Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 247

Initiatiefnota van de leden Sjoerdsma en
Paulusma over toegang tot abortus is een
mensenrecht

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2023
Op 22 november 2022 heeft de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
mij verzocht om een appreciatie te geven op de initiatiefnota van de leden
Sjoerdsma en Paulusma: «Toegang tot abortus is een mensenrecht»
(Kamerstuk 36 247). Middels onderhavige brief kom ik, mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, tegemoet aan dit verzoek.
In de initiatiefnota uiten de leden Sjoerdsma en Paulusma hun zorgen
over toenemende wereldwijde inperking van toegang tot betaalbare en
veilige abortus. In hun voorstel om dit tegen te gaan staat het verankeren
van abortus als mensenrecht in het internationaal recht centraal.
Het kabinet deelt de zorgen van de initiatiefnemers en staat pal voor de
rechten van vrouwen en meisjes over de hele wereld. Vrouwenrechten,
gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR) zijn prioriteiten in het Nederlandse buitenland en Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS)-beleid. Zoals uiteengezet
in de BHOS-notitie «Doen waar Nederland goed in is»1 en de Nederlandse
mondiale gezondheidsstrategie 2023–20302 zet het kabinet daarbij juist in
op die thema’s die onder druk staan, zoals toegang tot veilige abortus.
Onveilige abortus is wereldwijd de belangrijkste – voorkombare – oorzaak
van maternale sterfte. Het recht op leven van de zwangere vrouw is, net
als het recht op gezondheid, een fundamenteel mensenrecht. Het
vergroten van keuzevrijheid en zelfbeschikking staat centraal in de
Nederlandse inspanningen.
Dit doen we via bilaterale en multilaterale diplomatieke en politieke actie
als ook door het financieel ondersteunen van organisaties die zich richten
1
2

kst-36247-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 36 180, nr. 1
Kamerstuk 36 180, nr. 25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

1

op het bevorderen van SRGR en specifiek op veilige abortus. Zowel door
middel van diensten als door pleitbezorging.
De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking (OS)-financiering op het
terrein van mondiale gezondheid richt zich voor het grootste deel op
SRGR. Doelstelling is om keuzevrijheid van vrouwen en meisjes te
vergroten, zodat zij meer zeggenschap krijgen over hun eigen lichaam,
leven en toekomst. Hierbij zet het kabinet in op het volledige spectrum
van SRGR. Toegang tot veilige abortus is hier een integraal onderdeel van.
Zo is toegang tot informatie over SRGR een belangrijk middel om
vrouwen te informeren over zwangerschap en abortus en tegelijkertijd
een manier om ongewenste zwangerschap te voorkomen. Het aanbod van
abortusdiensten maakt altijd onderdeel uit van een totaalpakket aan
SRGR-diensten, waarin informatie en toegang tot voorbehoedsmiddelen
een belangrijke rol speelt. Hierbij staat keuzevrijheid van de vrouw altijd
voorop, binnen het gehele spectrum aan SRGR.
Nederland zet als voorvechter stevig in op thema’s en rechten van
groepen die onder druk staan, en waar andere donoren minder in durven
te investeren, zoals veilige abortus, seksuele voorlichting en de
gezondheid van jongeren en gemarginaliseerde groepen. Nederland loopt
hierin voorop en wordt internationaal gezien als belangrijke speler op het
gebied van toegang tot veilige abortus.
Nederland financiert in dat kader organisaties die zich binnen dit brede
spectrum specifiek richten op toegang tot veilige abortus, bijvoorbeeld
Ipas en het Safe Abortion Action Fund (SAAF). Zij werken wereldwijd aan
verbeterde abortusdiensten, verruiming van lokale wetgeving en/of het
beïnvloeden van publieke opinie. Dit zijn over het algemeen organisaties
met een beperkte donorbasis. Ook draagt het kabinet bij aan het Human
Reproduction Program (HRP) van WHO. Dit is een onderzoeksprogramma
op het gebied van SRGR met veel aandacht voor toegang tot veilige
abortus. Zij hebben o.a. de richtlijnen van de WHO inzake abortus
opgesteld3. Ook de International Planned Parenthood Federation (IPPF),
een belangrijke partner op onze brede SRGR inzet, bereikt belangrijke
resultaten specifiek op het gebied van toegang tot veilige abortus. In de
BHOS focus landen hebben ambassades gedelegeerde budgetten voor
SRGR, in veel van deze programma’s neemt het vergroten van toegang tot
veilige abortus, steeds als onderdeel van een integrale aanpak, een
belangrijke plaats in. Tenslotte dragen in het kader van het versterken
maatschappelijk middenveld, ook de zeven strategische partnerschappen
op het terrein van SRGR bij aan toegang tot veilige abortus. Dit doen zij
grotendeels door pleitbezorging en door middel van capaciteitsversterking van bestaande abortus-diensten.
Met de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie 2023–2030 schaalde
het kabinet zijn inzet en financiering op het terrein van mondiale
gezondheid en SRGR (inclusief veilige abortus) verder op. Ondanks de
ombuigingen groeide ook in 2023 het budget voor SRGR.
Financiering gaat daarbij hand in hand met diplomatieke en politieke
inzet, mondiaal en in de EU. Samen met gelijkgezinde partners maakt
Nederland zich onverminderd sterk voor het beschermen en bevorderen
van reeds lang bestaande internationale overeenkomsten, zoals de
International Conference on Population and Development (ICPD), en het
EU-acquis op het gebied van gender en SRGR. Nederland heeft de
afgelopen jaren met succes geïnvesteerd in het vergroten van de groep
landen, die zich nu uitspreken voor SRGR binnen de Verenigde Naties
3

