Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 676

NAVO

Nr. 368

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 mei 2021
Hierbij bieden wij u de geannoteerde agenda aan voor de NAVO ministeriële bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken en de
Ministers van Defensie van 1 juni 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,S.A.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

kst-28676-368
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

1

GEANNOTEERDE AGENDA MINISTERIËLE BIJEENKOMSTEN VAN
DE NAVO-MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE VAN 1 JUNI 2021
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda ten behoeve van de bijeenkomsten van de NAVO-Ministers van Buitenlandse Zaken en de daaropvolgende bijeenkomst van de NAVO-Ministers van Defensie, die beide op
1 juni 2021 via een beveiligde video-verbinding zullen plaatsvinden.
De bijeenkomst van NAVO-Ministers van Buitenlandse Zaken betreft een
speciaal ingelaste bijeenkomst, die specifiek is gericht op het proces dat
de Secretaris-Generaal van de NAVO (hierna: SG NAVO) heeft ingezet om
de NAVO toekomstbestendig te houden, het zogenoemde «NAVO2030proces», en de aanbevelingen die hij in dat kader voornemens is te doen
aan de Staatshoofden en Regeringsleiders tijdens hun Top op 14 juni.
Afhankelijk van de actuele ontwikkelingen zullen de Ministers van
Buitenlandse Zaken mogelijk ook spreken over Afghanistan.
De bijeenkomst van NAVO-Ministers van Defensie is een reguliere, maar
wel ingekorte bijeenkomst. De Ministers spreken over NAVO2030,
effectieve afschrikking en verdediging van het NAVO-verdragsgebied en
over Afghanistan. Er liggen documenten voor omtrent de nieuwe cyber
verdedigingsstrategie van de NAVO, alsmede rapporten over conflictgerelateerd seksueel geweld en over de stand van zaken van EU-NAVO
samenwerking (de 74 projecten).
Voor de aankomende Top van Staatshoofden en Regeringsleiders op
14 juni 2021 in Brussel zal uw Kamer een separate geannoteerde agenda
worden toegezonden.
NAVO2030
Tijdens hun bijeenkomst in Londen in december 2019 besloten Staatshoofden en Regeringsleiders tot een Forward Looking Reflection Process,
met als doel om, onder aansturing van de SG NAVO, de politieke
dimensie van de NAVO te versterken. De SG NAVO stelde daarbij drie
doelen: (1) het zekerstellen dat de NAVO militair sterk blijft, (2) politiek
sterker wordt en (3) een meer mondiale benadering kiest. Mede op basis
van het rapport van de Reflectiegroep (zie Kamerstuk 28 676, nr. 360,
7 april 2021) zal hij aan de Top op 14 juni een aantal aanbevelingen doen
waarmee hij beoogt invulling te geven aan die drie doelen.
De SG NAVO schetste in dit kader een aantal lijnen om de NAVO beter toe
te rusten op de veranderde veiligheidssituatie en om de eenheid van het
bondgenootschap te versterken. Zo noemt hij het belang van het
versterken van politieke consultatie en coördinatie, het versterken van de
(civiele) weerbaarheid van bondgenoten, het behoud van technologische
voorsprong, het verdiepen van de samenwerking met partners, de impact
van klimaatverandering, de update van het Strategisch Concept en de
noodzaak van voldoende gemeenschappelijke financiering om invulling te
kunnen geven aan de geformuleerde ambitie.
Onderstaand treft u een toelichting op hoofdlijnen aan, waarbij zij
aangetekend dat de verschillende onderwerpen pas na de Top nader
zullen worden uitgewerkt en uitonderhandeld. Op de Top zullen hiervoor
zogenoemde taskers worden aangenomen, waarin deze thema’s nader
zullen worden afgebakend. Op basis van deze taskers zullen vervolgens na
de Top onderhandelingen worden gestart.
Politieke consultatie en besluitvorming
Onderlinge consultatie tussen bondgenoten is cruciaal. Nederland is van
mening dat de NAVO het belangrijkste trans-Atlantische forum is waarin
bondgenoten met elkaar spreken over (collectieve) veiligheid en strate-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

