Rapport voor het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde
geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

2/50

Colofon

10 september 2020
Auteurs
Lieke van Gerwen
Ilona Verburg
Redactie
Guus de Ruiter
Joyce Wagter
Meer informatie
Heeft u inhoudelijke vragen over dit rapport? Stuur dan een mail naar Lieke van Gerwen
l.van.gerwen@vektis.nl.

Vektis
Sparrenheuvel 18
Gebouw B
3708 JE Zeist
Postbus 703
3700 AS ZEIST
T: 030 8008 300
F: 030 8008 320
E: info@vektis.nl

© 2020 Vektis
In dit rapport staan cijfers en inzichten over de zorg. U mag alles uit deze uitgave kopiëren zolang u
gebruikmaakt van bronvermelding. Wij hebben de inhoud van dit rapport met de grootste
zorgvuldigheid samengesteld. Heeft u vragen, opmerkingen of suggesties naar aanleiding van
deze rapportage, neem dan contact op met de auteurs of met communicatie@vektis.nl.
Vektis aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor directe of indirecte schade als gevolg van
het gebruik van de cijfers en inzichten.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

3/50

Inhoudsopgave

1.1.

Contracteergraad afhankelijk van type aanbieder en het aantal jaar dat de aanbieder
bestaat

5

1.2.

Kenmerken (niet-)gecontracteerde ggz

6

1.3.

Vergelijking in kosten per patiënt

6

2.1.

Doel van het onderzoek

8

3.1.

Declaratiegegevens ggz

10

3.2.

Contractinformatie zorgverzekeraars

10

3.3.

Validatie

11

3.4.

Vergelijkbaarheid onderzoek van Arteria Consulting in samenwerking met Vektis

12

3.5.

Uitgangspunten rapportage

13

5.1.

Algemeen beeld (niet-)gecontracteerde ggz

16

Aantal patiënten per jaar

16

Kosten per jaar

17

5.2.

Ontwikkeling contracteergraad per aanbieder

18

5.3.

Inzicht in contracteergraad bij nieuwe aanbieders

21

5.4.

Verdieping naar verschillen in patiëntpopulaties

21

Verdeling van de kosten naar type zorgaanbieder

22

Verdeling van de kosten naar ambulant en klinisch

23

Verdeling van de patiënten over de diagnoses bij niet-gecontracteerde zorg

23

Ontwikkeling kosten per stoornis bij niet-gecontracteerde zorg

25

5.5.

Overeenkomsten en verschillen in kosten per patiënt tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde zorg

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

25

4/50

5.6.

Overeenkomsten en verschillen in kosten per patiënt tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde zorg, gecorrigeerd voor zorgvraagzwaarte

34

Aandeel niet-gecontracteerde ggz in percentage kosten en aantallen patiënten

39

Aandeel van (niet-)gecontracteerde zorg over de verschillende diagnoses

40

Ontwikkeling van de kosten bij niet-gecontracteerde zorg per diagnose en product

41

Methodebeschrijving correctie voor zorgvraagzwaarte indicator

43

Resultatenbeschrijving correctie voor zorgvraagzwaarte-indicator

45

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

5/50

Managementsamenvatting

De afgelopen jaren is de niet-gecontracteerde zorg in de geestelijke gezondheidszorg (ggz)
toegenomen. Deze toename vinden veel partijen onwenselijk. Daarom zijn in de
hoofdlijnakkoorden (HLA’s) voor de ggz afspraken gemaakt over het bevorderen van
zorgcontractering. Vektis heeft de ontwikkeling van de (niet-)gecontracteerde ggz in de periode
2016-2018 inzichtelijk gemaakt. Het onderzoek is een update van het onderzoek dat in 2018 is
uitgevoerd door Arteria Consulting in samenwerking met Vektis.
De totale omvang van de generalistische basis ggz en specialistische ggz was in 2018 3,6 miljard
euro. Vanwege onvoldoende data-kwaliteit zijn er declaraties uitgesloten van het onderzoek.
Hierdoor zijn de analyses in 2018 gebaseerd op 98% van de totale zorgkosten voor de
generalistische basis ggz en de specialistische ggz.
Het aandeel van de niet-gecontracteerde zorgkosten voor de generalistische basis ggz was in 2018
8,8% (15 miljoen euro), dit betrof 9,9% van de patiënten (17.000 patiënten). Het aandeel van de
niet-gecontracteerde zorgkosten voor de specialistische ggz was 7,6% (258 miljoen euro), dit betrof
11,1% van de patiënten (60.000 patiënten).
Het relatieve aandeel van de niet-gecontracteerde zorg binnen de generalistische basis ggz stijgt
in kosten van 6,6% in 2016, naar 6,5% in 2017 en 8,8% in 2018. Binnen de specialiseerde ggz stijgt dit
aandeel van 6,1% in 2016, naar 6,9% in 2017 en 7,6% in 2018.

1.1.

Contracteergraad afhankelijk van type aanbieder en het aantal jaar dat de
aanbieder bestaat

De groei van niet-gecontracteerde zorg komt met name doordat er steeds meer aanbieders zijn
die volledig zonder contracten werken. In 2018 was het percentage aanbieders dat volledig
(>99,5%) niet-gecontracteerde zorg biedt 56% voor de overige zorgaanbieders, 43% voor de
verslavingszorg, 36% voor de ambulante instellingen, 36% voor de vrijgevestigde psychiaters en 34%
voor de psychologische zorgverleners. Geïntegreerde instellingen en psychiatrische afdelingen van
ziekenhuizen zijn vrijwel altijd volledig gecontracteerd.
De ontwikkelingen van 2016 naar 2018 per type aanbieder verschillen sterk. We zien een toename
in het percentage aanbieders dat volledig niet-gecontracteerde zorg verleent bij overige
zorgaanbieders, vrijgevestigde psychiaters en in de verslavingszorg. Bij de ambulante instellingen
bleef het percentage aanbieders dat volledig niet-gecontracteerde zorg leverde vrijwel gelijk.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

6/50

Jonge ondernemingen werken relatief vaak zonder contract. Het duurt enige tijd voordat
zorgaanbieders een contract sluiten met zorgverzekeraars. Van ondernemingen gestart in 2018
leverden 83% volledig niet-gecontracteerde zorg in 2018. Dit percentage ligt voor ondernemingen
gestart in 2017 op 67% en voor ondernemingen gestart in 2015 of 2016 op ongeveer 50%.

1.2.

Kenmerken (niet-)gecontracteerde ggz

Niet-gecontracteerde zorg binnen de ggz heeft een ander profiel dan de gecontracteerde zorg:
 Ambulante instellingen (39%), psychologische zorgverleners (22%) en instellingen in de
verslavingszorg (17%) hebben het grootste aandeel binnen de niet-gecontracteerde zorg.
 In de niet-gecontracteerde zorg wordt relatief vaker ambulant (82%) behandeld dan in de
gecontracteerde (57%) zorg. Over de jaren heen zijn deze percentages stabiel gebleven.
Niet-gecontracteerde klinische zorg is voor het grootste deel afkomstig uit de
verslavingszorg.
 Het percentage patiënten dat in de niet-gecontracteerde zorg behandeld werd is
gemiddeld 11%. Voor de diagnoses somatoforme stoornissen (24%), aandachtstekort
stoornissen (19%), angst (14%) en depressie (14%) worden procentueel meer patiënten
behandeld in de niet-gecontracteerde zorg. Diagnoses met langdurige en/of zwaardere
zorg zoals delirium, schizofrenie en bipolaire stoornis worden vrijwel altijd behandeld in de
gecontracteerde zorg.
 Bij meer dan de helft van de patiënten met een ’dummy code‘ (een onbekende diagnose
in verband met privacy bezwaren) werd de zorg verleend door een niet-gecontracteerde
zorgaanbieder. Het gaat hierbij om minder dan 3% van de vergoede kosten in de
niet-gecontracteerde zorg.

1.3. Vergelijking in kosten per patiënt
Door grote verschillen in patiënt karakteristieken is het niet mogelijk om de kosten per patiënt te
vergelijken over de gehele ggz of over de specialistische ggz. Wel kun je inzoomen op specifieke
groepen, zoals type aanbieders, diagnoses en klinische versus ambulante kosten.
 In het algemeen wordt niet-gecontracteerde zorg niet volledig vergoed door verzekeraars.
De kosten per patiënt zijn – mede daardoor - voor de generalistische basis ggz lager voor
de niet-gecontracteerde zorg voor alle categorieën, variërend van 14% tot 19%.
 Binnen de ambulante zorg zijn de kosten per patiënt hoger in de niet-gecontracteerde zorg
voor de diagnoses somatoforme stoornissen (80%), verslaving aan overige middelen (52%)
en verslaving aan alcohol (30%) en eetstoornissen (26%). Voor de andere diagnoses zijn de
kosten per patiënt lager in de niet-gecontracteerde zorg. Voor persoonlijkheidsstoornissen
(-20%), aandachtstekort (-27%), schizofrenie (-28%) en pervasieve stoornissen (-32%) is dit
verschil het grootst.
 Binnen de klinische zorg zijn de kosten per patiënt lager in de niet-gecontracteerde zorg
voor de diagnoses angst (-67%), verslaving aan alcohol (-10%) en overige middelen (-5%).
 Binnen verschillende type aanbieders is een verdieping uitgevoerd naar diagnose
uitgesplitst naar klinische en ambulante zorg. Voor de gedetailleerde resultaten hiervan
wordt verwezen naar de figuren in de rapportage.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

7/50

Naast rechte tellingen hebben we een correctie voor zorgvraagzwaarte uitgevoerd. Voor de
niet-gecontracteerde zorg is de zorgvraagzwaarte-indicator veelal niet bekend. Hierdoor is deze
verdiepende analyse gebaseerd op 37% van de niet-gecontracteerde zorgkosten en 83% van de
patiënten. De conclusie die getrokken wordt is daarom mogelijk niet representatief voor de gehele
patiëntenpopulatie. De uitgevoerde correctie voor zorgvraagzwaarte laat veelal weinig effect
zien: het lijkt er op dat kostenverschillen niet verklaard kunnen worden door verschillen in
zorgvraagzwaarte.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

8/50

Inleiding

Jaarlijks worden meer dan 1 miljoen mensen met psychische klachten en aandoeningen geholpen
bij de huisarts en praktijkondersteuners ggz, in de generalistische basis ggz, de specialistische ggz
en de langdurige ggz. Deze zorg valt binnen de zorgverzekeringswet (Zvw), waarvoor de
zorgverzekeraars verantwoordelijk zijn qua zorginkoop en controle op rechtmatige en doelmatige
zorg. Andere onderdelen van de ggz vallen onder verantwoordelijkheid van gemeentes
(maatschappelijke ondersteuning en begeleiding, beschermd wonen, jeugd), zorgkantoren
(langdurige zorg na 3 jaar verblijfszorg) en justitie.
Zorgverzekeraars kopen de meeste zorg voor de basis ggz en specialistische ggz (via contracten) in
bij zorgaanbieders. Eerder onderzoek van Arteria Consulting in samenwerking met Vektis uit 2018
toont aan dat sinds 2014 het aandeel niet-gecontracteerde zorg is gestegen, ten opzichte van de
gecontracteerde zorg. In 2014 werd 95,6% van de vergoede zorg geleverd door gecontracteerde
aanbieders. In de jaren daarna nam de omvang van niet-gecontracteerde zorg met 1,9% toe, van
128 miljoen euro in 2014 naar 187 miljoen euro in 20161.
De toename van niet-gecontracteerde zorg wordt door veel partijen als onwenselijk gezien.
Daarom zijn in de hoofdlijnakkoorden (HLA’s) voor de ggz afspraken gemaakt over het bevorderen
van zorgcontractering. De HLA’s streven ernaar om in 2019 een daling te realiseren ten opzichte
van voorgaande jaren. Daarnaast staat in de akkoorden omschreven dat als het aandeel
niet-gecontracteerde zorg in (onderdelen van) de ggz ondanks de hiervoor genoemde
inspanningen niet daalt, zijn na een gezamenlijke analyse van aard en oorzaak verdergaande
(gerichte) aanpassingen in wet- en regelgeving noodzakelijk om het onderscheid tussen de
vergoeding van niet-gecontracteerde versus gecontracteerde zorg te verhelderen, dan wel te
versterken. De partijen die de HLA’s hebben ondertekend2 willen de ontwikkelingen met betrekking
tot contractering binnen de ggz monitoren. In het HLA is afgesproken dat Vektis de ontwikkeling
van het aandeel niet-gecontracteerde zorg binnen de ggz monitort.

