Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2023Z11324
Vragen van de leden Van Esch en Wassenberg (beiden PvdD) aan de
Ministers voor Natuur en Stikstof, van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
van Justitie en Veiligheid over de aanpak van illegale handel in beschermde
plant- en diersoorten of producten ervan (ingezonden 20 juni 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Dreigingsbeeld milieucriminaliteit», dat stelt
dat illegale wildlife handel waarschijnlijk een factor is in het ontstaan van
epidemieën door zoönosen?1
Vraag 2
Bent u bekend met het marburgvirus, dat vermoedelijk via vleermuizen of
besmet vlees op mensen wordt overgedragen, waarbij het sterftecijfer kan
oplopen tot 90 procent? Zo ja, bent u bereid om aan de hand van het
voorbeeld van het marburgvirus in de World Health Assembly (WHA)
vergadering van mei aan te kaarten dat de (illegale) handel in wilde dieren
grote, nieuwe virusuitbraken tot gevolg kan hebben? Zo nee, waarom niet?2
Vraag 3
Deelt u de mening dat de handel in wilde dieren zeer omvangrijk is,
desastreuze gevolgen heeft voor dieren en ecosystemen en vaak verbonden
is met andere vormen van criminaliteit zoals drugshandel, mensensmokkel,

1

Openbaar Ministerie, 23 juli 2021, «Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021», blz. 237 (https://
www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit) «De gehele
corona-pandemie die de wereld zo’n 2 jaar in de greep hield, met wereldwijd meer dan drie
miljoen doden en miljardenschade aan economieën, is mogelijk het resultaat van wildlife
crime. De bron lijkt namelijk een soort hoefijzerneusvleermuis of schubdier te zijn. Één aannemelijk scenario is dat een dier dat uit het wild gestroopt is, al dan niet met tussenkomst van
andere tussengastheren, de verspreiding van het virus op de inmiddels befaamde Huananmarkt van Wuhan veroorzaakt heeft».
2
AD, 29 maart 2023, «WHO waarschuwt voor dodelijk marburgvirus in Afrika» (https://
www.ad.nl/buitenland/who-waarschuwt-voor-dodelijk-marburgvirus-in-afrika~a063c503/)

kv-tk-2023Z11324
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

1

wapensmokkel en het financieren van terroristische organisaties? Zo nee,
waarom niet?3, 4
Vraag 4
Bent u ermee bekend dat het «Dreigingsbeeld milieucriminaliteit» stelt dat
wildlife crime de vierde grootste criminele industrie is, gebaseerd op omzet
en dat Interpol aangeeft dat wildlife crime elk jaar met vijf tot zeven procent
toeneemt
en daarmee twee tot drie keer zo hard groeit als de wereldecono5
mie? , 6
Vraag 5
Bent u ermee bekend dat de Financial Action Task Force (FATF) stelt dat de
illegale handel in wildlife als een ernstige internationale, georganiseerde
vorm van criminaliteit kan worden gezien, die corruptie voedt, de biodiversiteit bedreigt en aanzienlijke gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid?7
Vraag 6
Bent u ermee bekend dat het European Crime Prevention Network (EUCPN)
stelt dat overheden wildlife crime niet serieus genoeg nemen als een vorm
van criminaliteit met een enorme verwevenheid met andere vormen van
criminaliteit?8
Vraag 7
Bent u ermee bekend dat door criminelen wildlife crime juist wordt gezien als
een vorm van misdaad met een lage pakkans en lage straffen, terwijl er hoge
winsten kunnen worden behaald? Bent u voornemens de maximumstraffen
voor wildlife crime te verhogen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 8
Deelt u de conclusies van bovengenoemde rapporten dat overheden wildlife
crime serieuzer moeten nemen als vorm van criminaliteit, ook gezien de
omvang en verwevenheid met andere vormen? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
hoe gaat u ervoor zorgen dat deze vorm van criminaliteit meer structurele
aandacht krijgt in de Europese Unie (EU) alsook in Nederland? Heeft u
hierover overleg met andere relevante ministeries?
Vraag 9
Deelt u de mening dat het vaak lastig is om bedreigde dieren en planten te
detecteren in producten, ook omdat de ingrediënten vaak in andere talen
staan vermeld? Zo ja, wat onderneemt u om dit te voorkomen?

