Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2571
Vragen van het lid Becker (VVD) aan de Ministers van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en voor Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de uitvoering van toezeggingen en
moties van het notaoverleg «In Nederland beslis je over je eigen leven»
(ingezonden 12 maart 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
20 april 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr.
2198.
Vraag 1, 5, 9 en 10
Wat is de stand van zaken ten aanzien van de uitvoering van de motie-Van
Wijngaarden/Gijs van Dijk?1 Is inmiddels een meerjarig interdepartementaal
actieprogramma eergerelateerd geweld opgezet? Zo ja, bij welk ministerie is
dit ondergebracht en wie is daarmee het aanspreekpunt van de aanpak van
eergerelateerd geweld?
Hoe staat het met de verzochte ontwikkeling van civielrechtelijke instrumenten naar het voorbeeld van de «forced marriage protection orders» in het
Verenigd Koninkrijk om dit te voorkomen? Klopt het dat u de Kamer niet voor
het kerstreces heeft kunnen informeren over de verbetering van de inzet van
dergelijke instrumenten? Zo ja, wat is hiervan de oorzaak?
Deelt u de mening dat maagdenvlieshersteloperaties niet mogen voorkomen
in Nederland? Kunt u toelichten hoe vaak maagdenvlieshersteloperaties zijn
voorgekomen in Nederland sinds de wijziging van het standpunt van de
betrokken beroepsgroep in augustus 2020?
Wanneer komt u, indien de schadelijke praktijk van maagdenvlieshersteloperaties nog voorkomt, met een verbod op maagdenvlieshersteloperaties? Wat
is de stand van zaken ten aanzien van het verzoek om te kijken of het
aanzetten tot maagdenvlieshersteloperaties of het reclame maken voor deze
operaties strafbaar kan worden gesteld? Bent u van plan dit ook te doen? Zo
nee, waarom niet?

1

ah-tk-20202021-2571
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 341, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 1, 5, 9 en 10.
Ik heb uw Kamer op 18 maart 2021 geïnformeerd over de voortgang van de
actieagenda schadelijke praktijken. Met deze brief is onder meer uitvoering
gegeven aan de volgende moties:
• De motie van de leden Van Wijngaarden (VVD) en Van Dijk (SP) waarin de
regering wordt opgeroepen om een meerjarig interdepartementaal
actieplan eergerelateerd geweld op te stellen met een duidelijk aanspreekpunt.
• De motie van de leden Van Wijngaarden (VVD) en Peters (CDA) waarmee
is verzocht om het gebruik van bestaande civielrechtelijke instrumenten te
stimuleren en waar mogelijk aanvullende instrumenten te ontwikkelen
naar het voorbeeld van de forced marriage protection orders.
• De motie Van Wijngaarden (VVD) en Van Dijk (SP) waarmee de regering
wordt opgeroepen om de Kamer te informeren of op 1 maart 2021
maagdenvlieshersteloperaties nog voorkomen en als dit het geval is een
verkenning te starten naar een wettelijk verbod. In deze motie is ook
verzocht te onderzoeken of het aanzetten tot maagdenvliesherstel en het
reclame maken hiervoor strafbaar kan worden gesteld.
Kortheidshalve verwijs ik u naar de voortgangsbrief schadelijke praktijken
waarmee uw Kamer is geïnformeerd over de uitvoering van deze moties.2
Het voornemen was om de Tweede Kamer met de voortgangsrapportage
Geweld hoort nergens thuis voor het kerstreces te informeren over de
actieagenda schadelijke praktijken, inclusief de moties en toezeggingen op dit
terrein. Dit bleek niet haalbaar gelet op onder meer de doorlooptijd van het
onderzoek naar maagdenvlieshersteloperaties. Vervolgens heb ik, in overleg
met de Minister voor Rechtsbescherming, het besluit genomen uw Kamer
integraal te informeren over de aanpak schadelijke praktijken. Hierover heb ik
uw Kamer geïnformeerd op 21 december 2020.3
Vraag 2
Kunt u toelichten hoe het staat met de onderzoeken naar het zwaarder
straffen van eergerelateerd geweld? Wat betekent dit voor het strafmaximum
bij medeplichtigheid aan verschillende vormen van eergerelateerd geweld?
Antwoord 2
In de motie Van Wijngaarden/Peters4 is verzocht om te onderzoeken of
eergerelateerd zwaarder bestraft kan worden. Ter uitvoering van deze motie
wordt in kaart gebracht hoe eergerelateerd geweld nu bestraft wordt.
Hiervoor wordt de registratie van het OM en de Rechtspraak geanalyseerd. In
aanvulling hierop wordt ook een uitvraag gedaan bij de officieren van justitie
om de cijfers beter te kunnen duiden. Deze uitvraag loopt in ieder geval tot
de zomer van 2021. De exacte looptijd hangt samen met de hoeveelheid en
de diversiteit van de zaken die gemeld worden. Parallel hieraan wordt aan
onderzoekers de vraag voorgelegd of en op welke wijze het juridisch mogelijk
is om deze zaken zwaarder te straffen en welk effect hiervan verwacht wordt.
Hierbij wordt ook naar de verschillende deelnemingsvormen, zoals medeplichtigheid, gekeken.5 Over de uitkomsten hiervan wordt de Kamer in de
volgende voortgangsbrief Geweld hoort nergens thuis geïnformeerd.
Vraag 3
Wanneer kan de Kamer een concreet voorstel van het kabinet ontvangen om
huwelijkse uitbuiting effectiever aan te kunnen pakken, zoals verzocht in de
motie-Jasper van Dijk/Van Wijngaarden6? Moet voor de gewenste verbetering
de strafbaarstelling van mensenhandel gewijzigd worden, of wordt gekozen
voor een andere route?

