Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

431
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat
over de aanhoudende schade van neonicotinoïden in het milieu en voor dieren
(ingezonden 3 september 2020).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 21 oktober 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 4060.
Vraag 1
Kent u de berichten «Bijengif imidacloprid vergiftigt het slootwater tussen de
kassen» en «Neonicotinoids and decline in bird biodiversity in the United
States»?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat het bijengif imidacloprid, dat alleen nog is toegestaan
in gesloten kassystemen en als biocide, in 2019 op alle meetpunten van het
waterschap Delfland boven de toegestane norm werd aangetroffen?
Antwoord 2
Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft in 2019 op 54 locaties metingen
verricht op de aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen. Op 9 van
deze locaties is de werkzame stof imidacloprid aangetroffen boven de
toegestane ecologische waterkwaliteitsnorm.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat imidacloprid (alsmede thiamethoxam en clothianidine)
verboden zijn voor open teelten vanwege de ernstige schadelijkheid voor
insecten?

1

Schiedams Nieuws, 30 augustus 2020, «Bijengif imidacloprid vergiftigt het slootwater tussen
de kassen», https://www.schiedamsnieuws.nl/bijengif-imidacloprid-vergiftigt-het-slootwatertussen-de-kassen/
2
Nature, 10 augustus 2020, «Neonicotinoids and decline in bird biodiversity in the United
States», https://www.nature.com/articles/s41893-020-0582-x

ah-tk-20202021-431
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De goedkeuring van de drie genoemde stoffen is in 2018 beperkt tot gebruik
in bedekte teelten vanwege de risico’s voor bijen bij toepassingen in de
onbedekte teelt van verschillende gewassen. Inmiddels zijn thiamethoxam en
clothianidine binnen de EU niet meer goedgekeurd en zal de goedkeuring van
imidacloprid binnen afzienbare tijd vervallen omdat de aanvraag voor
verlenging van de goedkeuring door de aanvrager is ingetrokken.
Vraag 4, 5
Kunt u bevestigen dat insecten en andere dieren nu alsnog blootgesteld
worden aan deze neonicotinoïden, aangezien deze gifstoffen in het slootwater
aanwezig zijn?
Op welke manier kan landbouwgif uit gesloten kassystemen toch in het
oppervlaktewater terecht komen en op welke wijze kan dit voorkomen
worden?
Antwoord 4, 5
Gewasbeschermingsmiddelen, die in de glastuinbouw worden toegepast,
kunnen via verschillende emissieroutes (denk bijvoorbeeld aan percolatiewater, condenswater en schrobputjes) in het oppervlaktewater terecht komen.
Dit kan ertoe leiden dat insecten en andere dieren aan deze middelen worden
blootgesteld. Er zijn verschillende acties om de lozingen van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater te voorkomen of zoveel mogelijk te
beperken, zoals:
– het identificeren van emissieroutes die nog niet afdoende in beeld zijn,
het vaststellen van de wijze waarop deze kunnen worden aangepakt en
communicatie daarover richting glastuinbouwondernemers door partijen
die samen werken in het Platform duurzame glastuinbouw via het
kennisplatform glastuinbouw waterproof3;
– het (individueel of collectief) verplicht zuiveren van het afvalwater met
gewasbeschermingsmiddelen uit de glastuinbouw met een rendement
van ten minste 95%;
– het houden van toezicht en handhaving.
Hoewel alle partijen zich ervan bewust zijn, dat er een gezamenlijke opgave is
om te komen tot een goede waterkwaliteit door het voorkomen van emissies
van gewasbeschermingsmiddelen naar het milieu, zal dit punt met nadruk
aandacht krijgen in gesprekken die komen met agrarische belangenorganisaties en het bevoegd gezag.
Vraag 6
Worden glastuinbouwers gecontroleerd op de vervuiling die zij mogelijk
veroorzaken door het gebruik van imidacloprid, thiamethoxam en clothianidine? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ja, via gebiedsgericht monitoren en handhaven door verschillende waterschappen en via bedrijfsbezoeken door de verschillende omgevingsdiensten
en waterschappen en de NVWA.
Vraag 7
Kunt u bevestigen dat recent onderzoek aantoont dat het toenemende gebruik
van neonicotinoïde landbouwgif in de VS afnames in vogelpopulaties
veroorzaakt, waarbij vooral weidevogels hard geraakt worden?4
Antwoord 7
In het betreffende onderzoek concluderen de onderzoekers op basis van een
statistische analyse dat de toename van het gebruik van neonicotinoïden in
de VS gepaard gaat met de afname van de vogelbiodiversiteit, met name die
van weidevogels.

