Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 139

Veteranenzorg

Nr. 122

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2013
1. Inleiding
De Veteranennota 2012–2013 (Kamerstuk 30 139, nr. 113) is 24 juni jl. met
uw Kamer besproken. De Kamer heeft te kennen gegeven dat de nota niet
volledig in de informatiebehoefte voorzag en heeft gevraagd om een
aanvullende nota met de ontbrekende informatie en nadere toelichtingen.
Ik heb toegezegd deze aanvullende nota voor eind september aan de
Kamer aan te bieden. Bij deze voldoe ik aan deze toezegging.
In deze nota komen achtereenvolgens aan de orde het Veteranenbesluit,
het Veteranenloket en de ISAF-nazorg. Voorts zal ik procedureel ingaan op
de overige onderwerpen zoals vastgelegd in het toezeggingenoverzicht
van het notaoverleg (Kamerstuk 30 139, nr. 118). Tot slot sta ik kort stil bij
het scholenproject, het onderzoek naar zelfdoding onder veteranen en de
ereschuldregeling.
2. Veteranenbesluit
De Veteranenwet geeft richting aan het veteranenbeleid, veteranenregelingen en veteraneninitiatieven. De zorg- en uitvoeringsaspecten van de
Veteranenwet worden uitgewerkt in een algemene maatregel van bestuur,
het Veteranenbesluit. Dit besluit bevat toetsbare normen voor de
uitvoering van de Veteranenwet.
Inmiddels is overeenstemming bereikt over het besluit met de centrales
van overheidspersoneel en vindt interdepartementale afstemming plaats.
Zoals ik tijdens het notaoverleg van 24 juni jl. heb gemeld, streef ik er naar
het Veteranenbesluit eind 2013 aan uw Kamer aan te bieden. Ik licht de
inhoud van het besluit op hoofdlijnen toe.

kst-30139-122
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

1

2.1. Erkenning en waardering
Om de voorgestane maatschappelijke erkenning en waardering van
veteranen symbolisch zichtbaar te maken is een «draaginsigne veteranen»
ingesteld. Het draaginsigne heeft de vorm van een zwaardschede die de
letter V vormt. De V staat voor veteraan, vrede en veiligheid en is
symbolisch voor de operaties die de veteraan heeft uitgevoerd en voor de
verbondenheid tussen veteranen. Door het dragen van het veteraneninsigne zijn veteranen voor elkaar en voor de maatschappij herkenbaar. Met
de veteranenpas kan de veteraan zich in Nederland en in het buitenland
identificeren als veteraan. De pas is geldig voor het leven en geeft recht
op bepaalde faciliteiten. De veteranenspeld en de veteranenpas zijn
inmiddels ook voor actief dienende veteranen beschikbaar.
2.2. Reüniefaciliteiten
Het faciliteren van reünies is een belangrijk onderdeel van de zorg voor
veteranen. In dit kader leveren de operationele commando’s een
structurele bijdrage aan het onderhouden van de band tussen de veteraan
en diens (voormalige) eenheid en aan het verwerken van de ervaringen na
een uitzending. De bijdrage bestaat onder meer uit het organiseren van
reünies en het beschikbaar stellen van een ontmoetingsruimte op een
militaire locatie.
2.3. Zorg
De zorgplicht die op Defensie als werkgever rust, is in het besluit nader
uitgewerkt. Deze zorgplicht omvat onder meer het bepalen van de
uitzendgeschiktheid van de militair, het informeren van het thuisfront over
het verloop van de missie en het bieden van gecoördineerde zorgverlening. Daarnaast voorziet het besluit in een tijdelijke inkomensvoorziening voor veteranen die ziek of arbeidsongeschikt zijn geworden met
dienstverband.
Een belangrijk uitgangspunt van de zorgplicht is dat een militair die op
uitzending gaat fysiek en mentaal fit moet zijn. Daarnaast kan het militaire
beroep ingrijpende gevolgen voor gezondheid en individueel welzijn met
zich meebrengen. Om de inzetgereedheid en goede nazorg te
waarborgen, rust op Defensie niet alleen de plicht iedere militair goed
voor te bereiden en op te leiden voor inzet, maar ook toereikende zorg te
verlenen van opkomst tot na dienstverlating. Goed werkgeverschap
vereist de aanwezigheid van een sociaal medisch team dat voorafgaand
aan, tijdens en na de uitzending zicht heeft op de inzetbaarheid en het
welzijn van de militair en daar naar handelt. Het vereist daarnaast dat de
militair voorafgaand aan een uitzending niet alleen fysiek, maar ook
mentaal wordt voorbereid. Dit gebeurt bijvoorbeeld door hem te leren
omgaan met gevechtsstress en hem te informeren over hygiëne en
preventieve gezondheidszorg in het operatiegebied. Tot slot vereist goed
werkgeverschap dat ook de relaties van de militair worden ondersteund
en voorgelicht over de uitzending en de beschikbare zorg.
2.4. Veteranenloket
Na terugkeer van de missie moeten de veteraan en zijn relaties een
laagdrempelige en effectieve toegang tot zorg hebben. Deze toegang zal
voor een groot deel verlopen via het veteranenloket. Daartoe wordt de
functie van het centraal aanmeldpunt (CAP) van het Veteraneninstituut (Vi)
uitgebreid. Naast erkennen en waarderen, komt het accent meer te liggen
op de begeleiding van veteranen bij hun zorgvraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

2

Onder regie en verantwoordelijkheid van Defensie gaan de zorgpartners,
het Vi en het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) hiertoe
intensiever samenwerken binnen het veteranenloket. Door de duidelijke
en eenvoudige toegang tot de zorg kan de veteraan of zijn relatie beter
geholpen worden. Een zorgcoördinator pakt de hulpvraag op, geleidt deze
door en bewaakt de voortgang. De uitvoering van deze (na)zorgtaken is
een verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie. Veteranen die nog
in werkelijke dienst zijn, blijven voor de zorg en hulpverlening aangewezen op de militaire (gezondheids)zorginstellingen. Voor hen geldt de
werkgeversverantwoordelijkheid van de Minister van Defensie.
In het volgende hoofdstuk zal ik de werking van het veteranenloket nader
toelichten.
2.5. Veteranenregistratiesysteem
Tot slot wordt met het Veteranenbesluit het veteranenregistratiesysteem
geformaliseerd, zodat elke veteraan bekend is bij Defensie en onder meer
op de hoogte kan worden gehouden van alle ontwikkelingen die voor hem
van belang zijn.
3. Veteranenloket
Met het inrichten van het veteranenloket kunnen alle post-actieve
veteranen, militaire oorlogs- en dienstslachtoffers, veteranen in werkelijke
dienst en hun relaties voor alle vragen op het gebied van erkenning,
waardering en zorg terecht bij één loket.
Het veteranenloket en de zorgcoördinatie als onderdeel van het loket
vereist een eenduidige registratie en een herkenbare aansturing. De
organisatie en de positionering van het loket wordt thans met alle
betrokken partijen besproken. Uitgangspunt bij de oprichting van de
zorgcoördinatie is de succesvolle samenwerking op dit terrein binnen het
CAP. Ik laat onderzoeken hoe de capaciteit vanuit het ABP (het huidige
Zorgloket Militaire Oorlog- en Dienstslachtoffers, MOD) optimaal kan
worden ingezet. Voor veteranen in werkelijke dienst wordt de zorg- en
hulverlening binnen Defensie ingeschakeld. Voor niet-acute zorgvragen en
vragen die niet met zorgverlening te maken hebben, is het loket tijdens
kantooruren geopend. Voor acute zorgvragen is het loket onafgebroken,
dag en nacht, bereikbaar.
3.1. Werkwijze veteranenloket
Aanmelding bij het veteranenloket leidt tot een eerste registratie waarna
loketmedewerkers algemene vragen over diensten, erkenning en
waardering doorgeleiden naar het Vi. Zorgvragen worden doorgeleid naar
een van de zorgcoördinatoren. De toegewezen zorgcoördinator voert een
oriënterend gesprek en stelt op grond daarvan een zorgplan op. In het
zorgplan liggen de vervolgstappen vast, waaronder behandeling door een
LZV-instelling, de dienstverlening door het ABP of behandeling door een
militaire (gezondheids)zorginstelling.
Er is vervolgens een strikte scheiding tussen het zorgplan van de
zorgcoördinator en het behandelplan van de zorginstelling. De inhoud en
de uitvoering van het behandelplan zijn een verantwoordelijkheid van de
zorginstelling en vallen onder de medische geheimhoudingsplicht. De
zorgcoördinator begeleidt de cliënt gedurende het gehele proces aan de
hand van het zorgplan. Deze aanpak sluit aan bij de processen bij het LZV,
het ABP en het Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk (DCBMW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

