Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 015

Kindermishandeling

Nr. 231

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 mei 2020
Met deze brief informeer ik, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, uw Kamer over de voortgang van het Bestuursakkoord
huiselijk geweld en kindermishandeling Caribisch Nederland 2017–2020,
de voortgang op de motie van het lid Van der Graaf c.s.1 en geef ik een
doorkijk naar de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling in
Caribisch Nederland vanaf 2021.
Terugblik
Op 1 maart 2016 is voor Europees Nederland het Verdrag inzake het
voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld
(hierna: het Verdrag van Istanbul) in werking getreden. Het Verdrag van
Istanbul heeft betrekking op alle schakels in de ketenaanpak van huiselijk
geweld: voorlichting, preventie, signaleren, interveniëren, hulpverlening,
nazorg bieden en de strafrechtelijke aanpak van plegers. Omdat de
situatie in Caribisch Nederland nog niet voldoet aan de wettelijke en
praktische voorwaarden ten aanzien van het in werking treden van het
Verdrag van Istanbul, werk ik toe naar een volwaardige en duurzame
aanpak om hier op termijn aan te voldoen. De aanpak van huiselijk geweld
en kindermishandeling is een brede samenwerking tussen de hulpverleningsketen, de justitiële keten, de openbare lichamen en het Rijk. Om de
aanpak te versterken heb ik met de openbare lichamen het Bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2017–2020 gesloten
en middelen beschikbaar gesteld.2
In het bestuursakkoord is een vijftal prioriteiten benoemd:
• preventie gericht op bewustwording en voorlichting rondom het
thema huiselijk geweld en kindermishandeling;

1
2

kst-28345-231
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 300 IV, nr. 29
Kamerstuk 28 345, nr. 183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

1

•
•

•
•

deskundigheidsbevordering van de betrokken professionals op de
eilanden;
het versterken van de hulpverlening en van de keten, waaronder het
inrichten van veilige opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld en
kindermishandeling. Hierbij hoort ook het versterken van de samenwerking tussen de hulpverlening en de justitiële partners;
het inrichten van een laagdrempelige meldstructuur om het melden
van huiselijk geweld en kindermishandeling mogelijk te maken;
een juridisch kader waarin bestaande wet- en regelgeving in Caribisch
Nederland met betrekking tot de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling in kaart wordt gebracht.

Op basis van deze prioriteiten is er in de afgelopen jaren veel gedaan en is
de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling op Bonaire, Saba
en St. Eustatius verbeterd. De komende jaren wordt in samenspraak met
de openbare lichamen en de ketenpartners gewerkt aan verdere verbetering. Hieronder licht ik eerst toe wat er tot nu toe is gerealiseerd.
Vervolgens zal ik ingaan op wat de komende periode zal gebeuren.
Stand van zaken aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
Juridische handreiking BES
In 2019 heeft mijn ministerie opdracht gegeven om het juridisch kader te
beschrijven dat geldt bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Caribisch Nederland. Het wettelijk kader is namelijk anders dan
in Europees Nederland. Deze juridische handreiking draagt bij aan de
kennis van professionals over de wettelijke bevoegdheden die zij hebben
in het kader van huiselijk geweld en kindermishandeling. Er zijn professionals van zowel de eilanden als de landen getraind, zodat de juridische
handreiking en het daarin opgenomen stappenplan voor het doen van een
melding lokaal kan worden toegepast en betekenis kan krijgen. In 2020 zal
de juridische handreiking vertaald worden in het Engels voor gebruik op
de Bovenwindse Eilanden.
Inter(ei)landelijke opvang
Een eiland is al gauw te klein voor bedreigde slachtoffers van huiselijk
geweld. De afstand tussen de (ei)landen binnen het Koninkrijk biedt
kansen voor het (tijdelijk) veiligstellen van ernstig bedreigde slachtoffers.
De precieze aantallen zijn niet geregistreerd, maar er zijn in de loop der
jaren incidenteel casussen geweest waarbij er gebruik is gemaakt van het
inter(ei)landelijke opvangen van slachtoffers van huiselijk geweld. De
wijze waarop dit geregeld wordt, is echter ad hoc, niet geformaliseerd en
veelal afhankelijk van de inzet van non-gouvernementele organisaties. De
betrokken partijen hebben aangegeven diverse knelpunten te ervaren bij
het regelen van zowel het vertrek, het elders plaatsen, als de terugkeer
van slachtoffers. In 2020 wordt daarom het plan inter(ei)landelijke opvang
verder uitgewerkt. In dit plan zal in 2020 het mogelijk gemaakt worden om
gestructureerd (vrouwelijke) slachtoffers van huiselijk geweld die in een
onveilige situatie zitten, op te vangen op een ander (ei)land dan het
(ei)land waar het slachtoffer woont. De pilot dient ook om meer inzicht te
krijgen in de werkbare elementen en obstakels van de inter(ei)landelijke
opvang. Er zal een kwartiermaker worden aangesteld die uitvoering zal
geven aan de pilot inter(ei)landelijke opvang. Er zijn door mijn ministerie
middelen beschikbaar gesteld voor deze pilot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

