Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1238

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 17 november 2008
De vaste commissie voor Justitie1 heeft op 30 september 2008 overleg
gevoerd met staatssecretaris Albayrak van Justitie en minister Verhagen
van Buitenlandse Zaken over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
19 december 2007 met de reactie van de regering op het
rapport van de Nationale ombudsman over de totstandkoming
en het gebruik van individuele ambtsberichten (19 637,
nr. 1179);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 21 mei
2008 met een verslag van de expertbijeenkomst over individuele en algemene ambtsberichten (19 637, nr. 1198);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Justitie met de reactie van de regering op de
dupliek van de Nationale ombudsman over individuele ambtsberichten d.d. 29 september 2008 (19 637, nr. 1224).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.

1

Samenstelling:
Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van
der Staaij (SGP), Kamp (VVD), Arib (PvdA),
ondervoorzitter, De Pater-van der Meer (CDA),
voorzitter, C
q örüz (CDA), Joldersma (CDA),
Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Azough (GroenLinks),
Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Pechtold
(D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van
Toorenburg (CDA) en Anker (ChristenUnie).
Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van
der Vlies (SGP), Weekers (VVD), Smeets
(PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA),
Jager (CDA), Jonker (CDA), Roemer (SP), Jan
de Vries (CDA), Halsema (GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD),
Fritsma (PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard
(PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA),
Bouchibti (PvdA), Van Haersma Buma (CDA)
en Slob (ChristenUnie).

KST124459
0809tkkst19637-1238
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Voorzitter: De Pater-van der Meer
Griffier: Van Doorn
Vragen en opmerkingen uit de commissie
De voorzitter: Dames en heren, welkom bij de vaste commissie van
Justitie. Wij voeren vanmiddag overleg met de minister van Buitenlandse
Zaken en de staatssecretaris van Justitie over individuele ambtsberichten.
Aan degenen die hier achter de tafels zitten, stel ik de tijdelijk waarnemend griffier van de commissie van Justitie en van Binnenlandse Zaken
voor, de heer Van Doorn.
Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken welkom. Hij verschijnt niet met
enige regelmaat in onze commissie, maar zijn aanwezigheid is bij dit
onderwerp zeer gewenst.
In de eerste termijn geldt er een spreektijd van zeven minuten per fractie.
De heer Kamp gaat ons eerder verlaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

1

De heer Kamp (VVD): Het is niet mijn gewoonte om eerder weg te gaan,
voorzitter, maar ik heb om 17.00 uur een vergadering waarbij ik niet mag
ontbreken. Ik moet dus helaas eerder weg.
De voorzitter: U bent bij dezen verontschuldigd.
Het woord is aan de heer De Wit.
De heer De Wit (SP): Voorzitter. De individuele ambtsberichten zijn een
voortdurende bron van discussie, zeker in het parlement. Waar gewerkt
wordt, zijn fouten onvermijdelijk, maar ontdekking van fouten dient te
leiden tot verbetering. Daaraan ontbreekt het op een aantal punten bij de
individuele ambtsberichten.
Als eerste stel ik de mogelijkheid om kennis te nemen van de vertrouwelijke informatie aan de orde. Ik onderschrijf de kritiek die de Nationale
ombudsman op dit punt heeft. De minister van Buitenlandse Zaken brengt
een scheiding aan tussen de ambtenaren van zijn ministerie en de ambtenaren van de IND, en beroept zich daarbij op het beginsel van de equality
of arms. Terecht merkt de Nationale ombudsman op dat equality of arms
in een behoorlijke besluitvormingsprocedure met zich meebrengt dat de
Nederlandse overheid alle beschikbare informatie in de procedure moet
brengen. De beslisambtenaar van de IND moet tot een zorgvuldige afweging kunnen komen en de asielzoeker moet zich kunnen verdedigen tegen
feiten en argumenten die worden gebruikt in zijn procedure. De huidige
manier van werken betekent echter dat de beslisambtenaar moet
beslissen op basis van een gekwalificeerd oordeel van het ministerie van
Buitenlandse Zaken, terwijl het de asielzoeker en zijn advocaat ontbreekt
aan inzicht in de onderliggende informatie.
De argumentatie die door de bewindslieden wordt genoemd, snijdt naar
mijn idee geen hout. De controle die de ambtenaren bij de IND uitoefenen,
heet in het jargon de REK-check. Deze REK-check is geen afdoende middel
nu de Nationale ombudsman in zijn onderzoek heeft geconstateerd dat er
soms «kardinale fouten in ambtsberichten voorkomen die met de marginale REK-toets niet werden opgemerkt». Toetsing door de rechter is ook
slechts marginaal en biedt ook onvoldoende waarborg voor het ontdekken
van inhoudelijke onjuistheden. De SP-fractie is van mening dat een
rechter de inhoud van het ambtsbericht op juistheid moet kunnen toetsen.
Aanbevelingen van de Nationale ombudsman op dit punt worden desondanks niet opgevolgd. De vraag aan de bewindslieden is waarom zij voorbijgaan aan deze zwaarwegende aanbevelingen van de Nationale
ombudsman.
Een punt dat hieraan raakt, is de betrouwbaarheid van de gebruikte onderzoekers. In 2007 stelde ik Kamervragen over een zaak waarin de Nationale
ombudsman constateerde dat de betrouwbaarheid van de betreffende
persoon niet kon worden vastgesteld. De reactie van de minister was dat
een aanvullend onderzoek de twijfel over de betrouwbaarheid had weggenomen. Wat het onderzoek inhield, werd niet duidelijk waardoor iedere
mogelijkheid van controle ontbreekt. Dit geldt in het algemeen voor de
controle op de betrouwbaarheid van alle onderzoekers. Het zou buitengewoon bijzonder zijn als het ministerie van BuZa in landen waar corruptie
hoogtij viert juist altijd die enkele persoon weet te vinden die 100%
betrouwbaar en immuun voor corruptie is.
Ik wijs in dit verband op het vorige week verschenen boek van de advocaat Bogaers getiteld «Hoogverraad» – ik heb het bij mij – waarin hij de
gang van zaken in een aantal individuele ambtsberichten blootlegt en
aantoont dat daar in ieder geval iets mis was met de onderzoeker. Voor
alle duidelijkheid, ook tegen de minister van BuZa wil ik opmerken dat het
meer dan één geval betrof. Tijdens de expertbijeenkomst over de ambtsberichten van 3 april gaf het ministerie van BuZa als reactie op vragen
over de betrouwbaarheid van onderzoekers aan dat besloten is om in de
toekomst diplomatieke posten periodiek door te lichten op de juiste naleving van de werkprocessen en op de inzet en werkwijze van de vertrouwenspersonen. Graag verneem ik hierover een nadere uitleg van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

2

bewindspersonen, met name hoe dit besluit wordt uitgevoerd en op welke
wijze de Kamer iets daaromtrent kan vernemen.
Als laatste vestig ik de aandacht op het belangrijke punt van de kritiek van
de Permanente commissie van deskundigen in internationaal vreemdelingen-, vluchtelingen- en strafrecht, ook wel de commissie-Meijers
geheten. Terecht merkt deze commissie op dat de vreemdeling in een
moeilijke bewijspositie wordt gebracht. Wanneer slechts conclusies openbaar worden, is het welhaast onmogelijk om fouten in het onderzoek aan
te tonen. Het inzicht in de onderliggende brondocumenten ontbreekt
immers. Omdat het ambtsbericht gezien wordt als een deskundigenbericht, met name ook door de Raad van State, over dat individuele geval,
volstaat het niet om algemene informatie van bijvoorbeeld VluchtelingenWerk, Amnesty International en soortgelijke organisaties als tegenwerping
te gebruiken. Daarnaast is er ook nog eens sprake van een marginale
toetsing door de bestuursrechter, waardoor er in feite tweemaal slechts
marginaal wordt getoetst. Zowel het ambtsbericht als het besluit op basis
van het ambtsbericht wordt slechts marginaal getoetst. De permanente
commissie oordeelt daarom dat er sprake is van onvoldoende tegemoetkomen aan procedurele wensen zoals voorgeschreven door het EG-recht
en het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens. Ik hoor graag
een reactie van de bewindslieden op dit kritiekpunt van de permanente
commissie.
Diezelfde permanente commissie is van mening dat er niet voldaan wordt
aan de eisen van artikel 13 van het EVRM. In de notitie van maart 2007 van
die commissie wordt dit met jurisprudentie onderbouwd. De permanente
commissie komt met een tweetal concrete voorstellen om aan deze
situatie een einde te maken. In april 2007 heb ik tijdens een algemeen
overleg reeds de staatssecretaris van Justitie om een reactie op deze
voorstellen gevraagd. Die reactie is tot op heden echter niet gekomen,
vandaar mijn vraag vandaag.
De permanente commissie pleit in de eerste plaats voor zogenaamde
«special advocates», advocaten die in een besloten zitting zonder de
aanwezigheid van de asielzoeker en de advocaat tegenwerpingen kunnen
opwerpen tegen de inhoud van de ambtsberichten. De permanente
commissie doet die aanbeveling, maar realiseert zich ook dat dit wetgeving vergt. Ik ben dit ook van mening. Het zal dus niet van de ene op de
andere dag geregeld kunnen worden. Graag zou ik in ieder geval het
oordeel van beide bewindslieden over de functie van special advocates
willen vernemen.
Omdat bovenstaande wetgeving vergt en lang duurt, doet de permanente
commissie een tweede voorstel, gebaseerd op artikel 8.12 van de Algemene wet bestuursrecht, om gebruik te maken van de figuur van de
rechter-commissaris. Deze kan in een afgeschermde procedure het individuele ambtsbericht integraal toetsen en een beslissing nemen of dat
ambtsbericht als bewijs kan dienen in een vreemdelingrechtelijke procedure. De SP-fractie is voorstander van beide voorstellen. Over dit laatste
voorstel, eveneens als over het eerste, verneem ik graag het oordeel van
beide bewindslieden.
De heer Van de Camp (CDA): Voorzitter. Als je de persberichten leest
over het boek van de heer Bogaers, lijkt het alsof wij in een bananenrepubliek wonen. Hij komt met wel heel stevige verhalen. Ook de titel van het
boek, «Hoogverraad», is een term die ik binnen het asiel- en vreemdelingendossier niet veel tegenkom. Ik maak de minister en staatssecretaris
daarentegen een compliment voor de werkwijze van het afgelopen jaar. In
de verslagen van de bijeenkomsten op 4 april 2007 en 3 april 2008 lees je
dat er op een moderne, transparante manier, en in mijn ogen erg horizontaal, is overlegd met de diverse spelers in het asiel- en vreemdelingenrecht. Ik zou bijna zeggen: in welk ander Europees land kom je dit op deze
manier tegen, om nog maar te zwijgen over de situatie buiten de Europese Unie? Nogmaals, de manier waarop de bijeenkomst plaatsvond, is
een compliment waard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

3

Rondom de eerste reactie van beide bewindslieden op het rapport van de
Nationale ombudsman hangt echter een sfeer van irritatie. Er wordt
gezegd dat de Nationale ombudsman zich voor een gedeelte baseert op
oude kennis, oude werkwijzen en oude werkmethodes. Ik wilde aanvankelijk de vraag stellen of de bewindslieden al iets teruggehoord hadden,
maar nu hebben wij ondertussen gisteren nog de meest recente correspondentie met de beide bewindslieden gekregen, waaruit ik afleid dat de
functionele vrede tussen de Nationale ombudsman en het kabinet is getekend. Het doet mij moeite dit te zeggen, maar dat is een compliment voor
de Nationale ombudsman, want de eerste brief was wel heel pittig.
De CDA-fractie is van mening dat er gestopt moet worden met het nog
verder horizontaliseren van het proces. Ik wil nadrukkelijk gezegd hebben
dat het vaststellen van ambtsberichten een overheidsverantwoordelijkheid is. Het gaat hier niet om een civiel proces waarin beide partijen
gelijkwaardig zijn. Het is uiteindelijk een ambtsbericht van de overheid in
een asielaanvraag. Het is dan ook eerlijk voor het proces om te zeggen dat
het een ambtsbericht van de overheid betreft. Ik heb moeite met het
nevengeschikt maken van het proces. In dit verband heb ik een vraag over
andere objectieve bronnen. In een goed ambtsbericht heb je ook de
geluiden van bijvoorbeeld Amnesty International en de UNHCR te weerleggen of te omarmen. Ik praat dus niet over nevengeschiktheid van die
bronnen, maar zeker gezien de werkwijze die ik net geprezen heb, vind ik
wel dat andere objectieve bronnen moeten worden toegelaten tot het
vaststellen van het ambtsbericht. Het kabinet is mans en vrouws genoeg
om te zeggen wat waar en wat niet waar is.
In dit opzicht wil ik de taakafbakening tussen beide ministeries continueren. In tegenstelling tot collega De Wit, zie ik wel degelijk een functiescheiding tussen het departement van BuZa dat de informatie inwint en
verzamelt en op basis daarvan een ambtsbericht opstelt, en het ministerie
van Justitie dat de informatie in het ambtsbericht interpreteert, hetzij in
algemene hetzij in individuele asielaanvragen. In dit verband heeft mijn
fractie geen behoefte aan een afzonderlijke commissie tot evaluatie van
de ambtsberichten. Een werkwijze die zo breed bekend en besproken is,
kan de toets van kritiek doorstaan.
Ik heb nog een vraag die ook al tijdens een van de expertmeetings aan de
orde is geweest, namelijk of de advocaat op voorhand vragen kan
meegeven aan de IND. Dit voorstel kwam later terug in een brief van
Amnesty International. Ik vind dit een redelijke eis. Wellicht heeft het
kabinet moverende redenen om die vragen niet mee te nemen, maar als
de advocaat op voorhand reeds vragen heeft, waarmee rekening moet
worden gehouden gezien de specifieke situatie van een bepaalde persoon
of een bepaald land, staat de CDA-fractie positief tegenover de gedachte
dat mogelijk te maken.
De indruk kan ontstaat dat er niet veel aanbevelingen zijn overgenomen.
Als je echter leest wat er in de expertmeetings allemaal aan aanbevelingen is overgenomen, had ik daarover een warm woord van collega De
Wit verwacht. Ik ken hem, hij gaat voor de laatste vier aanbevelingen. De
andere twaalf zijn al binnen. Dat is een beetje zijn werkwijze en daar
respecteer ik hem in. Ik wilde het toch even zeggen.
De voorzitter: Aan het einde van de spreektijd zijn interrupties toegestaan, zoals u weet.
De heer Van de Camp (CDA): In de diverse brieven is sprake van een
nieuw format voor algemene ambtsberichten, met name als de situatie
plotseling sterk wijzigt. Er is in zo’n geval dus al een algemeen ambtsbericht opgesteld en dan gebeurt er plotseling iets hevigs in het betrokken
land, waarna blijkt dat het huidige format niet is toegesneden op de
nieuwe situatie. Als ik goed ben geïnformeerd, zou er een project zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

