Huurdersparticipatie
in beeld
Stand van zaken van de huurdersparticipatie in
de corporatiesector na de Woningwet 2015

drs. Guus Terlingen
In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Concept 30 september 2016

Partners in Publieke Waarde

COLOFON

Contactgegevens
Telefoon: (078) 631 35 71

Bezoekadres
Vrieseweg 157
3311NV Dordrecht

Meer informatie
www@fraey.nl

Postadres
Postbus 22
3300 AA Dordrecht

drs. Guus Terlingen
Telefoon: 06 50 42 75 39
terlingen@fraey.nl

INHOUDSOPGAVE
5
5
6
6
8

1	
INLEIDING EN ONDERZOEKSOPZET					
1.1 Aanleiding
1.2 Centrale onderzoeksvraag
1.3 De onderzoeksaanpak: kwantitatief en kwalitatief
1.4 Respons
1.5 Leeswijzer

10
10
12

2 ACHTERGROND HUURDERSPARTICIPATIE EN WONINGWET 2015
2.1 Aanbevelingen parlementaire enquête woningcorporaties
2.2 Woningwet 2015 over positie van huurdersorganisaties
2.3 Wet op het overleg huurders verhuurder (Wohv)

14
15
16

3 OPBOUW VAN DE HUURDERSPARTICIPATIE OP INSTELLINGSNIVEAU
3.1 Inrichting van het overleg met huurders en opbouw huurdersorganisatie
3.2 Kenmerken van de huurdersorganisatie en huurdersparticipanten
3.3 Verbinding met de achterban

19
20
21
21
22
23
24
24
25

4 BETROKKENHEID HUURDERSORGANISATIES BIJ WOONBELEID EN PRESTATIEAFSPRAKEN
4.1 Betrokkenheid bij de gemeentelijke woonvisie
4.2 Betrokkenheid bij het jaarlijkse bod van de corporatie op de woonvisie
4.3 Betrokkenheid huurders bij het maken van prestatieafspraken
4.4 Betrokkenheid huurders bij evaluatie en monitoring van prestatieafspraken
4.5 Ervaren druk uit achterban
4.6 Tevredenheid over de betrokkenheid bij en resultaat van prestatieafspraken
4.7 Meerwaarde van betrokkenheid huurdersorganisatie bij prestatieafspraken
4.8 Kunnen huurdersorganisatie een volwaardige rol vervullen bij prestatieafspraken?
4.9 Belangrijkste verbeterpunten voor nemen van volwaardige rol

29
30
31

5 MIDDELEN, SCHOLING EN ONDERSTEUNING VAN HUURDERSORGANISATIES
5.1 Scholing en ondersteuning
5.2 Middelen en faciliteiten
5.3 Tevredenheid over ondersteuning, scholing en faciliteiten

34
35
35
37
38

6 KWALITEIT EN PROFESSIONALISERING VAN DE HUURDERSPARTICIPATIE
6.1 Inzet van participatievormen
6.2 Kennis van openbare bronnen bij huurdersorganisaties
6.3 Professionalisering huurdersparticipatie
6.4 Regie op participatie
6.5 Kwaliteit van de huurdersparticipatie

42
43
44
45

7 WONINGWET, INVLOED EN ZEGGENSCHAP VAN HUURDERSORGANISATIES
7.1 Impact van de Woningwet op de zeggenschap van huurders
7.2 Ervaren invloed van huurders op beleidsonderdelen van de corporatie
7.3 Kwaliteit van het overleg tussen huurders en corporatie
7.4 Verbinding met de Raad van Commissarissen

48
50

8 DE RODE DRAAD EN DOORKIJK ONDERZOEKSRESULTATEN
8.1 De stand van zaken van de huurdersparticipatie
8.2 Doorkijk van de onderzoekresultaten

54

BIJLAGE Tips van deelnemers in de dialoogbijeenkomsten en deelnemerslijst

1

INLEIDING EN
ONDERZOEKSOPZET
1.1 Aanleiding
1.2 Centrale onderzoeksvraag
1.3 De onderzoeksaanpak: kwantitatief en kwalitatief
1.4 Respons
1.5 Leeswijzer

		Dit rapport bevat de uitkomsten van het onderzoek naar de status van de
		 huurdersparticipatie in de corporatiesector. In deze inleiding komen de
		 aanleiding en onderzoeksaanpak aan bod. Tot slot is een leeswijzer opgenomen.

1.1 AANLEIDING
Op 1 juli 2015 is de Woningwet 2015 van kracht geworden. Belangrijk onderdeel van
de stelselherziening is de versterking van de positie van huurders. Huurdersbelangenverenigingen hebben in de wet onder meer een volwaardige rol gekregen bij
prestatieafspraken (gelijkwaardig aan de gemeente), instemmingsrecht bij fusies en
verbindingen en het recht om ten minste 1/3 van de Raad van Commissarissen voor te
dragen. Maar ook inspraak op het reglement over sloop en complexgewijze verkoop.
De huurdersbelangenvereniging (HBV) is onderdeel geworden van het stelsel.
Het onderzoek geeft zicht op hoe de participatie op instellingsniveau vorm krijgt en of
de huurdersorganisatie op instellingsniveau in staat is (dan wel zich in staat acht) om
aan de doelstellingen te voldoen waar de stelselwijziging de huurdersorganisatie voor
stelt.
De huurdersorganisatie op instellingsniveau is de huurdersorganisatie die formeel
gesprekspartner is van de corporatie op basis van de Wet op het overleg huurders
verhuurder (Wohv). Deze groep praat mee over het beleid van de corporatie.

1.2 CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG
Wat is de status van de huurdersparticipatie in de corporatiesector? Welke huurdersorganisaties op instellingsniveau zijn er en hoe geven zij invulling aan de belangenbehartiging van huurders volgens de Woningwet 2015?

Thema’s en subvragen in het onderzoek:
Opbouw van de huurdersparticipatie op instellingsniveau
•	Welke huurdersorganisaties die overleggen op instellingsniveau zijn er en wat zijn
hun kenmerken wat betreft samenstelling (leeftijd, achtergrond) en organisatievorm?
•	Hoe geven huurdersorganisaties de verbinding met hun achterban vorm? Welke
consultatievormen zetten zij in?
Betrokkenheid van de huurdersorganisatie bij volkshuisvestelijke keuzes en tripartiet
overleg
•	Zijn huurdersorganisaties betrokken bij het gemeentelijk woonbeleid (woonvisie),
het corporatiebod daarop, de prestatieafspraken en monitoring daarvan?
•	Wat heeft de huurdersorganisatie nodig om een volwaardige rol bij prestatieafspraken te kunnen vervullen? Is ze in staat om die rol te vervullen en wat is het
hardste nodig om die rol te kunnen vervullen?
•	Is de corporatie tevreden over de rol en betrokkenheid van de huurdersorganisatie
bij prestatieafspraken? Wat is de meerwaarde en wat zijn verbeterpunten?

1

INLEIDING EN ONDERZOEKSOPZE T

5

Ondersteuning en ontwikkeling van de huurdersparticipatie
•	Hoe geven huurdersorganisaties en corporaties invulling aan professionalisering en
ontwikkeling van huurdersparticipatie: opleiding en inzet professionals, benutten
van openbare bronnen?
•	Wie heeft de regie op participatie?
•	Hoe beoordelen corporaties de kwaliteit van de huurdersparticipatie op instellingsniveau? Wat zien corporaties als verbeterpunten? Hebben zij vertrouwen in de
ontwikkeling van de kwaliteit van de participatie in de toekomst?
Betekenis van de Woningwet 2015 voor de invloed van de huurdersorganisatie
•	Beschouwen huurdersorganisaties de Woningwet 2015 als verbetering van hun
positie?
•	Is de corporatie van mening dat met de nieuwe woningwet ook in de praktijk de
zeggenschap van huurders wordt versterkt?
•	Hoe beoordelen de huurdersorganisaties hun invloed op het beleid van de
corporatie en zijn zij tevreden over het overleg met de corporatie? Wat zien zij als
verbeterpunten?
•	Wat is de verbinding tussen de huurdersorganisatie en het interne toezicht van de
corporatie?

1.3 DE ONDERZOEKSAANPAK: KWANTITATIEF EN KWALITATIEF
Digitale enquête
Huurdersorganisaties op instellingsniveau en corporaties zijn bevraagd via digitale
vragenlijsten in de periode maart-juni 2016.
Omdat er geen database is van huurdersorganisaties op instellingsniveau is elke
corporatie aangeschreven met het verzoek om de contactgegevens van de huurdersorganisatie(s) op instellingsniveau door te geven aan de onderzoekers. Vervolgens
ontving de huurdersorganisatie een uitnodiging voor het invullen van de vragenlijst.
Corporaties werd gevraagd om ook zelf de vragenlijst in te vullen.
Dialoogbijeenkomsten
Op 29 juni en 6 juli 2016 zijn twee dialoogbijeenkomsten georganiseerd voor een gemengde groep van huurdersorganisaties en corporaties. In de dialoogbijeenkomsten
zijn de enquêteresultaten inhoudelijk verrijkt en zijn verbeterkansen en best practices
verkend. Ook enkele gemeenten zijn uitgenodigd om deel te nemen aan de dialoogbijeenkomsten. De opkomst van gemeenten was echter dermate laag, dat ervoor is
gekozen de mening van gemeenten in dit onderzoek buiten beschouwing te laten.

1.4 RESPONS
175 huurdersorganisaties op instellingsniveau en 209 corporaties hebben de digitale
vragenlijst ingevuld.
Respons huurdersorganisaties
Er zijn door corporaties 315 namen van huurdersorganisaties op instellingsniveau
doorgegeven. Hiervan hebben er 175 de vragenlijst ingevuld (respons 55,6%).
Sommige corporaties hebben meerdere huurdersorganisaties waarmee zij op instellingsniveau overleggen, sommige hebben er geen en niet alle corporaties hebben
gereageerd. Hierdoor is het exacte aantal huurdersorganisaties op instellingsniveau in
de sector niet bekend.

1

INLEIDING EN ONDERZOEKSOPZE T

6

HUURDERSORGANISATIES VAN
CORPORATIE MET OMVANG:

AANTAL

%

AANTAL CORPORATIES
IN DE SECTOR

<1.000 vhe

18

10,8%

74

1.000-2.500 vhe

27

16,2%

74

2.500-5.000 vhe

39

23,4%

67

5.000-10.000 vhe

36

21,6%

69

10.000-25.000 vhe

31

18,6%

48

> 25.000 vhe

16

9,6%

19

TOTAAL

167

100,0%

351

Geen antwoord op aantal vhe

8
Respons huurdersorganisaties naar omvang corporatie

Non respons huurdersorganisaties
22 corporaties geven aan geen huurdersorganisatie op instellingsniveau te hebben.
5 corporaties geven aan een huurdersorganisatie op instellingsniveau in oprichting te
hebben. 5 huurdersorganisaties op instellingsniveau geven aan de enquête niet in te
willen vullen. Aangegeven redenen hiervoor zijn te weinig tijd, net gestart als bestuur,
net gefuseerd, geen vertrouwen.
Respons corporaties
209 corporaties hebben de vragenlijst ingevuld. Meestal gebeurde dat door een
manager, de directeur-bestuurder of een beleidsmedewerker. In totaal hebben de
corporaties die hebben deelgenomen aan het onderzoek rond de 1.850.000
verhuureenheden. Dit is ruim 75% van de sector naar verhuureenheid.

CORPORATIES NAAR OMVANG

AANTAL

%

AANTAL IN SECTOR

<1.000 vhe

29

14,0%

74

1.000-2.500 vhe

45

21,7%

74

2.500-5.000 vhe

41

19,8%

67

5.000-10.000 vhe

46

22,2%

69

10.000-25.000 vhe

28

13,5%

48

> 25.000 vhe

18

8,7%

19

TOTAAL

207

100,0%

351

Geen antwoord op aantal vhe

2
Respons corporaties naar omvang corporatie

Non respons corporaties
7 corporaties geven aan de enquête niet in te willen vullen. Redenen die men noemt
zijn: vanwege de grote administratieve drukte (bij met name kleine corporaties) geen
tijd hebben, geen HBV hebben omdat men een vereniging is, weinig aan huurdersparticipatie doen, omdat men een zeer kleine corporatie is.

1

INLEIDING EN ONDERZOEKSOPZE T

7

1.5 LEESWIJZER
Hoofdstuk 2 beschrijft de achtergrond van de positie van huurders in het licht van
de Woningwet 2015. In de hoofdstukken 3-7 staan achtereenvolgens de onderzoeksresultaten per thema. Bij elk thema staan de resultaten uit de enquête en de aanvullingen die huurdersorganisaties en corporaties hebben gegeven in de dialoogbijeenkomsten. In de blauwe grafieken en tabellen staan de uitkomsten van de
enquête onder huurdersorganisaties en in de gele grafieken de uitkomsten van de
enquête onder corporaties. Hoofdstuk 8 beschrijft de rode draad in de resultaten. In
de bijlage is een overzicht van tips en aanbevelingen opgenomen die de deelnemers
in de dialoogsessies gaven. In de analyse is gekeken of variabelen als de grootteklasse
invloed heeft op de antwoorden van respondenten, waar dat het geval is, is dat
opgenomen in de tekst. In de tabellen en grafieken staat het aantal repsondenten dat
de vraag heeft ingevuld 'n'.

