Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 655

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2022
In het commissiedebat Armoede en schulden van 6 oktober jl. (Kamerstuk
24 515, nr. 652) werden verschillende vragen gesteld over het risico van
oplopende schulden en of het huidige systeem van schuldhulpverlening
voldoende in staat is de problematiek het hoofd te bieden. In dit debat heb
ik toegezegd voor de begrotingsbehandeling van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in een brede schuldenbrief nader in te
gaan op de vragen van uw Kamer. Met deze brief verwacht ik, mede
namens de Minister voor Rechtsbescherming en de Minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, tegemoet te komen aan deze
toezegging. Het kabinet informeert de kamer separaat over het implementatieplan van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden. Dit plan
beoogt een aantal fundamentele aanpassingen van het huidige systeem
en wordt gelijktijdig met deze brief aan uw Kamer aangeboden.
In onderhavige brief zal per toezegging een toelichting worden gegeven.
Allereerst ga ik in op de zorgen rond de continuïteit van schuldregelingen
en wat het kabinet doet om te voorkomen dat mensen uit de schuldregeling vallen. Daarna ga ik in op de vraag over het voorkomen van
huisuitzettingen tijdens de energiecrisis (vraag lid Ceder, ChristenUnie). Ik
geef uw Kamer vervolgens de stand van zaken van de Wet kwaliteit
incassodienstverlening (Kamerstuk 35 733) (vraag lid Simons, BIJ1) en de
Wet betalingsregelingen (vragen van leden Sahla, D66 en Palland, CDA).
Ten slotte zal ik ingaan op de vragen die zijn gesteld over schulden als
verdienmodel (vraag lid De Kort, VVD) en de toegang tot de Wsnp (vraag
lid Palland, CDA). Ik zal de aangekondigde wijzigingen in deze brief breed
onder de aandacht brengen van de maatschappelijke partners die zich
inzetten voor mensen met schulden.

kst-24515-655
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

1

Voorkomen beëindiging van schuldregelingen
Zoals aangegeven in de Kamerbrief Aanvullende maatregelen energierekening van 20 september jl. (Kamerstukken 29 023 en 36 200, nr. 354) heeft
het kabinet een groot pakket aan maatregelen getroffen om de inkomenspositie van mensen te versterken en de effecten van de stijgende
energieprijzen tegen te gaan. Inzet is om te voorkomen dat mensen
worden afgesloten («niemand mag in de kou zitten») en dat (schuld)hulpverlening bereikbaar moet zijn («schuldregelingen mogen niet worden
beëindigd vanwege stijgende energiekosten»). Met energiebedrijven, de
VNG, NVVK en departementen is daarnaast aan de volgende maatregelen
gewerkt:
• Op 31 oktober hebben 30 koepels van schuldeisers, individuele
bedrijven en overheidsdiensten de Intentieverklaring Samen schuldregelingen redden ondertekend, waarin afspraken staan om te voorkomen dat mensen door de inflatie en stijgende energieprijzen uit de
buitengerechtelijke schuldregeling vallen.
• Verbreding Waarborgfonds. In overleg met NVVK en kredietbanken zijn
drie voorstellen geformuleerd die het mogelijk maken om lopende
saneringskredieten in stand te houden en vaker saneringskredieten in
te zetten, ook als de afloscapaciteit van mensen tijdelijk niet toereikend
is, zoals met de hierboven genoemde intentieverklaring is overeengekomen. Deze drie mogelijkheden zijn voor een periode van maximaal
6 maanden toepasbaar en zijn naar verwachting beschikbaar vanaf
1 december. Na de genoemde 6 maanden gaat het Waarborgfonds
weer terug naar de gebruikelijke werkwijze. Met deze voorstellen wordt
tegemoetgekomen aan de motie van het lid Van Weyenberg c.s.1
1. Aflossing bestaande saneringskredieten verlagen met betalingsregeling (per 6 maanden)
Wanneer iemand de maandelijkse aflossing van zijn saneringskrediet (gedeeltelijk) niet meer kan nakomen, kunnen kredietbanken de
afloscapaciteit herberekenen en zo rekening houden met de
gestegen energieprijzen en inflatie. De lagere afloscapaciteit kan
door middel van een nieuwe aangepaste betalingsregeling leiden
tot een lagere maandelijkse aflossing van het saneringskrediet. Het
Waarborgfonds saneringskredieten vergoedt de gemiste aflossing.
De looptijd van het saneringskrediet van 36 maanden wordt hierbij
niet verlengd.
2. Schuldbemiddelingsregeling omzetten naar saneringskrediet
Wie een schuldbemiddelingsregeling heeft, kan in een situatie
komen dat er niet meer gespaard kan worden voor de jaarlijkse
aflossing aan schuldeisers. Om te voorkomen dat de schuldbemiddelingsregeling strandt, kan de hulpverlener de schuldbemiddeling
omzetten naar een saneringskrediet. Het omzetten van schuldbemiddelingen in saneringskredieten kon overigens altijd al en zal ook
na de looptijd van het verbrede Waarborgfonds mogelijk blijven.
3. Tijdelijke nieuwe saneringskredieten voor mensen zonder afloscapaciteit, voor een periode van 6 maanden
Wie begint aan een minnelijke schuldregeling en geen afloscapaciteit heeft, kan volgens de regels geen saneringskrediet krijgen. Het
verbrede Waarborgfonds stelt kredietbanken in staat om ook
mensen zonder afloscapaciteit te helpen. Er wordt een saneringskrediet verstrekt op basis van veronderstelde minimum afloscapaciteit. De eerste 6 maanden hoeft de klant slechts een zeer beperkt
bedrag (€ 1) af te lossen. Na 6 maanden wordt de afloscapaciteit
opnieuw berekend. De totale looptijd van het krediet wordt niet
langer dan 36 maanden.
1