4

geweest rond Iran, Irak, Somalië en Sudan. Wat zijn daarvan de eventuele
uitkomsten?
Ik wil nog een cri de coeur uiten over het gezamenlijke Europese ambtsbericht. In deze zaal bevinden zich mensen die op dat vlak ambities
hebben. Je wordt niet vrolijk van de berichten. Ik vind het een redelijk
onthutsend bericht dat vier landen die een gezamenlijke missie beginnen
het al tijdens het eerste ontbijt oneens zijn over de vaktermen en
benaderingswijze. Ja, minister Verhagen, u kunt wel zeggen dat er in dit
opzicht veel te doen is in Europa, maar alles wat u op dit moment al kunt
doen, zou op prijs worden gesteld. Kortom, mijn vraag is of er op dit punt
meer te melden valt.
De laatste brief van de minister wordt afgesloten met de opmerking dat
op een aantal punten de aanbevelingen nog in ontwikkeling zijn. Wij
hebben recent de brief van 18 juni ontvangen inzake het toch aan de IND
ter beschikking stellen van een memorandum met weggelakte stukken.
Zijn er nog andere aanbevelingen die destijds in ontwikkeling waren en
ondertussen alsnog zijn overgenomen?
De heer De Wit (SP): De heer Van der Camp zegt dat het opstellen van
ambtsberichten een overheidstaak is. De ambtenaren van BuZa kennen
alles wat onder het uiteindelijke ambtsbericht zit. De ambtenaren van de
IND, zelfs meerdere ambtenaren, krijgen de gelegenheid om in een of
andere vorm kennis te nemen van de stukken, ook de vertrouwelijke. Het
weglakken van informatie is wat minder geworden, maar daar staat tegenover dat de asielzoeker en de advocaat geen bevoegdheden hebben om
de onderliggende stukken te bezien, te lezen, etc. Vindt de heer Van de
Camp met het oog daarop dat, als het tot een procedure komt, het rapport
voor heilig moet worden aangenomen en dat er dus geen mogelijkheid
moet zijn voor de verdediging en de betrokkene zelf om te controleren wat
er in het ambtsbericht staat en of dat klopt? Met andere woorden, heeft
degene over wie het gaat – wij hebben het vandaag namelijk over individuele ambtsberichten – het recht om zelf ook te weten wat er nu precies
onder zit, wat de bronnen zijn en welke informatie is gebruikt?
De voorzitter: Uw vraag kon dus in één zin gesteld worden, mijnheer De
Wit.
De heer Van de Camp (CDA): Het antwoord is «nee». In een fatsoenlijke
procedure tussen de overheid en de asielzoeker is niets heilig. Ik denk dat
de advocatuur in voldoende mate in staat is om de contra-argumenten
naar voren te brengen. De heer De Wit heeft zelf kunnen lezen dat in het
gehele proces van het tot stand komen van de ambtsberichten wordt
gewerkt met vertrouwelijke stukken en met vertrouwenspersonen. Mijn
collega Spekman zal daar nog iets over zeggen. De informatie moet
worden ingewonnen in wat vaak rommelige landen zijn, anders zouden er
geen asielzoekers vandaan komen; wij kennen gelukkig geen asielzoekers
uit Zweden. Het betreft dus landen met een zekere instabiliteit. Daarom
heb ik juist gezegd dat het een taak is van de overheid en geen nevengeschikt proces. De advocatuur moet ervan uit kunnen gaan dat er een
fatsoenlijk ambtsbericht ligt dat gebaseerd is op betrouwbare bronnen.
Bovendien is er de REK-procedure. Als wij dat niet langer van de overheid
willen aannemen, hebben wij een heel slechte situatie.
De voorzitter: Ik stel verdere discussie op dit punt uit tot de tweede
termijn.
Het woord is aan de heer Kamp.
De heer Kamp (VVD): Voorzitter. Ik begrijp dat er een voorbespreking
heeft plaatsgevonden. Ik ben daarbij niet aanwezig geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

5

Wij hebben hier een rapport van de Nationale ombudsman naar aanleiding van een onderzoek dat hij uit eigen beweging heeft gedaan. Er zit een
aanbiedingsbrief bij, waarin hij een aantal opmerkingen over ongedocumenteerden maakt. Ik ga hier allereerst op in, omdat het van het grootste
belang is. Asielzoekers die ongedocumenteerd hierheen komen, doen dat
om een van de volgende drie redenen.
De eerste reden is dat er niet kan worden nagegaan uit welk land zij
afkomstig zijn, voordat zij naar Nederland zijn gekomen. Dat is voor de
beoordeling van de vraag of zij bescherming nodig hebben echter wel van
het grootste belang. De tweede reden die zij kunnen hebben, is dat hun
identiteit op deze manier moeilijk gecontroleerd kan worden. Ook daarbij
kunnen zij voordeel hebben. De derde reden is dat als zij geen documenten hebben, het voor de Nederlandse overheid moeilijker is hen uit te
zetten na een afwijzing van de asielaanvraag. Dit zijn de redenen dat
mensen ongedocumenteerd zijn.
Ik denk dat wij dit absoluut niet kunnen hebben. Ik heb al vaak gezegd dat
wij daarop op twee manieren moeten reageren. Als zij met het vliegtuig
Nederland binnenkomen en dan beweren geen documenten te hebben –
terwijl wij toch allemaal weten dat je een paspoort en ticket nodig hebt
om een vliegtuig in te komen – moet je ze geen verblijfsvergunning
geven. Komen zij over land zonder documenten, dan moet de bewijslast
volledig bij de asielzoeker worden gelegd. Als wij op deze wijze reageren,
zul je zien dat het snel afgelopen is met het ongedocumenteerd zijn.
Momenteel gebeurt er niets. Uit de brief van de Nationale ombudsman
blijkt wat de praktijk is: als iemand ongedocumenteerd is, wordt er
gekeken of het asielrelaas hiaten, vaagheden, ongerijmde wendingen of
tegenstrijdigheden bevat. Als dat het geval is, komt er geen verblijfsvergunning. Als iemand echter ongedocumenteerd binnenkomt en zorgt dat
hij geen hiaten, vaagheden, ongerijmde wendingen of tegenstrijdigheden
in zijn betoog heeft – en de rechtsbijstand en VluchtelingenWerk staan als
het aan de staatssecretaris ligt binnenkort gedurende zes dagen klaar om
dit allemaal te voorkomen – komt hij dus gewoon in aanmerking voor een
verblijfsvergunning. Dat is heel erg verkeerd en niet de manier waarop wij
het moeten aanpakken. Het werkt misbruik in de hand, zoals dat al zo lang
gaande is en houdt dat misbruik in stand. Ik dring er dus opnieuw bij de
bewindslieden op aan om heel kritisch naar het eigen beleid met betrekking tot ongedocumenteerden te kijken. De huidige gang van zaken is niet
in het belang van de Nederlandse samenleving en dient ook niet de
bescherming van vluchtelingen die deze echt nodig hebben.
Mijn volgende punt is dat dit rapport de suggestie wekt, en soms meer
dan dat, dat het niet goed zou gaan met de individuele en de algemene
ambtsberichten. Ik heb in verschillende functies jarenlang te maken gehad
met ambtsberichten en ben van mening dat het ministerie van BuZa consciëntieus en zeer zorgvuldig bezig is met zowel de individuele als de algemene ambtsberichten. Dit geldt zowel voor het ministerie van BuZa als
organisatie als voor de medewerkers van het ministerie van BuZa in de
diverse landen waarin onderzoek wordt gedaan. Zij doen hun best om op
een correcte manier met de ambtsberichten te komen. Wij kunnen dit in
Nederland aan onze overheid toevertrouwen. Zo zit onze overheid in
elkaar, zo zijn onze regels, onze bestuurders en onze ambtenaren. Op
grond van mijn ervaringen heb ik veel vertrouwen in de kwaliteit van de
ambtsberichten. Ik denk ook dat er nogal wat checks ingebakken zitten.
Als de ambtenaren op het ministerie van BuZa merken dat er ergens iets
misgaat, controleren en corrigeren zij zelf. De IND voert een check op de
individuele ambtsberichten door. Voor mij gaat het al ver dat ambtenaren
elkaar controleren. Maar goed, het gebeurt toch maar en komt de kwaliteit
nog eens extra ten goede. Ik merk ook dat als er signalen zijn over
verbetermogelijkheden, er adequaat op wordt gereageerd. Uiteraard zijn
die signalen er: als mensen werken is er altijd de mogelijkheid dat er
dingen verbeterd moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

6

Tegen deze achtergrond vind ik de formuleringen die de Nationale
ombudsman kiest en de voorbeelden die hij noemt niet correct. Als eerste
voorbeeld noem ik dat de Nationale ombudsman zegt dat hij van mening
is dat de wijze waarop de IND gebruik maakt van individuele ambtsberichten, getuigt van vooringenomenheid en partijdigheid. Ik vind het
nogal wat om van de IND te zeggen dat deze vooringenomen en partijdig
zou zijn. Mijn overtuiging is dat de IND ontzettend zijn best doet, en ook
moet doen, om te zorgen dat er een zorgvuldige beoordeling van asielverzoeken komt. Van vooringenomenheid en partijdigheid is geen sprake.
Als de Nationale ombudsman dat toch beweert terwijl hij het helemaal
niet hardmaakt in het rapport, is dat een ernstige zaak. Ik zou er eigenlijk
de kwalificatie «ongepast» aan willen koppelen.
De Nationale ombudsman zegt ook dat het Nederlandse asielbeleid op
grond van politieke keuzes zonder meer streng is. Dat is zijn politieke
opvatting. Ik heb die opvatting helemaal niet. Ik vind het Nederlandse
asielbeleid op dit moment niet streng. Integendeel, ik denk dat het
zodanig soepel is dat er een sterk aanzuigende werking van uitgaat. Als je
het vergelijkt met andere landen, zelfs een land als Zweden, blijkt dat wij
hier in Nederland veel soepeler zijn. De politieke kwalificatie van de Nationale ombudsman deel ik dus niet.
De Nationale ombudsman doet een aantal aanbevelingen. De eerste is dat
erkend moet worden door de bewindslieden dat individuele ambtsberichten soms onjuistheden of onduidelijkheden bevatten. In die
gevallen moet er een rectificatie komen. Door te stellen dat het erkend
moet worden, wordt er gesuggereerd dat het ministerie van BuZa dat
eigenlijk niet wil en doet alsof een ambtsbericht altijd perfect is waaraan
niets toe of af kan worden gedaan. De werkelijkheid is echter dat op de
onderzochte ambtsberichten – dat zijn er niet eens zo heel veel – in zes
gevallen een correctie is gekomen van het ministerie van BuZa. In één
geval is er een aanvulling gekomen. Hieruit blijkt dat het ministerie van
BuZa, dat ook de ambtsberichten nog eens een keer door de IND laat
controleren, bereid is te rectificeren als het tot de conclusie komt dat er
iets onjuist is. Een aanbeveling in de trant van erkennen dat ambtsberichten onjuistheden kunnen bevatten en zo nodig rectificaties
aanbrengen, vind ik daarom hovaardig, suggestief en alweer ongepast.
Op pagina 5 van de brief die wij van de bewindspersonen hebben
ontvangen, wordt een andere zaak naar voren gehaald. De Nationale
ombudsman komt in zijn rapport met een voorbeeld waarvoor hij een
gehele bladzijde uittrekt. Hij laat een stuk zien dat is opgestuurd door het
ministerie van BuZa en dat van onder tot boven wit is gelakt. Het ministerie van BuZa zou van alles en nog wat wit lakken en er eigenlijk een
potje van maken. Als je vervolgens in deze zaak duikt, blijkt dat het stuk
helemaal niet is overlegd in het kader van een WOB-verzoek of een
verzoek tot inzage. Het gaat om een zogenaamde herbevestigingszaak,
wat iets geheel anders is en waarbij bovendien alleen datgene is weggelakt wat op een andere zaak betrekking had. Het ministerie van BuZa heeft
dus de informatie overgebracht naar de instantie die deze nodig had en
heeft informatie die over een andere persoon ging volledig verwijderd.
Het is volkomen vanzelfsprekend dat zoiets gebeurt. Als de Nationale
ombudsman dit als voorbeeld in zijn rapport opneemt, vind ik dat
wederom suggestief. Het bevalt mij in het geheel niet.
Voorzitter, ik zie dat u mij duidelijk maakt dat ik moet afronden. Mijn
laatste opmerking betreft het advies van de Nationale ombudsman dat
niet langer de Wet openbaarheid bestuur moet worden toegepast als de
onderliggende stukken worden opgevraagd. Als je weet dat er in de wet
door de Kamer is gezet dat bewindslieden verplicht zijn om ieder verzoek
om informatie over een bestuurlijke aangelegenheid als een verzoek op
grond van de Wet openbaarheid bestuur aan te merken, vraag ik mij af
hoe de Nationale ombudsman hiermee kan komen. Al met al vind ik het
rapport van de Nationale ombudsman beneden peil. Er staan suggestieve,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