2.1. Doel van het onderzoek
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te bieden in de ontwikkeling van het aandeel
niet-gecontracteerde zorg binnen de curatieve ggz voor de jaren 2016-2018. Daarnaast belicht het
onderzoek eventuele verschillen tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde ggz. Deze
inzichten bieden de basis voor het vormen van beleid op dit terrein.

1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2018/07/04/niet-gecontracteerde-geestelijke-gezondheidszorg.
2 GGZ NL, MIND, NVvP, LVVP, NIP, P3NL, Platform MEERGGZ, V&VN, InEen, FO, RIBW Alliantie, ZN en de staatssecretaris van

VWS.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

9/50

Het rapport heeft een kwantitatieve opzet. De resultaten zijn feitelijk gerapporteerd en het rapport
bevat daarom geen beleidsmatige uitspraken, conclusies en aanbevelingen. De resultaten van het
onderzoek worden openbaar en conform toezegging van de staatssecretaris met de Tweede
Kamer gedeeld.
Hoofdstuk 3 bevat een uitleg over de opzet van het onderzoek en een beschrijving van de
methode. In hoofdstuk 4 bieden we inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling van de ggz voor de
periode 2016 tot en met 2018. Hiermee geven we de trend in de ggz weer.
In hoofdstuk 5 zoomen we in op de zorg die door gecontracteerde en niet-gecontracteerde
aanbieders wordt geleverd. Daarnaast bevat dit hoofdstuk een verdiepende analyse over de jaren
2016 tot en met 2018. Dit onderdeel is een herhaling van de analyse gedaan over de jaren 2014 tot
en met 2016 in het rapport van Arteria Consulting in samenwerking met Vektis uit 2018.1
Om de vraag te beantwoorden of een deel van de niet-gecontracteerde zorgaanbieders bestaat
uit net gestarte ondernemingen, is een analyse toegevoegd naar de leeftijd van zorgaanbieders in
relatie tot contractstatus.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

10/50

Aanpak onderzoek

In dit onderzoek zijn declaratiegegevens over de ggz, beschikbaar bij Vektis, gekoppeld aan de
contractinformatie van zorgverzekeraars. Door het samenvoegen van deze informatie kunnen we
de omvang van de gecontracteerde en niet-gecontracteerde ggz in beeld brengen. In dit
hoofdstuk volgt meer toelichting over de verschillende informatiestromen en de validatie. Tot slot
lichten we de vergelijkbaarheid van het huidige onderzoek met het onderzoek van Arteria
Consulting in samenwerking met Vektis toe.

3.1. Declaratiegegevens ggz
Voor dit onderzoek gebruikten we het informatiesysteem van Vektis, waaraan alle zorgverzekeraars
maandelijks informatie over de ggz leveren (QG-Zvw). Hierbij gaat het alleen om alle door
zorgverzekeraars als rechtmatige beoordeelde en goedgekeurde declaraties. De declaraties
bevatten informatie over de patiënt, de zorgverlener, de zorgverzekeraar, de periode waarin de
zorg is geleverd, de hoeveelheid geleverde zorg en de vergoede zorgkosten.
In dit onderzoek gebruikten we de declaratiegegevens die zorgverzekeraars hebben verwerkt tot
en met mei 2020. We keken naar de declaratiedata over de jaren 2016 tot en met 2018. De
dekkingsgraad is afhankelijk van de aanleversnelheid van de zorgverzekeraars. De data voor 2016
en 2017 zijn compleet. Voor 2018 is ruim 98% van de verwachte zorg afgesloten, gedeclareerd en
verwerkt.
We gaan uit van het vergoede, door de zorgverzekeraar uitgekeerde bedrag, zonder eventuele
eigen betalingen of eigen risico van de patiënt zelf. Het vergoede bedrag benoemen we in dit
onderzoek als ‘kosten’. Dit is het bedrag dat ten laste komt van de Zvw. Alleen declaraties van
patiënten van 18 jaar of ouder, zijn meegenomen 3.

3.2. Contractinformatie zorgverzekeraars
In samenwerking met zorgverzekeraars is een aanleverspecificatie opgesteld voor het leveren van
de contractinformatie over de ggz. Hiermee is de uniformiteit tussen de leveringen van de
verschillende zorgverzekeraars gewaarborgd. Zorgverzekeraars leverden retrospectief aan Vektis
een bestand met de AGB-codes van de zorgaanbieders waarmee een contract is afgesloten voor
de jaren 2016 tot en met 2018 met hierbij de begin- en einddatum van het contract. Dit is
onafhankelijk van het moment waarop het contract is afgesloten. Wanneer de openingsdatum

3 De Jeugd ggz is per 1 januari 2015 overgeheveld van de Zvw naar de Jeugdwet en is daarom niet meegenomen in dit

onderzoek.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

11/50

van een prestatie binnen de contractperiode valt, is deze toegerekend aan de gecontracteerde
zorg. Gedeclareerde prestaties, waarvan de openingsdatum buiten de contractperiode valt, zijn
toegerekend aan de niet-gecontracteerde zorg. Het is mogelijk dat zorgverzekeraars in de loop
van het jaar een contract afsluiten. Hiermee is rekening gehouden bij de toewijzing van de
declaraties.
Voor 2 kleine zorgverzekeraars was het niet mogelijk om contractinformatie voor de jaren 2016 en
2017 aan te leveren. Daarom zijn deze zorgverzekeraars voor de betreffende jaren uitgesloten van
de analyses naar gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg, zie hoofdstuk 5.

3.3. Validatie
Om een goed beeld te krijgen van de graad van contractering is het van belang dat bij Vektis
precies bekend is welke zorgverzekeraar met welke zorgaanbieder een contract had in de
betreffende jaren. Dit omdat gegevens anders onterecht in de groep ’niet-gecontracteerd‘ of
‘gecontracteerd’ worden opgenomen. Om deze situatie te voorkomen hebben we samen met de
zorgverzekeraars gedurende het project een validatie uitgevoerd. Hierbij is een vergelijking
gemaakt tussen ’gecontracteerde’ en ’niet-gecontracteerde‘ zorg, zoals enerzijds bekend bij
Vektis en anderzijds bij de zorgverzekeraars. Hierdoor is voorafgaand aan de analyses getoetst of
de data ’niet-gecontracteerde zorg‘ overeenkwam met het beeld van de individuele
zorgverzekeraars.
Uit de validatie kwamen de volgende 3 beperkingen naar voren:
 Van een klein deel van de declaraties die niet elektronisch zijn verwerkt in het
declaratieproces is de AGB-code van de zorgaanbieder niet bij Vektis bekend. Van deze
declaraties is dus niet met zekerheid vast te stellen of het gecontracteerde of
niet-gecontracteerde zorg betreft.
 Het komt bij een beperkt deel van de zorg voor, dat een servicebureau – en niet de
AGB-code van de zorgaanbieder – als indiener van de declaratie is vermeld in het
declaratierecord dat Vektis van de verzekeraars ontvangt. De contractinformatie is echter
aangeleverd per zorgaanbieder. Met behulp van de contractinformatie is dan niet te
herleiden welk deel van de gedeclareerde kosten onder een servicebureau, binnen de
gecontracteerde en de niet-gecontracteerde zorg valt.
 Bij 1 grote zorgverzekeraar week het beeld voor de generalistische basis ggz te veel af van
het beeld bekend bij Vektis. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat voor deze
zorgverzekeraar contractinformatie is aangeleverd op het niveau waarop
contractafspraken worden gemaakt, dit kan zowel op praktijk / instellingsniveau als op
zorgverlenersniveau zijn. Echter, over het algemeen wordt de praktijk - en niet de
zorgverlener - als indiener van de declaratie vermeld. Hierdoor kon een deel van de
gecontracteerde zorg door Vektis niet als gecontracteerd worden gekenmerkt. Deze
zorgverzekeraar is daarom voor het deel van de generalistische basis ggz uitgesloten van
de verdiepende analyses uit hoofdstuk 5 voor de jaren 2016 tot en met 2018.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

12/50

Samen met de zorgverzekeraars is besloten om de totale ggz voor de verdiepende analyses te
verdelen in 3 groepen: ’gecontracteerde ggz‘, ’niet-gecontracteerde ggz‘ en ’contractstatus
onbekend‘. Binnen de groep ggz onbekend vallen declaraties waarbij de AGB-code van de
indiener onbekend is, of wanneer de indiener van de declaratie een servicebureau betreft.
Daarnaast vallen binnen deze groep alle declaraties voor de generalistische basis ggz van
bovenstaande grote zorgverzekeraar. De declaraties voor de jaren 2016 en 2017 van de 2 kleine
zorgverzekeraars die niet in staat waren om de contractinformatie voor de betreffende jaren aan
te leveren, vallen ook binnen deze groep.
De declaraties uit de groep contractstatus onbekend, laten we uit de verdiepende analyses die
staan weergegeven vanaf hoofdstuk 5. Op deze wijze kunnen we een beeld geven van alle
declaraties die zeker binnen de gecontracteerde - en de niet-gecontracteerde groep vallen.
Tabel 1 laat zien dat 53,5 miljoen euro binnen de generalistische basis ggz binnen de groep ggz
onbekend valt in 2018, oftewel 23,7% op het totaal van 225,6 miljoen euro in 2018. Bij de
specialistische ggz gaat het om 29,9 miljoen euro, oftewel 0,9% op het totaal van 3,4 miljard euro.
Tabel 1: Het aandeel van de kosten van de groep contractstatus onbekend op de totale kosten
binnen de curatieve ggz
Jaar

Gb-ggz
2016
2017
2018
S-ggz
2016
2017
2018

Kosten groep contractstatus
onbekend
(x 1.000.000)

% Uitgesloten

60,7
65,4
53,5

30,4
30,7
23,7

166,1
181,3
29,9

5,3
5,6
0,9

3.4. Vergelijkbaarheid onderzoek van Arteria Consulting in samenwerking met
Vektis
Vektis heeft de opdracht gekregen om de inzichten uit het Arteria onderzoek van juli 20181 te
actualiseren. Er zijn echter een aantal verschillen in onderzoeksopzet, waardoor de cijfers in het
Arteria onderzoek en dit huidige onderzoek van elkaar afwijken.
Het gaat hierbij om het volgende:
 Vektis beschikt over meer complete cijfers voor het jaar 2016. Het onderzoek van Arteria
vond in juli 2018 plaats. Het huidige onderzoek betreft alle cijfers tot en met mei 2020,
waardoor Vektis over meer declaratiegegevens beschikt waarbij ook eventuele correctie
boekingen zijn verwerkt.
 In het onderzoek van Arteria is de samenstelling van de zorgverzekeraars waarvan de
gegevens in het onderzoek zijn toegepast, afwijkend van de samenstelling van het huidige

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

13/50




onderzoek. In het onderzoek van Arteria waren voor het jaar 2016 3 extra zorgverzekeraars
uitgesloten bovenop de 2 zorgverzekeraars die bij dit onderzoek zijn uitgesloten.
Vektis heeft een optimalisatie van de contractinformatie uitgevoerd voor de jaren 2016 t/m
2018. Dankzij de validatie is de datakwaliteit van de contractinformatie verbeterd.
In het huidige onderzoek zijn de declaraties waarbij de AGB-code onbekend is of die zijn
ingediend door een servicebureau uitgesloten van de verdiepende analyses. In het Arteria
onderzoek zijn deze toegerekend aan de niet-gecontracteerde zorg.