Kamerstuk 35 925 XV, nr. 125.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

2

Voorkomen van huisuitzettingen
Het lid Ceder (ChristenUnie) verzocht of het mogelijk is afspraken die in
coronatijd zijn gemaakt met gemeenten, verhuurdersorganisaties en
brancheorganisaties over het voorkomen van huisuitzettingen in
coronatijd, door hem een moratorium genoemd, te hernieuwen in het
geval de betaalproblematiek rond de energiecrisis toeneemt.
De Minister voor VRO laat mij desgevraagd weten dat hij hierover – ook
conform de motie van de leden Beckerman en Grinwis2 – in gesprek is
met partijen die eerder betrokken waren bij de afspraken om huisuitzettingen te voorkomen in coronatijd. Dat zijn VNG, Aedes, IVBN, Vastgoedbelang en Kences. De afspraken zijn destijds onderstreept door de
Woonbond. De bestuurlijke afspraken kunnen gaan over het bieden van
maatwerk bij betaalachterstanden, het treffen van betalingsregelingen, het
actief wijzen op ondersteuning vanuit de bijzondere bijstand van
gemeenten of het aanbieden van alternatieve (goedkopere) woonruimte.
We streven ernaar dit jaar nog tot afspraken te komen.
Verhuurders hebben sinds 2021 de plicht om sociale incasso te voeren,
contact te zoeken met huurders die betaalachterstanden hebben en deze
achterstanden te melden bij gemeenten. Gemeenten moeten vervolgens
een hulpaanbod doen. Voordat een vonnis tot huisuitzetting wordt
afgegeven, is een rechterlijke uitspraak nodig. De rechter kijkt hierbij naar
alle omstandigheden van het geval (de bijzondere omstandigheden van
de huurder moeten dan wel in de procedure worden ingebracht en
worden onderbouwd) om te bepalen of de huurachterstand ontbinding
rechtvaardigt dan wel of het belang van de huurder om in de woning te
mogen blijven wonen zwaarder weegt dan het belang van de verhuurder
om de huur te beëindigen.
De Minister voor VRO geeft ook aan nut en noodzaak van aanvullende
juridische maatregelen zoals een generiek moratorium op huisuitzettingen
van mensen die aan een schuldhulpverleningstraject deelnemen, te
verkennen.
Stijging minimumloon en beslagvrije voet
Met betrokken (beslagleggende) partijen zet ik met urgentie stappen om te
bewerkstelligen dat de stijging van het wettelijk minimumloon en de
daaraan gekoppelde uitkeringen per 1 januari 2023 ook tijdig merkbaar is
voor mensen die te maken hebben met beslag op loon of uitkering.
Vanwege de huidige systematiek van herberekening van de beslagvrije
voet merken financieel kwetsbare mensen de stijging, in geval van
beslagen die over de jaargrens doorlopen, pas na een herberekening van
de beslagvrije voet in hun portemonnee. We werken aan het mogelijk
maken van een herberekening. Alle betrokkenen zoals burgers, beslagleggers, derden beslagenen en schuldeisers worden hiervan op de hoogte
gehouden.
Stand van zaken Wet kwaliteit incassodienstverlening (Wki)
De Wki is reeds door de Eerste en Tweede Kamer aangenomen en op
19 mei jl. gepubliceerd in het Staatsblad.3 Met deze wet wordt voorzien in
een verplicht incassoregister en een systeem van toezicht en handhaving,
waardoor incassobureaus vorderingen moeten voldoen aan kwaliteits-

2
3

Kamerstuk 32 847, nr. 962.
Stb. 2022, nr. 186.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

