EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 1.3.2017
COM(2017) 2025 final

WITBOEK
OVER DE TOEKOMST VAN EUROPA
Beschouwingen en scenario's voor de EU27 tegen 2025

NL

NL

WITBOEK OVER DE TOEKOMST VAN EUROPA

Beschouwingen en scenario's voor de EU27 tegen 2025
1. Inleiding
Generaties lang was Europa de toekomst.
Het verhaal van Europa begint met twee visionaire politici, Altiero Spinelli en Ernesto Rossi, die in de Tweede
Wereldoorlog om politieke redenen op het eiland Ventotene werden gevangengezet door een fascistisch regime.
In hun manifest voor een vrij en verbonden Europa schetsen zij het beeld van een plaats waar medestanders en
tegenstanders elkaar ontmoeten om de spoken van het oude Europa voor altijd te bezweren.
Geïnspireerd door die droom van een vreedzame, gezamenlijke toekomst beginnen de stichters van de EU, zestig jaar
geleden, aan een unieke en ambitieuze reis op weg naar Europese integratie. Conflicten, zo spreken ze af, worden
voortaan beslecht aan de onderhandelingstafel in plaats van op het slagveld. De gewapende macht wordt ingeruild
voor de macht van de wet. Door de deur open te zetten voor andere landen, herenigen ze Europa en maken ze ons
sterker.
Als gevolg hiervan kent het eeuwenlang geteisterde Europa inmiddels zeven decennia vrede en is het uitgegroeid
tot een Unie van 500 miljoen burgers die in vrijheid leven in een van 's werelds meest welvarende economieën. De
beelden van gevechten in de loopgraven en de velden van Verdun, of van een continent verscheurd door het
IJzeren Gordijn en de Berlijnse Muur, zijn vervangen door die van een Unie die in een onrustige wereld opvalt als
baken van vrede en stabiliteit.
De offers die de vorige generaties hebben gebracht, mogen nooit worden vergeten. Menselijke waardigheid,
vrijheid en democratie zijn één voor één een hard bevochten goed dat we nooit en te nimmer mogen opgeven.
Zelfs als het belang van vrede tegenwoordig niet door alle Europeanen even hoog wordt ingeschat als door
hun ouders of grootouders, blijven deze kernwaarden ons verbinden.
De EU is uitgegroeid tot een ruimte van vier miljoen vierkante kilometer, waar Europeanen zich kunnen
onderdompelen in een unieke diversiteit op het gebied van cultuur, ideeën en tradities. Waar zij over de grenzen
heen banden voor het leven smeden met andere Europeanen en kunnen reizen, studeren en werken zonder geld
te moeten wisselen. Waar de rechtsstaat de wet van de ijzeren vuist heeft verdrongen. Waar gelijkheid een
waarde is waarover niet alleen wordt gepraat, maar waarvoor nog steeds wordt gevochten.
Ondanks dit alles vinden veel Europeanen dat de Unie te ver van hun bed staat of juist te diep ingrijpt in hun
dagelijkse leven. Anderen hebben twijfels bij de toegevoegde waarde van de Unie en vragen zich af hoe Europa
hun levensstandaard verbetert. En voor een te grote groep is de EU tekortgeschoten toen ze af te rekenen kreeg
met haar zwaarste financiële, economische en sociale crisis in de naoorlogse geschiedenis.
De uitdagingen die op Europa afkomen worden er niet minder op. De economie is na de mondiale financiële
crisis aan een inhaalbeweging bezig, maar de resultaten daarvan zijn nog niet overal even voelbaar. De
destabilisatie in bepaalde delen van het nabuurschap van Europa heeft de grootste vluchtelingencrisis sinds de
Tweede Wereldoorlog veroorzaakt. Terroristische aanslagen hebben onze steden in hun hart geraakt. Nieuwe
mondiale machten staan op terwijl oude zich voor nieuwe feiten geplaatst zien. En vorig jaar heeft één van onze
lidstaten voor uittreding uit de Unie gestemd.
De huidige situatie hoeft de toekomstkansen voor Europa niet per definitie te beperken. Meer dan eens heeft een
crisis of een valse start de opbouw van de Unie een nieuw elan gegeven. Sinds de Europese
Defensiegemeenschap, die in de jaren 50 nooit van de grond is gekomen, de wisselkoersschokken van de jaren 70
en de afgebroken toetredingen en afwijzende referenda in recentere decennia heeft Europa keer na keer aan een
kruispunt gestaan en zich keer na keer aangepast en verder ontwikkeld.
In de afgelopen 25 jaar heeft de Unie op grond van de Verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice een
2

diepgaande hervorming en transformatie ondergaan, wat des te opmerkelijker is als men bedenkt dat zij haar
omvang meer dan verdubbelde. Met het Verdrag van Lissabon, en het tien jaar durende debat dat eraan
voorafging, is een nieuw hoofdstuk in het verhaal van de Europese integratie begonnen, met mogelijkheden die
vooralsnog niet zijn uitgeput.
Net zomin als de vorige generaties mogen wij ons laten leiden door nostalgie of kortetermijndenken. Ons
antwoord op de taken die voor ons liggen, moet gebaseerd zijn op een gemeenschappelijke visie en de gedeelde
overtuiging dat wat we samen doen, ook voor ieder afzonderlijk beter is.
Wanneer de staatshoofden en regeringsleiders van 27 lidstaten in Rome samenkomen ter gelegenheid van de
zestigste verjaardag van ons gemeenschappelijke project, moeten we vooruitblikken.
Dit witboek gaat in op de drijvende krachten die het veranderingsproces de komende tien jaar gestalte zullen
geven, en op een aantal scenario's voor de manier waarop Europa in de periode tot 2025 zou kunnen evolueren.
Het geeft daarmee de aanzet tot een debat dat ons moet helpen gericht na te denken over nieuwe antwoorden op
een oude vraag:
Welke toekomst willen we voor onszelf, onze kinderen en onze Unie?