3

De inrichting van de zorgcoördinatie versterkt het toezicht op de
uitvoering van de processen en zorgt voor eenduidige sturing. Zorgcoördinatie is ook verantwoordelijk voor een eenduidige registratie en het
genereren van managementinformatie. Defensie stelt daarbij duidelijke
voorwaarden, onder andere op het gebied van de kwaliteit waaraan de
zorgcoördinatie en het zorgplan moeten voldoen.
3.2. Project inrichting veteranenloket
Het project «Inrichting Veteranenloket» wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de Hoofddirecteur Personeel van Defensie. Hiertoe is
een projectorganisatie ingesteld bestaande vertegenwoordigers van het
Vi, LZV, ABP en Defensie. Waar nodig wordt deskundigheid ingehuurd. Via
een klankbordgroep hebben belanghebbende organisaties inspraak in de
inrichting van het veteranenloket.
Het streven is het Veteranenloket midden januari 2014 te openen. Hierbij
is gekozen voor een gefaseerde aanpak. In fase 1 (tot midden januari
2014) zijn de inrichting en de bemensing van het registratiepunt en de
zorgcoördinatie aan de orde. Hiermee kan het veteranenloket van start. De
volledige ontwikkeling van de bedrijfsvoering en de informatievoorziening
vergen meer tijd en worden in fase 2 (naar verwachting midden 2014)
voltooid.
Defensie heeft voor het project € 500.000 gereserveerd. De projectleider
brengt de benodigde investeringen thans in kaart, evenals de exploitatiekosten van het veteranenloket. De kosten worden uiteindelijk in de
begroting van het Vi opgenomen.
4. ISAF-nazorg
De ISAF-missie in Uruzgan van februari 2006 tot augustus 2010 was een
van de grootste naoorlogse militaire operaties van de Nederlandse
krijgsmacht. In totaal zijn bijna 20.000 militairen uitgezonden naar
Afghanistan, waarvan ruim 6.000 inmiddels niet meer bij Defensie
werkzaam zijn (per 1 september 2013). Van deze militairen is ongeveer 25
procent meer dan één keer uitgezonden. Zoals ik in het notaoverleg van
24 juni jl. heb gemeld, ontwikkelt de behoefte aan nazorg van de
ISAF-veteranen zich vooralsnog in overeenstemming met de verwachting.
Ik zal de stand van zaken nader toelichten.
4.1. Nazorg gewonden
Zoals mijn ambtsvoorganger vorig jaar heeft gemeld in een brief over de
nazorg van ISAF (Kamerstuk 30 139, nr. 101), zijn bij de Uruzgan-missie
144 militairen tijdens gevechtsacties gewond geraakt. Van de 58 militairen
die in behandeling zijn genomen door het Militair Revalidatiecentrum
(MRC) zijn er nu nog twee in behandeling. Bij deze fysiek gewonde
militairen is veelal sprake van een blijvende beperking bijvoorbeeld als
gevolg van een amputatie. Uit onderzoek blijkt dat zij vooral moeite
hebben met de veranderingen in mobiliteit en, als gevolg daarvan, hun
loopbaanperspectief. Dit is mede aanleiding geweest om op het MRC een
nieuw sportcomplex te bouwen en dat te voorzien van moderne
apparatuur op het gebied van mobiliteitsverbeteringen. Daarnaast kan het
MRC de revaliderende militair voorzien van de beste aanpassingen op het
gebied van prothese- en orthesevoorzieningen. Het MRC is met deze
ontwikkelingen in staat de brugfunctie van zorg naar maximaal participatief vermogen optimaal vorm te geven. Het MRC is tevens samenwerkingsverbanden aangegaan met gerenommeerde civiele zorginstellingen
waaronder de Sint Maartenskliniek. Doelstelling hierbij is kennisdeling en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

4

gezamenlijke ontwikkeling van zorgprogramma’s waarbij het zorgniveau
voor veteranen gewaarborgd blijft.
De gewonde veteranen worden bij hun re-integratie intensief begeleid
door hun operationele commando. Zij keren na de revalidatie in eerste
instantie terug naar hun eigen eenheid. Vervolgens wordt na enige tijd
bezien in hoeverre zij terug kunnen naar hun oorspronkelijke functie of
een andere functie binnen de eenheid. In goed overleg met betrokkene en
afhankelijk van de beperking wordt een re-integratietraject afgesproken en
wordt gelegenheid geboden een studie te volgen. De meesten zijn thans,
in afwachting van de voltooiing van het re-integratietraject, nog in dienst
als militair. Als blijkt dat zij niet meer als militair kunnen functioneren,
wordt gezocht naar een militaire functie met dispensatie of een passende
burgerfunctie binnen Defensie. Begeleiding naar een functie buiten
Defensie is ook mogelijk, maar pas wanneer daarover met de gewonde
veteraan overeenstemming is bereikt.
4.2. Ontwikkeling zorgvraag
In de eerder genoemde brief over de nazorg van ISAF is tevens een
analyse van de ingevulde vragenlijsten opgenomen. Uit deze analyse
blijkt dat voor drie procent van de ingevulde vragenlijsten zorgtrajecten
op medische gronden worden gestart, negen procent op psychosociale
gronden en twee procent vanwege een combinatie van beide. Een actueel
en compleet overzicht van de voortgang van de zorgtrajecten is niet te
geven. Het probleem is dat deze informatie ligt besloten in individuele
medische dossiers bij de eerstelijns en tweedelijns gezondheidszorg
(waaronder MGGZ) binnen en buiten Defensie. Inzage kan alleen
verkregen worden na toestemming van de betrokken militair. Het is wel
mogelijk een overzicht te genereren van bijvoorbeeld alle PTTS-gevallen
onder Nederlandse militairen, maar niet het aantal PTSS-gevallen dat
gerelateerd is aan de missie in Uruzgan.
Wel is er op een andere manier inzicht te krijgen in hoe het met de
ISAF-veteraan gaat. Zo registreert het Vi het aantal aanmeldingen van
Uruzgan-veteranen voor hulpverlening bij het CAP. Dit is in onderstaande
tabel voor de periode 2007 tot en met 2012 in absolute aantallen en als
percentage van het totaal aantal aanmeldingen weergegeven.