1

INLEIDING EN ONDERZOEKSOPZE T

8

2

ACHTERGROND
HUURDERSPARTICIPATIE
EN WONINGWET 2015
2.1 Aanbevelingen parlementaire enquête woningcorporaties
2.2 Woningwet 2015 over positie van huurdersorganisaties
2.3 Wet op het overleg huurders verhuurder (Wohv)

		 Dit hoofdstuk geeft een doorkijk van de wijzigingen in de Woningwet op het
		 gebied van huurdersparticipatie. De bevindingen en aanbevelingen uit de
		 parlementaire enquête woningcorporaties waren hier een belangrijke aanleiding
voor.

2.1 AANBEVELINGEN PARLEMENTAIRE ENQUÊTE WONINGCORPORATIES
De parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties onderzocht in 2013 en 2014
de opzet en het functioneren van het stelsel van woningcorporaties. De commissie
presenteerde haar bevindingen op 30 oktober 2014. De commissie stelde een samenhangend pakket van achttien maatregelen voor. Een van deze maatregelen (maatregel
7) richtte zich op versterking van de positie van huurders en het vergroten van de
maatschappelijke legitimiteit van corporaties.
De commissie deed de aanbeveling om de huurder een steviger positie te geven in
het stelsel. Enerzijds omdat dit de maatschappelijke legitimiteit van het stelsel vergroot. Anderzijds omdat hiermee meer tegenkracht wordt georganiseerd binnen een
corporatie, waarbij de huurder op onderdelen fungeert als een zogenaamde ‘derde
laag’. De commissie adviseerde om de rol van de huurdersorganisatie in de wet te
versterken. Bij een aantal besluiten, zoals bij fusies, het aangaan van verbindingen en
grote eenmalige investeringen of projecten en de benoeming van bestuurders
dienen huurdersorganisaties gekwalificeerd adviesrecht of instemmingsrecht te
krijgen (reikwijdte en zwaarte dienden nader bepaald te worden). Bij de vaststelling
van de prestatieafspraken en bij de beoordeling van de volkshuisvestelijke prestaties
krijgt de huurdersorganisatie een actieve rol en een gekwalificeerd adviesrecht.

2.2 WONINGWET 2015 OVER POSITIE VAN HUURDERSORGANISATIES
In de Woningwet 2015 is de positie van huurdersorganisaties verankerd. Huurdersorganisaties zijn daarmee formeel onderdeel van het stelsel geworden. De Woningwet
geeft de volgende positie aan huurders:

ONDERWERP

ARTIKEL IN
WONINGWET

TOELICHTING

Toelating

19, lid 2

Geven van zienswijze op verzoek van
verenigingen of stichtingen aan minister tot
toelaten als instelling.

Instemmingsrecht verbindingen

21, lid 2

Huurdersorganisaties hebben instemmingsrecht op nieuwe verbindingen die toegelaten
instellingen aangaan.

Huurdersraadpleging

21e

Toegelaten instellingen, huurdersorganisaties
en bewonerscommissies, gemeenteraden en
colleges van burgemeester en wethouders
kunnen, indien zij dit raadzaam achten,
besluiten ter raadpleging voorleggen aan de
huurder.
Vervolg pagina 9 >

2

A C H T E RG RO ND HUURD E RS PA R T I CIPAT IE EN W O NIN G W E T 2 015

10

2

ONDERWERP

ARTIKEL IN
WONINGWET

TOELICHTING

Voordracht RvT

30, lid 9,
sub a en
sub b

Huurdersorganisaties hebben het recht een
bindende voordracht te doen voor twee of
meer commissarissen, indien de raad van
toezicht uit vijf of meer commissarissen
bestaat, dan wel een bindende voordracht te
doen voor één commissaris, indien die raad
uit drie of vier commissarissen bestaat.

Verslaglegging

38, lid 1

De toegelaten instelling stuurt haar volkshuisvestelijk jaarverslag en jaarrekening naar de
huurdersorganisaties en bewonerscommissies.

Ondernemingskamer

39

Huurdersorganisaties kunnen indien zij
misstanden vermoeden een verzoek tot
onderzoek bij de Ondernemingskamer
indienen.

Overleg overzicht van
voorgenomen werkzaamheden

43, lid 2

De toegelaten instelling stelt een overzicht op
van voorgenomen werkzaamheden, waaruit
de gemeenten waar zij feitelijk werkzaam is
kunnen afleiden welke werkzaamheden op
hun grondgebied zijn voorzien, en welke bijdrage daarmee is beoogd aan de uitvoering
van het volkshuisvestingsbeleid dat in die
gemeenten geldt. Het overzicht heeft betrekking op de eerstvolgende vijf kalenderjaren
en heeft mede betrekking op de met de toegelaten instelling verbonden ondernemingen.
De corporatie voert overleg met de huurdersorganisatie over het overzicht.

Toesturen overzicht van
voorgenomen werkzaamheden

44, lid 1

Huurdersorganisaties ontvangen uiterlijk 1 juli
het bovengenoemde overzicht.

Uitnodiging prestatieafspraken

44, lid 2

De toegelaten instelling verzoekt jaarlijks de
gemeente en de huurdersorganisatie om een
overleg om prestatieafspraken te maken.

Geschilbeslechting

44, lid 4

Indien het overleg over prestatieafspraken
niet binnen zes maanden na aanvang daarvan
tot prestatieafspraken leidt, leggen het
college van burgemeester en wethouders, de
toegelaten instelling of de huurdersorganisatie het geschil binnen vier weken schriftelijk
en onderbouwd ter behandeling voor aan
de minister die vervolgens een bindende uitspraak doet.

dPi

44a, lid 1

De corporatie stuurt jaarlijks voor 15 december haar dpi (prospectieve informatie) naar de
huurdersorganisatie.

dVi

44b, lid 1

De corporatie stuurt jaarlijks haar dvi (verantwoordingsinformatie) naar de huurdersorganisatie.

Instemmingsrecht fusie

53

De huurdersorganisatie heeft instemmingsrecht bij fusie (uitzondering is fusie bij
financiële sanering).

Sloopreglement

55b, lid 2

De toegelaten instelling stelt een sloopreglement op met daarin uitspraken over de
betrokkenheid van huurders en de kostenbijdragen en –vergoedingen. De toegelaten
instelling voert overleg over het reglement
met de gemeente en de huurdersorganisatie.

A C H T E RG RO ND HUURD E RS PA R T I CIPAT IE EN W O NIN G W E T 2 015

11

2.3 WET OP HET OVERLEG HUURDERS VERHUURDER (Wohv), OOK WEL OVERLEGWET
GENOEMD.
Naast de Woningwet is er de Wet op het overleg huurders verhuurder (Wohv). Deze
beschrijft de rechten van huurdersorganisaties en bewonerscommissies. Onderwerpen
in de Wohv zijn het informatierecht, overlegrecht, agenderingsrecht, adviesrecht en
instemmingsrecht van huurdersorganisaties. Daarnaast geeft de Wohv spelregels voor
onkostenvergoedingen en de mogelijkheden tot scholing en ondersteuning. Met de
wijziging van de Woningwet is ook de Wohv aangepast.

2

A C H T E RG RO ND HUURD E RS PA R T I CIPAT IE EN W O NIN G W E T 2 015

12

3

OPBOUW VAN DE
HUURDERSPARTICIPATIE
OP INSTELLINGSNIVEAU
3.1 Inrichting van het overleg met huurders en
opbouw huurdersorganisatie
3.2 Kenmerken van de huurdersorganisatie en
huurdersparticipanten
3.3 Verbinding met de achterban

		Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende typen huurdersorganisaties en hoe deze
zijn bemenst. Huurdersorganisaties bestaan in verschillende vormen. Om een
huurdersorganisatie volgens de Overlegwet te zijn, moet dit een vereniging of
een stichting zijn. De groep huurders waarmee corporaties overleggen is
dynamisch. Er zijn corporaties die overleggen op instellingsniveau met dezelfde
groep huurders, er zijn ook corporaties die met verschillende groepen overleggen. Dit kan wisselen per gemeente of regio. Bij prestatieafspraken is de centrale
huurdersorganisatie betrokken of, vaak bij corporaties die in meerdere gemeenten actief zijn, de lokale huurdersorganisatie.

3.1 INRICHTING VAN HET OVERLEG MET HUURDERS EN OPBOUW HUURDERSORGANISATIE
Hoe voeren corporaties overleg met huurders op instellingsniveau?
Hoe voert u overleg met huurders op instellingsniveau? (n=208)
80%
70%

66,8%

60%
50%
40%
26,9%

30%
20%

5,8%

10%
0,5%

0%
Met een vaste
groep huurders

Ik voer geen overMet meedere
groepen huurders leg met huurders
of organisaties op instellingsniveau

Anders

Tweederde van de corporaties voert overleg op instellingsniveau met een vaste groep
huurders, 27% doet dat met meerdere groepen huurders. De categorie ‘anders’
bestaat uit een combinatie van vaste groep en flexibele groep of de corporatie is
bezig een vaste groep huurders te formeren.een vaste groep huurders te formeren.

Hoe is de huurdersorganisatie of groep huurders, waarmee u overlegt op instellingsniveau opgebouwd? (respondenten konden meerdere antwoorden geven).

3

Vereniging met een bestuur

56%

Stichting met een bestuur

26,5%

Vaste huurdersraad, huurdersplatform of huurderspanel met een
dagelijkse vertegenwoordiging

13,5%

Lokale huurdersorganisaties die zijn verenigd in een samenwerkingsverband
dat overlegt met de corporatie

12%

Anders

4,5%

Wisselende groep van huurders door corporatie samengesteld

4%

Vaste huurdersraad, huurdersplatform of huurderspanel zonder een
dagelijkse vertegenwoordiging

3%

O P B O U W V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E O P I N S T E L L I N G S N I V E A U

14

Corporaties is gevraagd hoe de huurdersorganisatie waarmee zij overlegt, is opgebouwd, Respondenten konden daarbij meerdere antwoorden geven. 82,5% van de
overlegpartners is een vereniging of een stichting, waarbij de vereniging het meest
voorkomt. Bij 16,5% is er overleg met een huurdersraad, meestal met een dagelijkse
vertegenwoordiging. Bij 12% van de corporaties is er overleg met een samenwerkingsverband van lokale huurdersorganisaties. 4% overlegt met een wisselende groep
huurders. Bij ‘anders’ zijn genoemd een digitaal panel, een agendacommissie, een
maatschappelijke adviesraad en overleg met individuele huurders die naar een
vergadering komen, een huurdersorganisatie in oprichting. De groep waarmee wordt
overlegd wisselt bij sommige corporaties per inhoudelijk thema en per regio.
Ook aan de groep respondenten van huurdersorganisaties is gevraagd hoe de
huurdersorganisatie op instellingsniveau is opgebouwd.
Hoe is uw huurdersorganisatie opgebouwd?
Aantal

%

Vereniging met een bestuur

104

60,8%

Stichting met een bestuur

48

28,1%

Vaste huurdersraad, huurdersplatform of huurderspanel
met een dagelijks bestuur

6

3,5%

Samenwerkingsverband van lokale huurdersorganisaties
dat overlegt met de corporatie

5

2,9%

Vaste huurdersraad, huurdersplatform of huurderspanel
zonder een dagelijks bestuur

4

2,3%

Anders

4

2,3%

60,8% van de huurdersorganisaties in het onderzoek is een vereniging met een
bestuur, 28,1% is een stichting met een bestuur. De resterende 11,1% heeft een andere
vorm. In de dialoogsessie en de vragenlijst wordt door een klein aantal huurdersrespondenten aangegeven dat de verplichting een vereniging of stichting te zijn om
een huurdersorganisatie in naam van de Overlegwet te zijn, als belastend wordt
ervaren.

3.2 KENMERKEN VAN DE HUURDERSORGANISATIE EN HUURDERSPARTICIPANTEN
Hoe is de huurdersorganisatie opgebouwd en wie bemensen haar? Aan respondenten
van huurdersorganisaties is gevraagd te schatten wat de verhoudingswijze opbouw is
van de huurdersorganisatie in leeftijd, geslacht, inkomensklasse en de verhouding
autochtoon/allochtoon.
GEMIDDELD

3

MODUS

MEDIAAN

LAAGSTE

HOOGSTE

Actieve
(Bestuurs)
leden

9,49 leden

4 leden

6 leden

1 lid

110 leden

Leeftijd van
de organisatie

18,1 jaar

20 jaar

16 jaar

0 jaar

100 jaar

O P B O U W V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E O P I N S T E L L I N G S N I V E A U

15

De huurdersorganisaties in het onderzoek hebben gemiddeld 9 actieve (bestuurs)
leden. Het meest genoemde aantal actieve leden (de modus) is 4 leden. Er zit aanzienlijke spreiding in het aantal leden van de verschillende huurdersorganisaties. Het
hoogst genoemde aantal actieve leden is een vereniging met 110 leden. De huurdersorganisaties bestaan gemiddeld 18,1 jaar. Ook hier is de spreiding groot; organisatieleeftijd varieert van 0-100 jaar.
Geschatte leeftijd van de actieve (bestuurs)leden
JONGER DAN
26 JAAR

26-40 JAAR

41-64 JAAR

65-74 JAAR

75 JAAR
EN OUDER

2,4%

7,9%

36,2%

45,3%

8,2%

Geschatte verhouding geslacht actieve (bestuurs)leden
Verhouding
MAN

63%

VROUW

37%

Geschatte verhouding nationaliteit actieve (bestuurs)leden
Verhouding geslacht
AUTOCHTOON

95%

ALLOCHTOON

5%

Geschatte verhouding jaarinkomen actieve (bestuurs)leden
Verhouding inkomen
< 40.000 EURO

82%

> 40.000 EURO

18%

De ‘gemiddelde’ huurdersparticipant is naar schatting autochtoon, rond de 65 jaar
met een inkomen onder de 40.000 euro en meestal een man.

