Aan
Van

STASDEF

TER BESLISSING

PDG-B

Afgestemd met

DCO, DJZ, HDFC, CDS

Datum
6 maart 2023

In afschrift aan

MINDEF

Onze referentie
BS2023004653
Opgesteld door

Nota

23e voortgangsrapportage project Verwerving F-35
@mindef.nl
Aantal bijlagen
2

Aanleiding
Jaarlijks ontvangt de Kamer conform de herziene uitgangspuntennotitie project Verwerving F-35
(2019) een voortgangsrapportage van het project ‘Verwerving F-35’ (VF-35). U heeft de Kamer vorig
jaar gemeld dat deze rapportage uiterlijk het eerste kwartaal 2023 zal worden aangeboden.

Geadviseerd besluit


U wordt gevraagd in te stemmen met bijgevoegde voortgangsrapportage VF-35 die namens de
minister van EZK en u naar de Tweede Kamer zal worden verstuurd.

Kernpunten






Ten aanzien van de factor tijd: het project ‘Verwerving F-35’ verloopt volgens planning. Nog dit
jaar wordt het 37e toestel naar verwachting geleverd aan Nederland. Daarna volgen de
leveringen van de resterende toestellen tot begin 2026 het 52 e toestel geleverd is. Van alle
geïdentificeerde mijlpalen sinds de start van het project in 1999 resteert nog de mijlpaal Full
Operational Capabe (FOC) in 2024.
Ten aanzien van de factor product: het internationale F-35 programma verloopt voorspoedig. Er
zijn inmiddels meer dan 890 vliegtuigen afgeleverd (waarvan 34 aan Nederland), die
gezamenlijk meer dan 600.000 vlieguren hebben gevlogen. Het aantal locaties van waaruit
wordt geopereerd, is intussen opgelopen tot 37 en neemt de komende jaren verder toe. Ook de
inrichting van de instandhouding van de wereldwijd opererende vloot vordert gestaag. De
belangrijkste aandachtspunten voor het F-35 programma voor de komende jaren betreffen; het
realiseren van kostenreducties van met name de instandhouding, het optimaliseren van de
logistieke ondersteuning van de sterk groeiende F-35 vloot en het binnen een stabiel financieel
kader verder ontwikkelen van de operationele capaciteiten voor de levensduur van de F-35.
Ten aanzien van de factor geld: Als de raming voor de investeringen wordt afgezet tegen het
beschikbare investeringsbudget, dan is er sprake van een positief saldo (€ 101,7 miljoen). De
exploitatieramingen passen, na een herfasering van de delta-exploitatiereeks, voor de komende
vijf jaren (de begrotingsperiode, tot en met 2028) binnen het beschikbare budget. De
kostenramingen passen op basis van de huidige uitgangspunten binnen het beschikbare
exploitatiebudget. De kostenramingen op langere termijn, over de gehele levensduur, kennen
nog de nodige risico’s en onzekerheden. Risico’s voor het exploitatiebudget zijn onder andere
prijsstijgingen, meer benodigd onderhoud dan geraamd en hogere kosten voor
doorontwikkeling. Dit is toegelicht in hoofdstuk 7 ‘Risico’s’.

Toelichting


De Auditdienst Rijk (ADR) voert momenteel haar onderzoek, behorende bij de
voortgangsrapportage, uit. Ik kan u melden dat uit het onderzoek voorlopig geen
onvolkomenheden zijn gerapporteerd ten aanzien van het proces, de planning en de inhoud van
deze drieëntwintigste voortgangsrapportage. Zodra het concept auditrapport gereed is zal ik u

Pagina 1 van 2






dit toesturen. De ADR rondt haar onderzoek formeel pas af nadat u de voortgangsrapportage als
definitief heeft gemarkeerd.
Naast de voortgang op inhoud bevat deze voortgangsrapportage ook het voorstel aan de Kamer
om tot een afronding te komen van de afzonderlijke jaarrapportage conform de regeling Grote
Projecten van de Tweede Kamer en de bijbehorende uitgangspuntennotitie van dit project. In de
aanbiedingsbrief is hierover een voorstel opgenomen.
Als de Kamer het voorstel aanneemt volgen er nog twee afzonderlijke jaarrapportages en
bijbehorende stukken over 2023 en 2024.
Tevens wordt voorgesteld om de ritmiek van deze voortgangsrapportage, jaarlijks eind van het
eerste kwartaal over het voorafgaand jaar, te handhaven voor de periode dat Defensie de Kamer
nog separaat informeert over de F-35. Dit sluit beter aan bij de verantwoordingscyclus.

Financiële overwegingen
Het verzenden van de voortgangsrapportage heeft geen financiële consequenties. Alle relevante
financiële informatie is verwerkt in het hoofdstuk Geld en de bijlage Geld.

Juridische overwegingen
Er zijn geen bijzondere juridische aspecten.

Communicatie
DCo heeft geen communicatie gepland rondom de verzending van deze Kamerbrief.

Informatie die niet openbaar wordt gemaakt
Persoonsgegevens van de steller en ondertekenaar worden gelakt vanwege bescherming van de
persoonlijke levenssfeer.
DE PLAATSVERVANGEND DIRECTEUR-GENERAAL BELEID

Pagina 2 van 2