Landelijke

•••*•

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen

Landelijke Cliëntenraad, Bezuidenhoutseweg 60, 2594 AW Den Haag

Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Mevrouw T. van Ark
Postbus 90801
2509 LV Den Haag

Bezoekadres
Landelijke Cliëntenraad
Bezuidenhoutseweg 60
2594 AW Den Haag

070 34 99 790
info@lcr-suwl.nl
www.landelljkecllentenraad.nl

Den Haag, 19 december 2018
(
Betreft: Cliëntentoets Wajong
Referentie: LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

Geachte mevrouw Van Ark,
U heeft de Landelijke Cliëntenraad gevraagd om de cliëntentoets uit te voeren bij de
voorstellen voor wijziging van de Wajong. Wij geven graag gehoor aan dit verzoek.
De Landelijke Cliëntenraad (LCR) constateert dat de voorstellen een aantal verbeteringen
bieden. Deze betreffen het verdwijnen van de studieregeling en een verbetering van de
terugvalmogelijkheden naar de Wajong. Bij deze voorstellen heeft de LCR nog wel een
paar vragen.
Werken met wisselende inkomsten per maand wordt er niet makkelijker op.
De voorgestelde wetswijzing laat het onderscheid bestaan in de financiële positie van
werkende jonggehandicapten in de Participatiewet en in de Wajong.
De LCR vindt dat dit anders kan en doet U daar een voorstel voor.

{

Projectplan Uitvoeringstoets Wajong
Het wetsvoorstel beoogt instrumenten te bieden om Wajongers met mogelijkheden tot
arbeidsparticipatie te activeren en te versterken. Doel van uw wetsvoorstel tot
vereenvoudiging Wajong is om de belemmeringen om te (gaan) participeren weg te
nemen. De beoogde datum voor inwerkingtreding is 1 januari 2020.
Naast de Landelijke Cliëntenraad is ook aan UWV-klantexpertise gevraagd om het 'doen
vermogen' te toetsen.
Beoordelingskader Landelijke Cliëntenraad
De Landelijke Cliëntenraad beoordeelt de voorgenomen aanpassingen in de Wajong
daarom op twee belangrijke hoofddoelen:

i

Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
1. Neemt de voorgestelde wetgeving de belemmeringen w e g om te gaan
participeren?
2. Draagt de wetgeving bij tot de beleidsdoelstelling " W e r k moet l o n e n " z o a l s
gesteld in het breed offensief.
De WRR heeft in haar publicatie 'Weten is nog geen c/oen'aandacht gevraagd voor de
capaciteiten en vaardigheden die nodig zijn om regels van de overheid te volgen. In de
studie wordt bovendien gesteld dat deze vaardigheden als gevolg van stress en mentale
belasting verder onder druk staan. Wij nemen dit perspectief mee bij de uitvoering van
onze toets.
De Wajong is een inkomensvoorziening die mensen met een beperking moet vrijwaren
van armoede en de mogelijkheid om via werk stappen te zetten naar economische
zelfstandigheid. Dit stelt mensen met een beperking in staat om naar vermogen (weer)
volwaardig mee te doen in de maatschappij. Hiervoor is het van belang dat mensen mee
kunnen doen op de voor hen meest passende plek en dat ontwikkeling wordt
gestimuleerd. Met het project 'Simpel Switchen in de part/c/paf/e/cefen'wil de overheid
hier invulling aan geven. De voorgestelde wijzigingen in de Wajong moeten aan
bovengenoemde doelstellingen en ambities mede invulling geven. Ook deze ambities
worden door de LCR bij de toets betrokken.
Uitvoering van de cliëntentoets
De wijziging van de Wajong raakt mensen die nu al een uitkering of voorzieningen via de
verschillende Wajongwetten hebben. Het wetsvoorstel tot vereenvoudiging van de
Wajong heeft tot doel de complexiteit van de uitvoering te verminderen door de drie
verschillende regelingen te harmoniseren (oude en nieuwe Wajong, werkregeling en
voortgezette werkregeling). Daarnaast wordt beoogd de werking van de wet op een
aantal onderdelen te verbeteren. Omdat het een heel diverse groep betreft heeft de
Landelijke Cliëntenraad de volgende stappen gezet:
1.