3

Europese Commissie, 9 november 2022, «Herziening van het actieplan van de EU tegen de
illegale handel in wilde dieren en planten» (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/
?uri=CELEX:52022DC0581&from=EN)
4
European Crime Prevention Network (EUCPN), 2019, «Environmental crime monitor» (http://
www.uwm.edu.pl/kryminologia/wp-content/uploads/2015/02/Environmental-Crime-MonitorEUCPN.pdf)
5
Openbaar Ministerie, 23 juli 2021, «Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021», blz. 237 (https://
www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit) «De gehele
corona-pandemie die de wereld zo’n 2 jaar in de greep hield, met wereldwijd meer dan drie
miljoen doden en miljardenschade aan economieën, is mogelijk het resultaat van wildlife
crime. De bron lijkt namelijk een soort hoefijzerneusvleermuis of schubdier te zijn. Één aannemelijk scenario is dat een dier dat uit het wild gestroopt is, al dan niet met tussenkomst van
andere tussengastheren, de verspreiding van het virus op de inmiddels befaamde Huananmarkt van Wuhan veroorzaakt heeft».
6
Interpol, 3 maart 2022, «#WorldWildlifeDay: How police are protecting biodiversity for a
greener future» (https://www.interpol.int/en/News-and-Events/News/2022/WorldWildlifeDayHow-police-are-protecting-biodiversity-for-a-greenerfuture#:~:text=Last%20October%2C%20INTERPOL%27s%20Thunder%202021,forestry%20agencies%20in%20118%20countries)
7
FATF, 25 juni 2020, «Money Laundering and the Illegal Wildlife Trade» (https://www.fatf-gafi.org/
en/publications/Environmentalcrime/Money-laundering-wildlife-trade.html)
8
European Crime Prevention Network (EUCPN), 2019, «Environmental crime monitor» (http://
www.uwm.edu.pl/kryminologia/wp-content/uploads/2015/02/Environmental-Crime-MonitorEUCPN.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

2

Vraag 10
Bent u ermee bekend dat Nederland in de top vijf staat van EU-landen met de
hoogste inbeslagname van illegale handel in wilde dieren en planten, met
name medicinale producten, goed voor 1184 inbeslagnames, 30 procent van
de totale inbeslagnames in 2020? Zo ja, wat doet u tegen deze specifieke
handel? Wordt hierover onderling overleg gevoerd tussen ministeries?9
Vraag 11
Bent u ermee bekend dat Nederland in de top drie staat van bestemmings- en
doorvoerhavens voor met name traditionele medicijnen?
Vraag 12
Wordt het onderwerp medicinale producten structureel geagendeerd tijdens
EU-overleggen over illegale handel in wilde dieren en planten, aangezien zij
een belangrijk aandeel vormen in de inbeslagnames binnen de EU en jaarlijks
toenemen? Zo nee, bent u bereid om dit onderwerp structureel te agenderen
tijdens relevante EU-overleggen?
Vraag 13
Bent u ermee bekend dat de meeste illegale handel in wildlife planten en
dieren niet wordt opgespoord, mede veroorzaakt door een tekort aan
opsporingscapaciteit en de moeilijkheid van het herkennen van bedreigde
dieren en planten?
Vraag 14
Deelt u het inzicht dat de inbeslagnames slechts het topje van de ijsberg
vormen?
Vraag 15
Hoe groot schat u de waarde van illegale handel in Nederland?
Vraag 16
Bent u ermee bekend dat veel illegale handel in wildlife via zee loopt en dat
de verwachting is dat dit de komende jaren zal toenemen? Zo ja, wat is de
inzet om deze vorm van illegale handel aan te pakken, ook met het oog op
het feit dat de EU een belangrijke doorvoer- en bestemmingshaven is voor
deze illegale handel en dat Nederland hierbij een prominente rol lijkt te
spelen?10
Vraag 17
Deelt u de mening dat de handel in traditionele producten risicovol kan zijn
voor de volksgezondheid, zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) stelt in het rapport «Kruidenproducten uit de traditionele
Chinese geneeskunde, Een verkennende studie naar aard, omvang en
gebruik»? Zo ja, wat onderneemt u, eventueel in samenspraak met andere
ministeries, om dit probleem aan te pakken, ook gezien het feit dat andere
rapporten stellen dat Nederland een belangrijk bestemmingsland is?11

