Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 985

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 mei 2019
Tijdens de behandeling van de Najaarsnota op 19 december 2018
(Handelingen II 2018/19, nr. 38, items 3 en 6) heeft uw Kamer verzocht om
een brief over de oplopende zorguitgaven en de aanpak hiervan. Met deze
brief kom ik, mede namens de Minister voor Medische Zorg en Sport
(MZS) en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS), graag aan dat verzoek tegemoet.
De betaalbaarheid van de zorg
In Nederland kan iedereen met gezondheidsproblemen rekenen op
kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg. Dit is een verworvenheid die kan rekenen op breed politiek- en maatschappelijk draagvlak
en is daarmee van groot belang voor onze samenleving. Elke Nederlander
maakt gedurende zijn leven gebruik van zorg en elke Nederlander draagt
via premies en belastingen ook verplicht bij aan het betalen van de zorg.
Het kabinet voelt zich daarom – naast de kwaliteit en de toegankelijkheid
van de zorg – ook verantwoordelijk voor de betaalbaarheid van de zorg.
Dit geldt zowel voor de huidige kabinetsperiode als voor de verdere
toekomst.
De zorg in Nederland is van hoge kwaliteit, maar gaat gepaard met hoge
kosten. Een gemiddelde volwassen Nederlander betaalt nu via premies en
belastingen al 5.490 euro per jaar aan de zorg. De netto zorguitgaven
worden voor 2019 geraamd op 71 miljard euro. De zorguitgaven bedragen
hiermee ongeveer een kwart van de overheidsuitgaven. Als je bij deze
netto zorguitgaven ook de eigen betalingen, de begrotingsgefinancierde
zorguitgaven en uitgaven aan Wmo en jeugdzorg via de gemeente optelt,
kom je zelfs uit op 85 miljard euro.
Deze rekening gaat in de toekomst verder oplopen want de zorguitgaven
zijn niet alleen hoog, ze stijgen ook fors. De zorg wordt steeds beter en we
leven steeds langer. Ziektes die voorheen levensbedreigend waren

kst-29689-985
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 985

1

worden chronische aandoeningen en behandelingen die vroeger te
risicovol waren voor ouderen zijn nu ook voor hen mogelijk. Al deze
mogelijkheden zorgen ervoor dat veel mensen langer leven in een relatief
goede gezondheid. Dit zijn positieve gevolgen van constante zorginnovaties en kwaliteitsverbeteringen. Dit betekent wel dat er een
groeiende groep mensen is die vaak jarenlang regelmatig behandelingen
moeten ondergaan of medicijnen moeten gebruiken, soms voor meerdere
ziektes tegelijk. Om dit mogelijk te maken zijn meer handen aan het bed
nodig, en stellen we de nieuwste behandelingen en geneesmiddelen
beschikbaar.
De stijging van de zorguitgaven gedurende deze kabinetsperiode was
voorzien en op basis van bovengenoemde ontwikkelingen ook
verklaarbaar. Er komt voor deze kabinetsperiode 16,7 miljard euro meer
beschikbaar voor de zorg. Ook na deze kabinetsperiode is een stijging van
de zorguitgaven voorzien.
Onderzoekers van het RIVM verwachten zelfs dat het bedrag dat we met
zijn allen aan zorg uitgeven in 2040 bijna twee keer zo hoog zal zijn als in
2015 als we niets doen. Een groei van deze omvang is onwenselijk
vanwege de druk op het besteedbaar inkomen van Nederlanders en de
verdringing van andere collectieve uitgaven die wij als samenleving
belangrijk vinden zoals goed onderwijs, goede wegen, goede sociale
zekerheid of een veilig Nederland.
Een groei van deze omvang is naast onwenselijk ook niet organiseerbaar.
De zorg is een arbeidsintensieve sector en in 2018 werken ruim een
miljoen mensen in de zorg. Dit betekent dat één op de zeven mensen in de
zorg werkt. Een verdere stijging van de zorguitgaven gaat gepaard met
een stijging van de vraag naar arbeid in de zorg. Als we de zorg niet
anders gaan organiseren en het beroep op de arbeidsmarkt even sterk
blijft doorstijgen als in deze kabinetsperiode moet in 2040 één op de vier
mensen in de zorg werken. Een beroep op de arbeidsmarkt van deze
omvang is niet realistisch.
Grip op groei
Het betaalbaar houden van de zorg is een belangrijk aandachtspunt voor
het kabinet. Het kabinet heeft daarom niet alleen geïnvesteerd om de
kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg te verbeteren, maar heeft ook
diverse maatregelen genomen om een bijdrage te leveren aan de
beheersing van de zorguitgaven. Bij aanvang van deze kabinetsperiode
was er voorspeld dat er gedurende de kabinetsperiode 19 miljard euro
extra nodig was om de groei van de zorguitgaven te financieren. Door de
maatregelen die het kabinet heeft genomen is deze groei bijgesteld naar
16,7 miljard euro.
Een belangrijke bijdrage aan de beheersing van de zorguitgaven wordt
geleverd met de hoofdlijnenakkoorden en maatregelen op het gebied van
genees- en hulpmiddelen. De werking hiervan zien we terug in de
realisatie van de zorguitgaven. Binnenkort ontvangt u het
VWS-jaarverslag over 2018. Hierin zullen we constateren dat de groei van
de zorguitgaven voor het zesde jaar op rij onder de economische groei is
uitgekomen. Dat is een trendbeuk met het verleden en een indicatie dat
het beleid gericht op kostenbeheersing zijn vruchten afwerpt. Maar
kostenbeheersing vraagt blijvende aandacht. In de hoofdlijnenakkoorden
van 2019–2022 zijn daarom wederom afspraken gemaakt gericht op
kwaliteitsverbeteringen die tevens bijdragen aan meer doelmatigheid in
de zorg. De hoofdlijnenakkoorden en de maatregelen op het gebied van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 985

