Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar
2020

Nr. 92

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juni 2014
Met deze brief informeer ik u over een aantal moties en toezeggingen over
het biobrandstoffenbeleid. Ik ga ook in op het advies van de Commissie
Corbey1 over de dubbeltellingregeling voor betere biobrandstoffen. Ik heb
naar aanleiding van de motie Bisschop/Agnes Mulder2 om dit advies
gevraagd. In een aparte brief ontvangt u tevens de antwoorden op de
gestelde vragen daaromtrent van de leden Bisschop (SGP) en Jan Vos
(PvdA)3 (ingediend 12 maart 2014).
Ik informeer u voorts over het bereikte akkoord inzake de indirecte
landgebruikeffecten van biobrandstoffen.
In deze brief sta ik verder stil bij een rapport van ActionAid over de
situatie in Sierra Leone4 en de notitie van de Koninklijke Nederlandse
Academie van Wetenschappen (KNAW)5. Dit heb ik u toegezegd tijdens
het AO biobrandstoffen van 11 september jl. Daarnaast geef ik antwoord
op de vragen van het lid Leegte (VVD) over natte ethanol, die zijn gesteld
tijdens het AO Energieraad van 4 december 2013.
Tevens sta ik nog stil bij een toezegging van mijn ambtsvoorganger, dhr.
Atsma, tijdens het AO Binnenvaart van januari 2012. U hebt destijds met
hem van gedachten gewisseld over de mogelijkheden die er zijn voor
biobrandstof in de binnenvaartsector en om rode diesel budgetneutraal te
vergroenen.
1

«Advies over de dubbeltellingregeling voor betere biobrandstoffen», Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa (28 februari 2014).
2
Kamerstuk 32 813, nr.75.
3
Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2275)
4
http://www.actionaid.org/sites/files/actionaid/130904.broken_promises_final.pdf
5
Notitie ten behoeve van AO biobrandstoffen van 11 september «Wat de wetenschap zegt over
biomassa en biobrandstof»

kst-32813-92
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

1

Algemeen beeld
Zoals u weet, zet ik mij sterk in voor een EU-kader voor biobrandstoffen
dat niet alleen bijdraagt aan klimaatmitigatie, maar dat over de gehele
linie duurzaam is. De omstandigheden in het Europese speelveld
daaromtrent zijn momenteel met het recente Commissievoorstel voor een
Klimaat- en Energiepakket 2030 niet rooskleurig. Over de reactie van het
Kabinet op dit voorstel bent u op 7 februari6 van dit jaar geïnformeerd. Ik
wil in deze brief nogmaals benadrukken dat ik teleurgesteld ben dat de
Europese Commissie heeft voorgesteld de CO2-reductiedoelstelling in de
brandstofketen voor het wegtransport in de Brandstofkwaliteitsrichtlijn
(FQD7) niet te continueren. Dit is onwenselijk omdat daarmee de
stimulering van de ontwikkeling van ondermeer geavanceerde biobrandstoffen mogelijk verloren gaat. Dit hangt als een donderwolk boven de
markt. Investeringen in de ontwikkeling van geavanceerde biobrandstoffen komen hierdoor op het spel te staan. Het is voor Nederland in
ieder geval van belang dat er in de discussies over het Klimaat- en
Energiepakket in de EU aandacht blijft voor de noodzaak te sturen op
CO2-emissies in transportbrandstoffen. Op dit moment gaat alle aandacht
uit naar de discussie over de overall 40% doelstelling. Maar weinig
lidstaten vragen net als Nederland om het behoud van de doelstelling in
de FQD. Ik ga hierover momenteel met andere lidstaten het gesprek aan
en ik verken wat de opties zijn om sturing op brandstoffen op andere
manieren voort te zetten. Dit gebeurt onder meer in de discussies die ik
momenteel voer met partijen over de visie op een Duurzame Brandstofmix in het kader van het Energieakkoord. Biobrandstoffen zijn hier
uitdrukkelijk onderwerp van gesprek.
Ondanks het moeilijke Europese speelveld ben ik druk aan de slag om
actief de marktintroductie van geavanceerde biobrandstoffen in
Nederland te stimuleren. Daarnaast houd ik oog voor conventionele
biobrandstoffen die weinig indirecte emissies veroorzaken en respecteer
ik reeds gedane investeringen.
Advies Commissie Corbey over dubbeltellingregeling betere
biobrandstoffen
Bij een actieve stimulering van betere biobrandstoffen hoort een duwtje in
de rug voor innovatieve ontwikkelingen. De dubbeltelling is momenteel
het instrument voor een tijdelijke extra stimulans. Conform de eerder
genoemde motie Bisschop/Agnes Mulder heb ik de Commissie Corbey
gevraagd om mij te adviseren hoe ik in de toekomst geavanceerde
biobrandstoffen door middel van dubbeltelling nog doeltreffender kan
stimuleren. Met name heb ik de Commissie gevraagd zich te buigen over
grondstoffen die in tabel 5 van de Ministeriële Regeling8 staan. Dat zijn
grondstoffen waarvan niet op voorhand duidelijk is of ze wel of niet voor
dubbeltelling in aanmerking komen. Deze grondstoffen kennen bijvoorbeeld een gedeeltelijk alternatieve toepassing of bestaan maar ten dele uit
afval, residuen, non-food (feed) cellulose of lignocellulose.
De Kamervragen die door de leden Bisschop en Jan Vos daaromtrent zijn
gesteld, heb ik in een aparte brief beantwoord.