7

ongepaste opmerkingen in. Het is op eigen initiatief gedaan, maar ik mag
hopen dat hij als er een volgende keer iets op eigen initiatief doet, hij een
betere keuze maakt.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Na het betoog van de heer Kamp, wil ik
wel eens weten wat hij vindt van de kabinetsreactie. Op veel punten is het
kabinet het niet eens met de Nationale ombudsman, maar op sommige
punten is het dat wel degelijk. Daar gaat het kabinet in op de kritiek van de
Nationale ombudsman en stelt het vast dat verbeteringen noodzakelijk
zijn. Die reactie moet de heer Kamp dan toch volstrekt belachelijk en
onzinnig vinden?
De heer Kamp (VVD): Ik heb de indruk dat de bewindslieden dit rapport
helemaal niet nodig hebben gehad om met dit onderwerp bezig te zijn.
Mijn door de praktijk bekrachtigde indruk is dat zij voortdurend elkaar
controleren, dat de IND via de REK-check kijkt wat het ministerie van BuZa
doet en dat dit ministerie bereid is te corrigeren als dat nodig is. Men is
voortdurend bezig een wisselwerking te creëren met het veld om te kijken
wat er kan worden gedaan. De instelling van de bewindspersonen is
zodanig dat zij doen wat nodig is om tot een goede kwaliteit van de
ambtsberichten te kunnen blijven komen.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. De evaluatie en de
aanscherping van de kwaliteit van ambtsberichten kent inmiddels een
behoorlijke geschiedenis. Naar aanleiding van de bevindingen van de
commissie-Wijnholt zijn al de nodige verbeteringen gerealiseerd. De
discussie is daarna doorgegaan en betreft nu ook de individuele ambtsberichten. Mijn fractie is blij dat de discussie is doorgegaan en wij zijn
positief over wat ermee wordt gedaan. Wij realiseren ons dat de individuele ambtsberichten een heel belangrijke rol spelen, ook in juridische
procedures, en dat zij daarom moeten voldoen aan een hoge standaard.
Wij zijn daarom positief dat er naar aanleiding van adviezen van de ACVZ
en de Nationale ombudsman bekeken wordt hoe de ambtsberichten nog
verder verbeterd kunnen worden. Zojuist kwam al naar voren dat Nederland in vergelijking met andere Europese landen een ietwat bijzondere
positie inneemt, door de scheiding tussen de rol van het ministerie van
BuZa en die van het ministerie van Justitie. Het inwinnen van informatie
gebeurt door het ministerie van BuZa en de beleidsconsequenties, zowel
van algemene als van individuele zaken, liggen bij het ministerie van
Justitie. Mijn fractie vindt het een goede zaak dat de verantwoordelijkheid
op deze manier is gespreid.
De basis van het vertrouwen in het ambtsbericht ligt onder andere bij de
totstandkoming van deze berichten. Mijn fractie heeft er behoefte aan de
kabinetsreactie te horen op de concrete suggestie om bij individuele
ambtsberichten betrokken partijen de mogelijkheid te verlenen hun
inbreng te doen. Dat betekent dus dat concrete advocaten en cliënten
suggesties kunnen doen over wat er wordt meegenomen in het onderzoek. De IND heeft hier naar ik meen positief op gereageerd en ziet er
mogelijkheden voor. Het is mij echter nog niet helemaal duidelijk wat de
concrete staat van het beleid op dit punt is. Wordt die mogelijkheid
geboden?
Ik noemde zo-even al de hoge status van ambtsberichten. Als er eenmaal
een ambtsbericht ligt waarop de staatssecretaris zich baseert, moet je
inderdaad van goeden huize komen om voor elkaar te krijgen dat de redenering in dat ambtsbericht niet wordt gevolgd bij de rechtbank. Je moet
dan echt kunnen aantonen dat zo’n ambtsbericht naar inhoud of naar
wijze van totstandkoming zodanige gebreken vertoont dat daar in redelijkheid niet van kan worden uitgegaan. Je moet dus van goeden huize
komen om andere feiten als waar aangenomen te krijgen door de rechter.
Dat is ook logisch; iets anders zou niet werkbaar zijn. Als je hoge eisen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

8

stelt aan een individueel ambtsbericht, moet dat ook een belangrijke rol in
de procedure vervullen. Het is wel van belang dat daarbij op een evenwichtige manier ook relevante informatie buiten het ambtsbericht
adequaat wordt gewogen. Het begint er al mee dat op het moment dat
informatie in de procedure wordt ingebracht, deze niet met een verwijzing
naar het ambtsbericht op voorhand terzijde wordt geschoven. De bescherming van het vertrouwen van personen die van cruciaal belang zijn voor
de informatievoorziening, geniet onze steun. Het lijkt er wel op dat Nederland hier een strikter standpunt kiest dan de andere lidstaten. Doet het
specifiek aangeven van passages die gebaseerd zijn op vertrouwelijke
informatie per definitie afbreuk aan de toegezegde bescherming?
Om de toegankelijkheid en transparantie van ambtsberichten te vergroten,
zal de onderbouwing van de aangevoerde informatie helder moeten zijn.
Ik zag ergens een discussie over de vraag wat te doen met tegenstrijdige
informatie. Ik kan mij voorstellen dat het waardevol is dat juist als er
tegenstrijdige informatie is, dit transparant kenbaar wordt gemaakt in een
ambtsbericht. Het heeft meerwaarde voor het ambtsbericht als duidelijk
wordt gemaakt over welke punten simpelweg geen helderheid kon
worden verkregen.
Tot slot heb ik nog een opmerking over de Europese ambtsberichten. Wij
delen de benadering dat er pas kan worden overgegaan tot een soort
Europese ambtsberichten als minimaal het huidige hoge niveau kan
worden gehandhaafd. Zo’n overgang mag nooit afbreuk doen aan de
kwaliteit van de ambtsberichten in Nederland. Eerlijk gezegd ligt verdergaande samenwerking op het punt van de Europese ambtsberichten
minder in de rede dan nagaan in hoeverre er resultaat kan worden
geboekt op het gebied van gezamenlijke informatievergaring, zoals intensivering van gemeenschappelijke «fact finding missions».
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Wij bespreken vandaag met
elkaar een lijvig pakketje briefwisselingen. De eerste brief die ik las, was
de reactie van het kabinet op het rapport van de Nationale ombudsman.
Na twee pagina’s vroeg ik mij af waarom deze brief afgelopen nacht al de
deur uit moest. Het is het soort brief dat je stuurt als je een beetje in je
wiek geschoten bent en waarvan je je de volgende ochtend realiseert dat
het misschien wel wat minder had gekund. Eigenlijk staat de toon van de
brief in tegenstelling tot de manier waarop het kabinet zich opstelt. Ik vind
het een heel zure, verdedigende toon, maar als je kijkt naar de brief die wij
vanochtend ontvingen, wordt er eigenlijk heel welwillend gekeken naar de
kritiek die de Nationale ombudsman levert en wordt daarop gereageerd.
Met dat laatste ben ik heel blij. Ik zal dan ook niet verder meer over de
toon zeuren. Zo’n emotie krijg je wel, dat is tegenwoordig belangrijk ...
Gelukkig zijn er de afgelopen tijd wat dingen verbeterd, ook naar aanleiding van het ACVZ-advies. Dat is een goede zaak. Een belangrijk knelpunt
is de mogelijkheid om te checken hoe een ambtsbericht tot stand is
gekomen. Het is moeilijk om de vertrouwelijkheid en betrouwbaarheid
van de bron te verifiëren. Die afscherming leidt er ook toe dat de overheid
op achterstand staat bij de verdediging van het tot stand komen van het
ambtsbericht. Er blijft namelijk een zweem van partijdigheid omheen
hangen. Meer openheid is dus niet alleen in het belang van de cliënt, de
asielzoeker, maar ook in dat van de overheid. De overheid moet heel goed
duidelijk kunnen maken en kunnen aantonen dat zij zich gebaseerd heeft
op goede bronnen. Wat mijn fractie betreft, moet er ontspannener mee
worden omgegaan. Wij hebben in de stukken gelezen dat er in sommige
landen anders mee wordt omgegaan, dat daar de vertrouwelijkheid er
alleen op wordt gelegd op verzoek van de bronnen. Zou dat ook voor de
Nederlandse situatie een mogelijkheid kunnen zijn, zodat wij er wat
gemakkelijker mee kunnen omgaan? Zo hou je geen losse eindjes bij een
ambtsbericht en kan er geen twijfel blijven bestaan.
Een andere kwestie is hoe er is omgegaan met de contra-informatie. De
Nationale ombudsman zegt dat nu alleen wordt gemeld dat er ook infor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

9

matie is waarin andere dingen worden beweerd, maar dat er niets gebeurt
met deze informatie. Kunnen wij daar nu niet een kwalitatief oordeel over
geven? Het ambtsbericht geeft namelijk informatie waarmee wij vervolgens kwalitatief aan de gang gaan. Hoe wordt er omgegaan met contrainformatie? Er mag niet alleen geconstateerd worden dat die er is. Wat
gebeurt er vervolgens mee?
Ik sluit mij van harte aan bij het pleidooi van de heer Van de Camp over de
Europese afstemming. Ik vind het heel bijzonder dat iemand het Europees
Parlement in wil gaan om met name het Europees asielbeleid naar een
hoger plan te tillen. Ik wens hem daar alle succes bij. Ik zeg dit zonder
enige vorm van cynisme, mocht dat in mijn woorden worden gelezen. Ik
ken de heer Van de Camp inmiddels lang genoeg. Er moet veel gebeuren
op dit gebied. Het is heel erg teleurstellend dat het proces tot nu toe zo
moeizaam is verlopen.
Het is heel goed dat er expertmeetings zijn geweest om de maatschappelijke organisaties bij het proces te betrekken. Ik vind het heel bijzonder dat
wij de verslagen van die meetings bij de stukken konden lezen. Ik miste
soms wel informatie over wat er gedaan wordt met de informatie. Er
wordt geen beleidsmatige reactie gegeven, wij hebben alleen het verslag
van zo’n expertmeeting ontvangen. De suggestie van de advocaten om bij
het opstellen van een individueel ambtsbericht ook de vragen van een
advocaat mee te nemen, lijkt mijn fractie heel nuttig. Zijn hier nu echt
bezwaren tegen? Is het mogelijk om zo’n vraag mee te nemen zodat je een
evenwichtig ambtsbericht krijgt dat veel meer draagvlak heeft bij degenen
die het betreft: de asielzoekers zelf?
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik vind dit een belangrijk onderwerp. Het gaat over iets echts: mogen mensen hier blijven of moeten zij
weg? Het gaat er om of dit terecht is en of het consequenties heeft voor
iemands leven. De uiterste consequentie zou fataal kunnen zijn voor
mensen. Het gaat dus echt ergens om en dat dwingt ons ook tot zorgvuldigheid. Aan de andere kant zie ik ook donders goed het dilemma dat
bestaat voor de mensen die ter plekke in die landen het werk doen. De
situatie daar is bepaald niet rooskleurig. Dit kan soms leiden tot onveiligheid. Daarom zijn vluchtelingenorganisaties soms ook zeer terughoudend
om iets in het openbaar te vertellen over sommige landen. Zij vrezen daar
vervolgens hun positie te verliezen. Dit geldt bijvoorbeeld voor Artsen
zonder Grenzen of Stichting Vluchteling die ik erover heb gesproken.
Hetzelfde geldt voor de bronnen die wijzelf in die landen gebruiken.
Dit alles ontslaat ons nog steeds niet van de dure plicht om het zo objectief mogelijk te doen. Daarop zit logischerwijze spanning. Wij bevinden
ons in een politieke omgeving, wij zijn immers politici. De politiek stuurt
aan en ambtenaren zijn loyaal. Dat betekent dus dat een instrument dat
bedoeld is om objectief te zijn, soms politiek ingezet zou kunnen worden.
Vandaar dat er controle nodig is van onszelf, een democratische controle
zoals wij nu tegenover elkaar zitten, maar ook van de rechterlijke macht,
de advocatuur en dat soort werk.
Wij hebben vanochtend een brief ontvangen. Het is jammer dat je een
halve huiskamergeleerde moet zijn om je post bij te houden en op het
laatste moment je briefjes te lezen. Dit neemt niet weg dat het een goede
brief is, waarin een aantal verbeteringen staan. Ik heb er nog wel wat
opmerkingen over. In welke gevallen wordt er verzocht om een individueel ambtsbericht? Bestaat daar een werkinstructie voor en zijn er
criteria? In eerste instantie zou het tegemoet moeten komen aan de
bewijsnood van een asielzoeker, maar het wordt ook vaak andersom
ingezet en gebruikt. Daarom snap ik de kritiek van de Nationale
ombudsman, die zich afvraagt of het wel objectief is. Mijn tweede punt
betreft de weggelakte passages. Op dat punt vind ik de brief heel goed.
Het sluit aan bij de behoefte die er bestaat bij de rechterlijke macht en de
andere partijen. Over mijn derde punt hebben wij waarschijnlijk gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

10

een verschil van mening. Mijn fractie heeft begrepen dat in de expertmeeting – het is overigens goed dat deze was belegd – de volle toets aan
de orde is gekomen. Ik heb verder begrepen dat een van de aanbevelingen was dat die volle toets van de rechter noodzakelijk is. Dit is niet
opgenomen in het verslag. Mijn fractie vindt dat die volle toets er moet
komen. Ik weet dat er een initiatiefvoorstel ligt van de heren Pechtold en
Van der Ham dat al gedurende de vorige kabinetsperiode in gang is gezet.
Daar wachten wij dus op. Wij zijn dus zeker een voorstander van de volle
toets.
Mijn volgende punt betreft de onderzoeksmemoranda. In een onderzoeksmemorandum worden de uitkomsten van een onderzoek in het land van
herkomst opgenomen door een medewerker van de Nederlandse vertegenwoordiging aldaar. Voor de rechtbank is het onderzoeksmemorandum
van groot belang, aangezien de rechtbank zelf over het algemeen geen
onderzoek kan doen naar de feiten in een land van herkomst. De rechtbank is dus afhankelijk van de informatie in het memorandum. Hebben de
bewindslieden de rechterlijke macht geconsulteerd over de vraag of de
informatie in de onderzoeksmemoranda voldoende is? Bestaat daar een
standaard format voor?
Dan kom ik op het punt van de vertrouwenspersoon. Wat mij heel erg
opvalt in de situatie van Congo, nog los van het feit of dat de maat aller
dingen is, is dat wij te vaak vertrouwen hebben in één persoon. Eén bron
is geen bron, wat mij betreft, en één vertrouwenspersoon is geen vertrouwenspersoon. Als je iemand heel veel macht geeft, liggen corruptie en
misbruik op de loer. Dat kan financieel misbruik zijn, omdat iemand een
aardig zakcentje wil hebben, of corruptie, omdat iemand een tegenprestatie vraagt, al dan niet van seksuele aard. Je geeft iemand macht en als
één iemand zo veel macht heeft, kunnen er heel ongelukkige dingen
gebeuren. De informatie van een vertrouwenspersoon is zo wezenlijk voor
de afweging of iemand in Nederland mag blijven, dat ik het huidige
systeem uitermate kwetsbaar vind. Ik vind eerlijk gezegd dat er niet
gewerkt moet worden met slechts één vertrouwenspersoon, maar met
minimaal twee, die onafhankelijk van elkaar meldingen doen. Anders is
het echt te kwetsbaar en bestaat het risico op corruptie. Dat kan overigens
twee kanten opgaan: of mensen blijven onterecht in Nederland omdat zij
geld hebben betaald, of mensen worden onterecht uitgezet omdat zij niet
willen of kunnen betalen.
Een consequentie van de individuele ambtsberichten kan zijn dat iemand
terug moet keren. Ik kan het niet laten te vragen of de minister van BuZa
een iets actievere rol kan nemen bij het overtuigen van landen dat zij
uiteindelijk mee moeten werken aan zo’n uitzetting door mensen op te
nemen die uit Nederland terug moeten naar het land van herkomst. Hoe
vriendelijk blijft de minister het vragen aan Afghanistan als dat land blijft
weigeren mee te werken en het terugsturen van Afghanen blijft tegenhouden?
De heer De Wit (SP): Wat vindt de heer Spekman van de voorstellen van
Permanente commissie van deskundigen in internationaal vreemdelingen-, vluchtelingen- en strafrecht, getoetst aan artikel 13 van het EVRM?
De commissie stelt voor om een speciale advocaat in te stellen die de
bronnen kan toetsen in een besloten setting en om in afwachting daarvan
de rechter-commissaris het recht te geven hetzelfde te doen via een
andere procedure.
De heer Spekman (PvdA): Ik heb zojuist gezegd dat ik er erg voor een
volle toets ben. Zo kan in laatste instantie het evenwicht gehandhaafd
worden zoals het bedoeld is, via een objectief verhaal. Ik ben daarom ook
positief over het initiatiefvoorstel wat hierover in de maak is. Het is
bewezen dat advocaten nu al eigen onderzoek kunnen doen. Dat heeft in
sommige gevallen ertoe geleid dat een asielzoeker gelijk kreeg bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

