Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

735
Vragen van de leden Ronnes en Van Dam (beiden CDA) aan de Ministers van
Financiën en van Justitie en Veiligheid over het bericht «De Nederlandsche
Bank laat bewust leemte in toezicht op witwaswet» (ingezonden 4 oktober
2018).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) mede namens de Ministers van
Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming (ontvangen 22 november
2018).
Vraag 1
Herinnert u zich uw antwoorden op de Kamervragen over de miljoenenschikking die ING met OM heeft getroffen in witwaszaken?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u kortheidshalve uiteen zetten wat de inhoud is van de door ING
gerealiseerde stappen en het nog uit te voeren grootschalige herstel- en
verbeterplan? Kunt u uitleggen hoe De Nederlandsche Bank (DNB) hier
(feitelijk) toezicht op gaat houden, hoe lang dit specifieke toezicht verwacht
wordt en welke normen daarbij door DNB (op welke criteria) gehanteerd
(gaan) worden? Anders gezegd, hoe zal toetsbaar zijn en getoetst worden dat
ING op het vlak van de bestrijding van witwassen weer handelt conform de
geldende regelgeving?
Antwoord 2
Zoals in het feitenrelaas van het Openbaar Ministerie (OM) is aangegeven
heeft ING zich gecommitteerd aan een meerjarig herstel- en verbeterplan. Het
doel van het herstelprogramma is om de geconstateerde misstanden
voortvarend en duurzaam aan te pakken en voor de toekomst blijvend te
verhelpen. Concreet moet dit leiden tot een adequaat systeem van cliëntenonderzoek met inbegrip van risicoclassificering voor vereist verscherpt
cliëntenonderzoek, het adequaat monitoren van transacties en het onverwijld
melden van ongebruikelijke transacties. Ten behoeve daarvan zorgt ING voor
structurele aanpassingen op het gebied van beleids- en werkinstructies,
governance en uitvoering, systemen ten aanzien van klanten en de monitoring daarvan en de monitoring van transacties en data-analyse. Integraal
onderdeel van de verbetering is de blijvende aandacht aan de cultuur van de

ah-tk-20182019-735
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

gehele organisatie zoals detone at the top, eenduidige prioriteitstelling en
integriteitsprogramma’s en trainingen.
Zoals aangegeven in de brief van DNB van 24 september jl. ziet DNB er op
verschillende manieren op toe dat ING haar rol als poortwachter naar
behoren gaat vervullen. DNB houdt de voortgang bij de uitvoering van het
herstel- en verbetertraject door ING onder andere in de gaten door beoordeling van:
– Systematische integriteitsrisicoanalyses, beleid, procedures en
IT-systemen;
– Klant- en transactiedossiers aan de hand van de normen in de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme;
– (Deel)resultaten van het project;
– Validatierapporten, (periodieke) interne rapportages en vastleggingen;
– Toelichtingen van programmamanagers en andere sleutelfunctionarissen.
Naast bovenstaande beoordelingen bespreekt DNB periodiek de voortgang en
realisatie van het herstel- en verbetertraject met (leden van) de Raad van
Bestuur en Raad van Commissarissen van ING. DNB ziet er strikt op toe dat
de geïdentificeerde veranderingen uit het plan daadwerkelijk door ING
worden doorgevoerd. Indien blijkt dat ING niet tijdig en volledig de opgelegde verbeteringen heeft doorgevoerd, zal DNB haar toezichtinstrumentarium benutten.
Vraag 3
In hoeverre is uit het onderzoek van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en/of het Openbaar Ministerie dan wel uit het eigen toezichtswerk van DNB de afgelopen jaren, duidelijk geworden of ING gebruik maakt
van het Incidentenwaarschuwingssysteem Financiële Instellingen (IFI) van de
Nederlandse Vereniging van Banken? Welke criterium heeft ING gehanteerd
bij het (eventuele) gebruik van IFI: het eigen commerciële belang of de
financiële integriteit van de gehele bancaire sector?
Antwoord 3
Het OM heeft onderzocht of ING conform de wet heeft gehandeld. Het al dan
niet gebruik maken van het IFI maakte geen onderdeel uit van het onderzoek.
Over het gebruik van het systeem door ING kan DNB geen informatie
verstrekken. Het betreft informatie die DNB in het kader van haar toezicht
heeft verkregen en die betrekking heeft op een individuele instelling. Uit
hoofde van haar wettelijke geheimhoudingsplicht kan DNB deze informatie
noch met mij noch met uw Kamer delen.
Vraag 4
Wilt u de Kamer een overzicht verstrekken voor de jaren 2013, 2014, 2015,
2016 en 2017 waarin per Nederlandse grootbank (ING, ABN Amro, Rabobank
en Volksbank) per maand wordt aangegeven hoeveel ongebruikelijke
transactie zij hebben gemeld aan de Financial Intelligence Unit (FIU)?
Antwoord 4
Hieronder staat het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties door
ING, ABN AMRO, Rabobank en de Volksbank bij de FIU-Nederland per maand
voor de jaren 2013 tot en met 2017. Bij de bijgevoegde aantallen wordt het
volgende opgemerkt.
Van het jaar 2013 zijn alleen de gegevens van de maanden november en
december beschikbaar in verband met de wettelijke bewaartermijn van
meldingen van ongebruikelijke transacties voor een periode van vijf jaar. In
het algemeen wordt opgemerkt dat de verschillen in aantallen tussen de
banken niet zomaar te vergelijken zijn. Dit hangt samen met de verschillen
tussen banken, onder meer wat betreft de grootte van de bank, het type en
aantal klanten, het type dienstverlening en de internationale context waarin
een bank zich beweegt.
In de openbare jaaroverzichten van de FIU-Nederland is reeds het aantal
meldingen van ongebruikelijke transacties per sector en groep instellingen
alsook het aantal melders per meldsoort opgenomen. Het gaat bij deze
meldingen om een transactie waarbij een instelling aanleiding heeft om te
veronderstellen dat deze verband kan houden met witwassen of financieren
van terrorisme. De FIU-Nederland analyseert de meldingen van ongebruikelijke transacties, waarna de FIU-Nederland in bepaalde gevallen tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