Aantal
Percentage

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013 (t/m
sep 2013)

18
2,5

32
4,1

32
3,9

83
11,5

94
9,5

119
9,1

123
13,0

Bron Vi

Uit het overzicht blijkt dat het percentage hulpvragen van ISAF-veteranen
in de laatste drie jaar is toegenomen, maar in verhouding tot de grootte
van de groep beperkt blijft. Ik realiseer mij hierbij dat een onbekend aantal
veteranen langs een andere weg zorg aanvraagt en in dit overzicht niet is
opgenomen. Verder meldt de stichting De Basis dat in 2012 en 2013
steeds meer jonge veteranen (missies vanaf 1980) zich aanmelden ten
opzichte van oudere veteranen. Ook wordt de tijd tussen aanmelding en
uitzending korter, waarschijnlijk doordat de bekendheid van het
zorgsysteem voor veteranen toeneemt. Voorts melden steeds meer
(jonge) veteranen en gezinnen zich met complexe problemen. Vooralsnog
is er geen sprake van een opvallend groot aantal Uruzgan-veteranen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

5

4.3. Wetenschappelijk onderzoek
Er is dit jaar een wetenschappelijk onderzoek1 voltooid naar de psychische
gezondheid van militairen na uitzending. Hiertoe zijn alle militairen die in
de periode van 2008 tot 2010 zijn uitgezonden vergeleken met de totale
groep van niet-uitgezonden militairen. Uit de resultaten bleek dat naar
verhouding de uitgezonden militairen gedurende het eerste jaar na
uitzending vaker gebruik maken van de geestelijke gezondheidszorg dan
niet-uitgezonden militairen. Er is bij deze groep sprake van meer
aanpassingsproblemen en angststoornissen (waaronder PTSS). Van de
ruim 750 consultaties bij de MGGZ in de onderzoeksperiode werd in ruim
50 gevallen de diagnose PTSS gesteld. Ongeveer 200 militairen hadden
last van aanpassingsproblemen. Een kwart van de veteranen kreeg pas
meer dan een half jaar na de traumatische gebeurtenis klachten. In
absolute zin daarentegen was in de eerste twee jaar na uitzending sprake
van gemiddeld slechts één extra consultatie per 1.000 militairen per
maand. Bovendien bleef het aantal consultaties bij de uitgezonden
militairen beneden het gemiddelde aantal onder de Nederlandse
bevolking.
Bij deze getallen plaatsen de onderzoekers enige kanttekeningen. Ten
eerste is bekend dat PTSS-klachten zich vaak na enige jaren openbaren.
Gelukkig is de beeldvorming rondom psychische klachten in de krijgsmacht de laatste jaren veranderd en is de drempel om (medische) hulp te
zoeken lager geworden. Ten tweede is alleen de periode van 2008 tot 2010
onderzocht, terwijl militairen al vanaf 2002 in het kader van ISAF zijn
uitgezonden. Ten derde beperkt dit onderzoek zich tot militairen die door
de MGGZ behandeld zijn en blijven veteranen die niet bij Defensie in
behandeling zijn buiten beschouwing. Het werkelijke aantal veteranen met
PTSS uit deze groep is naar verwachting groter en zal de komende jaren
waarschijnlijk verder toenemen.
4.4. Conclusie
De behoefte aan nazorg van de ISAF-veteranen ontwikkelt zich vooralsnog
in overeenstemming met de verwachting. De revalidatiemogelijkheden
van gewonde militairen uit Uruzgan worden met nieuwe technieken
verder verbeterd. De re-integratie van deze groep is met intensieve
begeleiding gaande. Een actueel overzicht van overige medische en
psychische klachten gerelateerd aan ISAF is moeilijk te geven in verband
met de vertrouwelijkheid van medische gegevens. Wel wijst onderzoek
erop dat de hoeveelheid psychische klachten (waaronder PTSS) kan
oplopen. Het is belangrijk zicht te houden op de verdere ontwikkeling van
deze klachten zodat het zorgaanbod hierop kan worden afgestemd.
Hiervoor zal het registratiesysteem van het LZV in de toekomst waardevolle informatie opleveren. Het systeem zou in 2015 volledig operationeel
moeten zijn. Voorts zal ik onderzoeken of informatie uit de verschillende
medische systemen van Defensie (anoniem) kan worden ontsloten en
gekoppeld. In de Veteranennota van 2014 zal ik aan beide aspecten
opnieuw aandacht besteden.

1

Onderzoek «Do soldiers seek more mental healthcare after deployment? Analysis of Mental
Health Consultations in the Netherlands Armed Forces following deployment to Afghanistan»
door E. Vermetten e.a. Het onderzoek is uitgevoerd door Defensie in samenwerking met het
Universitair Medisch Centrum en het VU Universitair Medisch Centrum.en is nog niet
gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