3.3 VERBINDING MET DE ACHTERBAN
Respondenten van huurdersorganisaties is gevraagd hoe zij verbinding leggen met
hun achterban, daarbij konden zij meerdere antwoorden geven.
Hoe legt u als huurdersorganisatie verbinding met uw achterban?

3

Jaarlijkse algemene ledenvergadering

75,3%

Iedere huurder kan lid worden of meepraten

70,0%

Eigen jaarverslag van de huurdersorganisatie

66,5%

Actief betrekken van huurders bij standpuntbepaling

54,7%

Anders

22,4%

O P B O U W V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E O P I N S T E L L I N G S N I V E A U

16

De jaarlijkse algemene ledenvergadering en de mogelijkheid voor alle huurders om
lid te worden zijn het vaakst genoemd. Deze zijn ook verplicht in de Overlegwet. Bij
de categorie anders zijn genoemd themabijeenkomsten, websites en nieuwsbrieven,
facebook en meerdere openbare vergaderingen.
In de dialoogbijeenkomsten wordt aangegeven dat regels rondom ‘privacy’ een
barrière vormen om alle huurders te betrekken. Corporaties mogen vanwege wetgeving geen mailadressen van huurders delen, terwijl dat juist een praktische manier
is om een grote groep huurders te benaderen.
Er zijn corporaties die in bepaalde gemeenten weinig woningen bezitten en daardoor
ook geen huurdersorganisatie met een representatieve achterban in die gemeente
hebben. Hier zal naar andere participatievormen of participatiegroepen gekeken
moeten worden volgens respondenten.

3

O P B O U W V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E O P I N S T E L L I N G S N I V E A U

17

4

BETROKKENHEID
HUURDERSORGANISATIES
BIJ WOONBELEID EN
PRESTATIEAFSPRAKEN
4.1 Betrokkenheid bij de gemeentelijke woonvisie
4.2 Betrokkenheid bij het jaarlijkse bod van de
corporatie op de woonvisie
4.3 Betrokkenheid huurders bij het maken van
prestatieafspraken
4.4 Betrokkenheid huurders bij evaluatie en monitoring
van prestatieafspraken
4.5 Ervaren druk uit achterban
4.6 Tevredenheid over de betrokkenheid bij en resultaat
van prestatieafspraken
4.7 Meerwaarde van betrokkenheid huurdersorganisatie
bij prestatieafspraken
4.8 Kunnen huurdersorganisatie een volwaardige rol
vervullen bij prestatieafspraken?
4.9 Belangrijkste verbeterpunten voor nemen van
volwaardige rol

		Huurdersorganisaties zijn in de Woningwet 2015 een volwaardige partij aan
tafel bij het maken van prestatieafspraken tussen gemeente en corporatie.
Corporaties brengen jaarlijks een volkshuisvestelijk bod uit (voorgenomen
schema van activiteiten) op de woonvisie van de gemeente en maken hierover
vervolgens prestatieafspraken met gemeente en huurdersorganisatie. De huurdersorganisatie heeft adviesrecht op het bod. In het onderzoek is gevraagd
		naar de betrokkenheid van de huurdersorganisatie bij de jaarlijkse cyclus van
woonvisie, bod, prestatieafspraken en monitoring van deze afspraken. Dit kan
dan de betrokkenheid zijn van de huurdersorganisatie op instellingsniveau of
		indien een corporatie meerdere huurdersorganisaties heeft in meerdere
		gemeenten de ‘lokale’ huurdersorganisatie. Heeft de betrokkenheid van huurders bij prestatieafspraken meerwaarde en zijn huurdersorganisaties van mening
dat zij in staat zijn om een volwaardige rol aan tafel in te vullen? Tot slot is er
		 gekeken naar de druk die huurdersorganisaties al dan niet uit hun achterban
		ervaren.

4.1 BETROKKENHEID BIJ DE GEMEENTELIJKE WOONVISIE
Is uw huurdersorganisatie of de lokale huurdersorganisatie vooraf geraadpleegd door
de gemeente over de woonvisie?

Bent u geraadpleegd door de gemeente over woonbeleid of woonvisie? (n=170)
80%
70%

68,2%

60%
50%
40%
30%

20%

20%

8,8%

10%

2,9%

0%
Ja, wij of de
lokale huurdersorganisatie zijn/is
geraadpleegd

Nee, wij of de
lokale huurdersorganisatie zijn/
is niet
geraadpleegd

Er is geen
woonbeleid of
woonvisie

0,0%

Betrokkenheid
Ik weet niet of er
raadpleging
een woonbeleid of
huurdersorganisawoonvisie is
ties verschilt per
gemeente

Ruim tweederde van de huurdersorganisaties is door de gemeente vooraf geraadpleegd over de woonvisie. Bij 20% van huurdersorganisaties is dat niet gebeurd en bij
8,8% verschilt dat per gemeente waar de corporatie werkzaam is. Het is uiteraard
mogelijk dat de gemeente al een woonbeleid of woonvisie geformuleerd had, voordat de Woningwet 2015 van kracht werd, wat het percentage over het niet geraadpleegd zijn kan beïnvloeden. Dat wil overigens niet zeggen dat huurders pas met de
Woningwet betrokken zijn geraakt bij woonvisies, dat gebeurde daarvoor ook al.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

19

In de toelichting wordt aangegeven dat de betreffende gemeente alle burgers raadpleegt en niet de huurders(organisaties) in het bijzonder. Sommige huurdersorganisaties
geven aan zelf het initiatief te hebben genomen om te reageren op het woonbeleid.
Ja, wij of de
lokale huurdersorganisatie zijn/is
geraadpleegd

Nee, wij of de
lokale huurdersorganisatie zijn/is
niet geraadpleegd

Er is geen
woonbeleid
of woonvisie

Betrokkenheid
raadpleging huurdersorganisaties
verschilt per
gemeente

Noord-Holland

35,7%

28,6%

3,6%

32,1%

Zuid-Holland

82,9%

4,9%

4,9%

7,3%

Utrecht

68,8%

6,3%

0,0%

25,0%

Friesland

91,7%

0,0%

0,0%

8,3%

Groningen

66,7%

11,1%

0,0%

22,2%

Drenthe

66,7%

11,1%

0,0%

22,2%

Overijssel

68,4%

15,8%

0,0%

15,8%

Gelderland

67,9%

17,9%

0,0%

14,3%

Flevoland

40,0%

20,0%

0,0%

40,0%

Zeeland

60,0%

0,0%

0,0%

40,0%

Noord-Brabant

69,2%

19,2%

0,0%

11,5%

Limburg

33,3%

44,4%

11,1%

11,1%

Bovenstaande tabel geeft van de huurdersorganisaties per provincie aan of zij zijn
geraadpleegd bij de woonvisie of het woonbeleid. In Friesland en Zuid-Holland en
Friesland zijn huurdersorganisaties procentueel het meest betrokken. In Limburg en
Noord-Holland relatief het minst. In Noord-Holland, Flevoland en Zeeland verschilt
de betrokkenheid het sterkste per gemeente.

4.2 BETROKKENHEID BIJ HET JAARLIJKSE BOD VAN DE CORPORATIE OP DE WOONVISIE
Huurdersorganisaties hebben adviesrecht op het jaarlijkse bod van de corporatie op
de gemeentelijke woonvisie. Respondenten is gevraagd of zij dit advies ook hebben
kunnen geven.
Heeft u advies kunnen geven op het bod van corporatie op de woonvisie? (n=170)
80%
70%

72,9%

60%
50%
40%
30%

15,9%

20%

7,6%

10%
0%

Ja, de corporatie heeft
advies gevraagd

Nee, er is geen
advies gevraagd

Nee, de corporatie
heeft geen bod uitgebracht

3,5%

Weet niet

72,9% van de huurdersorganisaties heeft advies gegeven op het bod van de corporatie. Bij 15,9% is er geen advies gevraagd en bij 7,6% heeft de corporatie geen bod
uitgebracht.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

20

4.3 BETROKKENHEID HUURDERS BIJ HET MAKEN VAN PRESTATIEAFSPRAKEN
Is er tripartiet overleg tussen corporatie, gemeente en huurders rondom prestatieafspraken?
Bent u als huurdersorganisatie betrokken
bij het maken van prestatieafspraken? (n=171)
100%
90%

91,2%

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
7%

10%
1,8%

0%
Ja, wij of de
lokale huurdersorganisatie
zijn/is betrokken

Nee, wij of de lokale
huurdersorganisatie
zijn/is niet betrokken, maar
prestatieafspraken zijn wel
afgesloten

Nee, maar wij of de lokale
huurdersorganisatie
worden/wordt betrokken
als het traject hiervoor start

91,2% geeft aan betrokken te zijn bij het maken van prestatieafspraken. Bij 1,8% is dit
niet gebeurd en bij 7% gebeurt dit als het traject daartoe start.

4.4 BETROKKENHEID HUURDERS BIJ EVALUATIE EN MONITORING VAN
PRESTATIEAFSPRAKEN
Zijn huurders betrokken bij de evaluatie van prestatieafspraken?
Bent u betrokken bij de evaluatie van prestatieafspraken? (n=156)
60%
50%

50,6%

46,8%

40%
30%
20%
10%

0,6%

1,9%

0%
Ja

Nee

Nog niet, dit
gaat wel gebeuren
maar moet nog starten

Ik weet niet of er
een woonbeleid of
woonvisie is

De helft van de huurdersorganisaties geeft aan betrokken te zijn bij de evaluatie van
prestatieafspraken. Bij 46,8% is dat nog niet zo, maar gaat dat wel gebeuren.
Dit onderzoek vond plaats in het eerste en tweede kwartaal 2016; diverse corporaties
zijn waarschijnlijk nog niet aan de evaluatie toegekomen.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

21

4.5 ERVAREN DRUK UIT ACHTERBAN
Het volwaardig gesprekspartner zijn bij prestatieafspraken (maar ook bij regulier
beleid) kan voor huurdersorganisaties extra druk uit de achterban opleveren omdat
keuzes moeten worden gemaakt en er een akkoord wordt gesloten. Druk staat ook
voor betrokkenheid van een achterban bij wat er gebeurt. Huurdersorganisaties zijn
bevraagd of zij druk ervaren uit hun achterban en of zij weleens sterke kritiek krijgen
over standpunten.

Ervaart u wel eens druk uit uw achterban op wat
u als huurdersorganisatie doet? (n=172)
60%
50%
40%

50%
43,6%

30%
20%
10%

6,4%

0%
Ja, positieve
druk

Ja, negatieve
druk

Nee

50% ervaart geen druk uit de achterban, 50% doet dat wel. Bij het merendeel is dat
dan positieve druk en in een beperkt aantal gevallen is die druk negatief.

Krijgt u wel eens stevige kritiek van uw achterban
over uw standpunt als huurdersorganisatie? (n=169)
80%
70%

66,9%

60%
50%
40%
26%

30%
20%
10%

7,1%

0%
Ja, meerdere keren

Ja, een keer

Nee, nooit

Tweederde van de huurdersorganisaties geeft aan nooit ‘stevige kritiek’ van de
achterban te krijgen over standpunten. 26% krijgt soms kritiek en 7,1% meerdere
keren. In de toelichting geven respondenten aan dat kritiek voornamelijk betrekking
heeft op de thema’s betaalbaarheid (huurharmonisatie, scheefwonen, huurverhoging)
en beschikbaarheid van woningen, huisvesting van vergunninghouders en meer in het
algemeen dat de huurdersorganisatie wordt verweten het oor te veel naar de
corporatie te laten hangen.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

22

4.6 TEVREDENHEID OVER DE BETROKKENHEID BIJ EN RESULTAAT
VAN PRESTATIEAFSPRAKEN
Bent u tevreden over de wijze waarop u (of de lokale huurdersorganisatie)
werd betrokken bij prestatieafspraken? (n=155)
60%

54,8%

50%
40%
30%

18,7%

20%
10%

17,4%

5,2%

0%
Ontevreden

Noch tevreden,
noch ontevreden

Tevreden

Zeer tevreden

72,2% van de huurdersorganisaties (n=148) is (zeer) tevreden over de wijze waarop zij
werd betrokken bij de prestatieafspraken. 18,7% is noch tevreden, noch ontevreden.
In de toelichting geeft een aantal huurdersorganisaties aan nog bezig te zijn met het
maken van de afspraken en dus nog geen waarde-oordeel te kunnen geven. 5,2% is
ontevreden, in de argumentatie wordt aangegeven in een te laat stadium betrokken te
zijn (als het concept al gereed is) en als huurdersorganisatie door de gemeente direct­
aangesproken te willen worden en niet via tussenkomst van de corporatie. (In de
Woningwet staat dat de corporatie de gemeente en de huurdersorganisatie uitnodigt
voor het maken van prestatieafspraken).

