Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

24 077

Drugbeleid

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 503

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 3 november 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister voor Medische Zorg
over leefstijlpreventie waarbij de volgende brieven aan de orde waren:
• de brief van 22 juni 2020 inzake Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord (Kamerstuk 32 793, nr. 484);
• de brief van 11 mei 2020 inzake Toezeggingen en onderzoeksresultaten
thema’s preventie en gezonde leefstijl (Kamerstuk 32 793, nr. 479);
• de brief van 17 maart 2020 inzake Antwoorden op vragen commissie
over de integrale aanpak van lachgas (Kamerstuk 24 077, nr. 460);
• de brief van 28 januari 2020 inzake Reactie op verzoek commissie om
een reactie op de petitie van het Diabetes Fonds over «Schrap
kortingen op suikerbommen» (Kamerstuk 32 793, nr. 472);
• de brief van 18 december 2019 inzake Evaluatie en vervolg van
Actieplan Etikettering van Levensmiddelen (Kamerstuk 31 532, nr. 236).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 september 2020 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister voor Medische
Zorg voorgelegd. Bij brief van 30 oktober 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-32793-503
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris van VWS

2
32

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord, de Toezeggingen en
onderzoeksresultaten thema’s preventie en gezonde leefstijl, het Verslag
van het schriftelijk overleg over de integrale aanpak van lachgas, de
Reactie op het verzoek van de commissie om een reactie op de petitie van
het Diabetes Fonds over «Schrap kortingen op suikerbommen» en de
Evaluatie en het vervolg van het Actieplan Etikettering van Levensmiddelen en zij hebben hierover nog een aantal vragen.
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
De leden van de VVD-fractie lezen in de Voortgangsbrief Nationaal
Preventieakkoord dat de maatregelen ter bestrijding van COVID-19 effect
hebben op de ontwikkeling van de lokale en regionale preventieakkoorden. Kan de Staatssecretaris aan genoemde leden aangeven in
hoeveel gemeenten en regio’s nog geen lokaal respectievelijk regionaal
preventieakkoord is gesloten (eventueel in een andere vorm, maar wel
conform afspraken uit het landelijke preventieakkoord)? Kan de Staatssecretaris daarnaast aangeven wat de opkomst is van de onlinebijeenkomsten die hij heeft georganiseerd om gemeenten kennis en
ervaringen te laten uitwisselen rondom het sluiten en uitvoeren van lokale
preventieakkoorden? Wat zijn de ervaringen van gemeenten met deze
bijeenkomsten en in hoeverre worden de resultaten hiervan gevolgd door
de Staatssecretaris?
De leden van de VVD-fractie lezen in de Voortgangsrapportage van het
Nationaal Preventieakkoord dat 8% van de acties rondom roken en 10%
van de acties rondom problematisch alcoholgebruik in 2019 nog niet zijn
gestart. Kan de Staatssecretaris aangeven welke acties het betreft?
Genoemde leden vragen ook hoe het kan dat voor sommige acties de
status onbekend is.
De leden van de fractie van de VVD zijn benieuwd naar de uitkomsten van
het aangekondigde gesprek dat de Staatssecretaris in de zomer heeft
gehad met sporters en artsen die betrokken waren bij de oproep voor een
gezonde leefstijl. Wat waren de resultaten van dit gesprek? In hoeverre
heeft dit geleid tot vervolgacties? Wat kunnen genoemde leden daarvan
verwachten?
Per 1 januari 2020 is stoppen-met-rokenzorg vrijgesteld van het eigen
risico. Is bij de Staatssecretaris bekend hoeveel verzekerden gebruikmaken van eerstelijns stoppen-met-rokenzorg?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er aanwijzingen zijn dat de e-sigaret
een opstapproduct is naar tabak. Deze leden vragen in welke mate deze
stelling met bewijzen kan worden onderbouwd. Over de zin «Trimbos
concludeert dat de Nederlandse volksgezondheid het meest gebaat is bij
ontmoediging van het gebruik van e-sigaretten en het beperken van het
gebruik hiervan tot de groep rokers die het echt niet lukt om te stoppen
met bewezen effectieve hulpmiddelen» hebben genoemde leden de vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

2

op welke wijze de Staatssecretaris denkt onderscheid te kunnen maken
tussen beginnende rokers, voor wie e-sigaretten een verlaagde drempel
kunnen vormen om te gaan roken, en de rokers die het «echt niet lukt om
te stoppen met bewezen effectieve hulpmiddelen».
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een experiment wordt gestart
met klinische behandeling van stoppen met roken. De resultaten van dit
experiment zullen worden gebruikt om te beoordelen of en zo ja hoe deze
gespecialiseerde zorg vanuit de basisverzekering moet worden vergoed.
Deze leden vragen of en zo ja hoe het Zorginstituut betrokken is bij dit
proces.
Een van de maatregelen tegen overgewicht is de gecombineerde
leefstijlinterventie (GLI). Uit de monitor van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat het aantal mensen dat
gebruikmaakt van de GLI is gestegen van 1.400 in het jaar 2019 naar 7.000
in het jaar 2020, maar daarmee nog steeds bijzonder laag is. Heeft de
Staatssecretaris hiervoor een verklaring?
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief dat hij erop inzet dat Nederlanders
zoveel mogelijk eten volgens de Schijf van Vijf. Toch past driekwart van de
kinderproducten in de Nederlandse supermarkten niet in deze Schijf van
Vijf. De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris om een
reactie hierop
Verslag van het schriftelijk overleg over de integrale aanpak van lachgas
Over de reactie van het kabinet dat lachgas voor de wet niet kan worden
beschouwd als geneesmiddel, omdat deze niet onder de reikwijdte
hiervan valt (lachgas heeft immers geen geneeskrachtige werking) is de
vraag van de leden van de VVD-fractie breder, namelijk of de verstrekking
van lachgas aan consumenten wettelijk zou kunnen worden behandeld
analoog aan geneesmiddelen. Te denken valt aan voorschriften ten
aanzien van bijvoorbeeld toelating, voorlichting, bijsluiters, verkooppunten en toezicht hierop.
Ten aanzien van de strafbaarstelling van het gebruik van lachgas vragen
de leden van de VVD-fractie of een combinatie van wettelijke
voorschriften en decentrale ruimte is overwogen om recreatief gebruik
van lachgas mogelijk te maken, maar tegelijk excessief gebruik en/of
gebruik dat inbreuk maakt op de openbare orde tegen te gaan. Te denken
valt bijvoorbeeld aan een wettelijk verbod op gebruik van of het
voorhanden hebben van lachgas in het verkeer, aangevuld met, waar
lokaal gewenst geacht, verbod op gebruik in de openbare ruimte door
middel van lokale verordeningen.
Gemeenten kunnen momenteel al door middel van Algemene Plaatselijke
Verordeningen maatregelen nemen tegen het gebruik van lachgas. De
leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre dat al gebeurt. Worden de
effecten van dergelijke verordeningen gevolgd door de Staatssecretaris?
Zo ja, wat zijn daarvan de uitkomsten? Zijn er al gevallen waarin gebruik
van lachgas is vervolgd, omdat dit in strijd was met lokale verordeningen
en heeft dit geleid tot veroordeling dan wel tot vrijspraak.
Actieplan Etikettering van Levensmiddelen
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat ieder mens primair zelf
verantwoordelijk is voor zijn eigen gezondheid. Deze leden zouden zich
zorgen maken als maatregelen aan mensen de suggestie geven dat hun
gezondheid een verantwoordelijkheid is die de overheid van hen heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

3

overgenomen. Zij realiseren zich dat een gezonde levensstijl altijd
maatwerk is, waarbij iedereen zijn eigen plan trekt en mensen met name
baat hebben bij voorlichting en inzicht in de effecten van voedingsmiddelen op hun gezondheid. Leefstijlpreventie is daarmee een combinatie
van enerzijds de persoonlijke wil en inspanning, en anderzijds inzicht in de
effecten van voedingsmiddelen. Over de zin «Het voedselkeuzelogo is een
voedingsclaim op het etiket waarmee de consument met één oogopslag
de keuze voor een gezonder levensmiddel kan maken» vragen deze leden
of dit niet een te sterke versimpeling is van de te maken keuze. Elk
voedingsmiddel moet immers worden beoordeeld in samenhang met de
individuele levensstijl, met de gebruikte hoeveelheid, de voedingswaarde,
de ingrediënten en de energetische waarde (calorieën). Ook de reeds lang
gehanteerde Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is hierop gebaseerd.
Hoe is de Minister voornemens dergelijke afwegingen tot uitdrukking te
brengen in de etikettering?
De Staatssecretaris geeft aan dat de etikettering conform de Nutri-Score in
overeenstemming dient te worden gebracht met de Schijf van Vijf van het
Voedingscentrum. Nutri-Score en Voedingscentrum informeren consumenten echter op een fundamenteel andere wijze. Waar de Nutri-Score is
gebaseerd op de kenmerken van het product zelf, richt het Voedingscentrum zich op de plaats die het product heeft in het dieet van de
consument. De leden van de VVD-fractie vragen dan ook hoe de Staatssecretaris denkt beide met elkaar in overeenstemming te brengen. Heeft de
Staatssecretaris op dit punt reeds concrete acties genomen sinds deze
discrepantie in november 2019 ook door hemzelf werd geconstateerd?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister verwacht dat op
Europees niveau de discussie over een voedsel-keuzelogo op de voorkant
van verpakkingen in de komende jaren zal worden vervolgd. Deze leden
vragen de Minister in hoeverre deze Europese discussie nog gevolgen kan
hebben voor het invoeren van Nutri-Score in Nederland. Daarnaast
verwacht de Minister in 2020 een rapportage van de Europese Commissie
over de mogelijkheid voor het vaststellen van voedingsprofielen. Wanneer
kunnen de leden van de VVD-fractie deze rapportage verwachten?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brieven
inzake leefstijlpreventie en hebben daar nog enkele vragen en opmerkingen over.
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
De Staatssecretaris wil een gezonde leefstijl bevorderen. De leden van de
PVV-fractie zijn van mening dat de Staatssecretaris vrij is om mensen
daarover voor te lichten, de gevaren mag benoemen van hun keuze en de
mensen die hulp willen, mag helpen. Deze leden vinden echter de
keuzevrijheid van mensen zeer belangrijk. Volwassen mensen moeten vrij
zijn om hun eigen keuze, ook als dat een ongezonde keuze is, te maken.
Genoemde leden willen de Staatssecretaris meegeven dat zijn preventieakkoord het beeld van een maakbare gezondheid schetst. Mensen die een
gezonde leefstijl hebben, worden namelijk ook ziek. Mensen die geen
overgewicht hebben, krijgen ook COVID-19. De leden van de PVV-fractie
zijn bang voor het eigen-schuld-dikke-bult-effect van zijn preventieakkoord.
De Staatssecretaris erkent dat er substantiële gezondheidswinst kan
worden bereikt als rokers volledig overstappen op de e-sigaret. Waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

4

zet hij hier dan niet meer op in en welke stappen gaat de Staatssecretaris
zetten om ervoor te zorgen dat rokers volledig overstappen?
Het Trimbos-instituut concludeert in de Nationale Drugsmonitor dat
weinig rokers (3%) voordat ze gingen roken eerst een e-sigaret hadden
gebruikt. Ook concludeert het Trimbos-instituut in zijn factsheet (over
e-sigaretten in 2020) dat er meer onderzoek nodig is om te bepalen of de
e-sigaret een opstap is naar roken. Op basis van welke onafhankelijke
Nederlandse data kan de Staatssecretaris toch concluderen dat de
e-sigaret een opstap is naar roken? De Nederlandse Vereniging van Artsen
voor Longziekten en Tuberculose (NVALT) riep vorig jaar op tot een
verbod op de e-sigaret na incidenten in de VS. Later werd bekend dat
vrijwel alle Amerikaanse incidenten waren toe te schrijven aan het
toevoegen van illegale substanties zoals THC en vitamine E acetaat. Is de
Staatssecretaris bereid een onafhankelijke analyse te delen van het
NVALT-onderzoek naar de aan e-sigaretten toegeschreven gezondheidsincidenten? Zo nee, waarom niet? De gecombineerde maatregelen
waaronder het aangekondigde smaakjesverbod in e-sigaretten en de
invoering van standaardverpakkingen voor e-sigaretten, in combinatie
met het uitstalverbod en het reclameverbod, hebben impact op de
e-sigarettensector, waaronder veel MKB-bedrijven.
Is de Staatssecretaris voornemens om een uitgebreide MKB-toets uit te
voeren alvorens deze verstrekkende maatregel door te voeren? Heeft de
Staatssecretaris alvorens het verbod op smaakjes in e-sigaretten anders
dan tabak en de invoering van standaardverpakkingen voor e-sigaretten
aan te kondigen, de e-sigarettensector (groothandels en winkeliers) en
e-sigarettengebruikersorganisatie geconsulteerd? Zo nee, waarom niet?
Wettelijk gezien mogen e-sigaretten niet worden verkocht aan mensen
onder de 18 jaar. Is er door het Ministerie van VWS onderzoek uitgevoerd
in hoeverre minderjarigen toch toegang krijgen tot het product? Deelt de
Staatssecretaris de verwachting dat een verbod op smaakjes en de
invoering van gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten kan
leiden tot een toename in de grensoverschrijdende verkoop van
e-sigaretten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, onderkent de Staatssecretaris
dat een dergelijke ontwikkeling contraproductief is?
De Staatssecretaris stelt dat op grond van de nieuwste inzichten van het
Trimbos-instituut – over onder andere schadelijkheid, aantrekkelijkheid
voor jongeren en het voorzorgsprincipe ten aanzien van e-sigaretten – de
aantrekkelijkheid voor jongeren verder dient te worden beperkt. Om deze
reden stelt de Staatssecretaris dat alle smaakjes van e-sigaretten behalve
tabakssmaken verboden moeten worden. Uit de meest recente (na
publicatie van de factsheet) Trimbos-cijfers blijkt dat het aantal jongeren
dat vorig jaar heeft geëxperimenteerd met een e-sigaret met maar liefst 9
procentpunten is teruggelopen ten opzichte van 2015 (van 34% in 2015
naar 25% in 2019). Ook blijkt van regelmatig gebruik onder jongeren geen
sprake: slechts een op de tien jongeren die de e-sigaret gebruikt doen dit
«bijna elke week of vaker». Onderschrijft de Staatssecretaris de conclusie
dat het e-sigarettengebruik onder jongeren daalt? Zo ja, waarom neemt de
Staatssecretaris dan toch het besluit om smaakjes voor e-sigaretten te
verbieden? In recent onderzoek van het RIVM wordt benadrukt dat andere
smaakjes dan tabak bijdragen aan het volledig overstappen op
e-sigaretten: «The availability of different flavors was the most attractive
characteristic of e-cigarettes. Dual users and exclusive vapers had most
often used tobacco and menthol/mint flavors when they first started
vaping. Compared to dual users, exclusive vapers currently used more
fruit and sweet flavors than dual users.» Deelt de Staatssecretaris de
mening dat een verbod op smaakjes in e-sigaretten (met uitzondering van
tabakssmaak) ertoe kan leiden dat e-sigarettengebruikers zullen terugvallen op de traditionele sigaret? Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt de
Staatssecretaris dit een wenselijke ontwikkeling? In een recent gepubliceerde studie van de Journal of the American Medical Association (JAMA)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

5

«Associations of Flavored e-Cigarette Uptake With Subsequent Smoking
Initiation and Cessation» wordt geconcludeerd dat volwassenen die
begonnen met het dampen van e-sigaretten zonder tabakssmaak, meer
geneigd waren te stoppen met roken dan degenen die e-sigaretten
gebruikten met tabakssmaken. Daarnaast werd geconcludeerd dat het
dampen van e-sigaretten zonder tabakssmaak niet geassocieerd werd met
een toename van het aantal jeugdrokers, maar met een toename van de
kans op stoppen met roken door volwassenen. Is de Staatssecretaris
bekend met deze studie? Zo nee, is hij bereid om de resultaten uit
bovengenoemde studie mee te nemen in zijn overweging alvorens over te
gaan tot een verbod op smaakjes (met uitzondering van tabak) in
e-sigaretten? Zo ja, waarom heeft de Staatssecretaris de resultaten uit
bovengenoemde studie niet meegenomen in zijn beleidsoverwegingen?
Veel gezondheidsexperts, waaronder dr. Gera Nagelhout van het Instituut
voor Onderzoek naar Leefwijzen & Verslaving (IVO Instituut), benadrukken
dat juist (nontabak) smaakjes het makkelijker maken voor rokers die willen
stoppen met roken om de smaak van tabak te «ontwennen» en dat een
verbod op andere smaakjes dan tabak dus een slecht idee is. Deelt de
Staatssecretaris de mening dat het negeren van deze breed gedragen
conclusie ertoe kan leiden dat het traditionele roken in stand wordt
gehouden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is hier geen rekening
mee gehouden in het besluit om een verbod op smaakjes (anders dan
tabak) aan te kondigen? Vreest de Staatssecretaris dat wanneer
e-sigarettengebruikers zelf e-sigarettenvloeistoffen gaan vermengen met
illegale substanties eenzelfde situatie kan ontstaan zoals in de VS, met alle
gezondheidsrisico’s van dien? Zo ja, waarom is de Staatssecretaris dan
voornemens om een verbod op alle smaakjes in e-sigaretten door te
voeren? Zo nee, waarom niet? Hoe zal het wetgevingstraject omtrent het
voorstel tot invoering van een smaakjesverbod eruitzien? Wordt het
voorstel gereguleerd via een AMvB of als een ministeriële regeling?
Wordt het voorstel aangemeld bij de EU op basis van de EU
TRIS-procedure? Zo ja, wanneer? Op welke wijze wordt de Kamer
betrokken bij de besluitvorming?
De Staatssecretaris geeft verder in zijn brief aan dat hij een Europees
geharmoniseerde aanpak prefereert. Hoe ziet hij dit aangezien andere
Europese landen de e-sigaret juist zien als een middel om te stoppen met
roken?
Het is goed dat het roken van kruidenrookproducten nu eindelijk toegevoegd wordt aan de thematafel roken. Deze leden snappen werkelijk waar
niet waarom dit niet eerder is gebeurd. Zij willen weten waarom dit niet
veel eerder gebeurd is.
Het percentage volwassenen dat rookt is al jaren aan het dalen. Het is
echter zo dat er een leeftijdscategorie buiten deze trend valt. Het zijn
vooral jongeren in de leeftijdscategorie 20–24 jaar waarbij er geen sprake
is van een daling. Hoe kan het dat, ondanks alle getroffen maatregelen
vooral gericht op jongeren, deze groep rokers niet daalt?
Preventief gezondheidsbeleid
In het Nationaal Preventieakkoord staat dat de invoering van standaardverpakkingen voor e-sigaretten per 2022 zou worden overwogen. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom hij nu reeds over wil gaan tot het
formeel vastleggen van 1 januari 2022 als inwerkingtredingsdatum voor
gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten?
Welke informatie en/of welke overwegingen hebben de Staatssecretaris
doen besluiten om standaardverpakkingen voor e-sigaretten daadwerkelijk in te voeren en niet langer te overwegen? Uit welke studie blijkt dat
dit bewezen effectief is? Waarom refereert de Staatssecretaris enkel aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

6

Israël waar het gaat om de invoering van gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten? Kan de Staatssecretaris bevestigen dat in geen
enkele EU-lidstaat reeds standaardverpakkingen voor e-sigaretten van
kracht zijn geworden? Zo ja, waarom heeft de Staatssecretaris besloten
voor de Europese troepen uit te lopen?
Minimum Unit Pricing voor alcohol – Verkenning van effectiviteit,
implementatieaspecten en scenario’s voor prijsbeleid in Nederland
De leden van de PVV-fractie willen de verwachte effecten van Minimum
Unit Pricing (MUP) weten voor de gewone Nederlanders die in het
weekend een drankje doen. Deze leden vrezen namelijk dat zij de dupe
zullen worden van de maatregel en (wederom) in hun portemonnee zullen
worden getroffen. Zorgt deze maatregel ervoor dat dit drankje (een biertje,
een wijntje) duurder wordt? En zo ja, hoeveel? De Staatssecretaris geeft
aan dat producten uit het goedkopere segment duurder worden; uit de
bijlage blijkt dat alle biersoorten, ook de merkbieren, al bij een MUP van
0,35 duurder worden. Is een kratje bier met de invoering van MUP nog
betaalbaar voor de gewone hardwerkende Nederlander? Is een kratje bier
met de invoering van zowel de MUP als de beperking van de prijsactie
nog wel betaalbaar voor de gewone hardwerkende Nederlander? Kan er
na invoering van MUP nog wel een aanbieding plaatsvinden op een kratje
bier? Acht de Staatssecretaris de invoering van MUP haalbaar in
Nederland? Aan welke eenheidsprijs denkt de Staatssecretaris? Kan de
Staatssecretaris een overzichtelijke tabel maken met de eenheidsprijs per
land en in euro’s? Is de Staatssecretaris voornemens om de MUP, naast de
maatregel om prijsacties met meer dan 25% korting niet langer toe te
staan, in te voeren? Is de Staatssecretaris voornemens om een accijnsverhoging op alcoholhoudende drank op te leggen?
Rookverbod. Inspectieresultaten 2019
De leden van de PVV-fractie constateren voor het zoveelste jaar op rij dat
het rookverbod wederom niet goed nageleefd wordt in de shishalounges.
Wederom is het maatregelpercentage (40%) het hoogst bij de shishalounges. Wordt de maatregel «three strikes out» nog opgelegd? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoeveel shishalounges hebben reeds drie maatregelen opgelegd gekregen?
Hoelang gaat het nog duren voordat ook het roken van kruidenmengsels
zonder tabak onder het rookverbod gaat vallen? Maakt het nemen van
monsters de inspecties niet onnodig ingewikkeld? Wat zijn de kosten om
vast te stellen welk type product in de waterpijpen gerookt wordt?
Sport en alcohol onlosmakelijk verbonden?
Is de Staatssecretaris van mening dat als de maatschappelijke trend is om
te matigen met het drinken van alcohol, dit niet vanzelf zal doorwerken in
de sportkantine? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris van mening
dat interventies als sociale norm van standaard 0%, emerging norm,
rolmodellen, beleidsmaatregelen en het stellen van disruptieve vragen
nodig zijn?
Is de Staatssecretaris voornemens dit op te nemen in zijn beleid? Waarom
laat de Staatssecretaris het niet over aan de inschatting van de
medewerkers in de sportkantines om mensen te laten matigen? Moet dit
apart worden vastgelegd in normering/regels of kunnen de algemene
regels die gelden voor de horeca niet gewoon worden gevolgd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

7

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de diverse
stukken met betrekking tot leefstijlpreventie. Deze leden hebben hier
enkele vragen en opmerkingen bij.
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat een op de drie rokers
overweegt te stoppen door COVID-19. De Staatssecretaris geeft aan
hierop in te zetten. De leden van de CDA-fractie vragen hoe hij deze kans
wil gaan verzilveren.
Het inperken van het aantal verkooppunten voor tabaksproducten is een
effectieve maatregel. De leden van de CDA-fractie hebben eerder al
aangekaart dat zij in ieder geval in steden een toename van supermarkten
en avondwinkels zien en daarmee op dit gebied een toename van deze
categorie verkooppunten. In juni gaf de Staatssecretaris aan in gesprek te
zijn met supermarkten naar aanleiding van de motie van de leden Kuik en
Dik-Faber.1 Deze leden vragen wat daar uitgekomen is. Welke concrete
stappen wil men zetten, of is er geen wil wat te veranderen tenzij de
politiek hen iets oplegt voor een gelijk speelveld?
De leden van de CDA-fractie willen zo snel mogelijk stappen zetten om het
aantal verkooppunten van tabaksproducten te verminderen. Hoe gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat hier in deze kabinetsperiode nog
stappen worden gezet? Waarom stuurt de Staatssecretaris het onderzoek
over vermindering van het aantal tabaksverkooppunten pas na de zomer
naar de Kamer en niet voor de zomer, zoals eerder aangekondigd?
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief dat hij graag alle smaakjes voor de
e-sigaret wil verbieden, met uitzondering van de tabakssmaak. De leden
van de CDA-fractie vragen wanneer de Kamer dit voorstel kan
verwachten, zodat de Staatssecretaris deze maatregel nog binnen zijn
termijn kan realiseren.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken van het
rookvrij maken van speeltuinen, kinderboerderijen en sportterreinen.
Wordt de doelstelling uit het Nationaal Preventieakkoord dat in 2020 alle
kinderboerderijen en speeltuinen geheel rookvrij zijn gehaald? Deze leden
lezen immers dat eind 2019 nog slechts 41% van de kinderboerderijen en
50% van de speeltuinen geheel rookvrij waren.
Uit onderzoek van Unicef is gebleken dat 70% van de kinderproducten in
supermarkten onverantwoord is.2 De meeste producten bevatten te veel
suikers, energie of zout of te weinig vezels en passen hierdoor niet binnen
de Schijf van Vijf, aldus Unicef. De leden van de CDA-fractie vragen wat
de reactie van de Staatssecretaris is op dit onderzoek. Deze leden vragen
waarom producten gepresenteerd en genoemd mogen worden als
kinderproduct terwijl uit onderzoek blijkt dat het ongezond is. Aan welke
voedingskundige criteria moeten producten nu voldoen om zich te mogen
presenteren als kinderproducten? Is dat de Schijf van Vijf?

1
2

Kamerstuk 35 321, nr. 11
https://www.unicef.nl/nieuws/2020-09-01-70-procent-van-de-kinderproducten-in-supermarktenis-onverantwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

8

De leden van de CDA-fractie vragen wat de resultaten zijn van het gesprek
dat de Staatssecretaris zou hebben met de Reclamecodecommissie over
reclame die gericht is op kinderen. Hoe staat het met de gesprekken over
kindermarketing op sociale media?
In antwoord op schriftelijke vragen van de leden Kuik, Van den Berg en
Von Martels over berichten dat mensen met overgewicht meer risico
lopen bij het coronavirus geeft de Staatssecretaris aan dat de maatregelen
die in het Verenigd Koninkrijk worden genomen geagendeerd zullen
worden voor de volgende bespreking met partners van de tafel Overgewicht.3 De leden van de CDA-fractie vragen wanneer deze bespreking
plaats zal vinden en wanneer de Kamer hierover geïnformeerd zal
worden. Daarnaast meldt de Staatssecretaris dat de supermarktbranche
aangeeft te streven naar een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten, en dat zij maatregelen zoals in het Verenigd Koninkrijk
voorgesteld hierbij kan inzetten om dit doel te bereiken. Genoemde leden
vragen hoe de (tussen)doelen van de supermarkten worden gemonitord.
Wordt er daadwerkelijk een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten waargenomen? Zijn er gesprekken gevoerd met de supermarktbranche om de maatregelen uit het Verenigd Koninkrijk over te nemen?
In dezelfde antwoorden op de schriftelijke vragen van de leden Kuik, Van
den Berg en Von Martels geeft de Staatssecretaris aan dat hij in gesprek is
geweest met een aantal wetenschappers over de relatie tussen leefstijlthema’s (waaronder voeding en beweging) en COVID-19. De Staatssecretaris heeft hen de oproep gedaan mee te denken over korte en lange
termijn acties die zorgen voor het verbeteren van leefstijl in het algemeen.
De leden van de CDA-fractie vragen welke bevindingen en mogelijkheden
hieruit gevolgd zijn.
De Staatssecretaris schrijft dat de campagne over stoppen met roken door
COVID-19 is uitgesteld. In zijn Kamerbrief van 13 juni 2019 (over
voortgang uitvoering Nationaal Preventieakkoord) schrijft de Staatssecretaris dat in deze campagne ook rookvrij opgroeien wordt meegenomen.4
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer deze campagne alsnog gaat
lopen. Wordt hierin nog steeds het tegengaan van roken in auto’s
meegenomen, zoals beloofd door de Staatssecretaris tijdens het plenaire
debat over het preventieakkoord?
GGD GHOR verwijst naar het signalement van het Centrum voor Ethiek en
Gezondheid (CEG) waaruit blijkt dat apps en wearables belangrijk zijn bij
een modern preventiebeleid, maar dat zonder goede inbedding deze de
gezondheidsverschillen kunnen vergroten.5 GGD GHOR pleit er daarom
voor dat er meer geïnvesteerd moet worden in veilige en effectieve
innovatie, en dat dit goed in het publieke stelsel belegd moet worden. De
leden van de CDA-fractie vragen wat de reactie van de Staatssecretaris
hierop is en of hij deze suggesties mee kan nemen voor het (toekomstige)
preventiebeleid.
Alzheimer Nederland pleitte vorig jaar voor een brede Nationale Strategie
Dementie, waarin onder andere een preventieprogramma opgenomen
moet worden om de leefstijl van mensen te verbeteren, met als doel:
uitstel of risicoreductie van dementie.6 Zij constateren nu dat de
bestaande mogelijkheden om de hersengezondheid te verbeteren nog
3

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3828
Kamerstuk 32 793, nr. 391
https://www.ceg.nl/documenten/signalementen/2020/01/30/gezondheidsapps-en-wearables--de-ethiek-van-e-health-deel-1
6
https://www.alzheimer-nederland.nl/nieuws/nationale-strategie-dementie
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

9

onvoldoende worden benut. De leden van de CDA-fractie vragen of de
Staatssecretaris bereid is om een landelijk preventieprogramma op te
zetten gericht op verbetering van de hersengezondheid. Ziet de Staatssecretaris daarnaast mogelijkheden om via landelijke en regionale
campagnes bevordering van de hersengezondheid door middel van
leefstijlpreventie onder de aandacht te brengen? Op welke manieren
stimuleert de Staatssecretaris het gebruik van online tools voor zelfmanagement op het gebied van leefstijlverbetering door risicogroepen voor
dementie?
Toezeggingen en onderzoeksresultaten thema’s preventie en gezonde
leefstijl
Afgelopen zomer heeft de Staatssecretaris het rapport volgend uit een
onderzoek naar de invloed van de sportomgeving op normalisering van
alcoholgebruik met de sportsector besproken. De leden van de
CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven welk vervolg
hieraan wordt gegeven.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
of bij voorlichtingscampagnes over alcohol gericht wordt op ouders,
aangezien dat mogelijk een groter effect heeft dan alleen te richten op de
jongere zelf.
Verslag van een schriftelijk overleg over de integrale aanpak van lachgas
De Staatssecretaris geeft aan dat veel campagnes zijn uitgesteld. Is de
Staatssecretaris het met de leden van de CDA-fractie eens dat de schade
rondom lachgasgebruik verder doorgaat en een campagne richting
jongeren juist nu nodig is? Welke goede redenen ziet de Staatssecretaris
om een campagne over de schadelijke effecten nu wel in te zetten?
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer het voorstel om lachgas op
de opiumlijst te zetten naar de Kamer gestuurd zal worden.
Reactie op verzoek commissie om een reactie op de petitie van het
Diabetes Fonds over «Schrap kortingen op suikerbommen»
Uit het literatuuronderzoek van het RIVM naar de effectiviteit van een
verbod op prijsaanbiedingen op suikerhoudende dranken blijkt dat er
indirecte aanwijzingen zijn dat deze maatregelen kunnen bijdragen aan
het verlagen van de aankoop van suikerhoudende dranken. De Staatssecretaris geeft aan de uitkomsten van dit rapport binnenkort met het
Diabetes Fonds en met de levensmiddelensector te gaan bespreken. De
leden van de CDA-fractie vragen of dit gesprek al heeft plaatsgevonden en
zo ja wat uit dit gesprek is gekomen.
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief van 3 september 2020 dat
levensmiddelenproducenten zelf het aanbod hebben gedaan om de via
frisdranken geconsumeerde suikers terug te dringen.7 Op basis van hun
eigen cijfers liggen ze daarbij voor op schema, zo schrijft de Staatssecretaris. De leden van de CDA-fractie vragen wat de exacte doelstellingen
voor 2019 en 2020 waren. Worden deze doelstellingen ook door een
onafhankelijke partij gecontroleerd?
Klopt het dat dit niet door een onafhankelijk onderzoeksinstituut zoals het
RIVM kan worden nagegaan, omdat zij van de frisdrankproducenten geen
inzicht krijgen in de verkoopcijfers van calorierijke en -arme frisdranken?

7

Kamerstuk 32 793, nr. 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

10

De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is om
naast het verdere onderzoek naar de effecten van kortingsacties in de
supermarkt ook concrete stappen te zetten om deze maatregel in te
voeren.
De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast of de Staatssecretaris
bereid is om gecombineerde leefstijlinterventies voor een bredere groep
Nederlanders beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd tegen
overgewicht, obesitas, prediabetes en diabetes. Klopt het dat het aantal
patiënten dat de GLI via de huisarts ontvangt slechts is toegenomen van
circa 1.400 in 2019 naar 7.000 in 2020? Hoe gaat de Staatssecretaris
zorgen voor een substantiële vergroting van het aantal deelnemers aan
leefstijlondersteuning? Hoe bevordert de Staatssecretaris dat zorgverzekeraars en huisartsen actief meer patiënten leefstijlondersteuning gaan
bieden? Is de Staatssecretaris bereid om te verkennen welke aanvullende
maatregelen effectief kunnen zijn om de inzet van leefstijlpreventie te
bevorderen?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Inleiding
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
onder andere de voortgangsbrief van het Nationaal Preventieakkoord.
Hoewel deze leden de opvattingen van de Staatssecretaris over de
uitvoering van de afspraken zoals vastgelegd in het Nationaal Preventieakkoord begrijpen, hebben zij nog enkele vragen. Vooropgesteld zijn
genoemde leden van mening dat meer inzet op preventie noodzakelijk is
wil men in Nederland iedereen de kans geven op een goede gezondheid
en wil men de zorgkostenstijging remmen.
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Preventie en corona
De leden van de D66-fractie delen de mening van de Staatssecretaris dat
de noodzaak tot inzet op preventie, leefstijl en gezondheidsbevordering
urgenter is dan ooit. Het coronavirus heeft laten zien dat mensen met
leefstijlgerelateerde aandoeningen aanzienlijk meer kans hebben op een
ernstig beloop van COVID-19. Deze leden vinden het begrijpelijk dat de
maatregelen ter bestrijding van het virus de uitvoering van het Nationaal
Preventieakkoord belemmeren, maar toch zien zij dat er tijdens deze
pandemie ook kansen liggen. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de
mening deelt dat het noodzaak is om juist nu vaart te maken met de
uitvoering van het Nationaal Preventieakkoord. Zo ja, hoe gebruikt de
Staatssecretaris deze pandemie om versneld de doelen te bereiken die in
het Nationaal Preventieakkoord staan? Welke extra stappen worden er
vanuit de rijksoverheid ondernomen? Welke elementen van het Britse
voorbeeld in de strijd tegen obesitas neemt de Staatssecretaris over?8
De leden van de D66-fractie constateren dat de maatregelen ter bestrijding
van het coronavirus, zoals thuiswerken en verminderd gebruik van de
horeca, effect hebben op onze leefstijl. Welke onderzoeken worden er nu
gedaan naar de effecten van deze maatregelen op bijvoorbeeld voedingspatroon, roken of alcoholconsumptie? Welke kansen of juist uitdagingen
liggen hier de komende periode en welk effect hebben de maatregelen op
8

Tackling obesity: empowering adults and children to live healthier lives – 27 juli 2020
(https://www.gov.uk/government/publications/tackling-obesity-government-strategy/tacklingobesity-empowering-adults-and-children-to-live-healthier-lives)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

11

de doelen in het Nationaal Preventieakkoord? Hoe anticipeert de Staatssecretaris hierop?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de infrastructuur en de
positie van de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD’en) een niet te
missen rol spelen in preventie en de gezondheidsbevordering van
Nederlanders. Deze leden bemerken dat de GGD’en niet genoemd worden
in de voortgangsbrief van de Staatssecretaris. De GGD’en zijn tijdens deze
pandemie veel tijd kwijt met het opschalen van de testcapaciteit en het
bron- en contactonderzoek. Is dit van invloed op de capaciteit die er is bij
de GGD’en voor gezondheidsbevordering? Zo ja, in welke mate? Is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat de infrastructuur van de
GGD’en gebruikt kan worden om gezondheidsbevordering verder te
stimuleren, zeker als preventie een grotere rol krijgt in ons zorgstelsel? Zo
ja, hebben de GGD’en ook daadwerkelijk een grotere rol gekregen na het
starten van het preventieakkoord en is dit gepaard gegaan met extra
financiële middelen voor de GGD’en?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd om te lezen dat de Staatssecretaris samen met de Minister voor Medische Zorg gesprekken voert met
onder andere (ex-)sporters over het pamflet: «Bewegen is het nieuwe
normaal». Is de Staatssecretaris bereid een aparte voortgangsbrief te
sturen naar de Kamer over het verloop van deze gesprekken en de acties
die hieruit voortkomen?
De leden van de D66-fractie willen daarnaast nog aandacht schenken aan
preventie ten behoeve van de mentale gezondheid, zeker ten tijde van de
coronacrisis. Tijdens het algemeen overleg van 8 juni meldde de
Staatssecretaris dat hij in zijn visiestuk over de geestelijke gezondheidszorg in het najaar terugkomt op het onderwerp «preventie in de
ggz».9 Neemt de Staatssecretaris in zijn visiestuk de recente signalen mee
dat jongeren tijdens deze coronacrisis steeds somberder worden en dat
juist daarom het mentaal weerbaar maken van Nederlanders van belang
is?
Deelakkoord roken
De leden van de D66-fractie zijn verheugd met het enthousiasme waarmee
trajecten binnen het Nationaal Preventieakkoord gestart zijn. Deze leden
constateren wel dat er binnen de deelakkoorden nog veel stappen nodig
zijn, te starten met het deelakkoord roken. Kan de Staatssecretaris
toelichten wat de belangrijkste redenen zijn voor ziekenhuizen om niet
sneller rookvrij te worden dan de ambitie van 2025?
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van de doelen ter
realisatie van een rookvrije generatie in 2040. De Staatssecretaris gaf in
zijn brief aan dat er gesprekken zijn gevoerd met supermarkten en
tankstations over de mogelijkheden ter reductie van het aantal verkooppunten. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de voortgang van deze
gesprekken – samen met het onderzoek naar de vermindering van
verkooppunten – met de Kamer wil delen. Klopt het dat bij het verbod op
de verkoop op mentholsigaretten er een mogelijkheid is dit te omzeilen
door menthol-cigarillo’s te verkopen? Vindt de Staatssecretaris het
wenselijk om deze producten ook te verbieden omdat deze vergelijkbaar
zijn met de mentholsigaretten? En zo ja, op welke termijn?