De LCR heeft groepen gedefinieerd op wie de verschillende beleidsinstrumenten
betrekking hebben.
2. Er is een stroomschema (figuur 1) ontworpen zodat cliënten snel hun situatie kunnen
beoordelen en het voor beleidsmakers inzichtelijk wordt welke effecten de
maatregelen hebben.
3. De LCR heeft verschillende Wajongers gevonden en gevraagd om hun ervaringen te
willen delen. Om zo vanuit het perspectief en de ervaring van de cliënt zicht te
krijgen op mogelijke gevolgen van de verschillende voorgestelde vereenvoudigingen.
4. De LCR heeft de voorgestelde wijziging voorgelegd aan een commissie uit de Raad.
De opzet van de beoordeling is gedeeld met het UWV.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Bevindingen van de toets hebben betrekking op:
1. Het kennen van rechten en voorlichting.
2. Afschaffen studieregeling en afschaffen uitsluitingsgrond studeren in de
Wajong.
3. Harmonisering van de regelingen om het loon v a n m e n s e n die met
loondispensatie w e r k e n aan te vullen.
4. Regels voor het eindigen van de uitkering in oude en nieuwe Wajong
w o r d e n gelijk, herleven recht wordt v e r s o e p e l d ( g a r a n t i e r e g e l i n g ) .
5. S w i t c h e n in de keten.
1
Het kennen van rechten en voorlichting
Ten behoeve van de beoordeling heeft de LCR de integrale tekst voorgelegd aan een
groep Wajongers en aan de leden van de Raad. Beide groepen vonden de tekst
ontoegankelijk en weinig transparant.
De gevolgen van de wetswijziging zijn voor een individuele cliënt niet uit te rekenen en
niet goed te beoordelen.
'Het is en blijft een ingewikkelde wet. Er moet dan ook goede voorlichting komen voor de
mensen die het betreft. Deze moet niet worden verzorgd door het UWV. Het UWV geeft
geen voorlichting over dingen die geld kosten' (Louis, een Wajonger die meedeed aan de
cliëntentoets).
Uit het groepsgesprek met Wajongers bleek dat er veel verwarring is over de regelgeving
en de wijze waarop deze door het UWV wordt uitgevoerd. Een goed voorbeeld vormt de
ervaring van Claudia.
'Vorig jaar september kreeg ik salaris -i-een nabetaling.
Daarna kreeg ik een brief van het UWV dat ik teveel had verdiend en dat ik ruim
€ 300,- terug moest betalen. Hoe kan dit? Bij navraag bleek dat ik enkele euro's
bruto te veel had verdiend. Hierdoor kwam ik in een lagere
arbeidsongeschiktheidsklasse van de oWajong terecht kwam. In plaats van een
uitkering van 7 0 % kreeg ik een uitkering van 50,75% van de grondslag. Ik heb in
september netto € 199,- euro ontvangen en moest toen ruim € 300,- euro
terugbetalen. Dit voelde zo onrechtvaardig.
De oorzaak van de vordering van het UWV kwam door de nabetaling die ik bij
mijn salaris in september kreeg. Dit was de betaling van een loonsverhoging van
de cao-aanpassing die in januari was ingegaan en in september met
terugwerkende kracht tot en met januari werd uitbetaald. Net zoals bij alle andere
werknemers.
Salarisverhoging
Door de loonsverhoging en de nabetaling moest Claudia een flink bedrag aan het
UWV terugbetalen. Na haar loonsverhoging kwam zij in een andere
arbeidsongeschiktheidsklasse die voor haar totale inkomen ongunstig uitpakte.
Daarom heeft Claudia gevraagd om salarisverlaging zodat ze er niet op achteruit
gaat.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Het probleem van Claudia wordt niet opgelost door het verdwijnen van de 'zaagtand' in
de oWajong. Haar loon zonder de loonsverhoging levert zonder 'zaagtand' op basis van
de voorgestelde inkomensondersteuning een veel lager inkomen op dan in de oWajong
met 'zaagtand' omdat haar inkomen onder 2 0 % WML ligt. Dat betekent in de oWajong
dat zij haar hele Wajong uitkering mag behouden. In de voorgestelde regeling wordt
haar inkomen slechts aangevuld tot 7 0 % van de grondslag.
Goede informatie
vereist
Na haar loonsverhoging zou Claudia er wel op vooruit zijn gegaan (in plaats van
achteruit) als zij er door het UWV op was gewezen dat een overstap naar de nWajong
financieel aantrekkelijk is. Immers, bij een overstap naar de nWajong komt Claudia
terecht in de voortgezette werkregeling en dan wordt haar inkomen, dat door de
loonsverhoging hoger is dan 2 0 % van het WML, aangevuld tot het WML.
Op grond van de huidige voorstellen voor de berekening van de aanvulling uit de
Wajong-uitkering gaat Claudia er fors op achteruit ten opzichte van de voortgezette
werkregeling in de nWajong. Maar ook t.o.v. van haar situatie in de oWajong, omdat zij
door het niet accepteren van de loonsverhoging minder dan 2 0 % WML verdient en haar
volledige oWajong-uitkering mag behouden.
Het is opmerkelijk dat niemand bij het UWV op het idee is gekomen om de mogelijkheid
en aantrekkelijkheid van de overstap naar nWajong met Claudia te bespreken. Waardoor
een absurde verrekening had kunnen worden voorkomen en de loonsverhoging van
Claudia wel had geloond.
Door de vele wijzigingen zien de uitkeringsgerechtigden en soms ook de uitvoerende
ambtenaren door de bomen het bos niet meer. Bij cliënten leeft sterk het idee dat er
weinig goeds is te verwachten van het UWV. Louis uit de klankbordgroep zei het zo: "Het
UWV informeert je alleen over zaken die geen geld kosten". Cliënten gaan hierdoor liever
in gesprek met een onafhankelijke adviserende partij. Cliënten hebben ondersteuning
nodig om dit soort ingrijpende beslissingen te nemen. Helaas is de 'onafhankelijke
cliëntondersteuning' niet in staat de hier gevraagde ondersteuning te bieden".
Dat er keuzemogelijkheden zijn door een overstap van oWajong naar nWajong en dat
deze binnenkort weer verdwijnt en de nieuwe voorstellen die voor velen een
verslechtering of potentiële verslechtering betekenen waarbij uitvoerig over
overgangsrechten wordt gediscussieerd dragen niet bij aan het concept van een
betrouwbare overheid.
2

Afschaffen studieregeling en afschaffen uitsluitingsgrond studeren in de
Wajong 2 0 1 5
De Landelijke Cliëntenraad vindt het positief dat de studieregeling wordt afgeschaft en
dat studeren met de Wajong 2015 weer mogelijk wordt. Maar het lost de problemen van
schoolgaande en studerende Wajongers met een urenbeperking onvoldoende op.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

{
Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Schoolgaande en studerende Wajongers met een urenbeperking lieten ons weten dat
naar school gaan of studeren met een beperking een hoge studieschuld oplevert.
Als gevolg van de handicap hebben velen een langere studieduur en dus hogere kosten.
Het afschaffen van de studieregeling helpt om de kosten voor levensonderhoud te
dekken. De schoolkosten, collegegeld en kosten voor materiaal waaronder boeken blijven
aanzienlijk. Ook de langere studieduur resulteert in een hoge studieschuld.
De aflossing van de studieschuld drukt zwaar op het toekomstig inkomen.
Een toekomstig inkomen dat voor mensen met een urenbeperking beperkt is. Op grond
van de voorgestelde inkomensondersteuning zal voor de meesten het toekomstig
inkomen uit arbeid onder het Wettelijk Minimumloon blijven.
Een studerende Wajonger verzucht: "Het ontvangen van een Wajonguitkering verplicht
mij om via DUO te lenen. Bijverdienen levert niets extra's op want alle inkomsten uit
werk worden met de Wajonguitkering verrekend. Dat geldt ook voor de stagevergoeding.
Ik vind het onrechtvaardig dat mijn stagevergoeding wordt verrekend met de
Wajonguitkering".