9

Traffic, 2 maart 2022, «An overview of seizures of CITES-listed Wildlife in the EU in 2020»
(https://www.traffic.org/publications/reports/an-overview-of-seizures-of-cites-listed-wildlife-inthe-eu-in-2020/) «EU member states reported a total of 3.977 seizures in 2020 with Germany,
France, the Netherlands, and Spain accounting for 79% of 2020 seizures.»
10
Mongabay, 4 april 2023, «Wildlife trafficking gradually returns after pandemic lull, mostly by
sea» (https://news.mongabay.com/2023/04/wildlife-trafficking-gradually-returns-afterpandemic-lull-mostly-by-sea/)
11
RIVM, 2014, «Kruidenproducten uit de traditionele Chinese geneeskunde, Een verkennende
studie naar aard, omvang en gebruik», blz. 29 (https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/
2014–0129.pdf) «Handhaving van TCM-producten is weinig structureel, voornamelijk vanwege
economische motieven; er is geen budget voor controle op de gehele keten van
TCM-producten. Gezien de toename van gebruik en de aanwezigheid van risico’s voor de
volksgezondheid is het de vraag of de huidige handhaving als voldoende kan worden
gezien».»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

3

Vraag 18
Deelt u de conclusies van recente rapporten van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), de commissie Van Aartsen en de Algemene Rekenkamer (ARK) dat de aanpak van milieucriminaliteit in de praktijk
te wensen overlaat, omdat opsporing en vervolging te gefragmenteerd zijn en
uiteindelijk sancties niet afschrikwekkend zijn met grote, vermijdbare
milieuschade als gevolg? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat heeft u sinds deze
publicatie ondernomen? Is er onderling overleg tussen de relevante ministeries en, indien dit het geval is, hoe ziet dit overleg eruit?
Vraag 19
Deelt u de mening dat een andere aansturing nodig is? Zo nee, waarom niet?
Vraag 20
Gaat u naar aanleiding van het reeds gepubliceerde EU Action Plan Against
Wildlife Trafficking (EU-Actieplan) een nationaal plan opstellen, zodat de
gestelde EU-doelen uit dit plan kunnen worden uitgevoerd? Zo ja, per
wanneer komt dit nationale plan en hoe wordt dit opgesteld voor overlappende onderwerpen met relevante ministeries? Wanneer en hoe wordt de
Kamer hierover geïnformeerd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u aangeven
in welke vorm dit contact plaatsvindt?12
Vraag 21
Bent u ermee bekend dat het EU-Actieplan als actiepunt noemt dat het
bundelen van middelen, bijvoorbeeld door de oprichting van speciale
eenheden die zich uitsluitend bezighouden met wildlife handel, moet worden
aangemoedigd en bevorderd?
Vraag 22
Ziet u meerwaarde in het opzetten van een gespecialiseerde unit, waarbij
specialisten worden verenigd om op dagelijkse basis bezig te zijn met illegale
handel in wilde dieren en planten, aangezien het rapport «Dreigingsbeeld
milieucriminaliteit» stelt dat de aanpak van illegale handel in wilde dieren
verdeeld is over diverse autoriteiten, met versnipperd beleid als gevolg? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, per wanneer en hoe is het overleg met relevante
ministeries?13
Vraag 23
Bent u voornemens het actiepunt uit het EU-Actieplan uit te voeren dat vraagt
om een bewustwordingscampagne bij consumenten, die moet leiden tot een
gedragsverandering als het gaat om de aankoop van traditionele medicijnen?
Zo nee, waarom niet?
Vraag 24
Hoe wordt de aangenomen motie van de leden Vestering en Akerboom
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1491) over een bewustwordingscampagne over de
gevaren van handel in wilde dieren en planten uitgevoerd? Kunt u aangeven
hoe de bewustwordingscampagne wordt vormgegeven?