9

Kamerstukken 25 424, 29 325 en 32 793, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

12

De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat er in televisieseries van
Netflix nog wel sprake is van product placement van tabaksmerken
ondanks dat er volgens de (Europese) wet een reclameverbod geldt voor
tabaksproducten. Zo is in de Deense televisieserie «Rita» geregeld het
sigarettenmerk Marlboro zichtbaar. Hoe is het mogelijk dat zulke reclameuitingen nog wel worden gedaan? Houdt het Commissariaat voor de
Media toezicht bij streamingsdiensten zoals Netflix? Zo ja, wordt er dan
ook toezicht gehouden op het duidelijk vermelden van productplaatsing
bij aanvang van een programma? Welke additionele maatregelen kan de
Staatssecretaris nemen om deze reclame-uitingen aan te pakken?
Deelakkoord overgewicht
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat een gezonde kantine op
school, op het werk en bij de sportvereniging aanzienlijk kan bijdragen
omdat mensen een aanzienlijk deel van hun tijd hier doorbrengen. Deze
leden merken op dat de transformatie naar gezonde kantines achterloopt
op de gestelde ambities. Wat is de voornaamste reden voor cateraars om
minder snel op te schalen naar een gezond aanbod in de kantine? Wat
doet de Staatssecretaris om deze cateraars te wijzen op het feit dat een
gezond aanbod financieel net zoveel opbrengt als een ongezond
aanbod?10 Is inmiddels bekend hoeveel ziekenhuizen in 2018 en 2019 een
gezond voedingsaanbod hadden?
De leden van de D66-fractie lezen in de evaluatie van het Schoolfruit- en
groenteprogramma 2019–2020 dat 99% van de scholen deelname als
positief ervaart.11 Deze leden lezen dat deelname ervoor kan zorgen dat
het programma gezond eten stimuleert. Genoemde leden constateren wel
dat afgelopen jaar ongeveer 180 scholen zijn uitgeloot voor deelname.
Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om de scholen die uitloten
voor het schooljaar 2020–2021 tegemoet te komen? Kinderen van ouders
met een lage sociaaleconomische status eten over het algemeen minder
groente en fruit. In hoeverre slaagt het programma erin om juist die
kinderen te benaderen?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd in de voortgangsbrief te lezen
dat het Raamplan artsenopleiding 2020 meer aandacht schenkt aan de rol
van leefstijl en preventie op gezondheid, kwaliteit van leven en het
voorkomen van onnodige zorg. Kan de Staatssecretaris daarnaast in een
overzicht weergeven of leefstijl – inclusief voeding – onderdeel is van de
competenties die nodig zijn om af te studeren in de opleidingen fysiotherapie, hbo-verpleegkunde, mbo-verpleegkunde, mbo-sport en bewegen en
hbo-sportkunde? De Staatssecretaris geeft – in zijn brief over preventie in
het zorgstelsel12 – aan kansen te zien in de aanstelling van praktijkondersteuners huisarts (POH’ers) in de opleiding tot lifestylecoach. POH’ers
hebben een breed netwerk en kunnen als gecombineerde
leefstijlinterventie-aanbieders zeer effectief zijn. Wat zijn de mogelijkheden
voor studenten aan de opleidingen mbo-sport en bewegen en
hbo-sportkunde om af te studeren als leefstijlcoach? Deze leden constateren namelijk dat het potentieel van de GLI – met 3,5 miljoen Nederlanders – nog altijd het huidige aanbod – van 7.000 trajecten – overstijgt.

10

De Gezonde Kantine – Voedingscentrum – Gezond geld verdienen https://
kantine.voedingscentrum.nl/nl/inspiratie-/gezond-geld-verdienen.aspx
11
Resultaten evaluatie van Schoolfruit- en groenteprogramma 2019–2020 – Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (https://www.euschoolfruit.nl/nl/schoolfruit/show/Resultatenevaluatie-EU-Schoolfruit-2019–2020.htm)
12
Kamerstuk 32 793, nr. 486

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

13

De leden van de D66-fractie zijn het met de Staatssecretaris eens dat
kinderen in bepaalde mate nog steeds in aanraking komen met reclame
van, volgens de Schijf van Vijf, ongezonde voedingsmiddelen. Sociale
media spelen hier een aanzienlijke rol in omdat de reclamecode door
sociale media kan worden omzeild. Wanneer is het aangekondigde
verdiepend onderzoek hierover klaar? Met welke partijen is de Staatssecretaris hierover in gesprek en wanneer verwacht de Staatssecretaris met
concrete maatregelen te komen?
De leden van de D66-fractie zien dat er belangrijke stappen worden gezet
in productinformatie, zoals de Nutri-Score, en productverbetering. Deze
leden vragen de Staatssecretaris wanneer hij een eerste conclusie kan
geven van de internetconsultatie betreffende productverbetering naar
aanleiding van de motie van de leden Dik-Faber en Diertens.13 Deze leden
merken wel op dat aanbiedingen en de verleiding in de supermarkten nog
een groot punt van aandacht zijn. Wat is de reactie van de Staatssecretaris
op het onderzoek van Unicef «De verleiding naar (on)gezond» waarin
onder andere wordt gesteld dat bij een kwart van de producten in de
supermarkten kindermarketing wordt gebruikt?14 Is dit rapport aanleiding
voor de Staatssecretaris om de doelen in het preventieakkoord bij te
stellen of gerichtere maatregelen te nemen? Heeft de Staatssecretaris dit
rapport besproken met de supermarkten en wordt daarbij ook gekeken
naar de rol van volwassenen omdat nog altijd 80% van de aanbiedingen
in supermarkten gericht zijn op ongezonde voeding?
De leden van de D66-fractie zijn het eens met de stelling van de Staatssecretaris – in zijn brief van 3 september 202015 – dat een verhoging van de
verbruiksbelasting op frisdrank onderdeel kan zijn van een integrale
aanpak om het aantal gevallen van overgewicht te verminderen, dat er in
het Verenigd Koninkrijk een mogelijk substitutie-effect naar gezondere
alternatieven zichtbaar is en dat in datzelfde land duidelijk sprake is van
suikerreductie ten gevolge van de belastingmaatregel. Kan de Staatssecretaris nader uitleggen waarom hij de afspraken in het Nationaal
Preventieakkoord wil laten prevaleren boven het invoeren van de
belastingmaatregel zoals die van toepassing is in het Verenigd Koninkrijk?
Het rapport van het RIVM stelt dat in de aanloopfase naar de invoering
van de suikertaks, die twee jaar duurde, fabrikanten het totaal aantal
toegevoegde suikers in de suikerhoudende dranken hebben verminderd
met gemiddeld 28,2%-34%.16 Verwacht de Staatssecretaris dat de
afspraken die zijn gemaakt met de frisdrankindustrie (FWS) – 30% reductie
in 2025 – sneller of minder snel zullen leiden tot een suikerreductie in
frisdranken dan het invoeren van een belastingmaatregel? Waar is deze
verwachting op gebaseerd? Kan de Staatssecretaris reflecteren op het
artikel van Follow the Money waarin wordt gesteld dat de lobby van het
Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) de reden was in 2018 om
een verhoogde verbruiksbelasting op frisdrank niet in het Nationaal
Preventieakkoord op te nemen?17

13

Kamerstuk 32 793, nr. 417
Unicef september 2020 «De verleiding naar (on)gezond» (https://www.unicef.nl/files/
UNI_Onderzoeksrapport_Deverleidingnaarongezond.pdf)
15
Kamerstuk 32 793, nr. 492
16
Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 492
17
FTM, 9 juli 2020 – De mysterieuze verdwijning van de suikertaks uit het preventieakkoord –
(https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord)
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

14

Evaluatie en vervolg van Actieplan Etikettering van Levensmiddelen 2016
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat sjoemelbrood en
lokingrediënten misleidend zijn voor de consument en hebben hier de
afgelopen jaren meermaals aandacht voor gevraagd. Het is immers
belangrijk dat een consument kan zien wat een gezonde keuze is, zonder
dat deze wordt misleid door een verpakking. Deze leden veronderstellen
dat het tijd is dat met wetgeving duidelijkheid gegeven wordt aan
consumenten, zodat heldere en eerlijke etikettering de norm wordt.
Genoemde leden hebben nogmaals met interesse kennisgenomen van de
brief van 18 december 2019. In deze brief lezen de leden van de
D66-fractie dat in de afgelopen jaren de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) binnen enkele projecten misleidende etikettering
heeft aangepakt. Kunnen de Minister en de Staatssecretaris bevestigen
dat het tegengaan van misleiding op etiketten voldoende aandacht krijgt,
om op structurele en korte termijn verbeteringen voor consumenten te
realiseren? Deze leden lezen bovendien dat wordt onderzocht hoe het
gebruik van zogenoemde «lok-ingrediënten» kan worden tegengegaan.
Kan de Minister aangeven wat de status is van dit onderzoek en eventuele
daaruit volgende acties? Hoe staat het met het onderzoek naar misleidende termen en afbeeldingen op de voorkant van verpakkingen? Wat is
de status van de gerichte projecten met betrekking tot (misleidende)
etikettering en voedings- en gezondheidsclaims?
Toezeggingen en onderzoeksresultaten thema’s preventie en gezonde
leefstijl
De leden van de D66-fractie hebben enkele vragen over de preventie van
gehoorschade. Op dit moment vinden er nagenoeg geen grote evenementen plaats en zijn discotheken gesloten. Hiermee lijkt het thema van
preventie van gehoorschade wellicht minder actueel, maar toch een
enkele vraag. Het is spijtig dat de rapportage van VeiligheidNL meldt dat
het niet mogelijk was om de voortgang in 2019 op het gebied van
overschrijding van maximumgeluidsnormen te beoordelen. Toch vragen
deze leden of de Staatssecretaris reeds resultaten heeft van het onderzoek
dat zich richt op de vraag hoe wetgeving op het gebied van maximumgeluidsnormen er in Nederland uit zou kunnen zien. Zo ja, kan de Staatssecretaris de resultaten de Kamer doen toekomen? Zo nee, wanneer exact
verwacht de Staatssecretaris deze resultaten?
Stand van zaken Preventie in het zorgstelsel en de gecombineerde leefstijl
interventie bij overgewicht
De leden van de D66-fractie vinden het positief dat de Staatssecretaris in
zijn brief van 7 juli 2020 stelt dat het aantal GLI-deelnemers – ondanks het
coronavirus – sterk gestegen is.18 Tijdens het algemeen overleg over
leefstijlpreventie van 12 december 2019 hebben deze leden aandacht
gevraagd voor de capaciteit van en doorverwijzingen naar de GLI.19 Het
coronavirus heeft echter een grote impact op de leefstijl van mensen. Wat
zijn de verwachtingen van de Staatssecretaris ten aanzien van het aantal
GLI-deelnemers na corona, en kunnen aanbieders voldoen aan deze
mogelijke toename in vraag? Wat gaat de Staatssecretaris additioneel
doen om wachttijden tegen te gaan?

18
19

Kamerstuk 32 793, nr. 486
Kamerstuk 32 793, nr. 474

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

15

Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
Voortgangsrapportage Nationaal Preventieakkoord 2019 en de begeleidende brief van de Staatssecretaris. In de brief schrijft de Staatssecretaris
dat, zelfs als de maatregelen in het Nationaal Preventieakkoord allemaal
uitgevoerd worden, de in het akkoord vastgestelde ambities waarschijnlijk
niet gehaald gaan worden. Het gegeven dat de Staatssecretaris dit
concludeert, slechts één jaar nadat het Nationaal Preventieakkoord is
getekend en 20 jaar voor de deadline van de beoogde ambities, maakt
evident dat de in het akkoord overeengekomen maatregelen tekortschieten.
Tekortkomingen in het Nationaal Preventieakkoord door lobby invloeden
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de tekortkomingen in het Nationaal Preventieakkoord het resultaat zijn van de
belangenbehartiging van onder andere de levensmiddelenindustrie en
vertegenwoordigers van het grote bedrijfsleven. Genoemde leden wijzen
op de journalistieke publicaties van Follow the Money waaruit blijkt dat de
wetenschappelijk bewezen effectieve maatregel van een suikertaks op
frisdrank uit het Nationaal Preventieakkoord is gehouden vanwege de
lobby van het grote bedrijfsleven.20 Deze leden maken zich zorgen over de
aanhoudende invloed van de (groot)industrie op implementatie van het
Nationaal Preventieakkoord en eventuele aanvullende maatregelen. Hoe
kijkt de Staatssecretaris zelf terug op de onderhandeling van het Nationaal
Preventieakkoord en de rol van de levensmiddelenindustrie, de
tabakslobby, horeca, VNO-NCW, MKB-Nederland en de supermarktbranche? Deelt de Staatssecretaris de opvatting van de leden van de
GroenLinks-fractie dat het feit dat de ambities in het Nationaal Preventieakkoord waarschijnlijk niet gehaald gaan worden in 2040 grotendeels
veroorzaakt is door lobby inspanningen van voornoemde industrieën en
organisaties? In zijn brief geeft de Staatssecretaris aan de komende
maanden het RIVM en experts te laten onderzoeken welke nu onderbelichte maatregelen genomen kunnen worden ter bijdrage aan de ambities
van het Nationaal Preventieakkoord. Genoemde leden delen de opvatting
van de Staatssecretaris dat aanvullende maatregelen hard nodig zijn voor
het bereiken van de ambities. Zou de Staatssecretaris al een toelichting
kunnen geven of de maatregelen die overwogen zullen worden alleen
maatregelen zijn die binnen de kaders van het Nationaal Preventieakkoord
passen, of dat dit ook maatregelen zullen zijn die meer slagkracht hebben
dan de maatregelen die reeds voorzien zijn in het Nationaal Preventieakkoord? Verder vragen deze leden of de Staatssecretaris meer kan
toelichten over het soort maatregelen dat overwogen zal worden.
Invloed van COVID-19
De Staatssecretaris geeft te kennen dat door COVID-19 verschillende
acties uit het Nationaal Preventieakkoord en de ondertekening van
sommige lokale en regionale preventieakkoorden zijn uitgesteld. Daarbij
erkent de Staatssecretaris het gevaar dat het Nationaal Preventieakkoord
naar de achtergrond verdwijnt. Kan de Staatssecretaris inzicht geven in
wanneer uitgestelde acties gestart zullen worden?

20

https://www.ftm.nl/tag/nationaal-preventieakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

16

Deelakkoord roken
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met genoegen vernomen dat
de Staatssecretaris maatregelen heeft genomen om het roken van tabak te
ontmoedigen. Echter, recentelijk heeft Follow the Money aangetoond dat
hoewel de tabakslobby officieel was uitgesloten van de onderhandelingen
van het Nationaal Preventieakkoord, deze via VNO-NCW, MKB-Nederland,
het Centraal Bureau Levensmiddelen en de VVD wel degelijk invloed heeft
uitgeoefend en een aantal belangrijke maatregelen in dit deelakkoord
heeft verzwakt of vertraagd.21 Erkent de Staatssecretaris dat de
tabakslobby invloed heeft gehad op de onderhandelingen van het
Nationaal Preventieakkoord? Kan de Staatssecretaris toelichten wat deze
invloed is geweest? Genoemde leden willen ten sterkste benadrukken dat
de verdere implementatie van de maatregelen in dit deelakkoord, alsmede
de opstelling van eventuele aanvullende maatregelen, op elke manier
gevrijwaard moeten zijn van de invloed van de tabakslobby. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe hij deze vrijwaring gaat bewerkstelligen?
Verder zetten genoemde leden vraagtekens bij het voornemen van de
Staatssecretaris om het verder verhogen van accijnzen op tabakssigaretten uit te stellen. Zo stelt de Staatssecretaris te wachten met verdere
ophoging van de accijnzen op tabakssigaretten tot de evaluatie in maart
2021 opgeleverd is. Dit terwijl de Staatssecretaris ook stelt dat het
verhogen van tabaksaccijnzen effectief is in het tegengaan van tabaksverslaving. Waarom besluit de Staatssecretaris de evaluatie af te wachten
alvorens verdere tabaksaccijnzen door te voeren? Ook stelt de Staatssecretaris het logisch te vinden verbruiksbelasting te gaan heffen op
vloeistoffen voor e-sigaretten, maar de beslissing over de daadwerkelijke
invoering hiervan wel over te laten aan het volgende kabinet. Als de
Staatssecretaris dit een logische stap vindt wat weerhoudt hem er dan
van om deze verbruiksbelasting tijdens zijn ambtsperiode in te voeren?
Tot slot vragen deze leden in hoeverre gebruikers van e-sigaretten deze
gebruiken ter vervanging van de reguliere tabakssigaret.
Deelakkoord overgewicht
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bezorgdheid geconstateerd dat de maatregelen in dit deelakkoord niet sterk genoeg zijn en dat
te veel wordt overgelaten aan de levensmiddelenindustrie en de supermarktbranche. Zo is de ambitie om voor 2025 het aantal calorieën in
frisdrank met 30% verminderd te hebben afhankelijk van de «goodwill»
van de frisdrankproducenten zelf, en wordt er zelfs voor de monitoring
van deze maatregel volledig vertrouwd op cijfers van de Nederlandse
vereniging voor Frisdranken, Waters en Sappen (FWS). Hoewel de FWS
stelt het doel van de caloriereductie van 25% al in 2019 behaald te
hebben, is onduidelijk hoe dit berekend is. Kan de Staatssecretaris inzicht
verschaffen hoe de claim van FWS dat de caloriereductie in frisdranken al
in 2019 met 25% gedaald was tot stand is gekomen? Acht de Staatssecretaris deze bewering betrouwbaar? Heeft de Staatssecretaris vertrouwen in
de inspanningen van de frisdrankindustrie om zichzelf te reguleren en te
monitoren, opdat er in 2025 een caloriereductie van 30% heeft plaatsgevonden? Deelt de Staatssecretaris de opvatting van deze leden dat het
onwenselijk is dat een significant deel van de maatregelen in het
Nationaal Preventieakkoord door de industrieën zelf gereguleerd en
gemonitord wordt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen is de
Staatssecretaris van plan te nemen om ervoor te zorgen dat alle maatregelen in het Nationaal Preventieakkoord uitgevoerd en op een objectieve
manier, vrij van lobby-belangen, geëvalueerd zullen worden? Genoemde
leden willen verder het belang van de invoering van een suikertaks op
21

ttps://www.ftm.nl/artikelen/vvd-en-tabakssector-remmen-rookakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

17

frisdranken voor het tegengaan van overgewicht benadrukken. De leden
van de GroenLinks-fractie hebben met ongenoegen kennisgenomen van
een recente publicatiereeks van Follow the Money, waarin wordt
aangetoond hoe de frisdrankindustrie en de voedingsmiddelenindustrie
de suikertaks uit het Nationaal Preventieakkoord gehouden hebben.22 Zo
toont Follow the Money aan dat het Centraal Bureau Levensmiddelen de
Staatssecretaris het volgende heeft laten weten: «Belastingmaatregelen
en andere wettelijke interventies in het Akkoord of erna, kunnen een
ontbindende werking hebben voor Akkoordpartijen».23 Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre dergelijke industriële belangen invloed
hebben gehad op de afwezigheid van de suikertaks in het Nationaal
Preventieakkoord? Deelt de Staatssecretaris de opvatting van deze leden
dat de suikertaks significant kan bijdragen aan het behalen van de
ambities van het Deelakkoord overgewicht? Zo ja, ziet de Staatssecretaris
mogelijkheden de suikertaks alsnog in te voeren? Zo nee, waarom deelt
de Staatssecretaris deze opvatting niet? Naast het onderzoeken van de
suikertaks, schrijft de Staatssecretaris ook het idee te onderzoeken van
een verbod op aanbiedingen voor suikerhoudende producten en dit idee
met de levensmiddelensector te gaan bespreken. Zou de Staatssecretaris
kunnen toelichten hoe de concrete uitvoering van het verbod op suikerhoudende producten eruit kan gaan zien? Is de Staatssecretaris bereid
deze maatregel te implementeren? De Staatssecretaris geeft te kennen
stappen te verkennen om reclame gericht op kinderen over ongezonde
producten te beperken. Genoemde leden vinden dit een belangrijk
onderwerp. Een recent Unicef-rapport onderzocht 800 kinderproducten in
Nederlandse supermarkten, en concludeerde dat slechts 25% hiervan
voldoet aan de Schijf van Vijf.24 In de categorie kinderdranken voldoet
slechts 7,5% aan de Schijf van Vijf. Zou de Staatssecretaris kunnen
toelichten welke extra stappen er verkend worden om reclame gericht op
kinderen over ongezonde producten te verminderen en reclame gericht op
gezonde producten te vergroten? Met welke partijen is de Staatssecretaris
hierover in gesprek? Hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat de supermarktbranchelobby en de levensmiddelenindustrie effectieve maatregelen
op dit gebied niet zullen tegenhouden?
Deelakkoord problematisch alcoholgebruik
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met genoegen waargenomen
dat er verschillende acties zijn uitgevoerd om het bewustzijn omtrent
alcoholgebruik te vergroten. Daarbij willen deze leden benadrukken dat
ook de inzet van meer jeugdartsen, bijvoorbeeld op scholen, om jongeren
bewust te maken van de gevaren van problematisch alcoholgebruik
uitkomst kunnen bieden. Is de Staatssecretaris bereid te onderzoeken hoe
deze maatregel geïmplementeerd zou kunnen worden?
Leefstijlinterventies ernstige ziekten
Leefstijlinterventies kunnen ernstige ziekten remmen of zelfs genezen. Zo
is het bijvoorbeeld bekend uit een studie van het Leids Universitair
Medisch Centrum, TNO en VGZ dat regelmatig bewegen en gezond eten
mogelijk 1,1 miljoen mensen in Nederland kan genezen van diabetes type
2.25 De leden van de GroenLinks-fractie vinden daarom dat dergelijke
leefstijlinterventies toegepast moeten worden. Staat de Staatssecretaris

22

https://www.ftm.nl/tag/nationaal-preventieakkoord
https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord
https://www.unicef.nl/de-verleiding-naar-on-gezond
25
https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/nieuws/met-gezond-eten-en-bewegen-diabetestype-2-genezen
23
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

18

ervoor open dergelijke leefstijlinterventies verder te verkennen en daar
waar relevant te implementeren?
Verlaging leeftijd bevolkingsonderzoek darmkanker
Bevolkingsonderzoek naar ernstige ziekten vormt een belangrijk
onderdeel van preventief gezondheidsbeleid. De leden van de GroenLinksfractie hebben met interesse kennisgenomen van de petitie van Actiegroep «Red 1.000 levens» met betrekking tot de verlaging van de leeftijd
van bevolkingsonderzoek naar darmkanker, welke op 8 september 2020 is
aangeboden aan de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.26 De petitie pleit ervoor om de leeftijd waarop bevolkingsonderzoek
gedaan wordt naar darmkanker te verlagen van 55 naar 50 jaar, waarmee
meer gevallen van darmkanker tijdig gediagnosticeerd kunnen worden en
jaarlijks honderden levens gered kunnen worden. Gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek stellen Europese richtlijnen dat het medisch aan te
raden is om vanaf 50 jaar de bevolking te testen op darmonderzoek.27
Deze leden vragen waarom Nederland hiervan afwijkt. In een antwoord op
een Kamervraag van het lid Hermans naar dit onderwerp heeft de
Staatssecretaris aangegeven bij de integrale evaluatie naar darmkankeronderzoek in 2021 te kijken naar het verlagen van de leeftijdsgrens.28 De
Staatssecretaris heeft daarbij aangegeven te willen kijken of de voordelen
«van geredde levens ook opwegen tegen de nadelen van overbodig
vervolgonderzoek en behandeling». Aangezien er al overtuigend
wetenschappelijk onderzoek is dat 50 jaar een medisch verstandige
leeftijd is om te starten met testen op darmkanker, vragen deze leden of
de Staatssecretaris kan toelichten waarom er gewacht moet worden op de
integrale evaluatie naar darmkankeronderzoek voordat de leeftijdsverlaging ingevoerd kan worden. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden deze
maatregel nog tijdens de huidige kabinetsperiode te implementeren?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de verschillende stukken behorende bij het schriftelijk overleg. Deze leden
hebben naar aanleiding hiervan de onderstaande opmerkingen en vragen.
Voortgangsrapportage Nationaal Preventieakkoord 2019
Het Nationaal Preventieakkoord is inmiddels twee jaar oud. Het is goed
om te zien dat op de drie thema’s (problematisch alcoholgebruik, roken en
overgewicht) inmiddels verschillende acties lopen, in voorbereiding zijn of
zelfs al zijn afgerond. Aangegeven wordt dat het niet voor alle doelstellingen en afspraken bekend is wanneer deze uitgevoerd worden, door wie
en wat de opbrengst moet zijn. De leden van de SP-fractie vinden het
belangrijk dat doelstellingen en afspraken zo SMART mogelijk geformuleerd worden. Is het de bedoeling om dit alsnog op te pakken?
Verschillende activiteiten uit het Nationaal Preventieakkoord hebben door
de coronacrisis vertraging opgelopen. Graag krijgen de leden van de
SP-fractie hier een overzicht van. Daarnaast vragen genoemde leden of de
coronacrisis nog tot nieuwe of bijgestuurde activiteiten of doelen uit het
Nationaal Preventieakkoord heeft geleid. Dit met name aangezien
onderliggende klachten, die mede samen kunnen hangen met de in het
preventieakkoord benoemde thema’s, mogelijk invloed hebben gehad op
de (ernst van de) besmettingen.
26

https://www.red1000levens.nl/
https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/e1ef52d8-8786-4ac4–9f91–4da2261ee535
28
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1563
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

19

Bepaalde acties binnen alle drie de thema’s van het Nationaal Preventieakkoord zijn/waren specifiek gericht op mensen met een lagere sociaaleconomische status. Graag ontvangen de leden van de SP-fractie een
specifieke toelichting op de voortgang van realisatie van de doelstellingen
binnen deze specifieke doelgroep.
Als men iets van de coronacrisis heeft geleerd is het wel het belang van
een goede GGD. De jarenlange bezuinigingen op de GGD hebben duidelijk
hun tol geëist. De leden van de SP-fractie vragen om een nadere
beschrijving van de plannen rondom de toekomst van de GGD’en.
Roken
Nog altijd sterven in Nederland ieder jaar meer dan 20.000 mensen aan de
gevolgen van (mee)roken, waarvan het bij 10.000 mensen om longkanker
gaat. Tegelijkertijd starten er iedere dag 75 kinderen met roken. Als zij
blijven roken, is de kans meer dan 50% dat zij aan de gevolgen daarvan
zullen komen te overlijden. Het Nationaal Preventieakkoord heeft als
ambitie een rookvrije generatie in 2040 te bereiken. De leden van de
SP-fractie steunen de doelstelling om te komen tot een rookvrije generatie
dan ook volledig.
De leden van de SP-fractie lezen dat 21,7% van de volwassenen rookt, dat
8% van de jongeren de afgelopen maand rookte en 7,4% van de zwangere
vrouwen op enig moment tijdens de zwangerschap rookte. Een daling
voor alle drie de doelgroepen. Tegelijkertijd lezen deze leden dat het
aantal jongvolwassen rokers de afgelopen vijf jaar niet gedaald is en dat
31 procent van de groep 20- tot 24-jarigen rookt. Dit terwijl het totaal
aantal volwassen rokers wel daalde van 26 naar 22 procent.29 Waarom
blijft de groep rokers in deze leeftijdscategorie onverminderd groot, zo
vragen de leden van de SP-fractie. En hoe kan extra ingezet worden op het
verlagen van dit percentage bij deze doelgroep?
Met betrekking tot een aantal doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord hebben de leden van de SP-fractie nog wel hun twijfels of deze
gerealiseerd worden als op deze weg doorgegaan wordt. Zo is het aantal
rookvrije terreinen van kinderboerderijen in 2019 41% terwijl dit in 2020
100% moet zijn; is het aantal rookvrije speeltuinen in 2019 50% terwijl dat
in 2020 100% moet zijn, en is het aantal rookvrije kinderopvanglocaties in
2019 75% terwijl dat in 2020 100% moet zijn. Genoemde leden begrijpen
dat pas in een volgende voortgangsrapportage geconcludeerd kan
worden of de doelstellingen gerealiseerd zijn. Wel vragen deze leden of er
het voornemen is om wettelijke maatregelen te nemen indien de
doelstellingen niet volgens plan worden gerealiseerd. Wat is in dat kader
de reactie op het bericht dat een kwart van de gemeenten niets doet met
een rookvrije omgeving voor kinderen?30 Aangegeven wordt in het artikel
dat slechts één op de vijf gemeenten structureel uren en geld beschikbaar
heeft voor de uitvoering van plannen om een rookvrije omgeving te
maken. Wordt dit aantal herkend? En zo ja, is er het voornemen om dit
percentage flink te verhogen? De leden van de SP-fractie vragen of er
bereidheid bestaat om hiervoor extra budget beschikbaar te stellen.
De leden van de SP-fractie vinden het zeer positief dat stoppen-metrokenzorg sinds begin 2020 onder de verzekerde zorg valt. Aangegeven
wordt dat het nog niet duidelijk is hoeveel mensen hier sinds begin 2020
29

https://www.parool.nl/nederland/jongvolwassen-rokers-stoppen-zou-bij-het-eerste-drankje-almisgaan~baee8e9c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
30
https://www.ad.nl/binnenland/kwart-gemeenten-doet-niets-met-rookvrije-omgeving-voorkinderen~a7d2ae30/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

20

daadwerkelijk gebruik van hebben gemaakt. Wanneer zal dit wel bekend
zijn? Daarnaast vragen genoemde leden naar het aanbod van een
dergelijke ondersteuning. Is er voldoende kwalitatief goede ondersteuning
beschikbaar om te voldoen aan de behoefte? De leden van de SP-fractie
lezen dat ook niet in het kwaliteitsregister geregistreerde behandelaars
een vergoeding krijgen voor het voeren van motiverende gesprekken, het
geven van stopadvies of doorverwijzing. In hoeverre wordt dit wenselijk
geacht, zo vragen deze leden. Is er zicht op de kwaliteit van de door hen
geboden zorg en ondersteuning? Een daling van het aantal in het
kwaliteitsregister opgenomen zorgverleners klinkt voor de leden van de
SP-fractie als een onwenselijke ontwikkeling. Graag ontvangen zij dan ook
een reactie op deze ontwikkeling.
Aangezien roken zeer schadelijk en zelfs dodelijk is, lijkt het de leden van
de SP-fractie niet meer dan logisch dat er vol ingezet wordt op een
rookvrije zorg. Het verbaast deze leden dan ook dat in de voortgangsrapportage aangegeven wordt dat vertegenwoordigers van alle zorgaanbieders zich (op 31 mei 2019) niet volgens planning hebben uitgesproken
op dit thema. Kan aangegeven worden waarom dit niet is gebeurd en wat
de ontwikkelingen op dit thema sindsdien zijn? Sommige doelstellingen,
zoals de rookvrije ggz-instellingen of bedrijfsartsen die roken meenemen
in hun contacten, behoeven nog een flinke inzet de komende jaren. Bij
welke ontwikkeling zal besloten worden dat extra inzet nodig is?
Als het gaat om rookvrije bedrijven is het de doelstelling dat tenminste 10
van de top 100 grootste bedrijven in Nederland in 2020 op weg is naar een
rookvrije generatie. Een streven dat in eerste instantie goed klinkt, maar
aangezien al bij de start van het akkoord dit aantal gehaald was kan men
zich afvragen hoe positief dit is of dat er wellicht sprake is van gebrek aan
ambitie. Wat zijn de vervolgdoelen op dit onderwerp?
De leden van de SP-fractie vinden het een zeer positieve ontwikkeling dat
inmiddels 16 van de 20 grootste institutionele beleggers in Nederland
gestopt zijn met investeren in de tabaksindustrie. Genoemde leden hopen
dan ook van harte dat dit er op korte termijn 20 van de 20 zijn. Per
wanneer wordt dit gerealiseerd?
De leden van de SP-fractie vragen ook om een reactie op het artikel «VVD
en tabakssector remmen rookakkoord».31 Klopt het dat de tabakslobby
invloed had op de inhoud van het rookakkoord? Klopt het vervolgens dat
door deze lobby de beoogde prijsverhoging van een pakje sigaretten
gestaakt werd en/of dat «gemakswinkels» hun sigaretten niet langer uit
het zicht moeten hebben? Indien dit correct is, wat zijn de gevolgen
hiervan voor het (kunnen) behalen van de geformuleerde doelstellingen in
het Nationaal Preventieakkoord? Klopt het verder dat de evaluatie van de
tabaksaccijnsverhoging van april 2020 op het laatste moment in het
preventieakkoord is beland door toedoen van de tabakslobby? Is het niet
zo dat uit internationaal onderzoek echter al lang bekend is dat accijnsverhoging een van de meest effectieve middelen is om roken te ontmoedigen? Wat is dan ook precies de reden dat dit onderzoek in het preventieakkoord is opgenomen en de resultaten worden afgewacht? Hoe kijkt de
Staatssecretaris hier tegenaan? Daarnaast vragen deze leden of het klopt
dat brancheorganisaties als VNO-NCW, MKB-Nederland, en supermarktbelangenbehartiger CBL herhaaldelijk aanklopten bij diverse ministeries
en deze voorzagen van een zogenoemd «brievenbombardement». Klopt
het daarbij dat dit vaker gebeurde in reactie op vertrouwelijke conceptversies van het akkoord, die zij officieel niet in handen hadden? Graag
ontvangen deze leden een uitgebreide reactie. Als er ook maar iets waar is
31

https://www.ftm.nl/artikelen/vvd-en-tabakssector-remmen-rookakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