{

De LCR constateert dat ondanks het afschaffen van de studieregeling, de Wajong als
inkomensvoorziening er niet voor zorgt dat jonggehandicapten worden gevrijwaard van
armoede en dat zij volwaardig mee kunnen doen in de maatschappij.
Daarmee komt de voorgestelde wijziging van de Wajong niet tegemoet aan de
doelstelling dat belemmeringen om te gaan participeren worden weggenomen.
We merken op dat studeren voor mensen met een beperking een risicovolle onderneming
is met mogelijk grote financiële gevolgen. Het afschaffen van de studieregeling juichen
wij toe maar als er niets aan de inkomensondersteuning van werkende Wajongers wordt
gedaan is de studieschuld die wordt opgebouwd een zware last voor het toekomstig
huishoudinkomen.

i

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

i
Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Studieregeling Wajong
S •.Wojongier Oud en nieuw

Studiefinanciering

bijverdienen bij studie?
voorzieningen

J Wajong studieregeling 25% WML regeling nu ,ii

•studiefinanciering

£ J> A A

<20%WML vrij

• studiefinanciering

& A

< 20%WML 50%

j

J Wajong uitkering 70% WML
Indien wijziging wordt aangenonnen A A

ft

diploma""
•

traject naar werk

terugbetalen

Vraagpunten ?
, verrekening stagevergoeding?
verrekening vakantiewerk?
. Hoogte studielening naar gerealiseerde verdiencapaciteit

terugbetalen/soms gift

L C R clIententOetS

Voorstellen ter
verbetering
Wij stellen voor dat:
1. Bij scholieren en studenten die studeren met de Wajonguitkering de
stagevergoeding niet wordt verrekend met de uitkering.
2. Bij schoolgaande of studerende Wajongers inkomsten uit (vakantie)werk
maximum tot 50% WML niet worden verrekend met de uitkering.
3

i

geen diploma

met een

Harmonisering regelingen om het loon van m e n s e n die als gevolg van
loondispensatie in deeltijd w e r k e n aan te vullen

i

Arbeidsmarktpositie van m e n s e n met een beperking
Uit de UWV Monitor Arbeidsparticipatie 2018 {Aan het werk zijn, komen en blijven van
mensen met een arbeidsbeperking, nog te verschijnen) blijkt dat de kansen op
arbeidsparticipatie laag zijn. Van de totale groep Wajongers (245.800) heeft iets minder
dan de helft arbeidsvermogen ( 4 7 % , 115.200). Van de Wajongers met arbeidsvermogen
werken er 56.300. Dat is iets minder dan de helft ( 4 8 , 9 % ) . Deze groep groeit licht.
Van deze groep verdient 2 9 % het wettelijk minimumloon of meer. De conclusie is dat
slechts een op de vier mensen met een Wajonguitkering werkt. Dat van de Wajongers
met arbeidsvermogen 2 9 % in staat is zich uit de uitkering te werken onder de huidige
wetgeving.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen

Sociaal beleid in plaats van arbeidsmarktbeleid
Vanuit de realiteit dat het slechts weinigen lukt om meer te verdienen dan het wettelijk
minimumloon (29%) moet er een reëel verwachtingspatroon worden gebruikt voor wat
betreft de mogelijkheden en het financieel perspectief voor mensen met een beperking.
Voor de meeste van hen is het arbeidsinkomen slechts een deel van het inkomen.
Compensatie voor uren die niet gewerkt kunnen worden of voor een lagere loonwaarde
zijn noodzakelijke elementen om arbeidsdeelname voor mensen met een beperking
lonend te maken. Al eerder hebben wij opgemerkt dat werk voor mensen met een
beperking onderwerp is van sociaal beleid en in mindere mate van arbeidsmarktbeleid
(LCR/TK 18-0073/GM/ER brief 7 november).
Nieuwe formule voor het bepalen van de hoogte van de inkomensondersteuning
Inkomensondersteuning = (0,7 X G) + (0,3 X G X deeltijdfactor) - I

Beloning van arbeid; een z a a k t u s s e n w e r k g e v e r s en w e r k n e m e r s
In het wetsvoorstel wordt via een ingewikkelde formule in de relatie tussen werkgever en
werknemer ingegrepen. Principieel zijn wij van mening dat het benutten en belonen van
verdiencapaciteit een zaak is tussen werkgever en werknemer. De formule voor de
berekening van de voorziening komt erop neer dat werknemers met een lagere
loonwaarde nooit meer kunnen verdienen dan maximaal WML en een groot deel van de
werknemers met een urenbeperking nooit het WML zal kunnen verdienen.
Van iedere vorm van extra inkomsten mag maximaal 30 procent worden gehouden.
Juist in de periode van lastenverlaging voor alle werkenden vinden wij een marginaal
belastingtarief van 7 0 % niet van deze tijd voor mensen die, in de meeste gevallen, zelfs
minder dan het wettelijk minimum verdienen. Daarnaast is het merkwaardig dat als
werkgevers een bijdrage willen leveren aan het verbeteren van de financiële situatie van
werknemers waarover zij tevreden zijn, dit hen nagenoeg onmogelijk wordt gemaakt.
Mensen met een beperking worden zo onnodig arm gehouden. Dikwijls betekent dit een
(nog) grotere afhankelijkheid van partner en/of familie en een aantasting van de
zelfredzaamheid en een gelijkwaardige kans op participatie. Werk moet lonen is geen
agendapunt van de overheid, maar van sociale partners. De overheid heeft volgens onze
wetten een rol in het verlenen van bijstand voor diegene die niet zelf in hun eigen
inkomen kunnen voorzien.
Onduidelijkheid leidt tot onvoorspelbaarheid v a n de liquiditeit en d a a r m e e
schulden
De gepresenteerde formule voor het berekenen van de aanvullende uitkering is voor
onze groep beoordeelaars niet te begrijpen - onder hen een student notarieel recht.
Dat betekent dat zij, op basis van de wettekst, niet in staat zijn om hun maandelijkse
uitkeringsspecificatie op juistheid te beoordelen.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