WHO issues new guidelines on abortion to help countries deliver lifesaving care

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

2

(VN). De afgelopen twee jaar heeft Nederland de strategische bilaterale
contacten versterkt om multilaterale resultaten te bevorderen op het
gebied van SRGR, inclusief veilige abortus. In bilaterale gesprekken op
alle niveaus vraagt Nederland bij landen aandacht voor het belang van
SRGR en toegang tot veilige abortus wanneer daar aanleiding voor is.
Hierbij werkt Nederland ook nauw samen met bijvoorbeeld SheDecides,
een wereldwijde beweging om belangrijke onderwerpen zoals abortus en
seksuele voorlichting op de internationale agenda te houden.
Hoewel in veel landen nog steeds voortgang wordt geboekt en meer
landen zich internationaal uitspreken voor toegang tot SRGR, wordt het
over het algemeen steeds moeilijker om de Nederlandse inzet op het
terrein van SRGR te realiseren. Weerstand tegen toegang tot SRGR neemt
toe, onder andere gevoed door invloedrijke extremistische religieuze,
conservatieve en populistische actoren. Landen stellen zich binnen
internationale en Europese besluitvorming steeds assertiever op als het
gaat om toegang tot SRGR, in het bijzonder als het gaat veilige abortus,
seksuele voorlichting en rechten van lhbtiq+ personen. Niet alleen wordt
ingezet op het voorkomen van vooruitgang maar ook proberen ze terug te
komen op bestaande afspraken en overeengekomen taal door deze te
weren of af te zwakken. Dit gebeurt goed gecoördineerd en effectief.
Hoewel veel landen zich uitspreken voor SRGR – denk aan Argentinië of
Benin – is de tegendruk ook groter en beter gecoördineerd wat leidt tot
een complex en gepolariseerd krachtenveld.
Nederland blijft staan voor behoud en bevordering van Europese
kernwaarden die de EU-burgers raken, inclusief gendergelijkheid en
SRGR. Nederland spreekt EU-lidstaten op alle niveaus, ambtelijk en
politiek, aan op het behoud van deze Europese waarden en over onze
zorgen. Op mondiaal niveau wordt dit gedaan binnen de VN. Nederland
bewaakt, samen met gelijkgezinde landen, overeengekomen taal en
internationale afspraken. Binnen dit kader spelen naast de bewindslieden
tevens de speciale gezanten en thematische ambassadeurs een belangrijke rol. Nederlandse ambassades lopen voorop door proactief samen te
werken met partners uit het maatschappelijk middenveld en gelijkgezinde
landen.
De initiatiefnemers verzoeken het kabinet onder andere om zich in te
zetten voor het vastleggen van abortus als mensenrecht binnen de EU en
het internationaal recht. Hoewel het kabinet de zorgen over toenemende
druk op SRGR deelt, acht het kabinet deze voorgestelde aanpak op dit
moment niet effectief voor onze inzet om duurzaam bij te dragen aan
universele toegang tot veilige abortus. Het entameren van een discussie
op internationaal niveau over abortus als een mensenrecht kan volgens
het kabinet vooruitgang op landenniveau (waar we juist resultaten willen
behalen) eerder in de weg staan of zelfs tegen werken. Met het oog op het
huidige krachtenveld kan dit er zelfs toe leiden dat bestaande verworvenheden worden verloren. Het kabinet is van mening dat er voldoende
grondslag is in het geldende internationale recht om stevig in te blijven
zetten op toegang tot veilige abortus en landen aan te sporen dit te
waarborgen.
Nederland zal dat onverminderd blijven doen en zich met financiering en
diplomatie inzetten voor het beschermen en versterken van de internationale kaders op het terrein van SRGR en het vergroten van toegang tot
veilige abortus wereldwijd. In de bijlage bij deze brief wordt nader
ingegaan op de 13 concrete beslispunten en aanbevelingen aan het
kabinet, zoals opgenomen in de initiatiefnota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