6

5. Nazorg van tolken van Afghaanse origine
Tijdens het algemeen overleg personeel van 16 april jl. heb ik kort de
ontwikkelingen gemeld aangaande de tolken van Afghaanse origine
(Kamerstuk 33 400, nr. 82). Naar aanleiding van de vragen bij het
notaoverleg van 24 jl. geef ik hierbij een uitgebreider overzicht van de
laatste stand van zaken.
Bij de ISAF-missie in Afghanistan (2001–2010) is gebruik gemaakt van de
diensten van tolken van Afghaanse origine. Na de beëindiging van de
missie bleken meerdere van deze tolken gezondheidsklachten te hebben.
De tolken waren veelvuldig uitgezonden, terwijl zij daar mogelijk
psychisch of lichamelijk niet altijd toe in staat waren. De culturele en
persoonlijke achtergrond van de tolken vergde nazorg en behandeling
afgestemd op hun specifieke individuele omstandigheden. In de praktijk is
gebleken dat de standaard zorgpakketten die zijn aangeboden onvoldoende aansloten bij de behoefte.
Zoals mijn ambtsvoorganger heeft gemeld bij het notaoverleg veteranen
van 17 juli 2012 (Kamerstuk 30 139, nr. 104), heeft Defensie deze tolken
met terugwerkende kracht weer in dienst genomen zodat zij de noodzakelijke zorg konden ontvangen. Op dit moment worden de tolken intensief
begeleid met zorg op maat waarbij ook veelvuldig contact is met hun
vertegenwoordigers. In dit maatwerk wordt zoveel als mogelijk rekening
gehouden met de culturele achtergrond en de persoonlijke omstandigheden. De zorg bestaat enerzijds uit intensieve en op maatwerk gerichte
begeleiding bij de omgang met psychische problemen, indien gewenst –
of noodzakelijk – bij een externe instelling voor geestelijke gezondheidszorg. Anderzijds bestaat de zorg uit begeleiding bij lichamelijke
klachten. Voorts kunnen de tolken een beroep doen op de beschikbare
zorg voor partners en familie van veteranen. Zodra hij daartoe in staat is,
helpt Defensie de tolk bij sociale activering en bij het zoeken naar werk.
Inmiddels is bij een aantal tolken blijvende invaliditeit vastgesteld. Voor
hen staan alle voorzieningen, zoals de huidige rechtspositie die regelt, ter
beschikking. Zodra de tolken de defensieorganisatie verlaten, terwijl het
zorgtraject nog loopt, worden zij overgedragen aan het zorgloket van het
ABP. Hiermee wordt de continuïteit van de nazorg verzekerd.
6. Zorgplicht in relatie tot de ontwikkeling van het basispakket
In het Regeerakkoord Rutte II is de hervorming van de langdurige zorg
opgenomen. Het speelveld van de hervorming wordt gevormd door vier
wettelijke blokken. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) die
zich richt op onverzekerbare risico’s van mensen met een lichamelijke,
verstandelijke, zintuiglijke of psychiatrische beperking; de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) bij problemen met het maatschappelijk
participeren; de Jeugdwet bij opgroei- en opvoedingsproblemen,
psychische problemen en stoornissen van de jeugd; en de Zorgverzekeringswet (ZVW) die gericht is op het genezen een medisch probleem of
het voorkomen van het verergeren daarvan.
Deze hervorming raakt Defensie op twee punten. In de eerste plaats
ontvangen militairen zorg door of vanwege de militair geneeskundige
dienst. Dit betreft niet alleen de curatieve zorg, maar ook de zogenaamde
«care» oftewel AWBZ-zorg. De zorg in het militair revalidatiecentrum is
daar een voorbeeld van. Deze bijzondere positie is in de AWBZ vastgelegd
en moet in de nieuwe wetgeving worden overgenomen. Door de keuze
voor decentralisatie van de uitvoering van de AWBZ moet worden bezien
welke gevolgen dit voor de militair in werkelijke dienst heeft en hoe de
zorg voor en aan militairen in de regelgeving wordt gewaarborgd. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

7

tweede plaats is de positie van de militaire oorlogs- en dienstslachtoffers,
waaronder begrepen invalide veteranen, relevant. Zij ontvangen nu de
noodzakelijke zorg op grond van de AWBZ, WMO en ZVW. Als aan deze
zorg meerkosten zijn verbonden, worden deze op grond van de Voorzieningenregeling voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers ten laste van
het Ministerie van Defensie vergoed. Deze vergoeding is gekoppeld aan
de bijzondere zorgplicht van Defensie voor (invalide) veteranen, zoals
vastgelegd in de Veteranenwet. Thans breng ik, in overleg met de Minister
van VWS, de mogelijke meerlasten voor Defensie door dit wijzigende
beleid in beeld.
Een ander aspect is de toegang tot de gespecialiseerde geestelijke
gezondheidszorg. De zorg voor invalide veteranen en andere militairen
met een dienstverbandaandoening is voornamelijk belegd bij het
Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV). De diensten van het LZV
liggen op het vlak van intake en maatschappelijk werk, laagdrempelige
ondersteuning en meer gespecialiseerde hulpverlening, van enkelvoudige
behandelingen tot topklinische zorg. Het LZV levert maatwerk vanuit een
herkenbare en gegarandeerde kwaliteit, in principe zo dicht mogelijk bij
huis. Het eerste contact wordt gemaakt bij het CAP (in de toekomst via het
veteranenloket). Daar kunnen veteranen, dienstslachtoffers en hun
thuisfront terecht met al hun vragen over (na)zorg. Het CAP biedt gratis
informatie. Indien gewenst kan het CAP ook het startpunt zijn van een
hulpverleningstraject via het LZV. Hiervoor is geen verwijzing van een
huisarts nodig en er zijn diverse mogelijkheden voor een afspraak bij
betrokken instellingen in de buurt.
Voor de structuur van de zorg zijn twee aspecten belangrijk. Ten eerste de
waarborging van de zorg voor veteranen via het LZV. Ten tweede het
maken van een verbinding tussen de intake door CAP/LZV (maatschappelijk werk) enerzijds en de intake door de huisarts in het nationale
systeem van zorg anderzijds. In overleg met VWS wordt bekeken hoe dit
het beste kan worden georganiseerd.
7. Nuldelijnsondersteuning
In het notaoverleg van 24 juni jl. is meermaals gesproken over de
nuldelijnsondersteuning. De vragen van de Kamer spitsten zich toe op de
financiering van de nuldelijnsondersteuning, de verankering in het
Veteranenbesluit en de rol van de geestelijke verzorging.
7.1. Financiering
In de brief van 1 juni 2011 (Kamerstuk 30 139, nr. 92) heeft mijn ambtsvoorganger uiteengezet dat nuldelijnsondersteuning naast de reguliere
zorg belangrijk is voor toereikende hulpverlening aan veteranen. Hierbij
speelt het netwerk van relaties, vrienden en lotgenoten van de veteraan,
de zogenoemde nuldelijn, een belangrijke rol. De nuldelijnsondersteuning
voor veteranen in actieve dienst, dat wil zeggen de collegiale netwerken,
is een verantwoordelijkheid van de commandant. Defensie is niet direct
verantwoordelijk voor de nuldelijnsondersteuning voor veteranen buiten
dienst. Deze vormt wel een belangrijk onderdeel van de integrale zorg
voor veteranen. De ondersteuning door lotgenoten krijgt gestalte door de
verenigingen van het Veteranen Platform, reünies, ontmoetingscentra en
het Vi. Het succes van nuldelijnsondersteuning is in belangrijke mate
afhankelijk van de organisatie hiervan door, voor en met veteranen. Het
moet laagdrempelig zijn zodat iedere veteraan zich thuis voelt, ook als hij
of zij niets meer met Defensie te maken wil hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