6
7
8

Kamerstuk 33 858, nr. 2.
Richtlijn 30/2009/EG
Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van 2 mei 2011, houdende nadere
regels met betrekking tot energie uit hernieuwbare bronnen voor vervoer (Regeling
hernieuwbare energie vervoer)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

2

Het advies van de Commissie Corbey ontvangt u met deze brief. De kern
van het advies luidt:
1) Stop met de gedeeltelijke dubbeltelling voor grondstoffen, die thans
in tabel 5 zijn opgenomen;
2) Stuur meer op de FQD en CO2-reductie in de totale brandstofketen;
3) Schaf de regeling dubbeltelling af per 2017;
4) Waak ervoor dat het uitsluiten van alternatieve toepassingen van de
dubbeltelling innovatiebelemmerend kan werken.
Ik deel de voorkeur van de Commissie Corbey voor het op termijn meer
sturen op de FQD en op de CO2-reductie in de hele keten. Voor het
behalen van het 10% doel van de Richtlijn Hernieuwbare Energie (RED)9 in
de aanloop naar 2020 heeft het inzetten van de FQD als sturingsinstrument voordelen. Het 6% CO2-reductiedoel voor de fossiele keten kan
alleen gerealiseerd worden met minimaal 10% bijmenging van hernieuwbare energie. Bovendien zorgt sturing op het CO2-reductiedoel in de
fossiele keten voor de inzet van biobrandstoffen met een hogere
CO2-reductie. Echter, tot dusver ontbreekt een belangrijk element om de
FQD sturend te maken voor de doelstelling uit de RED. We beschikken nog
steeds niet over uitvoeringsbepalingen met betrekking tot de berekening
van de CO2-emissie van diverse fossiele energiedragers. We weten ook
nog niet of er per brandstofleverancier, per lidstaat of generiek voor de
gehele Europese Unie gerapporteerd moet worden.
Ik kan me dus voorstellen dat er een beter systeem ontwikkeld kan
worden dan het huidige. Zolang dit echter niet concreet in beeld is, wil ik
niet in overweging nemen om de dubbeltelling af te schaffen, het derde
onderdeel van het advies van de Commissie Corbey. Mogelijke afschaffing
van de dubbeltelling zou zorgen voor onrust in de markt. Eén van de
belangrijkste prikkels voor bedrijven om te investeren in de ontwikkeling
van geavanceerde biobrandstoffen is immers juist de dubbeltelling.
De Europese Commissie heeft beloofd uiterlijk in oktober 2014 een
voorstel te publiceren. Ik wacht het voorstel en de onderhandelingen af,
voordat ik het sturen op de FQD in overweging kan nemen. Het sturen op
de FQD laat onverlet dat krachtens de RED in 2020 dubbeltelling van
geavanceerde biobrandstoffen verplicht is. Verder is relevant hoe de
Europese Commissie na 2020 wil gaan sturen op transportbrandstoffen,
het punt dat ik al in mijn algemeen beeld schetste.
ILUC akkoord
Ik ben verheugd u te kunnen melden dat na lange en moeizame onderhandelingen er afgelopen week een politiek akkoord is bereikt over het
voorstel van de Europese Commissie om de indirecte landverdringingseffecten van biobrandstoffen te beperken (ILUC). De Raad moet nog
instemmen maar de inhoud van het akkoord is identiek aan de informatie
die ik op 20 mei tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel over
de wijziging van de Wet milieubeheer heb gegeven.
Het akkoord ziet er op hoofdlijnen als volgt uit:
– Een 7% limiet voor conventionele biobrandstoffen, gemaakt van
voedselgewassen.
– Een subdoelstelling van 0,5% voor zeer geavanceerde biobrandstoffen
(zoals bijvoorbeeld bio-ethanol van lignocellulose). Gebruikt frituurvet
valt hier niet onder.

