5
Jaarverslagen�en�slotwetten�2012
Aan�de�orde�is�de�aanbieding�door�de�minister�van�Financiën�van�de�jaarverslagen�en�de�slotwetten�over�het�jaar
2012�en�de�aanbieding�door�de�president�van�de�Algemene�Rekenkamer�van�de�rapporten�bij�de�jaarverslagen.
De�voorzitter:
Ik�heet�de�minister�van�Financiën�en�de�president�van�de
Algemene�Rekenkamer�welkom.�Het�woord�is�aan�de�minister�van�Financiën.
Minister�Dijsselbloem:
Voorzitter.�Tijdens�deze�veertiende�editie�van�Verantwoordingsdag�kijken�wij�terug�op�een�roerig�jaar,�waarin�veel
anders�liep�dan�wij�tevoren�hadden�gedacht.�Het�is�overigens�tekenend�voor�deze�tijd�van�verandering�dat�het�onverwachte�bijna�dagelijkse�kost�is�geworden.�Wat�2012�in
ieder�geval�in�politiek�opzicht�tot�een�bijzonder�jaar�maakte,�is�dat�veel�verschillende�partijen�in�veel�verschillende�rollen�en�fases�aan�de�wieg�hebben�gestaan�van�het
financieel-economisch�beleid.�Ga�maar�na.�Wij�begonnen�op�basis�van�de�Miljoenennota�van�Prinsjesdag�2011,
nog�van�het�vorige�kabinet�van�CDA�en�VVD,�met�gedoogsteun�van�de�PVV. Toen�de�economische�vooruitzichten
in�het�voorjaar�verslechterden�en�aanvullende�maatregelen�onvermijdelijk�werden,�viel�het�kabinet.�Een�gelegenheidscoalitie�van�VVD,�CDA,�D66,�GroenLinks�en�de
ChristenUnie�–�het�initiatief�lag�vooral�bij�de�laatste�drie�–
pakte�de�draad�op�en�presenteerde�binnen�korte�tijd�een
pakket�aanvullende�maatregelen,�die�deels�al�in�2012�ingingen.�Na�de�verkiezingen�trad�tegen�het�einde�van�het
jaar�het�nieuwe�kabinet�van�VVD�en�PvdA�aan,�met�ambitieuze�plannen�voor�de�komende�jaren.
In�2012�speelde�de�Europese�schuldencrisis�hoog�op,
viel�de�economie�tegen�en�raakten�meer�mensen�werkloos.�Dat�heeft�natuurlijk�ook�invloed�gehad�op�ons�EMUsaldo.�Dat�is�uitgekomen�op�4,1%�van�het�bruto�binnenlands�product.�Anders�gezegd:�de�overheid,�inclusief�gemeenten,�provincies�en�waterschappen,�gaf�vorig�jaar
24�miljard�meer�uit�dan�er�binnen�kwam.�Omgerekend�is
dat�67�miljoen�per�dag.�Dat�is�veel,�maar�ik�stel�toch�vast
dat�het�EMU-saldo�voor�het�derde�jaar�op�rij�is�verbeterd,
met�een�half�procentpunt�vergeleken�met�het�jaar�ervoor.
Die�verbetering�is�door�de�tegenvallende�economie�minder�sterk�dan�waar�wij�ons�op�richten.�Toch�is�ook�vorig
jaar�belangrijk�werk�verzet�om�de�overheidsfinanciën�stap
voor�stap�weer�gezond�te�krijgen.�Wij�zijn�er�nog�lang�niet,
maar�de�weg�naar�uiteindelijk�evenwicht�is�wel�korter�geworden.
Nederland�heeft�zich�er�internationaal�voor�ingezet�om
de�Europese�schuldencrisis�te�beperken�en�de�stabiliteit
binnen�de�eurozone�in�een�stevig�tempo�structureel�te
verbeteren.�De�Kamer�kent�de�maatregelen�die�zijn�genomen�om�het�begrotingstoezicht�te�versterken.�Ook�is�vorig�jaar�de�basis�gelegd�voor�de�invoering�van�een�Europese�bankenunie,�waar�op�dit�moment�hard�aan�wordt�gewerkt,�en�werd�het�Europees�stabiliteitsmechanisme�van
kracht.�In�de�zomer�zette�de�Europese�Centrale�Bank�een
cruciale�stap�door�een�programma�in�te�richten�voor�het
opkopen�van�obligaties�van�zwakke�eurolanden.
Op�Verantwoordingsdag�nemen�wij�ook�altijd�het�financiële�management�van�het�Rijk�onder�de�loep.�Ondanks