verdacht verklaring komt. In dat geval wordt de beschikbare informatie met
betrekking tot de verdacht verklaarde transactie verstrekt aan diverse
(bijzondere) opsporingsinstanties, inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Op grond van artikel 13 g van de Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme heeft de FIU-Nederland tot taak inlichtingen te
geven aangaande het meldgedrag van de instellingen aan de toezichthoudende autoriteiten, het Openbaar Ministerie en de overige ambtenaren belast
met de opsporing van strafbare feiten. De verschillende Wwft-toezichthouders
houden toezicht op de naleving van de verplichting voor instellingen om
ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland. De Wwfttoezichthouders kunnen bestuursrechtelijk optreden indien de verplichtingen
uit de Wwft, waaronder het melden van ongebruikelijke transacties, niet
worden nageleefd. Het Openbaar Ministerie kan zo nodig strafrechtelijk
hiertegen optreden. Naast deze repressieve kant heeft elke toezichthouder
zogenoemde guidance documenten opgesteld om de onder hun toezicht
gestelde instellingen nader te informeren over deze verplichting. Ook de
FIU-Nederland geeft hierover regelmatig voorlichting aan de desbetreffende
instellingen om de compliance op dit gebied te bevorderen.
ABN AMRO

2013

2014

2015

2016

2017

Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November
December

29
97

52
82
104
81
101
76
94
124
213
107
67
133

147
101
89
111
122
35
7
143
175
199
169
118

115
75
103
143
90
184
115
94
191
132
185
151

156
81
140
103
103
141
134
147
184
109
101
104

Totaal

126

1.234

1.416

1.578

1.503

ING

2013

2014

2015

2016

2017

Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November
December

46
229

261
192
181
172
217
209
252
204
103
531
337
602

665
264
160
176
205
115
327
152
141
330
449
584

1.127
277
283
245
285
275
400
378
272
260
308
362

367
633
706
787
698
1.227
968
975
1.169
846
964
804

Totaal

275

3.261

3.568

4.472

10.144

Gezien de grote stijging in het aantal meldingen bij ING van 2016 op 2017, is
bij ING om een toelichting gevraagd. ING geeft aan dat dit verband houdt
met het opnieuw inrichten van het transactiemonitoringssysteem, hetgeen tot
meer alerts en meldingen heeft geleid, en met het feit dat ING in 2017 is
gestart met het herbeoordelen van alerts en meldingen in de jaren voor 2017.
Rabobank
Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober

2013

2014

2015

2016

2017

552
361
225
201
130
53
127
125
85
108

124
129
125
93
107
108
136
127
101
167

108
89
36
47
55
61
171
116
70
97

114
155
176
170
152
140
236
121
244
278

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Rabobank

2013

2014

2015

2016

2017

November
December

39
245

91
105

147
170

111
118

123
246

Totaal

284

2.163

1.534

1.079

2.155

Volksbank

2013

2014

2015

2016

2017

Januari
Februari
Maart
April
Mei
Juni
Juli
Augustus
September
Oktober
November
December

6
14

6
12
8
11
36
22
11
42
16
33
11
2

11
24
8
63
88
39
63
97
69
14
21
41

16
24
22
27
19
31
20
84
49
57
74
68

39
48
188
221
222
228
235
282
228
776
596
420

Totaal

20

210

538

491

3.483

Ter duiding van de stijging van het aantal gemelde transacties in 2017 is van
belang dat de Volksbank tot 2017 de SNS Bank betrof en dat met ingang van
1 januari 2017 een herstructurering heeft plaats gevonden waarbij twee
zelfstandige dochters onderdeel van de Volksbank werden.
Vraag 5
Kunt u aangeven in hoeverre door de diverse accountants in de jaren 2010 tot
en met 2016 ten aanzien van de Nederlandse grootbanken in de jaarverslagen
dan wel in andere documenten opmerkingen zijn gemaakt over de kwaliteit
en effectiviteit van het werkproces van deze banken in het tegengaan van
witwassen?
Antwoord 5
In de openbare jaarverslagen van de grootbanken wordt in de gevraagde
jaren slechts beperkt stilgestaan bij witwassen en de kwaliteit en effectiviteit
van het werkproces voor het tegengaan hiervan. Directe oordelen of getallen
hierover worden in de jaarverslagen niet genoemd. In algemene zin lijkt er
wel een trend te zijn dat tussen 2010 en 2016 meer aandacht aan integriteit in
de jaarverslagen wordt besteed en de integriteitrisico’s worden benoemd.
Daarbij wordt aandacht besteed aan cliëntenonderzoek waarbij in twee
gevallen ook het opleiden van personeel wordt benoemd. Op de werkprocessen bij het cliëntenonderzoek wordt slechts in een enkel geval in gegaan,
zonder uitspraken te doen over de effectiviteit daarvan.
Vraag 6
Deelt u de opvatting dat de strafwet tekort schiet in het kunnen vervolgen van
leidinggevenden van organisaties die of waarbinnen strafbare feiten worden
gepleegd, zoals in deze casus bij ING? Deelt u de opvatting dat de huidige
wetgeving te veel gericht is op een actief handelen van de leidinggevenden
(bewust handelen, opzet) terwijl juist maatschappelijk wenselijk zou zijn dat
ook een niet-handelen (schuld, omissie) strafrechtelijk te verwijten is aan
leidinggevenden? Bent u bereid hier een wetenschappelijke verkenning naar
te laten verrichten?
Antwoord 6
Er zijn geen signalen bekend dat de strafwet tekort schiet in het kunnen
vervolgen van leidinggevenden van organisaties waarbinnen strafbare feiten
worden gepleegd. De opvatting dat de huidige wetgeving teveel gericht is op
een actief handelen van de leidinggevenden kan ik dan ook niet onderschrijven. Uit de rechtsgeleerde literatuur blijkt dat feitelijk leidinggeven ook kan
bestaan uit «opzettelijk bevorderen» en daarvan kan ook sprake zijn bij
bewust niet-ingrijpen, bij nalaten en stilzitten. «Horen, zien en zwijgen» bij de
verantwoordelijke kan onder omstandigheden (want louter toelaten is niet per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

se opzettelijk bevorderen) leiden tot de kwalificatie: feitelijk leidinggeven.»1
Mede in dit licht is het niet noodzakelijk om een wetenschappelijke verkenning te verrichten naar de vraag of de huidige wetgeving op het punt van de
strafrechtelijke aansprakelijkheid wegens het leiding geven aan een strafbaar
feit dat wordt begaan door een rechtspersoon te veel gericht is op een actief
handelen van de leidinggevenden en onvoldoende op niet-handelen.

1

De Hullu, Materieel strafrecht, zesde druk, p. 506.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5