Bijlage
Doelen IenW bij nieuwbouw kerncentrales

1.

Evaluatie van het wet- en regelgevingsstelsel voor nucleaire
veiligheid en stralingsbescherming
In deze kabinetsperiode zal IenW de wet- en regelgeving evalueren ten behoeve
van de bouw van nieuwe reactoren.
De huidige generatie kerncentrales van het lichtwaterreactor type (Generatie
III+), die op verschillende plekken in de wereld in aanbouw zijn of waarvan de
bouw de afgelopen jaren afgerond is, vormen de huidige stand der techniek. Dit
sluit goed aan bij de keuze van de Minister voor KE voor de beoogde technologie
voor nieuwe kerncentrales, zoals is aangegeven in zijn brief.
Er is momenteel een aantal ontwikkelingen gaande, waarbij met name de ‘small
modular reactors’ (SMRs) in het oog springen. Dit zijn kleinere, modulaire
kerncentrales, die gebruik kunnen maken van verschillende reactortechnologieën.
Ook zijn andere toepassingen voor kernenergie naast de productie van elektriciteit
in de toekomst denkbaar, bijvoorbeeld voor de productie van hoge-temperatuur
warmte of voor de productie van waterstof. Gezien deze ontwikkelingen, en in de
toekomst te verwachten ontwikkelingen, is het de vraag of die toepassingen met
het huidige instrumentarium voldoende beoordeeld kunnen worden voor wat
betreft nucleaire veiligheid en stralingsbescherming.
Het huidige wet- en regelstelsel in Nederland geeft de ANVS een robuuste basis
om de veiligheid van de huidige generatie kerncentrales te kunnen beoordelen en
daarop te kunnen toezien. IenW zal onderzoeken in hoeverre dit ook geldt voor de
nieuwste ontwikkelingen. De resultaten van de evaluatie worden eind 2023
verwacht en, indien nodig, zal de wet- en regelgeving aangepast worden, met het
oog op de vergunningverlening van nieuw te bouwen centrales.
Een helder kader van wet- en regelgeving geeft duidelijkheid aan zowel de
aanvragers van nieuwe kerncentrales maar ook aan overige stakeholders, zoals de
ANVS, overige betrokken overheidsorganisaties en de bevolking.
2. Veiligheid en beveiliging
2.1 Veiligheid en type kerncentrale
Zoals vastgelegd in wet- en regelgeving is veiligheid een absolute randvoorwaarde
voor het bedrijven van een kerncentrale. De veiligheid van de huidige generatie
kerncentrales is hoog. De kans op incidenten is zeer klein en, mocht een incident
onverhoopt toch plaatsvinden, dan is er een groot aantal maatregelen om de
effecten ervan te beperken. Binnen het wettelijk kader voor nucleaire veiligheid is
het principe van continue verbetering sterk verankerd. Dit betekent onder meer
voor vergunninghouders van nucleaire installaties een verplichting om eens in de
10 jaar een periodieke veiligheidsbeoordeling uit te voeren, waarmee op basis van
aanvullende maatregelen de veiligheid voortdurend wordt verbeterd. De ANVS ziet
hierop toe.
Ook als tussentijds de omgeving van een kerncentrale wijzigt, dient de veiligheid
gewaarborgd te blijven. Dit betekent bijvoorbeeld dat indien de zeespiegel stijgt of
het aantal bewoners rondom een kerncentrale toeneemt, dezelfde waarborgen ten
aanzien van de veiligheid aan de bevolking geboden moeten worden en waar
mogelijk zelfs nog verder verhoogd worden. De veiligheidsvoorwaarden zijn
hiermee onafhankelijk van de locatiekeuze.