2

gische uitdagingen. Ook onderschrijft Nederland het belang van effectieve
besluitvorming. Daarbij blijft consensus, in alle fases van besluitvorming
en implementatie, het uitgangspunt.
Weerbaarheid
Ten behoeve van versterking van de weerbaarheid van de NAVO en haar
bondgenoten ten aanzien van bestaande en nieuwe dreigingen, is een
beter geïntegreerde en gecoördineerde benadering van weerbaarheid van
groot belang. Een meer gezamenlijke aanpak van weerbaarheid is nodig
om de groeiende dreigingen als gevolg van de toenemende geopolitieke
competitie het hoofd te bieden. Hoewel het bestendigen van nationale
weerbaarheid primair een verantwoordelijkheid van de individuele landen
is, kan het bondgenootschap een belangrijke rol spelen als coördinatieplatform voor informatie-uitwisseling en samenwerking tussen bondgenoten. Nederland streeft hierbij naar goede samenwerking tussen de
NAVO en met name de EU.
Behoud van technologische voorsprong
Opkomende en ontwrichtende technologieën (emerging and disruptive
technologies, hierna EDTs) bieden zowel een uitdaging als een kans voor
de NAVO. Het beschikken over EDTs – en het behouden van een technologische voorsprong – is cruciaal voor de veiligheid van de NAVO en haar
bondgenoten om zich effectief tegen EDTs te verweren. Hoewel het
ontwikkelen van nieuwe technologieën primair een nationale
bevoegdheid is, kan het bondgenootschap een belangrijke rol spelen als
coördinatieplatform voor informatie-uitwisseling en (als aanjager van)
samenwerking tussen bondgenoten op het gebied van EDTs. Daarnaast
worden nieuwe technologieën meegenomen bij de capaciteitsopbouw
van het bondgenootschap (NAVO-defensieplanningsproces). Mede door
de inzet van Nederland is er specifieke aandacht voor het verantwoord
gebruik van EDTs.
Partnerschappen (w.o. NAVO-EU)
De international rules-based order staat onder druk en wereldwijde
ontwikkelingen kunnen impact hebben op de vrede en stabiliteit in en
rondom het NAVO-verdragsgebied. Om de international rules-based order
te beschermen en veiligheidsdreigingen gezamenlijk het hoofd te bieden,
wil NAVO, ook in de rol van waardengemeenschap, de politieke dialoog
en praktische samenwerking met gelijkgezinde partners versterken.
Nauwe samenwerking met de EU op het gebied van veiligheid is van
groot belang. De NAVO en de EU beschikken over complementaire
expertise, ervaring en instrumenten.
Nederland ziet mogelijkheden om de NAVO-EU samenwerking te
verbeteren, onder meer op het gebied van politieke consultaties, hybride
dreigingen, cyberweerbaarheid, klimaat en defensie, alsook disruptieve
technologieën, militaire mobiliteit, interoperabiliteit en standaardisatie.
Nederland en Duitsland hebben een schriftelijke bijdrage over dit thema
voorbereid (die U, samen met de gemeenschappelijke aanbiedingsbrief
aan de SG NAVO van de Nederlandse en Duitse Ministers van Buitenlandse Zaken, in een vertrouwelijke bijlage1 toegaat) met de steun van
andere EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten. Zowel het NAVO2030reflectieproces als de ontwikkeling van het Strategisch Kompas van de EU
bieden gelegenheid deze ideeën nader te bespreken.
1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