12

Europese Commissie, 9 november 2022, «Herziening van het actieplan van de EU tegen de
illegale handel in wilde dieren en planten» (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
PDF/?uri=CELEX:52022DC0581&from=EN)
13
Openbaar Ministerie, 23 juli 2021, «Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021», blz. 3 (https://
www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit) «Helaas tonen
zowel dit dreigingsbeeld als recente rapporten van het Centrum voor Criminaliteitspreventie
en Veiligheid, de commissie Van Aartsen en de Algemene Rekenkamer aan dat de aanpak van
milieucriminaliteit in de praktijk te wensen over laat. Opsporing en vervolging zijn te weinig
slagvaardig, de opsporing is gefragmenteerd, vervolging en berechting duren te lang en de
uiteindelijke sancties zijn vaker niet dan wel afschrikwekkend. Grote vermijdbare milieuschade
is het gevolg. Veranderingen zijn daarom aangewezen. Er is niet alleen meer capaciteit nodig,
maar ook een andere aansturing en meer gebonden slagkracht voor een effectieve strafrechtelijke aanpak.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

4

Vraag 25
Bent u ermee bekend dat als prioriteit 3 in het EU-Actieplan wordt genoemd:
«Enforcing regulations and policies to fight wildlife trafficking effectively»,
waarbij wordt geadviseerd dat handhavingsautoriteiten, zoals rechters, beter
moeten worden geïnformeerd over wildlife crime en dat als mogelijkheid
wordt genoemd om wildlife crime te integreren in de nationale curricula van
relevante academies en opleidingen? Wat vindt u van dit actieplan? Bent u
bereid in overleg met relevante andere ministeries dit te onderzoeken en te
waarborgen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 26
Wat vindt u van het actiepunt genoemd in het EU-Actieplan dat er richtlijnen
moeten worden opgesteld voor bedrijven en sectoren die vaak betrokken zijn
bij handel in wildlife, zoals aanbieders van traditionele medicijnen, waarin ze
worden verplicht te handelen op hun due-diligence verplichting?
Vraag 27
Bent u bereid om in te zetten op verbetering van technieken die helpen in
deze opsporing, zoals ook genoemd in het EU-Actieplan?
Vraag 28
Deelt u de mening dat er voldoende budget beschikbaar is om het hernieuwde EU-Actieplan te kunnen waarborgen? Zo ja, welke maatregelen
worden genomen om het EU-Actieplan uit te voeren? Zo nee, bent u bereid
het budget te verhogen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 29
Deelt u de mening dat het van belang is om de rol van (illegale) handel in
wilde dieren structureel te bespreken op wereldoverleggen, zoals die van de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Convention on Biological Diversity
(CBD) en de Convention on International Trade in Endangered Species of
Wild Fauna and Flora (CITES), gezien de link die er is tussen (illegale) handel
in wilde dieren en zoönose risico’s? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u
aangeven hoe u dit in overleg met relevante ministeries zult adresseren?
Vraag 30
Kunt u nogmaals aangeven hoe de overheid burgersen reizigers informeert
over de risico’s van interactie met wilde en exotische dieren, aangezien die
informatie niet werd gevonden op de websites waarnaar wordt verwezen in
antwoorden op eerdere vragen? Bent u alsnog bereid om de informatie te
laten opnemen op relevante websites?14, 15

14

Openbaar Ministerie, 23 juli 2021, «Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021», blz. 237 (https://
www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit) «De gehele
corona-pandemie die de wereld zo’n 2 jaar in de greep hield, met wereldwijd meer dan drie
miljoen doden en miljardenschade aan economieën, is mogelijk het resultaat van wildlife
crime. De bron lijkt namelijk een soort hoefijzerneusvleermuis of schubdier te zijn. Één aannemelijk scenario is dat een dier dat uit het wild gestroopt is, al dan niet met tussenkomst van
andere tussengastheren, de verspreiding van het virus op de inmiddels befaamde Huananmarkt van Wuhan veroorzaakt heeft».
15
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1517

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Vragen

5