2

Kamerstuk 32 175, nr. 70.
Kamerstuk 28 345, nr. 236.
Kamerstuk 35 341, nr. 6.
5
Het strafmaximum voor de verschillende deelnemingsvormen is afhankelijk van het strafmaximum van het delict dat is gepleegd (art. 47 en 49 Wetboek van Strafrecht).
6
Kamerstuk 35 341, nr. 14.
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 3
Bij huwelijkse uitbuiting lijkt, net als bij huwelijksdwang en eergerelateerd
geweld, sprake te zijn van een inperking van het recht om zelf te beschikken
over lichaam en leven. Het Parool7 schrijft in een artikel op 27 augustus 2020
dat deze praktijk vooral voorkomt bij «verborgen vrouwen». Uit de verkenning naar schadelijke praktijken8 van Andersson, Elffers en Felix blijkt dat het
bij verborgen vrouwen gaat om vrouwen die gedwongen door de partner
en/of één of meerdere leden van hun (schoon)familie in lichte, matige of
ernstige isolatie leven. Zij zijn veelal slachtoffer van een vorm van directe of
indirecte opsluiting, dan wel intimidatie, huiselijk geweld en/of dwangarbeid.
Deze vrouwen bevinden zich in een afhankelijke en kwetsbare positie
waardoor zij vatbaarder zijn voor uitbuiting.
Om dergelijke praktijken aan te pakken, is het van belang in te zetten op het
eerder en beter in beeld krijgen van schadelijke praktijken. Daarom gaat
Pharos een brede voorlichtingscampagne over schadelijke praktijken
ontwikkelen. Het doel hiervan is om (potentiële) slachtoffers, professionals en
omstanders gericht te bereiken. Binnen deze campagne wordt ook aandacht
besteed aan huwelijkse uitbuiting.
Daarnaast werken de Ministers van OCW en SZW aan mentaliteitsverandering
door de kennis over en bewustwording van het recht op zelfbeschikking bij
gesloten gemeenschappen te vergroten. In de eerdergenoemde voortgangsbrief schadelijke praktijken bent u geïnformeerd over de extra impuls, die zal
worden gegeven aan de preventieve aanpak ter bevordering van het recht op
zelfbeschikking. Hierbij zal, indien dit een relevant onderscheid is, ook apart
aandacht zijn voor huwelijkse uitbuiting. Over de concrete invulling wordt u
in de volgende voortgangsrapportage «Geweld hoort nergens thuis»
geïnformeerd.
In een situatie van huwelijkse uitbuiting kan reeds vervolgd worden voor
mensenhandel. Afhankelijk van de omstandigheden kan ook op andere
gronden worden vervolgd, zoals op grond van dwang (artikel 284 Wetboek
van Strafrecht (Sr)) of wederrechtelijke vrijheidsberoving (artikel 282 Sr).
Zoals eerder is toegezegd door de Minister voor Rechtsbescherming, wordt
momenteel in samenspraak met ketenpartners en wetenschappers verkend of
en, zo ja, hoe een wijziging van de strafbaarstelling van mensenhandel
(artikel 273f Sr) kan bijdragen aan de bestrijding van handel in en uitbuiting
van mensen, en het profiteren daarvan.9 Uw Kamer ontvangt voor de zomer
van 2021 verslag van deze verkenning. Wanneer door een volgend kabinet
besloten wordt tot een aanpassing van het mensenhandel-artikel, dan zullen
hierin de vragen rondom huwelijkse uitbuiting betrokken worden. Gezien de
aard van het fenomeen is dit de beste route om verbetering van de strafbaarstelling te onderzoeken.
Vraag 4
Deelt u de mening dat te allen tijde voorkomen moet worden dat de
hernieuwde vrijheid na de coronacrisis voor vrouwen zou kunnen leiden tot
nog grotere gevangenschap?
Antwoord 4
Ik deel de mening dat voorkomen moet worden dat de eerder genoemde
«verborgen vrouwen» tijdens en na de crisis gedwongen worden in nog
verdergaande isolatie en gevangenschap te leven. Het kabinet heeft, ook voor
mensen in dergelijke situaties, een aantal maatregelen genomen, zoals het
financieren van de chatfunctie bij Veilig Thuis, voor mensen die thuis niet
ongemerkt kunnen bellen, en het introduceren van het codewoord masker 19,
dat bij apothekers onopvallend genoemd kan worden om direct hulpverlening
in gang te kunnen zetten. Daarnaast hebben bijvoorbeeld artsen, het LKHA en
FSAN aandacht voor vrouwen die het risico lopen slachtoffer te worden van
vrouwelijke genitale verminking of huwelijksdwang. Ik deel uw opvatting dat
ook na de corona-crisis inzet nodig is om slachtoffers van schadelijke
praktijken eerder en beter in beeld te krijgen en/of de praktijken te stoppen en
duurzaam op te lossen. De aangekondigde maatregelen in de actieagenda