3

Klimaat
Klimaatverandering beïnvloedt de kerntaken van de NAVO en brengt
nieuwe dreigingen met zich mee. Zo kan klimaatverandering werken als
katalysator van dreigingen, en heeft het direct effect op de fysieke
omgeving van het NAVO-verdragsgebied. Daarnaast kan klimaatverandering ook risico’s hebben voor NAVO-personeel en de operationele
effectiviteit. Nederland ziet een rol voor de NAVO bij het in kaart brengen,
het aanpakken en het mitigeren van klimaat gerelateerde risico’s.
Strategisch Concept
Het huidige Strategische Concept (een soort handleiding voor de Alliantie
waarin de belangrijkste uitdagingen en handelingsrichtingen staan)
dateert uit 2010 en moet bij de tijd worden gebracht om de uitdagingen
waaraan de NAVO nu blootstaat beter te weerspiegelen. Voor Nederland
is daarbij onder meer van belang dat de bondgenoten vasthouden aan de
drie kerntaken van de NAVO (gemeenschappelijke verdediging, crisisbeheersing en gezamenlijke veiligheid). Daarnaast moet aandacht zijn voor
de nieuwe en de hernieuwde uitdagingen waarvoor de NAVO staat zoals
het agressieve handelen van Rusland, de toenemende assertiviteit van
China en de impact van het gebruik van nieuwe technologieën. Ten
algemene vraagt weerbaarheid van bondgenoten in toenemende mate
aandacht. Ook vragen de huidige dreigingen om nauwere samenwerking
met partners, waaronder de EU. Het behoud van voldoende aandacht
voor wapenbeheersing, ontwapening en non-proliferatie is voor
Nederland onverminderd van belang.
Gemeenschappelijke financiering
De NAVO is afgelopen decennia meer gaan doen met nagenoeg hetzelfde
budget.
Ook ligt in de lijnen die SG NAVO schetst een verhoging en verbreding
van gemeenschappelijke financiering van NAVO-activiteiten besloten. Het
handhaven van het huidige niveau van veiligheid heeft budgettaire
gevolgen, ook voor de Nederlandse bijdrage aan de NAVO. De concrete
voorstellen van de SG NAVO moeten nader vorm krijgen en worden
besproken; hierover ligt op dit moment geen concrete besluitvorming
voor. Nederland stelt zich in beginsel constructief op. Nederland wil, net
als veel andere bondgenoten, dat eventuele verhoging en verbreding van
gemeenschappelijke financiering ook daadwerkelijk bijdraagt aan het
versterken van de politieke en/of militaire dimensie van NAVO, en de
NAVO zo beter toe te rusten voor de uitdagingen van de toekomst.
Afghanistan
De Minister van Defensie bracht op 16 mei samen met de CDS een bezoek
aan de Nederlandse militairen van het Train, Advise & Assist Command
North (TAAC-N) in Mazar-e-Sharif. Zij sprak daar met de Duitse
commandant van TAAC-N en ook kort met de commandant van de
NAVO-missie Resolute Support (RS) Generaal Miller. Zij sprak uiteraard
ook met de uitgezonden mannen en vrouwen waaronder de militairen ter
versterking van de beveiligingscapaciteit in Afghanistan. Deze eenheden
zijn volgens plan sinds 1 mei gereed voor inzet.
De NAVO-Ministers van Defensie bespreken de militaire aanwezigheid van
de NAVO in Afghanistan in de laatste (redeployment) fase van de missie
Resolute Support (RS). Zoals de Minister van Defensie u onlangs heeft
gemeld (Kamerstuk 27 925, nr. 771, d.d. 21 april 2021 en Kamerstuk
27 925, nr. 781, d.d. 12 mei 2021), vindt binnen de NAVO, zowel in Kaboel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