11

rechtbank. Ik vind het vooral belangrijk dat de rechter uiteindelijk zijn
eigen onderzoek kan doen. Vandaar mijn steun voor de volle toets.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Dit dossier kent een lange
geschiedenis. Al in 1998 constateerde de toenmalig Nationale ombudsman tekortkomingen in de totstandkoming van individuele ambtsberichten. In 2005 zijn er opnieuw veel berichten naar buiten gekomen over de
problemen die er zijn bij de totstandkoming van individuele ambtsberichten. Daarover zijn toen door mijn fractie mondelinge vragen
gesteld. Het gaat om ernstige zorgen die bijna alle hier aanwezige fracties
zullen delen, over ontlastende verklaringen die achter zouden worden
gehouden, over de vertrouwenspersonen en het vertrouwen dat je in deze
mensen zou moeten kunnen stellen. Deze zorgen moeten serieus
genomen worden. Ik hoop dat ik van het kabinet een serieuze reactie krijg.
De eerste reactie van het kabinet op het rapport van de Nationale
ombudsman klonk duidelijk getergd, zoals meerdere collega’s al naar
voren hebben gebracht. Dat is toch vreemd gezien het feit dat dit kabinet
en voorgaande kabinetten voortdurend stellen dat de zorgen van de
Nationale ombudsman ook hun zorgen zijn. Een reactie op zijn rapport
zou dan niet zo emotioneel getergd en defensief moeten klinken. Het
kabinet erkent tenslotte zelf dat er verbeteringen noodzakelijk zijn en dat
daarin de afgelopen jaren een aantal stappen gezet zijn. Dit geeft aan dat
de situatie niet uit de lucht is gegrepen en dat het niet is verzonnen. Het
gaat hier uiteindelijk over levens van individuen. De ambtsberichten zijn
voor deze mensen van groot belang en kunnen grote invloed hebben.
De kritiek die door de Nationale ombudsman wordt geleverd, is al door
meerdere collega’s naar voren gebracht, dus die zal ik niet herhalen. Ik wil
het nog wel hebben over de aanbevelingen die niet zijn overgenomen.
De heer Kamp (VVD): De opmerking dat het om een zure reactie van het
kabinet zou gaan, is ook al door de ChristenUnie gemaakt. Ikzelf heb de
kabinetsreactie als feitelijk ervaren. Begrijpt mevrouw Azough niet dat als
het kabinet een stuk ontvangt waarin staat dat de IND vooringenomen en
partijdig is, er een adequate reactie moet komen? De bewindslieden
zouden toch geen knip voor de neus waard zijn als zij zulke opmerkingen
over hun kant lieten gaan?
Mevrouw Azough (GroenLinks): Volgens mij wordt er wel degelijk, in
ieder geval deels, een onderbouwing gegeven in het rapport van de Nationale ombudsman. De heer Kamp kan het oneens zijn met de gebruikte
kwalificaties, maar dat neemt niet weg dat er wel degelijk aanwijzingen
zijn dat deze kwalificaties wellicht van toepassing zijn. Het is van groot
belang dat het kabinet daar serieus op ingaat, en niet per definitie en op
voorhand al een bepaalde toon aanslaat.
De heer Kamp (VVD): Wat het kabinet gedaan heeft, is naar aanleiding
van deze scherpe aanval een feitelijke reactie geven. Je kunt toch niet
verwachten van kabinetsleden dat zij dit over hun kant laten gaan en met
een slap verhaal terugkomen? Dat kan toch niet?
Mevrouw Azough (GroenLinks): Mijnheer Kamp, u bent volgens mij tot
nu toe de enige die hier stelt dat de toon heel feitelijk en niet getergd of
defensief is. Ik hou er het daarom maar op dat dit mijn mening is en dat u
recht hebt op de uwe. Dat lijkt mij heel belangrijk.
Het is een probleem dat een aantal aanbevelingen niet worden overgenomen. Wat mijn fractie betreft, gaat het daarbij vooral om het feit dat de
WOB-procedure gewoon wordt gehandhaafd, om het feit dat de termijnen
voor de zienswijzen ook gehandhaafd worden, met als gevolg dat informatie uit de «opgeWOBte» achterliggende stukken niet altijd door de
asielzoeker kunnen worden gebruikt, om het feit dat tekstsuggesties uit de
REK-check niet in ambtsberichten worden opgenomen, om het feit dat
onderzoeksmemoranda niet beschikbaar worden gesteld en om het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

12

dat er geen inzage wordt gegeven aan asielzoekers en hun gemachtigden
in de onderliggende stukken. Dit leidt ertoe dat het nu feitelijk zo is dat
asielzoekers die met een individueel ambtsbericht worden geconfronteerd, een kennisachterstand houden ten opzichte van het ministerie van
BuZa, omdat zij geen inzagerecht krijgen, dat ellenlange WOB-procedures
gevolgd moeten blijven worden die feitelijk zinloos zouden kunnen zijn
omdat de «opgeWOBte» informatie te laat beschikbaar komt, en dat de
IND zelf als opdrachtgever dus ook niet alles te weten krijgt. Dit leidt tot
een ongelijkheid in rechtspositie. Het fundamentele probleem van de
ongelijkheid in rechtspositie, de «disequality of arms», dat de afgelopen
decennia voortdurend naar voren is gebracht door meerdere partijen
waaronder het maatschappelijk middenveld, wordt niet verbeterd. De
controle op de asielberichten door de IND, de asielzoeker en de rechter
blijft onvoldoende en de formalistische benadering van het ministerie
BuZa frustreert asielzoekers in het halen van hun recht. Mijn fractie vindt
dit zorgelijk. Ik heb daarom een aantal vragen.
Het kabinet stelt verplicht te zijn tot de WOB-procedure. De Nationale
ombudsman argumenteert echter dat dit nog maar de vraag is. Kan het
kabinet nogmaals ingaan op de vraag of die verplichting van toepassing
is, aangezien de WOB-procedure in principe het algemeen belang van
openbaarheid zou moeten dienen? Als de WOB-procedure wel van
toepassing blijft, is er een wetswijziging nodig om ervoor te zorgen dat
asielzoekers toch de tijd krijgen die zij nodig hebben om ervoor te zorgen
dat zij de informatie kunnen gebruiken. Ik hoor graag van de staatssecretaris in hoeverre zij bereid zou zijn tot een wetswijziging op dit specifieke
punt.
Mijn volgende vraag betreft de volle toets door de rechter. Het valt ook mij
op dat zowel het betreffende deel van de expertmeetings als de brieven
van het maatschappelijk middenveld en de Nationale ombudsman nauwelijks aangekaart worden door de bewindslieden. Graag een specifieke
reactie op dit punt.
Dan kom ik op de vertrouwenspersonen. Mijn collega aan mijn rechterkant zei het al: een van de adviezen die herhaaldelijk terugkomen, is dat er
meerdere vertrouwenspersonen nodig zijn. Zo kan ervoor gezorgd
worden dat zij controle op elkaar kunnen houden. De gevaren die de heer
Spekman noemde, zijn reëel en zijn de afgelopen jaren soms zichtbaar
gebleken. Het kabinet stelt dat dit kan leiden tot lastig werken en tot
gevaar voor de bron en de vertrouwenspersoon in kwestie. Dat begrijp ik
wel, maar de vraag is in hoeverre deze benadering toch wel degelijk in
sommige gevallen zou kunnen en waarom het kabinet niet bereid is om
deze benadering in veel meer gevallen toe te passen.
Ik sluit af met de adviezen van de commissie-Meijers. Ik zou hierover
graag nu al een aanzet tot reactie horen.
Antwoord van de bewindslieden
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de Kamerleden voor hun vragen en
voor het feit dat ik voor het eerst sinds 1998 hier weer eens met hen van
gedachten mag wisselen over asielbeleid en ambtsberichten. In 1998 zat ik
aan de andere kant van de tafel om de toenmalig staatssecretaris van
BuZa het vuur na aan de schenen te leggen over de ambtsberichten. Dat
was terecht, want ambtsberichten vormen natuurlijk een belangrijke
bouwsteen voor het asielbeleid. Het besluit of iemand in Nederland mag
blijven moet zeer zorgvuldig en op basis van goede informatie genomen
worden, want het betekent nogal wat. Ik ben mij er dus terdege van
bewust dat ambtsberichten van een goede kwaliteit en objectief moeten
zijn. Dat geldt zowel voor de algemene als voor de individuele ambtsberichten. Ik ben het met een aantal leden uwer Kamer eens dat juist op
dit terrein in de afgelopen jaren een grote kwaliteitsslag is geslagen. Ik
ben het op dit punt dus niet eens met mevrouw Azough, die stelt dat wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

13

hier al zolang over praten en het toch nog steeds hetzelfde is. Ik kom hier
verderop in mijn beantwoording nog op terug.
Het ministerie van BuZa staat open voor kritiek, juist omdat wij hechten
aan die zorgvuldigheid, kwaliteit en kwaliteitsverbetering. Wij zijn wel
degelijk welwillend ten opzichte van kritiek. Wij luisteren naar kritiek, maar
wij luisteren niet welwillend naar ongefundeerde beschuldigingen. Het
was de heer Anker en mevrouw Azough opgevallen dat de eerste reactie
van het kabinet nogal hard was jegens de Nationale ombudsman. Het
ging daarbij voornamelijk over zijn kwalificaties «onzorgvuldigheid»,
«vooringenomenheid» en «partijdigheid». Dat noem ik ongefundeerde
beschuldigingen. Met name in het persbericht bij het verschijnen van het
rapport werden deze kwalificaties gebruikt. Overigens heeft nader contact
met de Nationale ombudsman, zeg ik tegen de heer Van de Camp, ertoe
geleid dat ook de Nationale ombudsman heeft laten weten dat hij bij
nader inzien die woordkeuze minder gelukkig vindt. Omdat dat dus geparkeerd is en het daarna over de inhoud gegaan is, over de vragen welke
aanbevelingen er zijn en of deze een verbetering kunnen opleveren,
hebben wij elkaar op tal van punten weer gevonden. Dan gaat het dus
over het welwillend luisteren naar kritiek om een kwaliteitsslag te maken.
Eerdere aanbevelingen van bijvoorbeeld ACVZ maar ook van de Nationale
ombudsman in 2007 hebben wel degelijk geleid tot aanpassingen en een
verdere aanscherping van de kwaliteit van de ambtsberichten. Dat helpt
ons ook om die kwaliteit gelijke tred te laten houden met de eisen van de
beslispraktijk en de rechtspraak. Naar aanleiding van de aanbevelingen in
het ACVZ-rapport is er een dialoog op gang gekomen met de gebruikers
van de ambtsberichten. Ik doel naast het ministerie van Justitie, op de
advocatuur, de rechterlijke macht en op maatschappelijke organisaties
zoals Amnesty International en VluchtelingenWerk. Inmiddels hebben er
twee expertmeetings plaatsgevonden. Een aantal uwer heeft hieraan
reeds gerefereerd. Die bijeenkomsten zijn op zich positief ontvangen door
de deelnemers. Zij hebben ook constructieve suggesties opgeleverd. Ik
denk wel dat het goed zou zijn, gelet ook op uw belangstelling, om als wij
wederom zo’n bijeenkomst beleggen, ook de Kamerleden uit te nodigen
om daarbij aanwezig te zijn. Dan kunt u zelf ervaren hoe de uitwisseling
verloopt en hoeft u zich niet alleen te baseren op het rapport.
De expertbijeenkomsten hebben op een aantal punten absoluut tot een
andere werkwijze geleid. Zo kunnen nu maatschappelijke organisaties als
Amnesty International en VluchtelingenWerk door het indienen van
vragen een bijdrage leveren aan de terms of reference van een algemeen
ambtsbericht. Tezamen met het verschijnen van een algemeen ambtsbericht worden ook die terms of reference gepubliceerd. Die uitwisseling
van ideeën vind ik op zich bijzonder nuttig. Die dialoog zal dan ook zeker
worden voortgezet. Het is echter niet altijd mogelijk om alle vragen te
beantwoorden, bijvoorbeeld omdat de onderzoeksmogelijkheden
ontbreken. Dat zal soms het geval zijn, laten wij elkaar op dit punt niet
voor de gek houden. De ministeries van BuZa en van Justitie zullen op
korte termijn in overleg treden met de vertegenwoordiger van de advocatuur om te verkennen of er een rol is weggelegd voor de advocatuur in
een vooroverleg ten behoeve van het opstarten van een individueel
onderzoek in een land van herkomst. De staatssecretaris zal hier nader op
ingaan. Wij kijken dus ook op dit punt welwillend naar de mogelijkheden.
Terecht vraagt de Kamer naar de kwaliteit van het onderzoek dat in het
kader van die individuele ambtsberichten opgestart wordt ten aanzien van
een intensief toezicht op het werkproces. Ik heb besloten om de begeleiding van het onderzoek naar de individuele ambtsberichten door ambassades te versterken. Betrokken posten zullen periodiek bezocht worden
door een asieladviesteam. Volgende week gaat in principe de eerste
missie daarvan van start. Volgens planning zullen uiterlijk in 2009 alle
posten bezocht zijn waar onderzoek wordt verricht naar individuele
ambtsberichten. Zo wordt ook van buitenaf toegezien op de werkwijze en
kan die versterkt worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