9

Richtlijn 28/2009/EG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

3

–

–

Lidstaten mogen beargumenteerd en volgens strenge criteria van het
subdoel afwijken, als bijvoorbeeld blijkt dat er niet voldoende
biobrandstof beschikbaar is.
Mogelijke invoering van ILUC-factoren na 2020.

Het kabinet zal tijdens de aanstaande Energieraad van 12 juni instemmen,
ook al had het voorstel ambitieuzer gemogen. Zonder akkoord blijft de
oude Richtlijn van kracht en daarin is helemaal niets geregeld ten aanzien
van het duurzaamheidrisico van indirecte landverdringingseffecten.
Gezien het krachtenveld in Europa is dit het hoogst haalbare.
Jaarverplichting 2016 en verder
Het bereikte akkoord over ILUC biedt mogelijk aanknopingspunten om het
versnelde groeipad van de jaarverplichting in te voeren en tegelijkertijd te
garanderen dat de ophoging enkel met geavanceerde biobrandstoffen
wordt bereikt. De markt heeft duidelijkheid nodig. Ik wil die duidelijkheid
snel geven voor wat betreft de jaarverplichting voor 2016 en de jaren
daarna. Ik zal mijn beleid daaromtrent na de zomer bekend maken.
Rapport «broken promises» van ActionAid
Het rapport geeft een onderzoek weer dat ActionAid heeft gehouden naar
een suikerrietplantage van het Zwitserse bedrijf Addax in Sierra Leone,
bedoeld voor de export van bio-ethanol naar Europa. De conclusies van
ActionAid zijn dat er een gebrek was aan free, prior and informed consent
(FPIC) bij de lokale bevolking, en dat deze bevolking nauwelijks heeft
geprofiteerd van de plantage. ActionAid pleit er dan ook voor dat Addax
het lot van de lokale bevolking sterk verbetert.
In de brief aan uw Kamer van 6 september 2013 («Sociale criteria voor
biobrandstoffen» 10) gaf ik al aan dat sociale misstanden zoals landroof,
uitbuiting of het opdrijven van lokale voedselprijzen in een breed kader
moeten worden aangekaart door Nederland. Dergelijke misstanden
komen immers vaker voor bij landbouw in ontwikkelingslanden en niet
alleen bij de productie van gewassen voor de biobrandstofindustrie, maar
ook bij die voor bijvoorbeeld levensmiddelen, cosmetica of kleding.
Het Kabinet tracht dan ook op verschillende niveaus betere land governance te bevorderen en landroof te bestrijden. De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft dit in haar brief
«Nederlandse inzet bij tegengaan landroof» van 16 mei 201311 uiteengezet. In het geval van de door ActionAid beschreven casuïstiek heeft dit
beleid er concreet toe bijgedragen dat het Ministerie van Buitenlandse
Zaken vorig jaar een ronde tafel gesprek heeft georganiseerd met
vertegenwoordigers van ActionAid, een NGO uit Sierra Leone (SiLNORF),
Cordaid en FMO. Dit heeft er toe bijgedragen dat Cordaid het initiatief
heeft genomen om een delegatie naar Sierra Leone te sturen om met
Addax en de lokale bevolking afspraken te maken over het oppakken van
verbeterpunten. Deze zijn vervolgens besproken met FMO en ActionAid
en worden nu in overleg met het Ministerie van Buitenlandse Zaken
opgepakt.
Rapport van de KNAW
De KNAW geeft in haar notitie «Wat de wetenschap zegt over biomassa en
biobrandstof» aan dat het gebruik van houtige biomassa voor energie in
10
11