Tweede�Kamer

Jaarverslagen�en�slotwetten�2012

de�bezuinigingen�van�de�afgelopen�jaren�op�mensen�en
middelen,�was�een�verantwoorde�beheersing�van�de�uitgaven�in�2012�gewaarborgd.�De�rechtmatigheid�van�de
uitgaven,�verplichtingen�en�ontvangsten�lag�net�als�vorige�jaren�ruim�boven�de�norm�van�99%.�Dat�is�dus�over�de
hele�linie�een�goed�resultaat.�In�de�bedrijfsvoering�van�het
Rijk�zijn�nog�verbeteringen�mogelijk.�Deze�zijn�inmiddels
in�gang�gezet,�mede�op�basis�van�de�adviezen�van�de�Rekenkamer.�Zo�gaan�wij�ook�op�het�punt�van�het�financieel
management�ambitieus�door�om�de�basis�nog�verder�te
versterken.
Ik�rond�af.�Op�basis�van�de�feiten�en�cijfers�moet�je�wel
concluderen�dat�2012�een�jaar�was�waarin�wij�weinig�cadeau�kregen.�Laten�wij�echter�niet�alleen�naar�de�schaduwkanten�kijken.�Het�inspireert�mij�dat�de�politiek�in
2012,�ondanks�alle�tegenslagen,�heeft�gedaan�wat�in�deze
veranderende�wereld�het�hardst�nodig�is:�problemen�indammen,�schulden�beperken�en�het�fundament�verbeteren.�Vorig�jaar�is�politiek�breed�en�hard�gewerkt�om�blijvend�uitzicht�te�houden�op�een�gezonde�economie,�een
economie�zonder�luchtbellen�en�zonder�zich�almaar�opstapelende�risico's.�Wij�zijn�vorig�jaar�doorgegaan�op�deze
weg�richting�stabiele�groei.
Voorzitter.�Graag�bied�ik�u�het�financieel�jaarverslag
van�het�Rijk�over�2012�en�de�andere�verantwoordingsstukken�aan.
(De�minister�van�Financiën�overhandigt�de�jaarverslagen
en�de�slotwetten�over�het�jaar�2012�aan�de�voorzitter.)
Minister�Dijsselbloem:
Wij�hebben�het�weer�in�de�klassieke�vorm�gedaan�van�een
gedrukt�boekje.�Alle�modernismen�zijn�uitgeput.
De�voorzitter:
Gelukkig�zit�er�wel�een�mooi�oranje�lintje�omheen.�Ik�dank
u�hartelijk�en�ik�geef�het�woord�aan�de�president�van�de
Algemene�Rekenkamer.
Mevrouw�Stuiveling:
Voorzitter.�Leden�van�de�Tweede�Kamer.�Minister
Dijsselbloem.�Hartelijk�dank�voor�uw�uitnodiging�om�ook
dit�jaar�weer�een�toelichting�in�de�Kamer�te�komen�geven
bij�de�aanbieding�van�onze�rapporten.
Ons�verantwoordingsonderzoek�2012�is�opgetekend�in
21�rapporten�bij�de�jaarverslagen�2012�van�ministeries�en
begrotingsfondsen,�in�ons�rapport�bij�de�nationale�verklaring�over�de�besteding�van�Europese�middelen�in�lidstaat
Nederland�en�ten�slotte�in�ons�overkoepelende�rapport
Staat�van�de�rijksverantwoording�2012.�Voor�de�snelle�rekenaars�onder�u:�het�gaat�om�23�rapporten�in�totaal.
Het�jaar�2012�was�–�het�is�al�gezegd�–�een�verkiezingsjaar.�Het�op�5 november�2012�aangetreden�nieuwe�kabinet-Rutte/Asscher�legt�dan�ook�voornamelijk�verantwoording�af�over�de�begrotingsuitvoering�door�het�voorgaande�kabinet-Rutte/Verhagen.
Niet�alleen�de�politieke�top�van�de�rijksdienst�werd�verbouwd,�de�rijksdienst�zelf�is�ook�al�enige�tijd�in�verbouwing.�Ministeries�fuseren,�beleidsonderdelen�verhuizen
en�ambtenaren�worden�overgeplaatst.�De�minister�voor
Wonen�en�Rijksdienst�kreeg�doorzettingsmacht�voor�de
bedrijfsvoering�van�de�rijksdienst�en�ingrijpende�processen�waarvan�het�bredere�doel�is,�een�kleinere�rijksdienst
beter�werk�te�laten�leveren�voor�en�vooral�met�minder
geld.