3

Deze kabinetsreactie reageert tevens op de motie van het lid Hammelburg
c.s. (Kamerstuk 36 200 XVII, nr. 14), over het standaard ondersteunen van
seksuele gezondheidszorg en abortuszorg daar waar met Nederlandse
middelen noodhulp wordt verschaft.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

4

Beslispunten
Hieronder wordt per beslispunt uit de initiatiefnota een reactie gegeven.
Recht op abortus verankeren in de EU en de VN
• Roept de Minister op om een kopgroep te vormen met gelijkgestemde
landen en gezamenlijk te pleiten voor het vastleggen van het recht op
abortus in het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie.
• Roept de Minister op om een kopgroep te vormen met gelijkgestemde
landen en gezamenlijk te pleiten voor het vastleggen van het recht op
abortus in het Internationaal Verdrag voor burgerrechten en politieke
rechten.
• Draag de interdepartementale commissie Europees Recht (ICER) en
haar vaste werkgroep ICER-Hof op om in alle zaken aangaande abortus
een pro-abortus inbreng te leveren namens de Nederlandse staat.
Antwoord
Recht op abortus verankeren in het EU-Handvest
Nederland zet zich, binnen de EU, op vele manieren in voor toegang tot
veilige en betaalbare SRGR diensten voor iedereen, waaronder toegang
tot veilige abortus. Het kabinet maakt zich zorgen over de toenemende
druk op deze rechten ook binnen de EU. Denk hierbij aan stringente
abortuswetgeving in lidstaten en lidstaten die consequent pogen
overeengekomen taal die raakt aan gendergelijkheid en SRGR af te
zwakken.
Nederland is een drijvende kracht achter het beschermen of waar mogelijk
versterken van bestaande EU afspraken en kaders op het terrein van
gendergelijkheid en SRGR. Hierbij werkt Nederland nauw samen met
gelijkgezinde lidstaten en de Europese Commissie. Bij de voorbereiding
van de formulering van Raadsconclusies maakt Nederland bezwaar
wanneer eerder overeengekomen taal die verwijst naar deze thema’s,
dreigt te worden afgezwakt of verwijderd.
Nederland werkt met gelijkgestemden in EU-verband om de toegang tot
het volledige spectrum aan SRGR binnen de EU te bestendigen. Voor de
inzet van het kabinet in de EU op dit onderwerp, verwijs ik graag naar de
Kamerbrief van 30 november 2022, betreffende de Voortgang Nederlandse inzet gendergelijkheid, SRGR en gelijke rechten van lhbtiq+
personen in de EU.4 Zoals beschreven in deze Kamerbrief, verkent het
kabinet mogelijkheden voor 2023 om Nederland het toneel te laten zijn
van samenkomst en dialoog op deze thematiek en om positieve krachten
te ondersteunen.
Het EU-Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie heeft
dezelfde juridische waarde als de EU-Verdragen (artikel 6, lid 1, VEU). Het
vastleggen van het recht op abortus in het EU-Handvest vereist een
wijziging van het EU-Handvest middels de gewone verdragsherzieningsprocedure (conform art. 48, leden 2 tot en met 5, VEU). Een verdragswijziging vereist unanimiteit. In het kader van die procedure, dienen alle
EU-lidstaten een wijziging van het Handvest te bekrachtigen overeenkomstig hun grondwettelijke bepalingen. Het verankeren van het recht op
abortus in het EU-Handvest, zoals de initiatiefnemers dat voorstellen, is
volgens het kabinet enkel mogelijk als onderdeel van een bredere
discussie over de eventuele wijziging van de EU-Verdragen. Nederland