14

Een vertegenwoordiger van de rechterlijke macht werd geconsulteerd
over de wensen met betrekking tot de onderzoeksverslagen. De heer
Spekman ging in zijn betoog nader in op de verslaglegging daarvan. Deze
verslaglegging leverde juist die aanknopingspunten voor verbetering op.
Zowel voor het opstellen van de individuele ambtsberichten als voor de
REK-check bestaan instructies ten aanzien van de elementen die in de
onderliggende stukken moeten worden opgenomen. Om de terugkoppeling tussen het ministerie van BuZa en de IND te verbeteren indien een
individueel ambtsbericht de rechterlijke toets niet heeft doorstaan, is er
overleg geweest tussen de betrokken organisatieonderdelen van de IND.
De uitkomst hiervan is dat die procesvertegenwoordiger het Bureau Land
en Taal van de IND hiervan op de hoogte brengt en dat brengt dan weer
het ministerie van BuZa op de hoogte, zodat er ook op dat punt een
kwaliteitsverbetering geborgd is.
Er waren uiteraard ook kritische geluiden tijdens die expertbijeenkomsten.
Die waren met name gericht op de lange productietijd van een algemeen
ambtsbericht, het daarmee samenhangende gebrek aan actualiteit, en de
wens om te komen tot Europese ambtsberichten. Met name de heer Van
de Camp sprak daarover. Het is terecht dat op dit punt gekeken wordt naar
mogelijke versnelling en actualisering. Tijdige en actuele berichtgeving
over die mensenrechten- en veiligheidssituatie in landen van herkomst is
van groot belang. Daartoe zijn wij begonnen met een pilot om een
versnelling te realiseren. Die pilot hield in dat wij slechts delen van het
ambtsbericht actualiseerden. Een dergelijke flexibiliteit zou een snellere
doorlooptijd tot stand brengen. In goed overleg met Justitie is de pilot
beëindigd. Het eindproduct was weliswaar bruikbaar in de asielpraktijk,
maar de verwachte tijdwinst was per saldo buitengewoon gering. In een
later stadium moest alsnog gekomen worden tot een volledige actualisering van het ambtsbericht. Dat leverde uiteindelijk extra werk en weinig
tijdwinst op. Om toch meer te kunnen inspelen op specifiekere informatie
gaan wij nu inzetten op kortere, thematische ambtsberichten over specifieke onderwerpen. Dit jaar zullen thematische berichten verschijnen over
minderjarigen in India, ahmadi’s en christenen in Pakistan en vrouwen in
Nigeria. Door middel van deze berichten gaan wij proberen een positieve
bijdrage aan een slagvaardiger proces rond ambtsberichten te realiseren.
De heer Van de Camp is ingegaan op de Europese ontwikkelingen. Nederland speelt een actieve rol in het bereiken van een Europees migratie- en
asielbeleid. Ik noem het Haags programma tijdens ons voorzitterschap,
dat nu wordt voortgezet. Nederland heeft bij het EU-migratie- en asielpact
een vooraanstaande rol gespeeld. Juist omdat wij Europese ambtsberichten een goed idee vinden, hebben wij bekeken of wij gezamenlijke
landenrapporten kunnen maken. Over Nigeria hebben wij een pilot
gedaan, samen met België, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk. Deze
pilot toonde direct de weerbarstigheid van het Europese asieldossier. Het
heeft geen gezamenlijke landeninformatierapportage opgeleverd. De
belangrijkste reden is een verschil van inzicht in de methodologische
aanpak. Daarmee kom ik op iets wat de heer Van de Camp als een van de
voordelen ziet van de huidige praktijk. Bij de landenrapporten staan wij
een synthesetekst voor. Na selectie en weging van de bronnen wordt een
zo veel mogelijk gekwalificeerd oordeel gegeven. Het Verenigd Koninkrijk
en Denemarken willen louter een soort verslag van een fact-finding
missie: alle bevindingen gooi je op een bordje en je ziet maar wat je
ermee doet. Wij kijken daar anders tegen aan, juist vanwege die kwaliteit
en zorgvuldigheid.
Wij stellen ons op het standpunt dat het vertrouwelijk houden van de
bronnen wel degelijk de beste garantie biedt voor waarheidsvinding. De
heer Spekman sprak er al over. Als een ngo die in een land moet werken
en die daar ook afhankelijk is van de overheid, bepaalde informatie geeft
die haar functioneren onmogelijk maakt, kan zij vertrekken. Op vertrouwelijke basis kan zo’n ngo wel degelijk bereid zijn om die nadere informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

15

te geven. Ik wijs de suggestie van de hand dat vertrouwelijke informatie
hoe dan ook zou leiden tot een positie die ten nadele van de asielzoeker is.
Integendeel, wij hebben landen meegemaakt waar in het openbaar te
goeder naam en faam bekendstaande organisaties rustig zeggen dat er
geen probleem is bij bijvoorbeeld de toegang van vrouwen tot de politie.
Op het moment dat men zeker weet dat men niet met naam en toenaam
in het rapport staat, zegt men: als een vrouw hier bij de politie om
bescherming vraagt, is zij nog eerder de pineut dan wanneer zij dat niet
doet. In zo’n individueel ambtsbericht op basis van een vertrouwelijke
bron is dat juist ten voordele van de asielzoeker.
Maar goed, wij blijven ons inspannen om een bijdrage te leveren. Wij zijn
met een aantal andere lidstaten in gesprek om te bekijken of afspraken
kunnen worden gemaakt over gemeenschappelijke landenrapporten.
Voorts is het duidelijk dat juist in het EU-migratie- en asielpact de afspraak
is opgenomen dat met het oog op een gemeenschappelijk asiel- en
migratiebeleid meer zal worden samengewerkt. Daarvoor zijn in Europees
verband met immigratiediensten richtlijnen overeengekomen.
Het openbaar maken van alle bronnen en de keuze voor een gekwalificeerd oordeel bemoeilijkt dus de samenwerking op Europees niveau. De
heer Anker staat het systeem voor waarin bronnen zelf om vertrouwelijkheid moeten verzoeken. Dat is niet evident beter. Gesprekspartners kun je
de keuze laten of zij geciteerd willen worden. Als zij zelf zeggen dat zij er
geen probleem mee hebben, dan kan dat.
Hoe gaan wij om met tegenstrijdige bronnen? Algemene ambtsberichten
beschrijven de feitelijke situatie. Sommige bronnen kun je daarbij ter zijde
leggen. Soms doe je dat omdat aanvullende bronnen andere informatie
geven die uiteindelijk de doorslag geeft. Indien niet duidelijk is welke van
de tegenstrijdige bronnen het bij het rechte eind heeft, wordt dat expliciet
in de tekst aangegeven. Er wordt dan aangegeven dat sprake is van tegenstrijdige bronnen. De werkinstructie voor algemene ambtsberichten is
daarover zeer duidelijk. Sinds de vorige expertbijeenkomst staat die
instructie op internet.
Ik kom op de positie van de vertrouwenspersoon. Laat ik helder zijn:
zonder vertrouwenspersoon is er geen individueel asielonderzoek. Dat is
er echt één op één aan gekoppeld. Er mag geen koppeling worden gelegd
tussen de asielzoeker en Nederland, juist ter bescherming van die asielzoeker, zijn familie in het land van herkomst, en anderen. Als bekend is dat
Nederland daar onderzoek naar doet, kun je die mensen in gevaar
brengen. Het mag niet terugleidbaar zijn op de Nederlandse ambassade of
de Nederlandse overheid. Hoe weten wij of de vertrouwenspersoon te
vertrouwen is? Wij stellen bijzondere eisen aan zo iemand. Hij moet over
een goed netwerk beschikken, hij moet toegang hebben tot de informatiebronnen, hij moet discreet en secuur zijn, kortom, hij moet integer zijn. Bij
die selectie van vertrouwenspersonen wordt informatie ingewonnen bij
andere instanties die over zijn betrouwbaarheid en expertise een belangeloos en geïnformeerd oordeel kunnen geven. Er moet zuiver te werk
worden gegaan. Op basis van informatie van ngo’s, internationale organisaties, de IOM en ambassades van derde landen kunnen wij zeggen of
iemand betrouwbaar is. Die integriteit wordt wel degelijk getoetst.
Voor de uitvoering van het onderzoek wordt de vertrouwenspersoon
geïnstrueerd. Als hij terugrapporteert aan de ambassade worden zijn
bevindingen minutieus besproken. Daarbij komen juist vragen aan de
orde die een nader licht kunnen werpen op zijn betrouwbaarheid en
kundigheid. Tijdens de komende bezoeken van de asieladviesteams, die
vanaf volgende week naar de ambassades gaan, worden de vertrouwenspersonen aan deze eisen getoetst. In de praktijk blijkt het moeilijk om
vertrouwenspersonen te vinden die aan al deze eisen voldoen. Dat is ook
de reden waarom niet overal in alle asielherkomstlanden individuele
ambtsberichten worden opgesteld.
De heer Spekman vroeg specifiek of er niet gekozen kan worden voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

16

minimaal twee vertrouwenspersonen. Indien mogelijk ben ik daar zeker
toe bereid. Het is echter vaak moeilijk om überhaupt iemand te vinden die
aan die eisen voldoet. Als je twee vertrouwenspersonen inschakelt, zullen
vaak niet beide personen dezelfde checks kunnen uitvoeren. Herhaald
onderzoek bij dezelfde bronnen kan bij de autoriteiten argwaan wekken en
dus die personen in gevaar brengen. Dat geeft ook weer aan dat het een
complexe materie is, die niet een, twee, drie eenduidig te beantwoorden
is. Het vraagt om maatwerk. Dat zegt genoeg in relatie tot het individuele
ambtsbericht dat vraagt om maatwerk ten opzichte van de algemene
ambtsberichten.
Tegen mevrouw Azough zeg ik zeer nadrukkelijk dat één bron geen bron
is, tenzij de bron als hard gekwalificeerd wordt. Wat is «hard»? Een bevolkingsregister kan een harde bron zijn, tenzij er aanleiding is om te
vermoeden dat ermee gesjoemeld is. Je moet kunnen aantonen dat het
bevolkingsregister op orde is voordat je het als een harde bron kunt
aanwenden. De REK-check hanteert dit criterium eveneens. Indien sprake
is van één bron die niet als hard is te kwalificeren, dan wordt dat in de IAB
gemeld. Het is aan de IND hoe het antwoord bij de besluitvorming wordt
betrokken.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik kom terug op het vertrouwen dat wij
in de vertrouwenspersoon kunnen stellen. Dat is een cruciale vraag in het
hele dossier. De selectie is van enorm belang. Ik kan het mij voorstellen
dat iemand die in eerste instantie integer, autonoom en onafhankelijk lijkt
te zijn, dat gaandeweg niet langer is. Er kan sprake zijn van verleidingen,
van chantage, van omkoping en dergelijke. Hoe wordt herhaaldelijk
gecontroleerd dat de persoon vertrouwenspersoon kan blijven?
Ik ken het dilemma van twee vertrouwenspersonen. Je moet voorkomen
dat je bij de overheid argwaan creëert. Is het instrument tot nu toe wel
eens gebruikt? In alle rapporten, ook dat van de ACVZ, komt de vraag naar
voren of het middel niet vaker ingezet kan worden om de controle op de
vertrouwenspersoon serieus te nemen.
Minister Verhagen: In enkele landen wordt het instrument gebruikt. Voor
de uitvoering van ieder onderzoek wordt de vertrouwenspersoon geïnstrueerd. Hij moet terugrapporteren aan de ambassade. Daarbij kun je je
vragen stellen die een licht kunnen werpen op zijn betrouwbaarheid. Bij
die terugkoppeling vindt de check plaats op de stand van zaken van de
integriteit. Het is mogelijk dat tussentijds wordt gesteld dat de man of
vrouw niet voldoet aan de gestelde eisen. Dan is er dus geen vertrouwenspersoon. Dat kan gebeuren. Nogmaals, er is een check om zeker te
stellen dat wij met recht en reden kunnen stellen dat de vertrouwenspersoon voor ons informatie kan blijven inwinnen. Wij moeten zeker
weten dat de verkregen informatie klopt.
De heer De Wit (SP): Het is nog iets gecompliceerder dan de minister
zegt. Eerder is de minister ingegaan op het geval in Congo. De vertrouwenspersoon is één. Natuurlijk moeten wij de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid ervan toetsen. Daarnaast doet het zich voor dat de vertrouwenspersoon onderzoekers of andere mensen inschakelt. De persoon
waar het in Congo om ging, was zo’n medewerker. Ook daarop moet
controle worden uitgeoefend. De vraag is hoe de minister dat doet.
Minister Verhagen: Via terugrapportage proberen wij de betrouwbaarheid van de informatie te toetsen. Als je twijfels hebt over de bronnen,
dan wordt dat gemeld.
De heer Spekman (PvdA): Wij leven in de grotemensenwereld. In die
wereld is soms sprake van corruptie. Het gaat namelijk ergens om. Zijn er
in de afgelopen jaren mensen gepakt voor corruptie en, zo ja, hoe vaak is
de relatie met een vertrouwenspersoon of een van de medewerkers beëindigd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