2. De drijvende krachten voor de toekomst van Europa
EEN VERANDEREND EUROPA IN EEN WERELD IN ONTWIKKELING
Wereldwijd heeft Europa de grootste eengemaakte markt en de op een na meest gebruikte munt. Het is de grootste
handelsmacht en de belangrijkste donor van ontwikkelingshulp en humanitaire hulp. Mede dankzij Horizon 2020,
het meest omvangrijke multinationale onderzoeksprogramma ter wereld, neemt Europa het voortouw op het
gebied van innovatie. Europa's diplomatie legt gewicht in de schaal en draagt bij tot de mondiale veiligheid en
duurzaamheid – getuige de historische afspraak met Iran over zijn kernprogramma, en de voortrekkersrol van de
EU bij de Klimaatovereenkomst van Parijs en de vaststelling van de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2030
door de Verenigde Naties. Deze invloed wordt nog versterkt door onze nauwe samenwerking met de NAVO en
onze actieve bijdrage in de Raad van Europa.
Europa is aantrekkelijk voor veel van zijn partners. Hoewel op korte termijn geen verdere toetreding tot de EU
wordt verwacht, is het perspectief daarop een krachtige stimulans voor stabiliteit en veiligheid aan onze grenzen.
De EU werkt actief samen met haar oostelijke en zuidelijke nabuurschap. Als gevolg van ons versterkte
partnerschap met Oekraïne en de brede samenwerking met onze Afrikaanse partners is de rol van Europa als
positieve mondiale speler belangrijker dan ooit.
Die status kan echter niet verhullen dat het belang van Europa in de wereld afneemt naarmate dat van andere
delen van de wereld groeit. In 2060 zal het aandeel van Europa in de wereldbevolking – dat in 1900 circa 25 %
bedroeg – gekrompen zijn tot minder dan 5 % en zal geen enkele lidstaat meer dan 1 % van de wereldbevolking
tellen.
Verwacht wordt dat ook de economische macht van Europa in relatieve termen zal afnemen, van circa 22 %
van het mondiale bbp vandaag tot een stuk minder dan 20 % in 2030. De snel toenemende invloed van de
opkomende economieën maakt nog scherper duidelijk hoe belangrijk het voor Europa is met één stem te
spreken en het collectieve gewicht van zijn samenstellende delen aan te wenden.
De opbouw van het leger aan onze oostelijke grenzen, oorlog en terrorisme in het Midden-Oosten en Afrika en
de toenemende militarisering wereldwijd vormen een prangende illustratie van de toenemende spanningen op
wereldvlak. Nooit eerder was het van dermate cruciaal belang na te denken over bestrijdings-, reactie- en
beschermingsmaatregelen tegen dreigingen, van grootschalige cyberaanvallen tot meer traditionele vormen van
agressie. De NAVO zal blijven instaan voor de "harde" veiligheid van de meeste EU-lidstaten, maar Europa mag
niet naïef zijn en moet zijn veiligheid in eigen hand nemen. Een "zachte macht" is niet meer krachtig genoeg, als
geweld de overhand kan krijgen op regels.
Hoewel de wereld nog nooit zo klein en goed verbonden is geweest, heeft de terugkeer van het isolationisme de
toekomst van de internationale handel en het multilateralisme ter discussie gesteld. Europa's welvaart en
vermogen om op het wereldtoneel vast te houden aan onze waarden, zullen als vanouds worden bepaald door
3

zijn openheid en sterke banden met zijn partners. Dit neemt echter niet weg dat het een steeds grotere uitdaging
zal worden om op te komen voor vrije en vooruitstrevende handel, en om de globalisering zo vorm te geven dat
iedereen er baat bij heeft.

EEN GRONDIG VERANDERDE ECONOMIE EN SAMENLEVING
De mondiale financiële en economische crisis die in 2008 in de Verenigde Staten is ontstaan, heeft Europa op
zijn grondvesten doen daveren. Vastberaden ingrijpen heeft de EU-economie inmiddels weer een stabiele basis
gegeven, met een werkloosheid die is gedaald tot het laagste peil sinds de "grote recessie". Desondanks zijn de
resultaten van het herstel nog steeds ongelijk verdeeld over de samenleving en de regio's. Het aanpakken van
de gevolgen van de crisis, gaande van langetermijnwerkloosheid tot een hoge openbare en particuliere schuld
in talrijke delen van Europa, blijft een dringende prioriteit.
Deze uitdaging is met name acuut voor de jongere generatie. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog
bestaat er een reëel risico dat de huidige generatie jongvolwassenen het minder goed zal hebben dan haar
ouders. Europa kan zich niet veroorloven de best opgeleide leeftijdsgroep die het ooit heeft gehad, te verliezen
en zijn toekomst in gevaar te laten brengen door ongelijkheid tussen generaties.
Deze ontwikkelingen hebben twijfel gezaaid over de sociale markteconomie van de EU. De vraag wordt
geopperd of zij in staat zal zijn haar belofte niemand uit de boot te laten vallen en elke volgende generatie een
welvarender leven te bezorgen, in te lossen. Dit is in het bijzonder sterk ervaren in de eurozone en heeft
onderstreept dat er behoefte is aan vervollediging van de economische en monetaire unie en grotere
convergentie van de economische en sociale prestaties. Het streven naar een meer inclusieve, concurrerende,
veerkrachtige en toekomstbestendige Europese economie zal er de komende jaren niet eenvoudiger op worden.
Europa veroudert in een snel tempo en de levensverwachting stijgt naar ongeziene niveaus. Met een mediane
leeftijd van 45 zal Europa in 2030 de "oudste" regio ter wereld zijn. Nieuwe gezinsstructuren, een veranderende
bevolking, de verstedelijking en de diversifiëring van de arbeidsvormen beïnvloeden de sociale cohesie. In één
generatie heeft de gemiddelde Europese werknemer een baan voor het leven ingeruild voor meer dan tien
banen in de loop van zijn actieve leven. Er zijn meer vrouwen aan het werk dan ooit tevoren, maar van echte
gendergelijkheid zal pas sprake zijn als een aantal hardnekkige barrières worden geslecht. Om aan de krimp van
het actieve segment van zijn bevolking het hoofd te bieden, zal Europa al haar talenten optimaal moeten
benutten.
De stelsels ter ondersteuning van de welvaartsstaat waarover Europa reeds beschikt, behoren tot de meest
geavanceerde ter wereld en kunnen oplossingen bieden voor maatschappelijke uitdagingen overal ter wereld. Op
wetenschappelijk vlak is Europa voortrekker in het mondiale onderzoek op het gebied van de aanpak van
gezondheidsproblemen, zoals de ziekte van Alzheimer. De socialebeschermingsstelsels zijn echter aan een
grondige modernisering toe, wil men dat ze betaalbaar blijven en gelijke tred houden met nieuwe ontwikkelingen
op het gebied van demografie en werk.
Dit is des te belangrijker gezien de vérstrekkende digitalisering van de samenleving, die nu al de grenzen doet
vervagen tussen werknemers en zelfstandigen, goederen en diensten, consumenten en producenten. Een groot
aantal van de huidige beroepen bestond tien jaar geleden nog niet. De komende jaren zullen er nog talrijke
bijkomen. De meeste kinderen die vandaag aan de basisschool beginnen, zullen later waarschijnlijk een beroep
uitoefenen dat nu nog niet bestaat. De toename van het technologiegebruik en de automatisering zal gevolgen
hebben voor elk beroep en elke sector. Om de nieuwe kansen optimaal te benutten en eventuele negatieve
effecten ervan te beperken, zal massaal moeten worden geïnvesteerd in vaardigheden en moeten
onderwijssystemen en systemen voor levenslang leren opnieuw uitgevonden worden. De veranderingen in de
arbeidswereld zullen bovendien moeten worden geflankeerd door nieuwe sociale rechten.
Terzelfder tijd heeft Europa de ambitie zijn economie verregaand koolstofarm te maken en schadelijke emissies te
reduceren. En we zullen ons moeten blijven aanpassen aan de groeiende klimaat- en milieuproblemen. Onze
bedrijven, steden en huishoudens zullen hun manier van functioneren en hun stroomvoorziening moeten
veranderen. Wij zijn reeds koploper op het gebied van "slimme steden", het efficiënte gebruik van natuurlijke
hulpbronnen en inzake de wereldwijde strijd tegen de klimaatverandering. Onze ondernemingen hebben, mondiaal
bekeken, 40 % van alle patenten voor hernieuwbare energietechnologieën in handen. Een van onze grootste
uitdagingen zal erin bestaan innovatieve oplossingen ingang te doen vinden op de markt, in particuliere woningen
en in het buitenland.
4