Bent u tevreden over het resultaat van uw betrokkenheid
bij prestatieafspraken? (n=148)
70%
58,1%

60%
50%
40%
30%

22,3%

20%
10%
0%

11,5%

7,4%
0,7%

Zeer ontevreden

Ontevreden

Noch tevreden,
noch ontevreden

Tevreden

Zeer tevreden

69,6% van de huurdersorganisatie is (zeer) tevreden (n=148) over het resultaat van de
betrokkenheid bij prestatieafspraken. 22,3% is noch tevreden, noch ontevreden en
8,1% is (zeer) ontevreden. Respondenten die niet tevreden zijn over het resultaat geven
in de toelichting aan te weinig inspraak te hebben ervaren, een saneringscorporatie te
hebben waar weinig mogelijk is, de afspraken onvoldoende concreet te vinden.
Aan corporaties is de vraag gesteld of de betrokkenheid van huurders bij prestatieafspraken meerwaarde heeft. Zij konden daarbij meerdere antwoorden geven.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

23

4.7 MEERWAARDE VAN BETROKKENHEID HUURDERSORGANISATIE BIJ
PRESTATIEAFSPRAKEN
Heeft betrokkenheid van de huurdersorganisatie bij prestatieafspraken meerwaarde
volgens corporaties?
Had betrokkenheid huurders bij prestatieafspraken meerwaarde?
80%

71,3%

70%
60%
50%

45,9%

40%

32,8%

30%
20%
10%

6,6%

9,8%

Ja, om andere
redenen

Nee

0%
Ja, voor de inhoud
van de afspraken

Ja, voor het
proces

Ja, voor de
legitimatie en/of
maatschappelijke
binding van de
afspraken

90,2% van de corporaties is van mening dat de betrokkenheid van huurdersorganisaties bij prestatieafspraken meerwaarde heeft. Belangrijkste redenen zijn de waarde
van hun betrokkenheid voor de maatschappelijke binding en legitimatie van de afspraken en voor de inhoud van de afspraken. Een respondent gaf aan dat het voor huurdersorganisaties zeer waardevol is om zelf afwegingen te moeten maken, dat toont
aan dat er keuzes gemaakt moeten worden en de wereld niet zwart/wit is. Degenen
die geen meerwaarde zagen gaven aan dat het proces langer duurt en dat huurders
grote moeite hebben met de complexiteit van de materie.

4.8 KUNNEN HUURDERSORGANISATIE EEN VOLWAARDIGE ROL VERVULLEN BIJ
PRESTATIEAFSPRAKEN?
Huurdersorganisaties hebben een volwaardige rol aan tafel bij prestatieafspraken.
Achten huurdersorganisaties zich in staat om die volwaardige rol ook te vervullen?
Is uw huurdersorganisatie in staat om een volwaardige rol
aan tafel bij prestatieafspraken te vervullen? (n=170)
50%

45,9%

47,1%

40%
30%
20%

7,1%

10%
0%
Ja, zeer zeker

4

Ja, enigszins

Nee

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

24

45,9% acht zichzelf zeker in staat om een volwaardige rol aan tafel te kunnen vervullen.
47,1 vindt zichzelf ‘enigszins’ toegerust en 7,1% vindt zichzelf niet toegerust.
De keuze voor het antwoord ‘ja, enigszins’ kan voortkomen uit de onzekerheid of
bescheidenheid over inbreng en invloed, maar ook uit het beperkt kunnen invullen van
de volwaardige rol vanwege de onbekendheid en onervarenheid met het proces,
complexiteit van de materie en intensieve tijdsbesteding die het vraagt.
In de toelichting geven respondenten aan dat met name de factor tijd en ontbreken
van deskundigheid een volwaardige rol bemoeilijken:
•	Bij veelal grote corporaties worden lokale prestatieafspraken niet door de centrale
huurdersorganisatie gemaakt, maar door lokale bewonerscommissies die daar in
een aantal gevallen niet voor toegerust zijn. De centrale huurdersorganisatie
probeert door scholing hier verbetering in te brengen. Niet alle lokale huurdersorganisaties krijgen lokaal voldoende professionele ondersteuning.
•	Er is vaak veel tijdsdruk vanuit gemeenten en weinig tijd voor overleg met de
achterban.
•	Een volwaardige plek aan tafel vraagt tijd om in te lezen en overleg met elkaar en
overige huurdersorganisaties, het is ‘onbehoorlijk’ om dat van vrijwilligers te vragen.
•	Prestatieafspraken brengen veel extra overleggen met zich mee; het is bijna een
dagtaak om dit naast de reguliere vergaderingen te doen. ‘We hebben te weinig
mankracht’.
•	Volwaardig partner betekent gelijke kennis, uren en verantwoordelijkheden. Dat
gaat niet samen met vrijwilligerswerk. ‘Op het moment dat het te professioneel
wordt, kom je los van je achterban.’

4.9 BELANGRIJKSTE VERBETERPUNTEN VOOR NEMEN VAN VOLWAARDIGE ROL
Verbeterpunten volgens huurdersorganisaties
Aan huurdersorganisaties is gevraagd wat zij de belangrijkste verbeterpunten vinden
om als volwaardig partner prestatieafspraken te kunnen maken.

Wat ziet u voor uw eigen huurdersorganisatie (of de lokale huurdersorganisatie) als de drie
belangrijkste verbeterpunten om goed prestatieafspraken te maken

4

Helder proces van prestatieafspraken

52,9%

Goede ondersteuning van professionals

47,6%

Constructieve opstelling van gemeente en corporatie

38,2%

Kennis en opleiding van huurders

32,9%

Voldoende tijd om de afspraken te maken

32,9%

Goed contact met de achterban

32,4%

Slim organiseren van huurdersbetrokkenheid

23,5%

Overleggen in de avonduren in plaats van overdag

11,2%

Inzet van meerdere participatievormen

9,4%

Anders

2,4%

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

25

Een heldere procesgang van prestatieafspraken, goede ondersteuning en een
constructieve opstelling van gemeente en corporaties worden het meest genoemd.
Bij anders is genoemd: meer actieve mensen uit de achterban betrekken om mee te
denken en te doen.
Verbeterpunten volgens corporaties
Aan corporaties is gevraagd welke verbeterpunten zij zien voor hun huurdersorganisatie zodat deze een volwaardige rol bij prestatieafspraken kan pakken. Dit was een
open vraag. 25% van de corporaties zag geen verbeterpunten, 75% zag die wel.
Verbeterpunten voor de huurdersorganisatie volgens corporaties:
•	Kennis verbreden; meer inhoudelijke kennis opdoen
•	Te weinig capaciteit/tijd; betere verdeling van werkzaamheden in de groep en
meer actieve leden werven
• Beter faciliteren van de HBV door de corporatie
• Externe ondersteuning van de huurdersorganisatie
• Betere representativiteit en diversiteit van de huurdersorganisatie
• Meer eigen mening naar voren brengen/inhoudelijk meedoen
• ‘Out of the box’ denken en breder inzicht hebben in de materie
• Op hoofdlijn kunnen sturen: hoofd- en bijzaken onderscheiden
• Expliciet benoemen welke onderwerpen voor huurders interessant zijn
•	Verdiepen in het brede huurdersbelang, rolbewustzijn dat je er voor de hele
groep huurders bent
•	Huurdersorganisaties laten groeien in nieuwe rol en daar dus ook de tijd
voor nemen
Verdieping in dialoogbijeenkomst op de volwaardige rol
Versterking proces prestatieafspraken:
In de dialoogbijeenkomst is verkend hoe het proces van prestatieafspraken sterker kan
worden. Het is (vaak aan het begin) onvoldoende duidelijk welke stappen gezet gaan
worden en wat de planning is. Huurders beginnen hierdoor al met een achterstand.
Het gezelschap van overleg is vaak te groot, zeker bij regionale afspraken. Dit geeft
problemen in de agenda-afstemming. Vertraging ontstaat vaak door gemeentelijke
besluitvorming. Het proces mag korter en overzichtelijker. Wat helpt is een helder
draaiboek en samen met de corporatie en gemeente thema’s doorlopen.
Ook geven deelnemers aan dat gemeenten het proces vaak zelf ook niet overzien, verder is de kennis bij gemeenten (in het bijzonder raadsleden) over huurdersparticipatie
beperkt. Huurdersparticipatie is ook voor gemeenten van groter belang geworden.
Dit wordt volgens sommige deelnemers nog niet zo gevoeld of ingevuld in de praktijk.
Omgaan met werkbelasting:
Werkbelasting is een belangrijk knelpunt voor huurdersorganisaties in het algemeen
maar zeker bij prestatieafspraken. In de dialoogbijeenkomst geven deelnemers van
huurdersorganisaties aan dat de tijdsbelasting varieert van 1,5 uur per dag tot 30 uur
per week. Dat is zeer intensief voor vrijwilligers. Inhuur van deskundigen kan ontlasten­,
maar mag niet ten koste gaan van regieverlies door de huurdersorganisatie.
Sommigen huurdersorganisaties hebben beroepskrachten in dienst of zelfs een professioneel werkapparaat. Prioriteren van waar je als huurdersorganisatie tijd insteekt
en aantrekken van meerdere huurders (dat hoeven geen bestuursleden te zijn) kan
verlichting bieden. Ook de corporatie moet actief nagaan bij de huurdersorganisatie
wat deze nodig heeft en daarbij ondersteunen.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

26

Verbinding met achterban:
In de dialoogbijeenkomst is ook verkend hoe gekeken wordt naar de verbinding met
en betrokkenheid van de achterban van huurdersorganisaties bij prestatieafspraken.
De groep die bij prestatieafspraken aan tafel zit namens de huurders wordt door
de corporaties gezien als de groep die het mandaat heeft namens de huurders.
Representativiteit is dan geen discussiepunt, wel is het belangrijk dat de huurdersorganisaties hun achterban raadplegen, dat zou zelfs een prestatie-eis moeten zijn.
De doelgroep van corporaties verandert sterk en bemoeilijkt dit wel. Er komen meer
kwetsbare groepen (die moeilijk zijn te benaderen) en nieuwe groepen (als jongeren)
die op een andere manier benaderd zouden moeten worden. Ook desinteresse is een
probleem: mensen komen vaak pas in beweging als het om hun eigen woning gaat.
Huurdersorganisaties moeten dus actief de wijk in en dat kost weer veel tijd. De
inspanning is daarbij voldoende; het bieden van de mogelijkheid aan de achterban
om mee te denken. Dit ongeacht de opkomst of respons.

4

B E T R O K K E N H E I D H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S B I J W O O N B E L E I D E N P R E S TAT I E A F S P R A K E N

27

5

MIDDELEN, SCHOLING EN
ONDERSTEUNING VAN
HUURDERSORGANISATIES
5.1 Scholing en ondersteuning
5.2 Middelen en faciliteiten
5.3 Tevredenheid over ondersteuning,
scholing en faciliteiten

		Welke middelen en faciliteiten krijgen huurdersorganisaties? Hoe geven huurdersorganisaties en corporaties vorm aan scholing en ontwikkeling van de huurdersparticipatie? In de Overlegwet is opgenomen dat huurdersorganisaties recht
hebben op minimaal 3 dagen scholing per bestuurslid per jaar en ondersteuning
kunnen inhuren. Gevraagd is of huurdersorganisaties deze mogelijkheid ook in
de praktijk hebben.

5.1 SCHOLING EN ONDERSTEUNING
Maakt uw huurdersorganisatie gebruik van de mogelijkheid tot scholing en inhuren van
externe ondersteuning?
Scholing
(n=169)

Externe
ondersteuning
(n=169)

Ja, mijn corporatie biedt daarvoor wat nodig is

54,4%

59,2%

Ja, mijn corporatie biedt daarvoor meer dan nodig is

15,4%

9,5%

Ja, maar het budget is onvoldoende

3,0%

3,6%

Nee, daar krijgen wij niet de mogelijkheid voor van de corporatie

0,0%

1,8%

Nee, daar hebben wij geen behoefte aan

10,1%

9,5%

Anders

17,2%

16,6%

Alle huurdersorganisaties in het onderzoek hebben de mogelijkheid tot scholing. 2
huurdersorganisaties geven aan niet de mogelijkheid tot externe ondersteuning te
krijgen. Bij 4 corporaties is het budget ontoereikend volgens de huurders.
In de toelichting geeft een aantal respondenten aan dat tijdsgebrek een knelpunt is
om scholing te volgen. De werkdruk is al hoog. Sommige huurdersorganisaties hebben een eigen scholingsbeleid geheel los van de corporatie en opereren hierin zeer
zelfstandig en autonoom, bij anderen is er nog geen bewustwording op dit vlak, is er
geen behoefte of is men zich nog aan het oriënteren.
Een deel van de huurdersorganisaties heeft vaste ondersteuning en enkele zelfs een
eigen werkapparaat van meerdere betaalde krachten. Een deel doet het werk volledig
op eigen kracht en geeft aan zich nog te bezinnen of men dit wil. Ondersteuning kan
ook op thema worden ingehuurd.

Hoe laat u zich ondersteunen als huurdersorganisatie?

5

Inhuur inhoudelijke deskundigheid

58,2%

Inhuur administratieve ondersteuning

19,4%

Inhuur op vaardigheden (als onderhandelen, website, creatief schrijven)

14,7%

Wij laten ons niet ondersteunen

18,8%

Anders

17,6%

M I D D E L E N , S C H O L I N G E N O N D E R S T E U N I N G V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

29

Het merendeel van de huurdersorganisaties laat zich inhoudelijk ondersteunen
(58,2%). 19,4% laat zich administratief ondersteunen. 18,8% laat zich niet ondersteunen­­. Bij ‘anders’ is genoemd dat dit nog niet gebeurt, maar wellicht in de toekomst
wel, specifieke cursussen per project, inhuur van een onafhankelijk voorzitter en
ambtelijk secretaris, samenwerking met andere huurdersorganisaties, Woonbond,
inhuur advocaat, inhuur van opleiders, medewerkers of commissarissen van de
corporatie die op verzoek toelichtingen geven.
In de dialoogbijeenkomst blijkt dat er grote lokale verschillen zijn in de financiering en
ondersteuning van huurdersorganisaties. Bij prestatieafspraken komt het soms voor
dat ook de gemeente meebetaalt aan de externe ondersteuning van de huurdersorganisatie. Zeker bij stedelijke huurderskoepels zou dat volgens deelnemers aan de
dialoogbijeenkomst (huurders en corporaties) logisch zijn.