Kamerstuk 32 813, nr. 57.
Kamerstuk 33 625, nr.5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

4

elektriciteitscentrales en biobrandstoffen niet leidt tot vermindering van
de broeikasgasuitstoot in de EU, omdat bijvoorbeeld het verbranden van
hout meer CO2 zou produceren dan steenkool. Bovendien zou het lang
kunnen duren voordat de ontstane koolstofschuld wordt ingelost.
Het Kabinet is zich bewust van de duurzaamheidsrisico’s die kunnen
optreden bij het bij- en meestoken van houtige biomassa en het gebruik
van biobrandstoffen, waaronder die op het gebied van de broeikasgasbalans.
Daarom sta ik achter de afspraken die in het Energieakkoord zijn gemaakt
op het gebied van bij- en meestook van vaste biomassa in kolencentrales.
Naast de gestelde maximumhoeveelheid van 25 PJ die door de overheid
zal worden gestimuleerd, zal de biomassa moeten voldoen aan duurzaamheidscriteria. Zo is in het Energieakkoord afgesproken rekening te houden
met koolstofschuld. De afspraken in het akkoord worden op dit moment
uitgewerkt door de deelnemende partijen.
Innovatieve brandstof met 15% natte ethanol (hE15)
Tijdens het AO Energieraad van 4 december 2013 zijn vragen gesteld door
het lid Leegte (VVD) ten aanzien van hE15. Deze brandstof is in Nederland
op de markt gebracht onder de naam Blue One 95. Echter, op dit moment
is het volgens de FQD niet toegestaan om benzine met een ethanolgehalte
tussen 10% en 30% op de markt te brengen. Wel is toegestaan om de
brandstof te leveren aan zogenaamde «captive fleets», zoals bijvoorbeeld
de voertuigen van een leasemaatschappij, die aan een niet openbaar
toegankelijk vulpunt van brandstof kunnen worden voorzien.
Ik ben er van overtuigd dat deze brandstof een goede bijdrage levert aan
het reduceren van CO2-emissies in het wegtransport. Ik zal mij er dan ook
voor inzetten dat in de toekomst de FQD wel de ruimte biedt voor het op
de markt brengen van benzine met een ethanolgehalte dat hoger is dan
10%. Voordat Nederland dit in Europa kan bepleiten, is nog onderzoek
benodigd waarbij er ook aandacht is voor comptabiliteit met voertuigmotoren. Als onomstotelijk wordt vastgesteld dat deze brandstof geen
technische problemen veroorzaakt in het huidige wagenpark, zal ik in
EU-verband pleiten voor een verruiming van de Richtlijn.
Biobrandstoffen in de binnenvaartsector
In het verleden hebt u met mijn ambtsvoorganger van gedachten
gewisseld over het meenemen van de binnenvaart in de jaarverplichting.
In de praktijk gaat het dan om biodiesel of bio-LNG. Daarmee zou de
binnenvaart dezelfde verplichting krijgen als het wegtransport. De RED
biedt deze mogelijkheid maar verplicht hiertoe niet. De wens om
biobrandstof in de binnenvaart in te zetten, kan alleen worden verwezenlijkt als buurlanden hierin meegaan. Zo voorkomen we grenseffecten als
gevolg van prijsverschillen. Er is tevergeefs verschillende malen grensoverschrijdend overleg gevoerd. Het speelveld in Europa werkt tot 2020
niet mee om dit te regelen. Ik ben er nog steeds voorstander van om de
binnenvaartsector te vergroenen. Dit aspect speelt ook een rol in de visie
op de toekomstige brandstofmix die u binnenkort ontvangt. Daarin zijn
ideeën voor de langere termijn nader uitgewerkt.
Het vergoenen van rode diesel
Mijn ambtsvoorganger heeft u toegezegd de mogelijkheid te onderzoeken
om rode diesel voor mobiele machines en landbouw te vergroenen, door
het accijnsvoordeel voor de fossiele delen in de diesel af te schaffen en de
vrijgekomen budgettaire ruimte te benutten om de biodieseldelen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

5

accijns vrij te stellen. Met ingang van 1 januari 2013 is de rode diesel
helemaal afgeschaft en is het accijnsvoordeel komen te vervallen. Met het
wegvallen van het accijnsverschil tussen rode en blanke diesel kan dit
idee niet verder worden uitgewerkt.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 813, nr. 92

6