15 mei 2013
TK�82

82-5-27

Minder�geld:�de�opeenvolgende�verschillende�financiële�akkoorden�tellen,�voor�zover�wij�kunnen�overzien,
op�tot�ten�minste�44�miljard�in�2017.�"Voor�zover�wij�kunnen�overzien".�Dit�staat�tussen�aanhalingstekens,�want
een�echt�overzicht�wordt�niet�meer�voor�u�bijgehouden.
De�minister�van�Financiën�heeft�u�allen�eerder�dit�jaar�laten�weten�dat�verantwoording�over�de�voortgang�van�de
bezuinigingen,�naast�het�wetgevingsoverzicht�met�financiële�wetgevingsmaatregelen�–�ik�meen�dat�dit�vandaag�is
gekomen�–�geïntegreerd�zal�neerslaan�in�de�gewone�begrotingscyclus�en�in�de�gewone�verantwoordingsstukken.
Wel�krijgt�u�inmiddels�van�de�minister�veel�betere�informatie�over�de�risico's�voor�de�overheidsfinanciën;�risico's
die�in�de�vorm�van�garanties�tussen�2008�en�nu�zijn�verdubbeld,�van�ruim�241�miljard�naar,�ultimo�2012,�ruim�505
miljard.�Bijna�190�miljard�daarvan�staat�uit�in�de�Europese
noodfondsen�en�het�IMF�voor�andere�Europese�landen�in
financiële�nood.�Het�gaat�om�noodfondsen�waarbij�de�democratische�betrokkenheid�van�parlementen,�de�verantwoording�en�de�onafhankelijke�publieke�controle,�wat�ons
betreft,�nog�volop�uw�aandacht�verdienen.
Over�de�EU�gesproken:�de�nationale�verklaring�van�Nederland�hebben�wij�goedgekeurd.�Wel�zouden�wij�de�verklaring�graag�uitgebreid�zien�met�de�afdrachten�aan�Europa�en�met�meer�informatie�over�de�resultaten�van�de�bestede�subsidies.�Onderzoek�daarnaar�is�bedoeld�om�u�te
ondersteunen�bij�de�behandeling�van�…�Ik�merk�dat�ik�een
bladzijde�kwijt�ben.�Dat�vermoedde�ik�al.�Er�ging�iets�mis
met�het�invoegen�van�een�oude�tekst.
De�voorzitter:
De�bode�zal�naar�uw�medewerker�toe�komen.�Hij�mag
echt�de�zaal�niet�zelf�inlopen.�Ik�zie�echter�dat�dit�toch�gebeurt.
Mevrouw�Stuiveling:
Over�de�rijksbegrotingsuitvoering�2012�verantwoordt�het
kabinet�zich�vandaag�in�de�rapporten�die�u�zojuist�van�de
minister�van�Financiën�hebt�gekregen.�Ons�onderzoek
daarnaar�is�bedoeld�om�u�te�ondersteunen�bij�de�behandeling�van�die�rapporten,�een�behandeling�die�moet�uitmonden�in�uw�beslissing�om�decharge�te�verlenen.�Ik�besteed�eerst�aandacht�aan�de�financiële�informatie,�dan
aan�de�bedrijfsvoering�en�vervolgens�aan�de�beleidsinformatie.
De�rechtmatigheid�van�de�verplichtingen,�ontvangsten
en�uitgaven�van�het�Rijk�is�van�hoog�niveau�gebleven.�Dat
ben�ik�volledig�eens�met�de�minister�van�Financiën.�Dat
op�zich�is�een�dik�compliment�waard�voor�de�ambtenaren
van�de�rijksdienst.
De�Algemene�Rekenkamer�heeft�de�Rijksrekening�en
de�Saldibalans�van�het�Rijk�2012�goedgekeurd.�Het�voorbehoud�dat�we�daarbij�maken,�is�dat�de�Staten-Generaal
de�wetsvoorstellen�van�de�bij�de�Rijksrekening�behorende
slotwetten�nog�moeten�aannemen.�Wij�achten�extra�aandacht�van�u�allen�voor�die�slotwetten�dit�jaar�geen�overbodige�luxe.�Het�gaat�om�substantiële�bedragen�die�in
onze�ogen�u�deels�eerder�en�beter�toegelicht�voorgelegd
hadden�kunnen�worden.
Ik�kom�op�de�bedrijfsvoering.�We�zien�bij�de�bedrijfsvoering�van�het�Rijk�een�redelijk�stabiel�beeld.�Op�onderdelen�wordt�vooruitgang�geboekt,�maar�er�is�soms�helaas�ook�sprake�van�achteruitgang�en�er�zijn�risico's.�Dit
jaar�viel�het�vooral�op�dat�het�bij�een�paar�departementen
moeilijk�was�om�de�cijfers�voor�de�jaarafsluiting�op�orde
te�krijgen.�Daarbij�moest�onze�aandacht�tot�op�het�laatste