5.2 MIDDELEN EN FACILITEITEN
Welke middelen en faciliteiten stelt de corporatie ter beschikking aan huurdersorganisaties? Respondenten is gevraagd van welke middelen en faciliteiten zij gebruik
maken.
Vergaderruimte

69,5%

Printen/kopiëren

45,5%

Vrijwilligers vergoeding

44,3%

Anders

37,1%

Website

32,9%

Feestelijke activiteit of attentie voor vrijwilligers

24,6%

Notulist/verslaglegging

18,6%

Catering

12,6%

Vervoer

12,6%

Promotiemateriaal

12,0%

Bij ‘anders’ is genoemd dat de corporatie het budget waaruit middelen en faciliteiten
worden bekostigd, al dan niet op basis van begroting ter beschikking stelt. Ook is
genoemd dat de corporatie de ledenadministratie en/of contributie-inning op zich
neemt voor de huurdersorganisatie.

5

M I D D E L E N , S C H O L I N G E N O N D E R S T E U N I N G V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

30

Ontvangt u middelen en faciliteiten op basis van begroting
of op aanvraag? (n=163)
100%
90%
80%

80,1%

70%
60%
50%
40%
30%
16,8%

3,1%

Op aanvraag

Wij ontvangen
geen middelen
of faciliteiten

20%
10%
0%
Op basis
van begroting

80,1 % van de huurdersorganisaties ontvangt middelen en faciliteiten op basis van
begroting. 16,8% op aanvraag en 3,1% ontvangt geen middelen en faciliteiten. In de
Overlegwet is opgenomen dat financiering van huurdersorganisaties plaats vindt op
basis van een vooraf opgestelde begroting.

5.3 TEVREDENHEID OVER ONDERSTEUNING, SCHOLING EN FACILITEITEN
In welke mate zijn huurdersorganisaties tevreden over de ondersteuning die zij krijgen
of kunnen inkopen met hun budget?

Bent u tevreden over de ondersteuning die u van
uw corporatie krijgt of kunt inkopen met uw budget?
Inhuur deskundigheid (op vaardigheden)
Inhuur deskundigheid (inhoudelijk)
Inhuur deskundigheid (administratief)
Scholing
Middelen/faciliteiten

0%

Tevreden

5

Noch tevreden, noch ontevreden

10%

20%

Ontevreden

30%

40%

50%

Tevreden

M I D D E L E N , S C H O L I N G E N O N D E R S T E U N I N G V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

31

Zeer
ontevreden

Ontevreden

Noch
tevreden
noch
ontevreden

Tevreden

Zeer
tevreden

N

Middelen/
faciliteiten

2,6%

4,5%

15,4%

44,9%

32,7%

156

Scholing

2,0%

5,4%

16,3%

48,3%

27,9%

147

Inhuur
deskundigheid
(administratief)

3,1%

7,2%

18,6%

38,1%

33,0%

97

Inhuur
deskundigheid
(inhoudelijk)

3,8%

5,3%

16,0%

45,0%

29,8%

131

Inhuur
deskundigheid
(op vaardigheden)

3,7%

4,6%

20,4%

43,5%

27,8%

108

Het merendeel van de huurdersorganisaties is tevreden tot zeer tevreden over de
ontvangen ondersteuning, scholing en middelen. Relatief grootste ontevredenheid
(10,3%) is er op het onderdeel inhuur van administratieve deskundigheid (of juist het
ontbreken daarvan).

5

M I D D E L E N , S C H O L I N G E N O N D E R S T E U N I N G V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

32

6

KWALITEIT EN
PROFESSIONALISERING
VAN DE
HUURDERSPARTICIPATIE
6.1 Inzet van participatievormen
6.2 Kennis van openbare bronnen bij huurdersorganisaties
6.3 Professionalisering huurdersparticipatie
6.4 Regie op participatie
6.5 Kwaliteit van de huurdersparticipatie

		Dit hoofdstuk beschrijft hoe corporaties en huurdersorganisaties kijken naar de
kwaliteit van de huurdersparticipatie. Staat professionalisering op de agenda en
hoe krijgt deze vorm? Wie voert de regie op participatie en is er vertrouwen in
de toekomst?

6.1 INZET VAN PARTICIPATIEVORMEN
Onderdeel van de professionalisering van huurdersparticipatie is de inzet van verschillende participatievormen. Aan huurdersorganisaties is gevraagd of zij verschillende
vormen inzetten en welke dat dan zijn.
Zet u als huurder wel eens aanvullende participatievormen in? (n=171)
50%
43,9%

45%
40%
35%
30%
25%

23,4%

21,1%

20%
15%

11,7%

10%
5%
0%
Ja, regelmatig

Ja, soms

Zelden

Nooit

Tweederde van de huurdersorganisaties zet soms tot regelmatig aanvullende participatievormen in. Een derde doet dat zelden of nooit.

Aanvullende participatievormen die huurdersorganisaties inzetten:
Inloopavonden en themabijeenkomsten

38,7%

Werkgroepen

30,7%

Enquêtes digitaal

28,2%

Anders

25,2%

Facebook

22,7%

Enquêtes schriftelijk

20,9%

Huurderspanels

15,3%

Twitter

10,4%

Het meest ingezet zijn inloopavonden en themabijeenkomsten. Gevolgd door
werkgroepen en digi-enquetes. Bij anders zijn genoemd de website, mailings en
nieuwsbrieven.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

34

6.2 KENNIS VAN OPENBARE BRONNEN BIJ HUURDERSORGANISATIES
Er is een aantal openbare bronnen die huurdersorganisaties kunnen benutten bij het
overleg met de corporatie. Aan huurdersorganisaties is gevraagd of zij bekend zijn
met deze bronnen.
Kent u deze bron?
Ken ik niet

Ken ik wel

Corporatie in Perspectief, de Aedes CiP

27,3%

72,7%

Handreiking prestatieafspraken

14,5%

85,5%

Open data, DVI via Corpodata

77,1%

22,9%

WSW informatie over prestatieafspraken

39,7%

60,3%

Woningwet2015.nl

7,2%

92,8%

De Aedesbenchmark

32,7%

67,3%

Visitatierapporten

20,6%

79,4%

Sectorbeeld 2015

73,3%

26,7%

Leefbaarometer

70,5%

29,5%

Woningbehoefte via Socratesmodel

91,5%

8,5%

Bevolkingsgroei/krimp via Planbureau voor de leefomgeving

54,5%

45,5%

Het meest bekend bij de huurdersorganisaties zijn de website woningwet2015.nl, de
handreiking prestatieafspraken en de visitatierapporten. Het meest onbekend is het
Socratesmodel, de Corpodata, het sectorbeeld en de Leefbaarometer.

6.3 PROFESSIONALISERING HUURDERSPARTICIPATIE
Aan huurdersorganisaties is gevraagd of versterking of professionalisering naar
aanleiding van de Woningwet 2015 bij hen op de agenda staat.

Staat versterking of professionalisering van de huurdersparticipatie naar aanleiding
van de woningwet 2015 bij u op de agenda? (n=172)
46,5%

50%
40%
30%
20%

29,1%

20,9%

10%

3,5%

0%
Nee

Ja, op initiatief
van de corporatie

Ja, op initiatief van de
huurdersorganisatie

Ja, op gezamenlijk
initiatief van
corporaties en
huurdersorganisatie

Bij 75,6% van de huurdersorganisaties staat versterking of professionalisering van de
participatie op de agenda. Meestal gebeurt dit op eigen initiatief en in 29,1% van de
gevallen op initiatief van de corporaties en huurdersorganisatie gezamenlijk.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

35

Staat professionalisering van de huurdersorganisatie bij uw corporatie
op de agenda (n=204)?
Aantal
verhuureenheden

<1.000 vhe

1.0002.500 vhe

2.5005.00010.0005.000 vhe 10.000 vhe 25.000 vhe

Wel op
agenda

69,0%

73,8%

85,4%

87,0%

Niet op
agenda

31,0%

26,2%

14,6%

13,0%

> 25.000
vhe

Alle
corporaties

81,5%

88,9%

80,9%

18,5%

11,1%

19,1%

Ook bij corporaties staat professionalisering van de huurdersorganisatie op de
agenda. 80,9% van de corporaties geeft aan hiermee bezig te zijn. De professionalisering vindt het sterkst plaats bij de grootste corporaties (>25.000 vhe; 89% wel mee
bezig en 11% niet mee bezig) en iets minder bij de corporatie tot 1.000 eenheden
(69% wel mee bezig, 31% niet).

Hoe krijgt professionalisering van de huurdersorganisatie vorm?
Meerdere antwoorden zijn mogelijk.
Externe ondersteuning voor de huurdersorganisatie

60,0%

Opleiding van bestuurders of actieve leden van de huurdersorganisatie

54,5%

Toevoegen van nieuwe overlegvormen om bredere groep huurders te betrekken

37,9%

Manier van werken van de huurdersorganisatie veranderen

31,0%

Anders

16,6%

Bij 60% van de huurdersorganisaties die bezig zijn met professionaliseren bestaat
dit uit het aantrekken van externe ondersteuning en bij 54,5% uit het volgen van
opleiding.
Bij ‘anders’ zijn genoemd het wijzigen van de structuur om meer invloed aan huurders
te geven, opdoen van dossierkennis, aantrekken van extra vrijwilligers, intensiever
overleg met de corporatie en informatie-uitwisseling over specifieke onderwerpen,
vernieuwen van de samenwerkingsovereenkomst met de corporatie, stimuleren van
samenwerking (en fusie) tussen huurdersorganisaties, beleidsvoorbereiding in projectgroepen samen met de corporatie, inzet van spelsimulaties en intensiever gezamenlijk
optrekken van corporatie en huurdersorganisatie bij woonbeleid en prestatieafspraken.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

36

6.4 REGIE OP PARTICIPATIE
Is een huurdersorganisatie in staat om zelfstandig en autonoom sturing te geven aan
de huurdersparticipatie en deze te coördineren? Aan corporaties en huurderorganisatie is gevraagd bij wie de regie op de huurdersparticipatie ligt.

Bij wie ligt de regie (coördinatie en aansturen)
van de huurdersparticipatie? (n=172)
60%

49,40%

50%

44,20%

40%
30%
20%
5,8%

10%

0,60%

0%
Bij ons als
huurdersorganisatie

Bij de corporatie

Anders

Bij de
huurdersorganisatie
en corporatie samen

49,40% van de huurdersorganisaties geeft aan dat de regie bij haarzelf ligt. 44,20 %
geeft aan dat de regie bij haarzelf en de corporatie samen ligt.

Is de huurdersorganisatie (HBV) van uw corporatie volgens u in staat om zelfstandig
regie te voeren op de huurdersparticipatie (n=204)?

<1.000 vhe

1.0002.500 vhe

2.5005.00010.0005.000 vhe 10.000 vhe 25.000 vhe

> 25.000
vhe

Alle
corporaties

Ja, dat
kan zij
zelfstandig

11,1%

20,5%

29,3%

15,2%

29,6%

38,9%

22,5%

Ja, dat
kan zij
met hulp
vanuit de
corporatie

66,7%

54,5%

56,1%

60,9%

55,6%

44,4%

56,9%

Nee, dat
kan zij niet

22,2%

25,0%

14,6%

23,9%

14,8%

16,7%

20,6%

22,50% van de corporaties geeft aan dat de huurdersorganisatie zelfstandig de regie
op huurdersparticipatie heeft (bij de huurdersorganisaties was de helft van mening
dat zij dat zelfstandig kan). 20,6% van de corporaties geeft aan dat haar huurdersorganisatie niet in staat is om zelfstandig de regie op participatie te voeren. De corporaties
in de grootste klasse schatten de zelfstandigheid van hun huurdersorganisatie relatief
hoger in.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

37

In de toelichting waarom de huurdersorganisatie niet zelfstandig regie kan voeren geven corporaties aan:
•	Het niveau van huurdersorganisaties wisselt sterk (aangegeven door grote
corporaties met meerdere huurdersorganisaties).
•	Er is een groep huurders, maar die wil geen formele huurdersorganisatie worden en
dus wel meedenken maar niet de regie pakken.
•	De HBV heeft nauwelijks contact met de achterban en weinig huurders die lid willen
worden.
•	Er is nog geen visie op dit onderwerp. Wel het ideaalbeeld dat ze dat zelfstandig
gaan doen.
•	Er is niet het vermogen om te organiseren en actieve huurders te verbinden.
• Afwachtende houding van huurdersorganisatie, intern gericht.
• Het zijn vrijwilligers, daar zijn professionele krachten voor nodig.
• Te weinig tijd, kennis en competentie.
•	Regie en coördinatie hoort een gezamenlijke verantwoordelijkheid van corporatie
en huurdersorganisatie te zijn.
In de dialoogbijeenkomst is besproken bij wie de regie op participatie hoort te liggen.
Vertrekpunt is dat een huurdersorganisatie autonoom kan opereren, zelfstandig keuzes kan maken en de koers bepaalt van de huurdersparticipatie. Het is volgens een
aantal aanwezigen niet erg als de regie bij huurdersorganisatie en corporatie samen
ligt. Niet het ‘ermee bemoeien’, maar wel het ‘helpen’ en ‘versterken’ van de huurdersorganisatie bij de participatie zou de inzet van de corporatie hierbij moeten zijn.
Als het goed loopt, kan de corporatie zich verder terugtrekken. In situaties waarbij
de huurdersorganisatie juist moet controleren zit er een ‘risico’ in deze gezamenlijke
regie. Als huurdersorganisatie wil je immers niet aan de ‘leiband’ van de corporatie
lopen.