Wat betreft de techniek wordt door het kabinet gekozen voor bewezen
technologie, zoals aangegeven door de minister voor KE in zijn brief, die
gelijktijdig met deze brief naar de Kamer wordt verzonden. Overigens is in de
Kernenergiewet ook bepaald dat aanvragen van een vergunning voor een
verouderd type, naar het oordeel van de ANVS, kan worden geweigerd.
Voor het toetsen van de veiligheid voorafgaand van de vergunningverlening door
de ANVS zijn voorwaarden gesteld in wet- en regelgeving, met name in de
Kernenergiewet en de onderliggende regelgeving. Het betreft dan zowel
technische, organisatorische als financiële vereisten. Daarnaast is - aanvullend op
de wettelijke vereisten - door de ANVS in 2015 een handreiking opgesteld
(Handreiking VOBK - Veilig Ontwerp en Bedrijfsvoering Kernreactoren), waarmee
de huidige generatie kerncentrales meer specifiek beoordeeld kan worden.
De Handreiking VOBK wordt op dit moment door de ANVS geëvalueerd, als
onderdeel van een groter traject om niet-verplichtende internationale documenten
(zoals IAEA Safety Standards1 en WENRA Reference Levels2) als voorschriften aan
de vergunning te kunnen verbinden.
Daarnaast zoekt de ANVS nadrukkelijk aansluiting bij buitenlandse collegaautoriteiten waar dat mogelijk is. Dat betekent dat de ANVS ook zal kijken hoe de
vergunningverlening en met name de technisch inhoudelijke beoordeling van een
reactormodel in een ander land uitgevoerd is. De ANVS zal, waar mogelijk, deze
ervaring gebruiken in haar eigen inhoudelijke afweging.
2.2 Fysieke en digitale beveiliging
Bij de veiligheid van nieuwe kerncentrales hoort ook adequate beveiliging. Dit gaat
om zowel de fysieke beveiliging als de digitale beveiliging (cybersecurity).
Beveiliging heeft betrekking op het voorkómen en ontdekken van, en het reageren
op, diefstal, sabotage, onbevoegde toegang tot, illegale overdracht van, of andere
kwaadwillige handelingen met nucleaire inrichtingen, splijtstoffen of radioactieve
stoffen. De eisen ten aanzien van beveiliging staan onder meer beschreven in de
Regeling Beveiliging nucleaire inrichtingen en splijtstoffen3.
Voor nieuwe kerncentrales geldt dat beveiligingsmaatregelen moeten zijn
afgestemd op de meest actuele dreigingen (dreigingsbeelden). Periodiek worden
de dreigingsbeelden geactualiseerd als ook de maatregelen die vergunninghouders
nemen om zich hiertegen te beschermen. Dit omvat zowel maatregelen binnen de
centrale, als maatregelen die met organisaties buiten de centrale genomen
worden. Deze maatregelen dienen onderling afgestemd te zijn. Al tijdens de bouw
van nieuwe centrales moet voldoende aandacht aan de beveiligingsaspecten
besteed worden.
2.3 Non-proliferatie
Bepaalde splijtstoffen kunnen gebruikt worden voor het vervaardigen van
nucleaire wapens. Ook nucleaire kennis kan daaraan bijdragen. Bij het exploiteren
van nucleaire installaties dient daarom te allen tijde te worden voorkomen dat
nucleair materiaal en gevoelige nucleaire kennis bedoeld of onbedoeld in
verkeerde handen komt. Het tegengaan van deze verspreiding wordt nonproliferatie genoemd. Maatregelen ter voorkoming van het aanwenden van
nucleair materiaal voor de vervaardiging van kernwapens worden als ‘safeguards’
(waarborgen) aangeduid. Internationale verdragen zijn leidend in dit verband, de
minister van Buitenlandse Zaken is hiervoor primair verantwoordelijk.

https://www.iaea.org/resources/safety-standards
https://www.wenra.eu/
3
https://wetten.overheid.nl/BWBR0029067/2018-02-06
1
2