2

Project JenV huiselijk geweld
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) heeft tussen februari 2018
en juli 2019 een project gefinancierd op het gebied van huiselijk geweld.
Dit project is door Stichting Reclassering Caribisch Nederland uitgevoerd,
waarbij er met het Zorg- en Veiligheidshuis is samengewerkt. Binnen dit
project is er onder andere succesvol ingezet op deskundigheidsbevordering, bewustwording en verbetering van de ketensamenwerking.
Zorg- en veiligheidshuizen BES
De Ministeries van JenV, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en mijn ministerie hebben middelen
beschikbaar gesteld voor de inrichting van (vormen van) Zorg- en
Veiligheidshuizen voor de persoonsgerichte aanpak van multiproblematiek in Caribisch Nederland die aansluit bij de lokale situatie per eiland.
Casuïstiek waarin sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling is
in deze Zorg- en Veiligheidshuizen geprioriteerd. Op Bonaire heet dit het
Zorg- en Veiligheidshuis Bonaire, dat inmiddels vijf jaar bestaat. Saba
heeft sinds 2017 het Safety Team, dat zich specifiek richt op de aanpak van
huiselijk geweld en kindermishandeling. Op Sint Eustatius ligt de
gecoördineerde persoonsgerichte aanpak van multiproblematiek bij het
multidisciplinair overleg (MDO). De veiligheidshuisconstructies van St.
Eustatius en Bonaire werken op grond van een samenwerkings- en
privacyconvenant. Er wordt door de drie eilanden samengewerkt op het
gebied van uitwisseling van best practices, het gezamenlijk volgen van
trainingen en het gebruik van ICT-processen.
Bonaire
Preventie
Van november 2018 tot en met maart 2019 heeft er met behulp van een
subsidie van het Ministerie van JenV een bewustwordingscampagne
plaatsgevonden. De Reclassering heeft deze campagne vormgegeven in
samenwerking met onder andere de politie en het Openbaar Lichaam
Bonaire (OLB). Er zijn voorlichtingsfilmpjes ontwikkeld waarin verschillende vormen van huiselijk geweld en kindermishandeling aan bod zijn
gekomen. Deze filmpjes zijn onder andere via social mediakanalen
verspreid en door veel mensen bekeken, ook door inwoners van Saba en
Sint Eustatius. Bureau Slachtofferhulp (als onderdeel van de politie) heeft
gedurende de bewustwordingscampagne een toename geconstateerd in
het aantal meldingen van huiselijk geweld.
Stappenplan melden huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM)
Het OLB heeft in maart 2019 een programmamanager HGKM aangesteld
voor de uitvoering van het bestuursakkoord. In 2019 zijn de eerste stappen
ondernomen tot het introduceren van het stappenplan melden HGKM uit
de juridische handreiking BES. Het OLB biedt vanaf eind 2019 structureel
trainingen aan door lokale trainers aan ketenpartners in de zorg en
hulpverlening, waaronder het ziekenhuis en Mental Health Caribbean. De
focus ligt op het zorgvuldig handelen van beroepskrachten richting
slachtoffers en plegers, het leren signaleren en het handelen vanuit het
stappenplan melden HGKM, conform de geldende wetgeving wat
beschreven staat in de juridische handreiking. Het OLB gaat in 2020
opnieuw een bewustwordingscampagne starten specifiek gericht op de
meldstructuur van huiselijk geweld en kindermishandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