6.5 KWALITEIT VAN DE HUURDERSPARTICIPATIE
Aan corporaties is gevraagd hoe zij de kwaliteit van de huurdersparticipatie op instellingsniveau waarderen bij hun corporatie.
Hoe beoordeelt u de kwaliteit van de huurdersparticipatie
op instellingsniveau bij uw corporatie? (n=203)
50%
45,3%

45%
40%
35%
30%

25,6%

25%

22,2%

20%
15%
10%

6,4%

5%
0%

0,5%

Slecht

6

Onvoldoende

Matig

Voldoende

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

Goed

38

Hoe beoordeelt u de kwaliteit van de huurdersparticipatie bij uw corporatie?
<1.000 vhe

1.0002.500 vhe

2.5005.00010.0005.000 vhe 10.000 vhe 25.000 vhe

> 25.000
vhe

Totaal

Slecht

0,0%

2,3%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,5%

Onvoldoende

14,8%

4,5%

2,4%

10,9%

0,0%

5,9%

6,5%

Matig

11,1%

29,5%

9,8%

30,4%

25,9%

17,6%

22,2%

Voldoende

55,6%

40,9%

63,4%

39,1%

33,3%

35,3%

45,3%

Goed

18,5%

22,7%

24,4%

19,6%

40,7%

41,2%

25,6%

70,9% van de corporaties beoordeelt de kwaliteit van de huurdersparticipatie als voldoende tot goed. 22,2% beoordeelt deze als matig en 6,9% als onvoldoende dan wel
slecht. Corporaties van 10.000 eenheden en groter beoordelen de kwaliteit van de
participatie het meest als 'goed'.
Wat zien corporaties als belangrijkste verbeterpunt om de huurdersparticipatie op
instellingsniveau bij hun corporatie te versterken?
Verbeterpunten versterking huurdersparticipatie volgens corporaties
Meer inhoudelijke kennis en deskundigheid van de huurders die meepraten

61,3%

Betere representativiteit van de huurdersorganisatie

41,7%

Behapbaar maken van de complexiteit van de te bespreken onderwerpen

37,7%

Huurdersorganisatie betere binding met de eigen achterban

36,2%

Vergroting van de groep huurders die bij het gesprek betrokken is

24,6%

Corporatie-organisatie meer participatiebewust laten zijn

18,6%

Anders

17,1%

Een meer constructieve opstelling van de huurdersorganisatie

7,0%

Oplossen van onrust/onenigheid binnen de huurdersorganisatie

5,0%

Meer inhoudelijke kennis en deskundigheid van de huurders die meepraten wordt het
meest genoemd. Op de tweede plaats staat representativiteit van de huurdersorganisatie. Bij anders geven corporaties aan:
•	Betere balans brengen in belangenbehartiging tussen huidige huurders en
toekomstige huurders.
• Vergroten betrokkenheid van de grote groep huurders om een bijdrage te leveren.
• Borgen van de continuïteit van de participatie.
•	Meer diversiteit in de huurdersorganisatie door allochtonen, jongeren en groep
onder de 50.
• Andere vormen worden niet geaccepteerd door zittende bestuursleden van
huurdersorganisatie (controle willen houden).
• ‘Fit & Propertest’ voor bestuursleden van huurdersorganisaties.
• Meer digitale inbreng mogelijk maken.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

39

Aan corporaties is gevraagd of zij vertrouwen hebben in verbetering van de kwaliteit
van de participatie in de toekomst.

Hebt u vertrouwen in verbetering van de kwaliteit van
de huurdersparticipatie in de toekomst? (n=201)
64,7%

70%
60%
50%
40%

24,4%

30%
20%
10%

5,5%

5,5%

0%
Nee, geen
vertrouwen

Ja, enigszins
vertrouwen

Ja, veel
vertrouwen

Weet niet

24,4% van de corporaties heeft veel vertrouwen in verbetering van de kwaliteit van de
huurdersparticipatie. 64,7% enigszins vertrouwen en 5,5% heeft geen vertrouwen.
Als toelichting bij ‘nee’ en ‘enigszins vertrouwen’ wordt gegeven:
• De participatie zal langs meer wegen moeten gaan, zowel formeel als informeel.
• De groep huurdersvertegenwoordigers vergrijst, kunnen we voldoende mensen
vinden die het willen doen?
• Door scheiden van wonen en zorg, passend toewijzen en komst van vergunninghouders wordt de doelgroep alleen maar kwetsbaarder en minder in staat om te
participeren.
• Geïnstitutionaliseerde huurdersparticipatie past niet meer in de tijdgeest, mensen
willen enkel een redelijke woning voor een betaalbare prijs. Nieuwe generaties
zullen zich meer als consument opstellen.
• Te weinig betrokkenheid bij de grote groep huurders. Op een directe manier een
brede groep huurders betrekken.
• Huurders zitten wel volwaardig aan tafel, maar niet gelijkwaardig.
• Er is meer ‘expliciete’ zeggenschap van huurders nodig.

6

K W A L I T E I T E N P R O F E S S I O N A L I S E R I N G V A N D E H U U R D E R S P A R T I C I P AT I E

40

7

WONINGWET, INVLOED
EN ZEGGENSCHAP VAN
HUURDERSORGANISATIES
7.1 Impact van de Woningwet op de zeggenschap van
huurders
7.2 Ervaren invloed van huurders op beleidsonderdelen
van de corporatie
7.3 Kwaliteit van het overleg tussen huurders en corporatie
7.4 Verbinding met de Raad van Commissarissen

7.1 IMPACT VAN DE WONINGWET OP DE ZEGGENSCHAP VAN HUURDERS
De woningwet geeft meer rechten aan huurdersorganisaties. Wordt hiermee in de
ogen van huurdersorganisaties en corporaties ook in de praktijk de zeggenschap van
huurders versterkt? Hoe kijken huurdersorganisaties naar de invloed die zij hebben?
Schat u in dat met de nieuwe Woningwet ook in de praktijk de zeggenschap van
huurders wordt versterkt?
Mening
Huurdersorganisaties
(n=172)

Mening
Corporaties
(n=203)

Nee

0,0%

4,9%

Nauwelijks

16,3%

19,7%

Redelijk

40,1%

30,5%

Ja

43,6%

44,8%

Ongeveer 44% van de huurdersorganisaties en corporaties is van mening dat de
Woningwet ook in de praktijk de zeggenschap van huurders versterkt. 40,1% van de
huurdersorganisaties en 30,5% van de corporaties schat in dat dat redelijk het geval is.
Het merendeel van de huurdersorganisaties voelt zich gesterkt door de Woningwet.
Volgens sommige respondenten is het nog te vroeg om nu de balans op te maken.
Ook stelt een aantal huurdersorganisaties en (groot) aantal corporaties dat de zeggenschap al groot was en dat de geest van de Woningwet reeds praktijk was.
Toelichting bij nauwelijks of nee door huurdersorganisaties:
•	Op zaken die de huurder direct aangaan (huren en onderhoud) zijn geen grote
wijzigingen in zeggenschap.
•	Huurdersorganisaties zijn nog steeds afhankelijk van de goede wil van corporaties.
Deze kan nog steeds zaken naast zich neer leggen.
• Zeggenschap veronderstelt instemmingsrecht en dat is er nog te weinig.
Woningwet is daarmee een papieren tijger.
• Door alle ingewikkelde extra regelgeving wordt de werkelijke invloed juist kleiner.
De onderhandelingsruimte neemt af door regeringsbeleid.
Toelichting bij nauwelijks of nee door corporaties:
• Nieuwe inspraak is zo veel en zo complex dat huurders afhaken en op het oude
niveau blijven steken. De abstractie neemt toe, de concrete invloed nauwelijks.
• Het leidt tot overbelasting van vrijwilligers.
• Er was al een lange traditie van met elkaar prestatieafspraken maken.
• De wet biedt ruime mogelijkheden, echter er is geen interesse bij de (grote groep)
huurders om mee te praten.
• De woningwet is een formeel kader, de daadwerkelijke betrokkenheid hangt af van
de houding van corporatie en gemeente.
• De gemeente is vaak niet bereid om te bewegen.
• Zeggenschap zit niet in de wettelijke positie maar in de kwaliteit en houding van
de bestuursleden.
• Het gaat niet om wat er wettelijk geregeld wordt maar om de mate waarin je
elkaars standpunten respecteert en daarvoor ruimte biedt.

7

W O N I N G W E T, I N V L O E D E N Z E G G E N S C H A P V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

42

• De wet dwingt achterblijvende corporaties op het gebied van participatie meer te
gaan doen.
• De valkuil van formalisering is dat bestaande goede participatievormen gaan leiden
onder vormvereisten en bureaucratie en dat daarmee spirit en energie verloren gaat.
In de dialoogbijeenkomsten wordt geconstateerd dat het goed is dat de Woningwet de
rechten en plichten van huurdersorganisaties heeft vastgelegd. Of er werkelijk een verbetering is, is volgens sommige huurdersvertegenwoordigers evident en volgens sommigen
de vraag; er is in hun ogen al veel bereikt en in gang gezet rondom
zeggenschap van huurders.
Er wordt door deelnemers ook geconstateerd dat de Woningwet heeft doorgebouwd op
bestaande (overleg)structuren van huurders; de huurdersvereniging en huurdersstichting.
Dat leidt tot de vraag of je die structuren inderdaad moet blijven verstevigen­­­­of dat deze
structuren een houdbaarheidsdatum hebben en op termijn achterhaald zullen zijn? Is de
huidige huurdersorganisatie ook de huurdersorganisatie van de toekomst?

7.2 ERVAREN INVLOED VAN HUURDERS OP BELEIDSONDERDELEN VAN DE CORPORATIE
Aan huurdersorganisaties is gevraagd hoe zij hun invloed op diverse beleidsthema’s
van de corporatie beoordelen.
Hoe beoordeelt u uw invloed op:

% Onvoldoende/
geen invloed

% Matige
invloed

% Voldoende/
veel invloed

Voordracht RvC

6,6

9,5

84,0

Prestatieafspraken

5,4

20,8

73,8

Participatiebeleid

12,2

26,8

61,0

Leefbaarheid

16,8

25,7

57,5

Servicepakket en -kosten

18,6

25,1

56,3

Fusie en verbindingen

24,5

21,4

54,2

Onderhoudsbeleid

21,1

28,8

50,0

Betaalbaarheid

19,2

30,7

50,0

Nieuwbouw, sloop, verkoop, renovatie,
herstructurering van specifieke complexen
of projecten

19,9

32,2

48,0

Duurzaamheid

20,5

32,4

47,1

Beschikbaarheid (en doorstroming)

30,7

27,6

41,7

Ondernemingsplan

29,4

30,7

39,9

Woonruimteverdeling

34,0

33,3

32,7

Jaarverslag

41,5

26,6

32,0

Incassobeleid

44,2

24,2

31,6

Begroting

38,7

31,0

30,4

Huurdersorganisaties ervaren gemiddeld voldoende tot veel invloed op de voordracht
van de RvC, prestatieafspraken, participatiebeleid, servicekosten, leefbaarheid, fusie
en verbindingen. Ook de ervaren invloed op betaalbaarheid en onderhoudsbeleid
scoort relatief hoog. Lager is de ervaren invloed op jaarverslag, incassobeleid en
begroting.

7

W O N I N G W E T, I N V L O E D E N Z E G G E N S C H A P V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

43

Hoe beoordeelt u in het algemeen uw invloed op het beleid van de corporatie? (n=171)
45%

40,9%

40%

41,5%

35%
30%
25%
20%
15%

12,3%

10%
5%
0%

4,1%
1,2%

Geen invloed

Onvoldoende
invloed

Matige
invloed

Voldoende
invloed

Veel invloed

45,6% van de huurdersorganisatie beoordeelt in het algemeen haar invloed als voldoende tot veel. 40,9% beoordeelt haar invloed als matig en 13,5% als onvoldoende
tot geen invloed. Er is geen noemenswaardig verschil in invloed en grootteklasse van
de corporatie. Diverse respondenten geven in opmerkingen aan dat er een positieve
tendens is in zeggenschap, de corporatie bepaalt nog veel, maar het is wel ‘beter’ en
meer ‘open’ geworden.
Toelichting bij onvoldoende of geen invloed:
• Er wordt geluisterd maar de corporatie bepaalt.
• Er is enkel adviesrecht.
• We zien weinig terug in beleidswijzigingen.
• We zijn een saneringscorporatie.