21

van het bovenstaande, hoe verhoudt dat zich dan met de internationale
afspraken uit de Framework Convention on Tobacco Control (FCTC), zo
vragen de leden van de SP-fractie.Het lid Van Gerven heeft in januari
Kamervragen gesteld over menthol-inlegkaarten, waarmee het verbod op
menthol in sigaretten en shag kan worden omzeild.32 In de beantwoording
van deze schriftelijke vragen werd aangegeven dat het voornemen was
een inventarisatie uit te laten voeren naar de aard en omvang van
dergelijke accessoires die de aantrekkelijkheid van roken kunnen
vergroten. Wat is de stand van zaken op dit moment met betrekking tot
deze inventarisatie? Worden hierin naast accessoires ook andere
omzeilingstactieken van het mentholverbod meegenomen, zoals
menthol-cigarillo’s?
Tevens heeft het lid Van Gerven schriftelijke vragen gesteld naar
aanleiding van het bericht «Goedkope sigaretten nog volop
verkrijgbaar».33 In de beantwoording wordt aangegeven dat de prijs van
cigarillo’s relatief veel lager ligt dan de prijs van sigaretten. Daarbij wordt
aangegeven dat voor zowel sigaren als cigarillo’s een ad-valorem-accijns
geldt van slechts 8% van de kleinhandelsprijs. Deze leden vragen of de
mening wordt gedeeld dat dit tarief moet worden verhoogd om te
voorkomen dat cigarillo’s vanwege de lage prijs een aantrekkelijk
alternatief zijn voor sigaretten, onder andere voor jongeren.
Overgewicht
Voor het realiseren van de doelen op het thema overgewicht is de
komende jaren nog een flinke inzet nodig, zo menen de leden van de
SP-fractie. Aangezien er geen doelstellingen per thema zijn opgesteld en
opgestelde doelen niet allemaal concreet en/of meetbaar zijn, is het
volgens deze leden ingewikkeld de voortgang op de verschillende
ambities/doelstellingen te kunnen meten. Genoemde leden vragen dan
ook of een dergelijke concretisering nog in de planning zit, en zo nee
waarom niet.
Het mag duidelijk zijn dat de leden van de SP-fractie op basis van
ontwikkelingen in de afgelopen jaren weinig vertrouwen hebben in de
afspraken die gemaakt zijn of worden met de industrie en levensmiddelenbedrijven om de levensmiddelen gezonder te maken. Genoemde leden
zijn dan ook erg benieuwd naar de evaluatie van de doelstellingen op dit
terrein die voor de komende jaren zijn geformuleerd en naar de afspraken
die tot en met eind 2020 binnen het Akkoord Verbetering Productsamenstelling worden gemaakt. Deze leden vragen waarom, op basis van de
teleurstellende resultaten tot nu toe, er wederom voor een dergelijk
akkoord gekozen wordt. Waarom wordt er niet gekozen voor een
wettelijke of andere meer bindende aanpak? Hoe wordt ervoor gezorgd
dat er geen sprake meer is van vrijblijvendheid? De leden van de
SP-fractie vragen in dat kader dan ook of er wettelijke maatregelen
worden getroffen als blijkt dat doelstellingen niet of nauwelijks worden
gerealiseerd of de doelstellingen in het Akkoord Verbetering Productsamenstelling niet ver genoeg gaan. Het gaat hier immers om de
gezondheid van vele Nederlanders. Wanneer gaan de afspraken in het
akkoord ver genoeg, zo vragen de leden van de SP-fractie. Kan tevens
worden toegelicht wat de verwachte tijdslijn is, wat de specifieke doelen
zijn qua concrete gezondheidswinst en welke maatregelen worden
genomen als blijkt dat de levensmiddelenbedrijven de afspraken niet
nakomen? De leden van de SP-fractie vinden het een goede stap dat ten
opzichte van het huidige Akkoord Verbetering Productsamenstelling zowel
32
33

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1841
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3888

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

22

de scope van de nieuwe aanpak is verbreed naar meer voedingsmiddelengroepen en alle producten binnen een voedingsmiddelengroep, als dat
voor de voedingsmiddelengroepen die een relevante bijdrage leveren aan
de inname van bijvoorbeeld zout, verzadigd vet of suiker grenswaarden
worden opgesteld, en dat er grenswaarden worden opgesteld waarmee
productverbetering over de hele linie kan worden gestimuleerd, dus niet
alleen maximumnormen zoals in het huidige akkoord. De leden van de
SP-fractie zijn benieuwd naar een verslag van de voortgang hierop. Wel
vragen genoemde leden waarom alternatieven, zoals het goedkoper
maken van gezond eten, enkel gezien worden als perspectiefvol
instrument op termijn, terwijl de gezondheid van Nederlanders op het
spel staat. Wat zijn verder de plannen met betrekking tot het verbod van
kortingsacties in de supermarkt op ongezonde producten? Worden er ook
concrete stappen gezet om deze maatregel in te voeren?
De leden van de SP-fractie hebben al meerdere malen aandacht gevraagd
voor het belang van het verlagen van de btw op groente en fruit om zo
gezond eten makkelijker en breder toegankelijk te maken. Is het correct
dat Duitsland recent de btw op deze producten heeft verlaagd? Zo ja, wat
is hier de reactie op? Deze leden vragen of hun mening gedeeld wordt dat
een dergelijke btw-verlaging van toegevoegde waarde kan zijn bij het
behalen van de in het Nationaal Preventieakkoord geformuleerde
doelstellingen in het kader van overgewicht. Zo ja, wordt deze
btw-verlaging op korte termijn ingevoerd?
Als het gaat om de gecombineerde leefstijlinterventie kan geconcludeerd
worden dat hier nog maar weinig gebruik van wordt gemaakt. De leden
van de SP-fractie vragen op welke wijze het aantal deelnemers aan deze
interventie substantieel vergroot zal worden. Daarnaast vragen genoemde
leden hoe bevorderd wordt dat de zorgverzekeraars en huisartsen actief
meer patiënten leefstijlondersteuning gaan bieden en of er de bereidheid
is om te verkennen welke aanvullende maatregelen effectief kunnen zijn
om de inzet van leefstijlpreventie te bevorderen. Is er de bereidheid om
gecombineerde leefstijlinterventies voor een brede groep Nederlanders
beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd tegen overgewicht,
obesitas, prediabetes en diabetes?
Problematisch alcoholgebruik
De leden van de SP-fractie menen dat het een goede ontwikkeling is dat
steeds meer scholen gebruikmaken van het ondersteuningsaanbod
Gezonde School. Ter precisering vragen deze leden wat er precies bedoeld
wordt met het feit dat respectievelijk 119 en 99 keer het aanbod is
teruggetrokken (p. 40 van de voortgangsrapportage).
Als het gaat om de marketing van alcoholhoudende drank lezen de leden
van de SP-fractie dat vier grote social media platforms zich hebben
gecommitteerd om alcoholreclame via hun platforms niet terecht te laten
komen bij 18-. Een belangrijke stap. Wel vragen deze leden welke
platforms dit betreft en of het plan bestaat bij andere platforms om zich
hierbij aan te sluiten. Als het specifiek gaat om alcoholreclame op televisie
en radio geldt dat deze niet is toegestaan van zes uur ’s morgens tot
negen uur ‘s avonds, verder is er sprake van zelfregulering. Zijn er
plannen om dit beleid aan te scherpen, zo vragen de leden van de
SP-fractie.
Voor 2021 zullen verstrekkers van alcohol en de industrie komen met
oplossingen om het bereik en de beïnvloeding van jongeren op de top vijf
locaties van blootstelling naar redelijkheid te beperken. De leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

23

SP-fractie zijn benieuwd naar deze afspraken maar vragen wel wat er
precies wordt bedoeld met «naar redelijkheid».
Met betrekking tot de handhaving op de leeftijdsgrenzen bij het verkopen
van alcohol aan jongeren stellen de leden van de SP-fractie al jaren
vragen bij de effectiviteit. De beschreven percentages bij verschillende
sectoren over 2018 stemmen in ieder geval niet hoopvol. In 2020 en 2022
worden nieuwe onderzoeken uitgevoerd naar deze handhavingscijfers en
deze leden hopen dat de resultaten verbetering zullen laten zien. Wel
vragen zij welke specifieke acties er de komende tijd worden genomen om
de nalevingspercentages flink te laten stijgen.
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er in totaal 43.200 verkooppunten van
alcohol in Nederland zijn, waarvan 39.200 fysieke verkooppunten en 4.000
online verkooppunten. De leden van de SP-fractie menen dat de beschikbaarheid van verkooppunten beperkt moeten worden en zij hebben
aangegeven het voorstel om blurring mogelijk te maken dan ook niet te
steunen. Genoemde leden krijgen graag bevestigd dat een dergelijk
voorstel om blurring mogelijk te maken niet past binnen de doelen zoals
geformuleerd binnen het Nationaal Preventieakkoord.
De evaluatie van preventie in het zorgstelsel
De leden van de SP-fractie vragen een nadere toelichting waarom er is
gekozen voor een variatie van verschillende regelingen terwijl het RIVM
de versnippering van regelingen en subsidies benoemt. Zou een heldere
en eenduidige infrastructuur niet logischer zijn? Wat zijn hierin de
leerervaringen rondom de aanpak van corona?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brieven van de Staatssecretaris inzake de voortgang van het
Nationaal Preventieakkoord. De coronacrisis laat opnieuw het belang zien
van een gezonde levensstijl. Is de Staatssecretaris het ermee eens dat dit
in de context van de coronapandemie extra urgent is? Wat wordt
ondernomen om een substantiële vergroting van het aantal deelnemers
aan leefstijlondersteuning te bevorderen?
De leden van de PvdA-fractie willen hun teleurstelling uiten over het
gebrek aan ambitie als het gaat om de verlaging van het percentage
mensen met overgewicht. Waarom wordt slechts de ambitie uitgesproken
om het overgewicht terug te brengen naar 38 procent?
In de voortgangsrapportage van het Nationaal Preventieakkoord is
aangegeven dat de doelen uit het akkoord niet gehaald gaan worden, zelfs
al alle afspraken uitgevoerd zullen worden. Kan de Staatssecretaris
toelichten waarom niet voldoende maatregelen worden genomen om de
doelen te halen? Vindt de Staatssecretaris ook dat er meer en ambitieuzere maatregelen nodig zijn om overgewicht tegen te gaan?
Genoemde leden vragen waarom de suikertaks niet wordt ingevoerd
terwijl uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de invoering van een
suikertaks op korte termijn leidt tot een afname van de hoeveelheid suiker
in frisdranken en een afname van de verkoop van frisdranken, significante
gezondheidswinst en kostenbesparingen in de zorg.
In hoeverre is het niet invoeren van de suikertaks het gevolg van een
lobby van de voedingsindustrie? Kan worden toegelicht welke rol de
voedsellobby heeft gespeeld bij het uit het akkoord houden van de
suikertaks? Welke afspraken met de voedingsindustrie uit het preventieakkoord staan effectief bewezen maatregelen in de weg? Zijn er andere
effectief bewezen maatregelen niet opgenomen in het Nationaal Preven-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

24

tieakkoord als gevolg van de lobby van de voedingsindustrie? Klopt het
dat er door de industrie een «uitruilvoorstel» is gedaan waarbij de
industrie toezegde zelf calorieën uit de markt te halen in ruil voor het niet
invoeren van een verbruiksbelasting? Kan de Staatssecretaris zijn
antwoord toelichten?
Welke aanvullende maatregelen ziet de Staatssecretaris om de verwachte
stijging van het aantal mensen met overgewicht om te zetten in een
daling? Uit de brief van de Staatssecretaris blijkt dat hij het RIVM opdracht
heeft gegeven om in samenwerking met experts uit het veld te onderzoeken welke effectieve maatregelen die nu nog niet of onvoldoende in
het Nationaal Preventieakkoord zijn opgenomen substantieel kunnen
bijdragen aan het bereiken van de doelen. Zal de suikertaks hierin worden
meegenomen? In hoeverre zullen effectief bewezen maatregelen ook
daadwerkelijk worden ingevoerd?
In de voortgangsbrief schrijft de Staatssecretaris dat volgens de eigen
cijfers van de levensmiddelenproducenten zij op schema liggen bij het
terugdringen van het aantal geconsumeerde suikers. Kan inzicht gegeven
worden in deze cijfers? Hoe verhouden deze cijfers zich tot de conclusie
van het RIVM dat stelt dat slechts kleine stappen zijn gezet om de inname
van suiker te verlagen?
De leden van de PvdA-fractie willen voorts hun zorgen uiten over het
voedingspatroon van kinderen. Uit recent onderzoek van Unicef blijkt dat
slechts 10 procent van het aanbod kinderproducten in de supermarkt past
binnen de criteria van de Schijf van Vijf. Genoemde leden achten dit
onwenselijk en zien graag producten speciaal bedoeld voor kinderen
gezonder worden. Welke maatregelen worden genomen om dit te
bewerkstelligen?
Welke aanvullende maatregelen zullen worden genomen om het voor
ouders gemakkelijker te maken om de juiste voedingskeuzes te maken
voor hun kind? Hoe kunnen ouders beter worden geïnformeerd over de
voedingswaarde van kinderproducten? Zal bij de invoering van de
Nutri-Score in Nederland ook specifiek aandacht worden gegeven aan
kinderproducten?
Het onderzoek laat bovendien zien dat kinderen nog altijd worden
blootgesteld aan kindermarketing op verpakkingen. Welke aanvullende
maatregelen zullen worden genomen om kinderen beter te beschermen
tegen kindermarketing?
De leden van de PvdA-fractie vragen of kan worden toegelicht waarom
onderzoek nodig is naar effecten van prijsverhoging van sigaretten
alvorens de prijs in 2023 zal worden verhoogd naar 10 euro, terwijl uit
onderzoek al is gebleken dat verhoging van de tabaksaccijns een bewezen
effectieve maatregel is bij het tegengaan van tabaksverslaving en
daarmee gepaard gaande ernstige gezondheidsschade. Wat is het doel
van de evaluatie naar mogelijke grenseffecten?
Welke rol heeft de tabakslobby gespeeld bij het opnemen van deze
passage in het Nationaal Preventieakkoord?
En welke extra maatregelen gaat de Staatssecretaris nog nemen om de
eigen doelstelling om te komen tot een rookvrije generatie te halen?
Genoemde leden maken zich ook zorgen over de impact van e-sigaretten
op de gezondheid, en over de e-sigaret als een opstapproduct naar het
roken van sigaretten. Kan worden toegelicht waarom niet wordt gekozen
voor een verbruiksbelasting op e-sigaretten om consumptie te beperken?
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
verschillende brieven op het terrein van (leefstijl)preventie. Zij hebben
hierbij een aantal opmerkingen en vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

25

De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd met de stappen die
gezet worden bij de uitwerking van het Nationaal Preventieakkoord.
Tegelijkertijd is er nog veel nodig om de doelstellingen in 2040 te behalen.
De COVID-19 uitbraak laat alleen nog maar meer zien hoe belangrijk
preventie en het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van
mensen zijn. Is de Staatssecretaris het met genoemde leden eens dat het
daarom juist goed is om nu stappen te zetten? Is de Staatssecretaris het
met deze leden eens dat men moet kijken wat er ondanks de coronamaatregelen nog wel kan, simpelweg omdat een gezonde levensstijl alleen
maar belangrijker geworden is?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoeveel procent van de
gemeenten een lokale aanpak op het gebied van preventie heeft. Is de
Staatssecretaris tevreden met de inzet van gemeenten om te komen tot
een dergelijke lokale aanpak of is hier nog meer actie nodig?
De leden van de ChristenUnie-fractie juichen het toe dat er meer capaciteit
vrij komt bij de NVWA voor handhaving. Deze leden vragen de Staatssecretaris om aan te geven wat de handhavingsregiesystematiek en het
risicogericht toezicht precies inhouden waar het gaat om de handhaving
van de maatregelen die zijn genomen in het kader van het Nationaal
Preventieakkoord.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er zich veel
wetsvoorstellen, besluiten en regelingen op het gebied van preventie in
verschillende stadia van ontwikkeling bevinden. Kan de Staatssecretaris
hiervan een actueel overzicht geven met daarbij de stand van zaken?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
uitkomst van zijn gesprek met artsen en sporters die betrokken waren bij
de oproep voor een gezonde leefstijl. Is de Staatssecretaris voornemens,
ook in het licht van de COVID-19 uitbraak, met aanvullende maatregelen te
komen op het gebied van leefstijlpreventie? Is hij daarbij ook bereid om,
in navolging van het Verenigd Koninkrijk, te kijken naar maatregelen om
Nederlanders minder ongezond te laten eten?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid
is om de gecombineerde leefstijlinterventies (GLI’s) voor een veel bredere
groep Nederlanders beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd
tegen overgewicht, obesitas, prediabetes en diabetes. Wat is ervoor nodig
om te zorgen dat meer mensen een beroep kunnen doen op de GLI’s?
Roken
In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken dat alle schoolterreinen
per 1 augustus rookvrij zouden zijn. Kan de Staatssecretaris aangeven of
deze doelstelling is gehaald? Zo nee, wat hebben scholen nodig om
alsnog op korte termijn schoolpleinen rookvrij te maken? En kan de
Staatssecretaris ook aangeven hoe het staat met het rookvrij maken van
kinderdagverblijven, sportcomplexen en speeltuinen?
De Staatssecretaris heeft eerder beloofd voor de zomer het onderzoek
over het beperken van het aantal tabaksverkooppunten naar de Kamer te
sturen. De Staatssecretaris geeft nu aan dat het onderzoek na de zomer
wordt verwacht. Kan de Staatssecretaris al meer inzicht geven in de
belangrijkste conclusies van het onderzoek en voorgenomen vervolgstappen? En kan hij ook aangeven hoe zijn gesprekken met de supermarkten en tankstations over het stoppen met de verkoop van tabak zijn
verlopen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

26

De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd dat de Staatssecretaris
voorstelt smaakjes van e-sigaretten behalve tabakssmaken te verbieden.
Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer hij het hiervoor benodigde
wetsvoorstel of concept-besluit aan de Kamer wil voorleggen?
Overgewicht
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat ruim 140 gemeenten
een JOGG-aanpak (JOGG= Jongeren op Gezond Gewicht) hebben. Is de
Staatssecretaris van plan om meer gemeenten te stimuleren tot een
JOGG-aanpak? Is de huidige JOGG-aanpak in de ogen van de Staatssecretaris voldoende in staat om de problematiek van overgewicht – zeker ook
bij jonge kinderen – aan te pakken, of is er meer nodig? Kan de Staatssecretaris zijn antwoord toelichten?
Uit onderzoek van Unicef blijkt dat nog geen 30% van de bijna 800
kinderproducten die binnen de Schijf van Vijf zouden kunnen vallen,
daadwerkelijk voldoet aan de criteria. Bij bijvoorbeeld kindertoetjes
voldoet geen enkel product, maar zelfs ook bij het schap met baby-,
dreumes- en peuterproducten met alleen maar producten voor hele jonge
kinderen, voldoet bijna 70% niet aan de criteria voor een gezond
voedingspatroon voor deze leeftijdscategorie. Wat vindt de Staatssecretaris van deze cijfers, zo vragen de leden van de ChristenUnie-fractie. Is hij
bereid om met de levensmiddelenproducenten en supermarkten in
gesprek te gaan om te zorgen dat meer baby- en kinderproducten ín de
baby- en kinderschappen in de Schijf van Vijf gaan vallen?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Staatssecretaris nu geen
aanvullende maatregelen wil nemen om gezonde voeding goedkoper te
maken, waaronder bijvoorbeeld een trapsgewijze suikertaks. Kan de
Staatssecretaris aangeven onder welke omstandigheden deze maatregelen wel een optie zouden kunnen zijn?
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat er een
ambitieus nieuw systeem voor productverbetering komt, waarin alle
productcategorieën worden meegenomen. In het voorstel voor een nieuw
systeem voor productverbetering, zoals gedeeld bij de internetconsultatie
hierover, staat geen hoofddoelstelling op inname (consumptie) per
nutriënt. Gaat het nieuwe systeem voor productverbetering nog wel een
hoofddoelstelling op inname (consumptie) bevatten op zout, verzadigd vet
en energiedichtheid (verzadigd vet en suiker), zo vragen genoemde leden.
Verder bevat het voorstel alleen een lange termijn doelstelling van 10 jaar.
Waarom bevat het voorstel geen jaarlijkse onafhankelijke reductiedoelen
voor zout, verzadigd vet en suiker in de belangrijkste productgroepen,
zodat de voortgang beter kan worden gemonitord?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de stand van zaken van
de ontwikkeling van een nieuw voedselkeuzelogo. In hoeverre gaat het
lukken om het voedselkeuzelogo in lijn met de Schijf van Vijf te krijgen,
aangezien de ontwikkeling ervan internationale afstemming vraagt, zo
vragen deze leden. Is afstemming op de Schijf van Vijf een randvoorwaarde voor de Staatssecretaris?
Problematisch alcoholgebruik
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd dat de Staatssecretaris
aangeeft dat een minimumprijs voor één eenheid alcohol een effectieve
maatregel is voor het Nederlandse alcoholbeleid om kwetsbare groepen
te beschermen tegen problematisch alcoholgebruik. Zij vragen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

27

Staatssecretaris wanneer hij een beleidsbeslissing over de invoering van
een minimumprijs in Nederland verwacht.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het zorgelijk dat 57% van de
minderjarigen toch alcohol drinkt en dat 97% van hen alcohol verkrijgt via
sociale bronnen. De wijziging van de Drank- en Horecawet komt
weliswaar met een bepaling om wederverstrekking strafbaar te stellen,
maar ziet de Staatssecretaris ook mogelijkheden om vooruitlopend hierop
aanvullende maatregelen te nemen die het alcoholgebruik onder
minderjarigen tegengaan?
Lachgas
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
stand van zaken van de maatregelen om recreatief gebruik van lachgas
tegen te gaan. Wanneer kan de Kamer het wetsvoorstel lachgasverbod
tegemoet zien? Kan de Staatssecretaris toezeggen dat het nog steeds het
streven is om het verbod op 1 januari 2021 in te laten gaan?
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie vinden de stappen die de Staatssecretaris
zet om mensen in Nederland gezond te houden of gezonder te maker veel
te mager. Inzetten op het verbeteren van de basisgezondheid moet de
prioriteit van de Staatssecretaris zijn. In plaats daarvan worden er wat
pleisters geplakt, maar het probleem (een ongezonde samenleving) wordt
niet aangepakt. In deze bijdrage vraagt deze leden de Staatssecretaris de
stappen te zetten die nodig zijn.
Inleiding
De coronacrisis heeft blootgelegd wat de gevolgen zijn van jarenlang
ontoereikend preventiebeleid door de Nederlandse overheid. Artsen
zagen dat bijna een op de drie COVID-19-patiënten op de IC ernstig
overgewicht had.34 Wie overgewicht heeft, loopt een groter risico op een
ernstig ziekteverloop bij een besmetting met COVID-19, omdat overgewicht het immuunsysteem verzwakt. Bovendien kunnen mensen met
overgewicht chronische ziekten ontwikkelen, zoals hart- en vaatziekten of
diabetes type 2, wat kan leiden tot een verdere verzwakking van het
immuunsysteem en een ontregelde stofwisseling. Voor nu en voor
toekomstige virusuitbraken is inzetten op een betere basisgezondheid van
de samenleving dus letterlijk van levensbelang.
Vergeleken met de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw is het
aanbod van sterk bewerkte voedingsmiddelen flink gestegen, is de
marketing voor ongezonde producten toegenomen, zijn de porties steeds
groter geworden en zijn de prijzen van ongezonde producten gedaald.35
Inmiddels eet en drinkt een Nederlander gemiddeld 44 kilo suikers per
jaar.36 Het aantal volwassenen met overgewicht is in de afgelopen
decennia navenant gestegen, van 35% in 1990 naar 50% in 018.37 Het
percentage volwassen Nederlanders met obesitas (ernstig overgewicht) is
34

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/04/10/cijfers-bevestigen-veel-coronapatienten-op-ic-hebbenovergewicht-a3996512
Position Paper: Voedselconsumptie vanuit gedragsperspectief. Dr. Maartje Poelman, Dr. Carlijn
Kamphuis en Prof. Frank van Lenthe, Universiteit Utrecht (https://gof.sites.uu.nl/wp-content/
uploads/sites/186/2018/04/Voedsel_-Duurzame-en-gezonde-keuzes-voor-consumptie.pdf)
36
https://www.ad.nl/koken-en-eten/we-eten-veel-te-veel-suiker-laten-we-onze-voedingontzoeten~a17b4672/
37
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/trends#nodetrend-overgewicht-volwassenen
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

28

sinds 1990 meer dan verdubbeld.38 Er zijn in Nederland ruim 1,2 miljoen
mensen met diabetes type 2.39
In tegenstelling tot wat de term «leefstijlpreventie» suggereert, zijn
overgewicht, diabetes-2 en gerelateerde aandoeningen slechts gedeeltelijk te wijten aan individuele, vrije keuzes voor een ongezonde leefstijl.
Een veel grotere rol speelt de abnormale voedselomgeving waarin wij
leven, waarin bedrijven miljarden verdienen aan de verkoop van
ongezonde producten. Zo heeft McDonalds in Nederland bijna 250
vestigingen en boekte in 2019 een omzet van bijna 900 miljoen euro.40
Supermarkten in Nederland stimuleren de verkoop van ongezonde
producten met reclame en aanbiedingen.41 En terwijl mensen met
overgewicht en diabetes door het coronavirus op de IC lagen, profiteerden
de supermarkten het meest van de coronacrisis: het moederbedrijf van
Albert Heijn zag zijn winst in het tweede kwartaal van 2020 door de
coronacrisis verdubbelen (van 334 naar bijna 700 miljoen euro) en keerde
zelfs 220 miljoen euro extra uit aan de aandeelhouders. De werknemers
werden afgescheept met een cadeaubon van 25 euro.42
Gedragswetenschappers waarschuwen dat een aanpak die voornamelijk
gericht is op het individu, door bijvoorbeeld voorlichting en dieetadvies,
geen zoden aan de dijk zet als we de samenleving gezonder willen maken.
De alom aanwezige ongezonde voedselomgeving waar mensen dagelijks
mee geconfronteerd worden stimuleert namelijk het maken van
ongezonde keuzes. Maatregelen die gericht zijn op de hele bevolking en
de voedselomgeving leiden daarom tot de meeste gezondheidswinst.43 Zo
heeft bijvoorbeeld de suikertaks zoals die is ingevoerd in het Verenigd
Koninkrijk geleid tot een duidelijke suikerreductie, zo concludeert het
RIVM.44 Wetenschappers wijzen ook op de mogelijkheden tot het opheffen
van btw op gezonde voeding zoals groente en fruit, en het verminderen
van reclame voor ongezonde producten.45
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Hoewel het de grondwettelijke taak is van de overheid om de volksgezondheid te beschermen, doet het kabinet niets met de oproepen van
wetenschappers om hard in te grijpen in de abnormale voedselomgeving.
In plaats daarvan legt het kabinet bedrijven die miljarden verdienen aan
ongezonde voeding geen strobreed in de weg en heeft het deze kabinetsperiode zelfs de btw op groente en fruit verhoogd. Door deze coalitie en
dan met name de VVD worden structurele maatregelen om bedrijven te
dwingen iets aan hun voedingsaanbod te doen van de hand gewezen. Het
bedrijfsleven wint, de samenleving betaalt de prijs. De stijgende
zorgkosten die gepaard gaan met «leefstijlgerelateerde» aandoeningen
lopen in de miljarden. De belastingbetaler ziet dat terug in de alsmaar
stijgende zorgpremie.
38

https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/trends#nodetrend-obesitas-volwassenen
39
https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/diabetes-in-het-algemeen/diabetes-in-cijfers
40
https://fd.nl/ondernemen/1291484/omzet-mcdonald-s-nederland-groeit-met-10
41
https://www.rtlnieuws.nl/economie/business/artikel/5168356/supermarkten-gezond-etengezondheid-obesitas
42
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/aandeelhouders-ahold-krijgen-220-miljoenextra-door-winstexplosie-vakkenvullers-een-bol-com-bon~b4948b7f/
43
Position Paper: Voedselconsumptie vanuit gedragsperspectief. Dr. Maartje Poelman, Dr. Carlijn
Kamphuis en Prof. Frank van Lenthe, Universiteit Utrecht (https://gof.sites.uu.nl/wp-content/
uploads/sites/186/2018/04/Voedsel_-Duurzame-en-gezonde-keuzes-voor-consumptie.pdf)
44
Kamerstuk 32 793, nr. 492, brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 3 september 2020: «Rapport RIVM onderzoek suikertaks»
45
Position Paper: Voedselconsumptie vanuit gedragsperspectief. Dr. Maartje Poelman, Dr. Carlijn
Kamphuis en Prof. Frank van Lenthe, Universiteit Utrecht (https://gof.sites.uu.nl/wp-content/
uploads/sites/186/2018/04/Voedsel_-Duurzame-en-gezonde-keuzes-voor-consumptie.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

29

Daar bovenop blijkt dit kabinet keer op keer te zwichten voor de lobby van
de voedingsindustrie. De voedingsindustrie wil niet zwaarder belast
worden noch hun marketingstrategieën richten op gezonde voeding. Toch
liet de Staatssecretaris toe dat zij mocht meepraten over het toekomstige
preventiebeleid. Alsof je een dief vraagt zijn mening te geven over de
hoogte van zijn straf. Erkent de Staatssecretaris dat het onverstandig is
deelbelangen die regelrecht ingaan tegen het algemene belang van een
gezonde samenleving letterlijk aan tafel te laten zitten en mee te laten
beslissen over preventiebeleid?
Het resultaat – het preventieakkoord – wordt gekenmerkt door de totale
afwezigheid van afdwingbare maatregelen vanuit de overheid richting
bedrijven om hun producten en marketingstrategieën aan te passen.
Effectieve wettelijke en fiscale maatregelen zoals een verbod op reclame
voor ongezonde voeding en een suikertaks zijn uitgebleven. In plaats
daarvan wordt ingezet op vrijwillig te behalen doelstellingen door de
sector, op basis van hun eigen cijfers, zonder sanctieregime. Erkent de
Staatssecretaris dat het proces gesaboteerd is door de voedingsindustrie,
zoals blijkt uit de vrijgegeven interne stukken naar aanleiding van een
Wob-procedure door Follow the Money?46
De leden van de PvdD-fractie zijn dan ook teleurgesteld, maar niet
verbaasd, dat de Staatssecretaris in de voortgangsbrief schrijft dat «we de
ambities met de afgesproken maatregelen waarschijnlijk niet gaan halen».
De Staatssecretaris schrijft dat hij zich daarom blijft inzetten voor
«aanvullende maatregelen». Genoemde leden constateren dat zijn eigen
preventieakkoord, ironisch genoeg, de Staatssecretaris daarbij nu in de
weg staat. Twee belangrijke partijen namens de voedingsindustrie, de
Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) en het Centraal
Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), hebben duidelijk gemaakt zich te
zullen terugtrekken uit het akkoord indien de Staatssecretaris toch met
wettelijke of fiscale maatregelen komt. Deze leden vinden de gang van
zaken uiterst pijnlijk. Het toont aan hoe tandeloos een overheid is die haar
beleid laat kapen door polderakkoorden. Erkent de Staatssecretaris dat dit
gedrag van de industrie een vorm van chantage is? In dat licht, hoe schat
de Staatssecretaris de kans in dat aanvullende maatregelen die tot stand
komen met medewerking van de voedingsindustrie dit keer wel ambitieus
en effectief zullen zijn? Kortom, kan de Staatssecretaris uitleggen waarom
hij kiest voor de slappe en niet verifieerbare maatregelen van de
voedingsindustrie terwijl er een internationaal bewezen effectieve
maatregel beschikbaar is, namelijk de suikertaks? Is de Staatssecretaris
bereid om naast het verdere onderzoek naar de effecten van kortingsacties in de supermarkt ook echt concrete stappen te zetten om deze
maatregel in te voeren? Kortom, is de Staatssecretaris bereid om de
voedsellobby haar plek aan tafel te ontzeggen en zelf met echt beleid te
komen om de volksgezondheid te beschermen?
De leden van de PvdD-fractie willen graag specifiek aandacht vragen voor
overgewicht en obesitas bij kinderen. Zij krijgen per jaar 51 kilo aan suiker
binnen, dat is zeven kilo meer dan een volwassene.47 Anno 2018 heeft
13% van de jeugd overgewicht.48 Driekwart van de producten voor
kinderen in supermarkten is ongezond, zo blijkt uit recent onderzoek van
Unicef. Deze leden zijn met name geschrokken van het feit dat 70% van de
46

https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord?share=
FEvu9afsec1i2%2Fqg6QEKTUKiEdKxcVM0Q0GLicDyZTyCieOmx4MOl3J%
2BwuLkPg%3D%3D
47
https://www.trouw.nl/nieuws/met-investeren-in-preventie-zijn-ook-veel-mensenlevens-teredden~bc2db605/
48
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/trends#

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

30

producten in het babyschap ongezond is. Is de Staatssecretaris bereid om
bij supermarkten aan te geven dat dit onacceptabel is, en ervoor te zorgen
dat in het babyschap enkel gezonde producten liggen?
Bovendien blijken bedrijven en supermarkten niet terug te deinzen voor
reclame voor deze producten specifiek gericht op kinderen. Volgens
Unicef wordt bij een kwart van de producten kindermarketing gebruikt,
bijvoorbeeld door een animatiefiguur of tekst met woorden als «baby» of
«kids» op de verpakking te zetten.49 De Staatssecretaris schrijft in de
voortgangsbrief dat de afspraak in het preventieakkoord is dat het gebruik
van kinderidolen op verpakkingen van ongezonde producten onacceptabel
is. «Eind deze maand loopt de uitfaseringsperiode af en vanaf 1 juli staan
er als het goed is geen kinderidolen meer op verpakkingen van ongezonde
producten. Dit laat ik uiteraard monitoren» (p.10). Kan de Staatssecretaris
aangeven of zijn monitoring inderdaad laat zien dat er per 1 juli geen
kinderidolen meer op verpakkingen staan? Wat is de sanctie wanneer er
toch een idool op een verpakking staat? Erkent de Staatssecretaris dat om
kinderen echt te beschermen geen enkele vorm van kindermarketing zou
moeten worden toegestaan op ongezonde producten? Wat vindt de
Staatssecretaris ervan dat bij 25% van de door Unicef onderzochte
producten sprake is van kindermarketing?
Ook willen de leden van de PvdD-fractie aandacht vragen voor het
schrijnende gebrek aan aandacht voor de ongezonde leefomgeving in het
preventiebeleid van deze Staatssecretaris. Natuur is waardevol in zichzelf
maar speelt ook een niet te onderschatten rol bij de gezondheid van
mensen. Het kabinet negeert die feiten; het werkt niet alleen aan een
desastreuze afbraak van natuurgebieden, maar ook het groen in en om de
stad komt door het kabinetsbeleid onder druk te staan. Die ontwikkeling is
fnuikend voor de volksgezondheid. Keer op keer wijst onderzoek uit dat
een groene leefomgeving – zonder ziekteverwekkende bioindustrie en
gevaarlijk landbouwgif – cruciaal is en dat mensen veel gezonder zijn als
zij in het dagelijks leven in contact komen met (stads)natuur. Vooral voor
opgroeiende kinderen is dat van groot belang. Het is allang bekend dat
een groene leefomgeving zorgt voor 15 procent minder overgewicht50, en
toch ontbreken concrete afspraken op dit gebied in het preventieakkoord.
Erkent de Staatssecretaris dat het gebrek aan concrete afspraken op het
gebied van de (groene) leefomgeving in het preventieakkoord een grote
omissie is? Is de Staatssecretaris bereid hier zo snel mogelijk wel concrete
stappen op te zetten?
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
In maart 2020 heeft de Staatssecretaris de stuurgroep ondervoeding de
opdracht gegeven om de komende drie jaar samen met betrokken
organisaties het gebruik van expertise en bestaande instrumenten die
ondervoeding tegengaan te bevorderen. Wat is de huidige stand van
zaken? Er zou gemonitord worden aan het begin van de periode. Is dat al
gebeurd?
De leden van de 50PLUS-fractie zijn erg geschrokken van de uitspraken in
de media van een lid van het Outbreak Management Team (OMT) dat er
thuiswonende ouderen waren tijdens de eerste coronagolf die zijn
overleden aan ondervoeding. Krijgt de Staatssecretaris deze signalen ook?
Welke stappen gaat hij samen met de Minister van VWS nemen om dat te
voorkomen tijdens de eventuele tweede golf?