17

Minister Verhagen: Er zijn gevallen geweest waarin de relatie met de
vertrouwenspersoon beëindigd is.
De voorzitter: Ik denk dat het vandaag niet specifieker hoeft.
Minister Verhagen: Mevrouw Azough zei dat niets gedaan is met het
onderzoek dat de Ombudsman in 1998 heeft gedaan naar individuele
ambtsberichten. In 1999 heeft de Ombudsman geconstateerd dat op
passende wijze invulling was gegeven aan alle aanbevelingen. De meerderheid van de aanbevelingen voortvloeiende uit het nieuwe onderzoek
uit 2007 is ook overgenomen. Wij hebben grote moeite met één aanbeveling, namelijk die over het verstrekken van de volledige onderlinge
stukken van individuele onderzoeken. Die aanbeveling heeft de Nationale
ombudsman herhaald in een brief van 19 september jongstleden aan de
voorzitter van de Kamer, maar deze brief bevatte voor mij geen nieuwe
gezichtspunten die een ander standpunt zouden rechtvaardigen. Omwille
van de bescherming van de identiteit van bronnen en de bescherming van
de gebruikte methoden en technieken, kan ik de volledige onderliggende
stukken niet beschikbaar stellen aan de asielzoeker en zijn gemachtigde.
Evenmin kan dat gebeuren aan de IND-beslismedewerkers. Binnen de IND
krijgt een groep gespecialiseerde en bevoegde medewerkers inzage in de
volledige, ongelakte onderliggende dossiers. Aan de hand daarvan wordt
beoordeeld of het individuele ambtsbericht qua inhoud en qua procedure
zorgvuldig tot stand is gekomen en de inhoud inzichtelijk is. Op die
manier wordt aan het zorgvuldigheidsvereiste voldaan. Een bestuursorgaan moet zich ervan vergewissen dat alle relevante informatie is verzameld voordat een besluit wordt genomen op een aanvraag. Dat is die
REK-check, die nadrukkelijk niet door de beslismedewerkers van de IND
wordt uitgevoerd. Het hele stuk, ongelakt, gaat naar de IND.
Het procesbelang van de asielzoeker wordt gewaarborgd door de onafhankelijke rechter. De asielzoeker kan het individuele ambtsbericht en de
onderliggende stukken in ongelakte versie laten toetsen door de
vreemdelingenrechter via artikel 8:29 Awb. Dit gebeurt door een andere
rechter dan de vreemdelingenrechter, die de beslissing op de asielaanvraag toetst. De rechter die de beslissing op de asielaanvraag toetst,
kan eveneens verzoeken om inzage in de volledige onderliggende
stukken. Zowel de rechter als de IND krijgt deze stukken. Desalniettemin
heb ik besloten om per 1 oktober alle onderliggende stukken, ontdaan van
vertrouwelijke passages, aan beide partijen ter hand te stellen, dus ook
aan de asielzoeker. Wij doen dus al het mogelijke om ook de asielzoeker
en zijn partij de informatie te geven. Nogmaals, wij lakken dan wel weg
datgene wat echt vertrouwelijk moet blijven.
Als ik sommige verhalen hoor, krijg ik het idee dat men denkt dat er de
meest vreselijke dingen in staan. Ik ben best bereid om de commissie een
keer vertrouwelijk inzage te geven in een IAB. Eerder heeft de commissie
een keer een algemeen ambtsbericht kunnen inzien. Wij moeten spookverhalen de wereld uit krijgen.
De heer De Wit (SP): In een brief van september stelt de Ombudsman
vast dat ondanks de REK-check en ondanks de inzage voor de rechter,
toch kardinale fouten kunnen worden gemaakt. Ik benader het probleem
nu alleen vanuit het gezichtspunt van de asielzoeker. Welke garantie heeft
de asielzoeker met het voorstel van 1 oktober? Wat is er tegen het overnemen van het voorstel van de permanente commissie? Het probleem
van de vertrouwelijkheid wordt daarmee opgelost, zonder dat wij het
risico lopen dat de zaak op straat komt te liggen. Het gaat om een
gesloten setting waarin een speciale persoon voor de verdediging
optreedt die kan toetsen wat er aan het ambtsbericht ten grondslag ligt.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Het is begrijpelijk dat een debat als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

18

dit vooral gaat over de elementen van de brief waar de Kamer wat minder
tevreden over is. Zo kan zomaar de indruk ontstaan dat individuele ambtsberichten vooral worden gebruikt om mensen af te wijzen. Ik hecht eraan
te zeggen dat ambtsberichten ons soms ook helpen om verzoeken tot
verblijf in te willigen, omdat ze het verhaal van een asielzoeker onderbouwen. Ik kan dat met cijfers onderbouwen. Van de 50 meest recente
zaken hebben wij er iets meer dan 10 ingewilligd, 20 hebben wij nog in
beraad, en 20 zijn er afgewezen. Soms helpt een ambtsbericht een vluchteling bij zijn verhaal.
Wat de toon van de brief betreft, is een vrij directe beschuldiging aan het
adres van IND-ambtenaren geuit. Er is gesproken van onzorgvuldigheid,
vooringenomenheid, partijdigheid en oneerlijkheid. Dat kwam hard aan.
Als je dat als bewindspersoon in een persbericht leest, dan schrik je je rot.
Dan ga je meteen zo’n rapport lezen. Toen bleek de vlag de lading niet
helemaal te dekken. Wij zijn daarop met de Ombudsman in gesprek
getreden, die de woorden vervolgens wat heeft gerelativeerd. Hij heeft
gezegd dat de woordkeuze misschien niet altijd even gelukkig was. Wij
waren niet zozeer zuur van toon, maar wij vonden dit «niet helemaal
eerlijk», om de woorden van de Ombudsman zelf te gebruiken.
De heer De Wit heeft gevraagd waarom niet alle aanbevelingen van de
Ombudsman over de REK-check zijn overgenomen. De aanbevelingen van
de Ombudsman zijn voor een belangrijk deel overgenomen, ook op het
punt van de verbeteringen die te maken hebben met de manier waarop
wij gebruikmaken van ambtsberichten van Buitenlandse Zaken. De
grootste tegemoetkoming zit hem in de laatste woorden van de minister.
Vanaf 1 oktober zullen de gelakte onderliggende stukken met het individuele ambtsbericht worden meegezonden, zodat de asielzoeker en de
IND-medewerker over dezelfde informatie beschikken. Omwille van de
bescherming van de identiteit van bronnen en van de gebruikte methode
wil ik niet de volledige onderliggende stukken beschikbaar stellen.
Het is belangrijk dat wij bij de IND de mogelijkheid hebben om onderliggende stukken volledig door een klein aantal gespecialiseerde mensen te
laten toetsen. Dat betreft de medewerkers van het Bureau Land en Taal.
Wij kijken daarbij naar een aantal zaken. Wordt het ambtsbericht
voldoende inhoudelijk onderbouwd door de onderliggende stukken? Is de
inhoud van het ambtsbericht terug te vinden in de onderliggende
stukken? Hoe stelliger de verwoording in het ambtsbericht, hoe beter
gemotiveerd de informatie in de onderliggende stukken moet zijn. Wij
kijken dus echt naar de verhouding. Wat heeft de minister van Buitenlandse Zaken opgeschreven en wat staat er in de onderliggende stukken?
Daarnaast kijken wij naar de inzichtelijkheid en de consistentie. Is het niet
intern tegenstrijdig? Is het niet tegenstrijdig met een eerder ambtsbericht
van de minister van Buitenlandse Zaken? Wordt een eventuele tegenstrijdigheid uitgelegd? Is een bericht niet voor meerderlei uitleg vatbaar? Dat
is de manier waarop de REK-toets wordt verricht. Het zijn dus niet de
beslismedewerkers die dit doen.
Dit geldt ook voor de rechterlijke toets op die onderliggende stukken. Het
zijn niet de rechters die in de zaak beslissen, het zijn de rechters die met
toepassing van het artikel van de Awb alleen maar bekijken of de volledige informatie die zij tot hun beschikking hebben, kan en mag leiden tot
het ambtsbericht.
De heer De Wit heeft herhaaldelijk gevraagd om de volle rechterlijke toets.
De heer Spekman heeft daar ook uitgebreid bij stilgestaan. Kortheidshalve
verwijs ik naar het debat dat wij op 9 oktober zullen hebben over de asielbrief. De heer Spekman verwees naar een initiatiefwetsvoorstel van de
heer Pechtold, maar ik wijs hem ook op de wijzigingsvoorstellen in de
asielbrief. Daarmee komen wij voor een belangrijk deel tegemoet aan de
manier waarop de rechters toetsen. Dit raakt niet aan de toets op de
bronnen van de ambtsberichten. Het gaat om het beroep en het hoger
beroep in asielzaken in het algemeen. Daar komen wij dus nog over te
spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

19

De heer Spekman vraagt hoe bij de REK-check wordt omgegaan met het
aantal bronnen. Is het nog enigszins relevant dat er maar één bron is? Het
is geen absolute voorwaarde dat er meer dan één bron moet zijn. Met de
REK-check wordt er wel op toegezien dat de hoedanigheid van de bron is
aangegeven. Zelfs als sprake is van één bron, kan een weging plaatsvinden in de vraag of op basis van die ene bron het ambtsbericht mocht
zijn zoals het uiteindelijk is opgeschreven. De relevantie van de bron en
daarmee de waarde van de informatie wordt getoetst. Er vindt wel een
weging plaats, maar er is geen absolute voorwaarde dat er meer dan één
bron moet zijn.
De heer Anker heeft gevraagd wat wij doen met contra-expertise. De IND
kijkt daar serieus naar. Het is mogelijk dat contra-expertise leidt tot
aanvullende vragen aan de minister van Buitenlandse Zaken. In de
IND-werkinstructie hebben wij opgenomen dat de IND-medewerker
verduidelijkende informatie kan vragen. Zo nodig wordt er door de IND
gevraagd om aanvullend onderzoek. Dat komt regelmatig voor.
Wat hebben wij gedaan met de kritiek van de commissie-Meijers?
Waarom is er niet op gereageerd? De heer De Wit gaat er blijkbaar vanuit
dat er een toezegging was om schriftelijk te reageren op de brief van de
commissie-Meijers. Een dergelijke toezegging is bij ons niet bekend. Door
het antwoord op het rapport van de Nationale ombudsman dachten wij
impliciet de kritiek van de commissie-Meijers te hebben meegenomen. De
heer De Wit haalt specifiek twee punten uit de brief van de commissie: de
rechter-commissaris en de special advocat. Als hij behoefte heeft om
afzonderlijk op de inhoud van de brief te reageren, met name op de
punten die niet in de kabinetsreactie zijn meegenomen, dan zullen wij dat
graag doen. Dat kan met enige snelheid, want wij hebben al wat voorwerk
gedaan.
De heren Van der Staaij en Van de Camp hebben gevraagd hoe wij
omgaan met andere bronnen dan die van Buitenlandse Zaken. De ontwikkelingen van het laatste jaar zijn bekend. Relevant is de uitspraak-Salah
Seekh van het EVRM, die dateert van januari vorig jaar en die onherroepelijk is geworden op 23 mei. Wij hebben meteen bekeken wat deze
uitspraak betekent voor het gebruik van bronnen en deskundigenrapporten. Het was al praktijk dat wij naast het ambtsbericht van Buitenlandse Zaken andere bronnen bekijken. Dit arrest heeft ons nog eens
aanleiding gegeven om er extra aandacht aan te besteden. In de
uitvoeringspraktijk hebben de gevolgen ervan een plek gekregen. De
gevolgen van het arrest hebben wij over de volle breedte verwerkt en
geïmplementeerd in de Vreemdelingencirculaire. Een van de gevolgen is
dat op een steviger manier de aandacht wordt gevestigd op alle informatie die ten grondslag ligt aan de asielbeslissing en op de manier
waarop wij moeten omgaan met informatie die anders luidt dan die in het
ambtsbericht van de minister van Buitenlandse Zaken. In het beleid
hebben wij vastgelegd dat ten behoeve van de toets van de geloofwaardigheid van het asielrelaas, alle informatie die afkomstig is uit objectieve
bronnen, bij de beoordeling betrokken dient te worden. Zo hebben wij dat
ook opgeschreven. Hoe gaan wij dan tewerk? Aanvullende informatie
wordt per definitie betrokken bij de besluitvorming. Soms wijkt de informatie af van datgene wat in het ambtsbericht staat. Als de informatie van
een dusdanige strekking en gewicht is dat er twijfel rijst over de juistheid
en volledigheid van het ambtsbericht, dan ga ik terug naar de minister van
Buitenlandse Zaken en vraag ik hem om een reactie op het verschil. Als er
geen sprake is van een dusdanige strekking en gewicht dat er getwijfeld
moet worden, dan moet dat zorgvuldig in het besluit worden gemotiveerd. Dan moet ik uitdrukkelijk zeggen waarom die informatie mij niet tot
twijfel over het ambtsbericht brengt. Als er sprake is van twijfel, zal ik een
standpunt innemen over de ingebrachte informatie en de strekking en het
gewicht ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

20

Europa is niet onbelangrijk. Hoe meer wij proberen met de Europese
lidstaten op één lijn te komen, hoe meer wij beseffen dat het belangrijk is
om eenzelfde oordeel te vellen over de feitelijke situatie in landen van
herkomst. Het is echt niet te verkopen dat 27 lidstaten van de EU bijna
27 verschillende interpretaties, definities en waarderingen hebben van
bijvoorbeeld de situatie in Irak. Op basis van de landeninformatie wordt
beleid gevoerd. Zo kan het gebeuren dat op de vraag of er sprake is van
een «internal armed conflict» het antwoord in de verschillende EU-lidstaten anders luidt. Dat kan natuurlijk niet, want het gaat vaak om feitelijke
informatie. Vanwege de gevolgen voor de praktijk in Nederland is het
belangrijk om te blijven inzetten op voortgang in Europa richting gezamenlijke ambtsberichten en landeninformatie. De minister heeft al wat
gezegd over het mislukken van het project-Nigeria, waartoe wij nota bene
zelf het initiatief hadden genomen. Graag hadden wij dat als een eerste
succes gepresenteerd van een kopgroep binnen de EU van landen die met
elkaar tot een gezamenlijk ambtsbericht konden komen. Het heeft niet zo
mogen zijn. Wij leggen ons er niet bij neer en blijven stappen zetten. Met
een aantal andere lidstaten, zoals Italië, Slovenië en Bulgarije, proberen
wij wél afspraken te maken over een gemeenschappelijk landenrapport.
Over het migratie- en asielpact hebben wij vorige week nog in de Kamer
gesproken in het kader van de voorbereiding van een Europese Raad. Wij
hebben ons wederom ingespannen om een afspraak te maken over
verdere samenwerking op het terrein van landeninformatie. Een eerste
stap in dit proces is onlangs in Europees verband door de immigratiediensten overeengekomen: de zogeheten «common EU guidelines for
processing country of origin information». Het zijn richtlijnen hoe de informatie gebruikt en geëvalueerd moet worden om tot berichten te komen.
Het is een meer procedurele benadering. Daarin heeft de IND wederom
een voortrekkersrol gespeeld. Die voortrekkersrol zet ik graag door. Het
hoofd IND is op dit moment voorzitter van GDISC, het overleg tussen de
IND’s van de Europese lidstaten. Ik heb hem gevraagd om, ter voorbereiding van hetgeen uiteindelijk in de tweede helft van 2009 het European
support office moet worden, een ondersteuningsbureau voor asiel in
Europa, te kijken of wij in het kader van een integraal terugkeerplan voor
Irak een gezamenlijk landenbericht kunnen maken. Dat is heel concreet. Ik
heb gezegd: als er zo’n ondersteuningsbureau komt, laat hen dan meteen
met Irak beginnen, een concreet lifetime voorbeeld. Dat wordt nu opgepakt en nader ingevuld.
Voorzitter. Ik denk dat ik alle vragen aan mij heb beantwoord.
De voorzitter: Voordat wij naar de tweede termijn gaan: de minister van
Buitenlandse Zaken denkt dat hij nog een antwoord moet geven aan de
heer Spekman.
Minister Verhagen: De heer Spekman vroeg mij nog expliciet of ik ook
andere landen aansprak op de terugkeer van afgewezen asielzoekers in
casu Afghanistan. Wij komen er uiteraard nog over te spreken, maar ik
kan u nu reeds meedelen dat ik hier zeer duchtig over heb gesproken met
president Karzai, vorige week in New York. Het voordeel van zo’n AVVN is
dat je zo’n beetje alle landen bij elkaar hebt. Ik heb verschillende gesprekken gevoerd met onder anderen president Karzai, waarbij ik, wellicht in
iets diplomatiekere termen dan ik in sommige kranten zag van verschillende Kamerleden, de noodzaak om mee te werken aan de terugkeer van
Afghanen absoluut onder zijn aandacht heb gebracht. Ik heb ook gesteld
dat het niet zo kan zijn dat wij enerzijds op alle wijzen juist Afghanistan
bijstaan op het punt van de opbouw van de rechtsstaat, maar dat zij
anderzijds niet bereid zijn mee te werken aan de terugkeer van afgewezen
asielzoekers. Daar was geen woord Frans bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

