Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2339
Vragen van de leden Siderius en Leijten (beiden SP) aan de
Staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over ouders die zich door scholen onder
druk gezet voelen om hun kind te medicaliseren tegen ADHD (ingezonden
30 maart 2016).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap),
mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 20 april 2016)
Vraag 1
Acht u het wenselijk dat leerlingen onder druk van scholen medicatie slikken,
terwijl er niet altijd een diagnose ADHD is gesteld? Wat is de oorzaak dat
schoolbesturen ervoor kiezen om zonder een diagnose kinderen te medicaliseren?1 2
Antwoord 1
Nee, ik vind dat niet wenselijk. Op 17 maart jongstleden heb ik een brief aan
de Tweede Kamer gestuurd over ADHD.3 Daarin heb ik aangegeven dat de
Gezondheidsraad in 2014 een advies uitgebracht over ADHD, waarin zij de
vraag aan de orde stelt of alle kinderen terecht worden gediagnosticeerd met
ADHD. Een van de knelpunten die de Gezondheidsraad beschrijft is de
ervaren diagnosedruk door ouders, onderwijs en zorg. Naar aanleiding van
het advies hebben de Staatssecretaris van VWS en ik, samen met brancheorganisaties van zorg- en onderwijsprofessionals, de onderwijsraden en
ouderorganisaties een plan van aanpak opgesteld. Doel van dit plan is het
tegengaan van de medicalisering van kinderen met ADHD.
Om beter in beeld te brengen waar, wanneer en door wie diagnosedruk
wordt ervaren, worden in het najaar van 2016 twee expertbijeenkomsten
georganiseerd. De resultaten van de bijeenkomsten worden onder meer
gepubliceerd op de website www.passendonderwijs.nl.

1

http://demonitor.ncrv.nl/de-adhd-epidemie
Uitzending de Monitor, 20 maart 2016
3
Kamerstuk 31 497, nr. 205
2

ah-tk-20152016-2339
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 2
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege de grote klassen in het onderwijs? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Scholen kunnen geen medicatie voorschrijven, dit is voorbehouden aan
zorgprofessionals. De scholen en de besturen zijn verantwoordelijk voor de
wijze waarop het onderwijs wordt georganiseerd, waaronder de omvang van
de klassen. Zij kunnen de groepen indelen op basis van onder meer visie en
de specifieke context (leerlingen, leraren, schoolgebouw, etc.). De indeling
dient zodanig te zijn dat voor alle leerlingen een passend onderwijsaanbod
geboden kan worden. Dat betekent niet noodzakelijkwijs dat de groepen klein
moeten zijn. Er kan bijvoorbeeld ook gekozen worden voor meer handen in
de klas in de vorm van klassenassistenten.
Vraag 3
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege de invoering van passend onderwijs? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 3
Zoals in het antwoord op vraag 2 is aangegeven, kunnen scholen geen
medicatie voorschrijven. Verder blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) dat in 2015 in totaal 127.000 jongeren tot en met 18
jaar methylfenidaat voorgeschreven hebben gekregen. Dat is een daling ten
opzichte van 2014. Uit de cijfers blijkt overigens niet voor welke indicatie
methylfenidaat wordt voorgeschreven, omdat de cijfers van de SFK geen
diagnoses vermelden. Methylfenidaat kan behalve voor ADHD ook voor
narcolepsie worden voorgeschreven.
Vraag 4
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege te weinig personeel en te weinig ondersteuning en begeleiding in
het onderwijs? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 4
Zoals in het antwoord op vraag 2 is aangegeven, kunnen scholen geen
medicatie voorschrijven. Wel hebben de scholen een zorgplicht op grond
waarvan zij een passend aanbod moeten bieden voor elke leerling die extra
ondersteuning nodig heeft. Wanneer zij dit niet (meer) zelf kunnen bieden,
moeten zij in overleg met de ouders een passend aanbod op een andere
reguliere- of speciale school bieden. De middelen voor extra ondersteuning
zijn belegd bij de samenwerkingsverbanden. Binnen de verbanden worden
afspraken gemaakt over de inzet en verdeling van het geld. In totaal is circa
1,3 miljard beschikbaar voor extra (zware) ondersteuning. Daarbinnen moet
voor alle leerlingen een passend aanbod gerealiseerd kunnen worden.
Vraag 5
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege de kosten van behandeling binnen de jeugdpsychiatrie of jeugdzorg? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 5
Het uitgangspunt is dat bij de behandeling van een patiënt door de behandelaar een goede afweging gemaakt wordt tussen de medische noodzaak en de
specifieke situatie van de patiënt, en dat bij die behandeling in principe de
richtlijnen van de beroepsgroepen, waaronder de Multidisciplinaire Richtlijn
ADHD, gevolgd worden. In de Multidisciplinaire Richtlijn ADHD bij kinderen
en jeugdigen zijn vereisten opgesteld voor het stellen van een diagnose en de
behandeling, waaronder met medicatie.4 Verder dient er voor de behandeling
van de patiënt overeenstemming te zijn tussen de behandelaar en de patiënt
(of diens wettelijk vertegenwoordiger). De kosten horen hier geen rol in te
spelen.
4