49
50

https://www.unicef.nl/de-verleiding-naar-on-gezond
https://www.wur.nl/nl/show-longread/Zeven-redenen-om-te-investeren-in-een-groene-stad.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

31

In het algemeen overleg over leefstijlpreventie van 12 december 2019
beloofde de Staatssecretaris dat hij in gesprek ging met de Minister van
VWS en met de zorgverzekeraars over hoe de wijkverpleging meer ruimte
kan krijgen voor preventie op bijvoorbeeld het vlak van overgewicht en
valpreventie.51 Kan de Staatssecretaris aangeven of deze gesprekken al
hebben plaatsgevonden en wat de resultaten zijn?
Naar aanleiding van het onderzoek van het RIVM naar een suikertaks
concludeert de Staatssecretaris dat het invoeren van een vorm van
belasting op suikerhoudende dranken als aanvullend effect op de huidige
inzet van de Nederlandse frisdranksector zou kunnen resulteren in
verminderde suikerinname via frisdranken. Wat gaat de Staatssecretaris
met deze conclusie doen?
De leden van de 50PLUS-fractie zijn nog steeds van mening dat er nog te
weinig aandacht is voor bewegen, vooral voor ouderen. Initiatieven zijn te
gefragmenteerd en het ligt er maar net aan de gemeente of er voldoende
aandacht wordt besteed aan bewegen. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om iets aan dit gefragmenteerde aanbod te doen?
Het is goed om te lezen dat de Staatssecretaris aan de slag gaat met de
aangenomen motie van het lid Sazias die vraagt om een klinische
behandeling voor rokers te vergoeden vanuit de zorgverzekering.52 Is het
experiment, dat samen wordt gedaan met zorgverzekeraars en het
Wilhelminaziekenhuis in Assen, inmiddels al van start gegaan? Hoelang
gaat het experiment duren? En hoe gaat de behandeling er precies
uitzien? Hoeveel mensen kunnen de komende tijd gebruik gaan maken
van deze behandeling?
In januari was in de media te lezen dat het Wilhelminaziekenhuis, toen
nog op eigen kosten, een kliniek ging openen om rokers met een zware
verslaving klinisch te behandelen. Wat zijn de ervaringen van dat
ziekenhuis tot nu toe?
Tot slot. Tabaksfabrikanten stoppen allerlei giftige stoffen in sigaretten om
deze nog verslavender te maken. Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom de toevoeging van deze giftige stoffen niet verboden kan
worden? Volgens berichten in de media vlak voor de presentatie van het
preventieakkoord komen er maatregelen ten aanzien van het terugbrengen van het aantal rokers. Klopt dat?
II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VWS
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
De leden van de VVD-fractie lezen in de Voortgangsbrief Nationaal
Preventieakkoord dat de maatregelen ter bestrijding van COVID-19 effect
hebben op de ontwikkeling van de lokale en regionale preventieakkoorden. Kan de Staatssecretaris aan genoemde leden aangeven in
hoeveel gemeenten en regio’s nog geen lokaal respectievelijk regionaal
preventieakkoord is gesloten (eventueel in een andere vorm, maar wel
conform afspraken uit het landelijke preventieakkoord)?
Vanwege de coronamaatregelen heeft de ontwikkeling van lokale en
regionale preventieakkoorden in een aantal gemeenten/regio’s een
vertraging van enkele maanden opgelopen. Inmiddels hebben de meeste
gemeenten en regio’s de activiteiten weer herpakt. Tot op heden hebben
51
52

Kamerstuk 32 793, nr. 474
Kamerstuk 32 793, nr. 416

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

32

57 gemeenten een lokaal/regionaal preventieakkoord ondertekend. Dat
betekent dat 298 van de 355 gemeenten nog geen lokaal of regionaal
preventieakkoord hebben gesloten. Van deze 298 gemeenten zien we
echter dat een groot aantal gemeenten (186) tot op heden op een andere
manier dan met een preventieakkoord invulling geeft aan de preventieaanpak. Ook hebben 87 gemeenten inmiddels een aanvraag voor
ondersteuningsbudget ingediend bij het ondersteuningsteam van de VNG
om te komen tot een lokaal of regionaal preventieakkoord. Nog eens 34
gemeenten zijn zich momenteel aan het oriënteren op een lokaal of
regionaal preventieakkoord. Het ondersteuningsteam van de VNG gaat
met deze gemeenten actief het gesprek aan. Het nieuws dat het Ministerie
van VWS per 2021 extra middelen beschikbaar stelt voor de uitvoering
van de lokale/regionale preventieakkoorden is positief ontvangen door de
gemeenten. De verwachting is dat het uitvoeringsbudget als een vliegwiel
zal dienen en een grote groep gemeenten verder stimuleert om aan de
slag te gaan met een preventieakkoord. Op de website van de VNG53 is
een kaart te vinden waarop de huidige situatie in Nederland wordt
weergegeven rondom de lokale en regionale preventieakkoorden.
Kan de Staatssecretaris daarnaast aangeven wat de opkomst is van de
online-bijeenkomsten die hij heeft georganiseerd om gemeenten kennis
en ervaringen te laten uitwisselen rondom het sluiten en uitvoeren van
lokale preventieakkoorden? Wat zijn de ervaringen van gemeenten met
deze bijeenkomsten en in hoeverre worden de resultaten hiervan gevolgd
door de Staatssecretaris?
Per bijeenkomst worden maximaal drie gemeenten/regio’s uitgenodigd
om ervaringen, best practices en lessons learned onderling en met het
Ministerie van VWS, de VNG en Alles is Gezondheid54 uit te wisselen. Als
Staatssecretaris sluit ik met veel plezier bij deze bijeenkomsten aan. Voor
het zomerreces hebben de eerste drie online uitwisselingsbijeenkomsten
plaatsgevonden. De eerste bijeenkomst richtte zich op de gemeenten/
regio’s die reeds een preventieakkoord gesloten hebben of op de korte
termijn gaan sluiten (gasten: gemeente Rotterdam, gemeente Hillegom en
de provincie Fryslân). Bij de tweede bijeenkomst lag de focus op de
regio’s/steden die zich actief inzetten op de thema’s uit het Nationaal
Preventieakkoord, maar er bewust voor kiezen om geen preventieakkoord
te sluiten (gasten: gemeente Utrecht, gemeente Leiden en de GGD Gooien Vechtstreek). In de derde bijeenkomst stonden gemeenten en een regio
centraal die de verbinding op lokaal/regionaal niveau duidelijk leggen
tussen het preventie- en het sportakkoord (gasten: gemeente Venray,
gemeente Borger-Odoorn en de Achterhoek). We ontvangen veel
positieve reacties van de gemeenten op deze bijeenkomsten. De
gemeenten ervaren het als waardevol om de lokale/regionale ervaringen
uit te wisselen. Voorbeelden uit de praktijk, bijvoorbeeld over de inhoudelijke thema’s, de aanpak, monitoring en de samenwerking met partners,
leveren de gemeenten/regio’s veel nieuwe inzichten op. Deze inzichten
kunnen zij vervolgens weer vertalen naar de preventieaanpak in hun regio
of gemeente.
Na iedere 3 à 4 bijeenkomsten blikken we terug en vatten we de belangrijkste conclusies en lessons learned van de gemeenten samen. Deze
bevindingen en de verslagen van de bijeenkomsten worden gedeeld op
de websites van de VNG en Alles is Gezondheid. Op basis hiervan wordt
ook de inhoud van de volgende bijeenkomsten bepaald. Waardevolle
gespreksonderwerpen die uit de eerste bijeenkomsten naar voren zijn
gekomen, zijn onder meer: de monitoring en kwantificering van de lokale
doelstellingen, het creëren en stimuleren van een gezonde voedselom53
54

www.vng.nl/lokalepreventieakkoorden
De online uitwisselingsbijeenkomsten worden georganiseerd in samenwerking met de VNG
en Alles is Gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

33

geving en het aanbrengen van focus in de lokale/regionale preventieaanpak. De volgende online bijeenkomsten staan alweer gepland in
november, december en januari. Hierbij gaan we in op de inhoudelijke
thema’s van het Nationaal Preventieakkoord (verdiepingsslag op alcohol,
roken en overgewicht met gemeenten die zich vanuit het lokaal/regionaal
preventieakkoord actief inzetten op één specifiek thema) en op drie
GIDS-gemeenten die vanuit het preventieakkoord de focus leggen op de
aanpak van achterliggende problematiek bij groepen met een gezondheidsachterstand. Voor deze bijeenkomsten worden naast wethouders en
gemeentelijk vertegenwoordigers ook samenwerkingspartners uitgenodigd, met aandacht voor de lokale publiek private samenwerking. Ook
de doelgroep/gebruikersgroep zelf wordt voor deze bijeenkomsten
uitgenodigd (zoals plattelandsjongeren, de consumentenbond, ouderen,
etc.).
De leden van de VVD-fractie lezen in de Voortgangsrapportage van het
Nationaal Preventieakkoord dat 8% van de acties rondom roken en 10%
van de acties rondom problematisch alcoholgebruik in 2019 nog niet zijn
gestart. Kan de Staatssecretaris aangeven welke acties het betreft?
Genoemde leden vragen ook hoe het kan dat voor sommige acties de
status onbekend is.
Informatie over welke acties nog niet zijn gestart zijn is te vinden in de
bijlagen van de voortgangsrapportage55. Om enkele voorbeelden binnen
het thema problematisch alcoholgebruik te noemen: in 2019 zijn er nog
geen acties ondernomen om de GGD-monitor Jeugd en het digitale
dossier Jeugdgezondheidszorg meer te benutten voor landelijke
monitoring. Ook was eind 2019 het onderzoek naar wetgeving als middel
om te voorkomen dat alcohol-marketing op social media jongeren bereikt
nog niet uitgevoerd. Dat van sommige acties de status «onbekend» is
heeft te maken met het volgende. Voor enkele afspraken was onduidelijk
wanneer de actie plaats zou vinden, door welke partij het uitgevoerd zou
worden of wat de concrete uitkomst was. Ik ben met de betreffende
partijen en het RIVM, dat de monitoring van de voortgang uitvoert, in
gesprek om de afspraken concreter te formuleren, zodat de acties beter
gemonitord kunnen worden.
De leden van de fractie van de VVD zijn benieuwd naar de uitkomsten van
het aangekondigde gesprek dat de Staatssecretaris in de zomer heeft
gehad met sporters en artsen die betrokken waren bij de oproep voor een
gezonde leefstijl.
Wat waren de resultaten van dit gesprek? In hoeverre heeft dit geleid tot
vervolgacties? Wat kunnen genoemde leden daarvan verwachten?
Naar aanleiding van de oproep van o.a. wetenschappers en medici voor
het belang van een gezonde leefstijl zijn drie sessies met deskundigen
georganiseerd over de relatie tussen het coronavirus en leefstijlpreventie.
De gesprekken hebben tot waardevolle input geleid waar we graag met
het veld verder op voortbouwen. Belangrijke bevindingen en vervolgacties zijn onder meer:
– Deze pandemie heeft het belang van preventie nogmaals aangekaart
en acties op leefstijlpreventie moeten daarom versneld worden.
Deskundigen pleiten niet voor een aparte corona-leefstijl-aanpak, maar
voor het versterken van preventie in het algemeen. Ook na de uitbraak
van COVID-19.

55

Te vinden via de hyperlinks in de pdf van het rapport, bijvoorbeeld die van problematisch
alcoholgebruik: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020–0104-bijlage-C-voortgangprobl-alcohol.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

34

–

–

Er is meer aandacht gewenst voor gecombineerde leefstijlinterventies
die ook geschikt zijn voor mensen met een gezondheidsachterstand en
de rol van de huisarts hierin. Wil je daadwerkelijk een trendbreuk
realiseren, dan is een combinatieaanpak van verschillende interventies
van belang.
Het vraagstuk rondom het stimuleren van meer bewegen moet
integraal worden aangepakt. Startpunt is het in kaart brengen van het
bewegen in het dagelijks leven van verschillende groepen. Vervolgens
zijn initiatieven vanuit verschillende sectoren nodig om impact te
genereren. Kansrijke initiatieven/ideeën worden samengebracht in een
routekaart om bewegen het nieuwe normaal te laten worden.

Per 1 januari 2020 is stoppen-met-rokenzorg vrijgesteld van het eigen
risico. Is bij de Staatssecretaris bekend hoeveel verzekerden gebruikmaken van eerstelijns stoppen-met-rokenzorg?
Uit onderzoek van Vektis aan de hand van het aantal stoppen met
roken-declaraties blijkt dat het aantal eerstelijnsgebruikers in de eerste vijf
maanden van 2020 sterk is toegenomen ten opzichte van het aantal
gebruikers in 2019. In de eerste 5 maanden van 2020 deden 2,5 keer zo
veel mensen een poging om te stoppen met roken met hulp van de
huisarts, dan in de eerste 5 maanden van het jaar ervoor. In januari 2020
was het aantal mensen dat met hulp van de huisarts wilde stoppen zelfs
ruim 3 keer zo hoog als in januari 2019. De voorlopige cijfers over de
periode januari t/m mei 2020 geven aan dat het in totaal om bijna 20
duizend mensen gaat. Ter vergelijking: in heel 2019 waren er iets meer
dan 18 duizend mensen die hulp zochten bij het stoppen met roken.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er aanwijzingen zijn dat de e-sigaret
een opstapproduct is naar tabak. Deze leden vragen in welke mate deze
stelling met bewijzen kan worden onderbouwd.
Het Trimbos-instituut heeft deze conclusie56 getrokken op basis van een
analyse van het beschikbare wetenschappelijke onderzoek op dit
onderwerp.
Over de zin «Trimbos concludeert dat de Nederlandse volksgezondheid
het meest gebaat is bij ontmoediging van het gebruik van e-sigaretten en
het beperken van het gebruik hiervan tot de groep rokers die het echt niet
lukt om te stoppen met bewezen effectieve hulpmiddelen» hebben
genoemde leden de vraag op welke wijze de Staatssecretaris denkt
onderscheid te kunnen maken tussen beginnende rokers, voor wie
e-sigaretten een verlaagde drempel kunnen vormen om te gaan roken, en
de rokers die het «echt niet lukt om te stoppen met bewezen effectieve
hulpmiddelen».
Dit onderscheid wordt gemaakt doordat er verschillende maatregelen
worden genomen om het gebruik onder met name jongeren te ontmoedigen, zoals het invoeren van neutrale verpakkingen en het verbod op
zoete smaken. Ondanks deze maatregelen blijft het product beschikbaar
voor mensen die de e-sigaret als laatste redmiddel willen gebruiken om te
stoppen met roken. Daarnaast is er voor fabrikanten, indien zij van
mening zijn dat hun product een effectief middel is voor het stoppen met
roken, de mogelijkheid een aanvraag te doen het product te laten
registreren als geneesmiddel als bedoeld in de Geneesmiddelenwet, of als
medisch hulpmiddel als bedoeld in de Wet op de medische hulpmiddelen.

56

Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging, Trimbos-instituut. Factsheet Elektronische
sigaretten, 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

35

Op e-sigaretten die een geneesmiddel of medisch hulpmiddel zijn is de
Tabaks- en rookwarenwet niet van toepassing.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een experiment wordt gestart
met klinische behandeling van stoppen met roken. De resultaten van dit
experiment zullen worden gebruikt om te beoordelen of en zo ja hoe deze
gespecialiseerde zorg vanuit de basisverzekering moet worden vergoed.
Deze leden vragen of en zo ja hoe het Zorginstituut betrokken is bij dit
proces.
Het zorginstituut is actief betrokken bij de ontwikkelingen rond het thema
stoppen met roken zorg. Het Zorginstituut is onder andere bij dit dossier
betrokken in verband met het in december 2019 verschenen rapport
«Zorgtraject van mensen met COPD». Dit rapport is onderdeel van het
Zinnige Zorg-traject voor ziekten van het ademhalingsstelsel. Het rapport
biedt een grondige analyse van hoe de zorg voor mensen met COPD beter
kan, en presenteert verschillende verbeteracties. De voorgestelde
adviezen worden in het experiment meegenomen om de kwaliteit van
zorg bij COPD-patiënten te verbeteren. Daarnaast geeft het instituut
adviezen over de inrichting van de infrastructuur en de bekostiging en
financiering van de stoppen met roken-zorg. Op verzoek van het Ministerie van VWS heeft het Zorginstituut informatie gedeeld over de precieze
aard van de aanspraak en financiering van de stoppen met roken-zorg: die
staat open voor alle aanbieders die in professionele zin gerechtigd zijn om
stoppen met roken-zorg te geven. In de praktijk wordt stoppen met
roken-zorg hoofdzakelijk ingekocht in de eerste lijn. Hierdoor is de
misvatting ontstaan dat dit de enige zorg is die verzekerd kan worden via
de basisverzekering.
Een van de maatregelen tegen overgewicht is de gecombineerde
leefstijlinterventie (GLI). Uit de monitor van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat het aantal mensen dat
gebruikmaakt van de GLI is gestegen van 1.400 in het jaar 2019 naar 7.000
in het jaar 2020, maar daarmee nog steeds bijzonder laag is. Heeft de
Staatssecretaris hiervoor een verklaring?
Het klopt dat er op 30 april 2020 7072 deelnemers voor de GLI waren. Het
RIVM monitort het aantal deelnemers van de GLI en rapporteert hierover.
De laatst gepubliceerde factsheet hierover geeft de cijfers tot en met
30 april 2020 weer, en de aantallen voor 2020 zullen dus nog stijgen. De
aantallen laten ook zien dat we er nog lang niet zijn. De GLI is een nieuwe
vorm van zorg in de Zorgverzekeringswet, en heeft daardoor een
aanlooptijd. Maar samen met het veld doe ik er alles aan om van de GLI
een succes te maken. We werken hard om alle knelpunten, zoals
problemen met contracteren, declareren, accreditatie-eisen, de hoogte
van het tarief, het beschikbare GLI-aanbod en onbekendheid bij patiënten
en huisartsen, op te lossen.
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief dat hij erop inzet dat Nederlanders
zoveel mogelijk eten volgens de Schijf van Vijf. Toch past driekwart van de
kinderproducten in de Nederlandse supermarkten niet in deze Schijf van
Vijf. De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris om een
reactie hierop.
De aanbeveling voor kleine kinderen (en alle consumenten) vanaf 1 jaar is
helder: eet zoveel mogelijk gezond en gevarieerd volgens de Schijf van
Vijf. Deze adviezen worden door het Voedingscentrum en consultatiebureaus verspreid. De Schijf van Vijf bevat voornamelijk onbewerkte
producten, zoals groente, fruit, volkoren producten etc. Dit zijn geen
specifieke kinderproducten. Ik ga met de supermarkten bespreken welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

36

stappen zij nog gaan zetten om consumenten te verleiden meer producten
te kopen die in de Schijf van Vijf staan.
Vanuit de wetgeving bezien is er een categorie «babyvoeding» die
bedoeld is voor kinderen tot 3 jaar. Momenteel wordt de Europese
regelgeving over babyvoeding herzien. Ik zet mij ervoor in om de
samenstellingseisen in de Europese regelgeving voor babyvoeding in lijn
te brengen met de voedingsaanbevelingen voor kleine kinderen. Dit
betekent bijvoorbeeld dat deze producten voldoende vezels en andere
belangrijke voedingsstoffen bevatten en dat er geen suiker en zout aan
wordt toegevoegd. Onderdeel van deze regelgeving zijn ook eisen
rondom etikettering, aanprijzing en voorkomen van misleiding.
Verslag van het schriftelijk overleg over de integrale aanpak van lachgas
Over de reactie van het kabinet dat lachgas voor de wet niet kan worden
beschouwd als geneesmiddel, omdat deze niet onder de reikwijdte
hiervan valt (lachgas heeft immers geen geneeskrachtige werking) is de
vraag van de leden van de VVD-fractie breder, namelijk of de verstrekking
van lachgas aan consumenten wettelijk zou kunnen worden behandeld
analoog aan geneesmiddelen. Te denken valt aan voorschriften ten
aanzien van bijvoorbeeld toelating, voorlichting, bijsluiters, verkooppunten en toezicht hierop.
Het is niet zo dat lachgas geen geneeskundige werking heeft, dit heeft het
in juridische zin slechts wanneer het als geneesmiddel wordt gebruikt. Het
gegeven dat lachgas een psychoactieve werking heeft is op zichzelf
onvoldoende om lachgas altijd in alle gevallen als geneesmiddel in de zin
van de Geneesmiddelenwet te beschouwen en daarmee kan dus een
aanbod beperkende maatregel niet op grond van de Geneesmiddelenwet
worden genomen.
Om verschillende redenen is het niet mogelijk dan wel onwenselijk om
voorschriften te verbinden aan de toelating, voorlichting, bijsluiters en
verkooppunten van de verstrekking van lachgas aan consumenten en
toezicht hierop in te voeren. Het kabinet heeft de gebruikelijke route
gevolgd door het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe
drugs (CAM) om een risicobeoordeling te vragen wanneer een nieuwe
drug op de markt verschijnt. De Commissie Risicobeoordeling voert de
risicobeoordeling uit en stelt aanbevelingen op en kan beleidssuggesties
doen. Zoals ik bij de aankondiging van de voorgenomen maatregel heb
toegelicht vormt het rapport van het CAM de grondslag om lachgas op
lijst II bij de Opiumwet te plaatsen.57
De Commissie Risicobeoordeling adviseert aanbod-beperkende maatregelen te nemen en wijst niet op het bestendigen van lachgas als
roesmiddel. Integendeel, de Commissie Risicobeoordeling geeft aan dat
«de verkoop aan particulieren en daarmee het gebruik van cilinders voor
recreatief lachgasgebruik in het geheel niet zou moeten worden toegestaan.»58 Voorts blijkt ook uit het CAM rapport dat het niet eenvoudig is
om een veilige bovengrens van gebruik vast te stellen.59 Een aanpak
waarbij voorschriften vergelijkbaar aan de Geneesmiddelenwet worden
toegepast, veronderstelt dat lachgas als roesmiddel veilig kan worden
gebruikt. Zoals ik eerder aan uw Kamer heb toegelicht, is het evident dat
hoe meer en hoe vaker een gebruiker lachgas als recreatieve drug
gebruikt hoe groter de kans is dat serieuze risico’s intreden.60 Tegelijkertijd
57

Kamerstuk 24 077, nr. 452.
CAM, Risicobeoordeling lachgas (2019), p. 25
59
CAM, Risicobeoordeling lachgas (2019), p. 6, 26.
60
Kamerstuk 24 077, nr. 460.
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

37

blijkt nu dat ook beperkt gebruik al tot aanzienlijke schade kan leiden en
stelt de Commissie Risicobeoordeling dat een veilige grens niet
eenvoudig aan te geven is. Het is mijn verantwoordelijkheid om de
gezondheid van mensen te beschermen. Met het oog op alles wat ik nu
van lachgas weet, sta ik niet in voor een veilige grens, juist omdat deze
ook volgens de Commissie Risicobeoordeling niet zomaar opgesteld kan
worden.61 Tot slot bieden de voorgestelde voorschriften ook geen redelijk
alternatief voor het consumentgebruik van lachgas als voedingsadditief.
Het kabinet streeft een evenwichtige en doeltreffende maatregel na
waarbij eventuele lastenverzwaring voor de eigenlijke en oorspronkelijke
sectoren van lachgas zo veel mogelijk worden beperkt. Een regulerend
systeem van consumentgebruik van lachgas voor eigenlijke doeleinden
zou volgens het kabinet tot een onevenredige lastenverzwaring leiden.62
Ten aanzien van de strafbaarstelling van het gebruik van lachgas vragen
de leden van de VVD-fractie of een combinatie van wettelijke
voorschriften en decentrale ruimte is overwogen om recreatief gebruik
van lachgas mogelijk te maken, maar tegelijk excessief gebruik en/of
gebruik dat inbreuk maakt op de openbare orde tegen te gaan. Te denken
valt bijvoorbeeld aan een wettelijk verbod op gebruik van of het
voorhanden hebben van lachgas in het verkeer, aangevuld met, waar
lokaal gewenst geacht, verbod op gebruik in de openbare ruimte door
middel van lokale verordeningen.
Een aanpak op basis van strafbaarstelling van gebruik is niet overwogen.
Het gebruik van drugs op grond van de Opiumwet is niet strafbaar. Zoals
eerder in de beantwoording van Kamervragen aan uw Kamer toegelicht is
de Opiumwet primair gericht op bescherming van de volksgezondheid.
Het gebruik van drugs is daarom bewust buiten de werkingssfeer van de
Opiumwet gelaten om te voorkomen dat door strafbaarstelling mensen
geen hulp zouden zoeken als zij als gevolg van hun drugsgebruik in de
problemen komen. Dit uitgangspunt geldt voor alle middelen die op één
van de lijsten bij de Opiumwet staan, waaronder in de toekomst ook
lachgas, en is een uitgangspunt dat ik in alle gevallen wil handhaven. Ook
is een aanpak op basis van een onderscheid tussen toegestaan recreatief
gebruik en verboden excessief gebruik niet overwogen. Een dergelijk
onderscheid is namelijk niet zomaar vast te stellen. Uit het CAM rapport
blijkt dat het niet eenvoudig is een veilige bovengrens van gebruik vast te
stellen en dat zelfs beperkt gebruik al tot risico’s kan lijden.63 Los daarvan
acht ik een dergelijk onderscheid ook niet handhaafbaar.
Gemeenten kunnen momenteel al door middel van Algemene Plaatselijke
Verordeningen maatregelen nemen tegen het gebruik van lachgas. De
leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre dat al gebeurt. Worden de
effecten van dergelijke verordeningen gevolgd door de Staatssecretaris?
Zo ja, wat zijn daarvan de uitkomsten? Zijn er al gevallen waarin gebruik
van lachgas is vervolgd, omdat dit in strijd was met lokale verordeningen
en heeft dit geleid tot veroordeling dan wel tot vrijspraak.
Er bestaan geen cijfers over het aantal gemeenten dat in de Algemene
Plaatselijke Verordening maatregelen treft tegen het gebruik van lachgas
noch over gevallen waarin gebruik van lachgas is vervolgd en of dit heeft
geleid tot veroordeling dan wel vrijspraak. Ik ben er van op de hoogte dat
ten minste 20 unieke gemeenten de APV gebruiken om lachgas problematiek tegen te gaan. Dit gebeurt op grond van verschillende bepalingen,
waaronder ook nieuwe bepalingen die specifiek op lachgas zien. Het is
61

Kamerstuk 24 077, nr. 460.
Kamerstuk 24 077, nr. 460.
63
CAM, Risicobeoordeling lachgas (2019), pp. 6, 26.
62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

38

aannemelijk dat dit aantal in werkelijkheid hoger ligt, omdat delen van de
ervaren lachgasproblematiek ook op basis van bestaande, generieke,
APV-bepalingen kan worden aangepakt, zoals bepalingen die overlast
tegengaan. In 2019 werd bij ruim 19.000 incidenten lachgas aangetroffen.
Het betrof voornamelijk incidenten in het verkeer en meldingen van
overlast.
De effecten van dergelijke verordeningen worden door de rijksoverheid
niet structureel gevolgd. Wel is er nauw contact met verschillende
gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Laatstgenoemde steunt de voorgestelde integrale aanpak zo blijkt uit een recente
ledenbrief over lachgas.64 Ook vragen sommige gemeenten met een
lokale aanpak van lachgas op basis van de APV om een landelijk verbod,
omdat de APV geen sluitend kader biedt, zoals voor handhaving in
winkels of in het verkeer.
Actieplan Etikettering van Levensmiddelen
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat ieder mens primair zelf
verantwoordelijk is voor zijn eigen gezondheid. Deze leden zouden zich
zorgen maken als maatregelen aan mensen de suggestie geven dat hun
gezondheid een verantwoordelijkheid is die de overheid van hen heeft
overgenomen. Zij realiseren zich dat een gezonde levensstijl altijd
maatwerk is, waarbij iedereen zijn eigen plan trekt en mensen met name
baat hebben bij voorlichting en inzicht in de effecten van voedingsmiddelen op hun gezondheid. Leefstijlpreventie is daarmee een combinatie
van enerzijds de persoonlijke wil en inspanning, en anderzijds inzicht in de
effecten van voedingsmiddelen. Over de zin «Het voedselkeuzelogo is een
voedingsclaim op het etiket waarmee de consument met één oogopslag
de keuze voor een gezonder levensmiddel kan maken» vragen deze leden
of dit niet een te sterke versimpeling is van de te maken keuze. Elk
voedingsmiddel moet immers worden beoordeeld in samenhang met de
individuele levensstijl, met de gebruikte hoeveelheid, de voedingswaarde,
de ingrediënten en de energetische waarde (calorieën). Ook de reeds lang
gehanteerde Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is hierop gebaseerd.
Hoe is de Minister voornemens dergelijke afwegingen tot uitdrukking te
brengen in de etikettering?
Op het etiket van een levensmiddel moeten de energetische waarde,
voedingswaarde en ingrediënten verplicht worden vermeld. Hiermee kan
de consument in principe de exacte samenstelling en voedingswaarde
raadplegen en op basis hiervan haar eigen keuzes maken. Het is voor veel
consumenten echter lastig de informatie op het etiket goed te interpreteren en hier hun keuze op te baseren. Met het in te voeren Nutri-Score
willen we consumenten helpen op een makkelijke manier, in één
oogopslag, een gezondere keuze te maken. Nutri-Score kan in principe op
alle producten in het winkelschap staan, ook op producten die niet in de
Schijf van Vijf passen. Een voedselkeuzelogo is een van de hulpmiddelen
om de gezonde keuze makkelijker te maken op productniveau. De Schijf
van Vijf informeert consumenten over een gezonder en duurzamer
voedingspatroon.
De Staatssecretaris geeft aan dat de etikettering conform de Nutri-Score in
overeenstemming dient te worden gebracht met de Schijf van Vijf van het
Voedingscentrum. Nutri-Score en Voedingscentrum informeren consumenten echter op een fundamenteel andere wijze. Waar de Nutri-Score is
gebaseerd op de kenmerken van het product zelf, richt het Voedingscentrum zich op de plaats die het product heeft in het dieet van de
64

VNG, Ledenbrief Lachgas (14 mei 2020) TRE/U2020002 93/Lbr.20/015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

39

consument. De leden van de VVD-fractie vragen dan ook hoe de Staatssecretaris denkt beide met elkaar in overeenstemming te brengen. Heeft de
Staatssecretaris op dit punt reeds concrete acties genomen sinds deze
discrepantie in november 2019 ook door hemzelf werd geconstateerd?
Informatie op het etiket via Nutri-Score en voorlichting aan consumenten
over de Schijf van Vijf zijn inderdaad verschillende instrumenten. Ze
hebben echter hetzelfde doel, namelijk consumenten helpen gezondere
voedingskeuzes te maken. Nutri-Score biedt informatie over betere keuzes
op producten in het gehele winkelschap, terwijl de Schijf van Vijf adviezen
geeft over een gezond voedingspatroon (de combinatie van alles wat je
eet en drinkt).
Het is van belang dat de consument niet in verwarring wordt gebracht
over de Schijf van Vijf door de informatie van Nutri-Score. Dit betekent dat
zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat producten via Nutri-Score
worden aangeprezen als een zeer goede keuze (groen, A), terwijl dit
product op grond van de Schijf van Vijf niet wordt aanbevolen. Aan de
andere kant moeten ook de producten uit de Schijf van Vijf binnen
Nutri-Score niet als een zeer slechte keuze (donkeroranje, E) worden
aangeprezen. Ik heb met de andere landen afgesproken dat de berekening
die ten grondslag ligt aan Nutri-Score geëvalueerd wordt. Met de
deelnemende landen tref ik momenteel voorbereidingen voor deze
evaluatie door onafhankelijke wetenschappers uit de betreffende landen.
Deze wetenschappers krijgen de opdracht om te kijken naar de voedingsrichtlijnen van de deelnemende landen en te streven naar synergie tussen
deze voedingsrichtlijnen en de criteria voor de berekening achter
Nutri-Score. Op het moment dat Nutri-Score formeel geïntroduceerd
wordt in Nederland, zal ik ook aandacht besteden aan hoe Nutri-Score zich
verhoudt tot de Schijf van Vijf.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister verwacht dat op
Europees niveau de discussie over een voedsel-keuzelogo op de voorkant
van verpakkingen in de komende jaren zal worden vervolgd. Deze leden
vragen de Minister in hoeverre deze Europese discussie nog gevolgen kan
hebben voor het invoeren van Nutri-Score in Nederland. Daarnaast
verwacht de Minister in 2020 een rapportage van de Europese Commissie
over de mogelijkheid voor het vaststellen van voedingsprofielen. Wanneer
kunnen de leden van de VVD-fractie deze rapportage verwachten?
Op 28 november 2019 heb ik gekozen voor Nutri-Score. Hierbij heb ik
aangegeven dat allereerst de achterliggende criteria moeten worden
aangepast, zodat het logo beter aansluit bij de voedingsrichtlijnen. In de
Europese Farm to Fork strategie heeft de Europese Commissie aangekondigd dat er uiterlijk eind 2022 een voorstel voor een verplicht Europees
geharmoniseerd voedselkeuzelogo komt. Deze discussie heeft op dit
moment geen gevolgen voor het invoeren van Nutri-Score in Nederland.
In Nederland worden de voorbereidingen getroffen om het voeren van
Nutri-Score na de evaluatie van het logo, vanaf medio 2021, mogelijk te
kunnen maken.
De Europese Commissie heeft op 20 mei 2020 een rapportage uitgebracht
over voedingsprofielen.65 In de Farm to Fork strategie is door de Europese
Commissie aangekondigd dat ze in 2022 voedingsprofielen wil vaststellen
om het aanprijzen van producten met hoge zout, suikers, en ongezonde
vetten aan banden te leggen. De genoemde rapportage zal hiervoor als
input dienen.