3.5. Uitgangspunten rapportage
Voor het hele rapport geldt dat berekeningen zijn uitgevoerd op de exacte waardes. Percentages
in het rapport kunnen daarom licht afwijken van de cijfers als die worden berekend op basis van
de afgeronde waardes uit de rapportage.
Daarnaast geldt voor de hele rapportage dat bij een onderverdeling van het aantal patiënten
naar verschillende groepen, het aantal patiënten per onderdeel niet optellen tot het totaal aantal
patiënten. Dit komt doordat patiënten in 1 jaar in meerdere groepen kunnen voor komen. Zo
kunnen patiënten bijvoorbeeld in 1 jaar zorg gefinancierd vanuit meerdere zorgsoorten hebben
ontvangen. Een ander voorbeeld is dat een patiënt zowel mee kan tellen in de gecontracteerde
zorg als in de niet-gecontracteerde zorg, wanneer deze patiënt zorg heeft ontvangen van zowel
een aanbieder met een contract, als een aanbieder zonder een contract met de zorgverzekeraar
van de patiënt.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

14/50

Kwantitatieve ontwikkeling ggz

In dit hoofdstuk bieden we inzicht in de kwantitatieve ontwikkeling van de ggz voor de periode
2016 tot en met 20184.
In 2018 ontvingen 744 duizend mensen ggz5 (zie tabel 1). Dit is een stijging van 2,3% ten opzichte
van 2017, toen 728 duizend mensen ggz ontvingen. In 2016 lag dit aantal op 721 duizend. Dit is een
stijging van 2% ten opzichte van 2015. De totale kosten zijn in 2018 met 5,6% gestegen ten opzichte
van 2017, van 3,6 miljard naar 3,8 miljard euro. In 2016 lagen de totale kosten op 3,4 miljard euro, dit
is 3,3% hoger dan in 2015.
In 2018 ontvingen 231 duizend patiënten zorg vanuit de generalistische basis ggz. De omvang
hiervan bedraagt 226 miljoen euro. Vanuit de specialistische ggz ontvingen 548 duizend patiënten
zorg. Dit omvat 3,4 miljard euro.
Aangezien het tweede en derde jaar verblijf (de langdurige ggz) voor alle 3 de jaren volledig
gecontracteerde zorg betreft, wordt deze vorm van zorg voor het vervolg van het onderzoek
buiten beschouwing gelaten. Het gaat hierbij om 150 miljoen euro voor 2018. Vanaf hier richten we
ons in het onderzoek daarom alleen nog op de generalistische basis ggz en de specialistische ggz.

4 In dit onderzoek zijn alle beschikbare declaraties meegenomen t/m 2018 op peildatum 20 juni 2020. Hiermee wordt een zo

recent mogelijk beeld van de zorg geschetst. Het dekkingspercentage voor 2018 is meer dan 98%.
5 Meer kwantitatieve feiten over de ggz zijn te vinden op https://www.vektis.nl/actueel?tags=geestelijke-gezondheidszorg.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

15/50

Tabel 2: Ontwikkeling omvang ggz
Jaar

Aantal

Kosten

Ontwikkeling

Ontwikkeling

patiënten

(x 1.000.000)

aantal

kosten %

(x 1.000)

patiënten %

Gb-ggz
2016

221,9

199,7

7,0

8,2

2017

227,4

213,0

2,5

6,7

2018

230,5

225,6

1,4

5,9

2016

532,9

3.109,8

0

0,5

2017

535,7

3.225,7

0,5

3,7

2018

547,8

3.415,2

2,2

5,9

2016

2,3

130,5

76,86

153,7

2017

2,7

151,0

17,4

15,8

2018

2,6

150,3

-4,4

-0,5

2016

720,6

3.440,0

2,0

3,3

2017

727,7

3.589,7

1,0

4,4

2018

744,1

3.791,1

2,3

5,6

S-ggz

L-ggz

Totaal

6 Dit percentage wijkt af omdat de langdurige ggz in 2015 is ingevoerd. Het betreft overheveling van het 2e en 3e jaar verblijf

uit de AWBZ naar de Zvw. De langdurige ggz wordt gefinancierd via de Zvw, via een zorgzwaartepakket (ZZP-B). Bij opname
wordt het 1e jaar gefinancierd vanuit de specialistische ggz, het 2e en 3e jaar via de langdurige ggz en vanaf het 4e jaar
verblijf stromen mensen door naar de Wlz.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

16/50

Onderscheid gecontracteerde en
niet-gecontracteerde ggz

In dit hoofdstuk bieden we inzicht in de verdeling van vergoede gecontracteerde en
niet-gecontracteerde ggz voor de periode 2016 tot en met 2018. Paragraaf 5.1. geeft een
algemeen beeld van het aantal patiënten en de kosten in de niet-gecontracteerde ggz per jaar
en een uitsplitsing naar de generalistische basis ggz en specialistische ggz.
In paragraaf 5.2. en 5.3. beschrijven we respectievelijk ontwikkelingen in de contracteergraad per
aanbieder en geven informatie over de contracteergraad van nieuwe aanbieders. Paragraaf 5.4.
biedt inzicht in de niet-gecontracteerde- en de gecontracteerde zorg binnen verschillende type
aanbieders, diagnoses en voor klinische versus ambulante patiënten. Tot slot wordt in paragraaf
5.5. ingezoomd in de kosten per patiënt.
In de paragrafen 5.1. tot en met 5.5. gaan we uit van rechte tellingen. Om te onderzoeken of het
verschil in kosten per patiënt tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg veroorzaakt
wordt door zorgvraagzwaarte hebben we hiervoor gecorrigeerd. Resultaten van deze analyse zijn
beschreven in Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte.
Zoals beschreven in paragraaf 3.3. Validatie, hebben we de totale omvang van de curatieve ggz
verdeeld in 3 groepen: gecontracteerde ggz, niet-gecontracteerde ggz en contractstatus
onbekend. In dit hoofdstuk en in Bijlage II en III richten we ons alleen op de declaraties die met
zekerheid toe te delen zijn aan de gecontracteerde - en de niet-gecontracteerde groep. De
declaraties waarvan de contractstatus onbekend is, laten we uit de verdiepende analyses. Dit
verklaart de verschillen tussen de cijfers uit hoofdstuk 4 in vergelijking met de cijfers uit de
aankomende onderdelen van dit rapport.
De langdurige ggz is niet meegenomen in de vergelijking, omdat het hier om gecontracteerde
zorg gaat. Dit hoofdstuk richt zich op resultaten voor de generalistische basis ggz en specialistische
ggz.

5.1. Algemeen beeld (niet-)gecontracteerde ggz
Aantal patiënten per jaar
In de tabellen 3 en 4 geven we de ontwikkeling van de gecontracteerde en
niet-gecontracteerde ggz weer per jaar en per echelon. In tabel 3 is het aantal patiënten

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

17/50

weergegeven dat gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg heeft ontvangen per jaar.
Omdat het totaal aantal patiënten minder hard is toegenomen dan het aantal patiënten met
niet-gecontracteerde zorg, is het relatieve aandeel patiënten met niet-gecontracteerde zorg over
2016, 2017, 2018 gestegen van respectievelijk 8,6 naar 9,6 en 11,1%.
De stijging van het percentage patiënten dat niet-gecontracteerde zorg ontving wordt van 2016
naar 2017 veroorzaakt door een toename in de specialistische ggz, niet in de generalistische basis
ggz. De stijging van 2017 naar 2018 wordt wel veroorzaakt door een toename bij zowel de
generalistische basis ggz als de specialistische ggz.
Tabel 3: Het aandeel patiënten met niet-gecontracteerde zorg
Jaar

Aantal patiënten:
gecontracteerd
(x 1.000)

Aantal patiënten:
niet-gecontracteerd
(x 1.000)

% Niet-gecontracteerd

Gb-ggz
2016

141,8

11,1

7,3

2017

145,2

11,5

7,4

2018*

158,1

17,3

9,9

2016

465,1

43,5

8,7

2017

461,1

49,9

9,9

2018*

491,4

60,4

11,1

2016

584,9

54,0

8,6

2017

583,6

60,7

9,6

2018*

626,5

76,6

11,1

S-ggz

Totaal

*In 2018 zijn de declaraties van 2 kleine zorgverzekeraars wel meegenomen in tegenstelling tot 2016 en 2017, dit heeft effect
op het volume.

Kosten per jaar
In tabel 4 staan de vergoede bedragen van geleverde ggz gecontracteerd en
niet-gecontracteerd per jaar. Omdat de gecontracteerde zorg in volume minder hard is
toegenomen dan de niet-gecontracteerde zorg, is het relatieve aandeel van
niet-gecontracteerde zorg over 2016, 2017, 2018 gestegen van respectievelijk 6,1 naar 6,9 en 7,7%.
De stijging van het aandeel niet-gecontracteerde zorg van 2016 naar 2017 wordt veroorzaakt door
een toename in de specialistische ggz, niet in de generalistische basis ggz. De stijging van 2017
naar 2018 wordt wel veroorzaakt door een toename bij zowel de generalistische basis ggz, als de
specialistische ggz. Hierbij stijgt het aandeel niet-gecontracteerde zorg bij de generalistische basis
ggz harder (met 2,3%-punt) dan de specialistische ggz (met 0,7%-punt).

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

18/50

Tabel 4: Het aandeel niet-gecontracteerde zorg in kosten
Jaar

Kosten:

Kosten:

gecontracteerd

niet-gecontracteerd

% Niet-gecontracteerd

(x 1.000.000)

(x 1.000.000)

Gb-ggz
2016

129,8

9,2

6,6

2017

138,0

9,6

6,5

2018*

157,0

15,1

8,8

2016

2.764,7

179,0

6,1

2017

2.833,6

210,8

6,9

2018*

3.127,6

257,7

7,6

2016

2.894,5

188,2

6,1

2017

2.971,6

220,4

6,9

2018*

3.284,7

272,8

7,7

S-ggz

Totaal

*In 2018 zijn de declaraties van 2 kleine zorgverzekeraars wel meegenomen in tegenstelling tot 2016 en 2017, dit heeft effect
op het volume.

5.2. Ontwikkeling contracteergraad per aanbieder
Gecontracteerde zorg kent verschillende gradaties: van volledig niet-gecontracteerd tot volledig
gecontracteerd. Om trends binnen de curatieve ggz in kaart te brengen is een onderscheid in 4
groepen zorgaanbieders gemaakt. Deze groepen lopen van volledig gecontracteerd (>99,5%
omzet uit gecontracteerde zorg), via grotendeels gecontracteerd (tussen 50% en 99,5%) en deels
gecontracteerd (tussen 0,5% en 50%) tot volledig niet-gecontracteerd (<0,5% omzet uit
gecontracteerde zorg). Iedere zorgaanbieder is ingedeeld in 1 van deze 4 categorieën.
Figuur 1 geeft de ontwikkeling weer in de niet-gecontracteerde zorgkosten opgedeeld per klasse
aanbieder. Als aanvulling geeft figuur 17, Bijlage II: Overzicht kwantitatieve analyses, het
percentage niet-gecontracteerde ggz in kosten en aantal patiënten per klasse aanbieder weer.
Het aandeel van de niet-gecontracteerde zorg gedeclareerd door volledig niet-gecontracteerde
aanbieders stijgt, ten koste van de groepen volledig- en de groep tussen de 50% en 99,5%
gecontracteerd.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

19/50

Figuur 1: Ontwikkeling aandeel niet-gecontracteerde zorgkosten per klasse aanbieder
100%
80%
60%

67,3%

67,2%

71,9%

14,3%

15,6%

12,8%

18,4%

17,2%

15,2%

2016

2017

2018

40%
20%
0%

Klasse 1: >99,5% gecontracteerde zorg
Klasse 2: 50% t/m 99,5% gecontracteerde zorg
Klasse 3: 0,5% tot 50% gecontracteerde zorg
Klasse 4: <0,5% gecontracteerde zorg