3

eisen. De verwachte inwerkingtreding is 1 juli 2023.4 De inwerkingtreding
hangt samen met het op de wet gebaseerde Besluit Kwaliteit Incassodienstverlening.
Dit concept besluit is op 13 mei jl. parallel aan de start van de internetconsultatie aan uw Kamer toegezonden.5 De consultatie heeft veel reacties
opgeleverd. De reacties op de internetconsultatie worden momenteel
verwerkt waarna het concept naar verwachting begin volgend jaar voor
advisering aan de Raad van State wordt aangeboden. De Minister voor
Rechtsbescherming zal uw Kamer op de hoogte houden van de
inwerkingtreding.
Het lid Simons (BIJ1) heeft gevraagd hoe voorkomen kan worden dat de
schuldenindustrie «gespekt wordt» en dat incassobedrijven hun activiteiten mogelijk de komende zes maanden opschroeven, voordat de Wki
naar verwachting op 1 juli 2023 in werking treedt. Wanneer een vordering
om wat voor reden dan ook niet betaald kan worden door de schuldenaar,
zal een schuldeiser naar mogelijkheden zoeken om alsnog betaald te
krijgen voor het geleverde goed of de dienst. Dat kan zijn door het
inschakelen van een incassobedrijf. Als een incassobedrijf in de periode
tot inwerkingtreding van de Wki de activiteiten opschroeft, blijft het de
praktijk dat een schuldeiser, alsook een incassobureau, bij het incasseren
van een vordering moet voldoen aan eisen van een zorgvuldige incasso.
Zo moet er eerst een kosteloze betalingsherinnering zijn verstuurd, waarin
de te betalen incassokosten worden aangekondigd en zijn de incassokosten wettelijk gemaximeerd.
Wanneer mensen – het vermoeden – van oneerlijke incasso hebben,
kunnen deze gemeld worden bij de ACM. Daarnaast kan door middel van
het strafrecht aangifte gedaan worden wanneer er sprake is van fraude.
Deze praktijk blijft bestaan, zowel voor als na de inwerkingtreding van de
Wki.
Wetsvoorstel betalingsregelingen
Door het lid Sahla (D66) is gevraagd naar de stand van zaken van het
wetsvoorstel inzake het opleggen van een betalingsregeling door de
rechter en de termijn waarop dit voorstel naar uw Kamer kan worden
gestuurd. Het lid Palland (CDA) heeft gevraagd hoe aangekeken wordt
tegen het verankeren van het recht op een betalingsregeling in de wet en
of dit al eens verkend is of verkend kan worden.
Op 18 juni 2021 heeft de toenmalige Minister voor Rechtsbescherming de
beleidsreactie op het WODC onderzoek «Betalingsregelingen – Bevorderen van haalbare betalingsregelingen bij private schuldeisers» aan de
Kamer aangeboden (Kamerstukken 24 515 en 29 279, nr. 604).
Hierin wordt aangegeven waarom niet tot een wettelijk algemeen recht op
een betalingsregeling wordt overgegaan. Het uitgangspunt in het
Nederlandse recht is contractsvrijheid. Eenmaal gemaakte afspraken
moeten worden nagekomen. Daarbij kan een algemeen recht op een
betalingsregeling het vertrouwen van schuldeisers in het handelsverkeer
ondermijnen. Daarnaast zou een algemeen recht op een betalingsregeling
(kleinere) schuldeisers in financiële problemen kunnen brengen.
Betalingsregelingen bieden niet in alle gevallen een oplossing, bijvoorbeeld voor mensen met problematische schulden. Daarom heeft de
Minister voor Rechtsbescherming een wetsvoorstel voorbereid waarmee
de rechter een betalingsregeling kan opleggen. Op dit moment worden de
4
5

Kamerstuk 24 515, nr. 648.
Kamerstuk 35 733, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