65

https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/labelling_nutrition-claims_swd_2020–
95_part-1.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

40

Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
De Staatssecretaris erkent dat er substantiële gezondheidswinst kan
worden bereikt als rokers volledig overstappen op de e-sigaret. Waarom
zet hij hier dan niet meer op in en welke stappen gaat de Staatssecretaris
zetten om ervoor te zorgen dat rokers volledig overstappen?
De grootste gezondheidswinst wordt behaald als rokers volledig stoppen
met roken, en in dat proces niet op een vervangend schadelijk product
overstappen zoals de e-sigaret. Daarom is het beleid van het kabinet
gericht op het stimuleren van rokers om te stoppen met roken. Dit sluit
goed aan bij de wens van 80% van de rokers die zegt te willen stoppen
met roken. Met het Nationaal Preventieakkoord wordt ingezet op het
vergroten van het aantal effectieve stoppogingen. Voor het stoppen met
roken zijn verschillende bewezen effectieve en veilige methoden
beschikbaar. Over e-sigaretten bestaat zorg, onder andere over de
gezondheidsschade op langere termijn, het risico op terugval in tabaksgebruik, het ondermijnen van de stopwens, de aantrekkelijkheid voor
consumenten die geen tabaksproducten of aanverwante producten
gebruiken en of deze producten werkelijk kunnen bijdragen aan een
netto-daling van het aantal rokers. Dit is de reden waarom het gebruik van
de e-sigaret wordt beperkt tot de groep rokers die het echt niet lukt om te
stoppen met de bewezen effectieve hulpmiddelen.
Het Trimbos-instituut concludeert in de Nationale Drugsmonitor dat
weinig rokers (3%) voordat ze gingen roken eerst een e-sigaret hadden
gebruikt. Ook concludeert het Trimbos-instituut in zijn factsheet (over
e-sigaretten in 2020) dat er meer onderzoek nodig is om te bepalen of de
e-sigaret een opstap is naar roken. Op basis van welke onafhankelijke
Nederlandse data kan de Staatssecretaris toch concluderen dat de
e-sigaret een opstap is naar roken?
Het Trimbos-Instituut stelt in de factsheet elektronische sigaretten dat het
aannemelijk is dat het gebruik van e-sigaretten een opstap kan zijn voor
jongeren om te gaan roken. Op dit moment is er nog geen onderzoek
onder Nederlandse jongeren uitgevoerd naar dit onderwerp. Er is wel
internationaal onderzoek waar het Trimbos-instituut deze conclusie op
baseert en er is geen reden om aan te nemen dat Nederlandse jongeren
anders zijn dan buitenlandse jongeren.
De Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose
(NVALT) riep vorig jaar op tot een verbod op de e-sigaret na incidenten in
de VS. Later werd bekend dat vrijwel alle Amerikaanse incidenten waren
toe te schrijven aan het toevoegen van illegale substanties zoals THC en
vitamine E acetaat. Is de Staatssecretaris bereid een onafhankelijke
analyse te delen van het NVALT-onderzoek naar de aan e-sigaretten
toegeschreven gezondheidsincidenten? Zo nee, waarom niet?
De NVALT heeft vorig jaar een uitvraag gedaan onder longartsen of zij
patiënten hebben gezien met klachten na e-sigaretgebruik. In deze
uitvraag zijn ernstige longklachten gemeld na gebruik van e-sigaretten,
zoals verergering van al bestaande longziekten, maar geen klachten die te
linken zijn aan de problematiek in de Verenigde Staten. Ik zie geen
noodzaak om een verdere analyse van de opbrengst van de uitvraag
onder de longartsen uit te laten voeren.
De gecombineerde maatregelen waaronder het aangekondigde smaakjesverbod in e-sigaretten en de invoering van standaardverpakkingen voor
e-sigaretten, in combinatie met het uitstalverbod en het reclameverbod,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

41

hebben impact op de e-sigarettensector, waaronder veel MKB-bedrijven.
Is de Staatssecretaris voornemens om een uitgebreide MKB-toets uit te
voeren alvorens deze verstrekkende maatregel door te voeren? Heeft de
Staatssecretaris alvorens het verbod op smaakjes in e-sigaretten anders
dan tabak en de invoering van standaardverpakkingen voor e-sigaretten
aan te kondigen, de e-sigarettensector (groothandels en winkeliers) en
e-sigarettengebruikersorganisatie geconsulteerd? Zo nee, waarom niet?
Wettelijke maatregelen die impact hebben op de e-sigarettensector,
worden steeds in samenspraak met het Ministerie van EZK ontworpen.
Daarnaast worden de regeldrukgevolgen voor alle partijen in de
toelichting van alle regelgeving in kaart gebracht. Het adviescollege
toetsing Regeldruk toetst vervolgens de voorgenomen wet- en regelgeving op de regeldrukeffecten. Wanneer de concept- wetgeving op
internet wordt gepubliceerd is het voor iedereen, dus ook voor deze
MKB-ondernemers, mogelijk om te reageren op de nieuwe regels en te
bepalen of deze werkbaar zijn. In die fase kan de concept-regelgeving
zonodig worden aangepast.
Wettelijk gezien mogen e-sigaretten niet worden verkocht aan mensen
onder de 18 jaar. Is er door het Ministerie van VWS onderzoek uitgevoerd
in hoeverre minderjarigen toch toegang krijgen tot het product?
Uit de Monitor Kopen tabak door jongeren- Metingen in 2016 en 2018, die
ik eerder aan uw Kamer heb gestuurd blijkt dat minderjarigen toegang
hebben tot e-sigaretten.66 In de monitor kwam naar voren dat in 2018 2%
van de 14/15-jarigen en de 16/17-jarigen op dat moment een e-sigaret
gebruikte. Van de ondervraagde jongeren gaf 1% aan in het afgelopen jaar
e-sigaretten te hebben gekocht of geprobeerd dat te doen. Zij kochten
deze producten met name bij speciaalzaken en via internet. Dit jaar wordt
de monitor opnieuw uitgevoerd. Ik verwacht deze in het voorjaar van 2021
aan uw Kamer te sturen.
Deelt de Staatssecretaris de verwachting dat een verbod op smaakjes en
de invoering van gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten kan
leiden tot een toename in de grensoverschrijdende verkoop van
e-sigaretten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, onderkent de Staatssecretaris
dat een dergelijke ontwikkeling contraproductief is?
Bij het invoeren van wettelijke maatregelen bestaat het risico dat de
grensoverschrijdende verkoop toeneemt. Dit is onder andere de reden
waarom ik voorstander ben van een geharmoniseerde Europese aanpak
om het gebruik van de e-sigaret te ontmoedigen. Toch ben ik van mening
dat de impact van deze aangekondigde maatregelen nog steeds zeer groot
zal zijn, omdat al het aanbod in Nederlandse (web)winkels in de toekomst
aan deze wetgeving zal moeten voldoen.
De Staatssecretaris stelt dat op grond van de nieuwste inzichten van het
Trimbos-instituut – over onder andere schadelijkheid, aantrekkelijkheid
voor jongeren en het voorzorgsprincipe ten aanzien van e-sigaretten – de
aantrekkelijkheid voor jongeren verder dient te worden beperkt. Om deze
reden stelt de Staatssecretaris dat alle smaakjes van e-sigaretten behalve
tabakssmaken verboden moeten worden. Uit de meest recente (na
publicatie van de factsheet) Trimbos-cijfers blijkt dat het aantal jongeren
dat vorig jaar heeft geëxperimenteerd met een e-sigaret met maar liefst 9
procentpunten is teruggelopen ten opzichte van 2015 (van 34% in 2015
naar 25% in 2019). Ook blijkt van regelmatig gebruik onder jongeren geen
sprake: slechts een op de tien jongeren die de e-sigaret gebruikt doen dit
66

Breuer & Intraval (in opdracht van de NVWA). Monitor Kopen tabak door jongeren – Metingen
2016 en 2018. Bijlage bij Kamerstuk 32 011, nr. 68

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

42

«bijna elke week of vaker». Onderschrijft de Staatssecretaris de conclusie
dat het e-sigarettengebruik onder jongeren daalt? Zo ja, waarom neemt de
Staatssecretaris dan toch het besluit om smaakjes voor e-sigaretten te
verbieden?
Ik ben blij dat het gebruik van de e-sigaret onder jongeren is gedaald.
Toch maak ik mij grote zorgen om het grote aantal jongeren dat het
schadelijke product gebruikt en op deze manier mogelijk afhankelijk wordt
van nicotine. In het streven naar een rookvrije generatie is geen plek voor
de e-sigaret en daarom vind ik het belangrijk het gebruik van de e-sigaret
verder te ontmoedigen.
In recent onderzoek van het RIVM wordt benadrukt dat andere smaakjes
dan tabak bijdragen aan het volledig overstappen op e-sigaretten: «The
availability of different flavors was the most attractive characteristic of
e-cigarettes. Dual users and exclusive vapers had most often used
tobacco and menthol/mint flavors when they first started vaping.
Compared to dual users, exclusive vapers currently used more fruit and
sweet flavors than dual users.» Deelt de Staatssecretaris de mening dat
een verbod op smaakjes in e-sigaretten (met uitzondering van
tabakssmaak) ertoe kan leiden dat e-sigarettengebruikers zullen terugvallen op de traditionele sigaret? Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt de
Staatssecretaris dit een wenselijke ontwikkeling?
In een recent gepubliceerde studie van de Journal of the American
Medical Association (JAMA) «Associations of Flavored e-Cigarette Uptake
With Subsequent Smoking Initiation and Cessation» wordt geconcludeerd
dat volwassenen die begonnen met het dampen van e-sigaretten zonder
tabakssmaak, meer geneigd waren te stoppen met roken dan degenen die
e-sigaretten gebruikten met tabakssmaken. Daarnaast werd geconcludeerd dat het dampen van e-sigaretten zonder tabakssmaak niet geassocieerd werd met een toename van het aantal jeugdrokers, maar met een
toename van de kans op stoppen met roken door volwassenen. Is de
Staatssecretaris bekend met deze studie? Zo nee, is hij bereid om de
resultaten uit bovengenoemde studie mee te nemen in zijn overweging
alvorens over te gaan tot een verbod op smaakjes (met uitzondering van
tabak) in e-sigaretten? Zo ja, waarom heeft de Staatssecretaris de
resultaten uit bovengenoemde studie niet meegenomen in zijn beleidsoverwegingen? Veel gezondheidsexperts, waaronder dr. Gera Nagelhout
van het Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen & Verslaving (IVO
Instituut), benadrukken dat juist (nontabak) smaakjes het makkelijker
maken voor rokers die willen stoppen met roken om de smaak van tabak
te «ontwennen» en dat een verbod op andere smaakjes dan tabak dus een
slecht idee is. Deelt de Staatssecretaris de mening dat het negeren van
deze breed gedragen conclusie ertoe kan leiden dat het traditionele roken
in stand wordt gehouden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is hier
geen rekening mee gehouden in het besluit om een verbod op smaakjes
(anders dan tabak) aan te kondigen?
Ik ben bekend met beide bovengenoemde studies. Het Trimbos-instituut
concludeert in de factsheet elektronische sigaretten die ik eerder aan uw
Kamer heb gezonden dat vooral voor jongeren smaakstoffen de aantrekkelijkheid van een e-sigaret vergroten. Het Trimbos-instituut concludeert
tevens op basis van het beschikbare wetenschappelijke onderzoek dat een
verbod op smaakjes mogelijk ook volwassenen die willen stoppen met
roken ervan kan weerhouden om de e-sigaret als hulpmiddel te gebruiken.
In Nederland was in 2019 van de regelmatige e-sigaret gebruikers
ongeveer 62%67 een roker. Dit waren duale gebruikers die naast
e-sigaretten ook tabakssigaretten gebruikten. De afgelopen jaren heeft de
67

Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor, CBS i.s.m. RIVM en Trimbos-instituut, 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

43

beschikbaarheid van een breed assortiment smaken dus niet in grote
mate geleid tot een (volledige) overstap naar de e-sigaret. Het kabinet is
van mening dat het in het kader van het beschermen van de volksgezondheid, en met name die van jongeren, noodzakelijk is om aanvullende
maatregelen te nemen. In navolging van het verbod op smaken in
tabakssigaretten is gekozen de aantrekkelijke smaken voor vloeistoffen
voor de e-sigaret te verbieden. Het beschermen van jongeren tegen de
schadelijke effecten van de e-sigaret weegt in de ogen van het kabinet en
de andere ondertekenaars van het preventieakkoord zwaarder dan de
aantrekkelijkheid van het product als stoppen met roken middel.
Vreest de Staatssecretaris dat wanneer e-sigarettengebruikers zelf
e-sigarettenvloeistoffen gaan vermengen met illegale substanties
eenzelfde situatie kan ontstaan zoals in de VS, met alle gezondheidsrisico’s van dien? Zo ja, waarom is de Staatssecretaris dan voornemens om
een verbod op alle smaakjes in e-sigaretten door te voeren? Zo nee,
waarom niet?
Het zelfstandig mengen van illegale substanties is zeer onverstandig
omdat het tot schadelijkere damp kan leiden dan bij reguliere vloeistoffen.
De gezondheidsproblematiek in de Verenigde Staten sterkt mij in de visie
dat verdere ontmoediging van de e-sigaret nodig is.
Hoe zal het wetgevingstraject omtrent het voorstel tot invoering van een
smaakjesverbod eruitzien? Wordt het voorstel gereguleerd via een AMvB
of als een ministeriële regeling? Wordt het voorstel aangemeld bij de EU
op basis van de EU TRIS-procedure? Zo ja, wanneer? Op welke wijze
wordt de Kamer betrokken bij de besluitvorming?
Het reguleren van smaken voor vloeistoffen voor de e-sigaret zal door
middel van zowel een AMvB als een ministeriële regeling vorm krijgen in
de Tabaks-en rookwarenregelgeving. Beide concepten zullen worden
genotificeerd bij de Europese Commissie, gelijktijdig aan of nadat de
AMvB aan uw Kamer is gestuurd in het kader van de voorhangprocedure.
De Staatssecretaris geeft verder in zijn brief aan dat hij een Europees
geharmoniseerde aanpak prefereert. Hoe ziet hij dit aangezien andere
Europese landen de e-sigaret juist zien als een middel om te stoppen met
roken?
Er zijn meerdere landen binnen de Europese Unie die maatregelen
hebben genomen om het gebruik van de e-sigaret te ontmoedigen. Zo is
de e-sigaret in verschillende landen onder het rookverbod geplaatst en
hebben bijvoorbeeld Finland en Hongarije al een smaakjesverbod voor
vloeistoffen ingevoerd. Alleen in het Verenigd Koninkrijk wordt de
e-sigaret door de nationale gezondheidsdienst actief gestimuleerd als
stoppen met roken middel. Met het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit
de Europese Unie zie ik kansen voor een geharmoniseerde aanpak om de
e-sigaret te ontmoedigen.
Het is goed dat het roken van kruidenrookproducten nu eindelijk toegevoegd wordt aan de thematafel roken. Deze leden snappen werkelijk waar
niet waarom dit niet eerder is gebeurd. Zij willen weten waarom dit niet
veel eerder gebeurd is.
Het roken van kruidenrookproducten is reeds eerder onderwerp van
gesprek geweest bij de thematafel roken. Dit heeft er echter niet geresulteerd in een maatregel in het Nationaal Preventieakkoord in aanvulling op
reeds genomen wettelijke maatregelen zoals een leeftijdsgrens, reclameverbod en gezondheidswaarschuwingen. Aan de thematafel roken werd
en wordt vooral prioriteit gegeven aan het verminderen van het aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

44

tabaksverkooppunten, structurele substantiële accijnsverhogingen,
gelijktrekken van de regels voor e-sigaretten met die voor traditionele
sigaretten, ruimere inzet op campagnes en communicatie en hulp bij
stoppen met roken.
Het percentage volwassenen dat rookt is al jaren aan het dalen. Het is
echter zo dat er een leeftijdscategorie buiten deze trend valt. Het zijn
vooral jongeren in de leeftijdscategorie 20–24 jaar waarbij er geen sprake
is van een daling. Hoe kan het dat, ondanks alle getroffen maatregelen
vooral gericht op jongeren, deze groep rokers niet daalt?
Ik vind het zorgwekkend dat de hoogste prevalentie van rokers in de groep
jongvolwassenen zit. We hebben de afgelopen jaren niet specifiek op deze
groep ingezet. Ik heb, in het kader van het Nationaal Preventieakkoord,
financiering toegekend aan de afdeling Publieksinformatie van het
Trimbos om een apart informatie aanbod voor jongeren te gaan creëren.
Zij hebben daarvoor afgelopen maanden onderzoek gedaan onder 1.000
jongeren om te inventariseren wat zij belangrijk vinden bij het stoppen
met roken. Uit de onderzoeksresultaten komt naar voren dat jongvolwassenen andere wensen hebben dan de «oudere» volwassenen. Het
onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat jongvolwassenen niet op zoek zijn
naar professionele begeleiding van een coach of medicijnen, maar bij
voorkeur een app gebruiken met functionaliteiten en een look and feel die
goed past bij hun behoeften, en voorziet in de mogelijkheid van sociale
steun bij het stoppen met roken, zonder de sociale druk van vrienden die
door blijven roken. Deze app wordt een aanpassing van de bestaande
Nederlandse app Stopstone. Ook zal ik een speciale ingang laten maken
op de website ikstopnu.nl voor jongvolwassenen, met op hen toegespitste
informatie. Deze producten zullen uiterlijk eind 2021 worden opgeleverd.
Daarnaast verwacht ik dat de ontwikkelingen in de maatschappij, zoals
bijvoorbeeld rookvrije sport, er ook bij jongvolwassenen aan zullen
bijdragen dat roken steeds minder als normaal wordt gezien.
Preventief gezondheidsbeleid
In het Nationaal Preventieakkoord staat dat de invoering van standaardverpakkingen voor e-sigaretten per 2022 zou worden overwogen. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom hij nu reeds over wil gaan tot het
formeel vastleggen van 1 januari 2022 als inwerkingtredingsdatum voor
gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten? Welke informatie
en/of welke overwegingen hebben de Staatssecretaris doen besluiten om
standaardverpakkingen voor e-sigaretten daadwerkelijk in te voeren en
niet langer te overwegen? Uit welke studie blijkt dat dit bewezen effectief
is?
Om samenhang en consistentie van het tabaksontmoedigingsbeleid te
bevorderen, is het belangrijk dat standaardverpakkingen niet alleen voor
sigaretten en shagtabak gaan gelden.
Zoals afgesproken in het Nationaal Preventieakkoord, acht het kabinet het
noodzakelijk dat ook verpakkingen van sigaren en elektronische
dampwaar fors minder aantrekkelijk worden gemaakt. Verpakkingen van
sigaren en elektronische dampwaar kunnen immers zeer aantrekkelijk zijn
of worden gemaakt, met name voor jongeren. Hierdoor blijft het gebruik
van deze producten door jongeren aantrekkelijk of kan het gebruik zelfs
toenemen. De effectiviteit van gestandaardiseerde verpakkingen voor
sigaretten is de afgelopen jaren regelmatig onderzocht en uit deze
onderzoeken kan worden geconcludeerd dat standaardverpakkingen het
bewustzijn van de schadelijkheid van roken vergroten.68
68

Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging. Factsheet Generieke Tabaksverpakkingen
(plain packaging) – update 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

45

Waarom refereert de Staatssecretaris enkel aan Israël waar het gaat om de
invoering van gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten? Kan de
Staatssecretaris bevestigen dat in geen enkele EU-lidstaat reeds
standaardverpakkingen voor e-sigaretten van kracht zijn geworden? Zo ja,
waarom heeft de Staatssecretaris besloten voor de Europese troepen uit
te lopen?
Voor zover bekend is Israël op dit moment het enige land dat gestandaardiseerde verpakkingen voor e-sigaretten heeft voorgeschreven. Er zijn
geen andere EU-lidstaten die deze maatregel al hebben ingevoerd. Voor
de onderbouwing voor het invoeren van neutrale verpakkingen verwijs ik
u naar het antwoord op de voorgaande vraag.
Minimum Unit Pricing voor alcohol – Verkenning van effectiviteit,
implementatieaspecten en scenario’s voor prijsbeleid in Nederland
De leden van de PVV-fractie willen de verwachte effecten van Minimum
Unit Pricing (MUP) weten voor de gewone Nederlanders die in het
weekend een drankje doen. Deze leden vrezen namelijk dat zij de dupe
zullen worden van de maatregel en (wederom) in hun portemonnee zullen
worden getroffen. Zorgt deze maatregel ervoor dat dit drankje (een biertje,
een wijntje) duurder wordt? En zo ja, hoeveel?
MUP zal ervoor zorgen dat de prijs van de goedkoopste alcoholhoudende
dranken stijgt. Deze goedkoopste alcoholhoudende drank is momenteel
vaak goedkoper dan frisdrank en water in fles.
De groep consumenten die deze producten koopt zal hierdoor minder
alcohol kunnen kopen voor hetzelfde bedrag. Wat de precieze effecten zijn
op de prijs van een alcoholisch drankje hangt van de gehanteerde
minimumprijs per eenheid alcohol af. Het RIVM maakt momenteel bij de
doorrekening van invoering van MUP in Nederland de effecten van
verschillende minimumprijzen inzichtelijk. Hiermee kan de keuze voor het
al of niet invoeren van MUP en de minimumprijs in Nederland worden
onderbouwd.
De Staatssecretaris geeft aan dat producten uit het goedkopere segment
duurder worden; uit de bijlage blijkt dat alle biersoorten, ook de
merkbieren, al bij een MUP van 0,35 duurder worden. Is een kratje bier
met de invoering van MUP nog betaalbaar voor de gewone hardwerkende
Nederlander? Is een kratje bier met de invoering van zowel de MUP als de
beperking van de prijsactie nog wel betaalbaar voor de gewone hardwerkende Nederlander? Kan er na invoering van MUP nog wel een
aanbieding plaatsvinden op een kratje bier?
Zowel met de invoering van MUP als met de beperking van de prijsacties
tot maximaal 25 procent blijft een kratje bier betaalbaar voor iedere
hardwerkende Nederlander. Wel is het zo dat de alcoholconsument, bij
gelijkblijvende uitgaven aan alcohol, minder kan kopen bij invoering van
MUP. Een aanbieding op een kratje bier blijft mogelijk, als daarmee de
prijs van het kratje bier niet onder de minimumprijs per eenheid alcohol
komt en er niet meer dan 25 procent korting wordt gegeven op de
reguliere prijs.
Acht de Staatssecretaris de invoering van MUP haalbaar in Nederland?
Het onderzoek van het RIVM laat zien dat het alcoholgebruik van
overmatige, zware en problematische drinkers door MUP afneemt. Ik vind
deze eerste onderzoeksresultaten veelbelovend. MUP is binnen het
alcoholbeleid een effectieve maatregel om kwetsbare groepen te
beschermen tegen problematisch alcoholgebruik. Dit najaar wordt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

46

rapport van het RIVM aangevuld met een doorrekening van invoering van
MUP in Nederland, een stakeholdersanalyse en de meest recente
empirische gegevens uit Schotland, waar MUP is ingevoerd sinds 2018.
Ondertussen maak ik een overzicht van de stappen die nodig zijn om MUP
in Nederland in te voeren. Hiermee beoog ik tot een goede basis te komen
voor een toekomstige beleidsbeslissing over de vraag of een invoering
van MUP in Nederland haalbaar is.
Aan welke eenheidsprijs denkt de Staatssecretaris? Kan de Staatssecretaris een overzichtelijke tabel maken met de eenheidsprijs per land en in
euro’s?
Het RIVM zal bij de doorrekening van invoering van MUP in Nederland
ook de effecten van verschillende minimumprijzen per eenheid inzichtelijk
maken om zo de keuze voor een eventuele minimumprijs in Nederland te
onderbouwen. Het is daarmee nog te vroeg om een bepaalde minimumprijs te noemen. Hieronder treft u een overzicht aan van de momenteel
gehanteerde minimumprijs per land en in euro’s.
Land

Type alcohol

MUP
origineel

MUP 2019
euro

Schotland

alle

0,50 pence

Canada2

bier

0,69

wijn

0,57

gedestilleerd

0,89

0,57

Wales

alle

0,50 pence

0,57

Australië

alle

1,30 dollar

0,72

Kirgizië
Oezbekistan

wodka
wijn
wodka3
cognac
wodka
gedestilleerd

90 som
9600 sum
23200 sum
34600 sum
205 roebel
4,4 roebel

1,47
0,91
2,2
3,28
2,99
2,2

Rusland
Wit-Rusland

Eenheid1

Standaardeenheid (= 8 gram
pure alcohol)
Standaardeenheid (= 13,6
gram pure
alcohol)
Standaardeenheid (= 13,6
gram pure
alcohol)
Standaardeenheid (= 13,6
gram pure
alcohol)
Standaardeenheid (= 8 gram
pure alcohol)
Standaardeenheid (= 10
gram pure
alcohol)
0,5 liter
liter
liter
liter
0,5 liter
0,5 liter

1

Waar standaardeenheid staat, wordt MUP gehanteerd. In de andere gevallen wordt uitgegaan
van een minimale prijs per hoeveelheid van een bepaalde drank.
2
Canada hanteert geen nationaal beleid wat betreft MUP. Elke provincie heeft hiervoor zijn eigen
beleid. De weergegeven minimumprijzen worden gehanteerd in meerdere Canadese provincies.
3
Wodka en andere sterke alcoholhoudende dranken.

Is de Staatssecretaris voornemens om de MUP, naast de maatregel om
prijsacties met meer dan 25% korting niet langer toe te staan, in te
voeren?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar het antwoord op de
eerder door u gestelde vraag over de haalbaarheid van MUP in
Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

47

Is de Staatssecretaris voornemens om een accijnsverhoging op alcoholhoudende drank op te leggen?
Het RIVM rekent momenteel de meest realistische scenario’s voor
aanscherping van het alcoholprijsbeleid in de Nederlandse situatie door:
een MUP voor alle alcoholhoudende drank, een accijnsverhoging op
alcohol en een combinatie van zowel MUP als een accijnsverhoging.
Daarbij worden de kosten en baten van deze drie scenario’s tegen elkaar
afgezet. Ik verwacht de resultaten dit najaar. Ik wacht eerst deze resultaten
af, alvorens ik een standpunt inneem over mogelijke toekomstige
maatregelen, (zoals de vraag of een accijnsverhoging op alcohol wenselijk
is).
Rookverbod. Inspectieresultaten 2019
De leden van de PVV-fractie constateren voor het zoveelste jaar op rij dat
het rookverbod wederom niet goed nageleefd wordt in de shishalounges.
Wederom is het maatregelpercentage (40%) het hoogst bij de shishalounges. Wordt de maatregel «three strikes out» nog opgelegd? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoeveel shishalounges hebben reeds drie maatregelen opgelegd gekregen?
De «three strikes out maatregel» kan op dit moment alleen worden
ingezet bij een overtreding van de naleving van de leeftijdsgrens bij de
verkoop van tabak. Indien bij een ondernemer drie maal in twaalf
maanden een overtreding wordt geconstateerd, kan de verkoop van tabak
worden stilgelegd. Voor de sanctionering bij overtreding van het
rookverbod is de maatregel niet geschikt omdat er in de regelgeving geen
onderscheid gemaakt kan worden naar de locatie. Het rookverbod geldt
niet alleen voor horeca, maar onder andere ook voor openbare gebouwen
en ziekenhuizen. De sluiting van deze organisaties in verband met een
overtreding van het rookverbod is disproportioneel en onwenselijk.
Hoelang gaat het nog duren voordat ook het roken van kruidenmengsels
zonder tabak onder het rookverbod gaat vallen?
Voor kruiden-rookproducten zijn reeds meerdere wettelijke maatregelen
genomen zoals een leeftijdsgrens van 18 jaar, een reclameverbod en
gezondheidswaarschuwingen op verpakkingen. Ik blijf het gebruik van
kruidenrookproducten volgen. Aanvullende maatregelen, zoals de
uitbreiding van het rookverbod, kunnen overwogen worden als er
signalen zijn uit de praktijk of de handhaving of wanneer de populariteit
en gebruiksfrequentie onder met name jongeren blijkt toe te nemen.
Maakt het nemen van monsters de inspecties niet onnodig ingewikkeld?
Wat zijn de kosten om vast te stellen welk type product in de waterpijpen
gerookt wordt?
Het nemen van monsters van het gerookte product in waterpijpen maakt
de inspectie complexer en dit kost meer tijd. Om vast te stellen of het
rookverbod wordt overtreden, moet worden aangetoond dat het gerookte
product tabak bevat en niet enkel bestaat uit kruidenrookproducten of
andere producten zonder tabak. Dit gebeurt via laboratoriumonderzoek.
Naast dat de inspectie meer tijd kost, zijn er aan het monsteronderzoek
laboratoriumkosten verbonden. Deze laboratoriumkosten zijn ca. 100 euro
per onderzocht monster.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

48

Sport en alcohol onlosmakelijk verbonden?
Is de Staatssecretaris van mening dat als de maatschappelijke trend is om
te matigen met het drinken van alcohol, dit niet vanzelf zal doorwerken in
de sportkantine? Zo nee, waarom niet?
De maatschappelijke trend is mede het gevolg van de aandacht en
initiatieven van vele maatschappelijke organisaties over de risico’s van
alcoholgebruik en de concrete mogelijkheden om problematisch gebruik
terug te dringen.
Daarom heb ik in het Nationaal Preventieakkoord afspraken gemaakt met
de sportsector over de aanpak van problematisch alcoholgebruik. De
sportsector is begonnen aan de uitvoering met inzet van verschillende
interventies. Die sluiten goed aan op de aanbevelingen van het onderzoek.
Is de Staatssecretaris van mening dat interventies als sociale norm van
standaard 0%, emerging norm, rolmodellen, beleidsmaatregelen en het
stellen van disruptieve vragen nodig zijn?
Is de Staatssecretaris voornemens dit op te nemen in zijn beleid?
Uit het rapport van Tabula Rasa blijkt dat alcoholgebruik in de sportkantine voor een groot deel gewoontegedrag is. De voorgestelde
interventierichtingen ondersteunen het tot stand komen van een andere
sociale norm. Dit rapport is onderdeel van het Nationaal Preventieakkoord, waarin ik samen met de sportsector doelstellingen heb geformuleerd en acties heb opgenomen die inmiddels zijn opgepakt.
Waarom laat de Staatssecretaris het niet over aan de inschatting van de
medewerkers in de sportkantines om mensen te laten matigen? Moet dit
apart worden vastgelegd in normering/regels of kunnen de algemene
regels die gelden voor de horeca niet gewoon worden gevolgd?
De Drank- en Horecawet geldt ook in de sportkantine. Daarnaast zet ik in
het kader van het Nationaal Preventieakkoord samen met de sportsector
in op het tegengaan van problematisch alcoholgebruik. We gaan voor een
gezonde sportomgeving waar meedrinken niet de norm is. De richtlijnen
«Verantwoord alcoholbeleid in de sport» die NOC*NSF met vele partners
heeft opgesteld, geven richting aan het beleid dat de sportsector hierin
voorstaat.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat een op de drie rokers
overweegt te stoppen door COVID-19. De Staatssecretaris geeft aan
hierop in te zetten. De leden van de CDA-fractie vragen hoe hij deze kans
wil gaan verzilveren.
Ik zie COVID-19 als een belangrijke wake-up call voor rokers, omdat er
voldoende aanwijzingen zijn dat roken een risicofactor is voor een
ernstiger beloop en overlijden aan deze ziekte, en rokers waarschijnlijk
ook meer risico lopen om besmet te raken. Tegelijkertijd moeten we niet
onderschatten dat voor veel mensen deze situatie veel stress oplevert,
bijvoorbeeld omdat zij bang zijn voor besmetting of de economische
gevolgen aan den lijve ondervinden. En zoals bekend: door stress kunnen
rokers juist meer gaan roken, en vallen gestopte rokers sneller weer terug.
Daarom is het belangrijk om de urgentie van stoppen met roken te
benadrukken, zonder dat rokers daardoor nog meer stress krijgen. Voor
het algemeen publiek is daarvoor toegankelijke informatie beschikbaar via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

49

de link: https://www.ikstopnu.nl/roken-en-corona/. Uit onderzoek van het
Trimbos blijkt verder dat rokers dit jaar extra gemotiveerd zijn om mee te
doen aan Stoptober, vanwege COVID-19. Aansluitend aan Stoptober zal
de overheidscampagne PUUR van start gaan, die zowel bedoeld is om het
bewustzijn over de schadelijkheid van roken en meeroken te vergroten,
als om rokers aan te zetten om te stoppen met roken. Vanuit het Nationaal
Preventieakkoord zijn ook vele initiatieven ingezet die de stoppen-metrokenzorg toegankelijker gaan maken. Daaronder vallen verbeteringen
aan de website ikstopnu.nl, het rookvrij maken van de zorg, verbetering
van het Kwaliteitsregister waarin gekwalificeerde rookstopcoaches zijn
opgenomen, scholing voor zorgverleners hoe het gesprek over roken te
starten en het ontwikkelen van lokale zorgpaden in een aantal proefregio’s
waarin heldere afspraken worden vastgelegd over de rol en taken van
betrokken zorgprofessionals. Al deze initiatieven dragen juist nu bij aan
het beschikbaar maken van goede rookstophulp voor rokers die willen
stoppen vanwege COVID-19.
Het inperken van het aantal verkooppunten voor tabaksproducten is een
effectieve maatregel. De leden van de CDA-fractie hebben eerder al
aangekaart dat zij in ieder geval in steden een toename van supermarkten
en avondwinkels zien en daarmee op dit gebied een toename van deze
categorie verkooppunten. In juni gaf de Staatssecretaris aan in gesprek te
zijn met supermarkten naar aanleiding van de motie van de leden Kuik en
Dik-Faber.69 Deze leden vragen wat daar uitgekomen is. Welke concrete
stappen wil men zetten, of is er geen wil wat te veranderen tenzij de
politiek hen iets oplegt voor een gelijk speelveld?
Inmiddels is het onderzoek naar het verminderen van het aantal verkooppunten van tabak afgerond en heb ik meerdere gesprekken gevoerd met
supermarkten. Dit najaar bied ik uw Kamer het rapport met mijn beleidsreactie aan, waarin ik u ook informeer over mijn gesprekken met de
supermarkten.
De leden van de CDA-fractie willen zo snel mogelijk stappen zetten om het
aantal verkooppunten van tabaksproducten te verminderen. Hoe gaat de
Staatssecretaris ervoor zorgen dat hier in deze kabinetsperiode nog
stappen worden gezet? Waarom stuurt de Staatssecretaris het onderzoek
over vermindering van het aantal tabaksverkooppunten pas na de zomer
naar de Kamer en niet voor de zomer, zoals eerder aangekondigd?
Het onderzoek naar het verminderen van het aantal verkooppunten van
tabak heeft enige vertraging ondervonden. De buitenlandse (gezondheids)experts die voor het onderzoek geïnterviewd zouden worden
moesten prioriteit geven aan bestrijding van het COVID-19 virus in hun
land, waardoor oplevering van het rapport voor de zomer niet meer
mogelijk bleek. Inmiddels is dit onderzoek afgerond. Dit najaar bied ik uw
Kamer het rapport met mijn beleidsreactie aan.
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief dat hij graag alle smaakjes voor de
e-sigaret wil verbieden, met uitzondering van de tabakssmaak. De leden
van de CDA-fractie vragen wanneer de Kamer dit voorstel kan
verwachten, zodat de Staatssecretaris deze maatregel nog binnen zijn
termijn kan realiseren.
Op dit moment wordt de concept-amvb opgesteld. Gestreefd wordt het
voorstel in januari aanstaande naar uw Kamer te sturen in het kader van
de voorhangprocedure.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de stand van zaken van het
rookvrij maken van speeltuinen, kinderboerderijen en sportterreinen.
69