De trend in contracteergraad verschilt per zorgaanbieder. In figuur 2 is de trend per type
zorgaanbieder te zien7. Uit deze figuur blijkt dat geïntegreerde instellingen en psychiatrische
afdelingen van ziekenhuizen vrijwel altijd gecontracteerd zijn. Bij de psychologische zorgverleners
vormt de groep volledig gecontracteerde aanbieders de grootste groep. Bij de ambulante
zorgaanbieders, overige zorgaanbieders en in 2018 voor verslavingszorg aanbieders en
vrijgevestigde psychiaters zijn er meer volledig niet-gecontracteerde aanbieders dan volledig
gecontracteerde aanbieders.
Bij overige zorgaanbieders, vrijgevestigde psychiaters en verslavingszorg instellingen is de
niet-gecontracteerde zorg tussen 2016 en 2018 toegenomen. Bij overige zorgaanbieders is er een
toename van instellingen die volledig niet-gecontracteerde zorg leveren van 47% naar 61%. In de
verslavingszorg zien we een toename van 33% in 2016 naar 43% in 2018. Het percentage
vrijgevestigde psychiaters dat volledig zonder contract werkt stijgt van 28% in 2016 naar 36% in
2018.
De stijging binnen de verslavingszorg van het aandeel volledig niet-gecontracteerde aanbieders
van 2017 naar 2018 wordt voornamelijk veroorzaakt door enkele nieuwe instellingen die volledig
niet-gecontracteerde zorg leverden in 2018. Daarnaast zijn enkele instellingen die in 2017 vielen in
de groep grotendeels gecontracteerd opgeheven in 2018. Op deze kleine verschuivingen na, zijn
de groepen waarin de aanbieders zijn ingedeeld stabiel gebleven over de jaren. Echter gaat het
bij verslavingszorg om een klein aantal instellingen (28 in 2018), waardoor deze kleine
verschuivingen zichtbare gevolgen heeft op de procentuele verdeling over de verschillende
groepen.
We hebben het effect op het percentage niet-gecontracteerde zorg onderzocht van grote
aanbieders welke volledig niet-gecontracteerde zorg leveren. Om deze reden hebben we in 2018
43 instellingen (0,6%) met een vergoed bedrag >500.000 buiten beschouwing gelaten. Het
percentage niet-gecontracteerde zorg in kosten daalt in dat geval in 2018 van 7,7% naar 4,2%. Het
gaat bij deze 43 instellingen om 29% van de verslavingszorg instellingen, 9% van de ambulante
instellingen en 8% van de overige zorgaanbieders.
7 Voor een gedetailleerde definitie van de verschillende type zorgaanbieders, zie tabel 4 (Bijlage 2). Gezien de kleine omzet

(< 1% van totale curatieve ggz) tonen we de groep Kind en Jeugd-aanbieders niet apart.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

20/50

Figuur 2: Ontwikkeling in contracteergraad op basis van percentage aanbieders per klasse per
type zorgaanbieder
Geïntegreerde instellingen

PAAZ/PUK

Psychologische zorgverleners

100%

50%

0%
2016

2017

2018

2016

2017

2018

Overige zorgaanbieders

Vrijgevestigde psychiaters

2016

2016

2016

2017

2018

Verslavingszorg

100%

50%

0%
2017

2018

Ambulant

2017

2018

2016

2017

2018

Totaal

100%

Klasse 1: >99,5% gecontracteerde
zorg
Klasse 2: 50% tot en met 99,5%
gecontracteerde zorg

50%

Klasse 3: 0,5% tot 50%
gecontracteerde zorg
0%
2016

2017

2018

2016

2017

2018

Klasse 4: <0,5% gecontracteerde
zorg

De ontwikkeling in kosten niet-gecontracteerde zorg per diagnose, is grafisch weergegeven in
figuur 18 in Bijlage II: Overzicht kwantitatieve analyses.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

21/50

5.3. Inzicht in contracteergraad bij nieuwe aanbieders
Figuur 3 biedt inzicht in de contracteergraad in 2018, voor een aantal klassen van ’leeftijd‘ van de
onderneming van de zorgaanbieder. Hierbij is de contracteergraad wederom in 4 klassen
ingedeeld. De leeftijd is gerelateerd aan de startdatum die gekoppeld is aan de AGB-code van de
zorgaanbieder. Elke aanbieder uit 2018 is ingedeeld in 1 leeftijdsgroep. Boven de staafdiagram
staat het aantal aanbieders weergegeven per leeftijdsgroep.
De figuur laat zien dat naarmate ondernemingen langer bestaan, de contracteergraad toeneemt.
Van ondernemingen gestart in 2018 leverden 83% volledig niet-gecontracteerde zorg in 2018. Dit
percentage ligt voor ondernemingen gestart in 2017 op 67% en voor ondernemingen gestart in
2015 of 2016 op ongeveer 50%. Hieruit blijkt dat recente toetreding en niet-gecontracteerde zorg
veelal samengaan. Op het moment dat een nieuwe aanbieder is gestart, komt het vaker voor dat
er (nog) niet direct contracten gesloten zijn met (alle) zorgverzekeraars.
Figuur 3: Verhouding contracteergraad o.b.v. kosten weergegeven naar leeftijd van de
onderneming in 2018
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

N = 3.711

Voor
1-1-2015

N = 185

N = 261

N = 249

N = 154

Vanaf
Vanaf
Vanaf
Vanaf
1-1-2015 tot 1-1-2016 1-1-2016 tot 1-1-2017 1-1-2017 tot 1-1-2018 1-1-2018 tot 1-1-2019
Klasse 1: >99,5% gecontracteerde zorg
Klasse 2: 0% t/m 99,5% gecontracteerde zorg
Klasse 3: 0,5% t/m 50% gecontracteerde zorg
Klasse 4: <0,5% gecontracteerde zorg

5.4. Verdieping naar verschillen in patiëntpopulaties
Om inzicht te krijgen of patiëntpopulaties van gecontracteerde en niet-gecontracteerde
aanbieders binnen de ggz van elkaar verschillen, is een aantal kenmerken nader onderzocht.
Hierbij is gekeken naar het aandeel niet-gecontracteerde zorg bij verschillende type aanbieders en
diagnoses. Daarnaast zijn verschillen in het aandeel niet-gecontracteerde zorg tussen ambulante
en klinische zorg in kaart gebracht.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

22/50

Aangezien het om gedetailleerde overzichten gaat, heeft Vektis – conform het voorstel van de
werkgroep Contractering – zich beperkt tot analysejaar 2018.
Verdeling van de kosten naar type zorgaanbieder
Zoals blijkt uit paragraaf 5.1. komt 7,7% van de kosten in de curatieve ggz voort uit
niet-gecontracteerde zorg, en daarmee 92,3% uit gecontracteerde zorg. Figuur 4 toont het
aandeel (niet-)gecontracteerde zorgkosten per type aanbieder en een verdeling van de kosten
naar type aanbieder in 2018. Ongeveer 67% van de totale kosten komt voor rekening van
geïntegreerde instellingen, die bijna altijd volledig gecontracteerd zijn. Van de 7,7% aan
niet-gecontracteerde zorg komt 3% van de totale kosten voor rekening van ambulante instellingen,
2% voor de psychologische zorgverleners en 1% voor vrijgevestigde psychiaters, verslavingszorg
instellingen en overige zorgaanbieders.
In de rechter staafdiagram van figuur 4 is zichtbaar dat de omzetverdeling bij
niet-gecontracteerde aanbieders verschilt van de gecontracteerde aanbieders. De 2 staven
geven het aandeel van de typen aanbieders aan binnen de niet-gecontracteerde zorg en de
gecontracteerde zorg afzonderlijk. Geïntegreerde instellingen vormen veruit het grootste aandeel
binnen de gecontracteerde zorg. Ambulante instellingen en psychologische zorgverleners hebben
het grootste aandeel binnen de niet-gecontracteerde zorg.
Figuur 4: Aandeel (niet-)gecontracteerde zorgkosten per type aanbieder en verdeling kosten naar
type aanbieder in 2018
Kind en jeugd
PAAZ/PUK
Vrijgevestigde
psychiaters

0
0
0

100%
Kind en jeugd
90%

5

PAAZ/PUK

80%
1
1

Gecontracteerde +
niet-gecontracteerde

Psychologische
zorgverleners

2
4

Verslavingszorg

1
5

Overig

1
3

zorg = 100%

70%

Vrijgevestigden
psychiaters

60%

Psychologische
zorgverleners

50%

Verslavingszorg

40%
Overig
30%

Ambulant
Geïntegreerde instelling

3
7
0

Ambulant

20%

0%
50%
Aandeel niet-gecontracteerd
Aandeel gecontracteerd

Geïntegreerde
instelling

10%

67
100%

0%
Kosten
gecontracteerd

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

Kosten nietgecontracteerd

23/50

Verdeling van de kosten naar ambulant en klinisch
Uit figuur 5 blijkt dat het aandeel klinische zorg in de niet-gecontracteerde ggz in kosten stabiel blijft
over alle 3 de jaren. Het betreft ongeveer 1/5e deel van het totaal. Het kostenaandeel van de
klinische zorg binnen de gecontracteerde zorg is ongeveer 4/5 e deel van het totaal.
Het aandeel patiënten met klinische zorg over alle 3 de jaren binnen de niet-gecontracteerde zorg
is ongeveer 3%, tegen 7% binnen de gecontracteerde zorg. Het aandeel van de klinische zorg is
daarmee groter binnen het gecontracteerde deel, dan binnen het niet-gecontracteerde deel.
Figuur 5: Kosten en patiënten ambulante en klinische niet-gecontracteerde ggz 2016 – 2018
Aandeel kosten (%)
100%
19%

19%

Aandeel patiënten (%)
100%

18%

80%

43%

43%

42%

60%
40%

3%

4%

3%

7%

7%

7%

97%

97%

97%

93%

93%

93%

2016

2017

2018

2016

2017

2018

80%
60%

81%

81%

82%

20%

40%
57%

57%

58%

2016

2017

2018

0%

20%
0%

2016

2017

2018

niet-gecontracteerd
Ambulante zorg

Gecontracteerd
Klinisch

Niet-gecontracteerd
Ambulante zorg

Gecontracteerd
Klinisch

Verdeling van de patiënten over de diagnoses bij niet-gecontracteerde zorg
In 2018 is 11,1% van alle patiënten behandeld door een aanbieder die geen contract had met de
zorgverzekeraar van de patiënt8. Gekeken naar de verschillende diagnoses (figuur 6), zien we dat
deze patiënten niet gelijk verdeeld zijn over de verschillende diagnoses. De verticale stippellijn
toont het gemiddelde van 11,1%. De staven en percentages laten zien hoeveel van de zorg per
stoornis niet-gecontracteerd is behandeld. Als aanvulling tonen figuur 19 en 20 Bijlage II: Overzicht
kwantitatieve analyses het aandeel van de (niet-)gecontracteerde kosten per diagnose op het
totaal van de curatieve ggz.
Het is opvallend dat bij meer dan de helft van de patiënten binnen de groep
’dummy code‘ (code in verband met privacy bezwaren) de zorg is verleend door een
niet-gecontracteerde zorgaanbieder. Het gaat hierbij om 2,7% van de vergoede kosten in de
niet-gecontracteerde zorg. In 2018 heeft 5,3% (414) van de aanbieders minstens 1 declaratie op
deze dummy code gedeclareerd, gemiddeld ging dit om 8,7% van de vergoede zorgkosten van
deze aanbieders. Het aantal patiënten waarbij zorg is verleend met een dummy code neemt over
de jaren toe. In 2016 betrof dit 1.822 patiënten en in 2018 4.017.