4

consultatiereacties op dit wetsvoorstel verwerkt. De verwachting is dat
indiening van het wetsvoorstel bij uw Kamer voor de zomer zal kunnen
plaatsvinden.
Los van dit wetsvoorstel neemt het kabinet op dit moment stappen om –
zonder tussenkomst rechter – één betalingsregeling mogelijk te maken
voor betalingsachterstanden bij de rijksoverheid door de aangesloten
uitvoeringsorganisaties, met de mogelijkheid om schulden te pauzeren.
De eerste fase van deze Betalingsregeling Rijk start op 1 december
aanstaande met CJIB, CAK en DUO. Mensen die bij die overheidsorganisaties betalingsachterstanden hebben, krijgen waar mogelijk niet meer
met de verschillende organisaties te maken, maar ontvangen één
gezamenlijke betalingsregeling. Deze aanpak draagt bij aan een betere,
verantwoorde overheidsincasso met oog voor de menselijke maat. De
beleidsregel die dit regelt is op 18 november jl. in de Staatscourant
gepubliceerd.6
Schulden als verdienmodel
De vraag van het lid De Kort (VVD) of gekeken kan worden naar een
andere manier van omgang met schulden als een verdienmodel kan
bevestigend worden beantwoord. Zoals ik ook in het implementatieplan
Geldzorgen, armoede en schulden heb aangegeven, maak ik er samen
met de Minister voor Rechtsbescherming werk van om excessieve
stapeling van de kosten en schulden als verdienmodel tegen te gaan in
lijn met de motie van de leden Ceder en Kat.7 Zoals de voormalig Minister
voor Rechtsbescherming heeft laten weten zijn alle stappen binnen de
keten opzichzelfstaand gerechtvaardigd, maar kunnen deze als optelsom
soms tot excessen leiden. Dit wordt aan voortgezette thematafels met
betrokken stakeholders besproken, waarover de Minister voor Rechtsbescherming u voor het zomerreces nader zal informeren. Deze thematafels
betreffen een doorlopend proces voor verbeteringen in het huidige stelsel
van maatschappelijk verantwoorde incasso en deurwaardersactiviteiten.8
Toegang en duur Wsnp-traject
Daarnaast heeft uw Kamer een aantal vragen gesteld met betrekking tot
de mogelijkheden om de duur van een Wsnp-traject te verkorten alsmede
de vraag of de toegang tot de Wsnp kan worden verbeterd. Ik wil graag op
deze vragen reageren door enerzijds aan te geven wat op dit moment al
gebeurt en anderzijds door te beschrijven op welke manier de Minister
voor Rechtsbescherming en ik de ambities op dit gebied verder vorm wil
geven.
Op dit moment is bij uw Kamer het wetsvoorstel Wijziging van de
Faillissementswet ter verbetering van de doorstroom van de gemeentelijke schuldhulpverlening naar de wettelijke schuldsanering natuurlijke
personen in behandeling.9 Dit wetsvoorstel heeft als doel de duur van
schuldhulptrajecten te verkorten, zodat mensen sneller schuldenvrij zijn.
Daarvoor worden enkele aanpassingen voorgesteld om de toegang tot de
Wsnp te verbeteren.

6

Beleidsregels betalingsregelingen Rijk (Stcrt 2022, nr. 31 413).
Kamerstuk 35 733, nr. 12.
8
Partijen bij de thematafels zijn o.a.: de Rechtspraak, Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden,
Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders, Nederlandse Verenging van
gecertificeerde Incasso-ondernemingen, Nederlandse Verenging voor Volkskrediet,
Deurwaardersbelangen.nu.
9
Kamerstuk 35 915.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

5

In de aanloop van het plenaire debat van 8 juni jl. (Handelingen II 2021/22,
nr. 89, items 4 en 7) over dit wetsvoorstel zijn verschillende amendementen ingediend, waaronder een amendement met als doel de toegang
tot de Wsnp voor iedereen mogelijk te maken ongeacht het voortraject en
een amendement met als doel de termijn van de duur van een
Wsnp-traject in te korten met de duur van de gemeentelijke hulp. In
samenspraak met de Kamer is het plenaire debat aangehouden om de
praktijk eerst te kunnen consulteren over de impact van de voorgestelde
amendementen. De Minister voor Rechtsbescherming heeft uw Kamer
hierover op 11 november 2022 per brief geïnformeerd (Kamerstuk 35 915,
nr. 16).
De bovenbeschreven ontwikkeling was reeds inwerking gezet door de
vorige Minister voor Rechtsbescherming. Inmiddels hebben we onze
ambities flink aangescherpt. Zoals beschreven in het coalitieakkoord
(Kamerstuk 35 788, nr. 77) en implementatieplan Geldzorgen, Armoede en
Schulden, zijn we voornemens de doorlooptijd van schuldhulpverlening te
verkorten. Op dit moment worden hiertoe samen met het Ministerie van
Justitie en Veiligheid en ketenpartners de verder plannen uitgewerkt. Ik zal
u tijdens de eerste voortgangsrapportage van de aanpak Geldzorgen,
Armoede en Schulden verder informeren.
Ik hoop u met deze antwoorden voldoende te hebben geïnformeerd. Met
de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, waarover uw Kamer
separaat wordt ingelicht, streeft het kabinet ernaar dat stapeling van
schulden wordt voorkomen, mensen sneller schuldhulp vinden en
ontvangen – bijvoorbeeld in de vorm van betalingsregelingen en
saneringskredieten –, en mensen sneller zicht hebben op een financieel
gezonde toekomst.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 515, nr. 655

6