Op grond van het Euratomverdrag4 (1957) en het Non-proliferatieverdrag5 (NPV,
1968) met bijbehorende Waarborgenovereenkomst en Additioneel Protocol, is
Nederland verplicht zijn nucleaire activiteiten onder internationaal toezicht te
plaatsen om te verzekeren dat nucleair materiaal alleen voor vreedzame
doeleinden wordt gebruikt. Zodoende valt iedere nucleaire installatie automatisch
onder dit toezicht van de EU (Euratom) en het Internationale Atoom Energie
Agentschap (IAEA) en is elke vergunninghouder gehouden aan het aanleveren van
noodzakelijke informatie. De ANVS staat op dit punt ook in nauw contact met
genoemde internationale organisaties.
Door zowel de toegepaste veiligheids- en beveiligingsvoorzieningen als het
inspectieregime is de kans op ontvreemding van nucleair materiaal zeer gering.
Ook het plutonium dat uit opwerking van gebruikte splijtstof wordt afgescheiden,
is onderhevig aan IAEA- en Euratom-inspecties. De waarborgen die door de
naleving van de verdragen en overige voorzieningen in Nederland worden
gecreëerd zijn omvangrijk en doeltreffend.
Het bedrijven van nieuwe kerncentrales waarbij dit regime gevolgd wordt, zal
geen bijzondere nieuwe proliferatierisico’s met zich meebrengen. Wat betreft
nieuwe kerncentrales zal voldaan moeten worden aan alle toezichtsverplichtingen
van Nederland in het kader van de vigerende verdragen en overeenkomsten en
nationale wetgeving inzake non-proliferatie.
2.4 Beschermingsmaatregelen bij een ongeval met kernsmelt
Vanuit de verantwoordelijkheid van IenW worden voor de beheersing van
ongevallen met kernsmelt onderstaande uitgangspunten gehanteerd. Deze zijn
deels opgenomen in de Handreiking VOBK en dienen als randvoorwaarde
gehanteerd te worden bij de ontwerpfase van een nieuwe reactor.
Een kernsmeltongeval vormt mogelijk een gevaar voor de bevolking indien
radioactiviteit buiten de installatie treedt. De kans daartoe wordt als zeer klein
ingeschat. Er zijn binnen een kerncentrale meerdere veiligheidsniveaus met op
ieder niveau vergaande veiligheidseisen en maatregelen, die voorkomen dat
radioactiviteit in de leefomgeving terechtkomt. De kerncentrale moet bij
kernongevallen beschikken over een lange responstijd, zodat de operators bij
incidenten voldoende tijd hebben om te bepalen of en hoe zij moeten optreden.
Ook moet bij de beoordeling van de risico’s rekening gehouden worden met het
voornemen om beide voorziene centrales op dezelfde locatie te bouwen.
De installatie dient ook voorzieningen te hebben voor het geval er bij een
kernsmeltongeval radioactiviteit buiten de installatie treedt. Die voorzieningen
moeten er voor zorgen dat dan alleen beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn
voor een beperkt gebied en voor een beperkte tijd. Dat betekent bijvoorbeeld dat
de noodzaak voor een directe evacuatie buiten de onmiddellijke nabijheid van de
installatie zeer onwaarschijnlijk wordt geacht.
Voor kernsmeltongevallen met vroegtijdige en/of grootschalige lozingen geldt dat
deze praktisch uitgesloten dienen te zijn. Aan het ‘praktisch uitsluiten’ wordt
voldaan indien het, door het ontwerp, fysisch onmogelijk is dat deze ongevallen
zich kunnen voordoen, of dat dergelijke ongevallen met hoge betrouwbaarheid
een zodanige kleine kans van optreden kennen, dat deze beschouwd kunnen
worden als uiterst onwaarschijnlijk.
Afhankelijk van de locatie waar de nieuwe kerncentrales gebouwd zullen worden,
zal het realiseren van nieuwe kerncentrales leiden tot een aanpassing van het
4

https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/nl/in-the-past/the-parliament-and-thetreaties/euratom-treaty
5 https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/npt/