Kamerstuk 35 321, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

50

Wordt de doelstelling uit het Nationaal Preventieakkoord dat in 2020 alle
kinderboerderijen en speeltuinen geheel rookvrij zijn gehaald? Deze leden
lezen immers dat eind 2019 nog slechts 41% van de kinderboerderijen en
50% van de speeltuinen geheel rookvrij waren.
Het aantal rookvrije kinderboerderijen op dit moment is 233. In totaal zijn
er 400 kinderboerderijen in Nederland. De gevolgen van COVID-19 hebben
impact gehad op de ingezette koers om alle kinderboerderijen in 2020
rookvrij te maken. Voor de komende maanden heeft KinderboerderijenActief, aanjager voor rookvrije kinderboerderijen en ondertekenaar van
het Nationaal Preventieakkoord, nog diverse acties gepland om de
kinderboerderijen te ondersteunen om rookvrij te worden. De verwachting
is dat alle kinderboerderijen in het eerste kwartaal van 2021 rookvrij zijn.
COVID-19 heeft ook voor de speeltuinen de nodige gevolgen gehad. Meer
dan 50% van de speeltuinen is op dit moment rookvrij. De NUSO,
branchevereniging voor speeltuinen en ondertekenaar van het Nationaal
Preventieakkoord, zet zich in om de doelstelling dat 100% van de
speeltuinen rookvrij is, te behalen. De verwachting is dat alle speeltuinen
in de zomer van 2021 rookvrij zijn.
Uit onderzoek van Unicef is gebleken dat 70% van de kinderproducten in
supermarkten onverantwoord is.70 De meeste producten bevatten te veel
suikers, energie of zout of te weinig vezels en passen hierdoor niet binnen
de Schijf van Vijf, aldus Unicef. De leden van de CDA-fractie vragen wat
de reactie van de Staatssecretaris is op dit onderzoek.
De aanbeveling voor kleine kinderen (en alle consumenten) vanaf 1 jaar is
helder: eet zoveel mogelijk gezond en gevarieerd volgens de Schijf van
Vijf. Deze adviezen worden door het Voedingscentrum en consultatiebureaus verspreid. De Schijf van Vijf bevat voornamelijk onbewerkte
producten, zoals groente, fruit, volkoren producten etc. Dit zijn geen
specifieke kinderproducten. Ik ga met de supermarkten bespreken welke
stappen zij nog gaan zetten om consumenten te
verleiden meer producten te kopen die in de Schijf van Vijf staan. Vanuit
de wetgeving bezien is er een categorie «babyvoeding» die bedoeld is
voor kinderen tot 3 jaar. Momenteel wordt de Europese regelgeving over
babyvoeding herzien.
Deze leden vragen waarom producten gepresenteerd en genoemd mogen
worden als kinderproduct terwijl uit onderzoek blijkt dat het ongezond is.
Aan welke voedingskundige criteria moeten producten nu voldoen om
zich te mogen presenteren als kinderproducten? Is dat de Schijf van Vijf?
In de regelgeving wordt binnen de categorie «babyvoeding» onderscheid
gemaakt tussen enerzijds «bewerkte levensmiddelen op basis van
granen» en anderzijds «babyvoeding». Voor deze producten gelden
gedetailleerde eisen wat betreft samenstelling, maximaal toegelaten
restanten van gewasbeschermingsmiddelen en etikettering. De samenstellingseisen hebben betrekking op het graangehalte, eiwitten, koolhydraten, vetten, mineralen en vitaminen. Momenteel wordt de Europese
regelgeving over babyvoeding herzien. Ik zet mij ervoor in om de
samenstellingseisen in de Europese regelgeving voor babyvoeding in lijn
te brengen met de voedingsaanbevelingen voor kleine kinderen. Dit
betekent bijvoorbeeld dat deze producten voldoende vezels en andere
belangrijke voedingsstoffen bevatten en dat er geen suiker en zout aan
wordt toegevoegd. Onderdeel van deze regelgeving zijn ook eisen
rondom etikettering, aanprijzing en voorkomen van misleiding.
Er bestaat geen wettelijke categorie «kinderproducten», dus hier zijn geen
voedingskundige criteria aan gesteld. Aan de afspraken die de industrie
70

https://www.unicef.nl/nieuws/2020-09-01-70-procent-van-de-kinderproducten-in-supermarktenis-onverantwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

51

gemaakt heeft over het beperken van kindermarketing hebben zij wel
voedingskundige criteria gesteld. Deze criteria zijn op dit moment niet
volledig in lijn met de Schijf van Vijf. Hierover blijf ik in gesprek met
betrokken partijen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de resultaten zijn van het gesprek
dat de Staatssecretaris zou hebben met de Reclamecodecommissie over
reclame die gericht is op kinderen. Hoe staat het met de gesprekken over
kindermarketing op sociale media?
Over de regels rond kindermarketing en de aanscherping van de
Reclamecode voor Voedingsmiddelen ben ik afzonderlijk in gesprek
geweest met stichting Reclamecode, Federatie Nederlandse Levensmiddelen industrie (FNLI), de supermarktenbranche (CBL) en de Alliantie Stop
Kindermarketing. Op dit moment is er sprake van zelfregulering en
bepaalt FNLI, als eigenaar van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen,
welke regels opgenomen worden in de reclamecode. Ik heb aangegeven
dat ik de huidige reclamecode graag aangescherpt zie zodat er alleen nog
kindermarketing ingezet mag worden op Schijf van Vijf producten. FNLI
heeft aangegeven dat daar op dit moment geen draagvlak voor is, onder
andere door de internationale markt waarin de voedingsmiddelen van hun
achterban verkocht worden. -Ik houd de huidige reclamecode onder de
loep en bekijk samen met bijvoorbeeld de Alliantie Stop Kindermarketing
aan welke knoppen we nog meer kunnen draaien om kinderen beter te
beschermen tegen kindermarketing voor ongezonde producten. Om het
zelfregulerende systeem goed te laten werken moet de industrie ook
meebewegen, anders moeten we kijken naar alternatieven zoals
wetgeving. In de voortgangsbrief van juni jl. over het Nationaal Preventieakkoord heb ik de Kamer geïnformeerd nader onderzoek te laten uitvoeren
naar het gebruik en het effect van kindermarketing op sociale media. Dit
onderzoek wordt het eerste kwartaal van 2021 verwacht.
In antwoord op schriftelijke vragen van de leden Kuik, Van den Berg en
Von Martels over berichten dat mensen met overgewicht meer risico
lopen bij het coronavirus geeft de Staatssecretaris aan dat de maatregelen
die in het Verenigd Koninkrijk worden genomen geagendeerd zullen
worden voor de volgende bespreking met partners van de tafel Overgewicht.71 De leden van de CDA-fractie vragen wanneer deze bespreking
plaats zal vinden en wanneer de Kamer hierover geïnformeerd zal
worden. Daarnaast meldt de Staatssecretaris dat de supermarktbranche
aangeeft te streven naar een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten, en dat zij maatregelen zoals in het Verenigd Koninkrijk
voorgesteld hierbij kan inzetten om dit doel te bereiken. Genoemde leden
vragen hoe de (tussen)doelen van de supermarkten worden gemonitord.
Wordt er daadwerkelijk een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten waargenomen? Zijn er gesprekken gevoerd met de supermarktbranche om de maatregelen uit het Verenigd Koninkrijk over te nemen?
De volgende overgewichttafel staat gepland voor medio november. Ik zal
u voor het AO preventie dat gepland staat op 3 december informeren over
de uitkomsten.
Voor alle afspraken in het Nationaal Preventieakkoord geldt dat over de
voortgang jaarlijks door de betrokken partijen gerapporteerd wordt aan
het RIVM. Het RIVM maakt op basis van deze informatie een voortgangsrapportage. Supermarkten rapporteren over hun inzet en niet over de
daadwerkelijke consumptiegroei. Of deze consumptiegroei al plaatsvindt,
blijkt dus niet uit deze gegevens. Zoals ik heb toegezegd in mijn brief van
22 juni 202072, verken ik wat een goede manier kan zijn om een beter
71
72

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3828
Kamerstuk 32 793, nr. 484

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

52

beeld te krijgen van de veranderingen in het aanbod van Schijf van Vijf
producten, zowel in supermarkten als in het brede «out of home»
segment.
Ik heb de supermarktbranche nog niet specifiek over de maatregelen in
het Verenigd Koninkrijk (VK) gesproken. Ik verwacht dat ze medio
november aan het gesprek aan de overgewichttafel zullen deelnemen.
Over het voedselkeuzelogo, wat in het VK ook een van de maatregelen is,
spreek ik hen overigens regelmatig.
In dezelfde antwoorden op de schriftelijke vragen van de leden Kuik, Van
den Berg en Von Martels geeft de Staatssecretaris aan dat hij in gesprek is
geweest met een aantal wetenschappers over de relatie tussen leefstijlthema’s (waaronder voeding en beweging) en COVID-19. De Staatssecretaris heeft hen de oproep gedaan mee te denken over korte en lange
termijn acties die zorgen voor het verbeteren van leefstijl in het algemeen.
De leden van de CDA-fractie vragen welke bevindingen en mogelijkheden
hieruit gevolgd zijn.
Naar aanleiding van de oproep van o.a. wetenschappers en medici voor
het belang van een gezonde leefstijl zijn drie sessies met deskundigen
georganiseerd over de relatie tussen het coronavirus en leefstijlpreventie.
De gesprekken hebben tot waardevolle input geleid waar we graag met
het veld verder op voortbouwen. Belangrijke bevindingen en vervolgacties zijn onder meer:
– Deze pandemie heeft het belang van preventie nogmaals aangekaart
en acties op leefstijlpreventie moeten daarom versneld worden.
Deskundigen pleiten niet voor een aparte corona-leefstijl-aanpak, maar
voor het versterken van preventie in het algemeen. Ook na de uitbraak
van COVID-19.
– Er is meer aandacht gewenst voor gecombineerde leefstijlinterventies
die ook geschikt zijn voor mensen met een gezondheidsachterstand en
de rol van de huisarts hierin. Wil je daadwerkelijk een trendbreuk
realiseren, dan is een combinatieaanpak van verschillende interventies
van belang.
– Het vraagstuk rondom het stimuleren van meer bewegen moet
integraal worden aangepakt. Hiervoor hebben we deze zomer een
interdepartementale werkgroep opgericht waar SZW, OCW, BZK en
IenW naast VWS aan deelnemen. Daar is ook de sportsector en de
wetenschap in vertegenwoordigd. De werkgroep verkent welke huidige
beleidsmaatregelen per levensfase nu al inzetten op meer bewegen
door de dag. Voorbeelden hiervan zijn landelijke programma’s als
Gezonde Kinderopvang, Gezonde School maar ook de buurtsportcoachregeling, Ruimte voor Lopen vanuit BZK of Vitaal Werken vanuit
SZW. Vandaaruit wil de werkgroep met de sectoren, waaronder ook
werkgevers, gemeenten en bijvoorbeeld de zorg, een routekaart
ontwikkelen om te kijken welke initiatieven er voor gaan zorgen dat de
ambitie van 75% NL in 2040 aan de beweegrichtlijn uit het preventieakkoord ook daadwerkelijk gehaald wordt en welke stappen of beleidsmaatregelen daar nog meer voor nodig zijn.
De Staatssecretaris schrijft dat de campagne over stoppen met roken door
COVID-19 is uitgesteld. In zijn Kamerbrief van 13 juni 2019 (over
voortgang uitvoering Nationaal Preventieakkoord) schrijft de Staatssecretaris dat in deze campagne ook rookvrij opgroeien wordt meegenomen.73
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer deze campagne alsnog gaat
lopen. Wordt hierin nog steeds het tegengaan van roken in auto’s
meegenomen, zoals beloofd door de Staatssecretaris tijdens het plenaire
debat over het preventieakkoord?

73

Kamerstuk 32 793, nr. 391

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

53

Op 29 oktober startte de stoppen met roken campagne. Deze campagne
richt zich in eerste instantie op de groep rokers die gemotiveerd is om
(ooit) te stoppen met roken. Tijdens het plenaire debat over het preventieakkoord op 3 september 2019 heb ik toegezegd het tegengaan van roken
in de auto te overwegen als onderwerp voor deze landelijke campagne en
het aan uw Kamer te melden als daarvan wordt afgeweken. Omdat het
gaat om een nieuwe campagne is het belangrijk om eerst het nieuwe
concept breed neer te zetten. Het doel is om de campagne daarna verder
door te ontwikkelen en met deelcampagnes specifieke doelgroepen te
bereiken. Een van de doelgroepen die we hierbij omschreven hebben is:
(jonge) ouders. In de uitwerking van deze deelcampagne is er mogelijk
ook aandacht voor het onderwerp roken in de auto.
GGD GHOR verwijst naar het signalement van het Centrum voor Ethiek en
Gezondheid (CEG) waaruit blijkt dat apps en wearables belangrijk zijn bij
een modern preventiebeleid, maar dat zonder goede inbedding deze de
gezondheidsverschillen kunnen vergroten.74 GGD GHOR pleit er daarom
voor dat er meer geïnvesteerd moet worden in veilige en effectieve
innovatie, en dat dit goed in het publieke stelsel belegd moet worden. De
leden van de CDA-fractie vragen wat de reactie van de Staatssecretaris
hierop is en of hij deze suggesties mee kan nemen voor het (toekomstige)
preventiebeleid.
Ik ondersteun de inhoud van het signalement van het CEG. Apps en
wearables zijn zeker in deze tijden van toegevoegde waarde in het kader
van gezondheidsbevordering en het stimuleren van en werken aan een
gezonde leefstijl. We vinden het belangrijk dat de inzet van deze digitale
middelen bijdraagt aan het verminderen van de gezondheidsachterstanden. We zijn ons daarbij bewust van de uitdagingen en valkuilen,
zoals ook beschreven in het signalement. Net als het CEG vind ik het
belangrijk dat de inzet van eHealth zorgvuldig en effectief gebeurt. En dat
betekent vaak maatwerk, omdat de behoefte van persoon tot persoon kan
verschillen, en ook nog door de tijd heen kan veranderen. De inzet is
daarom bij uitstek gericht op het betrekken van de burger zelf. Alleen dan
kan de implementatie van potentievolle eHealth (waaronder apps en
wearables) een succes worden.
Alzheimer Nederland pleitte vorig jaar voor een brede Nationale Strategie
Dementie, waarin onder andere een preventieprogramma opgenomen
moet worden om de leefstijl van mensen te verbeteren, met als doel:
uitstel of risicoreductie van dementie.75 Zij constateren nu dat de
bestaande mogelijkheden om de hersengezondheid te verbeteren nog
onvoldoende worden benut. De leden van de CDA-fractie vragen of de
Staatssecretaris bereid is om een landelijk preventieprogramma op te
zetten gericht op verbetering van de hersengezondheid. Ziet de Staatssecretaris daarnaast mogelijkheden om via landelijke en regionale
campagnes bevordering van de hersengezondheid door middel van
leefstijlpreventie onder de aandacht te brengen?
Op maandag 21 september jl. is de Nationale Dementiestrategie aan uw
Kamer gestuurd. Onderdeel van deze strategie is risicoreductie van
dementie. Dat doen we door in een nieuw onderzoeksprogramma onder
meer in te zetten op risicoreductie door meer kennis van de invloed van
leefstijlfactoren. Ook wordt onderzoek gedaan naar mogelijkheden om op
andere manieren dementie te voorkomen of in een vroeg stadium,
voordat er klinische symptomen zijn, te behandelen. Verder zal met
74

https://www.ceg.nl/documenten/signalementen/2020/01/30/gezondheidsapps-en-wearables--de-ethiek-van-e-health-deel-1
75
https://www.alzheimer-nederland.nl/nieuws/nationale-strategie-dementie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

54

gerichte activiteiten de kennis over de mogelijkheden om het risico op
dementie te verminderen en waarover een brede wetenschappelijke
consensus is, worden verspreid onder het algemeen publiek. Er wordt
begonnen bij risicogroepen, zoals mensen met diabetes, overgewicht en
hart- en vaatziekten. Hierbij werken we samen met onder meer gezondheidsfondsen, zorgprofessionals, zorgverzekeraars en gemeenten en
wordt zoveel mogelijk aangesloten bij brede leefstijlcampagnes.
Op welke manieren stimuleert de Staatssecretaris het gebruik van online
tools voor zelfmanagement op het gebied van leefstijlverbetering door
risicogroepen voor dementie?
We stimuleren het gebruik van online tools door bekendheid te geven aan
toepassingen via Zorgvannu. In de Nationale Dementiestrategie die uw
Kamer onlangs heeft ontvangen76 is aangekondigd dat de kennis over de
mogelijkheden om het risico op dementie te verminderen, waarover een
brede wetenschappelijke consensus is, wordt verspreid onder het
algemeen publiek. Hiermee wordt begonnen bij risicogroepen, zoals
mensen met diabetes, overgewicht en hart- en vaatziekten en zal worden
samengewerkt met onder meer gezondheidsfondsen, zorgprofessionals,
zorgverzekeraars en gemeenten. Het stimuleren van al bestaande online
tools voor zelfmanagement op het gebied van leefstijlverbetering kan hier
onderdeel van zijn.
Ook wordt in samenwerking met diverse partijen, waaronder het
Nationaal eHealth Living Lab (NeLL), GGZ Nederland, MIND, GGD GHOR
Nederland en de Patiëntenfederatie Nederland, toegewerkt naar een
Nederlands toetsingskader voor gezondheidsapps. Via een landelijke
bibliotheek kunnen de positief beoordeelde apps beschikbaar gesteld
worden. Ook betrouwbare platforms zoals het RIVM, thuisarts.nl, de GGZ
appwegwijzer en de GGD appstore kunnen hier gebruik van maken en de
apps op hun website plaatsen. Hiermee vergroten we de vindbaarheid van
positief beoordeelde gezondheidsapps.
Toezeggingen en onderzoeksresultaten thema’s preventie en gezonde
leefstijl
Afgelopen zomer heeft de Staatssecretaris het rapport volgend uit een
onderzoek naar de invloed van de sportomgeving op normalisering van
alcoholgebruik met de sportsector besproken. De leden van de
CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven welk vervolg
hieraan wordt gegeven.
Het rapport van Tabula Rasa is onderdeel van het Nationaal Preventieakkoord, waarin ik samen met de sportsector doelstellingen heb geformuleerd en acties heb opgenomen die inmiddels zijn opgepakt. De interventierichtingen die in het rapport worden voorgesteld, ondersteunen het
werken aan een gezonde sportomgeving. Uit mijn gesprekken met de
sportsector weet ik dat het rapport goed is ontvangen. De resultaten van
het onderzoek bevestigen het nut en de inhoud van de Richtlijnen Alcohol
en Sport. De sportsector heeft de aanbevelingen uit het rapport gecommuniceerd en deze worden waar mogelijk toegepast bij de interventies die
de sportsector heeft ingezet. Zo is het onderzoek bijvoorbeeld voorgelegd
aan de docenten die de inspiratiesessies geven en aan de clubcoaches
van Team:Fit van JOGG die clubs persoonlijk begeleiden. Zij halen tips uit
het rapport voor de begeleiding. In het rapport wordt ook gesproken over
het doorbreken van de sociale norm. Dat wordt getest in de negen
modelkantines, waar standaard 0.0% bier geschonken gaat worden en
bier met alcohol op verzoek.

76

Kamerstuk 25 424, nr. 553

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

55

De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
of bij voorlichtingscampagnes over alcohol gericht wordt op ouders,
aangezien dat mogelijk een groter effect heeft dan alleen te richten op de
jongere zelf.
Ik deel dit inzicht van de CDA-fractie. De meerjarige NIX18 normcampagne
richt zich daarom ook primair op ouders. Eind 2020 gaat de brede
campagne van het Ministerie van VWS van start. De focus van deze
campagne ligt op het beïnvloeden van de algemeen geldende sociale
norm omtrent alcoholgebruik, gericht op het brede publiek en daarmee
zowel op ouders als op jongeren.
Verslag van een schriftelijk overleg over de integrale aanpak van lachgas
De Staatssecretaris geeft aan dat veel campagnes zijn uitgesteld. Is de
Staatssecretaris het met de leden van de CDA-fractie eens dat de schade
rondom lachgasgebruik verder doorgaat en een campagne richting
jongeren juist nu nodig is? Welke goede redenen ziet de Staatssecretaris
om een campagne over de schadelijke effecten nu wel in te zetten?
Ik ben het absoluut met de CDA-fractie eens dat de schade rondom
lachgasgebruik doorgaat en dat goede voorlichting en preventie van
wezenlijk belang is. Er is veel inzet om het huidige preventie en voorlichtingsmateriaal te herzien om de risicoperceptie dat lachgas een
onschuldig middel is bij te stellen. Ook zet de Minister van Infrastructuur
en Waterstaat in op een campagne over lachgas en verkeersveiligheid en
verwacht ik dit najaar de resultaten van een onderzoek naar lachgasgebruik onder jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond. Dit zijn
slechts een paar voorbeelden van de huidige inzet op dit belangrijke
thema. Het is ongebruikelijk om voor drugs, en dus ook voor lachgas, een
brede voorlichtingscampagne in te zetten omdat hiermee mogelijk
risicovol en schadelijk gedrag rechtstreeks onder de aandacht van een te
brede doelgroep wordt gebracht en dit risicovol gedrag tot gevolg kan
hebben. Van de 17 tot 18-jarige jongeren heeft immers ongeveer 3 op de 4
nog nooit lachgas gebruikt.77 Met andere woorden, de kans bestaat dat
een brede inzet gebruik in de hand werkt. Hoewel ik het belang van
voorlichting en preventie onderschrijf, kies ik hierdoor voor gerichte
communicatie inzet op specifieke groepen in plaats van een brede
publiekscampagne. Dit lijkt op dit moment de meest effectieve opzet van
voorlichting en preventie met betrekking tot lachgas. De campagne die op
dit moment door Team Alert wordt uitgewerkt past in deze benadering.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer het voorstel om lachgas op
de opiumlijst te zetten naar de Kamer gestuurd zal worden.
Ik streef ernaar het ontwerpbesluit dit najaar bij uw Kamer in voorhang te
brengen.
Reactie op verzoek commissie om een reactie op de petitie van het
Diabetes Fonds over «Schrap kortingen op suikerbommen»
Uit het literatuuronderzoek van het RIVM naar de effectiviteit van een
verbod op prijsaanbiedingen op suikerhoudende dranken blijkt dat er
indirecte aanwijzingen zijn dat deze maatregelen kunnen bijdragen aan
het verlagen van de aankoop van suikerhoudende dranken. De Staatssecretaris geeft aan de uitkomsten van dit rapport binnenkort met het
Diabetes Fonds en met de levensmiddelensector te gaan bespreken. De

77

Trimbos-instituut, Jongeren en Riskant Gedrag (2019), p. 174 (tabel 6.47).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

56

leden van de CDA-fractie vragen of dit gesprek al heeft plaatsgevonden en
zo ja wat uit dit gesprek is gekomen.
Het Diabetesfonds heeft aangegeven voorstander te zijn van een verbod
op aanbiedingen op suikerhoudende dranken en sluit zich aan bij de
aanbevelingen voor vervolgonderzoek die het RIVM doet in het rapport.
Uit de gesprekken met CBL en FNLI concludeer ik dat voor hen duidelijk is
dat aanbiedingen effectief zijn en dat ze een verbod op aanbiedingen
beschouwen als verstoren van de markt. De hoeveelheid verleiding voor
ongezond eten en drinken is enorm. Deze hoeveelheid terugdringen zie ik,
naast het makkelijker maken van de gezonde keuze, als belangrijk
onderdeel van de aanpak om overgewicht terug te dringen. In dit licht ga
ik de mogelijkheid van maatregelen op het gebied van aanbiedingen en
reclame op suikerhoudende dranken of andere ongezonde producten
verder verkennen. Maatregelen op dit terrein zijn in allerlei vormen
denkbaar (aanbiedingen, positionering in de winkel). Ik zal een bijeenkomst met experts organiseren. Mijn doel hierbij is te verkennen wat voor
maatregel of combinatie van maatregelen het meest effectief lijkt.
De Staatssecretaris schrijft in zijn brief van 3 september 2020 dat
levensmiddelenproducenten zelf het aanbod hebben gedaan om de via
frisdranken geconsumeerde suikers terug te dringen.78 Op basis van hun
eigen cijfers liggen ze daarbij voor op schema, zo schrijft de Staatssecretaris. De leden van de CDA-fractie vragen wat de exacte doelstellingen
voor 2019 en 2020 waren. Worden deze doelstellingen ook door een
onafhankelijke partij gecontroleerd? Klopt het dat dit niet door een
onafhankelijk onderzoeksinstituut zoals het RIVM kan worden nagegaan,
omdat zij van de frisdrankproducenten geen inzicht krijgen in de verkoopcijfers van calorierijke en -arme frisdranken?
Voor alle afspraken in het Nationaal Preventieakkoord geldt dat jaarlijks
door de betrokken partijen over de voortgang gerapporteerd wordt aan
het RIVM. Het RIVM maakt op basis van deze informatie een voortgangsrapportage.
De levensmiddelenproducenten hebben als doel gesteld om de via
frisdranken geconsumeerde suikers terug te dringen met 25% in 2020 en
met 30% in 2025 (ten opzichte van 2012). Deze doelstellingen worden niet
door een onafhankelijke partij gecontroleerd, ze staan in het akkoord. De
frisdrankbranche heeft met het RIVM de methode van monitoring
besproken. Zij delen hun verkoopcijfers inderdaad niet met het RIVM. Ik
kan me voorstellen dat het gevoelig ligt bij commerciële partijen om
verkoopinformatie te delen. Het is niet eenvoudig, zo niet onhaalbaar om
exact dezelfde gegevens via aankoop van verkoopgegevens van supermarkten en horeca te verkrijgen. Frisdrankbranche FWS, representant van
de zogenoemde A-merken, rapporteert over het totale op de Nederlandse
markt verkochte volume via alle verkoopkanalen. Hun cijfers omvatten alle
locaties, naast supermarkt ook horeca, scholen, sportkantines etcetera.
Het totale beeld vergaren, toegespitst op de A-merken, is voor een
onafhankelijk onderzoeksinstituut niet haalbaar.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is om
naast het verdere onderzoek naar de effecten van kortingsacties in de
supermarkt ook concrete stappen te zetten om deze maatregel in te
voeren.
De hoeveelheid verleiding voor ongezond eten en drinken is enorm. Deze
hoeveelheid terugdringen zie ik, naast het makkelijker maken van de
gezonde keuze, als belangrijk onderdeel van de aanpak om overgewicht te
78

Kamerstuk 32 793, nr. 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

57

verminderen. In dit licht ga ik de mogelijkheid van maatregelen op het
gebied van aanbiedingen en reclame op suikerhoudende dranken of
andere ongezonde producten verder verkennen. Maatregelen op dit
terrein zijn in allerlei vormen denkbaar (aanbiedingen, positionering in de
winkel). Ik zal een bijeenkomst organiseren met experts. Mijn doel hierbij
is te verkennen wat voor maatregel of combinatie van maatregelen het
meest effectief lijkt.
De leden van de CDA-fractie vragen daarnaast of de Staatssecretaris
bereid is om gecombineerde leefstijlinterventies voor een bredere groep
Nederlanders beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd tegen
overgewicht, obesitas, prediabetes en diabetes. Klopt het dat het aantal
patiënten dat de GLI via de huisarts ontvangt slechts is toegenomen van
circa 1.400 in 2019 naar 7.000 in 2020? Hoe gaat de Staatssecretaris
zorgen voor een substantiële vergroting van het aantal deelnemers aan
leefstijlondersteuning? Hoe bevordert de Staatssecretaris dat zorgverzekeraars en huisartsen actief meer patiënten leefstijlondersteuning gaan
bieden? Is de Staatssecretaris bereid om te verkennen welke aanvullende
maatregelen effectief kunnen zijn om de inzet van leefstijlpreventie te
bevorderen?
Het klopt dat er op 30 april 2020 7072 deelnemers aan de GLI waren, maar
2020 is nog niet voorbij. Het RIVM monitort het aantal deelnemers van de
GLI en rapporteert hierover. De laatste gepubliceerde factsheet hierover
geeft de cijfers tot en met 30 april 2020 weer, en de aantallen voor 2020
zullen dus zeker nog verder nog stijgen. Samen met alle betrokken
veldpartijen werk ik aan het oplossen van knelpunten in de verdere
implementatie van de GLI, om het aantal deelnemers verder te vergroten.
Denk aan het oplossen van problemen met contracteren, declareren,
accreditatie-eisen, de hoogte van het tarief, het beschikbare GLI-aanbod
en onbekendheid bij patiënten en huisartsen. Zo is het Ministerie van
VWS een communicatietraject gestart om te achterhalen wat er nodig is
om patiënten en huisartsen effectiever over de GLI te informeren. Tevens
gaat het Ministerie van VWS samen met veldpartijen verkennen of het
haalbaar is dat POH’ers – met benodigde opleidingen tot leefstijlcoach –
de GLI gaan aanbieden. Dit zou het GLI-aanbod enorm kunnen vergroten.
POH’ers zien bovendien veel mensen met overgewicht, dus ik zie hier een
enorme kans.
Met het programma «Preventie in het zorgstelsel» blijf ik me inzetten voor
een betere verankering in het zorgstelsel van preventie voor risicogroepen, waarbij samenwerking tussen het sociale en curatieve domein
nodig is. De focus ligt hierbij op de interventiegerichte aanpak (om in
navolging van de GLI meer (leefstijl)interventies verder te brengen),
versnelling van de GLI implementatie, het verbeteren van de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars en onderzoek naar leefstijlgeneeskunde.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Preventie en corona
De leden van de D66-fractie delen de mening van de Staatssecretaris dat
de noodzaak tot inzet op preventie, leefstijl en gezondheidsbevordering
urgenter is dan ooit. Het coronavirus heeft laten zien dat mensen met
leefstijlgerelateerde aandoeningen aanzienlijk meer kans hebben op een
ernstig beloop van COVID-19. Deze leden vinden het begrijpelijk dat de
maatregelen ter bestrijding van het virus de uitvoering van het Nationaal
Preventieakkoord belemmeren, maar toch zien zij dat er tijdens deze
pandemie ook kansen liggen. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

58

mening deelt dat het noodzaak is om juist nu vaart te maken met de
uitvoering van het Nationaal Preventieakkoord. Zo ja, hoe gebruikt de
Staatssecretaris deze pandemie om versneld de doelen te bereiken die in
het Nationaal Preventieakkoord staan? Welke extra stappen worden er
vanuit de rijksoverheid ondernomen? Welke elementen van het Britse
voorbeeld in de strijd tegen obesitas neemt de Staatssecretaris over?79
Ik onderschrijf, met vele anderen, dat de coronacrisis de urgentie van
leefstijlpreventie heeft vergroot en het belang van het Nationaal Preventieakkoord nog maar eens heeft onderstreept. Ik zet erop in dat we hard
blijven inzetten op de acties en maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord. Met de mogelijke vertraging als gevolg van de coronamaatregelen
is dat al een ambitieuze opgave voor alle partijen die aan het akkoord
verbonden zijn. Naar aanleiding van de oproep van o.a. wetenschappers
en medici voor het belang van een gezonde leefstijl zijn drie sessies met
deskundigen georganiseerd over de relatie tussen het coronavirus en
leefstijlpreventie. De gesprekken hebben tot waardevolle input geleid
waar we graag met het veld verder op voortbouwen. Zoals ik u in de brief
bij de voortgangsrapportage heb gemeld, wil ik me extra inzetten op het
verbod op smaakjes voor e-sigaretten, kindermarketing op sociale media
en krijgen programma’s als JOGG en Gezonde School middelen om zich
te blijven inzetten. Onder de vlag van de publiekscampagne «Alleen
samen» van de rijksoverheid, formuleren we leefstijladviezen die via onze
social media-kanalen en de partners van het Nationaal Preventieakkoord
worden verspreid.
De Britse aanpak in de strijd tegen obesitas volg ik met interesse. Het
verminderen van de hoeveelheid kortingsacties en reclame voor
ongezond eten en drinken is daar een onderdeel van. In dit licht ga ik de
mogelijkheid van maatregelen op het gebied van aanbiedingen en
reclame op suikerhoudende dranken of andere ongezonde producten
verder verkennen. Maatregelen op dit terrein zijn in allerlei vormen
denkbaar (aanbiedingen, positionering in de winkel). Ik begin met het
organiseren van een bijeenkomst met experts. Mijn doel hierbij is te
verkennen welke maatregel of combinatie van maatregelen het meest
effectief lijkt.
De leden van de D66-fractie constateren dat de maatregelen ter bestrijding
van het coronavirus, zoals thuiswerken en verminderd gebruik van de
horeca, effect hebben op onze leefstijl. Welke onderzoeken worden er nu
gedaan naar de effecten van deze maatregelen op bijvoorbeeld voedingspatroon, roken of alcoholconsumptie? Welke kansen of juist uitdagingen
liggen hier de komende periode en welk effect hebben de maatregelen op
de doelen in het Nationaal Preventieakkoord? Hoe anticipeert de Staatssecretaris hierop?
Er wordt heel veel onderzoek gedaan naar de effecten van corona op
leefstijl en mentaal welbevinden. Het Trimbos-instituut brengt wekelijks
een overzicht uit van de lopende monitors. Ook zelf voert het Trimbosinstituut met regelmaat onderzoek uit om de ontwikkelingen in middelengebruik te volgen, onder meer onder uitgaanders en studenten. Ook
partijen als JOGG hebben geïnventariseerd wat de mogelijke impact is
van coronamaatregelen op kinderen en jongeren.
Het CBS voert in samenwerking met het RIVM de zogenaamde Leefstijlmonitor uit onder personen van 18 jaar en ouder. Eind augustus zijn de
resultaten gepubliceerd over de eerste twee kwartalen van 2020. Het
79

Tackling obesity: empowering adults and children to live healthier lives – 27 juli 2020
(https://www.gov.uk/government/publications/tackling-obesity-government-strategy/tacklingobesity-empowering-adults-and-children-to-live-healthier-lives)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