8

Om de onafhankelijkheid te verzekeren levert Defensie bijdragen aan de
nuldelijnsondersteuning van veteranen buiten dienst via het Vi en het
Veteranen Platform (VP). Defensie verstrekt geen rechtstreekse subsidies.
Het Vi geeft nuldelijnsveteranenhelpers gelegenheid zich te scholen.
Daarnaast ondersteunt het Vi de ontmoetingscentra op kleine schaal,
onder andere met advies en publiciteit. Het VP voert de regie over de
inrichting van een systeem voor nuldelijnsondersteuning en de
aansluiting daarvan op de professionele hulpverlening van het LZV. Voor
dit project heeft het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg (V-fonds) tot 2016 in beginsel € 245.000 per jaar beschikbaar
gesteld. De samenwerking van het V-fonds en het VP is gericht op het tot
stand brengen van een landelijk dekkend genormeerd en financieel
zelfstandig opererend samenwerkingsverband van Veteranen Ontmoetingscentra. Uiteraard blijft Defensie dit nauwlettend volgen en zal waar
nodig ondersteuning bieden binnen de afgesproken kaders om deze
doelstelling te bereiken.
7.2. Verankering in Veteranenbesluit
In het Veteranenbesluit staat geen expliciete vermelding van de nuldelijnsondersteuning. Dit strookt met mijn eerder beschreven uitgangspunt dat
nuldelijnondersteuning onafhankelijk van Defensie gestalte moet krijgen
voor, door en met veteranen. Wel benoemt het Veteranenbesluit de
ondersteuning die Defensie zal geven aan het Vi en het VP in de vorm van
subsidies en het beschikbaar stellen van materieel, personeel of faciliteiten. In de Nota van Toelichting bij het besluit wordt de rol van beide
stichtingen beschreven bij de organisatie van de nuldelijnsondersteuning.
Deze beschrijving geeft de verschillende verantwoordelijkheden op het
gebied van nuldelijnsondersteuning duidelijk weer en waarborgt tevens
de (indirecte) betrokkenheid van Defensie hierbij.
7.3. Rol geestelijke verzorging
De geestelijke verzorging speelt een instrumentele rol bij de uitvoering
van de nuldelijnsondersteuning. De inzet van de Diensten Geestelijke
Verzorging op dit terrein wordt vanuit het Veteraneninstituut gecoördineerd. De coördinator geestelijke verzorging beschikt over drie geestelijk
verzorgers (Noord/Oost, Midden/West en Zuid) die worden ingezet bij
nuldelijnsactiviteiten verspreid over het land. Zij zijn regelmatig aanwezig
in de Veteranen Ontmoetings Centra enbezoeken veteranencafés.
Bovendien nemen zij deel aan reünies en herdenkingen, verzorgen
uitvaarten en gaan zij op huisbezoek. Naast de inzet van drie geestelijke
verzorgers van Defensie beschikt de coördinator geestelijke verzorging
ook over een netwerk van ongeveer twintig geestelijk verzorgers buiten
dienst die aanvullend als vrijwilliger bij bovengenoemde activiteiten
worden ingezet.
8. Vragenlijsten
Zoals aangekondigd in de Veteranennota 2012–2013 heb ik de nazorgvragenlijsten laten analyseren van militairen die in de tweede helft van 2011
en de eerste helft van 2012 werden uitgezonden. Deze analyse geeft
inzage in de hoeveelheid en aard van de gezondheidsklachten in relatie tot
de uitgevoerde missie. In totaal zijn 2.896 vragenlijsten verstuurd waarvan
er 1.455 zijn teruggestuurd (een respons van ruim 50 procent). De analyse
leidt tot de volgende bevindingen over de verschillen tussen de missies:
• De respons van de uitgezonden militairen verschilt per missie. De
respons bij de missies Atalanta en Ocean Shield is 35 procent en blijft
achter bij de respons van de andere missies (48 tot 64 procent). Dit
komt vermoedelijk doordat de aard van deze missies vergelijkbaar is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

9

•

•

•

•

•

met reguliere inzet aan boord van marineschepen. De belangstelling
voor en behoefte aan nazorg is daardoor minder groot.
Bijna 80 procent van de militairen beoordeelt de gezondheid voor en
na de uitzending als ongewijzigd. 9 Procent van de militairen uitgezonden naar Afghanistan beoordeelt hun gezondheid na de missie als
slechter. Voor de andere missies is dat percentage 4 tot 5 procent.
Een aanzienlijk aantal van de uitgezonden militairen ervaart een
positieve ontwikkeling in persoonlijke groei na de uitzending. Dit geldt
vooral voor militairen die zijn uitgezonden naar Afghanistan (36 tot 45
procent). Voor de andere missies liggen deze percentages tussen 25 en
36 procent.
Bij de screening naar psychosociale gevolgen van de uitzending valt
op dat er weinig verschillen tussen de missies te vinden zijn. Depressieve gevoelens en vermoeidheidsklachten komen het meest voor
(ongeveer 10 procent). Indicatie voor PTSS is het minst aanwezig van
de bevraagde aspecten (1 tot 2 procent).
Bij militairen die last hebben van hun gezondheid na uitzending
ondervindt het overgrote deel (85 tot 93 procent) geen beperkingen in
het functioneren.
Futloosheid is de meest genoemde medische klacht na uitzending,
ongeacht missiegebied.

Het dienstencentrum gedragswetenschappen maakt jaarlijks een analyse
van de vragenlijsten. Uit een vergelijking van deze analyses blijkt dat er
geen grote verschillen in resultaten zijn tussen de jaren 2009, 2010 en
2011.
9. Militaire Geestelijke Gezondheidszorg
In de Veteranennota 2012 is de Militair Geestelijke Gezondheidszorg
(MGGZ) genoemd als onderdeel van het LZV en in het kader van
wetenschappelijk onderzoek. De Kamer heeft mij bij het notaoverleg van
24 juni jl. gevraagd afzonderlijk in te gaan op de MGGZ. Bij de beantwoording van deze vraag ga ik in het bijzonder in op de veranderingen bij
de MGGZ en de effecten hiervan op de zorg voor veteranen.
De MGGZ levert tweede lijns geestelijke gezondheidszorg binnen de
Militaire Gezondheidszorg. Daarbij levert de MGGZ ook diverse vormen
van ondersteuning aan commandanten in de vorm van opleidingen en
trainingen. Voorts levert zij ondersteuning voor, tijdens en na een missie
door bijvoorbeeld voorlichting te geven en een psycholoog in het
missiegebied te leveren. Tot slot ondersteunt de MGGZ het Dagelijks
Bestuur van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV) met
personeel (voor het dagelijks bestuur LZV) en budget.
Als onderdeel van de oprichting van de Defensie Gezondheidsorganisatie
doorloopt de MGGZ een reorganisatie. De MGGZ zal gaan samenwerken
met het Centraal Militair Hospitaal en het Militair Revalidatie Centrum in
het Tweedelijns Gezondheidszorgbedrijf (TGB). De capaciteit aan
behandelaren blijft als gevolg van reorganisatie intact evenals de
ondersteuning van het LZV.
Daarnaast gaat de organisatie van de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ)
in Nederland veranderen. De zorg verschuift meer naar de eerste lijn.
Huisartsen kunnen praktijkondersteuning organiseren in het kader van
deze zorgverandering en er ontstaat generalistische GGZ en specialistische GGZ. In de huidige reorganisatie heeft deze ontwikkeling geen
effect op de zorgcapaciteit en bijbehorende organisatie van de MGGZ,
inclusief de kliniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

