoeding niet zodanig
is dat dit een «hinderpaal» is.
Anders gezegd, voor de verzekerde staat bij een restitutiepolis tegenover
het voordeel van volledige vergoeding van alle zorg bij alle zorgaanbieders het nadeel dat de verzekeraar ten behoeve van de verzekerde
minder goed op de doelmatigheid van de zorg kan sturen, met als
mogelijk gevolg hogere zorgkosten en een hogere premie en minder
doelmatige inzet van schaarse zorgcapaciteit. Soms uit zich dit zelfs in
voorbeelden uit bijvoorbeeld spiegelinformatie van overbehandeling en
niet-effectieve zorg. Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft
onlangs nadrukkelijk gewezen op de noodzaak om de zorg doelmatiger te
maken omdat het aanbod steeds schaarser wordt waardoor de toegang
tot zorg onder druk komt te staan1.
Samen met de partijen van het Integraal Zorgakkoord (IZA) maken we de
beweging naar passende zorg. Daarom is in het IZA nadrukkelijk
afgesproken dat er wordt ingezet op een voor zorgaanbieders aantrekkelijker en eenvoudiger contracteerproces. Hierover zijn afspraken gemaakt
om het contracteerproces verdergaand te verbeteren, in te zetten op het
verder verlagen van administratieve drempels in de contractering en om
met de Autoriteit Consument & Markt te gaan verkennen of kleine
zorgaanbieders gezamenlijk kunnen gaan onderhandelen.
Hebben verzekerden bij een combinatiepolis voldoende vrijheid
om te kiezen voor een arts of zorgverlener die hem of haar past
In het IZA hebben partijen afspraken gemaakt over hoe zorgverzekeraars
en zorgaanbieders de komende jaren via contractering een stevige
bijdrage kunnen leveren aan passende zorg, goede toegankelijkheid,
goede kwaliteit en doelmatigheid. Een van de doelen van de maatregelen
op het gebied van contractering is om partijen daarmee te verbinden aan
de impactvolle transformaties die we met de zorg gezamenlijk willen om
bovengenoemde doelen te kunnen bereiken. Het is belangrijk dat zoveel
mogelijk partijen meedoen aan de noodzakelijke beweging naar passende
zorg. Daarmee kan ook worden ingezet op zo efficiënt en effectief
mogelijke inzet van schaarse zorgverleners.
Het is belangrijk dat patiënten voldoende keuze hebben en ook blijven
houden uit kwalitatief goede hulpverleners. Dit betekent echter niet dat de
kosten van alle zorgverleners in alle gevallen bij alle polissen volledig
vergoed dienen te worden, omdat daar een prijs tegenover staat en
verzekerden daar een keuze in kunnen maken. Dat bij naturapolissen
1

1 De zorg heeft een kritisch punt bereikt | STAND VAN DE ZORG 2022 | NZa-Magazines.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 689, nr. 1172

2

niet-gecontracteerde zorg niet volledig vergoed wordt is daarom geen
inbreuk op de vrijheid van de verzekerde om te kiezen voor een zorgverlener die bij hem of haar past.
Om de transformaties uit het IZA mogelijk te maken en ervoor te zorgen
dat zorgverzekeraars scherper kunnen sturen op passende zorg moeten
zorgaanbieders en zorgverzekeraars hierover goede afspraken kunnen
maken. Dat doen zij bij uitstek in de contracten die zij onderling afspreken.
In een contract kunnen afspraken gemaakt worden over het leveren van
kwalitatief goede en betaalbare zorg voor de patiënt. Zorgverzekeraars
moeten goed kunnen sturen op de contractering, zodat zoveel mogelijk
partijen meedoen aan de beweging naar passende zorg. Immers, een te
groot aandeel niet-gecontracteerde zorg kan leiden tot een te grote
versnippering van het zorgaanbod en kan de transformatie naar passende
zorg belemmeren. In het IZA is daarom afgesproken dat de vergoeding
van niet-gecontracteerde zorg wordt verlaagd, maar niet zodanig dat deze
verlaging een «hinderpaal» is voor de verzekerde; bij de uitwerking van
deze maatregel wordt geborgd dat er voldoende keuzemogelijkheden
voor de verzekerde blijven én dat er genoeg ruimte blijft voor toetreding
van nieuwe, innovatieve zorgaanbieders.
Is een polis met keuzevrijheid voor zorgaanbieders ook voor
mensen met een krappe beurs betaalbaar
Ook voor mensen met een smalle beurs is de vrijheid om te kunnen kiezen
voor een zorgaanbieder betaalbaar. Daar zorgt de zorgtoeslag voor. De
hoogte van de zorgtoeslag is namelijk gebaseerd op het gewogen
gemiddelde van de nominale premies van alle polissen (inclusief
restitutiepolissen) op de markt (en het gemiddelde eigen risico dat
verzekerden betalen), en niet op de nominale premie van polissen met
beperkte keuzemogelijkheden. Verzekerden die kiezen voor een restitutiepolis betalen gemiddeld wel meer dan verzekerden die voor een naturapolis kiezen: in 2022 is gemiddeld genomen een restitutiepolis 154 euro
per jaar duurder dan een naturapolis. De keuzevrijheid voor zorgaanbieders is via de zorgtoeslag daarmee ook voor mensen met een laag
inkomen geborgd, ook wanneer een restitutiepolis gemiddeld genomen
duurder is dan een naturapolis.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 689, nr. 1172

3