Multidisciplinaire richtlijn ADHD bij kinderen en jeugdigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 6
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege de (lange) wachtlijsten in de jeugd-GGZ en/of de jeugdzorg? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 6
De vraag of wachttijden een relatie hebben met het (meer) voorschrijven van
medicijnen in plaats van gesprekstherapie, wordt meegenomen in nader
onderzoek dat in mei 2016 van start gaat. De resultaten van het onderzoek
worden komend najaar verwacht.
Vraag 7
Kunt u garanderen dat kinderen niet gedrogeerd of gemedicaliseerd worden
vanwege externe omgevingsfactoren anders dan een vastgestelde diagnose
ADHD zelf? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Zoals in het antwoord op vraag 5 is aangegeven, is het uitgangspunt dat de
behandelaar op basis van de specifieke situatie van de patiënt een voorstel
doet voor de behandeling. Zoals in antwoord op vraag 1 is aangegeven, is,
samen met de brancheorganisaties van zorg- en onderwijsprofessionals, de
onderwijsraden en ouderorganisaties een plan van aanpak opgesteld, met als
doel medicalisering tegen te gaan.
Vraag 8
Bent u van mening dat de norm voor het medicaliseren van kinderen/
leerlingen moet zijn dat er in principe niet wordt gemedicaliseerd tenzij er
geen ander alternatief voorhanden is? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 8
Zie mijn antwoord op vraag 7.
Vraag 9
Zijn er bij u klachten bekend – via bijvoorbeeld de onderwijsinspectie – over
het onder druk zetten van ouders door scholen om hun kinderen te medicaliseren? Hoeveel klachten betreft het en wat is de exacte aard van deze
klachten?
Antwoord 9
Bij de Inspectie van het Onderwijs komen zeer sporadisch klachten binnen
over een verschil van mening over medicijngebruik. Deze klachten gaan
breder dan alleen gebruik van medicijnen voor ADHD. De school kan in deze
situaties contact opnemen met de contactinspecteur en de ouder met de
vertrouwensinspecteur. Wanneer klachten binnenkomen via deze routes, pakt
de inspectie dit op en gaat ze in gesprek met de betrokkenen.
Vraag 10
Wat is uw reactie op het feit dat ouders zich onder druk gezet voelen om hun
kind te medicaliseren wanneer kinderen te druk zijn in de klas? Welke
maatregelen gaat u nemen om ouders die zich onder druk gezet voelen te
ondersteunen?
Antwoord 10
In de brief van 17 maart jongstleden, waarnaar ik ook verwijs in het antwoord
op vraag 1, ben ik ingegaan op de acties die zijn ingezet naar aanleiding van
het rapport van de Gezondheidsraad. In dat rapport wordt ingegaan op de
ervaren diagnosedruk door ouders, onderwijs en zorg.
Vraag 11
Wat is volgens u de reden waarom scholen zich kennelijk genoodzaakt voelen
ouders onder druk te zetten om hun kinderen te medicaliseren bij ADHD? Ziet
u parallellen met de invoering van het passend onderwijs, dat voor heel veel