4

Kamerstuk 30 420, nr. 376

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

5

blijft openstaan voor een verdragswijziging, mits dit in het Nederlands en
Europees belang is.
Gezien het huidige krachtenveld binnen de EU, en het feit dat een
verdragswijziging unanimiteit vereist, wordt het zeer onwaarschijnlijk
geacht dat alle EU-lidstaten zullen instemmen met het vastleggen van het
recht op abortus in het EU-Handvest. Een discussie starten over het recht
op abortus als grondrecht kan contraproductief zijn voor de bredere SRGR
agenda binnen de EU. Investeren in het vastleggen van het recht op
abortus in het Handvest door het vormen van een kopgroep, zoals
voorgesteld door initiatiefnemers, acht het kabinet daarom op dit
moment, niet opportuun.
Recht op abortus in het Internationaal Verdrag voor burgerrechten en
politieke rechten
De Nederlandse inzet binnen de VN voor vrouwenrechten en SRGR,
inclusief toegang tot veilige abortus, blijft onverminderd noodzakelijk. Het
kabinet maakt zich ook binnen VN verband zorgen over de toenemende
druk op deze rechten. Nederland trekt samen op met gelijkgezinden om
regressieve druk tegen te gaan en afspraken die gemaakt zijn, te
behouden.
Zoals de initiatiefnemers al schetsen, zijn criminalisering van abortus of
richtlijnen die het recht op leven vanaf conceptie boven dat van de
zwangere persoon stellen strijdig met internationale afspraken. Nederland
zet zich actief en met succes in voor het behoud en uitbreiding van deze
internationale afspraken, zoals tijdens de CSW (UN Commission on the
Status of Women), the CPD (UN Commission on Population and
Development), de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de
VN en de Mensenrechtenraad. Nederland speelt een belangrijke rol om
SRGR op de internationale agenda te houden. Zo heeft Nederland met
succes de groep van landen vergroot die zich internationaal uitspreken
voor SRGR.
Toegang tot veilige abortus is onderdeel van de Nederlandse inzet op
SRGR in multilaterale fora. Echter, het aantal landen – ook gelijkgezinden
zoals de VS, Zweden of Duitsland – dat zich expliciet hiervoor uitspreekt in
multilaterale context is beperkt. Landen waar stappen worden genomen
om mogelijkheden tot veilige abortus te verruimen spreken zich internationaal meer uit voor SRGR, maar specifiek op het terrein van veilige
abortus is dat vaak een brug te ver. Internationale druk op veilige abortus
kan zorgen voor polarisatie van de discussie en kan juist contraproductief
zijn voor voorzichtige positieve ontwikkelingen in de nationale context.
Het is daarom belangrijk om rekening te houden met de lokale context,
waarbij Nederland soms gebruikt maakt van luide, en soms juist van stille
diplomatie.
Het vastleggen van het recht op abortus in het Internationaal Verdrag voor
Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR) vereist een wijziging van het
Verdrag. Het wijzigen van het verdrag moet verlopen conform de
procedure voor amendementen (art 51 IVBPR). Een amendement moet
worden voorgesteld en ingediend bij de Secretaris-Generaal van de VN.
Elke wijziging moet door de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties worden goedgekeurd en aanvaard door een twee derde
meerderheid van de Staten die partij zijn bij het IVPBR, in overeenstemming met hun respectievelijke grondwettelijke procedures. De
wijzigingen zijn slechts van toepassing voor de Staten die ze hebben
aanvaard. Voor andere partijen blijft het IVBPR ongewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

6

Wat betreft het kabinet is er voldoende grondslag voor veilige abortus in
het staande internationale recht, om hier internationaal stevig op te
blijven inzetten, en om landen aan te sporen dit te waarborgen. Nederland
doet dit bijvoorbeeld via de Universal Periodic Review (UPR). Gezien het
huidige krachtenveld lijkt een wijziging van het Internationaal Verdrag
voor burgerrechten en politieke rechten niet kansrijk en bovendien
risicovol. Er is veel tegendruk op toegang tot veilige abortus en SRGR. Het
openbreken van het verdrag, zou kunnen leiden tot teruggang op
bestaande verworvenheden op het terrein van SRGR en gender gelijkheid.
Ook kan (fragiele) vooruitgang op het terrein van veilige abortus in landen
juist in de weg zitten. Nederland blijft zich daarom inzetten binnen de VN
op het naleven van bestaande internationale afspraken, waarin decriminalisering van abortus een belangrijk onderdeel vormt.
Pro-abortus inbreng vaste werkgroep ICER-Hof namens de Nederlandse
staat
Het kabinet deelt de visie van de indieners dat deelname aan zaken die bij
het Hof van Justitie van de Europese Unie spelen aangaande abortus een
waardevol instrument kan zijn om bij te dragen aan de ontwikkeling van
het recht op gezondheid en universele toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid binnen de Europese Unie. Het kabinet zal hier dan ook
op blijven inzetten. Zoals gebruikelijk zal de opportuniteit van Nederlandse deelname aan een specifieke hofzaak op dit terrein worden
afgestemd via de Interdepartementale Commissie Europees RechtHofzaken (ICER-H).
Ook in zaken bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens die
betrekking hebben op abortus zal het kabinet serieus bezien of een
interventie door NL kan bijdragen aan de ontwikkeling van het recht op
gezondheid en het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen en de toegang tot
seksuele en reproductieve gezondheid.
Wereldwijde toegang tot abortus verbeteren
1) In kaart brengen gevolgen nietig verklaring Roe vs. Wade SRGR
beleid wereldwijd
• Verzoekt de regering om in kaart te brengen welke gevolgen de nietig
verklaring van Roe vs. Wade heeft voor het SRGR beleid & de
financiering van SRGR projecten in ontwikkelingslanden, en indien
nodig gezamenlijk met andere Europese landen de gevallen gaten op
te vullen.
Antwoord
Het kabinet nam vorig jaar met zorg kennis van de nietig verklaring van
Roe versus Wade in de Verenigde Staten5 en volgt de ontwikkelingen op
de voet. Inmiddels is in 12 Staten abortus niet langer toegestaan. Het
kabinet prijst de onverminderde inzet van President Biden om keuzevrijheid en vrouwenrechten, waaronder het recht op een abortus te
beschermen.
Het kabinet benadrukt dat Nederland zich inzet voor de toegang tot veilige
abortus als een essentieel onderdeel van het hele spectrum aan SRGR
diensten. Dit doen wij samen met gelijkgestemden, inclusief de VS, en
gezamenlijk kijken we waar dit het hardst nodig is. Ook monitort het
kabinet mondiale financiering op het terrein van SRGR nauwgezet. Als er
donoren zich terugtrekken, wordt dat waar mogelijk opgevangen door
5