Tweede�Kamer

Jaarverslagen�en�slotwetten�2012

moment�vooral�naar�het�ministerie�van�Veiligheid�en�Justitie�uitgaan.�Dit�grote�departement,�waar�ruim�30%�van
de�rijksambtenaren�werkt,�bleek�te�weinig�zicht�te�hebben
op�de�aangegane�verplichtingen�en�verleende�voorschotten.�Het�nieuwe�financieel�systeem�leverde�die�cijfers�niet
automatisch�op.�Het�kostte�veel�mensen�van�dit�departement�een�flinke�inspanning�om�met�klassiek�handwerk�de
juiste�cijfers�uiteindelijk�toch�nog�boven�tafel�te�krijgen.
Bij�dit�ministerie�is�dan�ook�sprake�van�de�enige�ernstige
onvolkomenheid�in�de�bedrijfsvoering�dit�jaar.�Wij�hebben
bezwaar�gemaakt�en�dit�pas�opgeheven�toen�de�minister
van�Veiligheid�en�Justitie�met�een�ambitieus�verbeterplan
kwam.�We�hebben�er�inmiddels�vertrouwen�in�dat�de�uitvoering�van�dit�verbeterplan�de�situatie�op�het�ministerie�structureel�zal�verbeteren.�Vanzelfsprekend�volgen�wij
dit�verbeterproces�op�de�voet.�Wanneer�wij�het�nodig�vinden,�zullen�wij�u�verder�op�de�hoogte�houden.�We�vinden
overigens�ook�dat�het�toezicht�van�de�zijde�van�Financiën
actiever�kan�worden�ingevuld,�hetgeen�de�minister�ook
heeft�toegezegd.
Gelukkig�is�deze�situatie�uitzonderlijk.�Andere�ministeries�bleken�wel�in�staat�om,�zelfs�tijdens�de�verbouwing
en�reorganisaties,�de�bedrijfsvoering�te�verbeteren.�Ik
noem�het�ministerie�van�Economische�Zaken�en�het�ministerie�van�Infrastructuur�en�Milieu.�Ook�positief�is�het
volgende.�Op�het�ministerie�van�Sociale�Zaken�en�Werkgelegenheid�en�op�het�ministerie�van�Buitenlandse�Zaken
resteren�na�jaren�van�problemen�in�de�bedrijfsvoering�nul
onvolkomenheden.�Het�ministerie�van�Volksgezondheid,
Welzijn�en�Sport�loste�veel�van�de�in�eerdere�jaren�door
ons�geconstateerde�problemen�in�het�subsidiebeheer�op.
Zelfs�ons�jarenlange�zorgenkind�Defensie�lijkt�op�de�goede�weg�te�zijn�met�het�oplossen�van�de�bedrijfsvoeringsproblemen.
De�risico's�zien�we�vooral�bij�de�Belastingdienst.�Er�is
een�duidelijk�opgaande�lijn�in�de�kwaliteit�van�de�bedrijfsvoering,�maar�de�Belastingdienst�staat�onder�grote�druk
vanwege�gelijktijdige�veranderingen�als�gevolg�van�taakstellingen,�regionalisering,�verdere�invoering�van�horizontaal�toezicht�en�intensivering�van�toezicht�en�handhaving.�Al�met�al�zijn�de�bedrijfsvoeringsproblemen�teruggebracht�van�61�in�2011�naar�47�in�2012,�waarvan,�zoals
gezegd,�1�ernstig�probleem.�Risico's�zien�we�ook�in�het
feit�dat�er�voor�de�helft�van�de�ingeboekte�besparingen
op�de�rijksdienst�alleen�nog�maar�ononderbouwde�plannen�zijn.�De�minister�voor�Wonen�en�Rijksdienst�deelt�onze�zorg�niet.
Ik�kom�op�de�beleidsinformatie.�We�hebben�dit�jaar�aan
de�hand�van�vijf�voorbeelden�onderzocht�of�de�informatiepositie�van�de�Kamer�zodanig�is�dat�zij�de�resultaten�van
het�beleid�kan�beoordelen�aan�de�hand�van�de�voorgelegde�beleidsinformatie.�Onze�conclusie�is�dat�om�te�beginnen�de�ministers�zelf�slechts�beschikken�over�beperkte�informatie�over�de�vraag�of�hun�geld�met�het�beoogde�effect�is�besteed.�Mede�daardoor�kan�de�Kamer�zich�geen
afgewogen�oordeel�vormen�over�het�succes�van�het�beleid�bij�de�vijf�voorbeelden:�het�afpakken�van�crimineel
vermogen,�het�bereiken�van�duurzamer�energieproductie,
het�bereiken�van�de�juiste�waterhoogte�voor�de�scheepvaart,�de�landbouw�en�de�industrie,�het�behalen�van�resultaten�bij�instellingen�voor�JeugdzorgPlus�en�het�effect�van
leerwegondersteunend�onderwijs�bij�vmbo-leerlingen�die
extra�begeleiding�nodig�hebben.�Wij�leggen�ons�daar�niet
bij�neer�en�hopen�dat�de�Kamer,�niet�alleen�beperkt�tot�deze�vijf�voorbeelden,�dat�ook�niet�doet.