• ' • * •
Landelijke

nyrc
CliëntenTraad
zeggenschap in werk en inkomen
Dat wringt ernstig voor mensen met wisselende inkomsten. Zij kunnen niet zien of zij te
veel uitkering hebben ontvangen en daarmee niet anticiperen op navorderingen van
toeslagen en uitkeringen door het teveel opzij te zetten.
Het huidige systeem van aanvullingen is complex door het grote aantal, het nieuwe door
de complexiteit van de berekening.
Hierbij een opsomming van de kosten die wij voorzien
•
Wij voorzien veel foutieve berekeningen en hoge transactiekosten om de uitkering
juist te verstrekken door het UWV.
•
Wij voorzien een nog grotere afhankelijkheid van hulpverleners en externe
expertise om de juistheid van de uitkering te kunnen beoordelen.
•
Wij voorzien extra armoede, omdat veel Wajongers onnodig in armoede worden
gehouden door kosten voor het inwinnen van expertise en verrekening.
Wij voorzien een stijging van de criminaliteit omdat deze jongeren hun inkomen niet op
een legale manier kunnen verhogen en hen geen perspectief op de arbeidsmarkt wordt
geboden.
Effecten v a n de nieuwe inkomensondersteuning
De vraag is verder of werken werkelijk loont (Casus Kees).
Kees
Kees is 26 jaar en heeft een urenbeperking van 20 uur per week. Hij gaat 20 uur werken
(is 5 0 % op grond van de voor hem geldende cao) zijn loonwaarde bedraagt 4 0 % . Kees
start in een nieuwe baan en zijn uurloon bedraagt het WML.
Berekening van inkomensaanvulling Kees met voorgestelde formule:
(0,7 *G) + (0,3 * G * deeltijdfactor) - I
G: WML per dag = € 74,58
I = 4 0 % van ( 5 0 % WML) = € 14,92 per dag

(0,7 * €74,58) + (0,3 * €74,58 * 0,5) - €14,92
(52,21) + (11,19) -14,92 = € 48,48
Het dagloon van Kees bedraagt: I + aanvulling = €14,92 + €48,48 = €63,40
Dat is meer dan het sociaal minimum per dag en minder dan het WML per dag.
Per maand levert dit een inkomen op van 21,75 x €63,40 = €1.378,50 euro bruto
De hoogte van de Wajonguitkering op grond van 80 tot 100% arbeidsongeschikt
bedraagt ongeveer €1.115 euro bruto per maand.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

' • * •
Landelijke

nffc
Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Kees gaat er door te werken dus ongeveer 263 euro bruto per maand op vooruit.
Kees moet reiskosten maken om op zijn werk te komen. Deze worden maar deels
vergoed. Hij moet 5 zones reizen, dit kost hem 164 euro per maand. Zijn werkgever
vergoedt 7 5 % van de kosten voor woon-werkverkeer. Dat betekent dat Kees 41 euro per
maand zelf moet betalen.
Als je werk moet lonen definieert dat je meer verdient dan het sociaal minimum dan
oont het werk van Kees.
Als je werk moet lonen definieert dat het inkomen minstens het WML bedraagt dan loont
werken voor Kees niet.
Als gevolg van zijn urenbeperking zal Kees nooit het WML kunnen verdienen. Ook niet
als hij het voor hem maximaal mogelijke aantal uren werkt.
Inkomensachteruitgang
Huidige instrumenten in de Wajong, zoals de Breman regeling, de Maatmanwissel in de
oWajong en de voortgezette werkregeling (instrumenten om de door de arbeidsbeperking
lagere verdiencapaciteit te compenseren) verdwijnen. Hierdoor verdwijnt ook het
perspectief om je uit de armoede te werken.
Voor veel cliënten betekent de invoering van de nieuwe formule een potentieel
inkomensverlies, omdat alle werkende wajongers die nu meer dan 2 0 % WML verdienen
in de voortgezette inkomensregeling van de nWajong een aanvulling van hun loon tot
WML ontvangen. Mensen in de nWajong zouden bij ongewijzigde regelgeving vanzelf in
deze regeling instromen. Mensen in de oWajong kunnen hiervoor gebruikmaken van de
overstapmogelljkheld.
Cliënten die deze aanvulling al ontvangen kunnen een beroep doen op de
garantieregeling. Zij die dit recht na 2020 zouden krijgen kunnen ernaar fluiten. Voor
hen is de voorgestelde regeling een verslechtering van perspectief, wat in strijd is met
het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.
Mensen met een oWajong zien de mogelijkheid op de maatmanwissel in rook opgaan.
Ook voor hen is sprake van een potentiële verslechtering want na 2020 verdwijnt de
maatmanwissel. Ook door het verdwijnen van de Bremanregeling geldt een potentiële
verslechtering.
De meeste mensen met een urenbeperking die naar vermogen werken kunnen nooit het
WML verdienen. De beoogde prikkel om meer te gaan verdienen door meer te gaan
werken is voor hen niet van toepassing.
Voor mensen met een urenbeperking of een lagere loonwaarde die afstuderen met een
hoge studieschuld is er nauwelijks financieel perspectief.

LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

Landelijke

riyrc
CliëntenTraad
zeggenschap in werk en inkomen
Werken loont betekent in de voorgestelde Inkomensregeling: een inkomen van iets meer
dan het sociaal minimum tot maximaal WML (als er fulltime) wordt gewerkt.
Voor mensen in de nWajong die een hbo- of WO-opleiding volgen is de maatmanwissel al
verdwenen. Wat dat kan betekenen illustreren we aan de hand van het volgend
voorbeeld.