Landelijk Crisisplan Straling (LCP-Straling6). Op basis van een aangepast crisisplan
voor kernongevallen kunnen de regionale crisisplannen, daar waar nodig,
geactualiseerd worden, zodat een adequate respons verzekerd blijft.
3. Omgaan met radioactief afval
3.1 Nationaal Programma voor Radioactief Afval
Het huidige beleid is om het radioactief afval dat ontstaat in Nederland verplicht
veilig op te slaan bij de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval (COVRA) in de
Provincie Zeeland gedurende een periode die tenminste 100 jaar gegarandeerd is.
Daarna is voor het dan aanwezige radioactief afval een geologische eindberging
voorzien. Deze zou rond het jaar 2130 gerealiseerd moeten zijn. Daarnaast zet
Nederland in op internationale samenwerking om te komen tot een of meer
gezamenlijke multinationale beheeroplossingen voor het radioactief afval, de
zogenoemde duale strategie.
Dit beleid en haar uitgangspunten zijn neergelegd in het Nationaal Programma
Radioactief Afval7 (NPRA) en eerder in de Nota Radioactief Afval8 en is de laatste
decennia niet wezenlijk gewijzigd. Het opstellen van een NPRA is een verplichting
op grond van Richtlijn 2011/70 Euratom9, waarmee de Europese Lidstaten dienen
aan te geven hoe zij met hun radioactief afval en verbruikte splijtstoffen omgaan.
Het huidige NPRA stamt uit 2016 en zal uiterlijk in 2025 geactualiseerd moeten
zijn, waarmee de laatste ontwikkelingen wat betreft het beleid voor het beheer
van radioactief afval en verbruikte splijtstoffen worden meegenomen.
Doorontwikkelingen in het beleid voor radioactief afval zullen mede gebaseerd zijn
op een geactualiseerde inventaris van al het radioactief afval in Nederland, en een
prognose van toekomstige hoeveelheden van radioactief afval, rekening houdend
met nieuwe aanbieders (twee nieuwe kerncentrales, Pallas, SHINE, eventuele
nieuwe toepassingen en activiteiten waarbij radioactief afval ontstaat) en met de
bedrijfsduurverlenging van de kerncentrale Borssele. Hieronder wordt nader
ingegaan op de voorziene ontwikkelingen. Voor het einde van dit jaar zal ik uw
Kamer meer in detail op de hoogte brengen van de stand van zaken rondom de
actualisatie van het NPRA. Daarbij zult u ook de geactualiseerde inventaris van
radioactief afval ontvangen. Ten behoeve van de actualisatie van het NPRA zal ook
een routekaart opgesteld worden met de verschillende noodzakelijke stappen voor
de realisatie van een veilige eindberging. Met die routekaart wordt verzekerd dat
de zorg voor de eindberging vooraf doordacht wordt en dat dit proces niet op
toekomstige generaties wordt afgewenteld.
3.2 Opslag bij COVRA
Indien de beoogde twee nieuwe kerncentrales worden gerealiseerd, zal de totale
inventaris aan radioactief afval in Nederland significant toenemen, evenals door de
bedrijfsduurverlenging van de kerncentrale Borssele. Door een kerncentrale wordt
zowel laag- en middel radioactief afval (LMRA) geproduceerd, als hoog radioactief
afval (HRA). Dit radioactief afval wordt in Nederland opgeslagen bij de COVRA.
Uitgangspunt is en blijft dat radioactief afval te allen tijde veilig opgeslagen is.
Indien de verbruikte splijtstof uit de toekomstige twee kerncentrales ook wordt
opgewerkt (zie par. 3.3), net als de verbruikte splijtstof uit de huidige
kerncentrale Borssele, dan wordt voorzien dat het radioactief afval dat ontstaat
6

Kamerstuk 2021D16119, 30 april 2021.

7

Kamerstuk 25422, nr.149

8

Kamerstuk 18 343, nrs. 1-2
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32011L0070