kinderen helaas nog knellend onderwijs blijkt te zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Nee, de parallellen die u schetst zie ik niet. Met de invoering van passend
onderwijs is het uitgangspunt om te kijken naar wat een kind wel kan en wat
er nodig is in het onderwijs. De prikkel om een diagnose te vragen die in het
oude stelsel wel aanwezig was (voor de landelijke indicatiestelling) is er dus
niet meer.
Wat ik wel zie, is dat scholen soms moeite hebben met leerlingen met druk
gedrag. Vaak zijn er docenten binnen een school die beter met bepaald
gedrag om kunnen gaan dan andere docenten. In het gesprek met elkaar
kunnen leerkrachten van elkaar leren in het omgaan met dergelijk gedrag.
Om leerkrachten te ondersteunen bij dit gesprek, heeft het Nederlands
Jeugdinstituut (NJi) in opdracht van OCW een gesprekshandleiding ontwikkeld. Zoals in de eerder genoemde brief van 17 maart jongstleden is gemeld,
is de handleiding te vinden op www.passendonderwijs.nl.
Vraag 12
Wat is uw oordeel over de uitspraak van een ouder dat wanneer zij vroeg om
meer begeleiding, de school aangaf dat dat niet meer kon omdat dat
wegbezuinigd is? Op hoeveel scholen is er sinds de invoering van passend
onderwijs begeleiding en ondersteuning in de klas (onder andere onderwijsassistenten) wegbezuinigd? Kunt u hiervan een overzicht doen toekomen?
Antwoord 12
Het uitgangspunt is dat alle kinderen de ondersteuning krijgen die nodig is.
De school en de ouders maken daarover afspraken. Als zij daar niet uitkomen
kan het samenwerkingsverband een onderwijs(zorg)consulent inschakelen om
te adviseren over passende ondersteuning aan een kind. De middelen voor
extra ondersteuning zijn belegd bij de samenwerkingsverbanden. Daar
worden afspraken gemaakt over de inzet en de verdeling van het geld. Over
de inzet van de middelen leggen samenwerkingsverbanden en schoolbesturen jaarlijks verantwoording af via het jaarverslag.
Vraag 13
Wat is uw oordeel over de uitspraken van hoogleraar J. van Os in de
uitzending van de Monitor dat concentratieproblemen best eens te maken
zouden kunnen hebben met het pedagogische klimaat op de school zoals te
grote klassen en te veel aandacht voor bureaucratie waardoor er minder
ruimte overblijft voor individuele aandacht voor kinderen? Vindt u deze
uitspraak herkenbaar?5
Antwoord 13
De uitspraken zijn herkenbaar in de zin dat ik vaker heb gehoord dat grote
klassen en bureaucratie ten koste zouden gaan van individuele aandacht voor
kinderen. Er is echter geen onderzoek dat aantoont dat daardoor concentratieproblemen bij kinderen ontstaan.
Vraag 14
Welke maatregelen gaat u nemen om leerlingen binnen het onderwijs te
demedicaliseren?
Antwoord 14
Zoals ik heb aangegeven in het antwoord op vraag 1, ben ik in mijn brief van
17 maart jongstleden ingegaan op de acties gericht op demedicalisering.
Vraag 15
Wat is er ondertussen terecht gekomen van het «Plan van Aanpak Gepaste
Zorg»? Kunt u de Kamer een overzicht doen toekomen van de tot op heden
behaalde doelstellingen?6