3

Advies- en meldpunt HGKM
In 2018 heeft het OLB samen met de keten een implementatieplan
opgesteld voor een meldstructuur. Het OLB is in 2019 gestart met het
opzetten van een advies- en meldpunt. Het meldpunt wordt bemand door
meldpuntfunctionarissen (die de eerste melding aannemen) en aandachtsfunctionarissen (die met name de begeleiding op zich nemen). Deze
functionarissen zijn geleverd door diverse ketenpartners. In 2020 zal er
ook werving plaatsvinden van personeel dat geheel in dienst is bij het
meldpunt om de continuïteit te garanderen.
Opvang van slachtoffers
In het laatste kwartaal van 2019 is er op Bonaire een vrouwenopvang in
gebruik genomen. De vrouwenopvang is ondergebracht bij Stichting
Krusada. Ter ondersteuning bij het opzetten van deze opvang is er een
twinning ontwikkeld met de Europees Nederlandse Stichting Kadera.
Hiervoor zijn vanuit mijn ministerie extra middelen ingezet. Binnen de
opvang zijn er 10 appartementen beschikbaar met daarnaast 2 spreekkamers en een centrale ontmoetingsruimte met keuken. De opvang biedt
een tijdelijke/crisis opvangmogelijkheid aan vrouwen met of zonder
kinderen, waarbij er in samenwerking met ketenorganisaties een
professioneel hulpverleningsplan wordt aangeboden. De vrouwen uit de
doelgroep bevinden zich in schrijnende situaties en hebben acuut
veiligheid en steun nodig. Vooralsnog zijn er vijf appartementen operationeel en zijn er vijf vrouwen geplaatst, waarvan vier met hun kinderen.
Per april 2020 zijn alle appartementen operationeel.
Saba en Sint Eustatius
Preventie
Sint Eustatius en Saba zijn kleine gemeenschappen, waar niet gesproken
wordt over wat er achter de voordeur speelt. Deze «stilte» belemmert het
vroegtijdig aanpakken van relationele problemen. Bovendien blijft het
spreken met iemand buiten de familie- of vriendenkring over privézaken
een worsteling voor een groot deel van de gemeenschap. Tegelijkertijd is
de kleinschaligheid van de eilanden een kracht die ingezet wordt in de
samenwerking binnen de keten. Beide eilanden hebben zich de afgelopen
jaren ingespannen om huiselijk geweld en kindermishandeling uit de
taboesfeer te halen.
Het Openbaar Lichaam Saba (OLS) heeft een Domestic Violence Platform
(DVP) ingericht met meerdere ketenpartners vanuit de zorg- en hulpverleningsketen, dat zich inzet op bewustwording onder de bevolking en
professionals. Het DVP doet dit via diverse bewustwordingscampagnes
over het onderwerp huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij iedere
bewustwordingscampagne wordt benoemd wie in het platform
deelneemt, welke taken ze hebben en waarvoor ze benaderd kunnen
worden. Er is hierin een positieve ontwikkeling zichtbaar, waarbij meer
slachtoffers zich melden en om informatie vragen.
Het Openbaar Lichaam Sint Eustatius (OLE) is in 2018 gestart met een
bewustwordingscampagne onder de naam «Dare2Care Stop Domestic
Violence» die via diverse kanalen, zoals sociale media, evenementen en
activiteiten bewustwording heeft gecreëerd bij inwoners en professionals.
In 2020 worden de bestaande bewustwordingscampagnes uitgebreid en
worden er nieuwe campagnes gestart in samenwerking met diverse
ketenpartners. Dit om een gezamenlijk draagvlak te creëren op het gebied
van preventie en signaleren. Daarnaast is ingezet om het signaleren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