7

https://www.parool.nl/es-b01741f6
Kamerstuk 28 345, nr. 228.
9
Kamerstuk 35 348, nr. 14.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

schadelijke praktijken dragen daar aan bij. Daarnaast ben ik doorlopend in
gesprek met gemeenten, kenniscentra, migrantenorganisaties, artsen, Veilig
Thuis en politie om te bezien of extra maatregelen noodzakelijk zijn.
Vraag 6
Bent u bekend met het feit dat professionals op Schiphol die dreigende
genitale verminking moeten gaan signaleren, dit niet kunnen effectueren
zolang het vliegverkeer stilligt? Hoe snel kan deze signalering worden
opgestart indien het vliegverkeer weer mogelijk is? Zijn de betrokken
professionals op dat moment klaar om direct aan de slag te gaan, zodat
wordt voorkomen dat meisjes en vrouwen het risico lopen genitaal verminkt
te worden?
Antwoord 6
Ja, met dit feit ben ik bekend. Omdat door de coronacrisis het vliegverkeer in
grote mate stil ligt, hebben de Minister voor Rechtsbescherming en ik
prioriteit gegeven aan maatregelen in de actieagenda die op dit moment
kunnen worden uitgevoerd. De voorbereidende werkzaamheden voor de
uitvoering van deze maatregel zijn inmiddels gestart. Er is een werkgroep
opgericht met de betrokken organisaties waaronder de Koninklijke Marechaussee en NIDOS met ondersteuning van de Britse politie.
Deze werkgroep gaat met twee trajecten aan de slag: ten eerste de ontwikkeling en invoering van een waarschuwingssysteem voor slachtoffers van
dreigende vrouwelijke genitale verminking naar het voorbeeld van Birmingham Airport (Verenigd Koninkrijk). Hierbij wordt onderzocht welke uitingen
(zoals stickers, of video’s) op Schiphol mogelijk zijn. Ten tweede wordt
verkend welke proactieve interventies mogelijk zijn voor signalering van
dreigende vrouwelijke genitale verminking voorafgaand aan en tijdens de
reisbewegingen van meisjes (en hun familie). Dit is in aanvulling op de
procedure die al gevolgd wordt voor potentiële slachtoffers die bekend zijn
bij de jeugdbescherming. Bij een meer proactieve benadering is het
voorkomen van profilering van specifieke bevolkingsgroepen een belangrijk
aandachtspunt.
Naar verwachting zijn de betrokken professionals in het tweede kwartaal 2022
klaar om aan de slag te gaan.
Vraag 7
Deelt u de mening dat genitale verminking en de behandeling ervan zo snel
mogelijk moet worden opgenomen in de diagnose behandelcombinatie
(dbc)? Zo ja, hoe staat het met de gesprekken tussen de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) en de betrokken beroepsgroep? Welke belemmeringen
zijn er nog om de behandeling van genitale verminking op te kunnen nemen
in de dbc, hoe kunnen die worden weggenomen en op welke termijn is dit
haalbaar?
Antwoord 7
Het klopt dat een onderdeel van de zorg voor slachtoffers van vrouwelijke
genitale verminking, zoals genoemd in de medische leidraad, op dit moment