5
6

http://demonitor.ncrv.nl/de-adhd-epidemie
Plan van Aanpak Gepaste Zorg: gezamenlijk plan van aanpak gepaste zorg voor kinderen met
druk, impulsief gedrag en aandachtsproblemen, november 2015 https://www.rijksoverheid.nl/
actueel/nieuws/2015/11/10/zorg-onderwijs-en-ouders-samen-voor-gepaste-zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Antwoord 15
Het plan van aanpak wordt momenteel uitgevoerd. De meeste acties zijn
gestart en worden eind dit jaar afgerond. Een aantal kent een langere
looptijd, zoals de zorgstandaard ADHD. In de tiende voortgangsrapportage
passend onderwijs die in december 2016 naar de Tweede Kamer wordt
gestuurd, informeer ik u over de gemaakte afspraken en de genomen
maatregelen.
Vraag 16
Acht u de gezamenlijke doelstellingen en ambities in de publiekssamenvatting in het «Plan van Aanpak Gepaste Zorg» ook niet wat gratuit? Is het niet
altijd zo dat «de juiste professional (bevoegd en bekwaam), met de juiste
expertise, op de juiste plek, op het juiste moment moet worden ingezet»? Zo
nee, kunt u situaties beschrijven waarbij dit niet van toepassing is?
Antwoord 16
Ik vind het door 13 partijen opgestelde en bestuurlijk bekrachtigde plan van
aanpak met de bijbehorende doelstellingen en acties zeker niet gratuit, maar
een effectieve samenwerking van verschillende beroepsverenigingen uit zorg
en onderwijs samen met oudervereniging Balans. Het is terecht dat in het
plan wordt gesteld dat de juiste professional, met de juiste expertise, op de
juiste plek en op het juiste moment moet worden ingezet. Dit willen we
bereiken met het plan van aanpak Gepaste zorg.
Vraag 17
Hoe verhoudt de toename van het aantal kinderen die gemedicaliseerd
worden zich met de invoering van het passend onderwijs? Had dit aantal
volgens de doelstellingen van het passend onderwijs niet juist af moeten
nemen? Wat is uw reactie hierop?
Antwoord 17
Zoals in het antwoord op vraag 3 is aangegeven, is het aantal kinderen in de
leeftijd van 0 tot en met 18 jaar dat medicatie voor ADHD gebruikt in 2015 ten
opzichte van 2014 gedaald. Dat neemt niet weg dat acties nog steeds nodig
zijn om tot gepaste zorg en begeleiding op school te komen.
Vraag 18
Hoe beoordeelt u de analyse van de Vereniging Kinder- en Jeugdpsychiatrie
in de uitzending waaruit blijkt dat medicatie geven goedkoper is dan
gesprekstherapieën en dat daarom daar vaker voor wordt gekozen? Acht u
het wenselijk dat kosten hierin blijkbaar zwaarder wegen dan het belang van
het kind?
Antwoord 18
Zoals in het antwoord op vraag 5 is aangegeven, is het uitgangspunt dat bij
de behandeling van een patiënt door de behandelaar een goede afweging
gemaakt wordt tussen de medische noodzaak en de specifieke situatie van de
patiënt. De kosten zouden daarbij niet doorslaggevend moeten zijn.
Vraag 19
Acht u het wenselijk dat ADHD-medicatie wordt voorgeschreven terwijl er
geen diagnose achter zit? Wat gaat u aan deze praktijken precies doen? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Antwoord 19
Nee, dat acht ik niet wenselijk en dat zou ook niet mogen gebeuren aangezien
de medicatie gekoppeld is aan diagnose en behandelplan
Vraag 20
Bent u bereid de aanhoudende signalen over het dwingend voorschrijven van
medicatie aan leerlingen door scholen te onderzoeken, zodat we definitief
weten hoe wijdverspreid dit probleem is? Zo ja, wanneer kan de Kamer dit
verwachten? Zo nee, waarom niet?7
7

Uitzending de Monitor, 20 maart 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