59

instituut constateert nog geen opvallende veranderingen in leefstijl in het
tweede kwartaal 2020. Het percentage overmatige drinkers lag in het
tweede kwartaal van 2020 lager dan een jaar eerder. Dat gold echter ook al
voor het cijfer over het eerste kwartaal van 2020. Het percentage dagelijks
rokende volwassen was in het tweede kwartaal van 2020 lager dan een
jaar eerder. Voor overgewicht, dat samenhangt met leefstijlfactoren als
voeding en bewegen, is geen verandering te zien. Dit neemt niet weg dat
er op dit moment ook andere meer tegengestelde signalen zijn die uit
andere monitors komen. Eind dit jaar brengt het RIVM een coronainclusieve Volksgezondheid Toekomst Verkenning (c-VTV) uit. Hierin
worden de toekomstige ontwikkelingen van volksgezondheid en zorg
verkent, waarbij de gevolgen van (het mogelijk verloop van) de coronapandemie meegenomen worden. Hierin wordt ook ingegaan op de
ontwikkelingen op het terrein van roken en overgewicht.
De coronamaatregelen hebben er wel toe geleid dat sommige acties en
maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord vertraging hebben
opgelopen. Er is echter geen sprake van dat acties en maatregelen niet
uitgevoerd zullen worden. Ik heb daarbij juist gemerkt dat de coronacrisis
de partijen extra motiveert om te blijven werken aan een gezonde leefstijl
en de ambities van het Nationaal Preventieakkoord.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de infrastructuur en de
positie van de gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD’en) een niet te
missen rol spelen in preventie en de gezondheidsbevordering van
Nederlanders. Deze leden bemerken dat de GGD’en niet genoemd worden
in de voortgangsbrief van de Staatssecretaris. De GGD’en zijn tijdens deze
pandemie veel tijd kwijt met het opschalen van de testcapaciteit en het
bron- en contactonderzoek. Is dit van invloed op de capaciteit die er is bij
de GGD’en voor gezondheidsbevordering? Zo ja, in welke mate? Is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat de infrastructuur van de
GGD’en gebruikt kan worden om gezondheidsbevordering verder te
stimuleren, zeker als preventie een grotere rol krijgt in ons zorgstelsel? Zo
ja, hebben de GGD’en ook daadwerkelijk een grotere rol gekregen na het
starten van het preventieakkoord en is dit gepaard gegaan met extra
financiële middelen voor de GGD’en?
In het afgelopen half jaar hebben de activiteiten die nodig waren in
verband met de coronacrisis noodgedwongen veel capaciteit gevraagd
van de GGD’en. Mede op basis van de opgedane ervaringen zal het
kabinet in overleg gaan met gemeenten en GGD’en over de toekomstige
organisatie van de GGD. Wat betreft de rol van de GGD op preventie en
gezondheidsbevordering: het thema preventie en gezondheid is één van
de aandachtsgebieden in de nog te publiceren discussienota van het
kabinet over de contouren voor de zorg voor de toekomst. Het inzetten
van de infrastructuur van de GGD-en om gezondheidsbevordering verder
te stimuleren, is een mogelijke optie om preventie een grotere rol te
geven in het gemeentelijk domein en het zorgstelsel. Bij de uitvoering van
maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord hebben de GGD’en al een
grotere rol gekregen. Voor het thema roken heeft de GGD GHOR financiële
middelen gekregen om gemeenten te ondersteunen bij het komen tot
rookvrije omgevingen. GGD’en dienen hiervoor een aanvraag in bij de
GGD GHOR en bieden deze ondersteuning aan gemeenten uit de regio.
Inmiddels hebben 22 van 25 GGD’en een aanvraag ingediend voor het
ondersteuningstraject. Bij het thema overgewicht zijn er extra middelen
uitgekeerd ten behoeve van intensivering van het programma Gezonde
School. Via dit programma wordt er een bijdrage geleverd aan de
doelstelling van het Nationaal Preventieakkoord om gezondheidsbescherming en een gezonde leefstijl van kinderen en jongeren op scholen
in het PO, VO en MBO te bevorderen.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd om te lezen dat de Staatssecretaris samen met de Minister voor Medische Zorg gesprekken voert met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

60

onder andere (ex-)sporters over het pamflet: «Bewegen is het nieuwe
normaal». Is de Staatssecretaris bereid een aparte voortgangsbrief te
sturen naar de Kamer over het verloop van deze gesprekken en de acties
die hieruit voortkomen?
Samen met Minister van Ark stuur ik uw Kamer binnenkort mede namens
mijn collega’s van SZW, BZK, IenW en OCW een brief over het pamflet
Bewegen is het Nieuwe Normaal.
De leden van de D66-fractie willen daarnaast nog aandacht schenken aan
preventie ten behoeve van de mentale gezondheid, zeker ten tijde van de
coronacrisis. Tijdens het algemeen overleg van 8 juni meldde de
Staatssecretaris dat hij in zijn visiestuk over de geestelijke gezondheidszorg in het najaar terugkomt op het onderwerp «preventie in de
ggz».80 Neemt de Staatssecretaris in zijn visiestuk de recente signalen
mee dat jongeren tijdens deze coronacrisis steeds somberder worden en
dat juist daarom het mentaal weerbaar maken van Nederlanders van
belang is?
Het mentaal fit blijven gedurende de coronacrisis is van cruciaal belang,
dat geldt voor de samenleving als geheel en voor de jongeren in het
bijzonder. Ik zal uiteraard uitgebreid aandacht besteden aan «preventie» in
mijn visie op het zorglandschap in de ggz. Vooruitlopend op deze visie en
passend bij de coronamaatregelen van dat moment, heb ik met het oog
op het bewaken van de mentale fitheid en weerbaarheid van onze
samenleving een aantal maatregelen getroffen. Ik ben in reactie op de
motie Segers hierop uitgebreid ingegaan in de brief van 4 juni 202081.
Deelakkoord roken
De leden van de D66-fractie zijn verheugd met het enthousiasme waarmee
trajecten binnen het Nationaal Preventieakkoord gestart zijn. Deze leden
constateren wel dat er binnen de deelakkoorden nog veel stappen nodig
zijn, te starten met het deelakkoord roken. Kan de Staatssecretaris
toelichten wat de belangrijkste redenen zijn voor ziekenhuizen om niet
sneller rookvrij te worden dan de ambitie van 2025?
In het Preventieakkoord hebben partijen en zo dus ook ziekenhuizen
aangegeven wat zij zelf kunnen bijdragen aan het behalen van een
rookvrije generatie. Ziekenhuizen hebben hierbij hun eigen doelstelling
bepaald. Een ziekenhuis rookvrij maken is meer dan alleen bordje rookvrij
plaatsen op de terreinen. Het gaat hierbij om het creëren van een rookvrije
werk- en behandelcultuur. Ik verwijs u naar de website www.rookvrijezorg.com om hierover meer te weten te komen.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van de doelen ter
realisatie van een rookvrije generatie in 2040. De Staatssecretaris gaf in
zijn brief aan dat er gesprekken zijn gevoerd met supermarkten en
tankstations over de mogelijkheden ter reductie van het aantal verkooppunten. Deze leden vragen of de Staatssecretaris de voortgang van deze
gesprekken – samen met het onderzoek naar de vermindering van
verkooppunten – met de Kamer wil delen.
Inmiddels zijn het onderzoek naar het verminderen van het aantal
verkooppunten van tabak en de gesprekken over de verkoop van tabak
met supermarkten en tankstations afgerond. Dit najaar bied ik Uw Kamer

80
81

Kamerstukken 25 424, 29 325 en 32 793, nr. 547
Kamerstukken 25 424 en 25 295.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

61

het rapport met mijn beleidsreactie aan, waarin ik u ook informeer over
mijn gesprekken met de supermarkten.
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat er in televisieseries van
Netflix nog wel sprake is van product placement van tabaksmerken
ondanks dat er volgens de (Europese) wet een reclameverbod geldt voor
tabaksproducten. Zo is in de Deense televisieserie «Rita» geregeld het
sigarettenmerk Marlboro zichtbaar. Hoe is het mogelijk dat zulke reclameuitingen nog wel worden gedaan? Houdt het Commissariaat voor de
Media toezicht bij streamingsdiensten zoals Netflix? Zo ja, wordt er dan
ook toezicht gehouden op het duidelijk vermelden van productplaatsing
bij aanvang van een programma? Welke additionele maatregelen kan de
Staatssecretaris nemen om deze reclame-uitingen aan te pakken?
Voor tabaksproducten is iedere vorm van reclame of sponsoring
verboden. Dit vloeit voort uit artikel 5 van de Tabaks- en rookwarenwet.
Onder de reikwijdte van dit verbod valt ook productplaatsing van
tabaksproducten (lid 2 van het zelfde artikel). Het Commissariaat voor de
media houdt hierop geen toezicht. De NVWA houdt toezicht, maar kan
alleen optreden als er duidelijk sprake is van reclame of sponsoring zoals
gedefinieerd in de Tabaks- en rookwaren wet en daarnaast alleen als de
overtreding vanuit en/of specifiek gericht is op Nederland. Het zichtbaar
zijn van een pakje sigaretten op televisie, is niet per se in strijd met het
reclameverbod uit de Tabaks- en rookwarenwet. De toezichthouder moet
daarvoor bijvoorbeeld aantonen dat het afbeelden een handeling in de
economische sfeer was met als doel de verkoop van het tabaksproduct te
bevorderen. In gevallen waarbij de beoogde reclame niet in Nederland is
geïnitieerd, zoals bij deze Deense serie, kan de NVWA dit onderzoek niet
eigenstandig uitvoeren maar is de NVWA afhankelijk van de Deense
autoriteit, omdat de serie daar is geproduceerd. Het is niet mogelijk op
voorhand dergelijke series te verbieden. Er zal altijd onderzoek uitgevoerd
moeten worden om een overtreding van het reclameverbod vast te
stellen.
Deelakkoord overgewicht
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat een gezonde kantine op
school, op het werk en bij de sportvereniging aanzienlijk kan bijdragen
omdat mensen een aanzienlijk deel van hun tijd hier doorbrengen. Deze
leden merken op dat de transformatie naar gezonde kantines achterloopt
op de gestelde ambities. Wat is de voornaamste reden voor cateraars om
minder snel op te schalen naar een gezond aanbod in de kantine? Wat
doet de Staatssecretaris om deze cateraars te wijzen op het feit dat een
gezond aanbod financieel net zoveel opbrengt als een ongezond
aanbod?82 Is inmiddels bekend hoeveel ziekenhuizen in 2018 en 2019 een
gezond voedingsaanbod hadden?
De voornaamste reden dat cateraars momenteel minder snel opschalen
naar gezond aanbod dan gepland is de COVID-19 pandemie. Veel
cateraars verkeren in financieel zwaar weer en functioneren op lage
bezetting dit jaar. Dit is van invloed op de prioriteit tot het halen van een
zilveren of gouden kantineschaal. Het Voedingscentrum en JOGG
stimuleren kantines over te gaan op een gezonder aanbod en zij wijzen de
cateraars altijd op de (financiële) kansen die dit biedt.
Betrouwbare cijfers rondom het totale voedingsaanbod – patiënt,
medewerker en bezoeker- voor het aantal ziekenhuizen dat in 2018 en
2019 een gezond voedingsaanbod hadden ontbreken. Wel is bekend dat in
de periode 2017–2019 in elk geval 15 ziekenhuizen het voedingsconcept
82

De Gezonde Kantine – Voedingscentrum – Gezond geld verdienen https://
kantine.voedingscentrum.nl/nl/inspiratie-/gezond-geld-verdienen.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

62

voor patiënten hebben vernieuwd. Steeds meer ziekenhuizen gaan
bovendien aan de slag gaan met het realiseren van een gezond voedingsaanbod voor patiënten, medewerkers en bezoekers. Dit gebeurt vanuit het
Nationaal Preventieakkoord door de Alliantie Voeding in de Zorg door
middel van visieontwikkeling, pilots, kennis delen en ziekenhuis brede
implementatie van nieuwe concepten. Het doel is gezond voedingsaanbod
duurzaam te verankeren in ziekenhuizen, dat vergt een lange adem.
De leden van de D66-fractie lezen in de evaluatie van het Schoolfruit- en
groenteprogramma 2019–2020 dat 99% van de scholen deelname als
positief ervaart.83 Deze leden lezen dat deelname ervoor kan zorgen dat
het programma gezond eten stimuleert. Genoemde leden constateren wel
dat afgelopen jaar ongeveer 180 scholen zijn uitgeloot voor deelname.
Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om de scholen die uitloten
voor het schooljaar 2020–2021 tegemoet te komen? Kinderen van ouders
met een lage sociaaleconomische status eten over het algemeen minder
groente en fruit. In hoeverre slaagt het programma erin om juist die
kinderen te benaderen?
Voor het schooljaar 2020–2021 is er geen over-inschrijving van het
mogelijke aantal deelnemende scholen, dus doet deze situatie zich dit
schooljaar niet voor. De financiering van het Schoolfruit- en groenteprogramma komt overigens vanuit de EU en niet vanuit het Ministerie van
VWS. De scholen die zich inschrijven voor deelname aan het programma
bevinden zich ook in de gebieden waar ouders van kinderen wonen die te
maken hebben met een lage sociaaleconomische status. Het programma
richt zich overigens op alle kinderen van een deelnemende school.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd in de voortgangsbrief te lezen
dat het Raamplan artsenopleiding 2020 meer aandacht schenkt aan de rol
van leefstijl en preventie op gezondheid, kwaliteit van leven en het
voorkomen van onnodige zorg. Kan de Staatssecretaris daarnaast in een
overzicht weergeven of leefstijl – inclusief voeding – onderdeel is van de
competenties die nodig zijn om af te studeren in de opleidingen fysiotherapie, hbo-verpleegkunde, mbo-verpleegkunde, mbo-sport en bewegen en
hbo-sportkunde? De Staatssecretaris geeft – in zijn brief over preventie in
het zorgstelsel84 – aan kansen te zien in de aanstelling van praktijkondersteuners huisarts (POH’ers) in de opleiding tot lifestylecoach. POH’ers
hebben een breed netwerk en kunnen als gecombineerde
leefstijlinterventie-aanbieders zeer effectief zijn. Wat zijn de mogelijkheden
voor studenten aan de opleidingen mbo-sport en bewegen en
hbo-sportkunde om af te studeren als leefstijlcoach? Deze leden constateren namelijk dat het potentieel van de GLI – met 3,5 miljoen Nederlanders – nog altijd het huidige aanbod – van 7.000 trajecten – overstijgt.
Voor MBO opleidingen worden er landelijke kwalificatiedossiers vastgesteld door de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.
Voor HBO opleidingen worden landelijke opleidingsprofielen opgesteld
door de Vereniging Hogescholen. De kwalificatiedossiers en opleidingsprofielen worden door beroepsgroepen zelf opgesteld (met betrokkenheid
van werkgevers en onderwijsinstellingen). In het profiel van HBO
fysiotherapie staat leefstijl genoemd en voor MBO en HBO verpleegkunde
en MBO sport & bewegen staat leefstijl – inclusief voeding- genoemd. Als
leefstijl niet is opgenomen in het profiel/dossier, wil dat nog niet zeggen
dat het niet terug komt in de opleiding. Opleidingen hebben ruimte om
een eigen invulling te geven. Zo zijn er bijvoorbeeld opleidingen HBO
sportkunde die zich specifiek richten op leefstijl. Voor de MBO en HBO
83

Resultaten evaluatie van Schoolfruit- en groenteprogramma 2019–2020 – Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (https://www.euschoolfruit.nl/nl/schoolfruit/show/Resultatenevaluatie-EU-Schoolfruit-2019–2020.htm)
84
Kamerstuk 32 793, nr. 486

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

63

opleidingen verpleegkunde (en de opleidingen geneeskunde) wordt er
vanuit het preventieakkoord gewerkt aan een impuls voor onderwijsontwikkeling op het gebied van gezonde leefstijl.
Leefstijlcoaches, diëtisten en fysio- en/of oefentherapeuten kunnen de
gecombineerde leefstijlinterventie geven. De aanbieder moet minimaal
voldoen aan de competenties van de hbo-leefstijlcoach. Als een zorgverlener de gecombineerde leefstijlinterventie wil aanbieden, dan dient
diegene in het register van de Beroepsvereniging Leefstijlcoaches
Nederland (BLCN) te staan of de aantekening leefstijlcoach halen via een
paramedisch register (NVD, KNGF of VvOCM). Op de website van de
BLCN85 is een overzicht te vinden van welk opleidingen geaccrediteerd
zijn, en hoe je er voor kan zorgen dat je in hun register wordt opgenomen.
De leden van de D66-fractie zijn het met de Staatssecretaris eens dat
kinderen in bepaalde mate nog steeds in aanraking komen met reclame
van, volgens de Schijf van Vijf, ongezonde voedingsmiddelen. Sociale
media spelen hier een aanzienlijke rol in omdat de reclamecode door
sociale media kan worden omzeild. Wanneer is het aangekondigde
verdiepend onderzoek hierover klaar? Met welke partijen is de Staatssecretaris hierover in gesprek en wanneer verwacht de Staatssecretaris met
concrete maatregelen te komen?
Het onderzoek naar kindermarketing op sociale media wordt het eerste
kwartaal van 2021 verwacht. Op basis van de uitkomsten van het
onderzoek wordt bepaald in hoeverre er extra stappen genomen worden
om kinderen online beter te kunnen beschermen.
Over de regels rond kindermarketing en de aanscherping van de
Reclamecode voor Voedingsmiddelen ben ik afzonderlijk in gesprek
geweest met de Reclamecode commissie, Federatie Nederlandse
Levensmiddelen industrie (FNLI), de supermarktenbranche (CBL) en de
Alliantie Stop Kindermarketing. FNLI is eigenaar van de code en hen heb
ik aangegeven de code graag aangescherpt te zien zodat deze meer in lijn
is met de Schijf van Vijf. Op dit moment blijkt daarvoor onvoldoende
draagvlak. Ik blijf met bovengenoemde partijen in gesprek.
De leden van de D66-fractie zien dat er belangrijke stappen worden gezet
in productinformatie, zoals de Nutri-Score, en productverbetering. Deze
leden vragen de Staatssecretaris wanneer hij een eerste conclusie kan
geven van de internetconsultatie betreffende productverbetering naar
aanleiding van de motie van de leden Dik-Faber en Diertens.86 Deze leden
merken wel op dat aanbiedingen en de verleiding in de supermarkten nog
een groot punt van aandacht zijn. Wat is de reactie van de Staatssecretaris
op het onderzoek van Unicef «De verleiding naar (on)gezond» waarin
onder andere wordt gesteld dat bij een kwart van de producten in de
supermarkten kindermarketing wordt gebruikt?87 Is dit rapport aanleiding
voor de Staatssecretaris om de doelen in het preventieakkoord bij te
stellen of gerichtere maatregelen te nemen? Heeft de Staatssecretaris dit
rapport besproken met de supermarkten en wordt daarbij ook gekeken
naar de rol van volwassenen omdat nog altijd 80% van de aanbiedingen
in supermarkten gericht zijn op ongezonde voeding?
Ik stuur de Tweede Kamer in oktober het verslag van de internetconsulatie
over de nieuwe aanpak voor productverbetering. Ik ben geschrokken van

85

https://blcn.nl/leden/geaccrediteerde-opleidingen/
Kamerstuk 32 793, nr. 417
87
Unicef september 2020 «De verleiding naar (on)gezond» (https://www.unicef.nl/files/
UNI_Onderzoeksrapport_Deverleidingnaarongezond.pdf)
86

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

64

het beeld dat blijkt uit het Unicef onderzoek. Ik ga met de supermarkten
bespreken welke stappen zij hier nog in kunnen zetten.
In het Nationaal Preventieakkoord heeft de supermarktbranche aangegeven te streven naar een jaarlijkse consumptiegroei van Schijf van Vijf
producten. Supermarkten zullen consumenten hiertoe verleiden meer
producten te kopen die in de Schijf van Vijf passen. Meer aanbiedingen
voor Schijf van Vijf producten (en minder voor ongezonde producten) kan
eraan bijdragen dit doel te bereiken. Ruim een jaar geleden was het
percentage ongezonde aanbiedingen 80%. Op 13 oktober 2020 is opnieuw
een rapport uitgekomen waaruit blijkt dat hierin nog geen verbetering is
te zien88. Ik ga hierover in gesprek met de supermarkten.
De leden van de D66-fractie zijn het eens met de stelling van de Staatssecretaris – in zijn brief van 3 september 202089 – dat een verhoging van de
verbruiksbelasting op frisdrank onderdeel kan zijn van een integrale
aanpak om het aantal gevallen van overgewicht te verminderen, dat er in
het Verenigd Koninkrijk een mogelijk substitutie-effect naar gezondere
alternatieven zichtbaar is en dat in datzelfde land duidelijk sprake is van
suikerreductie ten gevolge van de belastingmaatregel. Kan de Staatssecretaris nader uitleggen waarom hij de afspraken in het Nationaal
Preventieakkoord wil laten prevaleren boven het invoeren van de
belastingmaatregel zoals die van toepassing is in het Verenigd Koninkrijk?
Ik kies op dit moment niet voor een belastingmaatregel rond suikerhoudende dranken omdat ik in het Nationaal Preventieakkoord andere
afspraken heb gemaakt over suikerreductie, zoals ik u in mijn brief van
3 september jongstleden90 heb aangegeven.
Het rapport van het RIVM stelt dat in de aanloopfase naar de invoering
van de suikertaks, die twee jaar duurde, fabrikanten het totaal aantal
toegevoegde suikers in de suikerhoudende dranken hebben verminderd
met gemiddeld 28,2%-34%.91 Verwacht de Staatssecretaris dat de
afspraken die zijn gemaakt met de frisdrankindustrie (FWS) – 30% reductie
in 2025 – sneller of minder snel zullen leiden tot een suikerreductie in
frisdranken dan het invoeren van een belastingmaatregel? Waar is deze
verwachting op gebaseerd? Kan de Staatssecretaris reflecteren op het
artikel van Follow the Money waarin wordt gesteld dat de lobby van het
Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) de reden was in 2018 om
een verhoogde verbruiksbelasting op frisdrank niet in het Nationaal
Preventieakkoord op te nemen?92
In de hierboven genoemde brief concludeer ik op basis van het
RIVM-onderzoek en het rapport Gezondheidsgerelateerde belastingen dat
het invoeren van een vorm van belasting op suikerhoudende dranken als
aanvullend effect op de huidige inzet van de Nederlandse frisdranksector
zou kunnen resulteren in verminderde suikerinname via frisdranken bij
bepaalde groepen. Ook zou het invoeren van een belasting suikerreductie
in frisdranken en verschuiving in consumptie van meer naar minder
suikerhoudende varianten kunnen versnellen.
Bij de totstandkoming van het Nationaal Preventieakkoord heb ik met alle
(potentiële) ondertekenaars gesproken om samen tot een gedragen
akkoord te komen. Alle partijen konden maatregelen en acties voorstellen.
Het akkoord is uiteindelijk gesloten over een pakket aan maatregelen waar
de gezamenlijke ondertekenaars achter stonden. Een van de mogelijke
88

www.thequestionmark.org/superlijst.
Kamerstuk 32 793, nr. 492
90
Kamerstuk 32 793, nr. 492
91
Bijlage bij Kamerstuk 32 793, nr. 492
92
FTM, 9 juli 2020 – De mysterieuze verdwijning van de suikertaks uit het preventieakkoord –
(https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord)
89

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

65

maatregelen die op tafel lag was een aanpassing van de reeds bestaande
verbruiksbelasting op niet alcoholische dranken. De voedselindustrie heeft
in het proces van totstandkoming van het akkoord aangegeven geen
voorstander te zijn van de aanpassing van deze belasting. De frisdrankindustrie heeft voorgesteld de via frisdranken geconsumeerde calorieën met
30% te reduceren in 2025 (ten opzichte van 2012). Daar hebben alle
ondertekenaars van het Nationaal Preventieakkoord mee ingestemd.
Evaluatie en vervolg van Actieplan Etikettering van Levensmiddelen 2016
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat sjoemelbrood en
lokingrediënten misleidend zijn voor de consument en hebben hier de
afgelopen jaren meermaals aandacht voor gevraagd. Het is immers
belangrijk dat een consument kan zien wat een gezonde keuze is, zonder
dat deze wordt misleid door een verpakking. Deze leden veronderstellen
dat het tijd is dat met wetgeving duidelijkheid gegeven wordt aan
consumenten, zodat heldere en eerlijke etikettering de norm wordt.
Genoemde leden hebben nogmaals met interesse kennisgenomen van de
brief van 18 december 2019. In deze brief lezen de leden van de
D66-fractie dat in de afgelopen jaren de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) binnen enkele projecten misleidende etikettering
heeft aangepakt. Kunnen de Minister en de Staatssecretaris bevestigen
dat het tegengaan van misleiding op etiketten voldoende aandacht krijgt,
om op structurele en korte termijn verbeteringen voor consumenten te
realiseren? Deze leden lezen bovendien dat wordt onderzocht hoe het
gebruik van zogenoemde «lok-ingrediënten» kan worden tegengegaan.
Kan de Minister aangeven wat de status is van dit onderzoek en eventuele
daaruit volgende acties? Hoe staat het met het onderzoek naar misleidende termen en afbeeldingen op de voorkant van verpakkingen? Wat is
de status van de gerichte projecten met betrekking tot (misleidende)
etikettering en voedings- en gezondheidsclaims?
In het Actieplan Etikettering van Levensmiddelen 2020 staan een aantal
(nieuwe) acties in vervolg op het Actieplan van 2016. In dit Actieplan 2020
is onder andere aandacht voor het voorkomen van misleidende etikettering met inzet op aanvullende wetgeving, voorlichting en handhaving.
De verwachting is dat met deze acties op termijn een aantal structurele
verbeteringen worden gerealiseerd en de consument door de informatie
op het etiket niet op het verkeerde been wordt gezet.
In het Actieplan 2020 staat ook onderzoek aangekondigd naar de vraag of
aanvullende regelgeving of beleidskaders kunnen helpen om nader te
duiden wat als correcte, eerlijke etikettering wordt gezien. Voor het nemen
van de juiste maatregelen is een beter begrip nodig van wat als
zogenoemde «lokingrediënten» worden gezien en hoe bepaalde afbeeldingen op de voorkant van het etiket en termen als ambachtelijk en
natuurlijk op verpakkingen van levensmiddelen worden ervaren. Daarom
is afgelopen september een onderzoek gestart met als doel helder te
krijgen welke vormen van misleidende etikettering gesignaleerd worden
door deskundigen en door consumenten. De resultaten van dit onderzoek
zullen gebruikt worden om nadere regulering of beleidskaders op te
stellen. Oplevering van de resultaten verwacht ik najaar 2021. Een eerste
nadere regulering is inmiddels tot stand gekomen met de aanpassing van
het Warenwetbesluit Meel en Brood dat per 1 juli van dit jaar van kracht is
(met een overgangstermijn van 2 jaar)93. Met dit besluit is nu exact
geregeld wanneer een brood meergranen mag worden genoemd en is
vermelding van witbrood, bruinbrood en volkoren op betreffende broden
verplicht. Hiermee wordt het voor de consument duidelijk welk type brood
hij koopt.
93

Stcrt. 2020, nr. 4040

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

66

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voert al enige jaren
op projectmatige basis onderzoek uit naar etikettering en het gebruik van
voedings- en gezondheidsclaims. De NVWA zet deze projectmatige
aanpak voort. In 2020 wordt bijvoorbeeld onderzoek uitgevoerd naar het
gebruik van gezondheidsclaims over glucosamine in supplementen en is
onderzoek gedaan naar gebruik van gezondheidsclaims in relatie tot
COVID-19. Publicatie van deze onderzoeken staat gepland voor begin
2021.
Toezeggingen en onderzoeksresultaten thema’s preventie en gezonde
leefstijl
De leden van de D66-fractie hebben enkele vragen over de preventie van
gehoorschade. Op dit moment vinden er nagenoeg geen grote evenementen plaats en zijn discotheken gesloten. Hiermee lijkt het thema van
preventie van gehoorschade wellicht minder actueel, maar toch een
enkele vraag. Het is spijtig dat de rapportage van VeiligheidNL meldt dat
het niet mogelijk was om de voortgang in 2019 op het gebied van
overschrijding van maximumgeluidsnormen te beoordelen. Toch vragen
deze leden of de Staatssecretaris reeds resultaten heeft van het onderzoek
dat zich richt op de vraag hoe wetgeving op het gebied van maximumgeluidsnormen er in Nederland uit zou kunnen zien. Zo ja, kan de Staatssecretaris de resultaten de Kamer doen toekomen? Zo nee, wanneer exact
verwacht de Staatssecretaris deze resultaten?
Het onderzoek dat zich richt op de vraag hoe wetgeving op het gebied van
maximumgeluidsnormen er in Nederland uit zou kunnen zien is in volle
gang, maar nog niet afgerond. De resultaten worden eind dit jaar met de
Kamer gedeeld.
Stand van zaken Preventie in het zorgstelsel en de gecombineerde leefstijl
interventie bij overgewicht
De leden van de D66-fractie vinden het positief dat de Staatssecretaris in
zijn brief van 7 juli 2020 stelt dat het aantal GLI-deelnemers – ondanks het
coronavirus – sterk gestegen is.94 Tijdens het algemeen overleg over
leefstijlpreventie van 12 december 2019 hebben deze leden aandacht
gevraagd voor de capaciteit van en doorverwijzingen naar de GLI.95 Het
coronavirus heeft echter een grote impact op de leefstijl van mensen. Wat
zijn de verwachtingen van de Staatssecretaris ten aanzien van het aantal
GLI-deelnemers na corona, en kunnen aanbieders voldoen aan deze
mogelijke toename in vraag? Wat gaat de Staatssecretaris additioneel
doen om wachttijden tegen te gaan?
Het aantal deelnemers zal naar verwachting blijven stijgen nu de
implementatie van de GLI steeds meer op gang komt, hoewel de stijging
in verband met Covid-19 waarschijnlijk minder snel zal gaan. Op dit
moment zijn er nog geen signalen dat de vraag naar de GLI het aanbod
overstijgt en er zijn dus ook geen signalen over wachttijden. Desalniettemin zetten we wel in op het vergroten van het aanbod. Dat doen we
door knelpunten weg te nemen, en te verkennen of ook andere beroepsgroepen (zoals bijvoorbeeld POH’ers) de GLI zouden kunnen aanbieden.
Daarnaast gaat de NZa met zorgverzekeraars in gesprek over welke
inspanning van hen wordt verwacht bij het creëren van extra zorgaanbod
om aan de gestelde norm van één GLI-aanbieder per gemeente te kunnen
voldoen.

94
95

Kamerstuk 32 793, nr. 486
Kamerstuk 32 793, nr. 474

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

67

Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
Tekortkomingen in het Nationaal Preventieakkoord door lobby invloeden
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de tekortkomingen in het Nationaal Preventieakkoord het resultaat zijn van de
belangenbehartiging van onder andere de levensmiddelenindustrie en
vertegenwoordigers van het grote bedrijfsleven. Genoemde leden wijzen
op de journalistieke publicaties van Follow the Money waaruit blijkt dat de
wetenschappelijk bewezen effectieve maatregel van een suikertaks op
frisdrank uit het Nationaal Preventieakkoord is gehouden vanwege de
lobby van het grote bedrijfsleven.96 Deze leden maken zich zorgen over de
aanhoudende invloed van de (groot)industrie op implementatie van het
Nationaal Preventieakkoord en eventuele aanvullende maatregelen. Hoe
kijkt de Staatssecretaris zelf terug op de onderhandeling van het Nationaal
Preventieakkoord en de rol van de levensmiddelenindustrie, de
tabakslobby, horeca, VNO-NCW, MKB-Nederland en de supermarktbranche? Deelt de Staatssecretaris de opvatting van de leden van de
GroenLinks-fractie dat het feit dat de ambities in het Nationaal Preventieakkoord waarschijnlijk niet gehaald gaan worden in 2040 grotendeels
veroorzaakt is door lobby inspanningen van voornoemde industrieën en
organisaties?
Nee, die mening deel ik niet. De strijd tegen roken, overgewicht en
problematisch alcoholgebruik is heel complex en omvangrijk. We hebben
dan ook vele maatregelen en vele partijen nodig in deze strijd. Er is niet
één maatregel die ons eenvoudig naar de gestelde ambitie leidt. Om die
inhoudelijke reden hecht ik er nog steeds aan om – als het even kan –
zoveel mogelijk samen als partners in het preventieakkoord op te blijven
trekken.
Voor wat betreft roken ligt dat anders en zijn er bij de onderhandelingen
van het Nationaal Preventieakkoord helemaal geen partijen uitgenodigd
die belangen van de tabaksindustrie vertegenwoordigen. Dit is een
uitvloeisel van artikel 5, derde lid, van het WHO-Kaderverdrag inzake
tabaksontmoediging. Dit artikel bepaalt dat overheden bij vaststelling en
uitvoering van hun beleid zich niet laten beïnvloeden door de commerciële en andere gevestigde belangen van de tabaksindustrie. Over de wijze
waarop de Nederlandse overheid uitvoering wordt gegeven aan de
verplichtingen van dit verdragsartikel heeft mijn voorganger Staatssecretaris Martin van Rijn een brief aan uw Kamer gestuurd. Uitgangspunt van
de Nederlandse overheid is dat er geen contact met de tabaksindustrie
plaatsvindt. Onder de tabaksindustrie worden ook verstaan organisaties
en personen indien en voor zover zij de tabaksindustrie vertegenwoordigen of als lobbyist voor de tabaksindustrie optreden. Partijen als
VNO-NCW, MKB-Nederland, het Centraal Bureau Levensmiddelen hebben
niet aan de onderhandelingen deelgenomen en hebben het deelakkoord
roken ook niet ondertekend.
In zijn brief geeft de Staatssecretaris aan de komende maanden het RIVM
en experts te laten onderzoeken welke nu onderbelichte maatregelen
genomen kunnen worden ter bijdrage aan de ambities van het Nationaal
Preventieakkoord. Genoemde leden delen de opvatting van de Staatssecretaris dat aanvullende maatregelen hard nodig zijn voor het bereiken
van de ambities. Zou de Staatssecretaris al een toelichting kunnen geven
of de maatregelen die overwogen zullen worden alleen maatregelen zijn
die binnen de kaders van het Nationaal Preventieakkoord passen, of dat
dit ook maatregelen zullen zijn die meer slagkracht hebben dan de
maatregelen die reeds voorzien zijn in het Nationaal Preventieakkoord?