Voorbeeld effect v e r d w i j n e n van m a a t m a n w i s s e l .
Jiska (WijStaanOp) studeert notarieel recht. Zij heeft nu een Wajonguitkering in de
studieregeling op grond van de nWajong. Als zij is afgestudeerd bedraagt het
aanvangssalaris per maand van een startende kandidaat-notaris bij een fulltime
dienstverband 2.320 euro bruto per maand.
Jiska heeft een urenbeperking en kan niet meer dan 5 0 % werken. Dat betekent dat haar
aanvangssalaris uit arbeid 1.160 euro bruto per maand zou bedragen. Op grond van de
voorgestelde inkomensregeling heeft zij nog recht op een aanvullende Wajonguitkering
van 326 euro bruto per maand.
Haar totale inkomen, de som van Inkomen uit arbeid en de aanvullende uitkering, komt
niet boven het WML uit omdat zij niet fulltime kan werken. Als zij nog een beroep kon
doen op de maatmanwisseling dan zou zij op grond van haar aanvangsinkomen nog 5 2 %
arbeidsongeschikt zijn. Wat tot een aanvullende uitkering ter hoogte van 558 euro bruto
per maand zou leiden.
Daarmee zou haar inkomen wel boven het WML uitkomen en is er ook nog groei van
inkomen mogelijk. Zelfs als het inkomen van Jiska op basis van fulltime werken 2x WML
zou bedragen en zij dus het WML zou verdienen, zou zij als gevolg van de
Maatmanwisseling nog een aanvullende uitkering ontvangen ter hoogte van 339 euro
bruto.
Garantieregeling
Voor cliënten met reeds verzilverde rechten op grond van de Maatmaanwissel in
oWajong, de Bremanregeling en een aanvulling tot WML in de voortgezette werkregeling
is er een garantieregeling bedacht. Een regeling die de term garantie niet verdient.
De voorgestelde regeling biedt alleen een behoud van rechten bij behoud van werk.
Bij verlies van werk verdwijnen de verworven rechten als niet binnen twee maanden
werk is gevonden. In de praktijk betekent dit dat de verworven rechten bij verlies van
werk verdwijnen. De al eerdergenoemde UWV Monitor Arbeidsparticipatie 2018 laat zien
dat bij verlies van werk de Wajonger gemiddeld genomen pas na een jaar weer werk
vindt.

10
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i
Landelijke

nyrc
CliëntenTraad
zeggenschap in werk en inkomen

Dat betekent voor mensen met een Maatmanwissel een enorme inkomensachteruitgang
maar ook voor mensen met vervallen Bremanrechten is er sprake van een aanzienlijke
inkomensachteruitgang. Tot slot gaan ook mensen die recht hebben op een
inkomensvoorziening op grond van de voortgezette werkregeling erop achteruit.
Bovendien vervalt bij (meer) arbeidsongeschikt worden het recht op samenloop WIA en
Wajong op grond van artikel 51 lid 3 Wajong. Artikel 51 lid 3 Wajong wordt namelijk
afgeschaft. Wat, mocht de situatie zich voordoen, zeker voor de mensen die met een
hoger Maatmanloon werken, een flinke inkomensachteruitgang kan betekenen. Een
(eventuele) inkomensachteruitgang waar men zich ook niet voor kan verzekeren op de
particuliere markt.
Rekenvoorbeeld bij verlies van maatmanloon na verloop garantieperiode a l s
wijziging Wajong is ingegaan.
Bedragen zijn op hele euro's afgerond
Margriet
Margriet heeft een urenbeperking. Ze werkt 24 uur per week en heeft 2 banen
(Een baan van 18 uur en een baan van 6 uur per week):
Brutoloon baan 1: 910
netto 854
norm salaris 1.922
Brutoloon baan 2: 360
netto 231
norm salaris 2.401

Margriet heeft Maatmanloon en ontvangt daardoor naast haar netto-inkomen uit werk
(1.085 euro) nog een Wajong uitkering van 414 euro netto per maand.
Als Margriet na de Wajongwijzing (met ingang 2020) haar werk verliest en niet binnen
twee maanden nieuw werk vindt dan verliest zij haar garantie.
Als zij vervolgens weer werk vindt en op basis van haar oude inkomen weer 1.085 euro
netto per maand zou gaan verdienen dan heeft zij geen recht meer op aanvullende
Wajong uitkering. En dat betekent een i n k o m e n s v e r l i e s van 4 1 4 euro ( 2 7 % ) .
Voorstel voor eenvoudige inkomensregeling
De LCR meent dat de inkomensregeling aan een aantal voorwaarden moet voldoen:
Een vast bedrag per maand (ondanks Inkomensschommelingen);
Alle extra's mogen volledig worden behouden;
De jonggehandicapten moeten zelf kunnen controleren of hun uitkering juist is;
Werk moet lonen; dat de inkomensaanvulling het loon minimaal aanvult tot het WML.
De LCR stelt voor de inkomensondersteuning als volgt te berekenen:
Arbeidsongeschiktheidspercentage op basis van cao-basis uurloon per d a g * de
Grondslag.