VEILIGHEID EN GRENZEN: VERSCHERPTE DREIGINGEN EN BEZORGDHEID
In een wereld vol wrijving en verdeeldheid is de mate van vrijheid en stabiliteit die de Europese burgers in
Europa genieten, opmerkelijk. Van de 25 vreedzaamste landen ter wereld behoren er 15 tot de EU. De recente
terroristische aanslagen hebben echter een schokgolf door onze samenleving gejaagd die nog steeds nazindert.
Naarmate het onderscheid tussen interne en externe dreigingen steeds vager wordt, gaan mensen anders
aankijken tegen thema's als persoonlijke veiligheid en grenzen. Paradoxaal genoeg gebeurt dit in een periode
waarin internationaal reizen voor werk of ontspanning gemakkelijker en comfortabeler is geworden dan ooit
tevoren.
De druk om te migreren zal toenemen. Uit verschillende delen van de wereld zullen migranten toestromen
naarmate de gevolgen van de bevolkingstoename, grootschalige spanningen en de klimaatverandering voelbaar
worden. De vluchtelingencrisis, tijdens welke in 2015 1,2 miljoen mensen naar Europa zijn gekomen, heeft een
omvang aangenomen die ongekend is sinds de Tweede Wereldoorlog. Als gevolg hiervan is een heftig debat
ontstaan over solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid tussen de lidstaten en is de bredere kwestie van de
toekomst van het grensbeheer en het vrije verkeer in Europa weer aan de orde gesteld.
Voor de 1,7 miljoen Europeanen die dagelijks naar een andere lidstaat forenzen en voor de honderden miljoenen die
jaarlijks voor familieaangelegenheden, ontspanning of zaken door Europa reizen, behoren grenzen tot het verleden. Als
gevolg van de recente crises zijn echter voor het eerst sinds – een generatie geleden – muren werden neergehaald,
tijdelijk weer controles ingevoerd aan bepaalde Europese binnengrenzen.

VERTROUWEN EN LEGITIMITEIT OP DE HELLING
De veranderingen in de wereld en het breed gedeelde reële gevoel van onveiligheid hebben geleid tot toenemende
onvrede met traditionele politiek en instellingen op alle niveaus. Deze onvrede uit zich vaak als onverschilligheid
en wantrouwen tegenover het optreden van de overheid. Het creëert bovendien een vacuüm dat zich al te
makkelijk laat opvullen met populistische en nationalistische retoriek.
De gewoonte "Brussel" de schuld te geven van problemen en thuis de eer op te strijken voor successen, de eigen
verantwoordelijkheid voor gemeenschappelijke beslissingen van zich af te schuiven en met een beschuldigende
vinger naar anderen te wijzen, is al schadelijk gebleken. Europeanen zijn niet immuun voor dergelijke aperte
tekenen van tweedracht.
De steun voor het Europese project is nog steeds groot, maar niet meer onvoorwaardelijk. Ruim twee derde van
de Europeanen vindt dat de EU stabiliteit biedt in een onrustige wereld. Meer dan 80 % staat achter de vier
basisvrijheden van de EU. De gemeenschappelijke munt kan op de steun van 70 % van de burgers in de eurozone
rekenen. Niettemin slinkt het vertrouwen van de burger in de EU, net als in de nationale overheden. Ongeveer
een derde van de burgers heeft vandaag vertrouwen in de EU, tegenover circa de helft tien jaar geleden.
Het dichten van de kloof tussen beloven en doen vereist een niet-aflatende inspanning. De EU-constructie is
namelijk niet gemakkelijk te begrijpen, omdat het Europese niveau en het lidstaatniveau erin worden gecombineerd.
Er wordt onvoldoende uitgelegd wie wat doet, en de positieve rol van de EU in het dagelijkse leven blijft
onderbelicht als op lokaal niveau niet wordt uitgelegd hoe de vork in de steel zit. De gemeenschap is er zich niet
altijd van bewust dat het landbouwbedrijf verderop, haar transportnetwerk of universiteit deels door de EU wordt
gefinancierd.
Bovendien staan de verwachtingen niet in verhouding tot de capaciteit van de EU hieraan te voldoen. Neem
bijvoorbeeld de jeugdwerkloosheid. De EU mag dan talrijke toppen en nuttige steunmaatregelen aan dit probleem
hebben gewijd, de betrokken instrumenten en bevoegdheden blijven in handen van de nationale, regionale en
lokale overheden. De middelen die het Europese niveau op het sociale vlak kan inzetten, bedragen slechts 0,3 %
van wat de lidstaten in totaal op sociaal vlak uitgeven.
De taak het vertrouwen te herstellen, een consensus tot stand te brengen en mensen het gevoel te geven
dat ze erbij horen, is des te moeilijker in een tijdperk waarin zoveel informatie voor het grijpen ligt dat men
door de bomen het bos soms niet meer ziet. De nieuwscyclus draait sneller dan ooit, 24 uur per dag en
zeven dagen in de week, waardoor het moeilijker dan ooit is geworden het nieuws bij te houden en erop te
5

reageren. Per dag worden tegenwoordig meer twitterberichten verstuurd dan tien jaar geleden in een
volledig jaar. In 2018 zal ongeveer een derde van de wereldbevolking gebruikmaken van
socialemedianetwerken, tegenover minder dan een miljoen mensen in 2010.
Deze trends zullen alleen maar versnellen en het functioneren van de democratie blijven veranderen. Dit schept
nieuwe kansen om het publieke debat te stimuleren en de Europeanen meer bij de zaak te betrekken. Het is
voor Europa en zijn lidstaten echter zaak sneller contact te leggen met de burger, meer verantwoording af te
leggen en zowel beter als sneller waar te maken wat collectief is afgesproken.

6

3. Vijf scenario’s voor Europa tegen 2025
De ingrijpende veranderingen die Europa doormaakt, zijn grotendeels onvermijdelijk en onomkeerbaar. Andere
zijn moeilijker te voorspellen en zullen onverwachts komen. Europa kan de zaken ondergaan of mee aan het roer
staan. Het moment om te kiezen is aangebroken.
De in dit witboek gepresenteerde vijf scenario’s moeten helpen een debat over de toekomst van Europa in goede
banen te leiden. Aan de hand van enkele sprekende voorbeelden verschaffen zij een vooruitblik op hoe de Unie er
in 2025, afhankelijk van de gemaakte keuzes, zou kunnen uitzien.
Het uitgangspunt van elk van de scenario’s is dat de 27 lidstaten als een Unie samen progressie maken.
Deze scenario’s zijn illustratief, bedoeld om de gedachten te prikkelen. Het zijn geen volledig uitgeschreven
blauwdrukken of beleidsvoorschriften. Daarom worden er ook geen institutionele methoden of procedures in
vermeld: het functionele primeert, het formele aspect volgt.
Het debat over de toekomst van Europa verzandt te vaak in zwart-witdenken, in een keuze voor meer of minder Europa.
Dat is een misleidende en te eenvoudige voorstelling van zaken. De hier belichte mogelijkheden variëren van een status
quo, over een verandering van ambitie en prioriteiten, tot een partiële of collectieve sprong voorwaarts. Er zijn heel wat
overlappingen tussen de verschillende scenario’s en zij sluiten elkaar dus niet wederzijds uit; ook zijn er andere denkbaar.
Wat uiteindelijk uit de bus komt, zal ongetwijfeld verschillen van de hier beschreven scenario’s. De EU27 zal
gezamenlijk beslissen welke combinatie van onderdelen van de vijf scenario’s naar haar mening het best geschikt is
om ons project in het belang van onze burgers vooruit te helpen.