2

genees- en hulpmiddelen voorzien zo opnieuw in een rem op de groei van
de zorguitgaven en leveren per saldo een belangrijke bijdrage aan de
houdbaarheid van het Nederlandse zorgstelsel.
De beheersing van de uitgavengroei gaat gepaard met afspraken en
commitment bij zorgpartijen ten aanzien van een inhoudelijke agenda
over de toekomstige ontwikkeling van de zorg over de domeinen heen. Zo
gaan wij in de wijkverpleging afspraken maken om de zorg anders te
organiseren. Ook werken we samen met verpleegkundigen, zorginstellingen en zorgverzekeraars om duurdere zorg te voorkomen, de zorg
dichter bij mensen thuis te brengen en bestaande zorg te vervangen door
nieuwe, innovatieve vormen van zorg en technologie zoals e-health met
een gelijkwaardige of betere kwaliteit. De patiënt staat hierbij centraal.
Deze ingezette transformatie naar de juiste zorg op de juiste plek zal ook
na de periode van de huidige hoofdlijnenakkoorden zijn doorwerking
hebben. Daarmee vormt het een belangrijke basis voor meer grip op de
groei van de zorguitgaven.
Naar een toekomstbestendig zorgstelsel
Met het ingezette kabinetsbeleid en de inspanningen van zorgpartijen
weten we de groei van de zorguitgaven terug te brengen naar
16,7 miljard euro in deze kabinetsperiode. Dit neemt niet weg dat de zorg
ook in toekomst een snel groeiende uitgavenpost zal blijven en constante
inspanningen nodig zijn om de uitgavengroei te beheersen.
Het kabinet zet daarom stappen om ook maatregelen in kaart te brengen
waarmee toekomstige uitdagingen voorzien kunnen worden van
passende beleidsinzet. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de verdergaande
vergrijzing, het ontstaan van tekorten op de arbeidsmarkt en de toename
van het aantal kwetsbare ouderen met verschillende chronische aandoeningen. Het kabinet heeft daartoe de volgende trajecten in gang gezet:
• De Sociaal-Economische Raad (SER) is gevraagd om gevolgen te
verkennen van de stijgende zorgkosten voor de economie en de
arbeidsmarkt, alsook voor de solidariteit die ten grondslag ligt aan ons
stelsel. Daarbij is de SER gevraagd zijn visie te geven op de grenzen
waarbinnen de zorguitgaven zich kunnen ontwikkelen. Het resultaat
van de verkenning is voorzien voor het eind van 2019.
• De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) is
gevraagd welke inzichten ons op weg kunnen helpen naar beheersing
van de zorguitgaven op de lange termijn. De WRR is daarbij gevraagd
om domein overstijgend te kijken en ook het internationale perspectief
te betrekken.
• Er is een commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen ingesteld
om te adviseren over wat nodig is om de zorg voor thuiswonende
ouderen ook in de toekomst op peil te houden, rekening houdend met
demografische, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en
de betaalbaarheid van de zorg. De commissie zal uiterlijk eind 2019
advies uitbrengen.
Naast deze stappen waarmee het kabinet zich door sociale partners en
andere deskundigen laat informeren over toekomstige keuzes zal het
kabinet politieke partijen faciliteren in het opstellen van de zorgdelen voor
verkiezingsprogramma’s en zal ook de rijksoverheid zelf adviezen
opstellen met mogelijke beleidsopties voor de middellange termijn.
• Bij het traject Zorgkeuzes in Kaart (ZiK) krijgen politieke partijen de
gelegenheid om maatregelen door te laten rekenen door het CPB. Doel
van Zorgkeuzes in Kaart is om een breed scala aan beleidsopties voor
de zorg te inventariseren. Dit kan gaan om beheersingsmaatregelen,
maar ook om (tijdelijke) intensiveringen. Door maatregelen nu al te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 985