Antwoord 20
Het doel van de expertbijeenkomsten dit najaar, die in het antwoord op vraag
1 zijn genoemd, is om beter in beeld te brengen wat de ervaren problemen
zijn. Hierbij wordt ook de druk meegenomen die ouders ervaren door
scholen. In de tiende voortgangsrapportage passend onderwijs van december
2016 zal ik terugkomen op de gemaakte afspraken en de genomen maatregelen.
Vraag 21
Erkent u dat Ritalin en aanverwante medicijnen heftige middelen zijn,
waarvan de precieze werking op langere termijn niet eens bekend is? Zo ja,
waarom staat u deze massale toename van het aantal leerlingen die deze
medicijnen gebruiken dan toe? Zo nee, waarom bent u niet bereid dit te
erkennen?
Antwoord 21
Over de werkzaamheid en langetermijneffecten van ADHD medicatie verwijs
ik naar het antwoord op vraag 5 naar aanleiding van vragen van het Kamerlid
Ziengs (VVD) over het gebruik van ADHD-middelen voor recreatieve
doeleinden. En naar de aldaar vermelde onderzoeken in het kader van het
ZonMw programma Goed Gebruik Geneesmiddelen en het programma
Priority Medicines voor Kinderen.8
Vraag 22
Kunt u een oordeel geven over het feit dat er scholen zijn die op de stoel van
de arts gaan zitten en specifieke adviezen geven over welke medicijnen
kinderen zouden moeten gebruiken? Acht u dit een wenselijke ontwikkeling?
Antwoord 22
Een school mag geen medisch advies geven: dit is voorbehouden aan de
zorgprofessionals. De school is wel een vindplaats: zij kan constateren dat het
kind lastig gedrag vertoont. Dit kan ze aankaarten bij de ouders. In het
gesprek met de ouders, kan een school het advies geven om de huisarts of
andere zorgprofessionals, zoals uit het sociaal wijkteam, in te schakelen.
Vraag 23
Kunt u een oordeel geven over het feit dat er gezinscoaches zijn die op de
stoel van de arts gaan zitten en specifieke adviezen geven over welke
medicijnen kinderen zouden moeten gebruiken? Acht u dit een wenselijke
ontwikkeling?
Antwoord 23
Een gezinscoach helpt gezinnen om weer controle over hun leven te krijgen.
Bijvoorbeeld bij problemen met de opvoeding en verzorging van kinderen,
met geld of het huishouden. Hij kan samen met het gezin kijken welke vragen
er zijn en welke ondersteuning eventueel nodig is. De gezinscoach kan zelf
hulp bieden en kan, wanneer dat nodig is, het gezin in contact brengen met
andere hulpverleners, bijvoorbeeld voor medisch advies. De gezinscoach mag
niet op de stoel van de arts gaan zitten.
Vraag 24
Acht u het wenselijk dat er voorwaarden – bijvoorbeeld het innemen van
medicatie – aan kinderen worden gesteld om toegelaten te worden tot een
middelbare school? Zijn dergelijke eisen überhaupt toegestaan? Zo nee, hoe
gaat u optreden tegen scholen die dergelijke eisen stellen?
Antwoord 24
Scholen hebben zorgplicht, en moeten dus een passend aanbod bieden voor
elke leerling die extra ondersteuning nodig heeft. Zoals in de achtste
voortgangsrapportage is aangegeven, worden scholen die de zorgplicht
ontwijken of negeren daar door de inspectie op aangesproken.9

8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015 – 2016, 635, Aanhangsel
Kamerstuk, 31 497, nr. 183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6

Vraag 25
Hoe verhoudt het stellen van medicatie-eisen aan leerlingen voor toelating tot
het onderwijs zich met de zorgplicht van scholen?
Antwoord 25
Zoals in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven, worden scholen die
de zorgplicht ontwijken of negeren daar door de inspectie op aangesproken.
Vraag 26
Hoe beoordeelt u de uitspraak van een schooldirecteur dat scholen best in
staat zijn adviezen te geven ten aanzien van medicatie omdat zij ervaring
hebben met het effect van deze medicijnen op de leerlingen in de klas?10
Antwoord 26
Zoals in het antwoord op vraag 22 is aangegeven, mag een school geen
medisch advies geven: dit is voorbehouden aan de zorgprofessionals. De
school is wel een vindplaats: zij kan constateren dat het kind lastig gedrag
vertoont. Dit kan ze aankaarten bij de ouders. In het gesprek met de ouders,
kan een school het advies geven om de huisarts of andere zorgprofessionals,
zoals uit het sociaal wijkteam, in te schakelen.
Vraag 27
Hoe beoordeelt u de uitspraak van de Kinderombudsman dat het drogeren
van kinderen slechts symptoombestrijding is en dat de wortel van het
probleem hierdoor niet aangepakt wordt? Deelt u deze analyse?11
Antwoord 27
Ik vind het van belang dat de diagnose bij kinderen bij wie mogelijk sprake is
van ADHD zorgvuldig wordt gesteld en dat zij de zorg en ondersteuning
krijgen die nodig is. Ook als de diagnose niet gesteld wordt, kan de leerkracht
of de ouder handvatten krijgen van de behandelend arts om beter om te gaan
met het gedrag van het kind. Daarnaast zijn er ook handvatten beschikbaar
voor leerkrachten voor het omgaan met lastig gedrag bij kinderen, onder
andere via www.passendonderwijs.nl.
Vraag 28
Hoe verhoudt de toename van het gebruik van Ritalin en verwante medicijnen zich tot de doelstelling van de Jeugdwet om te demedicaliseren?
Antwoord 28
Het doel van de Jeugdwet is dat de kinderen die zorg krijgen die ze nodig
hebben.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van de leden
Van der Burg en Straus (beiden VVD), ingezonden 24 maart 2016 (vraagnummer 2016Z06140)

10
11

Uitzending de Monitor, 20 maart 2016
http://www.radio1.nl/item/349221«Drogering%20kinderen%20met%20ADHD%20is%20onacceptabel».html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

7