7

Scenario 1: Op dezelfde voet doorgaan
DE EUROPESE UNIE FOCUST OP RESULTATEN BOEKEN MET HAAR POSITIEVE HERVORMINGSAGENDA.
Waarom en hoe?
In een scenario waarin de EU aan haar koers vasthoudt, concentreert zij zich op het uitvoeren en verfijnen van
haar huidige hervormingsagenda, in de geest van de mededeling van de Commissie - Een nieuwe start voor
Europa - van 2014 en de Verklaring van Bratislava die door alle 27 lidstaten in 2016 is onderschreven. De
prioriteiten worden regelmatig bijgesteld, problemen worden aangepakt naarmate ze zich voordoen en worden
navenant vertaald in nieuwe wet- en regelgeving.
Het resultaat is dat de lidstaten en de instellingen van de EU een gezamenlijke agenda uitvoeren. De snelheid
waarmee besluiten worden genomen om collectieve langetermijnprioriteiten te verwezenlijken, is afhankelijk van
het overbruggen van verschillen van inzicht. Er wordt stelselmatig gecontroleerd of wetten en regels van de EU
hun doel niet voorbijschieten. Achterhaalde wetgeving wordt ingetrokken.
Tegen de horizon 2025 betekent dit:
De EU blijft zich toespitsen op banen, groei en investeringen en doet dat door de interne markt verder uit te
bouwen en meer te investeren in digitale, vervoers- en energie-infrastructuur.
Het functioneren van de eenheidsmunt wordt stapsgewijze verbeterd om voor groei te zorgen en schokken,
binnenlands of over de grenzen heen, te voorkomen. Er worden verdere stappen gezet om het financieel
toezicht te versterken, de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te verzekeren en de kapitaalmarkten te
ontwikkelen om de reële economie te financieren.
De hervorming door de Commissie van de voorschriften voor staatssteun leidt ertoe dat 90 % van alle
staatssteun wordt beheerd door nationale, regionale en lokale overheden.
De strijd tegen terreur wordt opgevoerd in lijn met de bereidheid van nationale autoriteiten om inlichtingen
met elkaar te delen. Er wordt op defensiegebied nauwer samengewerkt wat betreft onderzoek, industrie en
plaatsing van opdrachten. De lidstaten besluiten bepaalde defensiemiddelen samen te voegen en de financiële
solidariteit voor buitenlandse EU-missies op te voeren.
Inzake buitenlands beleid wordt er meer met één stem gesproken. De EU27 streeft actief naar handelsakkoorden
met partners overal ter wereld, precies zoals nu het geval is. Het beheer van de buitengrenzen is primair de
verantwoordelijkheid van de afzonderlijke landen, maar er wordt nauwer samengewerkt dankzij de operationele
steun van de Europese grens- en kustwacht. Het grensbeheer moet voortdurend worden verbeterd om het hoofd
te bieden aan nieuwe uitdagingen, anders zullen sommige landen willen vasthouden aan doelgerichte controles aan
de binnengrenzen.
De EU27 is bij machte de internationale agenda op een aantal gebieden zoals klimaat, financiële stabiliteit en
duurzame ontwikkeling, op positieve wijze vorm te geven.

Voor- en nadelen:
De positieve agenda, die berust op een gemeenschappelijke doelstelling, blijft concrete resultaten opleveren. De
rechten van de burgers die van het EU-recht afgeleid zijn, worden gehandhaafd. De eenheid van de EU27
wordt bewaard, maar kan bij belangrijke meningsverschillen op de proef worden gesteld. Alleen als de
collectieve wil er is om samen zaken die ertoe doen aan te pakken, zal men de kloof kunnen dichten tussen de
op papier gedane beloften en de verwachtingen van de burger.
8

Politiek overzicht
INTERNE
MARKT
& HANDEL

ECON. &
MONETAIRE
UNIE

De interne
markt wordt
versterkt, met
inbegrip van de
digitale en
energiesector;
de EU27 zet in
op vooruitstrevende
handelsakkoorden

Geleidelijke
vooruitgang bij
het verbeteren
van de werking
van de eurozone

SCHENGEN,
MIGRATIE
&
VEILIGHEID
Geleidelijk
nauwere
samenwerking
bij het beheer
van de
buitengrenzen;
vooruitgang in
de richting van
een gemeenschappelijk
asielstelsel;
betere
coördinatie op
veiligheidsgebied

BUITENL.
BELEID
& DEFENSIE

EUBEGROTING

SLAGKRACHT

Vooruitgang bij
het spreken met
één stem over
buitenlandse
zaken; nauwere
defensiesamenwerking

Deels
gemoderniseerd
in het licht van
de door de
EU27
vastgestelde
hervormingsagenda

Positieve agenda
leidt tot concrete
resultaten;
besluitvorming
blijft moeilijk te
begrijpen;
verwachtingen
worden niet
altijd ingelost

Enkele snapshots ter illustratie


Huishoudens en bedrijven worden gestimuleerd om hun energieverbruik terug te dringen en zelf schone
energie te produceren. Zij kunnen eenvoudig van leverancier veranderen. Er zal gemiddeld minder
worden betaald, maar de helft zal nog altijd naar leveranciers van buiten de EU gaan.



De Europeaan kan zich met een zelfrijdende, geconnecteerde auto verplaatsen, maar bij het
overschrijden van landsgrenzen problemen blijven ondervinden als gevolg van compatibiliteitskwesties
en technische barrières.



Er is zowel in de stadscentra als in plattelandsgebieden breedband van hoge kwaliteit en dito snelheid
beschikbaar. Het online winkelen trekt aan, maar het blijft buitensporig duur om producten uit andere
lidstaten te laten leveren.



De Europeanen kunnen meestal over de landsgrenzen heen reizen zonder controles. Wegens verscherpte
veiligheidscontroles moeten treinreizigers en vliegtuigpassagiers lang voor het vertrek ter plekke zijn.



De EU sluit gerichte, vooruitstrevende handelsakkoorden met gelijkgezinde partners zoals bijvoorbeeld
Japan, Australië, Nieuw-Zeeland en Latijns-Amerika. Het ratificatieproces is van lange duur en wordt
vaak vertraagd door debatten en onenigheid in sommige nationale en regionale parlementen.