21

Nadere gedachtewisseling
De heer De Wit (SP): Voorzitter. Belangrijk is wat de minister nu heeft
gezegd en wat ook in de expertmeeting al naar voren is gekomen, namelijk dat de vertrouwenspersoon en de medewerkers die de vertrouwenspersoon inschakelt regelmatig worden bekeken op hun betrouwbaarheid.
Een heleboel dingen die wij in het verleden daarover hebben gevraagd,
hebben er juist mee te maken dat er berichten kwamen dat er de nodige
twijfel was op dat punt.
Als de minister voorbeelden vertrouwelijk ter inzage wil leggen voor de
Kamer of de vaste commissie, lijkt het mij heel goed om er een keer naar
te kijken.
Omdat ik wil weten of ik het nu goed heb of niet, wil ik een passage voorlezen uit het advies van de permanente commissie van maart 2007: zoals
in de Wet afgeschermde getuigen, waarin de rechter-commissaris in strafrechtelijke procedures de mogelijkheid wordt geboden in een afgeschermde procedure de inhoud van het ambtsbericht te toetsen, zo zou
ook in de vreemdelingenrechtelijke procedure waarin met toepassing van
artikel 8:29 van de Algemene wet bestuursrecht een beroep wordt gedaan
op beperkte kennisneming, de rechter het vooronderzoek kunnen
opdragen aan de rechter-commissaris. Is dit nu het antwoord dat de
minister gaf? Hij zei dat ook nu al de rechter – maar dan wordt het een
andere rechter – op basis van artikel 8:29 enzovoort. Als dat zo is, dan is
een van de twee punten van de permanente commissie daarmee opgelost; althans, dan is die procedure mogelijk en kan die worden toegepast.
Dan is dat duidelijk.
Over de special advocates zou ik graag een reactie van de regering
krijgen. Hoe wordt daartegen aangekeken? Hoewel wij per 1 oktober een
verruimde inzage krijgen in de stukken, is het toch nog van belang dat in
een wat afgeschermde setting tegenwicht kan worden geboden tegen
bepaalde berichten of onderdelen daarvan. Juist met het oog op artikel 13
EVRM, het fair trial-beginsel, zou ik het oordeel van de regering daarover
willen vernemen.
De heer Van de Camp (CDA): Voorzitter. Ik wil beide bewindslieden
danken voor de heldere beantwoording. Wij maken wel ander overleg met
het kabinet mee waarbij het toch allemaal een slagje voorzichtiger moet,
maar dit is helder.
Prompt wordt nog een aantal verbeteringen toegezegd en aangereikt,
zoals de asieladviesteams die de diverse posten zullen bezoeken. Verder
noem ik de thematische ambtsberichten. Ik vind dat een buitengewoon
goede benadering, omdat ik graag situaties ken in landen waarvan wij
nog niet direct asielzoekers hebben. Je ziet nu ook bij andere landen dat,
als wij ambtsberichten moeten maken of actualiseren op het moment dat
er reeds grote asielstromen zijn, het allemaal in een ander daglicht komt
te staan. Stel dat je bijvoorbeeld over bepaalde minderheden of over
jongeren in een land praat en dat je er een thematisch ambtsbericht over
hebt. Mocht er onverhoopt een asielstroom op gang komen, dan hebben
wij min of meer een stabiele kennisbasis, als ik het tenminste goed
begrijp. Als ik het verkeerd zie, dan hoor ik dat graag. Maar het maken van
algemene ambtsberichten terwijl er al incidenten zijn, is toch risicovol.
Ik heb goede nota genomen van de opmerking van de minister over meerdere vertrouwenspersonen: indien mogelijk. Ik vind het ook logisch. Je
probeert toch een algemeen ambtsbericht te maken of een individueel
ambtsbericht op basis van checkbare bronnen. Als je er twee hebt,
waarom zou je er niet twee gebruiken?
De kwestie van de nevengeschiktheid houd ik er toch nog even in. Het
klinkt misschien een beetje vreemd uit mijn mond, maar ik ben ouderwets. Wij maken de ambtsberichten wel erg horizontaal, maar misschien
kan dat de heer De Wit tevredenstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

22

De kwestie van de andere bronnen is mij duidelijk. Ik vind dat een goede
ontwikkeling.
Ik mis een antwoord op mijn vraag of de advocaat in een vroegtijdig
stadium reeds vragen mag voorleggen aan de IND. Dat idee circuleerde
zowel in de expertmeeting als in de brief van Amnesty. Ik vind het een
verantwoorde procedure.
Ook ik ben erg benieuwd naar het antwoord dat de minister of de staatssecretaris zal geven op de vraag van de heer De Wit over artikel 8:29 Awb
en de plaats en functie van de rechter-commissaris.
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor
de beantwoording. Ik vind het positief dat, in aanvulling op hetgeen in de
vroegere stukken al stond, wel degelijk wordt gekeken naar verdere verbeteringen, bijvoorbeeld de mogelijkheid die per 1 oktober wordt geboden
om de achterliggende stukken ter beschikking te stellen. Eerder werd dat
nog afgewezen, maar nu wordt gezegd: wij vinden die argumentatie niet
doorslaggevend en wij kunnen er toch ruimhartiger mee omgaan. Dat
vind ik positief.
Over de thematische ambtsberichten heb ik nog een vraag, ook naar
aanleiding van de opmerking van de heer Van de Camp. Ik zou het juist
wenselijk vinden dat er een zekere koppeling is aan bijvoorbeeld actuele
ontwikkelingen. Als er sprake is van een toenemend aantal minderjarige
Nigerianen die asiel hebben aangevraagd in het afgelopen jaar en een
toename van het aantal Afghaanse vrouwen, zou ik het een beetje jammer
vinden om een ambtsbericht te krijgen over minderjarige Afghanen en
Nigeriaanse vrouwen, dus precies andersom. Ik had het idee dat het in de
praktijk al zo liep. Toen wij debatten hadden over de positie van christenen
en homoseksuelen in Iran, was er ook al een gerichter bericht over
gekomen. Het valt mij op dat er naar aanleiding van actuele ontwikkelingen soms behoefte is om in te zoomen op iets wat in het algemeen
ambtsbericht beknopter aan de orde is geweest.
Tot slot sluit ik mij aan de vraag van de heer Van de Camp, die ik in eerste
termijn ook stelde, over de mogelijkheden voor de raadsman van een
asielzoeker om een inbreng te hebben in de onderzoeksvraag voor het
individueel ambtsbericht. Ik zag de staatssecretaris wel daarop knikken,
maar ik weet niet of dat betekent dat de vraag is begrepen of dat het
antwoord positief is.
De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen
voor de duidelijke beantwoording. Ik ben blij dat er direct een gesprek is
geweest met de Nationale ombudsman en dat alle kou uit de lucht is. Het
is heel goed dat men op die manier communiceert. Dan moeten wij het er
niet meer over hebben.
Ik heb nog twee vragen. De eerste vraag is al door de heer Van de Camp
gesteld en net ook aangehaald door de heer Van der Staaij: in hoeverre
kan de advocaat zijn ideeën aandragen bij het maken van het individuele
ambtsbericht?
Mijn tweede vraag gaat over de contra-indicaties. Als ik het goed heb
begrepen, kan Buitenlandse Zaken bij tegengestelde berichten zeggen: er
zijn berichten die het tegendeel beweren, maar wij weten op dit moment
ook niet wat de doorslag moet geven. Dan komt dat bij de IND terecht en
die moet daar vervolgens wat mee. Ik heb een samengesteld antwoord
gekregen. De minister zegt: soms weten wij ook niet zo goed wat wij
ermee aan moeten, dan melden wij beide feiten. De staatssecretaris van
Justitie zegt vervolgens: wij moeten wel een beslissing nemen.
Minister Verhagen: U doelt op de algemene ambtsberichten?
De heer Anker (ChristenUnie): Ja.
Staatssecretaris Albayrak: Ik had het over de individuele ambtsberichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

23

De heer Anker (ChristenUnie): Wij hebben het laatst in een debat gehad
over een kwartje dat een kant op moest vallen. Mijn vraag is welke kant
dat dan opvalt. Dat moet wel gemotiveerd worden. Er moet uit die tegengestelde berichten een oordeel komen, hoe dan ook. Mijn indruk was dat
dat vaak in de lucht bleef hangen. Kan de staatssecretaris aangeven hoe
dat in de praktijk gaat?
De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik dank beide bewindspersonen. Het
is goed om te horen dat er een stevig gesprek is geweest met president
Karzai. Ik denk dat het nodig is, want het succes van ons beleid hangt er
ook van af of mensen daadwerkelijk terugkeren.
Het is ook goed om te horen dat er is gesproken met de rechter over de
onderzoeksmemoranda en dat die wel werkbaar moeten zijn. Het was
voor mij nog niet helemaal duidelijk of dat een standaard format betekent
voor die onderzoeksmemoranda.
Eén vertrouwenspersoon is geen vertrouwenspersoon. Dat vind ik toch
lastig. Ik begrijp dat ook Buitenlandse Zaken geen ijzer met handen kan
breken wat die vertrouwenspersoon betreft. Ik begrijp ook dat je hen niet
voor het oprapen hebt in zo’n land. De intentie is goed: indien mogelijk
twee. Wij hebben een aantal checks of die vertrouwenspersoon en de
medewerkers daarachter wel deugen, maar ik heb zelf nog niet het gevoel
dat het een redelijk dicht systeem is waarmee wij corruptie kunnen voorkomen. Ik ben er toch nog wat ongelukkig mee. Ik hoor graag van de
minister wat die asieladviesteams gaan doen. Hoe kunnen zij beoordelen
of een vertrouwenspersoon en de medewerkers daarachter wel te
vertrouwen zijn en of zij eventueel misbruik maken van hun positie en die
familie geld aftroggelen om een bepaald advies te geven? De minister
zegt dat er mensen gepakt zijn. Ik vind het prettig om dat te horen. Ik zeg
het in mijn woorden; ik zie de minister nee schudden: het zijn niet de
goede woorden.
Minister Verhagen: Ik zei niet «gepakt». Ik zei: in een aantal gevallen is de
samenwerking beëindigd.
De heer Spekman (PvdA): Ik dacht: dat is typisch Buitenlandse Zakentaal
voor «gepakt zijn».
Minister Verhagen: Nee, daar hoeft u bij mij niet zo bang voor te zijn.
De heer Spekman (PvdA): Als er niemand gepakt is, ben ik benieuwd of
het onderzoek wel adequaat is. Ik kan mij echt niet voorstellen dat mensen
niet soms misbruik maken van hun positie. Hoe gedegen het onderzoek
ook is, er zijn toch veel mensen die hier een belang bij hebben. In het boek
dat gepresenteerd werd, was het toch heel duidelijk dat er in sommige
gevallen misbruik werd gemaakt van die positie. Ik kan mij helemaal niet
vinden in de titel van het boek, maar ik kijk gewoon naar feiten die erin
staan. Ik maak mij daar zorgen over. Wat doet het asieladviesteam daar
daadwerkelijk? In hoeveel gevallen zijn er nu al twee of meer bronnen?
Kan in die landen die kwetsbaar zijn voor corruptie in gang worden gezet
dat er zo snel mogelijk wel meerdere bronnen worden geraadpleegd? Of
komt er alvast een interne werkinstructie dat die gezocht worden? Ik snap
best dat zij niet vandaag of morgen uit de grond gestampt worden, maar
wij moeten er wel naartoe werken dat die informatie goed en adequaat is.
Dan kom ik terug bij het begin, want het gaat wel ergens over. Het gaat
erover of mensen hier terecht of onterecht blijven. Dat is van levensbelang. Daarom wil ik er meer grip op hebben.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen
voor hun antwoorden. Ik begreep niet helemaal wat de heer Spekman
bedoelde met zijn opmerking over het pakken van die vertrouwens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

24

personen. Volgens mij hebt u die bevoegdheid helemaal niet, omdat zij
helemaal los moeten staan van onze overheid, in dit geval van onze
posten.
De heer Spekman (PvdA): Ik bedoel dat iemand corrupt is en blijkbaar
zijn positie gebruikt om de ander geld af te troggelen. Dan moet de band
met die persoon verbroken worden en moet dat consequenties hebben
voor alle adviezen die hij blijkbaar heeft geschreven.
Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat is helder.
Ook ik vraag wat de asieladviesteams precies gaan doen. Op welke
punten gaan zij de verbetering die u ook wilt realiseren?
Ik sluit mij aan bij de collega’s die het een goed idee vinden om individuele ambtsberichten te bekijken. Ik ben benieuwd welke selectie u
daarop gaat toepassen, zodat wij een rijke schakering aan individuele
ambtsberichten kunnen bekijken. In ieder geval is het goed om dat te
kunnen doen.
Wat houdt de toezegging om de gelakte onderliggende stukken direct aan
de asielzoeker respectievelijk zijn advocaat te sturen precies in? Het is een
belangrijke toezegging. Wordt hiermee het probleem dat ik in eerste
termijn heb aangekaart, namelijk dat de termijnen soms worden overschreden waardoor de asielzoeker geen faire kans heeft om zijn zienswijze
naar voren te brengen, volledig weggenomen? Zal de asielzoeker altijd
voldoende tijd hebben, binnen die vier weken, om de informatie uit de
gelakte onderliggende stukken in de procedure te gebruiken?
Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Spekman over de vertrouwenspersonen. Ik begrijp zijn vraag nu goed. Het beëindigen van de samenwerking dient inderdaad consequenties te hebben voor de ambtsberichten
waarvoor deze vertrouwenspersoon verantwoordelijk is geweest. Wat is
daarmee gebeurd?
Ik begrijp best dat dit kabinet niet blij was met het rapport van de Nationale ombudsman. Maar de kritiek die de Nationale ombudsman gaf,
waarop de woorden waarop u aansloeg gebaseerd waren, was wel inhoudelijke kritiek. Het gaat erom dat de IND in de regel in hoger beroep gaat
als de rechtbank een asielzoeker in het gelijk heeft gesteld, zelfs als de
rechtbank oordeelt dat een ambtsbericht niet ten grondslag had mogen
liggen aan de beslissing op asiel en dat de IND soms een beslissing neemt
zonder de eventuele uitkomsten van een contra-expertise af te wachten.
Het is misschien goed om daar nader op te reageren. Die kritiek had ook
betrekking op de termijnen waaraan een asielzoeker zich moet houden,
maar waardoor hij in de WOB-procedure in de wielen wordt gereden. Dat
zijn toch reële kritiekpunten. Ik kan mij voorstellen dat, zoals de Nationale
ombudsman stelt, daarmee feitelijk een bestuursorgaan een moeilijke
situatie creëert voor de betrokkene. Ik neem aan dat u dat toch ook zo kunt
zien, want u geeft in uw reactie aan: het is niet voldoende onderbouwd.
Maar dat betekent niet dat het volstrekt niet wordt onderbouwd.
Minister Verhagen: Voorzitter. Er is een aantal keren teruggekomen op de
corruptie van de vertrouwenspersoon dan wel van de medewerker. De
beschuldigingen die geuit zijn in NOVA en in een of ander boek raken op
dit punt kant noch wal. De geuite beschuldiging van corruptie van de
medewerker van die vertrouwenspersoon is onderzocht, maar dat heeft
geen enkele aanwijzing van corruptie opgeleverd. Overigens is de samenwerking met de vertrouwenspersoon wel opgezegd, maar dat was omdat
zijn naam bekend was geworden. Daardoor kon hij niet meer als vertrouwenspersoon optreden, omdat men wist dat hij verbonden was met asielaanvragen in Nederland. Hij kon geen onderzoek meer doen zonder een
verband te leggen met Nederland. Dat is de reden, niet corruptie. Ik wil
hier klip en klaar stellen dat ons onderzoek geen grond voor die beschuldiging heeft opgeleverd.
In datzelfde boek wordt in zijn algemeenheid gesteld dat er iets niet
klopte. Die stelling wordt gehanteerd naar aanleiding van een onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