10

Een andere ontwikkeling binnen de Nederlandse GGZ is de nadruk op
gegarandeerde kwaliteit. Dit blijkt onder andere uit het toenemende
belang van kwaliteitsmeetinstrumenten zoals Routine Outcome Measurement (ROM) en Consumer Quality Index (CQI). Beide meetinstrumenten
zijn al gemeengoed binnen de MGGZ en worden ook binnen de
Maatschappelijke Jaarverantwoording en voor de erkenning in het kader
van de Wet Toelating Zorginstellingen van de MGGZ gebruikt.
10. Re-integratie
Sinds 2007 heeft Defensie het re-integratieproces ingericht aan de hand
van de Nota «Herzien Re-integratiebeleid Defensiepersoneel». Zoals onder
andere vermeld in de veteranennota 2011–2012, bevat het
re-integratiebeleid de wettelijke re-integratieverplichtingen en de daarvoor
benodigde aanvullende activiteiten (Kamerstuk 30 139, nr 98). Het
re-integratiebeleid geldt voor alle medewerkers van Defensie. Voor
oorlogs- en dienstslachtoffers zijn echter specifieke maatregelen
getroffen. Bij ontslag wordt de verantwoordelijkheid voor hun
re-integratie overgenomen door het zorgloket MOD. Het zorgloket is ook
verantwoordelijk voor de (sociale) re-integratie van gewezen militairen die
pas na hun ontslag te maken krijgen met een dienstverbandaandoening.
Tijdens het notaoverleg veteranen van 17 juli 2012 heeft de Kamer
uitgebreid met mijn ambtsvoorganger gesproken over de re-integratie van
veteranen (Kamerstuk 30 139, nr. 104). Hierbij is vastgesteld dat Defensie
een inspanningsverplichting heeft voor de re-integratie van (gewonde)
veteranen. Tegelijkertijd heeft Defensie de verantwoordelijk om niemand
tussen wal en schip te laten vallen. Dit uitgangspunt ondersteun ik. Naar
aanleiding van het notaoverleg van 24 juni jl. ga ik hierbij in detail in op de
organisatie van het re-integratieproces bij Defensie en de meest recente
ontwikkelingen.
Het re-integratieproces bij Defensie is verdeeld in vijf fasen, wat aansluit
bij de wettelijke ontslagbeschermingstermijn van 24 maanden. Gedurende
de eerste fase, die aanvangt op de eerste dag van het verzuim en zes
maanden duurt, is de commandant van de desbetreffende militair en
burger verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Verbetering
Poortwachter. Het Commando Zeestrijdkrachten hanteert voor deze fase
een aangepaste werkwijze: vanwege de wereldwijde inzet worden de
bevoegdheden van de eerste fase centraal uitgevoerd bij de Sociaal
Medische Dienst.
Het Dienstencentrum Re-integratie (DCR) neemt na de eerste fase van
re-integratie de volledige centrale wettelijke (werkgevers)verantwoordelijkheid van de commandant over. Dat is in beginsel na zes maanden,
tenzij op dat moment duidelijk is dat herstel en terugkeer naar de
oorspronkelijke functie mogelijk is binnen de volgende zes maanden. Het
DCR ondersteunt, begeleidt en adviseert de militair bij zijn terugkeer naar
de eigen functie, een passende burgerfunctie bij het eigen defensieonderdeel, bij een ander defensieonderdeel of buiten de Defensieorganisatie. Als vervolgens de re-integratie (nog) niet succesvol is voltooid, blijft
Defensie tot maximaal tien jaar na ontslag verantwoordelijk voor de
re-integratie van de (post-actieve) militair. Bij een (bijzondere) dienstverbandaandoening wordt pas tot ontslag overgegaan nadat de re-integratie
succesvol is voltooid. Voor alle militairen met een (bijzondere) dienstverbandaandoening geldt dat zij worden overdragen aan het ABP Zorgloket
MOD.
Een analyse over de periode 2011 tot 1 augustus 2013 laat zien dat in
totaal 134 militairen met een (bijzondere) dienstverbandaandoening zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

11

overgedragen aan het ABP zorgloket MOD. Dit betreft 53 militairen met
een bijzondere dienstverbandaandoening en 81 militairen met een
dienstverbandaandoening. Van deze groep heeft in totaal 48 procent de
re-integratie met succes voltooid.
Omdat in de eerste zes maanden de re-integratieactiviteiten decentraal
worden uitgevoerd, is het niet eenvoudig vast te stellen hoe uniform en
effectief deze activiteiten zijn Wel bestaan er grote verschillen in de
kwaliteit van de dossiers die worden overgedragen. DCR besteedt
noodzakelijkerwijs veel tijd aan het op orde krijgen van deze dossiers. Dit
leidt tot vertraging in het re-integratietraject, waar de betrokkenen
overigens in materieel opzicht geen nadeel van ondervinden.
Thans onderzoekt Defensie hoe best practices krijgsmachtbreed kunnen
leiden tot een efficiëntere inrichting van de re-integratieketen. Dit
onderzoek maakt deel uit van de tweede fase van de reorganisatie Divisie
Personeel en Organisatie Defensie. Het is nu nog niet duidelijk in hoeverre
dit leidt tot kosten (investeringen) en aanpassing van de huidige organisatie. Ik zal uw Kamer hierover blijven informeren in volgende
Veteranennota’s.
11. Geneeskundig onderzoek bij dienstverlaten
Bij dienstverlating van een militair draagt de commandant een verplicht
geneeskundig onderzoek op. Het doel hiervan is zorgvuldige beëindiging
van de dienstperiode en overdracht van geneeskundige bijzonderheden
aan de toekomstige civiele huisarts. Het belang hiervan werd bij het
notaoverleg van 24 juni jl. door de Kamer onderstreept. Ik zal toelichten
hoe dit nu bij Defensie is georganiseerd.
Naar aanleiding van het notaoverleg veteranen in juni 2010 is de
Beleidsaanwijzing DMG 007 «Overdracht geneeskundige zorg bij
dienstverlating» geactualiseerd (Kamerstuk 30 139, nr. 77). Deze
aanwijzing behandelt de doelstelling en de inhoud van het geneeskundig
onderzoek. In het onderzoek wordt nagegaan of het militair geneeskundig
dossier compleet is en welke geneeskundige gegevens in een brief aan de
civiele huisarts worden overgedragen (een professionele samenvatting en
relevante delen van het medisch dossier). Ook wordt daarin relevante
informatie opgenomen over bijvoorbeeld de uitzendingen waaraan de
militair heeft deelgenomen. Verder wordt nagegaan of er actuele klachten
zijn, lopende behandelingen, verzuimbegeleiding dan wel een specifieke
zorgbehoefte. Tevens wordt nagegaan of er van ongevallen een procesverbaal van ongeval is opgemaakt. Ook worden de consequenties van
eerder verricht geneeskundig onderzoek en eventuele arbeidsgerelateerde
aandoeningen nagegaan.
In 2012 hebben in totaal 2148 veteranen Defensie verlaten. Vanuit het
medische registratiesysteem van Defensie kan niet zichtbaar worden
gemaakt of het geneeskundig onderzoek van deze veteranen tot nazorg
heeft geleid. Een totaaloverzicht kan alleen worden verkregen door per
militair het dossier te openen en te bezien of het consult tot een verwijzing
voor nazorg heeft geleid.
12. PTSS-protocol en overgangsrecht
In het notaoverleg veteranen van 24 juni jl. zijn verschillende vragen
gesteld over de betrouwbaarheid en validiteit van het PTSS-protocol, het
overgangsrecht en de revisie van het PTSS-protocol. Aangezien deze
onderwerpen voor een groot deel met elkaar samenhangen, volgt
hieronder een integraal overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