9

Scenario 2: De interne markt en niets
meer
DE EUROPESE UNIE CONCENTREERT ZICH GELEIDELIJK WEER OP DE INTERNE MARKT
Waarom en hoe?
In een scenario waarin de EU27 het op tal van beleidsterreinen niet eens worden om meer te doen, concentreert
de Unie zich in toenemende mate op het verdiepen van sommige essentiële aspecten van de interne markt. Er is
geen collectieve wil om meer samen te werken inzake bijvoorbeeld migratie, veiligheid of defensie.
Het resultaat is dat de EU27 minder actief optreedt op de meeste beleidsgebieden. De samenwerking inzake
nieuwe kwesties van gemeenschappelijk belang wordt vaak bilateraal geregeld. De EU27 verlicht tevens de
regelgevingsdruk aanzienlijk door twee bestaande maatregelen in te trekken voor elk nieuw initiatief dat wordt
voorgesteld.
Tegen de horizon 2025 betekent dit:
Het functioneren van de interne markt wordt de belangrijkste “raison d’être” van de EU. Het vermogen om het
eens te worden over daarmee samenhangende beleidsmaatregelen en normen bepaalt of er vooruitgang wordt
geboekt. Dit blijkt inzake het vrij verkeer van kapitaal en goederen, dat vrij van heffingen en rechten blijft, vlotter
te verlopen dan op andere gebieden.
Omdat sterk wordt gefocust op het verminderen van de regels op EU-niveau, blijven verschillen inzake
consumenten-, sociale en milieubescherming, en inzake belastingen en subsidiëring door de overheid, bestaan of
worden ze groter. Hierdoor dreigt een "race to the bottom" te ontstaan. Ook blijkt het lastig te zijn
overeenstemming te bereiken over nieuwe gemeenschappelijke regels voor de mobiliteit van werknemers of over
de toegang tot gereglementeerde beroepen. Het resultaat is dat het vrij verkeer van werknemers en diensten niet
volledig gegarandeerd is.
De euro vergemakkelijkt de handel, maar toenemende divergentie en beperkte samenwerking zorgen voor
belangrijke kwetsbaarheidsrisico’s. Hierdoor worden de integriteit van de eenheidsmunt en haar vermogen
om een nieuwe financiële crisis op te vangen bedreigd.
Mensen worden aan de landsgrenzen systematischer gecontroleerd wegens onvoldoende samenwerking
inzake veiligheids- en migratievraagstukken.
Interne onenigheid over de aanpak van buitenlandse handel leidt ertoe dat de EU maar moeizaam akkoorden
met haar partners kan sluiten. Migratie en sommige buitenlandbeleidskwesties worden in toenemende mate via
bilaterale samenwerking geregeld. Humanitaire hulp en ontwikkelingshulp zijn nationale aangelegenheden. De
EU is niet langer als blok vertegenwoordigd op internationale fora omdat geen gemeenschappelijke positie kan
worden bepaald inzake aangelegenheden die relevant zijn voor andere wereldspelers, zoals de strijd tegen
klimaatverandering, belastingontduiking, de governance van de mondialisering en het bevorderen van de
wereldhandel.
Voor- en nadelen:
Door de concentratie op de kernprioriteiten van de EU moeten verschillen van inzicht tussen lidstaten inzake
nieuwe problemen die opdoemen vaak bilateraal worden opgelost, geval per geval. De rechten van de burgers
die van het EU-recht afgeleid zijn, kunnen gaandeweg worden ingeperkt. De besluitvorming wordt
inzichtelijker, maar het vermogen om collectief op te treden is beperkt. De kloof tussen de verwachtingen en de
inlossing ervan op alle niveaus kan hierdoor groter worden.
10

Politiek overzicht
INTERNE
MARKT
& HANDEL

ECON. &
MONETAIRE
UNIE

De interne
markt voor
goederen en
kapitaal wordt
versterkt;
normen lopen
verder uiteen;
vrij verkeer van
personen en
diensten is niet
volledig
gewaarborgd

Beperkte
samenwerking
binnen de
eurozone

SCHENGEN,
MIGRATIE
&
VEILIGHEID
Niet één beleid
inzake migratie
en asiel; verdere
coördinatie
op veiligheidsgebied;
stelselmatiger
controles aan de
binnengrenzen

BUITENL.
BELEID
& DEFENSIE

EUBEGROTING

SLAGKRACHT

Sommige
kwesties op het
gebied van
buitenlands
beleid steeds
meer bilateraal
geregeld;
defensiesamenwerking blijft
zoals nu

Bijgesteld voor
de financiering
van
basisfuncties
die nodig zijn
voor de interne
markt

Besluitvorming
is misschien
inzichtelijker,
maar vermogen
om collectief op
te treden is
beperkt;
kwesties van
gemeenschappelijk
belang moeten
vaak bilateraal
worden
opgelost

Enkele snapshots ter illustratie


De luchtkwaliteit in Europa vertoont aanzienlijke verschillen doordat sommige landen ervoor kiezen om
de normen en voorschriften inzake schadelijke emissies in te trekken. De waterkwaliteit van rivieren
zoals de Donau of de Rijn die door meerdere landen stromen, is misschien niet meer overal gelijk.



Europeanen staan weifelend tegenover het gebruik van geconnecteerde auto’s omdat er geen
gemeenschappelijke EU-regels en technische normen zijn.



Het overschrijden van binnengrenzen om professionele redenen of voor toerisme wordt bemoeilijkt
door stelselmatige controles. Ook een baan in het buitenland vinden wordt moeilijker en overdracht van
pensioenrechten naar een andere lidstaat is niet gegarandeerd. Voor wie in het buitenland medische
verzorging nodig heeft, lopen de kosten hoog op.



De EU27 slaagt er niet in nieuwe handelsakkoorden te sluiten omdat de lidstaten het niet eens kunnen
worden over gemeenschappelijke prioriteiten of sommige de ratificatie tegenhouden.



De burgers in een land waarvan het luchtruim wordt geschonden of dat het doelwit is van grootschalige
cyberaanvallen door een buitenlandse mogendheid verbazen zich erover dat de EU of zelfs de
buurlanden geen sancties uitvaardigen.



De hernationalisering van de ontwikkelingshulp maakt het lastiger om allesomvattende partnerschappen
met Afrikaanse landen aan te gaan, waardoor de economische mogelijkheden op een groeiende markt
niet ten volle worden benut en niets wordt gedaan aan de onderliggende oorzaken van migratie.