11
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

i
Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Verder stelt de LCR voor de Maatmanwisseling niet af te schaffen in de oWajong en weer
te herstellen in de nWajong. Daarbij stellen wij voor de Maatmanwisseling niet alleen kan
worden toegepast voor mensen met een afgeronde hbo- of WO-opleiding maar ook voor
mensen met een afgeronde Mbo-opleiding en op basis van de waardering van elders
verworven competenties (EVC).
De formule voor berekening loonaanvulling ziet er dan als volgt uit voor personen
Bij de start in een cao in een aanvangsschaal;

(1 - I/G) * G
G = WML
1= cao-basis uurloon (zonder extra's) X het aantal uren op basis van het arbeidscontract.
Cao-basis uurloon is loon zonder onregelmatigheidstoeslag, vakantietoeslag, bonus,
dertiende maand enz.)
Het totale inkomen bedraagt dan minimaal: I -f (1-I/G) * G

i

Na de m a a t m a n w i s s e l
Voor personen die een studie hebben gevolgd en/of opwaartse mobiliteit in de loonschaal
doormaken, ziet de formule er als volgt uit:

(1 - I/M) * G
M= Maatman
Maatman wordt berekend op basis van het cao-basis uurloon.
I n k o m e n s a a n v u l l i n g niet hoger dan de uitkering
Wij begrijpen dat de inkomensondersteuning niet hoger kan zijn dan de maximale
uitkering. Daar voorziet de formule in voor alle werknemers die een 'basis' loon hebben
van meer dan 3 0 % WML. We stellen voor dat voor hen deze formule geldt.
Voor cliënten die een basisloon hebben wat minder is dan 3 0 % WML stellen wij dat hun
inkomsten niet worden verrekend met de uitkering.
Uitbetaling via w e r k g e v e r
Wij stellen voor dat de compensatie via de werkgever wordt uitbetaald. Waardoor de
werknemer zijn volledig arbeidsforfait kan benutten. Deze mogelijkheid wordt ook nu al
door UWV geboden. De compensatie voor de loonaanvulling wordt gebaseerd op niet
productieve uren.

i

Voordelen voorgestelde regeling op een rij:
Voor mensen met een urenbeperking of een lagere loonwaarde die afstuderen met een
hoge studieschuld biedt deze regeling wel financieel perspectief. Het totale inkomen is,
door middel van het hanteren van het Maatmanloon, altijd hoger dan het WML. Ook is
inkomensgroei mogelijk door het herhaaldelijk kunnen toepassen van de
Maatmanwisseling.

12
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

Landelijke

^2^

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
De gepresenteerde systematiek voor de compensatie van improductiviteit door een
urenbeperking of een lagere arbeidsprestatie kan ook worden gebruikt voor
jonggehandicapten/mensen met een beperking in de Participatiewet.
De loonkostensubsidie kan op grond van dit voorstel worden berekend.
Eenvoud en t r a n s p a r a n t i e
l/Ver/fnemer
Eenvoudige regeling te controleren door werknemer;
Weinig administratieve lasten voor werknemer;
Een loonsverhoging en een hoger loonwaarde loont;
Extra's (bonus, vakantiegeld, dertiende maand) worden niet verrekend;
Als onze inkomensregeling wordt toegepast geldt dat Wajong + stagevergoeding het
WML bedraagt.

ty/t/rer/ngs/"nstant/e
Eenvoudige regeling, weinig administratieve lasten voor de uitkeringsverstrekkende
organisaties, omdat er geen verrekeningen plaatsvinden.
Grote voorspelbaarheid van Inkomsten, omdat cao-basis uurloon als uitgangspunt
wordt genomen.
Inkomensaanvulling kan maandelijks vooraf aan de werkgever worden uitbetaald,
omdat er geen verrekeningen plaatsvinden.
Informatie om tot een berekening van de loonaanvulling te komen is vooraf bekend.
Wisselingen in cao-loon hebben in de regel een periodiek frequentie, aantal mutaties
en daarmee fouten is hierdoor beperkt.
Door de eenvoudige basis (alleen cao-basis uurloon) is de kans op fouten laag.
Iedereen heeft perspectief op inkomensgroei.
Door herinvoeren van de maatmanwissel (meerdere malen in het arbeidzaam leven),
wordt het verdwijnen van de Bremanregeling deels gecompenseerd.
De formule geeft uitkeringsinstantie weer discretionaire ruimte bij de bepaling van G.
Er is geen inkomensgarantieregeling noodzakelijk wat leidt tot een minder complexe
uitvoering. Er worden anders verschillende vormen van wetgeving toegepast op delen
van de Wajongpopulatle.
De eenvoudigere berekening leidt tot lagere uitvoeringskosten.
UWV heeft bij re-integratie en werkhervatting een positief verhaal.
Werkgever
Beloning en arbeidsvoorwaarden gaan rechtstreeks naar de werknemer.
Betere liquiditeit doordat Inkomenssupplement voorspelbaarder is en maandelijks kan
worden gestort.
Geen extra belasting extra informatie vragen van werknemer om uitkering goed vast
te kunnen stellen.
Een betaling aan de werknemer.
Geen discriminatie op basis van arbeidsvoorwaarden.
Duidelijke rolverdeling werkgever, werknemer en uitkeringsinstantie.
Duidelijke regie werkgeverschap en loopbaanbeleid.

13
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

i
Landelijke

Cliëntenjraad
zeggenschap in werk en inkomen
Volgens Edo Paardenkooper Overman (MensenrechtenMens 2018) is de in de wetswijzing
voorgestelde Inkomensregeling in strijd is met het VN-verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap.

4

Regels voor het eindigen van de uitkering in oude en n i e u w e Wajong
w o r d e n gelijk, herleven recht wordt v e r s o e p e l d ( g a r a n t i e r e g e l i n g ) .

Centrale waarde: gelijkheid van kansen op volwaardige
participatie
Een centrale waarde in onze samenleving: gelijkheid van kansen op volwaardige
participatie van mensen met een beperking in onze maatschappij wordt door middel van
deze vereenvoudiging Wajong niet gerealiseerd. Uit de cijfers van de
arbeidsparticipatiemonitor blijkt dat dit een collectief goed is wat niet als vanzelf wordt
gerealiseerd. Wij verwijzen hierbij ook naar het onderzoek van het SCP naar de
arbeidsmarktkansen van mensen met een beperking op de wachtlijst van de WSW.
Compensatie m e d i s c h e / a r b e i d s o n g e s c h i k t h e i d s r i s i c o ' s
Het wetsvoorstel heeft oog voor het probleem dat regels voor het eindigen van de
uitkering mogelijk belemmerend kunnen werken voor mensen met een beperking.
Veel beperkingen zijn aangeboren en chronisch. Dat betekent dat, ook na een
succesvolle integratie op de arbeidsmarkt, deze beperking later opnieuw kan opspelen.
Dat betreft medische risico's. De nieuwe voorstellen bieden een oplossing voor een deel
van de knelpunten. Als mensen met een beperking uitvallen wegens toegenomen
arbeidsongeschiktheid of door arbeldsbeperklngen op grond waarvan zij ooit ln de
Wajong kwamen dan wordt hun Wajong hersteld ongeacht hoelang zij al aan het werk
zijn. Deze aanpassing is positief.