Aanhangsel Handelingen II 2023/24, nr. 110

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

7

anderen. Zo trok VK (FCDO) zich terug uit het UNFPA Supplies Programma
en hebben andere donoren, waaronder Nederland, ervoor gezorgd dat dit
gat opgevuld werd.
De VS heeft aangegeven hun buitenland beleid niet aan te passen op
basis van de nationale ontwikkelingen. De Amerikaanse president Biden
heeft juist bij aantreden in 2017 de Mexico City Policy nietig verklaard.
Daarmee werd SRGR, inclusief toegang tot veilige abortus, weer een
essentieel onderdeel van het buitenland beleid van de VS en de VS is
hierin een belangrijke bondgenoot van Nederland. Er is tot nu toe geen
signaal dat dit herroepen zal worden. Het kabinet ziet daarom op dit
moment geen noodzaak om de gevolgen van de nietig verklaring van Roe
vs Wade op het internationale SRGR beleid van de VS, in kaart te brengen.
2) Abortus-zorg standaard aanbieden in nood- en conflictsituaties
• De indieners van deze nota vragen extra aandacht voor de positie van
vrouwen in crisissituaties in gebieden waar abortus wetgeving
restrictief is. Wat initiatiefnemers betreft zouden morning-after pillen
en abortuspillen standaard in noodpakketten moeten worden
opgenomen wanneer Nederland noodhulp verleend aan een land.
• Nederland moet getraind (zorg-) personeel beschikbaar stellen die kan
helpen bij het uitvoeren van veilige abortussen in crisisgebieden.
Antwoord
De Nederlandse inzet in nood- en conflictsituaties op het gebied van
SRGR, is gericht op de implementatie van de «The Minimum Initial
Service Package (MISP)» voor SRGR in crisessituaties6. Hierin staan de
meest cruciale, levensreddende activiteiten gericht op SRGR en seksueel
en gender gerelateerd geweld (SGBV), die binnen 48 uur na het ontstaan
van elke humanitaire crisis geadresseerd dienen te worden. De MISP is
een standaard van de internationale Spherestandaarden7. Sinds 2018 is
toegang tot veilige abortuszorg, binnen de kaders van de wet, een
prioriteit van de MISP. Voor de implementatie van de MISP financiert
Nederland zowel SRGR services als producten, zoals morning-afterpillen
en abortuspillen.
Door het groeiende aantal conflicten in de wereld, vindt steeds meer van
de Nederlandse inzet op gezondheid en SRGR inclusief abortus plaats in
fragiele staten. Nederland zet zich in om grondoorzaken van instabiliteit
en armoede in de ontwikkelingslanden weg te nemen en crisisbestendigheid te vergroten. Daarom zet Nederland met de Mondiale gezondheidsstrategie in op het versterken van gezondheidssystemen, met focus
op primaire gezondheidszorg en SRGR, via o.a. internationale organisaties
en fondsen zoals WHO, UNFPA en GFF. Ook in fragiele staten moeten de
meest gemarginaliseerde mensen bereikt worden met gezondheidszorg.
Daarnaast richt Nederland zich op diplomatieke en politieke actie voor
toegang tot SRGR, inclusief voor verbeterende toegang tot veilige abortus
in nood- en conflictsituaties in gebieden met restrictieve wetgeving.
Met Nederlandse middelen worden gezondheidswerkers in crisisgebieden, bijvoorbeeld in Jemen, extra getraind in het uitvoeren van veilige
abortus. Dit is efficiënter, effectiever en duurzamer, dan het beschikbaar
stellen en uitzenden van getraind (zorg-)personeel. Voor zulke trainingen
zijn met Nederlandse steun in 2021 speciale trainingsmaterialen
6