11

Scenario 3: Wie meer wil, doet meer
LIDSTATEN DIE DAT WILLEN, MOGEN OP SPECIFIEKE TERREINEN NAUWER SAMENWERKEN.
Waarom en hoe?
Wanneer de EU27 op dezelfde voet verdergaat, maar bepaalde lidstaten meer samen willen doen, ontstaan een of
meer “coalities van bereidwillige landen” om samen te werken op een bepaald beleidsterrein, bijvoorbeeld
defensie, binnenlandse veiligheid, belastingen of sociale aangelegenheden.
Het resultaat is dat nieuwe groepen lidstaten afspraken over wetgeving en begroting maken om hun samenwerking
op de gekozen terreinen te verdiepen. Net zoals voor het Schengengebied en de euro kan dit binnen het gedeelde
kader van de EU27, maar de rechten en plichten moeten duidelijk worden vastgelegd. De status van de andere
lidstaten blijft ongewijzigd, en zij behouden de mogelijkheid om zich in een later stadium aan te sluiten bij de
kopgroep.
Tegen de horizon 2025 betekent dit:
Een groep lidstaten besluit veel nauwer samen te werken op het gebied van defensie, gebruikmakend van de
bestaande wettelijke mogelijkheden: intensief gezamenlijk onderzoek, een sterke gedeelde industriële basis,
gezamenlijke plaatsing van opdrachten, samenvoeging van middelen en grootschaligere inzet voor gezamenlijke
missies in het buitenland.
Verschillende landen ontwikkelen verdergaande samenwerking op het gebied van veiligheid en justitie. Zij
besluiten de samenwerking tussen politie- en inlichtingendiensten te versterken en wisselen alle beschikbare
informatie uit over de bestrijding van georganiseerde misdaad en terrorismegerelateerde activiteiten. Dankzij een
gezamenlijk openbaar ministerie voeren zij collectieve onderzoeken uit naar fraude, witwassen en drugs- en
wapenhandel. Zij besluiten ook een gemeenschappelijke rechtsruimte in civiele zaken tot stand te brengen.
Een groep landen, waaronder die van de eurozone en potentieel enkele andere, kiest ervoor veel nauwer samen
te werken op het gebied van belastingen en sociale aangelegenheden. Door de belastingregels en -tarieven te
harmoniseren kunnen de nalevingskosten dalen en kan belastingontwijking worden beperkt. Uniforme sociale
normen bieden zekerheid voor bedrijven en dragen bij tot betere arbeidsomstandigheden. Industrieën werken
intensiever samen aan geavanceerde technologieën, producten en diensten en regels voor het gebruik daarvan
worden gezamenlijk ontwikkeld.
De 27 lidstaten bouwen de interne markt verder uit en versterken de vier vrijheden. De betrekkingen met derde
landen, waaronder op het gebied van handel, worden nog steeds op Europees niveau beheerd namens alle
lidstaten.
Voor- en nadelen
De eenheid van de 27 lidstaten blijft behouden, maar degenen die dat willen, kunnen intensiever samenwerken.
De rechten van de burger die van het EU-recht afgeleid zijn, beginnen uiteen te lopen, volgens de scheidingslijn
tussen landen die hebben besloten meer te doen en de andere. Er kunnen vragen worden gesteld bij de
transparantie en verantwoordingsplicht van de verschillende besluitvormingslagen. In de landen die ervoor
kiezen om meer te doen, worden de verwachtingen van de burger ingelost.

12

Politiek overzicht
INTERNE
MARKT
& HANDEL

ECON. &
MONETAIRE
UNIE

Als bij scenario
1; de interne
markt wordt
versterkt en de
EU27 zet in op
vooruitstrevende
handelsakkoorden

Als bij scenario
1, uitgezonderd
een groep
landen die
nauwer gaat
samenwerken
op gebieden als
belastingen en
sociale normen

SCHENGEN,
MIGRATIE
&
VEILIGHEID
Als bij scenario
1, uitgezonderd
een groep
landen die
nauwer gaat
samenwerken
op het gebied
van veiligheid
en justitie

BUITENL.
BELEID
& DEFENSIE

EUBEGROTING

SLAGKRACHT

Als bij scenario
1, uitgezonderd
een groep
landen die
nauwer gaat
samenwerken
op
defensiegebied,
focussend op
militaire
coördinatie en
gezamenlijk
materieel

Als bij scenario
1; een aantal
lidstaten stelt
extra middelen
beschikbaar
voor de
gebieden
waarop zij
besluiten meer
te doen

Als bij scenario
1, een positieve
agenda voor
EU27 leidt tot
resultaat;
een aantal
groepen kan op
bepaalde
gebieden meer
bereiken;
besluitvorming
wordt
complexer

Enkele snapshots ter illustratie



Een groep landen richt een korps van politieagenten en officieren van justitie op om
grensoverschrijdende criminaliteit te onderzoeken. Veiligheidsinformatie wordt onmiddellijk uitgewisseld
doordat databanken rechtstreeks aan elkaar gekoppeld zijn. In strafzaken wordt bewijsmateriaal dat in
een bepaald land is vergaard, automatisch erkend in de andere landen.



Er rijden veel geconnecteerde auto's rond in de twaalf lidstaten die hun voorschriften en normen hebben
geharmoniseerd. Dezelfde lidstaten ontwikkelen regels voor eigendoms- en aansprakelijkheidskwesties in
verband met het internet van de dingen.



Een groep landen ontwikkelt een gemeenschappelijk "wetboek ondernemingsrecht" waarin
vennootschaps- en handelsrecht en daarmee samenhangende rechtsgebieden worden samengebracht,
zodat bedrijven van elke omvang gemakkelijk grensoverschrijdend kunnen opereren.



Werknemers in 21 lidstaten genieten meer en vergelijkbare arbeidsrechten en sociale bescherming,
ongeacht nationaliteit of woonplaats.



Zes landen kopen samen een drone voor militaire doeleinden, die kan worden ingezet voor patrouilles
op zee en boven land, en voor humanitaire reddingsoperaties. Er wordt een gezamenlijk
defensieprogramma opgezet om kritieke infrastructuur te beschermen tegen cyberaanvallen.

13

Scenario 4: Minder en efficiënter
DE EUROPESE UNIE FOCUST OP MEER EN SNELLERE RESULTATEN OP BEPAALDE TERREINEN EN DOET OP
ANDERE TERREINEN MINDER.
Waarom en hoe?
In dit scenario is er consensus over de noodzaak om bepaalde prioriteiten beter aan te pakken. De EU27 besluit
om haar aandacht en beperkte middelen te concentreren op een beperkter aantal terreinen. Op andere terreinen
doet zij niets of veel minder.
Het resultaat is dat de EU27 veel sneller en krachtdadiger kan optreden inzake de gekozen prioriteiten. De
EU27 krijgt sterkere instrumenten om collectieve besluiten rechtstreeks te handhaven en te implementeren,
zoals vandaag al het geval is voor het mededingingsbeleid en het bankentoezicht. Op andere terreinen treedt
de EU27 niet meer op of doet zij minder.
Bij de keuze van de nieuwe prioriteiten worden beloften, verwachtingen en uitvoering beter met elkaar in
overeenstemming gebracht. Een goed voorbeeld waarbij dit niet het geval was, is het recente schandaal rond de
auto-emissies: van de EU wordt algemeen verwacht dat zij consumenten beschermt tegen malafide fabrikanten,
maar zij heeft niet de bevoegdheid of de instrumenten om hier rechtstreeks en zichtbaar iets aan te doen.

Tegen de horizon 2025 betekent dit:
De EU27 intensiveert haar werk op het gebied van innovatie, handel, veiligheid, migratie, grensbeheer en
defensie. Zij ontwikkelt nieuwe regels en handhavingsinstrumenten om de interne markt op belangrijke nieuwe
terreinen te verdiepen. Zij focust op topkwaliteit in onderzoek & ontwikkeling en investeert in nieuwe EU-brede
projecten voor decarbonisatie en digitalisering.
Dit omvat bijvoorbeeld meer samenwerking op het gebied van ruimtevaarttechnologie en hightechgroepen en
voltooiing van het netwerk van regionale energieknooppunten. De EU27 kan snel besluiten over onderhandelingen
over en sluiting van handelsakkoorden. Politie en justitie werken systematisch samen op het gebied van
terrorismebestrijding, wat wordt gefaciliteerd door een gemeenschappelijk Europees agentschap voor
terrorismebestrijding.
De Europese grens- en kustwacht neemt het beheer van de buitengrenzen volledig over. Alle asielaanvragen
worden behandeld door een gemeenschappelijk Europees asielagentschap. Er wordt gezamenlijke
defensiecapaciteit ontwikkeld.
De EU27 treedt daarentegen niet langer op, of veel minder, wanneer haar toegevoegde waarde eerder beperkt
wordt geacht of wanneer zij beloften niet kan inlossen, zoals op het gebied van regionale ontwikkeling,
volksgezondheid, of delen van het werkgelegenheids- en sociaal beleid die niet rechtstreeks samenhangen met de
interne markt.
Staatssteuncontrole wordt verder gedelegeerd aan de nationale overheden. Voor nieuwe normen op het gebied van
consumentenbescherming, milieu en gezondheid en veiligheid op het werk wordt eerder gestreefd naar
minimumnormen dan naar gedetailleerde harmonisatie. De lidstaten krijgen op sommige gebieden meer flexibiliteit om
te experimenteren, maar op gebieden die op EU-niveau worden geregeld, krijgt de EU meer bevoegdheden om
volledige naleving af te dwingen.
Op andere gebieden zullen verdere stappen worden gezet om de euro te consolideren en de stabiliteit van de
gemeenschappelijke munt te waarborgen. De rol die de EU op het wereldtoneel vervult, verandert gezien deze
nieuwe verantwoordelijkheden.