14
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

Landelijke

nfrc
CliëntenTraad
zeggenschap in werk en inkomen

Onduidelijk
De Wajongers en leden van de raad in onze cliëntentoets vroegen zich af of verlies van
werk als gevolg van arbeidsongeschiktheid door een nieuwe oorzaak ook een terugkeer
naar een volledige Wajong betekent?!
Onduidelijk is of het herlevingsrecht van de Wajong tot de AOW-gerechtigde leeftijd voor
oWajongers die in Wsw-verband werken gehandhaafd blijft, ongeacht de reden waardoor
hun werk eindigt.
Resterend probleem
Cliënten die zich volledig uit de Wajong hebben gewerkt en vervolgens na meer dan vijf
jaar wegens economische redenen worden ontslagen vallen tussen wal en schip.
Zij komen in de WW, waardoor zij geen hulp kunnen krijgen bij het vinden van werk. Als
zij een nieuwe baan vinden en hun werkgever wil loondispensatie of loonkostensubsidie
omdat er sprake is van een lagere loonwaarde dan kan deze niet worden verstrekt omdat
deze instrumenten niet beschikbaar zijn voor mensen met een WW-uitkering.
Ook de no-riskpolis is niet beschikbaar (zie stroomschema figuur 1) en casus Karin.
De Klankbordgroep Banenafspraak heeft u ook op deze problemen gewezen. Voor hen en
de LCR is onduidelijk of deze groep ook een beroep op de levenslange terugvaloptie kan
doen gelden.
Karin
Karin is een jonge vrouw met een lichte verstandelijke beperking en een AAWuitkering.
In de jaren 90 vindt zij werk met behulp van het jobcoachproject in de provincie
Utrecht. Zij gaat aan het werk als baliemedewerkster in een kantoorgebouw en verricht
verder verschillende verzendklussen van de verschillende organisaties in het gebouw.
Karin verdient het WML. Het gaat goed op het werk en in 1997, na v i j f j a a r werken,
wordt de AAW-uitkering van Karin beëindigd.
Niks aan de hand Karin werkt nog altijd naar ieders tevredenheid. Het wordt 2016 en
door diverse reorganisatie komt de baan van Karin te vervallen.
Haar werkgever biedt haar ondersteuning aan bij het vinden van ander werk. Haar
ondersteuner loopt er tegenaan dat werkgevers Karin alleen in dienst willen nemen als
zij loonkostensubsidie of loondispensatie kan krijgen. Maar dat is niet mogelijk met een
WW-uitkering. Ook hier volgt een moeizame gang bij UWV. Bij de aanvraag naar
arbeidsvermogen wordt, op grond van haar arbeidsverleden, geoordeeld dat zij het
Wettelijk minimumloon kan verdienen.
Herleving van haar arbeidsongeschiktheidsuitkering wordt afgewezen.
Werkgevers willen Karin niet in dienst nemen als zij haar het WML moeten betalen.

15
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
S w i t c h e n in de keten
Met switchen in de keten wordt beoogd de belemmering weg te nemen bij de doorstroom
van dagbesteding naar beschut werk en van beschut werk naar regulier werk en
omgekeerd. Waarbij bij eventuele terugval de Wajonguitkering volledig wordt hersteld.
De voorgestelde verbeteringen voor werkende Wajongers bij terugval als gevolg van
toegenomen arbeidsongeschiktheid nemen een deel van de belemmeringen weg.
Een ander deel van de belemmeringen moeten echter worden weggenomen door het
ministerie van VWS en de gemeente. De vraag is of terugkeer naar dagbesteding in het
kader van WLZ of WMO mogelijk Is bij terugval. En of een eerder verstrekte PGB voor
dagbesteding kan herleven. De vraag is of dit ook geldt als iemand vrijwillig wil stoppen
met (beschut) werken omdat betrokkene zijn werk niet passend vindt maar zijn
werkgever geen vraagtekens zet bij het functioneren. Aandachtspunt bij switchen in de
keten is dat ook in dit figuur mensen volledig kunnen uitstromen uit de uitkering (casus
Karin, en figuur 2). Als daarna het werk om economische redenen wordt verloren
ontstaan er problemen in het kader van switchen in de keten. De wijzigingsvoorstellen in
de Wajong bieden geen oplossing voor dit eerder al geconstateerde knelpunt.
Conclusie
Behoefte aan discretionaire ruimte
Het wetsvoorstel heeft oog voor de problemen die ook wij signaleren maar de
werkelijkheid is nu eenmaal veel complexer dan uw formule kan vangen.
Wij zien als principieel probleem dat de formule die de inkomensaanvulling regelt alle
flexibiliteit uit het systeem haalt.
Niet alle mensen met een beperking zijn tenslotte gelijk.
De discretionaire ruimte die de huidige Maatmanwisseling en de Bremanregeling geven
maakt dat er voor werkenden goede inkomensondersteuning mogelijk was en mensen
die investeren in zichzelf ook een redelijk perspectief op rendement van de investering
kan worden geboden. De nieuwe formule ontbeert deze discretionaire ruimte en vormt
een onacceptabele versimpeling van de werkelijkheid.
Het UWV wordt met deze regelgeving in een onmogelijke situatie gebracht, waarbij
draagvlak nog verder zal verdwijnen. Er is immers een overgangsregeling die een wassen
neus is en die leidt tot een niet aanvaardbare inkomensachteruitgang (tot 2 7 % in ons
voorbeeld).
Met dit wetsvoorstel zadelt u de uitvoerende ambtenaren bij voorbaat op met een slecht
nieuwsgesprek en ontneemt u mensen met een beperking financieel perspectief.
We hebben gezien dat 2 9 % van de mensen met een beperking en arbeidsvermogen
boven het WML verdienen. Dit betreft een fractie van de totale Wajongpopulatle.
Wij hebben in het brede offensief met u van gedachte gewisseld en u gewezen op het
gebrek aan banen.
16
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i
Landelijke