12

12.1. Invoering van protocollen WIA-IP, PTSS en LOK in 2008
Voor de vaststelling van de mate van invaliditeit past Defensie de War
Pensions Committee (WPC) schaal toe. Tot 1 juli 2008 kende de
WPC-schaal geen richtlijnen voor de beoordeling van psychische
aandoeningen. De wijze waarop het verband tussen de militaire dienst en
de invaliditeit bij psychische aandoeningen werd vastgesteld, was niet
transparant of toetsbaar. Dit leidde tot onverklaarbare verschillen in de
uitkomsten van invaliditeitsbeoordelingen en in de hoogte van invaliditeitspensioenen.
Om te komen tot een heldere beoordeling van invaliditeit, zijn vanaf 1 juli
2008 drie protocollen ingevoerd, te weten WIA-IP, PTSS en het LOK
(Kamerstuk 30 139, nr. 39). Het WIA-IP protocol vormt de basis voor
verzekeringsartsen bij het beoordelen van arbeidsongeschiktheid,
dienstverband en invaliditeit bij militairen. Dit algemene protocol is
ontwikkeld om een uitspraak te doen over het recht op een WIA-uitkering,
respectievelijk een invaliditeitspensioen voor alle medische aandoeningen. In aanvulling op het WIA-IP protocol is tegelijkertijd het
PTTS-protocol ingevoerd voor de beoordeling van psychische aandoeningen en het LOK-protocol voor de beoordeling van lichamelijk onverklaarbare klachten. De protocollen zijn tot stand gekomen met behulp van
externe deskundigen. De gebruikte methodiek is getoetst door de
Gezondheidsraad en positief beoordeeld door de RZO. Ten slotte is met de
centrales van overheidspersoneel overeenstemming bereikt over
invoering van de protocollen. De protocollen zijn formeel vastgelegd de
ministeriële regeling van 27 juni 2008 met het «Besluit procedure
geneeskundig onderzoek blijvende dienstongeschiktheid en pensioenkeuring» als wettelijke basis.
12.2. Betrouwbaarheid en validiteit PTSS-protocol
In 2011 is het PTSS-protocol in opdracht van Defensie onderzocht door
een onderzoeksteam van het Universitair Medisch Centrum Groningen.
Dit team heeft op wetenschappelijk verantwoorde wijze de betrouwbaarheid van de in het PTSS-protocol gebruikte schattingsmethodiek
aangetoond. Een klankbordgroep van externe deskundigen heeft dit
resultaat bevestigd. Daarnaast heeft deze klankbordgroep vastgesteld dat,
op grond van het betrouwbaarheidsonderzoek en het zorgvuldige
ontwikkelingsproces van het PTSS-protocol, dit tevens een valide
methode is voor het vaststellen van het percentage invaliditeit bij
militairen met psychische aandoeningen (Kamerstuk 33 000, nr. 74 en nr.
83).
12.3. Overgangsmaatregel en aangepaste overgangsmaatregel
Bij de invoering van de protocollen is voorzien dat de nieuwe manier van
beoordelen kan leiden tot andere uitkomsten dan in het verleden. Om te
voorkomen dat dit gevolgen zou hebben voor de al toegekende invaliditeitspensioenen, is in het SOD een overgangsmaatregel afgesproken. Als
de herkeuring volgens de nieuwe protocollen leidt tot een lager invaliditeitspercentage, blijft toch het oorspronkelijke percentage gelden, behalve
bij cliënten met een voorlopig vastgesteld percentage (Kamerstuk 30 139,
nr. 74). In de uitvoeringspraktijk bleek dat bij een aantal personen uit deze
laatste groep sprake was van een vrij lange periode, ongeveer vier jaar of
meer, van een al dan niet fluctuerend percentage invaliditeit voordat hun
een (lager) definitief percentage werd toegekend. Hiertoe is in 2012 een
nieuwe richtlijn voor de vaststelling van de medische eindtoestand
vastgesteld (Staatscourant nr. 3183, 21 februari 2012). Op grond hiervan is
in overleg met het SOD de overgangsmaatregel verruimd voor personen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

13

met een voorlopig invaliditeitspercentage, die voor 1 juli 2008 een eerste
keuring en een of meer herkeuringen hebben gehad. Als in dat geval het
voorlopige invaliditeitspercentage binnen de bandbreedte van 20 procent
stabiel is gebleven, wordt dit beschouwd als een medische eindtoestand
en wordt het voorlopige percentage omgezet in een definitief percentage.
Deze personen behouden dan bij herkeuring volgens het nieuwe protocol
het oorspronkelijke percentage (Kamerstuk 30 139, nr. 99). Zoals ik in mijn
brief van 7 juni 2013 te kennen heb gegeven (Kamerstuk 30 139, nr. 114),
wil ik als daar aanleiding toe is, overwegen de overgangsmaatregel verder
te verruimen en een bepaling toe te voegen over individuele situaties. Ik
wacht een eventueel voorstel hiertoe van de centrales van overheidspersoneel af.
12.4. Herkeuringen, verlaging invaliditeitspercentages en gebruik
overgangsmaatregel
Sinds de invoering van het PTSS-protocol in 2008 zijn in totaal 1041
herkeuringen uitgevoerd. In 374 gevallen heeft dit geleid tot een lager
invaliditeitspercentage. Gemiddeld betreft het een verlaging van 27
procent. Van dit totaal vielen 146 gevallen onder het overgangsrecht.
Uiteindelijk is bij 228 personen een lager invaliditeitspensioen vastgesteld.
Na 1 juli 2008 hebben 102 personen bezwaar gemaakt tegen de
vaststelling van het invaliditeitspercentage op grond van het
PTSS-protocol. In 30 gevallen betreft het een verlaging van het voorlopige
percentage vastgesteld voor 1 juli 2008. De afhandeling van deze
bezwaarschriften en van de bezwaarschriften wegens het ontbreken van
een dienstverband verloopt moeizaam. Ongeveer 230 gevallen worden via
de Bond voor Nederlandse Militaire Oorlogs- en dienstslachtoffers
(BNMO) aangehouden. De BNMO streeft naar een collectieve oplossing
voor deze bezwaarschriften. Aangezien de aard van deze bezwaarschriften
verschilt, is individuele afhandeling noodzakelijk. Ik zal binnenkort in
overleg treden met de BNMO om de impasse te doorbreken.
In onderstaande tabel is een overzicht van keuringen en bezwaarschriften
per jaar opgenomen.
Beoordelingen PTSS

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

Totaal keuringen (diagnoses)

416

427

445

496

433

2217

– Eerste keuringen (diagnoses)
– w.v.Toekenningen (diagnoses)
– w.v. Afwijzers (diagnoses)

239
86
153

202
49
153

279
69
210

214
73
141

242
72
170

1176
349
827

– Herkeuringen (diagnoses)
– Personen met lager percentage
– Personen met lager pensioen

177
65
28

225
88
50

166
82
56

282
97
73

191
42
21

1041
374
228

6

8

19

16

11

60

6

26

20

35

15

102

Bezwaarschriften op persoonsniveau
– Eerste keuringen (afwijzers)
– Herkeuringen (personen met lager
pensioen)

12.5. Revisie PTSS-protocol
Sinds de invoering is het PTSS-protocol op verschillende manieren
onderzocht. Ten eerste het al eerder genoemde onderzoek van het UMCG
uit 2012 waarmee de betrouwbaarheid van het protocol werd aangetoond.
Daarnaast heeft het UMCG een vergelijkend onderzoek uitgevoerd tussen
de schattingsmethodiek uit het PTSS-protocol en de civiel veel gebruikte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