8 Zie Tabel 3 in paragraaf 5.1. Aantal patiënten per jaar.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

24/50

De diagnoses somatoforme stoornissen en aandachtstekort zijn binnen de niet-gecontracteerde
ggz veel sterker vertegenwoordigd dan het gemiddelde van 11%. Uit figuur 6 blijkt dat 24% van alle
zorg voor somatoforme stoornissen door een niet-gecontracteerde zorgaanbieder is geleverd. Bij
aandachtstekort is dit 19%.
De diagnoses crisis, delirium en schizofrenie komen daarentegen zelden tot nooit voor binnen de
niet-gecontracteerde zorg.
Figuur 6: Aandeel van de patiënten met niet-gecontracteerde zorg (N) ten opzichte van het totale
aantal patiënten per diagnose
999 - Dummy code t.b.v privacy (N=2.107)

52,5%

015 - Somatoforme Stoornis (N=3.912)

24,1%

003 - Aandachtstekort (N=4.392)

19,2%

004 - Restgroep diagnoses (N=1.127)

14,2%

013 - Angst (N=12.184)

13,8%

011 - Depressie (N=13.983)

13,8%

001 - Overige stoornissen in de kindertijd (N=50)

12,0%

Basis GGZ: Intensief (N=10.184)

11,6%

Basis GGZ: Middel (N=3.749)

10,3%

014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=6.488)

10,1%

000 - Diagnostiek (N=5.632)

10,0%

Basis GGZ: Kort (N=2.030)

9,8%

009 - Overige middelen (N=2.009)

9,5%

008 - Alcohol gebonden (N=1.724)

9,2%

002 - Pervasief (N=1.866)

8,5%

016 - Eetstoornis (N=528)

8,3%

000 - Behandeling kort (N=5.443)

6,8%

Basis GGZ: Onvolledig (N=1.142)

Landelijk gemiddelde: 11,1%

6,8%

012 - Bipolaire Stoornis (N=664)

3,5%

Basis GGZ: chronisch (N=538)

2,9%

010 - Schizofrenie (N=393)

1,0%

007 - Delirium (N=67)

0,8%

000 - Crisis (N=10)

0,0%
0%

10%

20%

30%

40%

50%

Aandeel niet-gecontracteerde zorg binnen diagnose

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

60%

25/50

Ontwikkeling kosten per stoornis bij niet-gecontracteerde zorg
De zorgkosten van de niet-gecontracteerde zorg nemen tussen 2016 en 2018 voor de meeste
diagnoses toe, figuur 19 in Bijlage II: Overzicht kwantitatieve analyses. De 5 diagnoses met het
hoogste aandeel binnen de niet-gecontracteerde zorg op basis van kosten zijn depressie, angst,
persoonlijkheidsstoornissen, overige middelen en somatoforme stoornissen. In de gecontracteerde
ggz heeft de zorg op het gebied van deze diagnoses ook een groot aandeel. Uitzondering hierop
is de diagnose somatoforme stoornissen. Binnen de gecontracteerde ggz heeft deze diagnose
geen groot aandeel. Ook bij de groep met een dummy code ten behoeve van privacy komt
relatief veel niet-gecontracteerde zorg voor. Deze 6 groepen vertegenwoordigen gezamenlijk 71%
van de totale omzet niet-gecontracteerde ggz in 2018. In de gecontracteerde ggz is dit 48%.

5.5. Overeenkomsten en verschillen in kosten per patiënt tussen gecontracteerde
en niet-gecontracteerde zorg
In deze paragraaf worden de overeenkomsten en verschillen tussen gecontracteerde en
niet-gecontracteerde ggz voor het jaar 2018 verder belicht. Hierbij kijken we naar type aanbieders,
diagnoses en verblijf. In Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte, worden gelijkwaardige
analyses uitgevoerd, maar dan met een correctie voor de zorgvraagzwaarte-indicator.
Figuur 7 toont de gemiddelde kosten per patiënt voor 2018 en de variatie hierin voor de getoonde
diagnoses. Een opsplitsing is gemaakt naar klinische en ambulante zorg. In deze figuur en het
vervolg van deze paragraaf worden alleen diagnoses getoond met meer dan 100 patiënten in
zowel de niet-gecontracteerde als de gecontracteerde zorg.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

26/50

Figuur 7: Kosten per patiënt voor de gecontracteerde- en niet-gecontracteerde zorg opgesplitst
naar diagnose en verblijf
35.000

Kosten per patiënt

30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000

Klinisch

Basis GGZ: Onvolledig

Basis GGZ: Middel

Basis GGZ: Kort

Basis GGZ: Intensief

Basis GGZ: chronisch

999 - Dummy code t.b.v privacy

016 - Eetstoornis

015 - Somatoforme Stoornis

014 - Persoonlijkheidsstoornis

013 - Angst

012 - Bipolaire Stoornis

011 - Depressie

010 - Schizofrenie

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

004 - Restgroep diagnoses

003 - Aandachtstekort

002 - Pervasief

000 - Diagnostiek

000 - Behandeling kort

013 - Angst

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

0

Ambulant
Gecontracteerde zorg

Niet-gecontracteerde zorg

Figuur 8 geeft de verschillen procentueel weer. Het aantal patiënten met niet-gecontracteerde
zorg (N) en het percentage patiënten met niet-gecontracteerde zorg (p) worden weergegeven
op de verticale as.
Voor de diagnose angst zijn de klinische kosten per patiënt het hoogst in de gecontracteerde zorg.
De kosten per patiënt zijn voor angst 67% lager in de niet-gecontracteerde zorg. Ambulante
diagnoses waarvoor het verschil in kosten per patiënt in de niet-gecontracteerde zorg ten opzichte
van de gecontracteerde zorg procentueel groter dan (+-)25% zijn, zijn somatoforme stoornissen
(80%), verslaving aan overige middelen (52%), verslaving aan alcohol (30%), pervasieve stoornissen
(-32%), schizofrenie (-28%) en aandachtstekort stoornissen (-27).

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

27/50

Figuur 8: Procentueel verschil in kosten per patiënt tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde zorg per diagnose
Klinisch
009 - Overige middelen (N=1.000; p=15%)

-5%

008 - Alcohol gebonden (N=606; p=9%)

-10%

013 - Angst (N=382; p=4%) -67%
Ambulant
015 - Somatoforme Stoornis (N=3.901; p=37%)

80%

009 - Overige middelen (N=1.110; p=10%)

52%

008 - Alcohol gebonden (N=1.199; p=11%)

30%

016 - Eetstoornis (N=501; p=11%)

26%

999 - Dummy code t.b.v privacy (N=2.094; p=56%)

11%

013 - Angst (N=11.819; p=13%)

-9%

011 - Depressie (N=13.886; p=13%)

-10%

012 - Bipolaire Stoornis (N=659; p=4%)

-11%

Basis GGZ: Intensief (N=10.183; p=10%)

-14%

Basis GGZ: chronisch (N=538; p=3%)

-14%

004 - Restgroep diagnoses (N=1.098; p=13%)

-16%

Basis GGZ: Middel (N=3.749; p=9%)

-16%

000 - Behandeling kort (N=5.431; p=6%)

-16%

Basis GGZ: Kort (N=2.030; p=8%)

-17%

000 - Diagnostiek (N=5.629; p=8%)

-19%

Basis GGZ: Onvolledig (N=1.142; p=6%)

-19%

014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=6.413; p=9%)

-20%

003 - Aandachtstekort (N=4.327; p=15%)

-27%

010 - Schizofrenie (N=390; p=1%)

-28%

002 - Pervasief (N=1.853; p=6%)

-32%

-80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %
Figuur 9 toont het verschil in kosten per patiënt geaggregeerd naar type aanbieders. Bij de meeste
type aanbieders zijn de vergoede zorgkosten per patiënt gemiddeld hoger in de nietgecontracteerde zorg ten opzichte van de gecontracteerde zorg. Dit is het geval voor ambulante

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

28/50

instellingen (65%), psychologische zorgverleners (44%), vrijgevestigde psychiaters (28%), overige
zorgaanbieders (22%) en verslavingszorg instellingen (16%). Bij Kind en Jeugd (-26%) en PAAZ/PUK
(-79%) zijn de gemiddelde kosten per patiënt lager voor de niet-gecontracteerde zorg. De
vergoede bedragen zijn gemiddeld het hoogst voor de geïntegreerde instellingen en
verslavingszorg.
Figuur 9: Vergelijking in kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg;
uitgesplitst naar type zorgaanbieder
Ambulante instellingen (N=28.722; p=29%)

65%

Psychologische zorgverleners (N=28.793; p=28%)

44%

Vrijgevestigde psychiaters (N=8.530; p=36%)

28%

Overig (N=4.648; p=26%)

22%

Verslavingszorg (N=5.156; p=20%)

16%

Geïntegreerde instelling (N<100;p=0%)
Kind en Jeugd (N=174; p=3%)
PAAZ/PUK (N=168; p=0%)

-26%
-79%

-100% -80%

-60%

-40%

-20%

0%

20%

40%

60%

80%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Onderstaande figuren geven een verdiepend inzicht in het verschil in kosten per patiënt uitgedrukt
in percentages tussen de niet-gecontracteerde en gecontracteerde zorg uitgesplitst naar type
aanbieder, diagnose en verblijf (figuur 10 tot en met figuur 14). Hierbij zijn de geïntegreerde
ggz-instellingen en PAAZ/PUK buiten beschouwing gelaten, omdat deze nauwelijks
niet-gecontracteerde zorg leveren. Daarnaast is Kind en Jeugd buiten beschouwing gelaten,
vanwege het lage aantal declaraties.
In de figuren 10 tot en met 14 worden alleen de diagnoses getoond met meer dan 100
patiënten die zijn behandeld in zowel de gecontracteerde zorg als in de niet-gecontracteerde
zorg. Onder andere hierdoor zijn deze resultaten niet vergelijkbaar met figuur 9, aangezien hier
alle diagnoses als totaal per instellingstype worden getoond. Daarnaast wordt in figuur 9 niet
uitgesplitst naar ambulante en klinische zorg. Bij de totalen telt elke patiënt in een groep
“evenveel” mee, maar als je gaat uitsplitsen dan kunnen er andere resultaten ontstaan
doordat patiënten met bepaalde kosten in een andere verhouding per groep gaan mee
tellen.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

29/50

Uit deze figuren blijkt dat de afwijkingen per type zorgaanbieder ingegeven worden door grote
afwijkingen bij een beperkt aantal stoornissen. De meeste stoornissen wijken -25% tot +25% af.
Voor de verslavingszorg instellingen is de afwijking het grootst bij de ambulante diagnoses
verslaving aan overige middelen (46%), restgroep diagnoses (37%), diagnostiek (-35%) en alcohol
gebonden verslaving (27%).
Figuur 10: Procentueel verschil in kosten per patiënt tussen gecontracteerde en nietgecontracteerde verslavingszorgaanbieder
Klinisch
008 - Alcohol gebonden (N=569; p=20%)
009 - Overige middelen (N=827; p=23%)

-14%
-20%

Ambulant
009 - Overige middelen (N=749; p=15%)

46%

004 - Restgroep diagnoses (N=195; p=36%)

37%

008 - Alcohol gebonden (N=899; p=18,5%)

27%

003 - Aandachtstekort (N=131; p=35%)

32%

999 - Dummy code t.b.v privacy (N=343; p=69%)

7%

000 - Behandeling kort (N=160; p=8%)
Basis GGZ: chronisch (N=174; p=14%)

-9%
-20%

000 - Diagnostiek (N=1.216; p=32%) -35%
-40%

-20%

0%

20%

40%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

60%

30/50

Afwijkingen groter dan (+-)25% zijn zichtbaar bij overige zorgaanbieders bij de diagnoses angst
klinisch (55%) en ambulante diagnoses diagnostiek (-46%), aandachtstekort (-39%),
persoonlijkheidsstoornis (-37%) en pervasieve stoornissen (-32%).
Figuur 11: procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
’overige‘ zorgaanbieders
Klinisch
009 - Overige middelen (N=174; p=90%)

-5%

013 - Angst (N=379; p=35%)-55%
Ambulant
011 - Depressie (N=431; p=31%)

22%

016 - Eetstoornis (N=207; p=27%)

1%

013 - Angst (N=879; p=26%)

-7%

Basis GGZ: Intensief (N=237; p=16%)

-21%

002 - Pervasief (N=210; p=13%)

-32%

014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=179; p=5%)
003 - Aandachtstekort (N=212; p=9%)
000 - Diagnostiek (N=931; p=22%)
-60%

-37%
-39%
-46%
-40%

-20%

0%

20%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

40%

31/50

Voor de psychologische zorgverleners is de afwijking in kosten per patiënt het grootst voor de
(ambulante) diagnoses aandachtstekort (30%) en somatoforme stoornissen (27%).
Figuur 12: procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
psychologische zorgverleners

Ambulant
003 - Aandachtstekort (N=279; p=50%)