9

over de levensduur van de nieuwe kerncentrales, ook binnen de huidige inrichting
van COVRA opgeslagen kan worden. Dat geldt eveneens voor de verbruikte
splijtstof dat ontstaat bij de bedrijfsduurverlenging van de kerncentrale Borssele
vanaf 2033.
Op dit moment wordt het HRA bij COVRA opgeslagen in het Hoogradioactief Afval
Behandelings- en Opslaggebouw (HABOG). Dit gebouw kan modulair uitgebouwd
worden, afhankelijk van het toekomstige aanbod van HRA. Ook voor de opslag
van LMRA is voldoende opslagcapaciteit voorzien op de huidige locatie bij COVRA
voor de komst van twee nieuwe kerncentrales en de verlenging van de
bedrijfsduur van de kerncentrale Borssele.
Volgens de huidige beleidslijn is opwerken van verbruikte splijtstoffen een keuze
van de exploitant van de kerncentrale. Het is ook toegestaan om de verbruikte
splijtstoffen aan te merken als afval en rechtstreeks op te slaan bij COVRA.
Mocht(en) de exploitant(en) van de nieuwe centrales voor het laatste kiezen, dan
zal nadere studie moeten uitwijzen of, afhankelijk van de ontwerpkeuzes van de
HRA-opslag en het aanbod van overig radioactief afval, opslag over de gehele
levensduur van de kerncentrales op de huidige locatie van COVRA al dan niet
mogelijk is. Uitgangspunt voor het kabinet hierbij is dat (toekomstige)
vergunninghouders verplicht zijn een voorziening te reserveren bij COVRA voor de
opslag voor hun radioactief afval.
3.3 Opwerking
Opwerking (‘reprocessing’) betreft een chemisch proces, waarbij de nog bruikbare
grondstoffen uit de verbruikte splijtstof worden gehaald, zodat deze kunnen
worden hergebruikt. In de huidige Nederlandse praktijk wordt de verbruikte
splijtstof voor opwerking gebracht naar Frankrijk en komt, na opwerking, het
radioactieve afval dat daarbij is ontstaan terug naar Nederland. Het
teruggewonnen uranium en plutonium is bestemd voor hergebruik. Opwerking is
voordelig in termen van het minimaliseren van het gebruik van grondstoffen door
hergebruik en van het minimaliseren van radioactief afval, waardoor ook minder
opslagcapaciteit nodig is.
Een andere mogelijkheid voor het verbruikte splijtstof is om dit direct op te slaan
bij COVRA als radioactief afval, zoals nu op kleinere schaal gebeurt met de
splijtstofstaven afkomstig van de onderzoeksreactoren te Petten en Delft. In het
verleden heeft onderzoek uitgewezen dat opwerken geen nadelige effecten heeft
in termen van milieu, veiligheid en proliferatie ten opzichte van directe opslag.
De keuze tussen directe opslag of opwerking van verbruikte splijtstof (de
zogenoemde ‘back-end strategy’) is dan ook overgelaten aan de
vergunninghouder van een kernreactor. Daarbij dient in aanmerking te worden
genomen dat voor opwerking ook de medewerking van de overheid noodzakelijk
is, aangezien opwerken in het buitenland gebeurt en een verdrag noodzakelijk is
met het land waar het opwerken plaatsvindt. Dit betekent dat het kabinet en het
parlement moeten instemmen met een verdrag en daarmee met de keuze voor
opwerking. Dat geldt eveneens voor de verbruikte splijtstof van de huidige
kerncentrale Borssele vanaf 2033, indien deze opgewerkt gaat worden.
Eerder dit jaar heb ik een toetsingskader naar uw Kamer verstuurd10 voor het
beoordelen van een wijziging in het pakket radioactief afval dat terugkomt na de
opwerking van verbruikte splijtstof in het buitenland.
Mijn voorkeur gaat bij kerncentrales uit naar opwerking van verbruikte
splijtstoffen omdat daarbij minder radioactief afval ontstaat en vanwege de

10

Kamerstuk 25 422, nr. 284.