3
4

www.glastuinbouwwaterproof.nl
Nature, 10 augustus 2020, «Neonicotinoids and decline in bird biodiversity in the United
States», https://www.nature.com/articles/s41893-020-0582-x

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 8
Kunt u bevestigen dat neonicotinoïden toxischer zijn voor insecten en langer
in de natuur achterblijven dan andere insecticiden?
Antwoord 8
Neonicotinoïden zijn een klasse van insecticiden, maar er is variatie binnen
de klasse wat betreft de toxiciteit van de individuele stoffen voor verschillende insecten en de persistentie in het milieu. Dat geldt ook voor andere
klassen insecticiden. Zoals ik uw Kamer heb geïnformeerd (Kamerstuk 27 858,
nr. 421) leidde de toepassing van de neonicotinoiden imidacloprid, thiamethoxam en clothianidine tot risico’s voor bijen. Daarom werd de toepassing
destijds beperkt tot alleen gebruik in bedekte teelten. De toxiciteit voor bijen
en de persistentie van deze stoffen was relatief hoog in vergelijking met
andere neonicotinoiden (acetamiprid en thiacloprid) en andere insecticiden.
Zo is de acute toxiciteit voor honingbijen van thiacloprid meer dan 4.500 keer
lager en de persistentie bijna 57 keer lager in vergelijking met clothianidine.
Dat verschillende stoffen tot dezelfde klasse behoren, wil dus niet zeggen dat
deze ook dezelfde eigenschappen hebben. Vanwege variatie in eigenschappen
tussen werkzame stoffen en de toepassing ervan wordt in de Europese
goedkeuringsprocedure per stof bezien of het gebruik veilig is voor mens,
dier en milieu. Bij de middeltoelating wordt dat opnieuw per middel getoetst.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat de neonicotinoïden acetamiprid en sulfoxaflor in
Nederland nog steeds toegelaten zijn voor open teelten?
Antwoord 9
Ja. Ik wil hierbij, zoals eerder aan uw Kamer gemeld (Kamerstuk
2020D26901), aangeven dat de werkzame stof sulfloxaflor niet behoort tot de
neonicotinoiden, maar is ingedeeld in de klasse van de sulfoximines.
Vraag 10
Hoe rijmt u de bescherming van (weide)vogels onder de Vogel- en Habitatrichtlijnen met de schade die deze dieren ondervinden door blootstelling aan
neonicotinoïden op open teelten en in het oppervlaktewater?
Antwoord 10
Voor de Europese stofgoedkeuring wordt een risicobeoordeling uitgevoerd
voor vogels, conform het betreffende Europese richtsnoer. Het richtsnoer gaat
uit van gevoelige vogelsoorten die in landbouwgebieden voorkomen, zodat
andere minder gevoelige soorten ook door de risicobeoordeling worden
afgedekt.
Vraag 11, 12
Wordt in de Europese toelatingsprocedure voor landbouwgif getoetst op het
effect van de stof op beschermde vogelsoorten?
Zo nee, kunt u bij de Europese Commissie pleiten voor een herziening van de
toelatingsprocedure voor landbouwgif, zodat de effecten op beschermde
diersoorten meegenomen worden?
Antwoord 11, 12
Volgens de Vogelrichtlijn zijn alle vogels beschermd. Momenteel wordt het
huidige Europese richtsnoer voor vogels en zoogdieren herzien onder leiding
van EFSA. Nederland levert een actieve bijdrage aan deze herziening waarbij
er ook specifieke aandacht voor kwetsbare vogelsoorten is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3