Minimum Initial Service Package (MISP) Resources | Inter-Agency Working Group on Reproductive Health in Crises (iawg.net)
7
De Sphere-standaarden zijn internationaal vastgestelde standaarden, met richtlijnen voor de
kwaliteit van humanitaire hulp en verantwoording naar getroffenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

8

geüpdatet, de: SRH Clinical Outreach Refresher Trainings for Crisis
Settings.8
Dit antwoord is tevens een reactie op de motie van het lid Hammelburg
c.s.; met Kamerstuk 36 200 XVII, nr. 14, over het standaard ondersteunen
van seksuele-gezondheidszorg en abortuszorg daar waar met Nederlandse middelen noodhulp wordt verschaft.
3) Meer ondersteuning voor maatschappelijke organisaties
• Investeer jaarlijks één miljoen euro in NGO’s die zich bezighouden met
het bevorderen van toegang tot abortus, dan wel door vrouwen te
helpen naar een land te komen waar ze een abortus kunnen ondergaan, dan wel door abortuspillen te verstrekken. Geef dit geld júíst aan
organisaties die opereren in landen waar abortus illegaal is.
Antwoord
Nederland financiert wereldwijd NGOs die zich bezig houden met het
bevorderen van keuzevrijheid en toegang tot het volledige spectrum aan
seksuele en reproductieve gezondheidsdiensten, waaronder toegang tot
legale en veilige abortus. Dit is inclusief de verstrekking van abortuspillen
en abortusdiensten, waar dit is toegestaan, en het verzorgen van toegang
tot de juiste informatie over SRGR.
Het uitgangspunt van het Nederlandse internationale SRGR beleid, is dat
dit altijd gebeurt binnen de nationale kaders en wetgeving van in de
landen waarin we werken. Binnen de bestaande internationale kaders en
nationale wetgeving, is er veel ruimte voor het financieren van een
verbeterde toegang tot veilige abortus. Nederland financiert verschillende
NGOs die zich specifiek inzetten voor de toegang tot veilige abortusdiensten. Dit gebeurt ofwel door het zelf aanbieden van diensten, door
capaciteit versterking van lokale diensten of door middel van pleitbezorging om lokale wetgeving te verruimen ofwel de publieke opinie te
beïnvloeden. Dit gebeurt altijd in afstemming met lokale partners.
Nederland financiert bijvoorbeeld Ipas, Safe Abortion Action Fund (SAAF),
International Planned Parenthood Federation (IPPF) en She Decides. Dit
gaat om een totale jaarlijkse bijdrage van ongeveer 10 miljoen euro. Dit
zijn over het algemeen organisaties met een kleine donorbasis. Deze
organisaties werken op basis van lokale behoeften, noodzaak en vraag. Zij
werken ook in landen waar abortus niet of beperkt is toegestaan, onder
andere op het gebied van informatievoorziening, maar altijd binnen de
kaders van de nationale wetgeving.
Daarnaast financiert Nederland zeven SRGR strategische partnerschappen. De meeste van deze partnerschappen zetten zich met pleitbezorging ook in voor toegang tot veilige abortus. Ook in landen als Kenia
en Oeganda, waar abortus wetgeving restrictief is.
In lijn met gewijzigde motie van het lid Sjoerdsma (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2635) om zich in te zetten voor het steunen van abortus organisaties
die actief zijn in Europa, financiert Nederland IPPF met een ongeoormerkte bijdrage. In Polen ondersteunt IPPF o.a. abortusactivisten en
mensenrechtenorganisaties om de situatie van vrouwen in Polen te
verbeteren en de effecten van de aanscherping van de abortuswetgeving
aan te kaarten bij bijvoorbeeld parlementariërs, Europese instanties en de
media.
8

SRH Clinical Outreach Refresher Trainings for Crisis Settings (S-CORTs) | Inter-Agency Working
Group on Reproductive Health in Crises (iawg.net)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