mogelijkheden van hergebruik. Op dit moment wordt nader onderzocht of voor het
opwerken van verbruikte splijtstof nog steeds geldt dat de gevolgen voor milieu,
veiligheid en proliferatie vergelijkbaar zijn met die voor directe opslag. Ook wordt
bezien in hoeverre opwerking in het buitenland ook in de toekomst mogelijk blijft.
Ik zal uw Kamer zodra daarover meer bekend is, nader informeren. Vooralsnog
wordt ervan uitgegaan dat opwerking ook voor de bedrijfsduurverlenging van de
kerncentrale Borssele en de nieuwe kerncentrales mogelijk zal zijn en dat hiervan
gebruik zal worden gemaakt.
3.4 Ontmanteling
Op basis van wet- en regelgeving dienen vergunninghouders van een nucleaire
installatie te beschikken over een door de ANVS goedgekeurd ontmantelingsplan
van de installatie. Het ontmantelingsplan dient tenminste eens in de vijf jaar
geactualiseerd te worden. Daarnaast kennen vergunninghouders van een nucleaire
installatie met een kernreactor tevens de verplichting te beschikken over een,
door de minister van IenW en minister van Financiën goedgekeurde, financiële
zekerheidstelling voor de kosten van buiten gebruikstelling en ontmanteling en
welke tenminste ook eens in de vijf jaar geactualiseerd dient te worden.
Vanuit het principe ‘de vervuiler betaalt’ is het van belang dat de kosten die
voortvloeien uit het buiten gebruik stellen en ontmanteling van een nieuwe
kerncentrale afgedekt worden. Voor de voorgenomen realisatie van de bouw van
nieuwe kerncentrales betekent dit dat toekomstige vergunninghouders, voordat de
kern van een nieuwe kerncentrale voor het eerst beladen wordt met splijtstof,
dienen te beschikken over een goedgekeurde financiële zekerheidstelling voor de
kosten van ontmanteling. Daartoe zal met toekomstige vergunninghouders
overlegd worden hoe aan de wettelijke verplichting tot financiële zekerheidstelling
voldaan zal worden.
In het Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen (Bkse)11 zijn bepalingen
opgenomen voor de wijze waarop de ontmanteling en financiële zekerheidstelling
uitgevoerd moeten worden. Samen met de minister van Financiën wil ik deze
bepalingen tegen het licht houden om te bezien of deze geactualiseerd moeten
worden of aanvulling behoeven. Voor eventuele aanpassingen aan deze
bepalingen is het streven om voor het einde van deze kabinetsperiode deze te
implementeren in het Bkse.
Verder is COVRA momenteel bezig met het opzetten van een infrastructuur ten
behoeve van de toekomstige ontmanteling van nucleaire installaties. Hierbij zijn
ook vergunninghouders van nucleaire installaties en de rijksoverheid betrokken,
ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid. Met deze infrastructuur wordt
praktische ervaring opgedaan ten behoeve van een efficiënte, effectieve en veilige
ontmanteling die ingezet kan worden wanneer in de toekomst nucleaire installaties
ontmanteld zullen worden. Ontmanteling wordt ook nader geadresseerd in de
actualisatie van het NPRA.
3.5 Eindberging
Zoals hierboven aangegeven is een operationele eindberging in Nederland
voorzien in het jaar 2130. Het beleid is stabiel en gaat al ruim dertig jaar uit van
bovengrondse opslag van het radioactieve afval gedurende een periode van
tenminste 100 jaar, waarna rond 2130 berging in de diepe ondergrond is voorzien.
Definitieve besluitvorming over de realisatie van een eindberging zal pas rond
2100 plaatsvinden.
11

https://wetten.overheid.nl/BWBR0002667/2021-11-12

Ervaringen in het buitenland laten zien dat een realisatie van een eindberging voor
radioactief afval enkele decennia kan duren, vanwege onder meer onderzoek naar
locatiekeuze, inpassing binnen activiteiten in de diepe ondergrond, een besluit
daarover, inspraak, vergunningverlening en bouw. Het voornemen is om een
routekaart op te stellen om de noodzakelijke stappen te bepalen voor een veilige
eindberging in Nederland.
Belangrijk voor een eindberging is dat het radioactief afval zowel tijdens het
gebruik van de eindberging als voor een bepaalde periode na sluiting daarvan
terugneembaar is, voor het geval er nieuwe verwerking- of beheertechnieken
beschikbaar komen, die er nu nog niet zijn. Indien die mogelijkheden ontstaan,
kan het radioactief afval weer op een milieu-hygiënisch verantwoorde wijze in de
keten worden gebracht, waarmee circulariteit zoveel mogelijk bevorderd wordt.