14

systematiek uit de American Medical Association (AMA). Uit dit onderzoek
blijkt dat de betrouwbaarheid van beide methodieken vergelijkbaar is. Wel
kent de schattingsmethodiek van Defensie in vergelijkbare gevallen over
het algemeen een hoger percentage invaliditeit toe. Dit is gunstig voor de
militair. Beide onderzoeken geven geen aanleiding het protocol op korte
termijn aan te passen. Wel zal het dit jaar gepubliceerde Diagnostic and
Statistic manual of Mental Disorders 5 (DSM 5) naar verwachting leiden
tot verbetering van de onderbouwing van beroepsschade als gevolg van
PTSS. De opvattingen hierover in de verschillende vakdisciplines lopen nu
nog uiteen. Ik geef er daarom de voorkeur aan te wachten met een
herziening van het protocol totdat hier meer duidelijkheid over is. Ook
andere Navo-landen nemen dit standpunt in. Ik blijf de (internationale)
ontwikkelingen op dit gebied op de voet volgen en kom er in de volgende
veteranennota op terug.
12.6. Conclusie
Met de komst van de WIA-IP, PTSS en LOK-protocollen is een systematiek
geïntroduceerd waarmee de mate van invaliditeit op een transparante en
toetsbare wijze kan worden vastgesteld. Ik heb vertrouwen in de betrouwbaarheid en validiteit van het PTSS-protocol mede op grond van
wetenschappelijk onderzoek. Uiteraard heb ik begrip voor de veteranen
die menen te worden benadeeld door de introductie van de protocollen
ondanks de afgesproken overgangsregeling. Ik streef er dan ook naar de
hieruit voortgekomen bezwaren zo spoedig mogelijk met alle betrokken
partijen af te handelen. Voorts ben ik mij er van bewust dat deze protocollen nooit helemaal af zijn. Ik zal mij regelmatig laten adviseren over het
optimale moment voor een herziening.
13. Scholenproject
In het notaoverleg van 24 juni jl. heeft het lid De Roon vragen gesteld over
de voortgang van het scholenproject «verhalen van veteranen» op het
voortgezet onderwijs. Ik heb toegezegd de Kamer hier voor het krokusreces van 2014 over te informeren. Bij deze voldoe ik aan deze toezegging.
De ambitie van het Vi is dat in 2017 10 procent van alle basis- en
middelbare scholen aan het project meedoen. Deze ambitie acht ik
realistisch mede gezien het aantal beschikbare vrijwillige gastsprekers. De
doelgroep betreft leerlingen in de leeftijdscategorie tien tot vijftien jaar
zowel op het basis- als het voortgezet onderwijs.
In 2013 is extra capaciteit vrijgemaakt om nieuwe scholen voor het project
te interesseren. De praktijk wijst uit dat middelbare scholen moeilijker te
bereiken zijn dan scholen in het basisonderwijs. Dat zijn meestal grote
organisaties met meer bureaucratie, waardoor de informatie niet altijd op
de juiste plek landt. Bovendien zijn zij minder flexibel, doordat lesplannen
al voor langere tijd vast liggen. Om dit op te lossen is gekozen voor een
regionale aanpak met een persoonlijke benadering. Terwijl scholen
voorheen via mailing werden benaderd, gaan vertegenwoordigers van het
scholenproject op bezoek in hun regio. Zij worden daarbij geholpen door
een nieuwe website met alle beschikbare onderwijsproducten van het
project.
Aan het einde van het schooljaar 2012–2013 waren 27 regio’s min of meer
actief en begon de acquisitie van scholen langzaamaan vruchten af te
werpen. Thans is het scholenproject in 35 regio’s geactiveerd. De
resultaten van de regionale aanpak worden naar verwachting pas in het
schooljaar 2013–2014 duidelijk zichtbaar. De voorlopige cijfers stemmen
optimistisch. Ik acht aanvullende maatregelen dan ook voorlopig niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

15

nodig. In de Veteranennota van 2014 zal ik de Kamer opnieuw over de
voortgang het scholenproject informeren.
14. Onderzoek naar zelfdoding onder veteranen
Zoals ik heb gemeld in de Veteranennota 2012–2013, heeft een studie
uitgewezen dat een beschrijvend onderzoek naar het vóórkomen van
zelfdoding onder veteranen haalbaar is. Het onderzoek bevond zich toen
in de fase van aanbesteding. Inmiddels is bekend dat het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) het gaat uitvoeren met gebruikmaking van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
De onderzoekspopulatie omvat de veteranen die na 1 januari 2004 in het
veteranenregistratiesysteem (VRS) zijn opgenomen of na 1 januari 2004 in
Peoplesoft zijn geregistreerd. Het totale bestand bestaat nu uit ongeveer
60.000 personen. Het RIVM zal een statistische correctie uitvoeren om de
uitkomsten te kunnen vergelijken met de gegevens uit de algemene
bevolking.
Het RIVM zal binnen een jaar haar bevindingen presenteren. Ik verwacht
uiterlijk in december 2014 de Kamer te kunnen informeren.
15. Ereschuld- en volledige schadevergoedingsregeling
Volledigheidshalve informeer ik u over de stand van zaken van de
ereschuldregeling. De regeling is van toepassing op veteranen die voor
1 juli 2007 invalide zijn geraakt ten gevolge van inzet onder oorlogsomstandigheden of tijdens crisisbeheersingsoperaties en waarbij arbeidsongeschiktheid met dienstverband is vastgesteld. De grondslag voor de
eenmalige uitkering is € 125.000. Vervolgens is de hoogte van de uitkering
die de invalide veteraan ontvangt afhankelijk van het reeds eerder
vastgestelde invaliditeitspercentage.
Per midden september 2013 zijn in het totaal 3870 aanvragen voor een
ereschuld uitkering ontvangen. Deze aanvragen hebben geleid tot 2431
uitkeringen en 1524 afwijzingen. Nog 94 zaken zijn in behandeling en
worden uiterlijk in 2014 afgehandeld. Naar schatting bedragen de
uiteindelijke kosten van de regeling omstreeks € 130 miljoen (exclusief
€ 96 miljoen loonheffing). Daarmee wordt het oorspronkelijke budget
overschreden. Zoals ik bij het notaoverleg van 24 juni jl. heb gemeld, is de
overschrijding binnen de begroting van Defensie opgelost.
Voorts werkt Defensie aan een volledige schadevergoedingsregeling voor
veteranen die na 1 juli 2007 invalide zijn geraakt ten gevolge van een
dienstongeval of dienstverbandaandoening. De regeling beoogt finale
kwijting te bieden voor alle hierdoor veroorzaakte schade. Het wetgevingstraject voor de Algemene Maatregel van Bestuur voor deze regeling
is onlangs begonnen. Tegelijkertijd wordt in overleg met de centrales van
overheidspersoneel een uitvoeringsregeling opgesteld. Ik streef er naar
voor eind 2013 te beginnen met de uitvoering. Tot dusver betreft het
ongeveer 400 zaken die ik in 2014 en 2015 wil afwikkelen. In de begroting
is hiervoor een bedrag van € 7,5 miljoen per jaar gereserveerd.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 139, nr. 122

16