9

In het kader van de Mondiale Gezondheid Strategie (MGS), worden extra
middelen ingezet in de OS-focus landen voor SRGR, waaronder toegang
tot veilige abortus. In Benin wordt, als onderdeel van de inzet op
versterking van gezondheidssystemen, steun gegeven aan de uitvoering
van nieuwe wetgeving door informatie over en beschikbaarheid van
veilige abortusdiensten te vergroten. In Burundi werkt de ambassade aan
een programma met Ipas om toegang tot veilige abortus te verbeteren en
de toegang tot voorbehoedsmiddelen te vergroten.
In lijn met de gewijzigde motie van het lid Sjoerdsma (Kamerstuk
35 925 V, nr. 77) worden vanuit het Mensenrechten Fonds (MRF) in de
periode 2022–2027, financiële middelen beschikbaar gesteld voor lhbtiq+
en vrouwenrechten in Europa. Het mensenrechtenfonds (MRF) wordt
ingezet voor het beschermen en bevorderen van de naleving van
mensenrechten in het buitenland, met bijzondere aandacht voor de zes
mensenrechtenprioriteiten. Hier valt ook gelijke rechten voor vrouwen en
meisjes onder, met aandacht voor SRGR en toegang tot veilige abortus.
Daarbij moet worden vermeld dat het fonds niet ter ondersteuning van
individuen of abortusdiensten kan worden ingezet, maar enkel ter
ondersteuning van organisaties die in het buitenland aan pleitbezorging
doen om toegang tot veilige abortus mogelijk te maken.
Het steunen van initiatieven om vrouwen woonachtig in landen met
stringente abortuswetgeving naar Nederland te halen voor een abortusbehandeling is niet mogelijk binnen het MRF. Ook hier geldt dat Nederlandse
financiering steeds binnen de kaders van nationale wetgeving plaatsvindt.
Het kabinet benadrukt dat zij blijft bijdragen, op verschillende manieren,
om de toegang tot veilige abortus wereldwijd en in Europa te verbeteren.
Het kabinet deelt de observatie van de initiatiefnemers dat het maatschappelijk middenveld hierbij een belangrijk rol speelt en zal hier dan ook in
blijven investeren. Het kabinet gaat niet mee in de aanbeveling van de
initiatiefnemers om activiteiten te financieren die indruisen tegen de
nationale wetgeving in een land.
4) Bescherm mensenrechtenverdedigers
• Ondersteun & bescherm personen die hulp verlenen bij het uitvoeren
van veilige abortussen.
• Zorg dat er Nederlandse vertegenwoordiging aanwezig is bij rechtszaken van abortus hulpverleners en activisten als zij in hun land
aangeklaagd worden.
• Biedt indien nodig financiële ondersteuning aan abortus hulpverleners
en activisten wanneer zij aangeklaagd worden.
Antwoord
Nederland zet zich actief in om mensenrechtenverdedigers bescherming
te bieden wanneer zij dat nodig hebben. Personen die het recht op
abortus verdedigen zijn daarop geen uitzondering. Op die manier creëert
Nederland een vangnet, waardoor mensen zich blijven inspannen voor
het recht op abortus, ook als ze in hun eigen land bedreigd worden.
De Nederlandse inzet loopt via verschillende kanalen, onder andere via de
Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten (SRGR) partnerschappen van het Ministerie van Buitenlandse zaken. Het SRGR partnerschappen fonds is onderdeel van het overkoepelende beleidskader
Versterking Maatschappelijk Middenveld (VMM). Het VMM kader is
opgezet om maatschappelijke organisaties te ondersteunen die bijdragen
aan het verminderen van ongelijkheid en om een stem te geven aan
burgers zodat zij op kunnen komen voor hun rechten. Hier hoort ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

10

bescherming van mensenrechten verdedigers bij als dit nodig is. Hiervoor
zijn richtlijnen opgesteld9 die organisaties kunnen gebruiken om personen
te ondersteunen en beschermen die opkomen voor de rechten van
anderen, waaronder degenen die abortus mogelijk maken.
Nederlandse ambassades bieden in desbetreffende landen ondersteuning
aan mensenrechten activisten en aan hulpverleners die veilige abortussen
uitvoeren. Dit gebeurt onder andere door het bijwonen van rechtszaken,
als ook door het bezoek aan gevangenissen. Zo heeft Nederland tijdens
het proces van veroordeling van de Poolse abortusactiviste Justina
Wydrzynksa steun geuit door vanuit de ambassade aanwezig te zijn bij de
hoorzittingen.
Verder maken de posten ook gebruik van hun diplomatieke kanalen. Zo
worden er gesprekken met de overheid aangegaan, om aandacht te
vestigen op de rechtszaak. Ook kunnen ze samen met gelijkgestemden, of
binnen de EU, een demarche uitvoeren. Ook tijdens een politieke dialoog
worden deze zaken op gebracht.
5) Breng in kaart hoe anti-abortusorganisaties in Nederland
gefinancierd worden
• Deze nota roept de Minister op om te onderzoeken of anti-abortus
organisaties in Nederland en in Europa die links hebben met Poetin of
extreemrechtse groeperingen aan banden kunnen worden gelegd.
Antwoord
Het kabinet maakt zich zorgen over de toenemende regressieve druk op
vrouwenrechten binnen de EU. In dit licht maakt het kabinet zich ook
zorgen over de groeiende wereldwijde verbinding tussen en financiering
van anti-gender organisaties, waaronder veel organisaties die tegen
abortus zijn en banden met Rusland en/of extreem rechtse organisaties
hebben.
Er zijn verschillende onderzoeken gepubliceerd over financiering van
anti-abortusorganisaties in Nederland en de rest van Europa10. Hieruit
blijkt dat het meeste geld afkomstig is uit Amerika, Rusland en Europa.
Waarbij de grootste bijdrage uit de EU zelf komt. Dit betreft organisaties
zoals de Fondation Jerome Lejeune, het Tradition, Family, Property
Network en het Istoki Endowment fund. Deze laatste ontvangt financiering
afkomstig uit Rusland. Deze Russische bijdrage komt voornamelijk van
Russische oligarchen en van door de overheid opgezette foundations. De
fondsen hebben als doel om Russische waarden te promoten. Het
financieren van anti-gender organisaties is, volgens het Iceberg rapport,
een manier om zwart geld, wit te wassen.
Het kabinet vindt deze ontwikkelingen zorgelijk en vindt het belangrijk dat
onderzoek naar de financiering stromen gedaan blijft worden door
onafhankelijke onderzoeksbureaus, ook met het oog op mogelijke invloed
van deze organisaties op EU besluitvorming. Het kabinet ziet nu geen
mogelijkheden om de door de initiatiefnemers bedoelde anti-abortus
organisaties «aan banden te leggen». Hier is geen juridische grondslag
voor zolang organisaties zich houden aan de geldende wetten en regels in
Nederland.