3.5.1 Participatieproces

Op dit moment is het Rathenau Instituut in opdracht van mijn departement bezig
om op participatieve wijze een advies te ontwikkelen over een maatschappelijk
proces rond de besluitvorming over eindberging van radioactief afval in Nederland.
Deze opdracht is gestart in 2019 en het advies wordt opgeleverd in 2024. Eerder is
uw Kamer over de stand van zaken geïnformeerd.12 Ik streef ernaar om zo spoedig
mogelijk na ontvangst van dat advies een besluit te nemen over het
maatschappelijke traject om te komen tot een eindberging. Dit besluit zal tevens
opgenomen worden in het nieuwe NPRA.
3.5.2 Duale strategie
Wat betreft een eindberging verkent Nederland de mogelijkheid te komen tot
multinationale oplossingen voor eindberging van het radioactief afval. Het
realiseren van een geologische berging is kostenintensief, vooral voor een land
met een beperkte inventaris. Vanwege de effectiviteit en efficiëntie is het van
groot belang samen te werken met andere landen bij onderzoeksprogramma’s en
bij het delen van technische kennis en ervaringen met de betrokkenheid van
belanghebbenden, als ook ten behoeve van het vergroten van een beter begrip en
acceptatie bij het publiek.
Op dit moment vindt de internationale samenwerking in het kader van de duale
strategie met name plaats binnen de ERDO Association13. ERDO is gehuisvest in
Nederland en kent een tweeledig doel: om de gemeenschappelijke uitdagingen
van het veilig beheren van langlevend radioactief afval in de deelnemende landen
op te pakken en het noodzakelijke voorwerk te verrichten om de totstandkoming
van een of meer operationele, gedeelde multinationale afvalbeheeroplossingen te
kunnen realiseren. COVRA beheert het secretariaat van ERDO en is tevens
voorzitter.
Het is de bedoeling om de komende tijd verder te komen dan dat alleen
organisaties voor het beheer van radioactief afval in verschillende landen
samenwerken bij technische ontwikkelingen. Door ook samenwerking tussen de
beleidsbepalende ministeries van die landen te organiseren, wordt het draagvlak
voor mogelijkheden van multinationale samenwerking vergroot en versterkt. Als
eerste stap wordt momenteel de samenwerking met België op dit terrein verkend.

3.5.3 Onderzoeksprogramma

Sinds de presentatie van de Nota radioactief afval in 1984 zijn meerdere
onderzoeksprogramma’s doorlopen ter ondersteuning van besluitvorming voor een

12

Kamerstuk 25 422, nr. 256.

13

www.erdo.org

geologische eindberging in Nederland. In januari 2018 zijn de resultaten van het
laatste onderzoeksprogramma OPERA aan uw Kamer gepresenteerd14, met een
zogenaamde ‘safety case’ voor een eindberging in klei, inclusief een bijbehorende
begroting15. Informatie hierover is beschikbaar via de website van COVRA16.
In 2020 is een nieuw, gefaseerd onderzoeksprogramma gestart. De eerste fase
loopt tot en met 2025. Dit programma wordt eveneens door COVRA uitgevoerd.
Het kabinet zal in overleg met COVRA bezien of, in het licht van de ambities van
het coalitieakkoord, een versterking van dat programma noodzakelijk is.
3.6 Europese taxonomie
De Europese Commissie heeft kernenergie en aardgas als gedelegeerde handeling
ter aanvulling in de taxonomie opgenomen17. Daarmee kunnen onder andere de
constructie en exploitatie van nieuwe kerncentrales, als ook de exploitatie van
bestaande kerncentrales, als duurzame economische activiteit worden
aangemerkt, indien aan bepaalde technische beoordelingscriteria voldaan wordt.
Met de taxonomie worden investeringen in duurzame economische activiteiten
gestimuleerd.
Voor nieuwe kerncentrales gelden als beoordelingscriteria in dit verband onder
meer dat op het moment van vergunningverlening de betreffende lidstaat een
eindberging voor zeer laag, laag en middelradioactief afval operationeel heeft en
dat er op dat moment een plan is om per 2050 een eindberging voor
hoogradioactief afval in bedrijf te hebben.
Deze twee voorwaarden zouden, indien Nederland aan deze beoordelingscriteria
zou willen voldoen, een majeure wijziging van het beleid voor radioactief afval
betekenen en aanzienlijke additionele financiële gevolgen en
capaciteitsinspanningen vergen. Ik schat dat vooralsnog in als niet reëel haalbaar.
Ik zal daar onderzoek naar uitzetten om daar een definitieve conclusie over te
kunnen trekken en u eind 2023 over de uitkomsten berichten. Vanuit IenW blijft
het uitgangspunt dat radioactief afval hoe dan ook veilig opgeslagen moet zijn.
4. Maatschappelijke betrokkenheid
In samenwerking met de minister voor KE wordt een participatie- en
communicatieplan opgesteld rond de besluitvormingsprocedures voor de
bedrijfsduurverlenging van Kerncentrale Borssele en de bouw van twee nieuwe
kerncentrales, als ook voor het Nationaal programma voor Radioactief afval. Het is
essentieel om het publiek en maatschappelijke organisaties op een juiste manier
te informeren en te betrekken bij de besluitvorming ten aanzien van de
kernenergietrajecten uit het regeerakkoord. Tevens is het vanuit mijn
verantwoordelijkheid van belang de verplichtingen uit internationale afspraken,
zoals het Verdrag van Aarhus (over inspraak, participatie en toegang tot de
rechter) en het Verdrag van Espoo (over betrokkenheid van landen bij
grensoverschrijdende milieugevolgen), na te komen.
Duidelijkheid over de te volgen procedures, transparantie en wat de perspectieven
voor de burgers hierbij zijn, is nodig om tot gefundeerde besluitvorming te komen,
mede gezien de lange termijnen die hiermee gemoeid zijn. De adviezen die de