14

Voor- en nadelen
Dankzij meer duidelijkheid in de taakverdeling is het voor de Europese burger duidelijker wat op Europees,
nationaal en regionaal niveau wordt geregeld. Rechten van de burger die van het EU-recht afgeleid zijn, worden
versterkt op gebieden waar is besloten meer te doen en elders ingeperkt. De kloof tussen beloften en uitvoering
wordt grotendeels gedicht, maar op sommige terreinen zullen verwachtingen van de burger niet worden ingelost.
Om te beginnen heeft de EU27 al grote moeite om het eens te worden over welke terreinen voorrang moeten
krijgen en waar zij minder moet doen.

15

Politiek overzicht
INTERNE
MARKT
& HANDEL

ECON. &
MONETAIRE
UNIE

Minimale
gemeenschappelijke
normen, maar
versterkte
handhaving op
gebieden die op
EU-niveau
worden
geregeld;
handel
uitsluitend
behandeld op
EU-niveau

Verscheidene
stappen om de
eurozone te
consolideren en
de stabiliteit
ervan te
waarborgen; de
EU27 houdt
zich minder
bezig met werkgelegenheid en
sociaal beleid

SCHENGEN,
MIGRATIE
&
VEILIGHEID
Stelselmatige
samenwerking
bij grensbeheer,
asielbeleid en
terrorismebestrijding

BUITENL.
BELEID
& DEFENSIE

EUBEGROTING

SLAGKRACHT

De EU spreekt
met één stem
over alle
kwesties van
buitenlands
beleid; er komt
een Europese
defensie-unie

Ingrijpend
aangepast aan
de nieuwe
prioriteiten die
op het niveau
van de EU27
zijn
afgesproken

Eerst lastig om
het eens te
worden over
welke taken
prioriteit
verdienen en
welke worden
afgestoten;
daarna
besluitvorming
wellicht
begrijpelijker;
EU-optreden
sneller en
doortastender
op gebieden
waarop zij een
grotere rol
speelt

Enkele snapshots ter illustratie


Een Europese telecomautoriteit heeft de bevoegdheid om frequenties vrij te maken voor
grensoverschrijdende telecommunicatiediensten, bijvoorbeeld voor naadloos gebruik van geconnecteerde
auto's overal in Europa, en om regels op te stellen om de rechten van de gebruikers van mobiele diensten
en internet overal in de EU te beschermen.



Een nieuw Europees agentschap voor terrorismebestrijding helpt zware aanslagen in Europese steden af
te wenden en te voorkomen door verdachte personen stelselmatig te volgen en te signaleren. Nationale
politiediensten hebben gemakkelijk toegang tot Europese databanken met biometrische informatie over
criminelen.



De Europese grens- en kustwacht neemt het beheer van de buitengrenzen volledig over.



Verspreid over Europa blijven er aanzienlijke verschillen bestaan tussen lonen, sociale wetgeving en
belastingniveaus.



Europese consumenten die zijn misleid door autofabrikanten, kunnen erop vertrouwen dat de EU
sancties oplegt en compensatie afdwingt bij die bedrijven.



Boeren hebben toegang tot betaalbare gegevens in realtime over het weer en gewasbeheer dankzij een
volledig operationeel Europees satellietsysteem.

16

Scenario 5: Veel meer samen doen
DE EUROPESE UNIE BESLUIT OP ALLE BELEIDSTERREINEN VEEL NAUWER SAMEN TE WERKEN.
Waarom en hoe?
Gesteld dat er consensus over bestaat dat noch de EU27 in haar huidige vorm, noch de afzonderlijke Europese
landen zijn opgewassen tegen de uitdagingen van deze tijd, besluiten de lidstaten om over de hele linie meer
macht, middelen en beslissingsbevoegdheden te delen.
Het resultaat is dat de lidstaten op alle gebieden nauwer samenwerken dan ooit tevoren. Ook wordt de
eurozone versterkt, vanuit het besef dat wat gunstig is voor de landen met de gemeenschappelijke munt, ook
het collectief ten goede komt. Op Europees niveau wordt sneller besloten en de besluiten worden vlot
uitgevoerd.
Tegen de horizon 2025 betekent dit:
Op het internationale toneel spreekt en handelt Europa eensgezind en in de meeste internationale fora bekleedt de
Unie één zetel. Het Europees Parlement heeft het laatste woord over internationale handelsakkoorden. Defensie en
veiligheid krijgen prioriteit. Volledig complementair met de NAVO wordt een Europese defensie-unie opgericht.
Op veiligheidsgebied wordt standaard samengewerkt. De EU blijft vooroplopen in de mondiale strijd tegen
klimaatverandering en versterkt haar rol als 's werelds grootste donor van humanitaire en ontwikkelingshulp.
Dankzij de brede opzet van haar buitenlandse beleid slaagt de EU erin de gezamenlijke aanpak van migratie te
versterken. Hechtere partnerschappen en meer investeringen in Europa's nabuurschap en daarbuiten helpen
economische kansen te creëren, reguliere migratie te beheren en irreguliere kanalen aan te pakken.
Binnen de EU27 is alles erop gericht om de interne markt op het gebied van energie, digitale en andere diensten
te voltooien. Dankzij gezamenlijke investeringen in innovatie en onderzoek ontstaan er meerdere Europese
"Silicon Valleys", waar verschaffers van durfkapitaal, start-ups, grote bedrijven en onderzoekscentra elkaar
vinden. Volledig geïntegreerde kapitaalmarkten helpen financiële middelen te mobiliseren voor kleine en
middelgrote ondernemingen en grootschalige infrastructuurprojecten in de hele EU.
Binnen de eurozone, maar ook ten aanzien van de lidstaten die zich daarbij willen aansluiten, worden sociale,
fiscale en begrotingszaken veel krachtiger gecoördineerd en staan de financiële diensten onder Europees toezicht.
De EU stelt extra financiële steun beschikbaar om de economische ontwikkeling te bevorderen en te reageren op
schokken op regionaal, sectoraal en nationaal niveau.
Voor- en nadelen:
De besluitvorming op EU-niveau verloopt veel sneller en beter. Burgers hebben meer rechten die direct van het
EU-recht afgeleid zijn. Groepen die vinden dat het de EU aan legitimiteit ontbreekt of dat de EU te veel macht
van de nationale autoriteiten naar zich toe heeft getrokken, kunnen echter het gevoel krijgen dat er niet naar hen
wordt geluisterd.