7.3 KWALITEIT VAN HET OVERLEG TUSSEN HUURDERS EN CORPORATIE
Aan huurdersorganisaties is gevraagd of zij tevreden zijn over de kwaliteit van het
overleg met de corporatie.
Bent u tevreden over de kwaliteit van het overleg met de corporatie? (n=174)
70%

60,3%

60%
50%
40%
30%

10%
0%

7

20,7%

16,7%

20%
0,6%

1,7%

Zeer
ontevreden

Ontevreden

Noch tevreden
noch ontevreden

Tevreden

W O N I N G W E T, I N V L O E D E N Z E G G E N S C H A P V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

Zeer tevreden

44

81% van de huurdersorganisaties is tevreden tot zeer tevreden over het overleg met
de corporatie. 16,7% is noch tevreden noch ontevreden, 2,3% is (zeer)ontevreden.
Er is geen noemenswaardig verschil gevonden in de mate van tevredenheid en de
grootteklasse van de corporatie.
Huurdersorganisaties noemen de volgende punten als meest belangrijk voor het
versterken van de kwaliteit van het overleg:
•	Continueren hoe het nu gaat.
•	Afspraken met management moeten beter worden overgenomen door rest van de
organisatie. Mandaat van de corporatiemedewerkers om toezeggingen te kunnen doen.
•	Meer zeggenschap van huurders en echte inspraak. Vroegtijdig betrokken worden
bij beslissingen of overwegingen (niet achteraf). Gezamenlijke beleidsvorming aan
de voorkant in plaats van adviesrecht aan de achterkant. Beter zicht op financiële
consequenties van keuzes. Vergroten invloed op financiën en inzet van middelen.
•	Intensievere samenwerking corporatie en huurders, begrip voor elkaars positie,
elkaars grenzen zien, elkaar zien als gelijkwaardige partner, meer openheid, meer
gezamenlijk optrekken, niet moeilijker maken dan het is, het simpel houden.
•	Minder arrogantie, beter luisteren, nakomen van afspraken, eerlijke en onderbouwde signalen niet als casuïstiek afdoen.
•	Meer tijd om op voorstellen te kunnen reageren, tijdig toesturen van stukken,
duidelijker proces over adviesaanvragen, effectiever vergaderen.
• Vrijwilligersvergoeding aanbieden, anders hou je mensen niet vast.
• Meer deskundigheid van vrijwilligers.
Tips voor de toekomst van huurdersparticipatie
In de dialoogbijeenkomsten is aan deelnemers gevraagd om een tip op te schrijven
voor de toekomst van de huurdersparticipatie. Deze tips zijn opgenomen in de bijlage
van dit rapport.

7.4 VERBINDING MET DE RAAD VAN COMMISSARISSEN
Huurdersorganisaties mogen een voordracht doen voor de huurderscommissarissen.
Hoe waarderen huurdersorganisaties de verbinding met de RvC van hun corporatie?

Hoe waardeert u de verbinding tussen uw huurdersorganisatie en de RvT/
RvC van de corporatie (al dan niet via de huurderscommissaris)? (n=169)
40%
34,9%

35%
30%
25%

32%

21,9%

20%
15%
8,9%

10%
5%
0%

2,4%

Slecht, er is
geen verbinding

7

Onvoldoende,
er is weinig
verbinding

Matig, er is
enigszins
verbinding

Voldoende, er is
zeker verbinding

W O N I N G W E T, I N V L O E D E N Z E G G E N S C H A P V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

Goed, er is
een prima
verbinding

45

Tweederde van de huurdersorganisaties waardeert de verbinding met de RvC/RvT als
voldoende tot goed. 21,9% waardeert de verbinding als matig en 8,9% als onvoldoende­(15 respondenten) en 2,4% als slecht (4 respondenten).
Toelichting bij onvoldoende of slecht:
• Er is beperkt of geen overleg met de RvT.
• Er is geen apart contact met de huurderscommissarissen.
• Bestuurder is altijd aanwezig bij het jaarlijkse gesprek tussen huurders en de
voorzitter.
• De bestuurder houdt het contact met de Raad af.
• Behoefte aan meer en concreter contact.
• ‘Wij horen wel wat er besloten is.’
• Wij willen graag contact eens per jaar met alle leden van de RvC en die wil dat niet.

7

W O N I N G W E T, I N V L O E D E N Z E G G E N S C H A P V A N H U U R D E R S O R G A N I S AT I E S

46

8

DE RODE DRAAD EN DOORKIJK
ONDERZOEKSRESULTATEN

8.1 De stand van zaken van de huurdersparticipatie
8.2 Doorkijk van de onderzoekresultaten

Dit onderzoek beschrijft de stand van zaken van de huurdersparticipatie in de
corporatiesector. Het onderzoek is de eerste landelijke meting over huurdersparticipatie onder de nieuwe Woningwet die het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties heeft uitgevoerd, het onderzoek kan daarom beschouwd
worden als een nulmeting.
Corporaties en huurdersorganisaties overleggen al jaren samen over de kwaliteit van
de volkshuisvesting. Onderliggend kader daarvoor is de Wet op het overleg huurder
verhuurder. Per 1 juli 2015 is de Woningwet2015 ingegaan. Hierin is onder andere de
positie van huurders versterkt en heeft de huurdersorganisatie een even gelijkwaardige plek als de gemeente bij het maken van prestatieafspraken in het corporatiestelsel gekregen. De corporatiesector en huurdersorganisaties zijn nog intensief bezig
met implementatie van de wet. Dat betekent dat dit onderzoek een momentopname
is in een dynamisch proces. Tegelijkertijd geeft het onderzoek een goede kijk op hoe
de participatie vorm krijgt, wat deze oplevert en wat goed gaat en waar verbeterpunten liggen.
Het onderzoek bestond uit een digitale vragenlijst onder corporaties en een digitale
vragenlijst onder huurdersorganisaties. In dialoogbijeenkomsten met betrokkenen
bij de huurdersparticipatie zijn kwantitatieve onderzoeksresultaten gepresenteerd en
getoetst op herkenbaarheid. Deelnemers herkenden de resultaten. De dialoogbijeenkomsten hebben waardevolle verdiepingen en verrijkingen voor het onderzoek
opgeleverd.
De respons is voldoende om representatieve uitspraken te doen op sectorniveau. De
corporaties die hebben deelgenomen aan het onderzoek hebben rond de 1.850.000
verhuureenheden. Dit is ruim 75% van de sector naar verhuureenheid. De respons
bij huurdersorganisaties bedraagt­­­­55,6% van de benaderde huurdersorganisaties
en biedt voldoende houvast voor richtinggevende uitspraken. Sommige corporaties
hebben meerdere huurdersorganisaties waarmee zij op instellingsniveau overleggen,
sommige hebben er geen en niet alle corporaties hebben gereageerd. Hierdoor is het
exacte aantal huurdersorganisaties op instellingsniveau in de sector niet bekend.
Het bleek lastig om gemeenten te betrekken in het onderzoek, zij zijn enkel kwalitatief
benaderd. Gebrek aan tijd om deel te nemen was de belangrijkste hinderfactor. De
opkomst van gemeenten bij de dialoogbijeenkomsten was dermate laag dat de input
van gemeenten in dit onderzoek buiten beschouwing is gelaten.

8.1 DE STAND VAN ZAKEN VAN DE HUURDERSPARTICIPATIE
Zeggenschap van huurders is een belangrijk en levend thema in de corporatiesector.
Het beeld dat uit het onderzoek ontstaat is overwegend positief en er spreekt hoop
en ambitie uit.
Uit legitimiteitsmotieven en wens tot verbinding met de huurder spannen corporaties
zich in voor zeggenschap van huurders. Huurdersorganisaties maken zich hard voor
de positie van de huurder en de betaalbaarheid en kwaliteit van het wonen en steken
daar veel tijd en energie in. Samen zijn corporaties en huurdersorganisaties druk bezig
met professionalisering van de zeggenschap en het geven van invulling aan de geest
van de Woningwet2015. Het merendeel heeft er vertrouwen in dat de gewenste
verbeter- en ontwikkelslag ook gaat lukken.

8

D E R O D E D R A A D E N D O O R K I J K O N D E R Z O E K S R E S U LTAT E N

48

De Woningwet versterkt in de ogen van betrokkenen de zeggenschap van huurders ook
in de praktijk. Sommige corporaties en huurdersorganisaties werkten al in de geest van
de nieuwe Woningwet, voor andere corporaties en huurdersorganisaties is deze nieuw.
Een impactrijke bepaling in de Woningwet is de volwaardige positie van huurders bij de
cyclus van prestatieafspraken. Dit is voor huurdersorganisaties een complex proces wat
veel tijd, kennis en deskundigheid van de huurdersbelangenbehartigers vraagt. In de
Woningwet is er volgens sommige respondenten onvoldoende rekening mee gehouden
dat huurders vrijwilligers zijn en geen professionals. Daarmee ligt er een opgave voor
zowel­corporaties als gemeenten om betrokkenheid en zeggenschap van huurders te
ondersteunen­en hier een gedeeld gevoel van eigenaarschap en medeverantwoordelijkheid voor te voelen.
De betrokkenheid van huurders bij prestatieafspraken heeft meerwaarde volgens alle
partijen. Naast tal van verbetersuggesties die worden gedaan is de meest nuchtere dat
huurdersorganisaties moeten groeien in hun nieuwe rol en daar ook de tijd voor moeten
krijgen. Verbeterpunten liggen niet in het verder formaliseren van huurdersparticipatie,
maar in de begeleiding, training en het samen bouwen aan vertrouwen.
Diverse partijen doorlopen voor het eerst gezamenlijk de cyclus van woonvisie, bod,
prestatieafspraken en monitoring. Het is aan te bevelen om niet alleen de resultaten maar
ook de cyclus zelf met elkaar te evalueren. Huurdersorganisatie, corporatie en gemeente
kunnen samen lokaal onderzoeken en benoemen waar slagen te maken zijn in efficiency,
kwaliteit en de ondersteuning die daarbij nodig is. Corporaties kunnen huurdersorganisaties ondersteunen bij het betrekken en consulteren van hun achterban tijdens prestatieafspraken. Huurdersorganisaties komen hier soms niet aan toe of krijgen dit niet georganiseerd. De regie op de participatie ligt uiteraard bij de huurdersorganisatie. Het proces
van prestatieafspraken loopt soepeler als de huurdersorganisatie het lokale woonbeleid
herkent. Het is daarom waardevol als gemeenten huurdersorganisaties als partij betrekken bij het opstellen van het woonbeleid of de woonvisie. Dat gebeurt nu niet overal.
Huurdersorganisaties zijn tevreden over de ondersteuning, faciliteiten, middelen en
scholing die zij krijgen. De meeste huurdersorganisaties zijn tevreden over het overleg
met hun corporatie en ervaren enigszins invloed (matige tot voldoende invloed). De
Woningwet en de Wet overleg huurders verhuurder bieden een stok achter de deur.
Tegelijkertijd is het, zoals een huurdersvertegenwoordiger vertelde, ook zo dat het er
niet om gaat wat wettelijk geregeld is, maar om de mate waarin je als corporatie en als
huurdersorganisatie elkaars standpunten respecteert en ruimte daarvoor biedt.
De ambitie van huurders om zitting te nemen in een huurdersorganisatie staat onder
druk. Er wordt veel gevraagd van mensen in tijd en deskundigheid, er is een toename van
kwetsbare groepen in het huurdersbestand en er is een desinteresse bij een grote groep
huurders volgens respondenten. Dit verschilt uiteraard lokaal. Adviezen die leden van
huurdersorganisaties geven: Maak participatie ‘leuk en aantrekkelijk’, richt participatie
zodanig in dat het voor (een deel) van de mensen om kortlopende trajecten gaat en zorg
voor betere beloning. Daarnaast zou participatie door ‘de huurder’ als een waardevolle
bijdrage aan het ‘sociaal wonen’ moeten worden beschouwd, maar dat dwing je niet af.
Een andere invalshoek is dat de Woningwet2015 voortbouwt op bestaande overlegstructuren. Belangrijke vraag is of er naast versteviging en ondersteuning van deze structuren
ook niet nieuwe aanvullende mogelijkheden voor zeggenschap moeten worden ingezet
of ontwikkeld die beter rekening houden met tijd, complexiteit en behoeften van huurders.

8

D E R O D E D R A A D E N D O O R K I J K O N D E R Z O E K S R E S U LTAT E N

49

8.2 DOORKIJK VAN DE ONDERZOEKRESULTATEN
Hieronder staat per onderdeel een doorkijk van de onderzoeksresultaten.
Opbouw van de huurdersparticipatie op instellingsniveau
Huurdersorganisaties komen in diverse vormen voor. Het merendeel is een vereniging
met een bestuur (60,8%) of een stichting (28,1%). 11,1% heeft een tussenvorm of is een
samenwerkingsverband van huurdersorganisaties. De meeste huurdersorganisaties
hebben 4-6 actieve (bestuurs)leden. De spreiding hierin is groot. De gemiddelde leeftijd van de huurdersorganisaties in dit onderzoek is 18 jaar. De gemiddelde huurdersparticipant is naar schatting autochtoon, rond de 65 jaar met een inkomen onder de
40.000 euro en is meestal een man.
Verbinding met de achterban
Verbinding met de achterban wordt door de meeste huurdersorganisaties gelegd
door een algemene ledenvergadering en door zichzelf open te stellen zodat elke
huurder lid kan worden. Tweederde van de huurdersorganisaties zet soms tot regelmatig aanvullende participatievormen in. Een derde doet dat zelden of nooit.
Inloopavonden, themabijeenkomsten en werkgroepen en digitale enquêtes worden
het meest genoemd als aanvullende vorm.
In de dialoogbijeenkomsten wordt aangegeven dat regels rondom ‘privacy’ een
barrière vormen om alle huurders te betrekken. Corporaties mogen vanwege wetgeving geen mailadressen van huurders delen, terwijl dat juist een praktische manier
is om een grote groep huurders te benaderen.
Betrokkenheid van de huurdersorganisatie bij volkshuisvestelijke keuzes en tripartiet overleg
De grote meerderheid van de huurdersorganisaties wordt betrokken bij de jaarlijkse
cyclus van woonvisie, bod op het woonbeleid, prestatieafspraken en monitoring van
deze afspraken. Ook geven diverse huurdersorganisaties aan dat dit gebeurt als het
traject daartoe start. Bij de gemeentelijke woonvisie is de betrokkenheid relatief het
laagst (20% geeft aan niet betrokken te zijn). Het is uiteraard mogelijk dat de
gemeente al een woonbeleid of woonvisie geformuleerd had, voordat de Woningwet
2015 van kracht werd, wat het percentage over het niet geraadpleegd zijn kan beïnvloeden. Dat wil overigens niet zeggen dat huurders pas met de nieuwe Woningwet
betrokken zijn geraakt bij woonvisies, dat gebeurde daarvoor ook al.
Meeste huurdersorganisaties zijn tevreden over betrokkenheid bij prestatieafspraken
72,2% van de huurdersorganisaties is (zeer) tevreden over de wijze waarop zij werd
betrokken bij de prestatieafspraken. 18,7% is noch tevreden, noch ontevreden. In de
toelichting geeft een aantal huurdersorganisaties aan nog bezig te zijn met het maken
van de afspraken en dus nog geen waarde-oordeel te kunnen geven. 5,2% is ontevreden, in de argumentatie wordt aangegeven in een te laat stadium betrokken te zijn (als
het concept al gereed is) en als huurdersorganisatie door de gemeente direct aangesproken te willen worden en niet via tussenkomst van de corporatie.
Meeste huurdersorganisaties zijn tevreden over resultaat van hun betrokkenheid bij
prestatieafspraken
69,6% van de huurdersorganisatie is (zeer) tevreden over het resultaat van de betrokkenheid bij prestatieafspraken. 22,3% is noch tevreden, noch ontevreden en 8,1% is
(zeer) ontevreden. Respondenten die niet tevreden zijn over het resultaat geven in de
toelichting aan te weinig inspraak te hebben ervaren, bij een saneringscorporatie te
huren waar weinig mogelijk is, de afspraken onvoldoende concreet te vinden.