4

huiselijk geweld en kindermishandeling door bijvoorbeeld docenten en
verpleegkundigen te verbeteren door een training «trauma-signalering»
aan te bieden. Om dit alles te coördineren is er bij het OLE een coördinator huiselijk geweld en kinderrechten aangesteld.
Stappenplan melden huiselijk geweld en kindermishandeling (HGKM)
In samenhang met de start van het meldpunt (zie hieronder) wordt het
stappenplan melden HGKM gefaseerd uitgerold door OLS. OLE start met
het implementeren van het stappenplan HGKM zodra de Engelse vertaling
van de juridische handreiking beschikbaar is.
Advies- en meldpunt HGKM
OLS heeft een telefoonnummer voor huiselijk geweld en kindermishandeling beschikbaar gesteld dat bij de inwoners onder de aandacht wordt
gebracht via iedere bewustwordingscampagne. Op dit moment wordt dit
meldpunt bemand door de coördinator huiselijk geweld. OLE heeft een
plan voor een advies- en meldpunt geschreven, maar dit plan kan nog niet
in uitvoering worden genomen vanwege het gebrek aan (geschikt)
personeel. Daarom wordt er op dit moment gekeken naar een mogelijke
samenwerking tussen Sint Eustatius en Saba voor het inrichten van een
meldpunt.
Opvang huiselijk geweldslachtoffers
Vanaf de start van het bestuursakkoord worden commerciële verblijfplekken zoals hotelkamers en appartementen ingezet om slachtoffers van
huiselijk geweld tijdelijk op te vangen. OLE en OLS werken daarnaast
samen met de opvang op Bonaire en met opvangorganisaties in Sint
Maarten en in Nederland. OLE en OLS zijn samen met mijn ministerie
gestart met een haalbaarheidsonderzoek naar een opvangmogelijkheid op
de eilanden zelf.
Extra aandacht ten tijde van coronacrisis
De inperkende maatregelen gericht tegen de verspreiding van het
Covid-19-virus kunnen leiden tot extra spanningen. Op dit moment wordt
er geen toename aan meldingen geconstateerd ten aanzien van huiselijk
geweld en kindermishandeling op de BES-eilanden. Toch hebben de
openbare lichamen verschillende maatregelen genomen gericht op de
kwetsbare groepen in de samenlevingen. Zo kent elk eiland nu
werkgroepen maatregelen Corona met vertegenwoordigers van onder
andere het openbaar lichaam, de plaatselijke zorg- en hulpverleningsorganisaties en de politie. De werkgroepen monitoren de kwetsbare gezinnen
en personen. Zo is er zicht op de hulpvragen die spelen en welke
hulpverleningsorganisatie regie heeft.
Verder biedt elk openbaar lichaam via verschillende media voorlichting en
tips over bijvoorbeeld omgaan met stress in deze periode van lock down.
En zijn er dan wel per telefoon dan wel per mail mogelijkheden gecreëerd
voor inwoners om het openbaar lichaam te benaderen met vragen, zoals
om hulp of financiële steun.
Andere maatregelen die het risico op huiselijk geweld en kindermishandeling terugdringen, zijn op Bonaire de ondersteuning van 600
huishoudens waarvan 400 gezinnen met kinderen met voedselpakketten.
Voor een groep kinderen uit gezinnen die bekend zijn met huiselijk geweld
en kindermishandeling, is dagopvang beschikbaar. Ook zal het Centrum
voor Jeugd en Gezin op Bonaire starten met een spoed preventieprogramma gericht op huiselijk geweld en kindermishandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