17

Politiek overzicht
INTERNE
MARKT
& HANDEL

ECON. &
MONETAIRE
UNIE

De interne
markt wordt
versterkt door
harmonisatie
van normen en
krachtiger
handhaving;
handel wordt
uitsluitend
behandeld op
EU-niveau

Er komt een
economische,
financiële en
fiscale Unie,
zoals voorzien
in het verslag
van de vijf
voorzitters van
juni 2015

SCHENGEN,
MIGRATIE
&
VEILIGHEID
Als bij scenario
4, stelselmatige
samenwerking
bij grensbeheer,
asielbeleid en
terrorismebestrijding

BUITENL.
BELEID
& DEFENSIE

EUBEGROTING

SLAG-KRACHT

Als bij
scenario 4
spreekt de EU
met één stem
over alle
kwesties van
buitenlands
beleid; er komt
een Europese
defensie-unie

Ingrijpend
gemoderniseerd
en uitgebreid
met eigen
middelen; er is
een
stabiliseringsfunctie
operationeel
voor de
overheidsfinanciën in de
eurozone

Over de hele
linie snellere
besluitvorming
en krachtigere
handhaving; wie
vindt dat de EU
te veel
bevoegdheden
van de lidstaten
naar zich toe
heeft getrokken,
zal
kanttekeningen
plaatsen uit het
oogpunt van de
verantwoordingsplicht

Enkele snapshots ter illustratie


Er wordt actief gestreefd naar het sluiten van handelsakkoorden. Daarbij is het de EU die namens haar
27 lidstaten het voortouw neemt, onderhandelingen voert en voor een vlotte ratificatie zorgt.



Europeanen rijden met geconnecteerde auto's probleemloos door heel Europa doordat overal in de Unie
dezelfde regels gelden en er een EU-handhavingsagentschap is.



Europeanen die hun mening willen geven over een voorstel om bij hen in de buurt met EU-geld een
windturbineproject te starten, hebben grote moeite om uit te zoeken welke Europese instantie hiervoor
verantwoordelijk is.



Burgers die op reis zijn in het buitenland, krijgen consulaire bescherming en bijstand van EUambassades, die op sommige plaatsen de nationale ambassades hebben vervangen. Alle niet-EU-burgers
die naar Europa willen reizen, kunnen gebruikmaken van hetzelfde netwerk om een visum aan te vragen.



Het Europees Stabiliteitsmechanisme wordt het Europees Monetair Fonds. Het wordt gecontroleerd
door het Europees Parlement en neemt nieuwe verantwoordelijkheden op zich om de Europese
Investeringsbank te ondersteunen bij het financieren van de derde generatie van het plan-Juncker om
investeringen overal in Europa te stimuleren.

18

4. De toekomst
Veel van de vooruitgang die zestig jaar geleden onmogelijk leek in Europa, geldt nu als vanzelfsprekend. Onze
donkerste dagen zullen nog altijd een stuk lichter zijn dan de dagen die de vaders van de Europese gedachte in
gevangenschap doorbrachten op Ventotene.
Zelfs voor visionaire geesten als de hunne waren de vrijheden, rechten en kansen die de EU sindsdien heeft
gecreëerd, onvoorstelbaar. Nu het verenigd Europa zestig jaar bestaat, is het tijd om onze belofte te vernieuwen,
onze trots te hervinden en onze toekomst vorm te geven.
Ook als ingrijpende veranderingen onvermijdelijk blijken, blijven wij pal staan voor onze manier van leven en
houden wij de Europese waarden hoog. Wij willen een samenleving waarin niets boven vrede, vrijheid,
verdraagzaamheid en solidariteit gaat. Wij willen leven in een pluralistische democratie met een kritische,
onafhankelijke en vrije pers. Wij willen vrij zijn om te zeggen wat we denken, in het vertrouwen dat niets of
niemand boven de wet staat. Wij willen een Unie waarin alle burgers en alle lidstaten gelijk worden behandeld. We
willen een betere toekomst voor onze kinderen.
Het zijn deze waarden en deze wensen waar we als Europeanen samen voor zullen blijven vechten, ongeacht welk
van de hier geschetste scenario's de toekomst het dichtst benadert.
De EU is een uniek project waarbij binnenlandse prioriteiten zijn gecombineerd en soevereiniteit vrijwillig is
overgedragen om nationale en collectieve belangen beter te behartigen. Een sinecure is de Unie nooit geweest en
volmaakt evenmin, maar zij blijkt keer op keer zichzelf te kunnen hervormen en heeft haar waarde mettertijd
bewezen. Onder het motto "eenheid in verscheidenheid" zijn de EU en haar lidstaten erin geslaagd hun unieke
nationale troeven en diversiteit te benutten om ongekende vooruitgang te bereiken.
In een onzekere wereld kan de verleiding van isolement sommigen aanlokkelijk voorkomen, maar verdeeldheid en
versnippering zouden ver reikende gevolgen hebben. Isolement zou het spook van Europa's verdeelde verleden
oproepen en burgers en landen tot speelbal maken van sterkere machten.
De keus is nu aan Europa. Er wachten talloze kansen én uitdagingen. In dit uur der waarheid kan Europa zijn
belofte alleen waarmaken als alle 27 lidstaten de handen vastberaden ineenslaan.
Dit witboek is bedoeld als aanzet tot een eerlijk en breed debat met de burgers over hoe Europa zich de
komende jaren zou moeten ontwikkelen. Daarbij moeten alle geluiden worden gehoord. De Europese
Commissie zal samen met het Europees Parlement en belangstellende lidstaten een reeks debatten over de
toekomst van Europa organiseren in de nationale parlementen, steden en regio's van Europa. De ideeën en
plannen van honderden miljoenen Europeanen zullen een impuls geven aan onze vooruitgang.
Het witboek is de bijdrage van de Europese Commissie aan de Top van Rome. Deze bijeenkomst ter
gelegenheid van zestig jaar Europa nodigt natuurlijk uit om terug te blikken op de geboekte successen. De top
markeert echter ook het begin van een proces waarin de 27 lidstaten zich samen moeten uitspreken over de
toekomst van hun Unie.
De Europese Commissie zal de komende maanden aan dit debat bijdragen met een reeks discussienota's over:
• het ontwikkelen van de sociale dimensie van Europa,
• het verdiepen van de Economische en Monetaire Unie op basis van het verslag van de vijf voorzitters van
juni 2015,
• het omarmen van de mondialisering,
• de toekomst van Europa's defensie,
• de toekomst van de financiën van de EU.
Net als in dit witboek zal de Commissie in deze discussienota's verschillende ideeën, voorstellen, opties en
scenario's voor Europa in 2025 aandragen; in dit stadium zijn er geen definitieve beslissingen genomen.
Deze onderwerpen zullen verder worden uitgewerkt in de State of the Union 2017 van voorzitter Juncker.
Vervolgens zouden op de Europese Raad van december 2017 de eerste conclusies kunnen worden getrokken.
Dit moet helpen een koers uit te zetten met het oog op de Europese Parlementsverkiezingen in juni 2019.
19

Met onze vereende krachten komt Europa vooruit. Wij hebben Europa's toekomst in onze eigen handen, net
als de generaties voor ons.

20