25

op basis van een bron die je alles kunt noemen behalve neutraal. Die bron
was aangeleverd door dezelfde asielzoeker. Het lijkt mij voor de hand te
liggen dat die asielzoeker niet iemand aanwijst die een verhaal zal houden
dat tegen zijn eigen verhaal ingaat. Wat dat betreft, hoeven wij elkaar niets
wijs te maken. Als wij de eisen die wij stellen aan vertrouwenspersonen
zouden toepassen op de bron die hier gebruikt was, dan zou deze persoon
niet door de check komen. Onze eisen ten aanzien van de bronnen zijn
hoger.
Wat doen de asieladviesteams? Laat ik een voorbeeld geven. Als ik
toegang moet hebben tot het bevolkingsregister, kan ik twee dingen doen
om te bekijken of iemand inderdaad ingeschreven stond. De ambassade
kan een verzoek indienen om daartoe toegang te krijgen, maar dat doen
wij niet vanwege de link die dan wordt gelegd. Je moet wel iemand
hebben die in principe toegang heeft en van wie je zeker kunt weten dat
hij niet alleen die informatie kan checken, maar ook jou die informatie wil
geven. Dat type vertrouwenspersonen zoek je dus. Dat gebeurt op basis
van een jarenlange relatie en ook op basis van de eisen die ik heb
genoemd. De asieladviesteams zullen in zijn algemeenheid de werkwijze
van de ambassades doorlichten. Zij zullen bij ngo’s, ambassadeurs van
derde landen en internationale organisaties checken hoe hun bevindingen
zijn ten aanzien van die vertrouwenspersoon om daarmee nader zicht te
krijgen. Zij kijken of alle afspraken over het onderzoek goed worden
gevolgd. Het is een extra kwaliteitscheck, een doorlichting van zowel de
vertrouwenspersoon als de gevolgde werkwijze. Wanneer die kwaliteit
niet goed is, zal er geen verder gebruik worden gemaakt van die vertrouwenspersoon. Maar nogmaals, dan komt er ook geen individueel ambtsbericht.
Overigens hecht ik eraan om te vermelden dat, zoals ook de staatssecretaris helder heeft aangegeven, slechts in een beperkt aantal asielzaken
sprake is van een individueel ambtsbericht. Het is een dalende trend. Het
zijn er uit mijn hoofd nu nog 87. Wij hebben het over een vrij gering
aantal. Dat laat echter onverlet dat wij er alles aan moeten doen om de
kwaliteit te borgen.
De heer Spekman (PvdA): Ik stel die vragen over de vertrouwenspersoon,
omdat ik mij realiseer dat het in potentie een machtige positie is en dat
die altijd kwetsbaar is voor dingen die niet goed zijn. Ik spreek mij niet uit
over het boek; ik kan niet oordelen wat waar en wat niet waar is. Ik snap
alleen de kwetsbaarheid van die positie. U zegt over het asieladviesteam
dat de vertrouwenspersoon een extra check krijgt door gebruik te maken
van ngo’s, mensen in de omgeving en dergelijke. Hoe vaak gaat dat
plaatsvinden? Hoe vaak vindt er opnieuw een check plaats of die vertrouwenspersoon nog functioneert?
Minister Verhagen: Zoals ik in eerste termijn heb gezegd, worden er bij
iedere terugrapportage vragen gesteld om de betrouwbaarheid te bezien.
Door middel van je vragen bij die rapportage kun je wel degelijk in de
gaten hebben: wordt mij hier iets op de mouw gespeld of is deze man
inderdaad nog steeds betrouwbaar? Ik pluk niet iemand van de straat. Er
komen relatief weinig individuele ambtsberichten tot stand, onder andere
omdat dat alleen maar kan als je een vertrouwenspersoon hebt. Juist
omdat je hoge kwaliteitseisen stelt aan die vertrouwenspersoon, kan een
individueel ambtsbericht niet in alle gevallen tot stand komen. Als Justitie
aan Buitenlandse Zaken vraagt om een individueel ambtsbericht, dan kan
dat niet in alle gevallen gebeuren. Dan zal dat niet gebruikt kunnen
worden in de procesgang of bij de asielaanvraag als zodanig. Alleen als er
voldoende waarborgen zijn, zijn wij bereid een individueel ambtsbericht te
leveren. Zo eenvoudig is het. Ik ga u hier niet met naam en toenaam
zeggen welke vragen wij stellen aan meneer Jansen en hoe wij dat doen,
omdat er anders mogelijk twintig meneren Jansen staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

26

De heer Spekman (PvdA): Ik vraag ook niet naar meneer Jansen; ik vroeg
alleen naar het asieladviesteam. Dat komt langs, in aanvulling ten
opzichte van het verleden. Ik probeer nu te proeven bij de minister hoe
vaak dat plaatsvindt, dus hoe stevig die check is en wat er extra is ten
opzichte van het verleden. Daarop heeft de minister nog geen antwoord
gegeven.
Minister Verhagen: Wij doen nu in principe alle landen waar die individuele ambtsberichten tot stand komen. Voor eind 2009 worden zij allemaal een keer bezocht.
Er is gevraagd naar de thematische ambtsberichten. In zijn algemeenheid
komen alle ambtsberichten tot stand op verzoek van Justitie. Wij vinden
het op zichzelf aardig om behalve naar de toestroom uit een geheel land
ook te kijken naar thema’s, analoog aan hetgeen wij eerder hebben
besproken over homoseksuelen en christenen in Iran. Het gaat dan niet
om een algemeen ambtsbericht over het land, maar je licht een kwetsbare
groep er specifiek uit; vandaar de drie categorieën die ik noemde. Dat kan
ook een bepaalde tijdwinst met zich brengen wat de rapportage betreft.
Wat de inzage betreft: als je een vinger krijgt, moet je niet de hele hand
grijpen. Wacht u dat maar af.
Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Een individueel ambtsbericht wordt
echt alleen opgevraagd als wij op basis van de ons beschikbare gegevens
of wegens substantiële twijfel aan de verklaringen niet kunnen beslissen.
Wij hebben heel veel gehoord, wij hebben documenten en wij hebben
berichten, maar wij weten nog steeds niet of het allemaal klopt; wij
denken dat het verifieerbaar moet kunnen zijn via de minister van Buitenlandse Zaken. Dan vragen wij een individueel ambtsbericht aan. Het is
zeker niet onnodig en het gebeurt zeker niet in alle gevallen.
De heer De Wit vraagt naar de rechterlijke toets en naar de rol van de
rechter-commissaris zoals gesuggereerd door de commissie-Meijers. Ik
heb net gezegd dat de brief die u hebt gekregen op die onderdelen geen
antwoord geeft. Wij dachten dat wij in de reactie op de ombudsman ook
die brief hadden meegenomen. Ik zal er schriftelijk op terugkomen. Ik wil
even kijken wat de commissie-Meijers precies over de rol van de rechtercommissaris zegt. Voor dit debat is het wel relevant om iets meer informatie te geven dan de minister en ik al hebben gedaan. Als een asielzoeker de uitkomst van een individueel ambtsbericht in twijfel trekt of
vindt dat hij niet alle informatie heeft verkregen waar hij recht op heeft,
dan kan hij naar de vreemdelingenrechter met de Algemene wet bestuursrecht in de hand, artikel 8:29. Vervolgens is de rechter bevoegd om alle
onderliggende stukken op te vragen bij de minister van Buitenlandse
Zaken. De minister is dan verplicht om al die gegevens te overleggen met
een uitdrukkelijke motivering waarom de passages die vertrouwelijk en
dus weggelakt zijn ook vertrouwelijk moeten blijven. De rechtbank neemt
voorafgaand aan de beslissing op de asielaanvraag een aparte beslissing
over het beroep door de minister van Buitenlandse Zaken op die vertrouwelijkheid. Er wordt een afweging gemaakt van de door BZ ingeroepen
weigeringsgronden en het procesbelang van de asielzoeker. Het kan
gebeuren dat de rechter na die belangenafweging de minister van Buitenlandse Zaken alsnog verplicht om delen van die informatie openbaar te
maken. Zo is de toets nu. Ik zal u er in reactie op de commissie-Meijers
nog schriftelijk op antwoorden, ook op het punt van de special advocates
en de strijdigheid met artikel 13 van het EVRM.
Ik ben de heer Van de Camp nog een antwoord schuldig over de rol van
de advocaten. Wij zijn aan de slag gegaan om te kijken welke rol wij de
advocaten precies kunnen geven in het voorproces. Het betreft het vooroverleg ten behoeve van het opstarten van een individueel onderzoek in
het land van herkomst. Wij hebben alle mensen die nota bene op onze
uitnodiging hebben deelgenomen aan de expertmeetings goed gehoord;
wij hebben die wens ook goed gehoord. Wellicht is het mogelijk, maar wij
willen er vooral met de advocaten zelf over in gesprek. Wij zullen dat op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

27

korte termijn doen om te kijken of er in dat vooroverleg een rol is weggelegd voor de advocaten en welke rol dat dan precies zou moeten zijn
vanuit ieders verantwoordelijkheid in het proces.
Ik kom bij de contra-expertise. Wij hebben aanbeveling zes overgenomen:
het wijzen op de mogelijkheid om contra-expertise in te winnen. Het staat
de vreemdeling ook uitdrukkelijk vrij om naar aanleiding van ieder onderzoek een contra-expertise te laten uitvoeren. Als informatie later in het
proces door de vreemdeling wordt ingebracht, wordt die meegenomen in
de beoordeling door de rechter. Er zijn meerdere mogelijkheden om die
contra-expertise niet alleen te vragen, maar ook bij het proces te
betrekken.
De heer Anker vraagt wat er gebeurt als Buitenlandse Zaken niet tot een
oordeel kan komen. De minister zei het al: in het geval van een individueel
ambtsbericht komt er helemaal geen ambtsbericht. Dan zullen wij de
beslissing op de aanvraag moeten baseren op de ons op dat moment ter
beschikking staande gegevens. Als wij in het geval van algemene ambtsberichten niet tot een oordeel kunnen komen, bijvoorbeeld omdat het niet
veilig is voor de ambtenaren van Buitenlandse Zaken om heel gericht
onderzoek te doen in een bepaald gebied, dan baseren wij ons wederom
op de ons op dat moment wel beschikbaar staande gegevens. Bij twijfel
krijgt de vreemdeling altijd het voordeel van de twijfel, als het een kwestie
van veiligheid is.
Mevrouw Azough vraagt naar de termijnen en naar de kritiek die daarop is
gerezen. Het gaat specifiek over aanbeveling drie. De minister heeft al
aangegeven dat de werkelijkheid vanaf morgen in die zin verandert dat de
stukken voorzien van weggelakte onderdelen met het ambtsbericht
worden meegestuurd, dat erop wordt toegezien dat er niet te veel wordt
weggelakt en dat het echt vertrouwelijke informatie moet zijn. Dat komt
ten goede aan de termijnen. U wees op de interferentie tussen het
WOB-verzoek en de tijd die daarmee gemoeid is enerzijds en de termijn
voor de zienswijze anderzijds. Die termijn is vastgelegd in de Vreemdelingenwet en die blijft ook. Maar met de praktische verbeteringen die wij nu
doorvoeren, komen wij voor een belangrijk deel tegemoet aan de kritiek.
Bovendien is de instructie nu dat, zodra het individuele ambtsbericht
beschikbaar is, het zo snel mogelijk aan de asielzoeker en de gemachtigde
zal worden toegezonden. Via die praktische verbetering zal er meer tijd
beschikbaar zijn voor de vreemdeling om zich te beraden op het individuele ambtsbericht.
De minister heeft al geantwoord op de vragen over de thematische
berichten. Nogmaals, het gaat echt om de beslispraktijk en de ruimte die
ik nodig heb om een goed en zorgvuldig oordeel te kunnen vellen of
mensen wel of niet moeten worden toegelaten. Wij gaan daarbij heel
gericht te werk, bijvoorbeeld omdat wij groepen hebben aangemerkt als
kwetsbaar. De minister noemde homoseksuelen en christenen uit
bepaalde landen. Wij hebben ook specifiek beleid voor vrouwen uit Afghanistan en minderjarigen uit sommige landen. Het is denkbaar dat wij
weten hoe de situatie in een land is en dat die voor veel mensen veilig is,
maar dat een specifieke groep in een specifiek land wel kwetsbaar is. Dat
moet je steeds weer actualiseren. Je moet in de diepte verkennen en
bekijken of die situatie nog steeds zo is voor die doelgroep om vervolgens
een juiste beslissing te kunnen nemen over verblijfsaanvaarding.
Voorzitter. Ik denk dat ik dit keer wel alle vragen heb beantwoord.
De voorzitter: Ik dank de staatssecretaris en de minister hartelijk voor de
gegeven antwoorden en de collega’s voor hun inbreng. Wij zien de reactie
op de commissie-Meijers met belangstelling tegemoet.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
De Pater-van der Meer
De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
Beuker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 19 637, nr. 1238

28