5

Extra maatregelen op St. Eustatius zijn een hulplijn via email die in
samenwerking met de Kindertelefoon Aruba is opgezet voor kinderen en
jongvolwassenen tot 25 jaar waar zij terecht kunnen met hun vragen en
zorgen. Daarnaast heeft OLE in samenspraak met de scholen extra
aandacht voor kwetsbare kinderen. Het OLE zet waar nodig hulp in. Verder
werkt OLE aan een plan om samen met de kerkelijk leiders de bevolking te
informeren over het bespreekbaar maken van huiselijk geweld en
kindermishandeling ten tijde van en na het beëindigen van de lock down.
Op Saba is de maatschappelijk werker van OLE beschikbaar en inzetbaar
bij hulpvragen. Vanwege het jaarlijkse orkaanseizoen zijn de Bovenwindse
eilanden niet onbekend met noodmaatregelen die contact tussen de
inwoners onderling inperken. Organisaties zoals Jeugdzorg en Gezinsvoogdij CN zijn ervaren in het vormgeven van begeleiding per telefoon of
via videobellen.
Vanuit VWS is er nauw contact met de coördinatoren huiselijk geweld en
kindermishandeling van de BES-eilanden voor afstemming en uitwisseling van best practices. Ook is er een oproep uitgedaan aan de
samenleving om in deze periode waarin er vanuit de professionals minder
zicht is op kinderen, naar elkaar om te zien en bij zorgen contact op te
nemen met Jeugdzorg en Gezinsvoogdij CN.
Wetgeving rondom huiselijk geweld en kindermishandeling
Aanpassing BW BES
In de brief aan uw Kamer aangaande het Wetgevingsprogramma
Modernisering personen- en familierecht is door de Minister voor
Rechtsbescherming op 16 december 2019 aangegeven dat beoogd wordt
het wetsontwerp tot wijziging van boek 1 van het Burgerlijk Wetboek op
de BES-eilanden in de tweede helft van 2020 in te dienen (Kamerstuk
33 836, nr. 50). Het wetsontwerp heeft als doel om, in samenspraak met de
openbare lichamen, geestelijk geweld, lichamelijk geweld of andere
vernederende behandeling in de opvoeding in Caribisch Nederland te
verbieden. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van het lid
Van der Graaf c.s.
Wet tijdelijk huisverbod
Invoering van de Wet tijdelijk huisverbod kan mogelijk bijdragen aan de
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Caribisch
Nederland. In Europees Nederland is een meerjarig voorbereidingstraject
uitgevoerd, alvorens de Wet tijdelijk huisverbod van kracht ging. Tijdens
dit traject is onder andere een uitvoeringsadvies opgesteld en zijn er pilots
(in vrijwillig kader) uitgevoerd. Aan de openbare lichamen is eind 2018
door het Ministerie van JenV voorgesteld om op dezelfde wijze invoering
van de Wet tijdelijk huisverbod voor te bereiden en met de openbare
lichamen gezamenlijk een uitvoeringsadvies op te stellen. Het Ministerie
van JenV zal bij de openbare lichamen om een spoedige reactie op dit
voorstel vragen.
Overige wetgeving
In Europees Nederland is de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling onder andere formeel verankerd in de Jeugdwet, de Wet
Maatschappelijke Ondersteuning en het Besluit verplichte meldcode. Deze
regelgeving is niet van toepassing in Caribisch Nederland. Desondanks
zijn er door de openbare lichamen en het Rijk in de afgelopen jaren
diverse mogelijkheden gezocht en gevonden voor het starten van
hulpverlening, opvangmogelijkheden en overlegvormen om huiselijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

6

geweld en kindermishandeling aan te pakken in Caribisch Nederland. Het
ontbreken van een wettelijk kader heeft een zekere ruimte geboden om uit
te zoeken wat past binnen de Caribische context van de eilanden, waarbij
kleinschaligheid en taboes rondom het onderwerp huiselijk geweld en
kindermishandeling een belangrijke rol spelen. Op grond van de stappen
die er tot nu zijn gezet, zal mijn ministerie samen met het Ministerie van
JenV in 2020 een analyse maken van de wijze waarop en de mate waarin
de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling verder van een
wettelijke basis wordt voorzien.
Nieuw programma vanaf 2021
Het Bestuursakkoord huiselijk geweld en kindermishandeling 2017–2020
heeft geleid tot een verbeterde aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling in Caribisch Nederland. Maar we zijn er nog niet. Verschillende
schakels zijn net ingericht en verdienen nog nadere uitwerking en
verbetering. In 2020 zal er door mijn ministerie en de openbare lichamen
worden geïnventariseerd wat er nog nodig is om de aanpak van huiselijk
geweld en kindermishandeling in overeenstemming te brengen met het
Verdrag van Istanbul. Waar nodig wordt nauw samengewerkt met het
Ministerie van Justitie en Veiligheid. Vanuit die inventarisatie zal het
vervolg op het huidige bestuursakkoord worden vormgegeven.
Continuering in de vorm van een bestuursakkoord om gezamenlijk verder
te werken aan een aanpak tegen huiselijk geweld en kindermishandeling
heeft mijn voorkeur.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 345, nr. 231

7