9

Guidelines for strengthening and protecting civic space and its defenders – Ministry of Foreign
Affairs
10
Tip of the Iceberg June 2021 Final.pdf (epfweb.org)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

11

Samengevat ziet het kabinet geen aanleiding om zelf stappen te ondernemen om de financiering van anti-abortusorganisaties nog verder in
kaart te brengen. Het kabinet ziet bovendien geen juridische gronden om
deze organisaties, zolang zij zich aan de wet houden, aan banden te
leggen.
6) Meer geld naar abortusklinieken voor niet-Nederlandse
ingezetenen
• De indieners stellen voor om de subsidieregeling abortusklinieken met
3 miljoen euro te verhogen per jaar, en dat geld specifiek te oormerken
voor niet-Nederlandse vrouwen.
• Daarbij moeten er tussen VWS en de abortusklinieken afspraken
gemaakt worden over wanneer en hoeveel zij vragen voor hun
diensten. Het doel moet hierbij zijn om de financiële lasten voor
vrouwen zo laag mogelijk te maken en waar mogelijk helemaal
weggenomen.
Antwoord
Het kabinet hecht veel waarde aan kwalitatieve en toegankelijke
abortuszorg in Nederland. Voor vrouwen die Wlz verzekerd zijn wordt
abortuszorg daarom volledig vergoed. Omdat abortus niet onder de
zorgverzekeringswet valt, declareren klinieken echter niet bij de zorgverzekeraar. Klinieken worden bekostigd door middel van de subsidieregeling
abortusklinieken. De subsidie ontvangen ze op basis van het aantal
behandelingen die ze uitvoeren. De tarieven voor behandelingen worden
vastgesteld door de Nederlandse Zorg Autoriteit (Nza). Het betreft hier
maximumtarieven: klinieken mogen het bepaalde bedrag óf een lager
bedrag hanteren.
De bekostiging van abortus voor niet-Nederlandse ingezetenen is
ingewikkeld. Zij zijn over het algemeen niet-Wlz verzekerd. Ik wijs hierbij
op de mogelijkheid voor abortusklinieken om een flexibel tarief voor
abortuszorg te hanteren voor die onverzekerde vrouwen die financieel niet
in staat zijn om abortuszorg te bekostigen, zoals eerder toegelicht in de
behandeling van Kamervragen over abortus voor ongedocumenteerden11.
Klinieken kunnen in deze gevallen een lager (symbolisch) bedrag vragen
voor de behandeling. Dit gebeurt momenteel al. De klinieken dekken deze
incidentele kosten uit hun financiële reserves of uit steun van maatschappelijke organisaties.
De initiatiefnemers stellen voor om de subsidieregeling abortusklinieken
te verhogen met 3 miljoen euro per jaar uit het Mensenrechtenfonds, om
zo de kosten van abortus voor niet-Nederlandse ingezetenen te dekken.
Het Mensenrechtenfonds wordt onder andere ingezet om organisaties die
zich inzetten voor de rechten van vrouwen en meisjes en gendergelijkheid
wereldwijd, te ondersteunen. Een overheveling van het budget van het
mensenrechtenfonds naar de subsidieregeling abortusklinieken op de
VWS-begroting wordt niet als wenselijk gezien, aangezien deze fondsen
bedoeld zijn voor de uitvoering van het Nederlandse buitenlandse
mensenrechtenbeleid.

11

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 843

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 247, nr. 3

12