8

D E R O D E D R A A D E N D O O R K I J K O N D E R Z O E K S R E S U LTAT E N

50

Betrokkenheid huurders bij prestatieafspraken heeft meerwaarde volgens corporaties
90,2% van de corporaties is van mening dat de betrokkenheid van huurdersorganisaties bij prestatieafspraken meerwaarde heeft. Belangrijkste redenen zijn de waarde
van hun betrokkenheid voor de maatschappelijke binding en legitimatie van de
afspraken en voor de inhoud van de afspraken.
Belemmeringen en verbeterpunten voor volwaardige rol aan tafel
Het merendeel van de huurdersorganisaties is van mening dat zij (enigszins) in staat
is om een volwaardige rol aan tafel bij prestatieafspraken te kunnen vervullen. De
factor tijd (werkbelasting) en ontbreken van deskundigheid worden vaak genoemd
als bemoeilijkende factoren voor een volwaardige rol. Een heldere procesgang van
prestatieafspraken, goede ondersteuning en een constructieve opstelling van gemeente en corporaties worden door huurdersorganisaties genoemd als belangrijkste
verbeterpunten om goed prestatieafspraken te kunnen maken. Corporaties noemen
als aanvullende verbeterpunten: betere representativiteit en diversiteit van huurdersorganisaties, verdiepen in het brede huurdersbelang, actiever de eigen mening naar
voren brengen.
Meeste huurdersorganisaties tevreden over middelen, faciliteiten, scholing en
ondersteuning
Nagenoeg alle huurdersorganisaties geven aan de mogelijkheid tot scholing en
inhuren van externe ondersteuning te hebben. 5% krijgt onvoldoende budget of niet
de mogelijkheid. Er zijn grote verschillen tussen huurdersorganisaties over de invulling.
Sommigen hebben een eigen scholingsbeleid, anderen vinden opleiding niet nodig of
hebben er geen tijd voor.
De meeste deskundigheid die wordt ingehuurd is inhoudelijke ondersteuning.
Middelen en faciliteiten worden in 80% van de huurdersorganisaties toegekend op
basis van begroting en bij 16,8% op aanvraag. Het merendeel van de huurdersorganisaties is tevreden tot zeer tevreden over de ontvangen ondersteuning, scholing en
middelen. Relatief grootste ontevredenheid (10,3%) is er op het onderdeel inhuur van
administratieve deskundigheid (of juist het ontbreken daarvan).
Professionalisering van participatie hoog op de agenda
Bij driekwart van de huurdersorganisaties staat versterking of professionalisering van
de participatie op de agenda. Bij corporaties is dat bij 80% het geval. Aantrekken van
externe ondersteuning en volgen van opleiding worden het meest genoemd als
manier om te professionaliseren.
Regie op participatie bij huurdersorganisatie of gezamenlijk met corporatie
De regie op participatie ligt volgens de helft van de huurdersorganisaties bij de
huurdersorganisatie en de helft bij de huurdersorganisatie en corporatie samen.
Huurdersorganisaties van grote corporaties zijn relatief zelfstandiger dan die van
kleinere corporaties. 20% van de corporaties geeft aan dat haar huurdersorganisatie
niet in staat is om zelf de regie te voeren op de huurdersparticipatie bij de corporatie.
Redenen hiervoor zijn onder andere het niet willen pakken van regie, geen contact
met achterban, geen visie, afwachtende houding, te weinig tijd, kennis en kunde.
Corporaties: kwaliteit huurdersparticipatie behoeft verbetering bij 30% van de
corporaties, wel vertrouwen in verbetering
70,9% van de corporaties beoordeelt de kwaliteit van de huurdersparticipatie als
voldoende tot goed. 22,2% beoordeelt deze als matig en 6,9% als onvoldoende dan
wel slecht. Meest genoemde verbeterpunt is meer inhoudelijke kennis en deskundig-

8

D E R O D E D R A A D E N D O O R K I J K O N D E R Z O E K S R E S U LTAT E N

51

heid van de huurders die meepraten. Op de tweede plaats staat representativiteit van
de huurdersorganisatie. De meeste corporaties hebben (enigszins) vertrouwen in de
verbetering van de kwaliteit van de huurdersparticipatie. 5,5% geeft aan geen
vertrouwen te hebben. Te weinig betrokkenheid bij de grote groep huurders,
vergrijzing onder huurdersparticipanten en de toename van kwetsbare groepen in het
huurdersbestand worden onder andere genoemd als belemmerende factoren.
Woningwet versterkt volgens merendeel ook in de praktijk de zeggenschap van
huurders
83,7% van de huurdersorganisaties en 75,3% van de corporaties is van mening dat de
Woningwet ook in de praktijk de zeggenschap van huurders ‘zeker’ of ‘redelijk’ heeft
versterkt. Volgens sommige respondenten is het nog te vroeg om nu de balans op te
maken. Ook stelt een aantal huurdersorganisaties en (groot) aantal corporaties dat
de zeggenschap al groot was en dat de geest van de Woningwet al praktijk was. In
het commentaar wordt onder andere aangeven dat huurdersorganisaties nog steeds
afhankelijk zijn van de goede wil van corporaties en dat er te weinig sprake is van
instemmingsrecht. Ook stellen sommigen dat door de ingewikkelde regelgeving de
werkelijke invloed juist kleiner wordt en tot overbelasting van vrijwilligers leidt.
Ervaren invloed door huurdersorganisaties op beleid corporatie is ‘matig’ tot
‘voldoende’
45,6% van de huurdersorganisatie beoordeelt in het algemeen haar invloed op het
beleid van de corporatie als voldoende tot veel. 40,9% beoordeelt haar invloed als
matig en 13,5% als onvoldoende tot geen invloed. Diverse respondenten geven in
opmerkingen aan dat er een positieve tendens is in zeggenschap, de corporatie
bepaalt nog veel, maar het is wel ‘beter’ en meer ‘open’ geworden. Huurdersorganisaties
ervaren gemiddeld voldoende tot veel invloed op de voordracht van de RvC, prestatieafspraken, participatiebeleid, servicekosten, leefbaarheid, fusie en verbindingen. Ook
de ervaren invloed op betaalbaarheid en onderhoudsbeleid scoort relatief hoog. Lager
is de ervaren invloed op jaarverslag, incassobeleid en begroting. Het merendeel (80%)
van de huurdersorganisaties is tevreden over het overleg met de corporatie.
Volgens een derde van de huurdersorganisaties is verbinding met interne toezicht
matig tot onvoldoende
Tweederde van de huurdersorganisaties waardeert de verbinding met de RvC/RvT van
de corporatie als voldoende tot goed. 21,9% waardeert de verbinding als matig en
8,9% als onvoldoende (15 respondenten) en 2,4% als slecht (4 respondenten). Meest
genoemde beperking is de lage contactfrequentie tussen huurdersorganisatie en RvT
en het teveel op afstand staan door de RvT.

8

D E R O D E D R A A D E N D O O R K I J K O N D E R Z O E K S R E S U LTAT E N

52

BIJLAGE
TIPS VAN DEELNEMERS IN DE
DIALOOGBIJEENKOMSTEN

BIJEENKOMST VAN 29 JUNI 2016
• Niet méér wetten. Meer naar Participatieovereenkomsten, waarin zaken en
verplichtingen worden opgenomen. Niet alles hoeft formeel te worden vastgelegd.
• Blijf altijd een mensen mens!
•	Denk na over manieren om de (tijds-)belasting voor huurders te verlagen. Dit zou in
de hand kunnen werken dat meer jongere huurders betrokken raken.
•	Goede participatie start met respect voor ieders rol in het proces en investeer in
een goede relatie.
•	Zorg voor ruimte en tijd voor zowel de gemeente, als de corporatie, als de huurders,
waardoor het vertrouwen ontstaat/blijft om tot samenwerking te komen
• Maak participatie leuk! En investeer in de onderlinge relaties.
• Realiseer je dat huurdersparticipatie altijd in beweging is. En beweeg mee!
• “Investeren in relaties”.
•	Zorg dat er altijd een goed overleg mogelijk is met alle betrokkenen en neem ieders
inbreng serieus.
•	Zoek ook buiten bestaande structuren naar verbetering van inspraak en zeggenschap huurders.

BIJEENKOMST VAN 6 JULI 2016
•	Huurders van een complex woningen net als bij een VVE “automatisch” lid laten zijn
van een Bewonerscommissie.
•	Een bewonerscommissie hetzelfde niveau voor huurders geven als een O.R. bij een
bedrijf: meer zeggenschap/invloed/ondersteuning.
• “Verankerd” in corporatiedenken en bij overleg met andere partners zoals
gemeente. Samen optrekken en elkaar ondersteunen waar nodig. “Niet omdat het
moet, maar omdat we dat allemaal willen”.
• Digitale processen om tot officiële communicatie te komen.
•	Tools die iedereen kan gebruiken: privacyrichtlijnen, enquêtes van kwaliteit, een
CAO medewerkers etc. etc.
• Maak het leuk in plaats van saai.
• Ga werken met proefmodellen om te zien en te laten zien of iets werkt.
• Geef huurders een serieuze kans om te groeien in participatie.
•	Beschouw participatie als een waardevolle, maar ook verplichte bijdrage aan het
“sociaal wonen”.
• Kortlopende trajecten om laagdrempelig mensen te overtuigen een actieve
bijdrage te leveren.
• Belang van Bewoners Advies Groepen (BAG) bepalen/benoemen/beschrijven.
• Zorg voor adequate, goed geëquipeerde bestuurders.
• Tijd.
• Betere beloning.
•	Geef ons met elkaar tijd om met alle nieuwe wetten te werken (Woningwet, passend
toewijzen, huursombenadering etc.), alvorens weer met wat nieuws te komen.
•	Beïnvloeding aan de voorkant is effectiever dan de formele adviesrol bij een gereed
product.
• Geef tijd en ruimte aan het proces. Respecteer elkaars belangen.
•	Zoek de oplossing niet in het formaliseren van participatie, dan wordt het poppenkast. Begeleiding, training, werken aan vertrouwen is veel effectiever.
• Ondersteuning op proces en inhoud.
• Laat je ondersteunen.
• Om volwaardig partij te kunnen zijn, aandacht voor continuïteit en professionaliteit.
• Blijf met elkaar in gesprek. Investeer vanuit 2 kanten!

BIJL AGE

54

DEELNEMERSLIJST DIALOOGBIJEENKOMSTEN 29 JUNI EN 6 JULI

HUURDERSORGANISATIES
Inez Stapper

Bewonersraad Haag Wonen

Teun Scherpenzeel

Bewonersraad Haag Wonen

Gerard Klaassen

TBV Wonen

Bert van Reeuwijk

Huurdersplatform SOR

Riet Kranenburg

Huurdersplatform SOR

Frank van den Broek

De Bewonersraad Friesland

Corrie Nieuwland

Huurdersraad Albanianae

Raymond Vlieland

Huurdersraad Albanianae

Wilma van Lijf

Samenwerkende Huurdersorganisaties Ymere

De heer Lautenbach

Samenwerkende Huurdersorganisaties Ymere

J. van Dongen

HBV De Sleutel

M. van de Merwe

HBV De Sleutel

Johannes van den Heuvel

Huurdersnetwerk Mitros

Laurette Vermeulen

Huurdersraad Vestia

Pieter Brouwer

Huurdersraad Vestia

Ruud Klein

Huurdersvereniging Staedion

WONINGCORPORATIES
Rob van Son

Woonstichting Etten-Leur

Machiel de Vries

Woongoed Middelburg

Sander Niemeijer

Volkshuisvesting Arnhem

Marieke Peters

Woonconcept

Aimée Tops

Stichting Havensteder

Kathinka Kahlman

Parteon

Jochem Schoemaker

Mooiland

Yolanda Winkelhorst

IJsseldal Wonen

Jaap Huibers

St. Woningbeheer Betuwe

Erwin Steemers

Staedion

Ilse Schrijver

De Woningstichting

Jos Hendrickx

AlleeWonen

Annelien Thedinga

Pre Wonen

Krien van Splunder

Woonbedrijf

MINISTERIE BZK

FRAEY

Eline Penders

Guus Terlingen

Annelies Dassen

John Waas

BIJL AGE

55