4

als in Brussel, voortdurend overleg plaats over de veilige en ordelijke
beëindiging van de missie. Nederland is, net als zijn coalitiepartners,
verantwoordelijk voor de terugkeer van zijn eigen militairen en materieel.
De afronding van deze terugkeer is in juli 2021 voorzien. Nederland en
Duitsland werken hierin nauw samen. Ook kan Nederland tot het laatste
moment van de redeployment rekenen op de steun van Amerikaanse
enablers en force protection capaciteiten.
In aanloop naar de NAVO-top van regeringsleiders op 14 juni a.s. zullen de
Ministers van Defensie (en afhankelijk van actuele ontwikkelingen ook
Ministers van Buitenlandse Zaken) tevens spreken over de toekomstige
relatie van de NAVO met Afghanistan na de beëindiging van Resolute
Support. Zoals de NAVO verklaring van 14 april2 stelde, betekent de
beëindiging van Resolute Support het begin van een nieuw hoofdstuk in
deze relatie. Voor Nederland is het van belang om daar waar mogelijk de
geboekte resultaten van bijna 20 jaar NAVO-inzet te verduurzamen. Het
kabinet zal er daarom toe oproepen dat invulling van de toekomstige
relatie tussen de NAVO en Afghanistan hieraan bijdraagt. Deze bredere
oproep loopt niet vooruit op de nog nader te definiëren Nederlandse
betrokkenheid bij de toekomst van Afghanistan. Zoals eerder toegezegd
zal Uw kamer ter zake een brief toegaan voor het zomerreces.
Afschrikking en verdediging
De Ministers van Defensie bespreken de voortgang van de versterking van
de afschrikking en verdediging van het NAVO-verdragsgebied door het
bondgenootschap. Op de agenda staat het politiek-militair advies over die
versterkte Deterrence and Defence Posture, waarin implementatie van het
concept for the deterrence and defence of the Euro-Atlantic Area (DDA)
aan bod komt met o.a. specifiek de initiële versie van SACEUR’s
Area-wide Strategic Plan (SASP). Het SASP is de vertaling van het
DDA-concept naar een militair-strategisch plan voor de inzet van
NAVO-troepen in conflictsituaties en voor collectieve verdediging. Het
kabinet onderschrijft het belang van het SASP, in het kader van het
vermogen van het bondgenootschap om op de juiste plaats en op tijd te
kunnen reageren met de benodigde capaciteiten, om de gewenste
effecten te kunnen bereiken (responsiveness).
NAVO-EU samenwerking
De SG NAVO presenteert tijdens de bijeenkomst van de Ministers van
Defensie de voortgang op het gebied van de 74 projecten van samenwerking tussen de EU en de NAVO.
Gelet op de steeds complexer wordende veiligheidsomgeving en de
toename van het aantal en het aantal soorten dreigingen, is in de
Defensievisie 2035 (Kamerstuk 34 919, nr. 71) de beleidsinzet opgenomen
om in de NAVO en EU te komen tot verdere specialisatie. We moeten
meer gebruik maken van de specifieke meerwaarde van landen om
gezamenlijk meer effecten te bereiken en de kwaliteit van ons optreden te
verhogen. Het kabinet vindt het belangrijk dit onderwerp ook in
NAVO-verband te bespreken. Betere afstemming op het gebied van
capaciteiten en/of inzet(scenario’s) kan leiden tot meer effectiviteit en
kwaliteit van het bondgenootschap. Op korte termijn ontvangt uw Kamer
een brief naar aanleiding van de moties van de leden Nieuwenhuijzen en
Belhaj (Kamerstuk 35 570 X, nr. 39) en van de leden Stoffer en Van den
Bosch (Kamerstuk 35 570 X, nr. 54) waarin wordt ingegaan op de rationale

2

https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_183146.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

5

van specialisatie, langs welke lijnen er kan worden gespecialiseerd en
waar kansen en risico’s liggen.
Cyber
De Ministers van Defensie bespreken voorts de rol van de NAVO in het
cyberdomein zoals beschreven in de herziening van het
NAVO-Cyberbeleid. Nederland kan instemmen met de voorliggende
Comprehensive Cyber Defence Policy. Onderdeel daarvan is het
versterken van de eigen cyberveiligheid van het bondgenootschap, het
mogelijk maken om cyberoperaties te koppelen aan bondgenootschappelijke operaties en faciliteren van een gemeenschappelijke afschrikking van
en respons op kwaadaardige handelingen. Daarnaast blijft NAVO een
platform voor het delen van lessons learned, best practices en kennis en
innovatie in het cyberdomein.
Conflict gerelateerd seksueel geweld
De NAVO werkt op het terrein van voorkomen van en het optreden tegen
Conflict-Related Sexual Violence (CRSV) aan beleid ter aanvulling van
bestaande militaire richtlijnen. Vormen van dergelijk geweld worden vaak
toegepast als oorlogstactiek. Dit beleid dient om effectieve preventie van
en optreden tegen CRSV te verzekeren in alle missies, operaties en
activiteiten van de NAVO. Bondgenoten zijn unaniem in hun steun om dit
beleid aan te nemen. Nederland zet zich actief in voor een belangrijke rol
van Human Security in de discussies rondom NATO 2030 en het Strategisch Concept.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 368

6