3

•

laten analyseren is de kans groter dat het CPB die maatregelen te zijner
tijd ook adequaat kan verwerken in Keuzes in Kaart, de doorrekening
van toekomstige verkiezingsprogramma’s. Tegelijk met de verzending
van deze brief ontvangt u ook de taakopdracht van Zorgkeuzes in
Kaart.
Het kabinet start de ambtelijke exercitie Beleids- en uitvoeringsopties
in Beeld. Het doel van deze exercitie is om in de toekomst onderbouwde keuzes mogelijk te maken door op basis van een analyse
inzicht te verschaffen in effectieve beleids- en uitvoeringsopties en de
mogelijke gevolgen daarvan, zonder oordeel over de wenselijkheid. Dit
oordeel is uiteindelijk aan de politiek. Over Beleids- en uitvoeringsopties in Beeld is uw Kamer op 3 april geïnformeerd. Voor het zomerreces zal uw Kamer geïnformeerd worden over de onderwerpen voor
deze exercitie en de aandachtpunten daarbij voor de zorg.

Slot
Het kabinet heeft met de ingezette maatregelen in goed overleg met
zorgpartijen een belangrijke bijdrage geleverd aan de beheersing van de
groei van de zorguitgaven. Dit was niet mogelijk geweest zonder de
zorgpartijen die deze kabinetsperiode opnieuw hebben laten zien dat zij
hun verantwoordelijkheid nemen voor een toekomstbestendige zorg. Het
vraagstuk van de stijgende zorguitgaven blijft echter urgent en daarmee
een prioriteit voor dit kabinet. In de beleidsagenda van de komende
begroting van VWS zal nader ingegaan worden op het thema van de
organiseerbaarheid van de zorg.
Het valt tot slot niet uit te sluiten dat er in de toekomst lastige keuzes
gemaakt moeten worden om de zorguitgaven te beheersen en het hoge
niveau van kwaliteit en toegankelijkheid te behouden. Lastige keuzes zijn
echter makkelijker te nemen als we met meer zekerheid kunnen zeggen
dat het ook verstandige keuzes zijn. Het kabinet zet daarom stappen om in
de toekomst weloverwogen keuzes te maken en roept uw Kamer op om
hierover mee te denken.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 985

4