nog niet geregistreerd kan worden door de medisch specialist. Op dit
moment wordt alleen de clitorisreconstructie geregistreerd. Ik deel de mening
dat het van belang is om alle zorg voor slachtoffers van vrouwelijke genitale
verminking te kunnen registreren. Voordat dit opgenomen kan worden in het
Diagnose Behandelcombinatie (dbc)-systeem is het noodzakelijk voor de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) dat de organisatie van zorg duidelijk is.
Zoals aangegeven in de antwoorden op uw vragen ingezonden op 17 december 2020 (over het voorkomen en bestrijden van genitale verminking), zijn de
beroepsgroep en de NZa hierover in gesprek. Wanneer hier meer over
bekend is, wordt gekeken hoe de zorg voor deze slachtoffers in de dbc’s
opgenomen kan worden. Voor de overige zorg genoemd in de leidraad is de
bekostiging (in de medisch specialistische zorg) geregeld.
Vraag 8
Bent u bekend met de vragenlijst van Perined die bij de vroege intake bij een
zwangerschap wordt afgenomen? Klopt het dat hier een vraag wordt gesteld
over genitale verminking, maar dat deze niet verplicht is om in te vullen?
Deelt u de mening dat goede registratie kan bijdragen aan het in kaart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

brengen en vervolgens aanpakken van genitale verminking? Kunt u met de
betrokken beroepsorganisaties in gesprek gaan om deze vraag ook verplicht
onderdeel van de vragenlijst te laten maken?
Antwoord 8
Ja, ik ben hiermee bekend. Vrouwelijke genitale verminking (VGV) is
onderdeel van de vragenlijst van Perined die ingevuld wordt door verloskundig zorgverleners. Een uitvraag bij Perined toont aan dat dit onderdeel van de
vragenlijst bij een beperkt aantal wordt ingevuld, omdat dit bij een kleine
groep vrouwen voorkomt. Het precieze aantal gevallen van genitale verminking VGV is niet bekend en daarom is het op basis van de vragenlijst niet
mogelijk om te constateren of sprake is van eventuele onderrapportage.
Tegelijkertijd deel ik de opvatting dat goede registratie een bijdrage kan
leveren aan het in kaart brengen van de problematiek. Naast het belang van
de zorg voor deze vrouwen was dit een belangrijke reden voor opname van
dit onderwerp in de vragenlijst en is hier door beroepsverenigingen expliciet
aandacht aan besteed. Dit is in latere jaren herhaald. Het invullen van de
vragen over vrouwelijke genitale verminking is onderdeel van de standaard
voorlichting over de Perined-vragenlijst en de wijze van invullen. Ik ga in
gesprek met de betrokken beroepsorganisaties om te verkennen in hoeverre
het mogelijk en wenselijk is om VGV een verplicht onderdeel van de
vragenlijst te maken en informeer uw Kamer in de eerstvolgende voortgangsrapportage «Geweld hoort nergens thuis» over de uitkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5