14

Kamerstuk 24 422 nr. 217.

15

Kamerstukken 25 422, nr. 217 en 25422, nr. 223.

16

www.covra.nl

17

Kamerstuk 21 501, nr. 929.

Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli)18 geeft in haar rapport, leveren
hieraan een nuttige bijdrage. Ik verwijs naar de brief van de minister voor KE voor
de wijze waarop participatie en communicatie met de samenleving nader vorm
wordt gegeven. In zijn brief geeft de minister voor KE tevens een appreciatie van
het adviesrapport van de Rli.
5. Duurzaamheid
Kernenergie levert een bijdrage aan CO2-neutrale energieopwekking. Vanuit
duurzaamheid en leefomgevingskwaliteit vragen overige milieugevolgen als gevolg
van de inzet van kernenergie nadere aandacht naast nucleaire veiligheid en de
omgang met radioactief afval.
Duurzaamheid kan verbeterd worden met behulp van passende technologie,
capaciteit en middelen. Het gaat daarbij met name om wat de directe gevolgen
van de reguliere bedrijfsvoering van een kerncentrale zijn op de lokale en
regionale omgeving. Daarbij kan onder meer gedacht worden aan de bodem-,
water- en luchtkwaliteit. Deze aspecten vormen een integraal onderdeel bij de
vergunningverlening voor de Kernenergiewet. Op het onttrekken van koelwater uit
watersystemen is in Nederland een watervergunning nodig of zijn algemene regels
op grond van de Waterwet van toepassing. Koelwater is een belangrijke parameter
voor de uiteindelijke locatiekeuze.
Een uitgangspunt van duurzaamheid is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(MVO). Vanuit maatschappelijk oogpunt is het beperken van de milieueffecten van
uraniumwinning en brandstofproductie van belang naast het stimuleren van
hergebruik. Bij de productie van splijtstofelementen gaat de voorkeur uit naar
hergebruik van splijtstof afkomstig van de ontmanteling van kernwapens, indien
dit aan de orde is.
Wel dient een exploitant van een nieuwe kerncentrale, in het kader van
maatschappelijk verantwoord ondernemen, zich ervan te verzekeren dat de
splijtstof die in de kerncentrale wordt gebruikt op verantwoorde manier gewonnen
en geproduceerd wordt. Dat betekent onder meer dat de winning van uranium tot
en met de productie van splijtstofelementen transparant is, waardoor traceerbaar
is waar het gebruikte uranium vandaan komt, op welke wijze het verwerkt is en
op welke wijze de splijtstofelementen zijn vervaardigd.
Bij de winning en verwerking van uranium worden de milieugevolgen gedomineerd
door het beheer van de reststoffen en van de mijn, zowel tijdens de exploitatie als
na de sluiting van de mijn. Om die reden gaat bij mijnbouw de voorkeur uit naar
winning middels oplossingsmijnbouw (ondergronds). Indien dat niet haalbaar
blijkt, is winning via dagbouw of ondergrondse mijnbouw een alternatief, indien de
milieubelasting nu en in de toekomst zoveel mogelijk wordt geminimaliseerd.

18

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur: Splijtstof? Besluiten over kernenergie
vanuit waarden (Rli - september 2022); https://www.rli.nl/publicaties/2022/advies/splijtstof