30%

015 - Somatoforme Stoornis (N=522; p=40%)

27%

000 - Diagnostiek (N=576; p=31%)

23%

014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=3.201; p=36%)

23%

004 - Restgroep diagnoses (N=416; p=48%)

15%

016 - Eetstoornis (N=103; p=46%)

15%

011 - Depressie (N=4.531; p=33%)

13%

999 - Dummy code t.b.v privacy (N=889; p=58%)

13%

013 - Angst (N=4.415; p=33%)

9%

002 - Pervasief (N=266; p=48%)

9%

000 - Behandeling kort (N=1.017; p=25%)

4%

Basis GGZ: chronisch (N=198; p=16%)
Basis GGZ: Intensief (N=7.533; p=16%)

-6%
-12%

Basis GGZ: Middel (N=3.025; p=11%) -15%
Basis GGZ: Kort (N=1.697; p=10%) -16%
Basis GGZ: Onvolledig (N=7.90; p=9%)-17%
-20%

-10%

0%

10%

20%

30%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

40%

32/50

Voor de vrijgevestigde psychiaters is het verschil in kosten per patiënt tussen de
niet-gecontracteerde en gecontracteerde zorg het grootst bij de (ambulante) diagnose
categorieën persoonlijkheidstoornissen (31%), privacy code (30%), diagnostiek (30%) en angst
(26%).
Figuur 13. procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
vrijgevestigde psychiaters
Ambulant
014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=716; p=43%)

31%

999 - Dummy code t.b.v privacy (N=454; p=78%)

30%

000 - Diagnostiek (N=481; p=33%)

30%

013 - Angst (N=1.268; p=37%)

26%

011 - Depressie (N=2.048; p=32%)

11%

012 - Bipolaire Stoornis (N=242; p=29%)

2%

000 - Behandeling kort (N=2.462; p=26%)

1%

003 - Aandachtstekort (N=422; p=35%)
002 - Pervasief (N=226; p=39%)
010 - Schizofrenie (N=101; p=23%)

-3%
-5%
-7%

-10%

0%

10%

20%

30%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

40%

33/50

Voor ambulante ggz instellingen is het verschil in kosten per patiënt tussen de niet-gecontracteerde
en gecontracteerde zorg het grootst bij de diagnose categorieën somatoforme stoornissen (144%),
verslaving aan overige middelen (56%), bipolaire stoornissen (44%), depressie (35%) en angst (35%).
Figuur 14: Vergelijking tussen kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorg; uitgesplitst naar diagnose voor de ambulante instellingen
Ambulant
015 - Somatoforme Stoornis (N=3.189; p=61%)

144%

009 - Overige middelen (N=302; p=41,5%)

56%

012 - Bipolaire Stoornis (N=278; p=31%)

44%

011 - Depressie (N=6.553; p=32%)

35%

013 - Angst (N=4.893; p=26%)

35%

014 - Persoonlijkheidsstoornis (N=1.999; p=24%)

31%

000 - Diagnostiek (N=2.391; p=26%)

24%

016 - Eetstoornis (N=120; p=12%)

22%

008 - Alcohol gebonden (N=242; p=65%)

19%

999 - Dummy code t.b.v privacy (N=235; p=37%)

8%

002 - Pervasief (N=1.113; p=29%)

0%

010 - Schizofrenie (N=254; p=21%)

-7%

000 - Behandeling kort (N=1.522; p=16%)

-10%

Basis GGZ: chronisch (N=103; p=2%)

-11%

004 - Restgroep diagnoses (N=325; p=23%)

-11%

003 - Aandachtstekort (N=3.206; p=43%)

-13%

Basis GGZ: Middel (N=462; p=5%)

-20%

Basis GGZ: Kort (N=191; p=4%)

-21%

Basis GGZ: Onvolledig (N=283; p=4%)

-21%

Basis GGZ: Intensief (N=1.830; p=6%) -22%
-40% -20%

0%

20%

40%

60%

80%

100% 120% 140% 160%

Verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

34/50

5.6. Overeenkomsten en verschillen in kosten per patiënt tussen gecontracteerde
en niet-gecontracteerde zorg, gecorrigeerd voor zorgvraagzwaarte
We hebben in dit onderzoek gekeken naar de verschillen in kosten per patiënt. Daaruit komen
verschillen naar voren tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Deze verschillen
kunnen worden veroorzaakt door verschillen in de patiëntenpopulatie. Als een aanbieder
patiënten met zwaardere problematiek behandelt, verwacht je ook hogere behandelinzet. Door te
corrigeren voor zorgvraagzwaarte maak je een vergelijking tussen de werkelijke uitkomsten en de
uitkomsten als de populatie op dezelfde manier is opgebouwd.
In dit onderzoek hebben we gebruik gemaakt van de zorgvraagzwaarte-indicator als proxy voor
de zorgvraagzwaarte. Gekeken is of de patiënten binnen de gecontracteerde zorg een
afwijkende zorgvraagzwaarte hebben van patiënten binnen de niet-gecontracteerde zorg. Hierbij
wordt onderscheid gemaakt tussen de specialistische ggz en de generalistische basis ggz:
 De zorgvraagzwaarte-indicator wordt voor de specialistische ggz afgeleid van kenmerken
die zorgaanbieders vastleggen van hun patiënten. Uit onderzoek is gebleken dat een
hogere zorgvraagzwaarte gemiddeld tot hogere zorgkosten leidt, figuur 15.
 In de generalistische basis ggz is er geen zorgvraagzwaarte-indicator, maar geven de
producten zelf al een zwaarte van de zorgvraag aan. Binnen de gecontracteerde zorg is
het aandeel patiënten in de categorie chronisch en onvolledig behandeltraject hoger dan
bij de niet-gecontracteerde zorg. Binnen de gecontracteerde zorg is het aandeel patiënten
in de categorie intensief juist lager. Het aandeel voor de generalistische basis ggz middel en
behandeling kort is binnen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg ongeveer
gelijk, figuur 16.
Figuur 15 toont de verdeling tussen patiënten met zorgvraagzwaarte licht, middel, zwaar of niet
bekend (000/999/leeg), voor een aantal diagnoses waar niet-gecontracteerde zorg in absolute zin
veel voorkomt. In de niet-gecontracteerde zorg is bij de getoonde diagnoses 50% tot 70% van de
declaraties geen zorgvraagzwaarte bekend (000/999/leeg). Een oorzaak is dat veel
niet-gecontracteerde aanbieders declareren via papieren nota’s waar geen zorgvraagzwaarte op
mag staan.
Voor de specialistische ggz was in totaal voor 63% van de patiënten met niet-gecontracteerde
zorg de zorgvraagzwaarte onbekend in 2018. Voor de gecontracteerde zorg was dit het geval
voor 17% van de patiënten. Figuur 22 in Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte toont dezelfde
figuur waarbij zorgvraagzwaarte leeg buiten beschouwing is gelaten.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

35/50

Figuur 15: Verdeling van de zorgvraagzwaarte voor een aantal veel voorkomende diagnoses,
uitgesplitst naar gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg

Gecontracteerd
Licht

015 - Somatoforme Stoornis

014 - Persoonlijkheidsstoornis

013 - Angst

011 - Depressie

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

003 - Aandachtstekort

015 - Somatoforme Stoornis

014 - Persoonlijkheidsstoornis

013 - Angst

011 - Depressie

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

003 - Aandachtstekort

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Niet-gecontracteerd
Middel

Zwaar

000/999/Leeg

Figuur 16 geeft het aandeel patiënten verdeeld naar zwaarte van het zorgproduct voor de
gecontracteerde en niet-gecontracteerde generalistische basis ggz weer.
Figuur 16: Het aandeel patiënten verdeeld naar zwaarte van zorgproduct voor de gecontracteerde
en niet-gecontracteerde generalistische basis ggz
100%
90%

11

3

80%
70%
60%

48

58

Intensief

50%

Middel

40%
30%
20%
10%
0%

Chronisch

20
11

Kort
21
11

10

6

Patiënten gecontracteerd

Patiënten niet-gecontracteerd

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

Onvolledig behandeltraject

36/50

Binnen dit onderzoek hebben we naast een vergelijking van de kosten per patiënt tussen de
niet-gecontracteerde en gecontracteerde zorg de kosten per patiënt in de niet-gecontracteerde
zorg ook vergeleken met de verwachte kosten per patiënt in de niet-gecontracteerde zorg. De
verwachte kosten worden berekend door de gemiddelde kosten per patiënt bij gecontracteerde
zorg te berekenen, per zorgvraagzwaarteklasse en vervolgens deze te vermenigvuldigen met het
aantal patiënten in dezelfde zorgzwaarteklasse in de niet-gecontracteerde zorg. De methode
wordt ondersteund met een voorbeeld in Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte.
De uitgevoerde correctie voor zorgvraagzwaarte laat veelal weinig effect zien: het lijkt er op dat
kostenverschillen niet verklaard kunnen worden door verschillen in zorgvraagzwaarte. De conclusie
die getrokken wordt is mogelijk niet representatief voor de gehele patiëntenpopulatie.
De resultaten, voor patiënten waarvoor de zorgvraagzwaarte-indicator bekend is worden, zowel
met als zonder zorgvraagzwaartecorrectie getoond in Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

37/50

Bijlage I: Type zorgaanbieders

Vektis maakt in haar analyses regelmatig onderscheid tussen verschillende type zorgaanbieders
(zie Tabel 5). De afbakening is gemaakt op basis van een aantal harde criteria, input van
verzekeraars en aanbieders. Dit wordt aangevuld met handmatige correcties op basis van
terugkoppeling van externe gebruikers van Vektis-informatie (instellingen en zorgverzekeraars).
Iedere zorgaanbieder die declaraties indient bij zorgverzekeraars maakt daarbij gebruik van een
AGB-code. In het AGB-register zijn aan de AGB-codes verschillende kenmerken verbonden, zoals
de naam van de aanbieder en ook verschillende erkenningen die aan de zorgaanbieder zijn
verleend.
In de declaratiedata kan Vektis de vergoede zorg per diagnose bekijken, per AGB-code. We
gebruiken dit om te zien of een aanbieder brede zorg levert of juist zorg voor een beperkt aantal
diagnoses.
Voor alle aanbieders geldt dat ze zorg moeten leveren in de ggz. Hierdoor worden bijvoorbeeld
alle medisch specialisten die geen ggz leveren buiten beschouwing gelaten en blijven van de
medisch specialisten de vrijgevestigde psychiaters over.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

38/50

Tabel 5: Aantal aanbieders met geleverde zorg in 2018 per type zorgaanbieder
Type
Psychologische
zorgverleners
Vrijgevestigde
psychiaters
Ambulante
instellingen
PAAZ/PUK
Geïntegreerde
instelling
Verslavingszorg

K&J

Overige
zorgaanbieders

Afbakening

Aantal
aanbieders

AGB-code begint met 94 en heeft declaraties in de ggz.

6.321

AGB-code begint met 03 en heeft declaraties in de ggz.

973

Lijst doorgenomen met zorgverzekeraars. Grote aanbieders, met
brede zorg, zonder kliniek. Aantal dagen verblijf is 0 of vrijwel 0.
Criterium is erkenning als PAAZ of PUK vastgelegd in AGB-register. Lijst
doorgenomen met zorgverzekeraars.
Lijst doorgenomen met zorgverzekeraars. Grote aanbieders, met
brede zorg en kliniek.
Lijst doorgenomen met zorgverzekeraars. Gespecialiseerde
aanbieders die het merendeel van de zorg leveren aan patiënten
met diagnoses verslaving aan alcohol en aan overige middelen
Aanbieders die vooral zorg leveren aan de doelgroep Kind en Jeugd.
Door de overheveling van jeugdzorg naar gemeentes is het aandeel
in de Zvw klein geworden. Het gaat dan om mensen die nog zorg
krijgen nadat ze 18 jaar zijn geworden. De totale zorgkosten voor 18+
van deze zorgaanbieders bedraagt 20 miljoen in 2018 (totaal),
waarvan minder dan 1 miljoen niet-gecontracteerd. Deze 20 miljoen is
minder dan 1% van de totale ggz-zorgkosten in de Zvw. Daarom zijn
K&J-aanbieders niet afzonderlijk getoond in dit onderzoek.
Aanbieders die niet (goed) onder een van de bovenstaande criteria
vallen. In deze groep vallen onder anders enkele forensische
instellingen en zeer gespecialiseerde instellingen, enkele gewone
ziekenhuizen (die geen DBC’s maar overige prestaties leveren) en
ggz-instellingen die als ‘zelfstandig behandelcentrum’ zichtbaar zijn.
Het zijn vaak aanbieders die in 2008 nog geen ggz-instelling waren.