15 mei 2013
TK�82

82-5-28

Dit�brengt�mij�meteen�bij�mijn�slotopmerking.�De�Kamer�staat�wetgeving�te�wachten�over�enkele�grote�decentralisatieoperaties.�De�combinatie�van�autonomie�bij�de
gemeentes�en�ministeriële�verantwoordelijkheid�op�stelselniveau�op�deze�grote�schaal�vergt�zorgvuldige�maatvoering.�Wij�doen�in�onze�ten�geleide�bij�de�Staat�een
klemmend�beroep�op�alle�betrokkenen�bij�die�decentralisaties�om�een�passend�informatiearrangement�te�treffen
dat�gemeentes�en�anderen�de�ruimte�geeft.�Dit�arrangement�moet�zo�goed�mogelijk�de�waarheid�over�de�werkelijkheid�kunnen�vertellen.
De�behoefte�om�die�waarheid�te�achterhalen�is�al�eeuwenoud.�De�manier�waarop�ze�achterhaald�kan�worden,
is�door�de�mogelijkheden�van�de�digitale�snelweg�echter�drastisch�gewijzigd.�Deze�biedt�volop�kansen�om�dat
open,�slim�en�slank�te�doen.�Het�open�delen�van�actuele
informatie�versterkt�de�betrokkenheid�van�velen.�Het�versterkt�de�kansen�op�zinvolle�correcties,�en�versterkt�daarmee�de�democratie�en�het�draagvlak�voor�ingrijpende�beslissingen.
Zo'n�oproep�trekken�we�ons�natuurlijk�ook�zelf�aan.�Op
29 mei�a.s.�is�het�wat�ons�betreft�gebakdag.�Dan�lanceren
we�namelijk�ons�verantwoordingsonderzoek�online.�Met
enkele�swipes�op�uw�touchscreen�kunt�u�vanaf�29 mei�de
ministeries�onderling�vergelijken,�en�de�resultaten�van
verschillende�jaren�vergelijken.�Dat�kan�dan�waar�u�ook
bent;�vanuit�Brussel,�Washington,�zomaar�ergens�in�Nederland,�of�misschien�wel�hier�in�de�vergaderzaal.
Mevrouw�de�voorzitter,�met�genoegen�overhandig�ik
u�onze�rapporten,�mede�namens�collega's�Kees�Vendrik
en�Arno�Visser,�en�met�dank�aan�onze�mensen.�Ik�wens�u
morgen�een�inspirerend�verantwoordingsdebat�toe.�Dank
u�voor�uw�aandacht.

de�Kamer�veel�succes�bij�het�belangrijke�werk�dat�ons�te