Cliëntenyraad
zeggenschap in werk en inkomen
Wij hebben gepleit voor een inclusieve arbeidsmarkt en een Inclusietoeslag om
werkgelegenheid en kansen te creëren voor mensen met een beperking. Wij pleiten in
onze bijdragen v o o r e e n investeringsagenda en geen saneringsagenda.
Voor onze analyse maken we een onderscheid in drie soorten risico's:
1. medische risico's
2. Matchingsrisico's
3. sociaaleconomische
risico's.
Met deze risico's heeft iedereen op de arbeidsmarkt in beginsel te maken. Voor
jongeren/mensen met een beperking is echter sprake van een verhoogd risico en
vertonen de risico's een onderlinge relatie. Zo bepaalt de medische beperking in grote
mate waar een cliënt aan het werk kan (matchingsrisico) en zijn/haar verdiencapaciteit
(sociaaleconomlsche risico's). Voor een deel van hen is jobcreatie, jobcarving en
aanbodgericht matchen noodzakelijk. Hoe hoger de verdiencapaciteit hoe hoger het
perspectief op financiële zelfredzaamheid. Maar hoe groter het risico dat hij/zij na ontslag
om economische redenen tussen wal en schip valt (zie stroomschema, figuur 1).
Juist deze onderlinge afhankelijkheid betekent voor mensen met een beperking dat zij
niet dezelfde kansen hebben en grotere risico's lopen bij verlies van werk door
werkloosheid. De baan-baanmobillteit is complex (aanvraag voorzieningen, meten
loonwaarde, toekenning werkgeversvoorzieningen.

i

Daarnaast is, als gevolg van een urenbeperking of lagere loonwaarde, de
verdiencapaciteit beperkt.
Werken met loondispensatie levert in uw voorstellen met ondersteuning van de Wajong
maximaal het WML op en werken met een urenbeperking levert voor de meesten een
inkomen onder het WML op. Daarmee biedt uw voorstel voor vereenvoudigde Wajong
geen perspectief op financiële zelfredzaamheid.

I

Met vriendelijke groet.

Gerrit van der Meer
Voorzitter
Samenstelling Landelijke Cliëntenraad
• L a n d e l i j k e c l i ë n t e n o r g a n i s a t i e s : Vakcentrale voor Professionals/ Christelijk Nationaal
Vakverbond (VCP/CNV), Ieder(/n) (2 zetels voor het netwerk voor mensen met een beperking of
chronische ziekte). Centrale Samenwerkende Ouderenorganisatles (CSO), Federatie
Nederlandse Vakbeweging (FNV, publieke sector), Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV,
private sector), Vertegenwoordiger organisaties van Minderheden (SMN, lOT), MIND Landelijk
Platform Psychische Gezondheid.
• V e r t e g e n w o o r d i g e r s v a n c l i ë n t e n r a d e n : cliëntenraden SVB en UWV.
• V e r t e g e n w o o r d i g e r s v a n d e g e m e e n t e l i j k e c l i ë n t e n p a r t i c i p a t i e : Mobility, cliëntenraden
G4, vertegenwoordiger dak- en thuislozen.

17
LCR/18-0093/PvL/ER/GvdM

i

Loonwaarde meting
Aanvulling Wajong gedispenseerd
loon
Aanvraag voorzieningen
No-riskpolis

Bijlage: 1
Stroomschema

uitval
Regulier werk met

Wajong

loondispensatie

No-riskpolis als werk wordt
gevonden?
geen mogelijkheid loondispensatie
of loonkostensubsidie als werk
wordt gevonden. Casus Karin

Aanvraag voorzieningen
No-riskpolis
Wajonger
Oud en n i e u w

Uitval na 5 jaar werken
Traject naar

Regulierwerk zonder

werk

Loondispensatie

Regulier werk zonder

zonder voorzieningen

Werkloos met WWuitkering.

Uitval na 5 jaar werken

Gedeeltelijk

loondispensatie, met Maatman

Wajong

wisseling (kan allen bij oWajong)

gecombineerd met
WW?

Werken met een jobcoach

Werken met
een jobcoach

Loonwaarde meting
Aanvulling Wajong gedispenseerd loon
Aanvraag voorzieningen
No-riskpolis

Vrijwillige baanbaan m o b i l i t e i t ;
1 Hulp bij het
vinden van werk
mogelijk?

Bijlage: 2
S w i t c h e n in de keten - figuur 2

Wajonger
Oud en nieuw

Beschut werk

Regulier werk met
Loondispensatie

stoppen

*7

^^uitvaT^
Al of niet via
dagbesteding
(WMO of
WLZ)

Loonwaarde meting
Aanvulling wajong gedispenseerd loon
Aanvraag voorzieningen
No-riskpolis

1 Herstel Wajong
2 Terugkeer naar
dagbesteding
mogelijk?
3 Herstel PGB?

*Vrijwillig stoppen is: werknemer vindt werk niet passend en wil daarom stoppen (werkgever is wel tevreden).

1 Bij vrijwillig* stoppen is dan
terugkeer Wajong mogelijk?
2 en terugkeer dagbesteding ?
3 terugkeer beschutwerk?

PostNL
A f z . 2S09 LK 90405

mm

NEDERLAND
20.12.2018
S l É NetSet RN 82435S

nyrc
zeggenschap in werk en inkomen
I ^nriplllkP Clipn^qn'-'^^^ BezuKlentlomsgwgq fin, 7S94 m Pen Haaa