272

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

39
28
28

14

105

39/50

Bijlage II Overzicht kwantitatieve
analyses

Aandeel niet-gecontracteerde ggz in percentage kosten en aantallen patiënten
Onderstaande figuur laat zien dat het totale kostenaandeel niet-gecontracteerde zorg stijgt tussen
2016 en 2018, van 6,1 naar 7,7% (linkerdeel grafiek). Gemeten in aantallen patiënten neemt het
aandeel toe van 8,6 naar 11,1% (rechterdeel grafiek).
De stijging van het aandeel niet-gecontracteerde zorg van 2016 naar 2017 wordt veroorzaakt
doordat zowel de gedeeltelijk gecontracteerde als de volledig niet-gecontracteerde groepen in
een gelijke verhouding gestegen zijn. De verhouding tussen de 2 groepen blijft daarom stabiel over
deze 2 jaren. De stijging van 2017 naar 2018 is alleen veroorzaakt door een stijging bij de groep
niet-gecontracteerd. Het volume bij de deels-gecontracteerde aanbieders is vrijwel gelijk
gebleven. De klasse van volledig gecontracteerde aanbieders komt in de grafiek niet voor, omdat
het aandeel niet-gecontracteerde zorg van deze aanbieders bijna nihil is.
Figuur 17: Percentage niet-gecontracteerde ggz in kosten en aantallen patiënten
12%

11,1%
9,7%

10%
8%
6%

6,1%

7,7%

6,9%

8,6%

4%
2%
0%
2016

2017

2018

2016

Aandeel vergoed bedrag

2017

Aandeel patiënten

Klasse 4: <0,5% gecontracteerde zorg
Klasse 3: 0,5% tot 50% gecontracteerde zorg
Klasse 2: 50% tot en met 99,5% gecontracteerde zorg
Klasse 1: >99,5% gecontracteerde zorg

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

2018

40/50

Aandeel van (niet-)gecontracteerde zorg over de verschillende diagnoses
Figuur 6 in paragraaf 5.4. toont de verhouding van de verdeling van niet-gecontracteerde ggz op
basis van patiënten over de verschillende diagnoses, afgezet tegen het gemiddelde.
Onderstaande grafiek toont de verdeling van de totale curatieve ggz over de verschillende
diagnoses en de generalistische basis ggz op basis van kosten. De percentages zijn weergegeven
ten opzichte van de totale zorg, de som van de gecontracteerde en niet-gecontracteerde ggz is
100%.
Figuur 18: Aandeel van de (niet-)gecontracteerde kosten per diagnose op totaal van de curatieve
ggz
1

Basis GGZ: chronisch

0

Basis GGZ: Onvolledig

0
0

De som van gecontracteerde en
1

Basis GGZ: Middel

0

Basis GGZ: Kort

0
0

Basis GGZ: Intensief

0

999 - Dummy code t.b.v privacy

0
0

016 - Eetstoornis

0

niet-gecontracteerde zorg is 100%

3

2

015 - Somatoforme Stoornis

1

014 - Persoonlijkheidsstoornis

1

013 - Angst

2
11
11

1

012 - Bipolaire Stoornis

5

0

011 - Depressie

15

2

010 - Schizofrenie

15

0

009 - Overige middelen

1

008 - Alcohol gebonden

1

5
5
2

007 - Delirium

0

004 - Restgroep diagnoses

0

003 - Aandachtstekort

0

002 - Pervasief

0

001 - Overige stoornissen in de kindertijd

0
0

000 - Diagnostiek

0

000 - Crisis

0

000 - Behandeling kort

0

1
2
4

1
4
2

0%
Aandeel gecontracteerd

5%
Aandeel niet-gecontracteerd

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

10%

15%

41/50

Ontwikkeling van de kosten bij niet-gecontracteerde zorg per diagnose en
product
In aanvulling op de tekst in paragraaf 5.2. geeft figuur 19 de trends van de diagnoses met het
grootste aandeel niet-gecontracteerde ggz weer. De trend voor niet-gecontracteerde ggz is voor
de meeste diagnoses stijgend, in lijn met het toenemende aandeel niet-gecontracteerde ggz op
het totaal. Een aantal diagnoses is stabiel over de jaren heen. De diagnose overige stoornissen laat
een kleine daling zien in het aandeel niet-gecontracteerde zorg. Een scherpe daling is zichtbaar bij
de diagnose eetstoornissen in 2017 en 2018, ten opzichte van 2016.
Figuur 19: Percentage van de kosten niet-gecontracteerde zorg per diagnose binnen de
specialistische ggz
60

14

999 - Dummy code
12
t.b.v pr

50
40

015 - Somatoforme
Stoorni

30

003 Aandachtstekort

20
10

009 - Overige
middelen

0
2016

2017

10
6

004 - Restgroep
diagnoses

4
2
0
2016

011 - Depressie

12

013 - Angst

8

2018

14

001 - Overige
stoornissen

2017

2018

000 - Behandeling
kort

5
4

10

000 - Diagnostiek

8
6

016 - Eetstoornis

4
2
0
2016

2017

2018

014 Persoonlijkheidssto

008 - Alcohol
gebonden

002 - Pervasief

3
2

012 - Bipolaire
Stoornis

1

007 - Delirium

0
2016

2017

208

010 - Schizofrenie

Figuur 20: Percentage van de kosten niet-gecontracteerde zorg per product binnen de
generalistische basis ggz
12

Gb-ggz: Intensief

10
Gb-ggz: Middel

8
6

Gb-ggz: Kort

4
2

Figuur 20 laat zien dat het aandeel
niet-gecontracteerde zorg voor alle producten
binnen de generalistische basis ggz vrijwel
gelijk is gebleven van 2016 naar 2017. Van
2017 naar 2018 is dit toegenomen.

Gb-ggz: Chronisch

0
2016

2017

2018

Gb-ggz: Onvolledig

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

42/50

Bijlage III: Correctie voor zorgvraagzwaarte

We hebben in dit onderzoek gekeken naar de verschillen in kosten per patiënt. Daaruit komen
verschillen naar voren tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Deze verschillen
kunnen worden veroorzaakt door verschillen in de patiëntenpopulatie. Als de ene groep patiënten
met zwaardere problematiek behandelt, verwacht je ook hogere behandelinzet. Als proxy voor het
verschil in patiëntenpopulatie wordt gebruik gemaakt van de zorgvraagzwaarte. Door te
corrigeren voor zorgvraagzwaarte maak je een vergelijking tussen de werkelijke uitkomsten en de
uitkomsten als de populatie op dezelfde manier is opgebouwd. Resterende verschillende worden
dan veroorzaakt door iets anders. Een correctie naar andere karakteristieken zoals leeftijd,
geslacht, behandelduur, kostenverschil vallen buiten de scope van dit onderzoek.
Paragraaf 5.6. geeft een korte beschrijving van de uitgevoerde correctie naar zorgvraagzwaarte.
In deze bijlage wordt de hiervoor gebruikte methode toegelicht en worden de resultaten getoond.

Condities inzet zorgvraagzwaarte-indicator ggz
Voor de correctie naar zorgvraagzwaarte wordt de zorgvraagzwaarte-indicator gebruikt. De
zorgvraagzwaarte-indicator in de ggz is ontwikkeld om de verwachte zorgvraag van een patiënt
weer te geven, gebaseerd op informatie die voorafgaand aan de behandeling bekend is.
In 2015 is bij de doorontwikkeling van de zorgvraagzwaarte-indicator vastgesteld dat deze
indicator onder bepaalde condities ingezet kan worden:
 In de Handreiking Gebruik zorgvraagzwaarte-indicator GGZ9 wordt nader ingegaan op de
bruikbaarheid van zorgvraagzwaarte. In dit rapport wordt voorgesteld de
zorgvraagzwaarte (een schaal van 1 tot en met 7) te clusteren in 3 categorieën: licht (klasse
1 tot en met 3), middel (4 en 5) en zwaar (6 en 7).
 De verklaarde variantie op groepsniveau is in 2018 39%. Daarmee wordt een deel van de
variatie in zorggebruik (kosten) verklaard, maar niet alle variatie.
- Het is niet mogelijk alleen op grond van de zorgvraagzwaarte de zorg te voorspellen van
een patiënt, of een specifieke declaratie af te wijzen op grond van zorgvraagzwaarte.
- Het is wel mogelijk (bij voldoende grote aantallen) de verwachting van gemiddelde
hogere zorg naarmate de zorgvraagzwaarte toeneemt te staven.
- In dit onderzoek houden we N > 100 aan als een minimumaantal patiënten waarover we
uitspraken doen in relatie met zorgzwaarte-correcties.
 De inzet van de zorgvraagzwaarte-indicator in dit rapport valt binnen de gestelde
gebruiksdoelen.

9 Bijlage F uit rapport “Doorontwikkeling Zorgvraagzwaarte-indicator GGZ - Eindrapportage fase 2” (Capgemini i.s.m. leden

werkgroep Doorontwikkeling Zorgvraagzwaarte-indicator GGZ, september 2016).

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

43/50

Figuur 15 laat zien dat de verdeling van de zorgvraagzwaarte-indicator voor de verschillende
diagnoses verschilt tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Als voorbeeld
worden in figuur 21 de gemiddelde kosten per patiënt getoond bij de diagnose verslaving aan
overige middelen, per zorgvraagzwaarte. Duidelijk zichtbaar is dat de kosten per patiënt hoger
worden als de zorgvraagzwaarte oploopt van licht naar zwaar. De gemiddelde kosten per patiënt
binnen de groep ‘Leeg’ zijn bij gecontracteerde aanbieders vrij laag en bij niet-gecontracteerde
aanbieders veel hoger.
In dit onderzoek wordt de groep zonder bekende zorgvraagzwaarte uit de correctiemethodiek
weggelaten, omdat deze groep kosten-heterogeen is geworden. Deze groep is bij de verzekerde
zorg een groep mensen met vaak een korte DBC (behandeling kort, of diagnostiek). Bij de
niet-gecontracteerde zorg komen daar mensen bij met een reguliere behandeling waarvan de
zorg via een papieren nota is gedeclareerd. In totaal wordt voor de generalistische basis ggz en de
specialistische ggz 0,4% van de vergoede gecontracteerde zorg gedeclareerd middels een
papieren nota. Voor de niet-gecontracteerde ggz is dit 50,9%.
Figuur 21: gemiddelde kosten per patiënt 2018, voor de diagnose verslaving aan overige middelen
€20.000
€15.000
€10.000
€5.000
€Leeg
gecon: N = 70
niet-gecon: N = 1.032

Licht
gecon: N = 2.120
niet-gecon: N = 96
Gecontracteerd

Middel
gecon: N = 15.876
niet-gecon: N = 731

Zwaar
gecon: N = 1.584
niet-gecon: N = 188

Niet-gecontracteerd

Methodebeschrijving correctie voor zorgvraagzwaarte indicator
In de correctiemethode zijn de werkelijke scores afgezet tegen de verwachte scores op basis van
de zorgvraagzwaarte van de patiënten. Dit wordt gedaan door de gemiddelde kosten per patiënt
bij gecontracteerde zorg te berekenen, per zorgvraagzwaarteklasse en toe te passen op het
aantal patiënten bij niet-gecontracteerde zorg.
De volgende zorgvraagzwaarteklassen zijn gebruikt:
 Licht (zorgvraagzwaarte 1 t/m 3)
 Middel (zorgvraagzwaarte 4 t/m 5)
 Zwaar (zorgvraagzwaarte 6 t/m 7)
Merk op: voor de generalistische basis ggz is er geen zorgvraagzwaarte en kan niet gecorrigeerd
worden. Daar is wel gekeken naar de gemiddelde prijs per prestatie.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