wachten�staat�bij�de�behandeling�van�de�stukken�die�vandaag�zijn�aangeboden.
De�vergadering�wordt�van�13.23�uur�tot�14.00�uur�geschorst.

(De�president�van�de�Algemene�Rekenkamer�overhandigt
de�rapporten�aan�de�voorzitter.)
De�voorzitter:
Er�is�wat�te�zeggen�voor�een�papierloos�parlement.�Mevrouw�Stuiveling,�ik�dank�u�hartelijk�voor�de�stukken�die�u
mij�hebt�aangeboden.�Ook�dank�ik�de�minister�van�Financiën�voor�de�aangeboden�stukken�op�Verantwoordingsdag�over�de�rijksbegroting�2012.
De�Verantwoordingsdag�op�de�derde�woensdag�in�mei
vindt�nu�alweer�voor�de�veertiende�keer�plaats.�Hij�vormt
het�startpunt�van�de�parlementaire�behandeling�van�de
jaarverslagen�en�de�bijbehorende�rapporten�van�de�Algemene�Rekenkamer.�Het�hoofdlijnendebat�over�de�gepresenteerde�verantwoordingsstukken,�ofwel�het�verantwoordingsdebat,�staat�op�de�agenda�voor�morgen,�donderdag�16 mei.�In�de�weken�daarna�worden�de�jaarverslagen�in�de�commissies�behandeld.�De�afrondende�besluitvorming�over�de�jaarverslagen�en�de�slotwetten,�alsmede
het�verlenen�van�decharge�voor�het�door�de�ministers�gevoerde�financiële�beheer�in�2012�is�voorzien�in�de�laatste
vergaderweek�voor�het�aanstaande�zomerreces.
Overigens�maak�ik�u�erop�attent�dat�in�het�kader�van
het�verantwoordingsproces�vandaag�ook�de�jaarrapportage�2012�regeling�Grote�Projecten�door�de�commissie�voor
de�Rijksuitgaven�aan�de�Kamer�is�aangeboden.�Jaarlijks
blikt�de�commissie�voor�de�Rijksuitgaven�op�Verantwoordingsdag�terug�op�de�werking�en�toepassing�van�het�instrument�regeling�Grote�Projecten�door�de�Kamer.�Zoals
gebruikelijk,�zullen�de�rapporten�van�de�Algemene�Rekenkamer�de�leden�van�de�Kamer�zeer�behulpzaam�zijn�bij
de�beoordeling�van�het�gevoerde�beleid�in�2012.�Ik�wens

Tweede�Kamer

Jaarverslagen�en�slotwetten�2012

15 mei 2013
TK�82

82-5-29