44/50

Aan de hand van een klein voorbeeld met fictieve cijfers leggen we de correctie voor
zorgvraagzwaarte uit, zie tabel 6. Voor zowel de gecontracteerde als de niet-gecontracteerde
zorg worden patiënten ingedeeld naar zorgvraagzwaarteklassen per te beschouwen subgroep. Dit
kan bijvoorbeeld voor een bepaalde zorgaanbiedersgroep of een diagnose, of alleen de
ambulante zorg met een specifieke diagnose.
Per klasse wordt het aantal unieke patiënten geteld, met het door de zorgverzekeraars vergoede
bedrag aan de zorgaanbieder. Eventuele eigen betalingen van de patiënt zijn niet meegenomen
hierin.
De verwachte kosten worden berekend door per groep het gemiddelde bedrag van de
gecontracteerde zorg toe te passen op het aantal patiënten in de niet-gecontracteerde zorg.
In dit voorbeeld kost de niet-gecontracteerde zorg per patiënt 1.800 euro. Zonder correctie is dat
200 euro per patiënt minder dan de gecontracteerde zorg. Rekening houdend met de verschillen
in zorgvraagzwaarte zijn de verwachte kosten lager: 1.667 euro. Dit komt in dit voorbeeld doordat
de verwachte kosten in de middengroep (200 mensen, met 2.000 euro per patiënt in plaats van
2.500 euro per patiënt) lager uitvallen.
Tabel 6: Fictief voorbeeld correctie zorgvraagzwaarte
Licht

Middel

Zwaar

Totaal

Gecontracteerd
Aantal patiënten
Kosten totaal
Gemiddeld per patiënt

1.000

2.000

1.000

4.000

1.000.000

4.000.000

3.000.000

8.000.000

1.000

2.000

3.000

2.000

200

200

50

450

160.000

500.000

150.000

810.000

800

2.500

3.000

1.800

200

200

50

450

200.000

400.000

150.000

750.000

1.000

2.000

3.000

1.667

Niet-gecontracteerd
Aantal patiënten
Kosten totaal
Gemiddeld per patiënt
Verwacht
Aantal patiënten
Kosten totaal
Gemiddeld per patiënt

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

45/50

Resultatenbeschrijving correctie voor zorgvraagzwaarte-indicator
In deze paragraaf tonen we kostenverschillen tussen de niet-gecontracteerde en gecontracteerde
zorg met- en zonder correctie voor de zorgvraagzwaarte-indicator. Als er een verschil is tussen
niet-gecontracteerde zorg en gecontracteerde zorg zonder zorgvraagzwaartecorrectie, en dat
verschil blijft na zorgvraagzwaartecorrectie ongeveer gelijk, dan kan geconcludeerd worden dat
zorgvraagzwaarte geen belangrijke verklaring is voor het gevonden verschil.
Zoals eerder aangegeven is deze vergelijking uitgevoerd op declaraties waarvoor de
zorgvraagzwaarte bekend is. Dat betekent voor de niet-gecontracteerde zorg dat de
gecorrigeerde uitkomsten gebaseerd zijn op ongeveer 37% van de patiënten in de specialistische
ggz, voor de gecontracteerde zorg gaat het om 83% van de patiënten in de specialistische ggz.
De resultaten bieden dus een basis om uitspraken te kunnen doen met betrekking tot het verschil in
kosten per patiënt na zorgvraagzwaarte correctie, maar kunnen niet doorgetrokken worden naar
alle patiënten. De resultaten zonder zorgvraagzwaartecorrectie zullen ook verschillen van de in
paragraaf 5.6. getoonde resultaten.
Figuur 22 geeft de verdeling van de zorgvraagzwaarte weer voor een aantal veel voorkomende
diagnoses, uitgesplitst naar gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg, voor de categorieën
licht, middel en zwaar. Deze figuur komt overeen met figuur 15 uit paragraaf 5.6., maar dan zonder
de categorie onbekend.
Figuur 22: Verdeling van de zorgvraagzwaarte voor een aantal veel voorkomende diagnoses,
uitgesplitst naar gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg.

Gecontracteerd

Niet-gecontracteerd
Licht

Middel

Zwaar

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

015 - Somatoforme Stoornis

014 - Persoonlijkheidsstoornis

013 - Angst

011 - Depressie

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

003 - Aandachtstekort

015 - Somatoforme Stoornis

014 - Persoonlijkheidsstoornis

013 - Angst

011 - Depressie

009 - Overige middelen

008 - Alcohol gebonden

003 - Aandachtstekort

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

46/50

Figuur 23 tot en met figuur 29 geeft het verschil in kosten per patiënt weer voor de
niet-gecontracteerde zorg ten opzichte van de gecontracteerde zorg en ten opzichte van de
door ons berekende verwachte kosten per patiënt. Hierbij is uitgesplitst naar type zorgaanbieder en
diagnose.
Figuur 23 toont het verschil in kosten per patiënt voor een aantal type aanbieders. Hierbij zijn de
geïntegreerde ggz-instellingen en PAAZ/PUK buiten beschouwing gelaten, omdat deze nauwelijks
niet-gecontracteerde zorg leveren. Daarnaast is Kind en Jeugd buiten beschouwing gelaten,
vanwege het lage aantal declaraties.
Figuur 23: Vergelijking tussen kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorg; uitgesplitst naar type zorgaanbieder
49

Ambulant
4

Verslavingszorg

52

14
25
25

Vrijgevestigde psychiaters
9
8

Psychologische zorgverleners
Overig

64

46
0%

10%

20%

Verschil niet-gecontracteerd t.o.v. verwacht %

30%

40%

50%

60%

70%

verschil niet-gecontracteerd t.o.v. gecontracteerd %

De correctie voor zorgvraagzwaarte heeft effect voor de verslavingszorg instellingen en voor de
overige zorgaanbieders. Een mogelijke verklaring voor de afname van het verschil in kosten per
patiënt na correctie bij overige zorgaanbieders kan zijn dat de groep overig een aantal forensische
en hooggespecialiseerde aanbieders bevat, die patiënten met gemiddeld hogere
zorgvraagzwaarte kunnen hebben (Bijlage I: Type zorgaanbieders).
Bij de niet-gecontracteerde verslavingszorgaanbieders zijn de vergoede zorgkosten per patiënt
14% hoger vergeleken met de gecontracteerde verslavingszorgaanbieders. Gecorrigeerd voor
zorgvraagzwaarte zijn de vergoede zorgkosten per patiënt nog maar 4% hoger. Er is echter wel een
groot verschil tussen de klinische en de ambulante zorg van verslavingsinstellingen, figuur 26.
De verschillen zijn ook per diagnose bekeken, zowel voor ambulante zorg als voor klinische zorg
(alleen als het aantal patiënten in zowel de niet-gecontracteerde als de gecontracteerde zorg
meer dan 100 is). Resultaten zijn weergegeven in figuur 24 en 25, waarbij N in deze en volgende
figuren het aantal patiënten in de groep niet-gecontracteerd weergeeft. Het verschil in kosten per
patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg is nauwelijks verandert voor de

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

47/50

meeste diagnoses na correctie voor zorgvraagzwaarte. Het grootste effect is zichtbaar in de
categorie somatoforme stoornissen ambulant.
Figuur 24: Vergelijking tussen kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde
zorg; uitgesplitst naar diagnose, voor de ambulante specialistische ggz
-16
-17

000-Behandeling kort (N = 2.194)
-23
-23

000-Diagnostiek (N = 1.138)
002-Pervasief (N = 815)

-29
-31

003-Aandachtstekort (N = 1.707)

-28
-30

004-Restgroep diagnoses (N = 448)

-23

-16
16
16

008-Alcohol gebonden (N = 603)

46
47

009-Overige middelen (N = 516)
010-Schizofrenie (N = 184)

-23
-24
-11
-11

011-Depressie (N = 5.208)
012-Bipolaire stoornis (N = 258)

-7
-8

013-Angst (N = 4.284)

-8
-9

014-Persoonlijkheidsstoornis (N = 2.136)

-16
-20
62

015-Somatoforme stoornis (N = 1.664)
47
49

016-Eetstoornis (N = 288)
Basis GGZ: chronisch (N = 538)

-14

Basis GGZ: Intensief (N = 10.184)

-14

Basis GGZ: Middel (N = 3.749)

-16

Basis GGZ: Kort (N = 2.030)

-17

Basis GGZ: Onvolledig (N = 1.142)

-19

-40%

78

-20%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %

0%

20%

40%

60%

80%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

100%

48/50

Figuur 25: Procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde
klinische zorg
-11

009-Overige middelen (N = 522)

-7
-18

008-Alcohol gebonden (N = 346)

013-Angst (N = 308)
-80%

-14
-66
-68
-70%

-60%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

In de grafiek met klinische zorg, figuur 25, worden alleen angst, alcohol gebonden stoornissen en
verslaving aan overige middelen getoond. Alleen bij deze diagnoses zijn er meer dan 100
patiënten door niet-gecontracteerde aanbieders geleverd. De gemiddelde kosten per patiënt bij
klinische zorg, zijn zowel met als zonder correctie voor zorgvraagzwaarte, lager dan bij
gecontracteerde zorg.
Tot slot hebben we vergelijkingen gemaakt van de procentuele verschillen in zorgkosten per
patiënt tussen de gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg per categorie uitgesplitst naar
type zorgaanbieder, diagnose voor zowel ambulant als klinisch (figuur 26 tot en met figuur 29). Voor
de meeste vergelijkingen geldt dat de correctie voor zorgvraagzwaarte weinig verandert aan het
verschil tussen de niet-gecontracteerde en gecontracteerde zorgkosten. Voor enkele diagnoses,
zoals de diagnose angst klinisch bij overige zorgaanbieders, is een verschil te zien tussen de
vergelijking met- en zonder correctie.

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

49/50

Figuur 26: Procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde
verslavingszorgaanbieder
Klinisch
-24

008-Alcohol gebonden (N = 324)
-29

009-Overige middelen (N = 415)

-18

-23

Ambulant
000-Diagnostiek (N = 348)

-34
-33
15
13

008-Alcohol gebonden (N = 429)

33
32

009-Overige middelen (N = 308)
-40%

-30%

-20%

-10%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %

0%

10%

20%

30%

40%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Figuur 27: procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
’overige‘ zorgaanbieders
Klinisch
-17

009-Overige middelen (N = 106)
013-Angst (N = 305)

-56

-7

-42

Ambulant
000-Diagnostiek (N = 230)

-40

-37
15

011-Depressie (N = 161)
013-Angst (N = 208)

-20

-14
2
2

016-Eetstoornis (N = 174)
-70%

21

-60%

-50%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %

-40%

-30%

-20%

-10%

0%

10%

20%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

30%

50/50

Figuur 28: procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
psychologische zorgverleners
000-Behandeling kort (N = 406)

1

2
15
14

000-Diagnostiek (N = 124)
004-Restgroep diagnoses (N = 204)

0

-1

013-Angst (N = 1.400)

4

4
12
11

014-Persoonlijkheidsstoornis (N = 930)
015-Somatoforme stoornis (N = 186)

18

20

6
6

011-Depressie (N = 1.525)
-5%

0%

5%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %

10%

15%

20%

25%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Figuur 29. procentueel verschil kosten per patiënt tussen gecontracteerd en niet-gecontracteerde
vrijgevestigde psychiaters
Ambulant
0
0

000-Behandeling kort (N = 1054)
000-Diagnostiek (N = 117)
002-Pervasief (N = 122)

26
-5
-5
-2

003-Aandachtstekort (N = 164)

0
17
18

011-Depressie (N = 842)
013-Angst (N = 624)

28

31

27
26

014-Persoonlijkheidsstoornis (N = 312)
-10%

28

-5%

0%

Verschil niet-gecontracteerd tov verwacht %2

5%

10%

15%

20%

25%

30%

verschil niet-gecontracteerd tov gecontracteerd %

Ontwikkeling (niet-)gecontracteerde geestelijke gezondheidszorg 2016-2018

35%