96

https://www.ftm.nl/tag/nationaal-preventieakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

68

Verder vragen deze leden of de Staatssecretaris meer kan toelichten over
het soort maatregelen dat overwogen zal worden.
Het RIVM is gevraagd een overzicht op te stellen van effectieve maatregelen die substantieel kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities
in 2040 uit het Nationaal Preventieakkoord. Het kan daarbij gaan om een
intensivering van maatregelen die nu al in het akkoord zijn opgenomen,
maar ook om nieuwe maatregelen. Het RIVM zal de komende maanden
het onderzoek uitvoeren op basis van literatuuronderzoek en overleg met
diverse experts. Het is nu nog te vroeg om toe te lichten over welke soort
maatregelen het zal gaan. Ik verwacht de uitkomsten in het voorjaar van
2021.
Invloed van COVID-19
De Staatssecretaris geeft te kennen dat door COVID-19 verschillende
acties uit het Nationaal Preventieakkoord en de ondertekening van
sommige lokale en regionale preventieakkoorden zijn uitgesteld. Daarbij
erkent de Staatssecretaris het gevaar dat het Nationaal Preventieakkoord
naar de achtergrond verdwijnt. Kan de Staatssecretaris inzicht geven in
wanneer uitgestelde acties gestart zullen worden?
Uit een inventarisatie onder de partijen van het Nationaal Preventieakkoord komt het beeld naar voren dat veel acties die gepland stonden om
afgerond te worden in de eerste helft van dit jaar opschuiven naar het
najaar. Enkele acties moeten echter langer uitgesteld worden zoals de
Studentenmonitor. Hiervan wordt de uitvoering verschoven naar het
najaar van 2021, in verband met conflicterende vergelijkbare activiteiten in
dit najaar. De insteek is dat opgelopen vertraging door de coronacrisis
goed onderbouwd dient te zijn. We zetten ons bovendien in om zo min
mogelijk vertraging op te lopen.
Wat betreft de ondertekening van de lokale en regionale preventieakkoorden: de meeste gemeenten en regio’s hebben de activiteiten weer
herpakt en zijn aan de slag met de voorbereidingen op het ondertekenmoment van de preventieakkoorden, waaronder de provincie Fryslân
(ondertekening eind dit jaar). Ook zijn er inmiddels nieuwe preventieakkoorden ondertekend, waaronder het leefstijlakkoord van de gemeente
Hillegom. Op de website www.vng.nl/lokalepreventieakkoorden is een
kaart te vinden waarop de huidige situatie in Nederland wordt weergegeven rondom de lokale en regionale preventieakkoorden.
Deelakkoord roken
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met genoegen vernomen dat
de Staatssecretaris maatregelen heeft genomen om het roken van tabak te
ontmoedigen. Echter, recentelijk heeft Follow the Money aangetoond dat
hoewel de tabakslobby officieel was uitgesloten van de onderhandelingen
van het Nationaal Preventieakkoord, deze via VNO-NCW, MKB-Nederland,
het Centraal Bureau Levensmiddelen en de VVD wel degelijk invloed heeft
uitgeoefend en een aantal belangrijke maatregelen in dit deelakkoord
heeft verzwakt of vertraagd.97 Erkent de Staatssecretaris dat de
tabakslobby invloed heeft gehad op de onderhandelingen van het
Nationaal Preventieakkoord? Kan de Staatssecretaris toelichten wat deze
invloed is geweest? Genoemde leden willen ten sterkste benadrukken dat
de verdere implementatie van de maatregelen in dit deelakkoord, alsmede
de opstelling van eventuele aanvullende maatregelen, op elke manier
gevrijwaard moeten zijn van de invloed van de tabakslobby. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe hij deze vrijwaring gaat bewerkstelligen?
97

ttps://www.ftm.nl/artikelen/vvd-en-tabakssector-remmen-rookakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

69

Om te voorkomen dat de tabaksindustrie invloed kan uitoefenen op het
tabaksbeleid zijn er bij de onderhandelingen van het Nationaal Preventieakkoord geen partijen uitgenodigd die belangen van de tabaksindustrie
vertegenwoordigen. Dit is een uitvloeisel van artikel 5, derde lid, van het
WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging. Dit artikel bepaalt dat
overheden bij vaststelling en uitvoering van hun beleid zich niet laten
beïnvloeden door de commerciële en andere gevestigde belangen van de
tabaksindustrie. Over de wijze waarop de Nederlandse overheid
uitvoering wordt gegeven aan de verplichtingen van dit verdragsartikel
heeft mijn voorganger Staatssecretaris Martin van Rijn een brief aan uw
Kamer gestuurd98. Uitgangspunt van de Nederlandse overheid is dat er
geen contact met de tabaksindustrie plaatsvindt over het tabaksontmoedigingsbeleid. Onder de tabaksindustrie worden ook verstaan organisaties
en personen indien en voor zover zij de tabaksindustrie vertegenwoordigen of als lobbyist voor de tabaksindustrie optreden. Partijen als
VNO-NCW, MKB-Nederland, het Centraal Bureau Levensmiddelen hebben
niet aan de onderhandelingen deelgenomen en hebben het deelakkoord
roken ook niet ondertekend.
Gedurende de onderhandelingen zijn de coalitiepartijen op de hoogte
gehouden van de voortgang en ik vind het belangrijk dat het Preventieakkoord de steun heeft van de coalitie. Ik kan verder niet ingaan op de wijze
waarop besluitvorming in uw Kamer kan worden gevrijwaard van invloed
van de tabaksindustrie en uitvoering wordt gegeven aan artikel 5, derde
lid, van het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging, omdat dit aan
uw Kamer is.
Verder zetten genoemde leden vraagtekens bij het voornemen van de
Staatssecretaris om het verder verhogen van accijnzen op tabakssigaretten uit te stellen. Zo stelt de Staatssecretaris te wachten met verdere
ophoging van de accijnzen op tabakssigaretten tot de evaluatie in maart
2021 opgeleverd is. Dit terwijl de Staatssecretaris ook stelt dat het
verhogen van tabaksaccijnzen effectief is in het tegengaan van tabaksverslaving. Waarom besluit de Staatssecretaris de evaluatie af te wachten
alvorens verdere tabaksaccijnzen door te voeren?
In het Nationaal Preventieakkoord is opgenomen dat het kabinet een
evaluatie zal uitvoeren alvorens de prijs verder te verhogen tot 10 euro in
2023, omdat grenseffecten de effectiviteit van en het draagvlak voor de
maatregel kunnen ondermijnen. Er is inderdaad in internationaal
onderzoek vastgesteld dat een doorlopend stapsgewijze accijnsverhoging
een bewezen effectieve maatregel is. Gemiddeld genomen leidt 10%
prijsverhoging in ontwikkelde landen tot 4% minder consumptie. In
Nederland zelf is dit onderzoek niet eerder gedaan. Het doel van het
onderzoek is te bezien welke gedragsveranderingen optreden als gevolg
van de accijnsverhoging van april 2020. Het gaat hierbij om zowel
veranderingen in het rookgedrag (stoppen, minderen of overstappen) als
om mogelijk aankoop gedrag in het buitenland (grenseffecten) in kaart te
brengen. Ook zal het onderzoek meer inzicht geven in de hoogte van de
prijs welke nodig is voordat grote groepen Nederlandse rokers uiteindelijk
zullen stoppen. Dit is conform de afspraak uit het Nationaal Preventieakkoord.
Ook stelt de Staatssecretaris het logisch te vinden verbruiksbelasting te
gaan heffen op vloeistoffen voor e-sigaretten, maar de beslissing over de
daadwerkelijke invoering hiervan wel over te laten aan het volgende
kabinet. Als de Staatssecretaris dit een logische stap vindt wat weerhoudt
hem er dan van om deze verbruiksbelasting tijdens zijn ambtsperiode in te
voeren?

98

Kamerstuk 32 011, nr. 47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

70

In februari van dit jaar heeft de Europese Commissie de evaluatie van de
Richtlijn 2011/64/EU betreffende de structuur en de tarieven van de accijns
op tabaksfabrikaten (richtlijn tabaksaccijns) naar buiten gebracht. Uit de
evaluatie is onder meer naar voren gekomen dat er onvoldoende rekening
is gehouden met nieuwe producten en hoe met deze producten fiscaal om
te gaan. Naar aanleiding van de evaluatie heeft de Europese Raad op
1 juni 2020 raadsconclusies aangenomen. Uit deze conclusies volgt dat bij
de aanstaande herziening van de richtlijn tabaksaccijns nieuwe producten
als e-sigaretten meegenomen moeten worden in het voorstel van de
Europese Commissie. Dit voorstel wordt verwacht in 2021. Een Europees
geharmoniseerde aanpak draagt bij aan de ontmoediging van dergelijke
producten. De Nederlandse inzet bij het verdere herzieningstraject zal dan
ook gericht zijn op opname van de e-sigaretten onder de richtlijn
tabaksaccijns met als doel accijnsheffing op e-sigaretten.
Aangezien e-sigaretten nu (nog) geen accijnsgoederen zijn, kunnen
lidstaten ervoor kiezen om deze producten te belasten met een eigen,
nationale verbruiksbelasting. Het inrichten van een systeem voor een
nieuwe nationale verbruiksbelasting zal een aantal jaar in beslag nemen.
Zodra e-sigaretten wel als accijnsgoed gelden op basis van de richtlijn
tabaksaccijns, zou deze nieuwe nationale verbruiksbelasting weer
vervangen moeten worden door een accijns.
Het heeft daarom de voorkeur van het kabinet om in te zetten op de
aanpassing van de Europese richtlijn tabaksaccijns, zodat een accijnsheffing op e-sigaretten in een keer goed en volledig wordt ingevoerd,
samen met de rest van de lidstaten.
Tot slot vragen deze leden in hoeverre gebruikers van e-sigaretten deze
gebruiken ter vervanging van de reguliere tabakssigaret.
Het Trimbos-instituut stelt dat de gebruikers van een e-sigaret voornamelijk volwassenen zijn die roken, gerookt hebben en/of willen stoppen en
jongeren zijn. Als rokers van tabakssigaretten volledig overstappen op het
dampen van de e-sigaret levert dit hen gezondheidswinst op. In
Nederland was in 2018 echter 72% van de e-sigaret gebruikers (nog) niet
volledig overgestapt. Dit waren duale gebruikers die naast e-sigaretten
ook tabakssigaretten gebruikten.
Deelakkoord overgewicht
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bezorgdheid geconstateerd dat de maatregelen in dit deelakkoord niet sterk genoeg zijn en dat
te veel wordt overgelaten aan de levensmiddelenindustrie en de supermarktbranche. Zo is de ambitie om voor 2025 het aantal calorieën in
frisdrank met 30% verminderd te hebben afhankelijk van de «goodwill»
van de frisdrankproducenten zelf, en wordt er zelfs voor de monitoring
van deze maatregel volledig vertrouwd op cijfers van de Nederlandse
vereniging voor Frisdranken, Waters en Sappen (FWS). Hoewel de FWS
stelt het doel van de caloriereductie van 25% al in 2019 behaald te
hebben, is onduidelijk hoe dit berekend is. Kan de Staatssecretaris inzicht
verschaffen hoe de claim van FWS dat de caloriereductie in frisdranken al
in 2019 met 25% gedaald was tot stand is gekomen? Acht de Staatssecretaris deze bewering betrouwbaar? Heeft de Staatssecretaris vertrouwen in
de inspanningen van de frisdrankindustrie om zichzelf te reguleren en te
monitoren, opdat er in 2025 een caloriereductie van 30% heeft plaatsgevonden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

71

FWS licht op haar website de cijfers van de caloriereductie in haar sector
toe99. Ik heb geen reden aan de cijfers te twijfelen. De cijfers zijn in lijn
met de trend die blijkt uit andere berichten op basis van verkoopgegevens
over verandering in suikerconsumptie via frisdranken100. Voor alle
afspraken in het Nationaal Preventieakkoord geldt dat jaarlijks door de
betrokken partijen over de voortgang gerapporteerd wordt aan het RIVM.
Het RIVM maakt op basis van deze informatie een voortgangsrapportage.
Deelt de Staatssecretaris de opvatting van deze leden dat het onwenselijk
is dat een significant deel van de maatregelen in het Nationaal Preventieakkoord door de industrieën zelf gereguleerd en gemonitord wordt? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, welke maatregelen is de Staatssecretaris van
plan te nemen om ervoor te zorgen dat alle maatregelen in het Nationaal
Preventieakkoord uitgevoerd en op een objectieve manier, vrij van
lobby-belangen, geëvalueerd zullen worden?
Deze opvatting deel ik niet. We sluiten een akkoord met 70 partijen met
verschillende belangen, ik heb geen aanleiding te denken dat partijen
geen eerlijke inzage geven in de voortgang van de afgesproken acties.
Genoemde leden willen verder het belang van de invoering van een
suikertaks op frisdranken voor het tegengaan van overgewicht
benadrukken. De leden van de GroenLinks-fractie hebben met
ongenoegen kennisgenomen van een recente publicatiereeks van Follow
the Money, waarin wordt aangetoond hoe de frisdrankindustrie en de
voedingsmiddelenindustrie de suikertaks uit het Nationaal Preventieakkoord gehouden hebben.101 Zo toont Follow the Money aan dat het
Centraal Bureau Levensmiddelen de Staatssecretaris het volgende heeft
laten weten: «Belastingmaatregelen en andere wettelijke interventies in
het Akkoord of erna, kunnen een ontbindende werking hebben voor
Akkoordpartijen».102 Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre
dergelijke industriële belangen invloed hebben gehad op de afwezigheid
van de suikertaks in het Nationaal Preventieakkoord? Deelt de Staatssecretaris de opvatting van deze leden dat de suikertaks significant kan
bijdragen aan het behalen van de ambities van het Deelakkoord overgewicht? Zo ja, ziet de Staatssecretaris mogelijkheden de suikertaks alsnog
in te voeren? Zo nee, waarom deelt de Staatssecretaris deze opvatting
niet?
Bij de totstandkoming van het Nationaal Preventieakkoord heb ik met alle
(potentiële) ondertekenaars gesproken om samen tot een gedragen
akkoord te komen. Alle partijen konden maatregelen en acties voorstellen.
Het akkoord is uiteindelijk gesloten over een pakket aan maatregelen waar
de gezamenlijke ondertekenaars achter stonden. Een van de mogelijke
maatregelen die op tafel lag was een aanpassing van de reeds bestaande
verbruiksbelasting op niet alcoholische dranken. De voedselindustrie heeft
in het proces van totstandkoming van het akkoord aangegeven geen
voorstander te zijn van de aanpassing van deze belasting. De frisdrankindustrie heeft voorgesteld de via frisdranken geconsumeerde calorieën met
30% te reduceren in 2025 (ten opzichte van 2012). Daar hebben alle
ondertekenaars van het preventieakkoord mee ingestemd.
De strijd tegen overgewicht is heel complex en omvangrijk. We hebben
dan ook vele maatregelen en vele partijen nodig in deze strijd. Er is niet
een maatregel die ons eenvoudig naar de gestelde ambitie leidt.
99

https://www.fws.nl/caloriereductie
https://www.nielsen.com/nl/nl/insights/article/2019/zoet-succes-nl-se-bedrijven-verminderensuikerinname/
101
https://www.ftm.nl/tag/nationaal-preventieakkoord
102
https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord
100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

72

Niettemin zie ik een suikertaks als perspectiefrijk instrument zoals ik in
mijn brief van 3 september103 heb geschreven. Indien besloten wordt een
suikertaks in te voeren, dan zal de praktische uitvoerbaarheid nader in
kaart moeten worden gebracht.
Naast het onderzoeken van de suikertaks, schrijft de Staatssecretaris ook
het idee te onderzoeken van een verbod op aanbiedingen voor suikerhoudende producten en dit idee met de levensmiddelensector te gaan
bespreken. Zou de Staatssecretaris kunnen toelichten hoe de concrete
uitvoering van het verbod op suikerhoudende producten eruit kan gaan
zien? Is de Staatssecretaris bereid deze maatregel te implementeren?
Een verbod op aanbiedingen voor suikerhoudende producten (of
ongezonde producten in bredere zin) is in allerlei vormen denkbaar.
Voordat sprake kan zijn van implementatie wil ik eerst meer informatie
over welke vorm van zo’n verbod het meest effectief en haalbaar zou zijn.
Hiervoor ga ik een bijeenkomst met experts organiseren.
De Staatssecretaris geeft te kennen stappen te verkennen om reclame
gericht op kinderen over ongezonde producten te beperken. Genoemde
leden vinden dit een belangrijk onderwerp. Een recent Unicef-rapport
onderzocht 800 kinderproducten in Nederlandse supermarkten, en
concludeerde dat slechts 25% hiervan voldoet aan de Schijf van Vijf.104 In
de categorie kinderdranken voldoet slechts 7,5% aan de Schijf van Vijf.
Zou de Staatssecretaris kunnen toelichten welke extra stappen er verkend
worden om reclame gericht op kinderen over ongezonde producten te
verminderen en reclame gericht op gezonde producten te vergroten? Met
welke partijen is de Staatssecretaris hierover in gesprek? Hoe zorgt de
Staatssecretaris ervoor dat de supermarktbranchelobby en de levensmiddelenindustrie effectieve maatregelen op dit gebied niet zullen tegenhouden?
Ik ben afzonderlijk in gesprek geweest met de Reclamecode Commissie,
Federatie Nederlandse Levensmiddelen industrie (FNLI), de supermarktenbranche (CBL) en de Alliantie Stop Kindermarketing over de mogelijkheden omtrent het aanscherpen van de regels rond kindermarketing. Op
dit moment is er sprake van zelfregulering en bepaalt FNLI als eigenaar
van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen welke regels opgenomen
worden in de reclamecode. Ik heb aangegeven dat ik de huidige reclamecode graag aangescherpt zie, zodat er alleen nog kindermarketing
ingezet mag worden op Schijf van Vijf producten. FNLI heeft aangegeven
dat daar op dit moment geen draagvlak voor is, onder andere door de
internationale markt waarin de voedingsmiddelen van hun achterban
verkocht worden. Ik houd de huidige reclamecode onder de loep en bekijk
samen met bijvoorbeeld Alliantie Stop Kindermarketing aan welke
knoppen we nog meer kunnen draaien om kinderen beter te beschermen
tegen kindermarketing voor ongezonde producten. Om het zelfregulerende systeem goed te laten werken moet de industrie ook meebewegen,
anders moeten we kijken naar alternatieven zoals wetgeving. Voor het
Nationaal Preventieakkoord zijn afspraken gemaakt aan tafels waar ook de
supermarkten- en levensmiddelenbranche zaten. Ook over eventuele
aanvullende maatregelen zal ik met deze partijen in gesprek gaan.

103
104

Kamerstuk 32 793, nr. 492
https://www.unicef.nl/de-verleiding-naar-on-gezond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

73

Deelakkoord problematisch alcoholgebruik
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met genoegen waargenomen
dat er verschillende acties zijn uitgevoerd om het bewustzijn omtrent
alcoholgebruik te vergroten. Daarbij willen deze leden benadrukken dat
ook de inzet van meer jeugdartsen, bijvoorbeeld op scholen, om jongeren
bewust te maken van de gevaren van problematisch alcoholgebruik
uitkomst kunnen bieden. Is de Staatssecretaris bereid te onderzoeken hoe
deze maatregel geïmplementeerd zou kunnen worden?
De meerderheid van de scholen in het voortgezet onderwijs biedt al
voorlichting aan om het bewustzijn over alcohol te vergroten en alcoholgebruik tegen te gaan, doorgaans als onderdeel van een bredere
interventie gericht op een gezonde leefstijl. Het programma Gezonde
School is een goed voorbeeld, evenals interventies vanuit het programma
Helder op School (dat onderdeel uitmaakt van de Gezonde School), of
zoals Frisse Start en Take it Personal. Wat betreft de inzet van jeugdartsen:
zij zien de individuele leerlingen van klas 2 en 4 en schenken in dat contact
eveneens aandacht aan gezonde leefstijl. Dit tweede contactmoment, op
15/16 jarige leeftijd, is enkele jaren geleden binnen de jeugdgezondheidszorg ingevoerd om meer aandacht te geven aan leefstijl, waaronder
alcoholgebruik. Daarnaast bieden de gezamenlijke GGD-en jongeren
tussen de 13 en 23 jaar via de website https://www.jouwggd.nl/ informatie
over allerlei gezondheids- en leefstijlthema’s inclusief alcoholgebruik. Ik
vind dat er al met al voldoende diverse instrumenten worden ingezet om
jongeren voor te lichten over de risico’s van alcoholgebruik en zie geen
reden om een uitbreiding van de inzet van jeugdartsen op dit punt te
onderzoeken.
Leefstijlinterventies ernstige ziekten
Leefstijlinterventies kunnen ernstige ziekten remmen of zelfs genezen. Zo
is het bijvoorbeeld bekend uit een studie van het Leids Universitair
Medisch Centrum, TNO en VGZ dat regelmatig bewegen en gezond eten
mogelijk 1,1 miljoen mensen in Nederland kan genezen van diabetes type
2.105 De leden van de GroenLinks-fractie vinden daarom dat dergelijke
leefstijlinterventies toegepast moeten worden. Staat de Staatssecretaris
ervoor open dergelijke leefstijlinterventies verder te verkennen en daar
waar relevant te implementeren?
Ik erken het belang van leefstijlinterventies. De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is daar een heel goed voorbeeld van. Als mensen door een
gezondere leefstijl niet ziek worden, beter met hun ziekte omgaan, of zelfs
deels kunnen genezen, is dat van grote meerwaarde voor hun kwaliteit
van leven en participatie in de samenleving. Als we naast de GLI de
toepassing van leefstijlinterventies willen uitbreiden, dan is er mijns
inziens eerst meer onderzoek nodig naar de effectiviteit van leefstijladvies
en -interventies als onderdeel van de behandeling of na verwijzing vanuit
het curatieve domein. Hierover is voor de meeste (chronische) aandoeningen nog weinig bekend. Daarom heb ik € 5 miljoen beschikbaar
gesteld voor onderzoek op dit terrein, waarmee 9 consortia in september
zijn gestart met hun onderzoek. Het uit te voeren klinisch onderzoek moet
bijdragen aan beter inzicht in welke leefstijlinterventies kunnen worden
ingezet bij welke (chronische) ziekten en aandoeningen, en bij welke
patiënten – en onder welke voorwaarden – leefstijlgeneeskunde succesvol
kan zijn. Voor het succes van de subsidieoproep vind ik het belangrijk om
de projecten aan elkaar te verbinden en te zorgen dat kennis en resultaten
105

https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/nieuws/met-gezond-eten-en-bewegen-diabetestype-2-genezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

74

tussen de projecten worden gedeeld. ZonMw heeft hierin een centrale rol
en stimuleert en faciliteert de projecten hierin, en acteert als zodanig als
een platform voor onderling leren tussen onderzoekers naar leefstijlgeneeskunde.
Uiteraard sta ik, als de uitkomsten van de onderzoeken positief zijn, ervoor
open om deze interventies verder te verkennen en te implementeren.
Verlaging leeftijd bevolkingsonderzoek darmkanker
Bevolkingsonderzoek naar ernstige ziekten vormt een belangrijk
onderdeel van preventief gezondheidsbeleid. De leden van de GroenLinksfractie hebben met interesse kennisgenomen van de petitie van Actiegroep «Red 1.000 levens» met betrekking tot de verlaging van de leeftijd
van bevolkingsonderzoek naar darmkanker, welke op 8 september 2020 is
aangeboden aan de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport.106 De petitie pleit ervoor om de leeftijd waarop bevolkingsonderzoek gedaan wordt naar darmkanker te verlagen van 55 naar 50 jaar,
waarmee meer gevallen van darmkanker tijdig gediagnosticeerd kunnen
worden en jaarlijks honderden levens gered kunnen worden. Gebaseerd
op wetenschappelijk onderzoek stellen Europese richtlijnen dat het
medisch aan te raden is om vanaf 50 jaar de bevolking te testen op
darmonderzoek.107 Deze leden vragen waarom Nederland hiervan afwijkt.
In een antwoord op een Kamervraag van het lid Hermans naar dit
onderwerp heeft de Staatssecretaris aangegeven bij de integrale evaluatie
naar darmkankeronderzoek in 2021 te kijken naar het verlagen van de
leeftijdsgrens.108 De Staatssecretaris heeft daarbij aangegeven te willen
kijken of de voordelen «van geredde levens ook opwegen tegen de
nadelen van overbodig vervolgonderzoek en behandeling». Aangezien er
al overtuigend wetenschappelijk onderzoek is dat 50 jaar een medisch
verstandige leeftijd is om te starten met testen op darmkanker, vragen
deze leden of de Staatssecretaris kan toelichten waarom er gewacht moet
worden op de integrale evaluatie naar darmkankeronderzoek voordat de
leeftijdsverlaging ingevoerd kan worden. Ziet de Staatssecretaris
mogelijkheden deze maatregel nog tijdens de huidige kabinetsperiode te
implementeren?
De leeftijdsgrenzen van 55–75 jaar voor deelname aan de screeningstest,
zoals die nu in het bevolkingsonderzoek darmkanker gehanteerd worden,
zijn vastgesteld op basis van het advies van de Gezondheidsraad uit 2009.
Nederland loopt hiermee niet uit de pas met de Europese richtlijnen uit
2010 (geüpdated in 2012), waar in de petitie naar verwezen wordt. Deze
richtlijnen geven voor de in Nederland gebruikte test aan, dat de te
screenen bevolkingsgroep in ieder geval personen tussen 60 en 64 jaar
moet bevatten. De richtlijn geeft aan dat van daaruit de leeftijdsbegrenzing naar onder of naar boven kan worden uitgebreid, «rekening
houdend met de balans tussen risico en nut en de beschikbare middelen».
Een verlaging naar 50 jaar betekent uitbreiding van het programma met
een groep van meer dan 1,2 miljoen personen. De benodigde organisatorische inspanningen zijn niet binnen een korte termijn te realiseren. De
huidige COVID problematiek is daarbij een extra belemmerende factor.
Daarbij wil ik een mogelijke keuze voor een dergelijke majeure operatie
kunnen nemen op basis van zorgvuldige afwegingen die het totaal van
effectiviteit en de doelmatigheid van het programma betreffen. In de
voorgenomen evaluatie, waarmee de Gezondheidsraad in 2021 aan de
slag gaat, zullen daartoe ook andere relevante aspecten worden betrokken
106

https://www.red1000levens.nl/
https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/e1ef52d8-8786-4ac4–9f91–
4da2261ee535
108
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1563
107

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

75

– zoals de huidige test, de gehanteerde waarde vanaf wanneer een uitslag
afwijkend wordt genoemd en de mogelijkheden voor een indeling in meer
specifieke risicogroepen van de huidige totaalgroep – en in samenhang
met elkaar worden bekeken. De bevindingen kunnen worden gebaseerd
op gegevens van vier rondes van deelname, die in 2021 beschikbaar
komen. De uitkomsten van de evaluatie en eventuele adviezen over het
aanpassen van het huidige uitnodigingsbeleid kunnen gelijktijdig worden
bezien.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Voortgangsrapportage Nationaal Preventieakkoord 2019
Het Nationaal Preventieakkoord is inmiddels twee jaar oud. Het is goed
om te zien dat op de drie thema’s (problematisch alcoholgebruik, roken en
overgewicht) inmiddels verschillende acties lopen, in voorbereiding zijn of
zelfs al zijn afgerond. Aangegeven wordt dat het niet voor alle doelstellingen en afspraken bekend is wanneer deze uitgevoerd worden, door wie
en wat de opbrengst moet zijn. De leden van de SP-fractie vinden het
belangrijk dat doelstellingen en afspraken zo SMART mogelijk geformuleerd worden. Is het de bedoeling om dit alsnog op te pakken?
In de voortgangsrapportage van het RIVM staat dat een gedeelte van de
doelstellingen en afspraken vrijblijvend is geformuleerd en dat de
aangeleverde informatie over de voortgang van de afspraken daarmee
niet altijd kwantitatief of concreet is. Het Ministerie van VWS bekijkt met
het RIVM en de partijen welke afspraken meer SMART geformuleerd
kunnen worden. Veel partijen hebben sowieso aangegeven in 2020 een
kwantitatieve uitvraag naar informatie op te zetten. Daarmee is de
verwachting dat de rapportage over 2020 meer kwantitatieve voortgangsinformatie bevat.
Verschillende activiteiten uit het Nationaal Preventieakkoord hebben door
de coronacrisis vertraging opgelopen. Graag krijgen de leden van de
SP-fractie hier een overzicht van. Daarnaast vragen genoemde leden of de
coronacrisis nog tot nieuwe of bijgestuurde activiteiten of doelen uit het
Nationaal Preventieakkoord heeft geleid. Dit met name aangezien
onderliggende klachten, die mede samen kunnen hangen met de in het
preventieakkoord benoemde thema’s, mogelijk invloed hebben gehad op
de (ernst van de) besmettingen.
Op dit moment beschik ik niet over een volledig actueel beeld van de
acties die vertraagd zijn. De coronamaatregelen hebben ertoe geleid dat
sommige acties en maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord
vertraging hebben opgelopen. Onderzoeken naar bijvoorbeeld de
naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol en tabak zijn
immers beperkt uit te voeren als de horeca dicht is. Campagnes zijn
uitgesteld. Er is echter geen sprake van dat acties en maatregelen niet
uitgevoerd zullen worden. Ik heb daarbij gemerkt dat de coronacrisis de
partijen juist extra motiveert om te werken aan een gezonde leefstijl en de
ambities van het Nationaal Preventieakkoord. Leefstijl kan immers van
invloed zijn op de ernst van de besmetting en op het herstel. De voortgangsrapportage van het RIVM over 2020 zal inzichtelijk maken welke
acties door corona zijn vertraagd. De rapportage is voorzien voor juni
2021.
Bepaalde acties binnen alle drie de thema’s van het Nationaal Preventieakkoord zijn/waren specifiek gericht op mensen met een lagere sociaaleconomische status. Graag ontvangen de leden van de SP-fractie een
specifieke toelichting op de voortgang van realisatie van de doelstellingen
binnen deze specifieke doelgroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

76

In de Voortgangsrapportage over 2019 staat dat de helft van de afspraken
die gericht zijn op roken en mensen met een lagere sociaaleconomische
status, in uitvoering is. Voor de acties op problematisch alcoholgebruik en
overgewicht onder mensen met een lagere sociaaleconomische status,
geldt dat ze allemaal in uitvoering zijn.
Als men iets van de coronacrisis heeft geleerd is het wel het belang van
een goede GGD. De jarenlange bezuinigingen op de GGD hebben duidelijk
hun tol geëist. De leden van de SP-fractie vragen om een nadere
beschrijving van de plannen rondom de toekomst van de GGD’en.
Over de reguliere financiering van GGD’en maken gemeenten goede
afspraken met hun GGD. Ten tijde van het Stimuleringsprogramma
Betrouwbare Publieke Gezondheid is door AEF onderzoek gedaan naar
taken, mensen en middelen van de GGD’en met als titel «GGD’en in
beeld». Ik heb uw Kamer op 12 september 2017 dit onderzoek toegestuurd109. Uit dit onderzoek blijkt onder andere dat alle GGD’en de taken
uit de Wet publieke gezondheid (Wpg) goed kunnen uitvoeren. Ook blijkt
uit dat onderzoek dat zij goed ingericht zijn op veranderende omstandigheden en innovatie. Mede op basis van de ervaringen met COVID-19 zal
het kabinet in overleg gaan met gemeenten en GGD’en over de toekomstige organisatie van de GGD. Op dit moment is dat nog niet opgenomen
in plannen. Ik zal uw Kamer hier tezijnertijd over informeren.
Roken
De leden van de SP-fractie lezen dat 21,7% van de volwassenen rookt, dat
8% van de jongeren de afgelopen maand rookte en 7,4% van de zwangere
vrouwen op enig moment tijdens de zwangerschap rookte. Een daling
voor alle drie de doelgroepen. Tegelijkertijd lezen deze leden dat het
aantal jongvolwassen rokers de afgelopen vijf jaar niet gedaald is en dat
31 procent van de groep 20- tot 24-jarigen rookt. Dit terwijl het totaal
aantal volwassen rokers wel daalde van 26 naar 22 procent.110 Waarom
blijft de groep rokers in deze leeftijdscategorie onverminderd groot, zo
vragen de leden van de SP-fractie. En hoe kan extra ingezet worden op het
verlagen van dit percentage bij deze doelgroep?
Ik vind het zorgwekkend dat de hoogste prevalentie van rokers zit in de
groep jongvolwassenen. We hebben de afgelopen jaren niet specifiek op
deze groep ingezet. Ik heb, in het kader van het Nationaal Preventieakkoord, financiering toegekend aan de afdeling Publieksinformatie van het
Trimbos om een apart informatieaanbod voor jongeren te gaan creëren.
Zij hebben daarvoor afgelopen maanden onderzoek gedaan onder 1.000
jongeren om te inventariseren wat zij belangrijk vinden bij stoppen met
roken. Uit de onderzoeksresultaten komt naar voren dat jongvolwassenen
andere wensen hebben dan de «oudere» volwassenen. Ook laten de
resultaten zien dat jongvolwassenen niet op zoek zijn naar professionele
begeleiding van een coach of medicijnen, maar bij voorkeur een app
gebruiken met functionaliteiten en een look and feel die goed past bij hun
behoeften, en voorziet in de mogelijkheid van sociale steun bij het
stoppen met roken, zonder de sociale druk van vrienden die door blijven
roken. Deze app wordt een aanpassing van de bestaande Nederlandse
app Stopstone. Ook zal ik een speciale ingang laten maken op de website
ikstopnu.nl voor jongvolwassenen, met op hen toegespitste informatie.
Deze producten zullen uiterlijk eind 2021 worden opgeleverd. Daarnaast
verwacht ik dat de ontwikkelingen in de maatschappij, zoals rookvrije

109
110

Kamerstukken 32 793 en 32 620, nr. 277
https://www.parool.nl/nederland/jongvolwassen-rokers-stoppen-zou-bij-het-eerste-drankje-almisgaan~baee8e9c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

77

sport, ook bij jongvolwassenen er aan zullen bijdragen dat roken steeds
minder als normaal wordt gezien.
Met betrekking tot een aantal doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord hebben de leden van de SP-fractie nog wel hun twijfels of deze
gerealiseerd worden als op deze weg doorgegaan wordt. Zo is het aantal
rookvrije terreinen van kinderboerderijen in 2019 41% terwijl dit in 2020
100% moet zijn; is het aantal rookvrije speeltuinen in 2019 50% terwijl dat
in 2020 100% moet zijn, en is het aantal rookvrije kinderopvanglocaties in
2019 75% terwijl dat in 2020 100% moet zijn. Genoemde leden begrijpen
dat pas in een volgende voortgangsrapportage geconcludeerd kan
worden of de doelstellingen gerealiseerd zijn. Wel vragen deze leden of er
het voornemen is om wettelijke maatregelen te nemen indien de
doelstellingen niet volgens plan worden gerealiseerd.
De kracht van de Rookvrije Generatie is de positieve insteek en het
daarmee verbonden brede maatschappelijke draagvlak. Ik zie dat
maatschappelijke organisaties erin slagen om samen met de steun van
lokale vrijwilligers speel-, sport- en recreatieterreinen rookvrij te maken.
Dit jaar werd de hele samenleving geraakt door de gevolgen van
COVID-19. De maatregelen die zijn genomen om COVID-19 te bestrijden,
hebben grote impact gehad op heel veel partijen die betrokken zijn bij het
Nationaal Preventieakkoord. Ook op de voortgang van de doelstellingen
met betrekking tot de rookvrije kindomgevingen. Kinderboerderijen,
speeltuinen en sportverenigingen sloten de deuren en werden
gedwongen na te denken over het herinrichten van de terreinen.
Desondanks zijn de betrokken veldpartijen volop gemotiveerd om alsnog
de nodige stappen te zetten richting een rookvrije omgeving voor
kinderen. Ik wil deze partijen de ruimte geven om via deze weg de
doelstellingen te behalen. Ik heb er vertrouwen in dat dit, met enige
vertraging, zal lukken.
Wat is in dat kader de reactie op het bericht dat een kwart van de
gemeenten niets doet met een rookvrije omgeving voor kinderen?111
Aangegeven wordt in het artikel dat slechts één op de vijf gemeenten
structureel uren en geld beschikbaar heeft voor de uitvoering van plannen
om een rookvrije omgeving te maken. Wordt dit aantal herkend? En zo ja,
is er het voornemen om dit percentage flink te verhogen? De leden van de
SP-fractie vragen of er bereidheid bestaat om hiervoor extra budget
beschikbaar te stellen.
Uit recent onderzoek in opdracht van de Gezondheidsfondsen voor
Rookvrij blijkt dat inmiddels 200 gemeenten zich in zetten om te
voorkomen dat kinderen beginnen met roken112. Dit aantal is in vergelijking met 2019 verdubbeld, toen waren namelijk maar 100 gemeenten
actief op weg naar een rookvrije generatie. Momenteel bieden de VNG en
GGD GHOR ondersteuning aan gemeenten die hiermee aan de slag
willen. Binnen dit ondersteuningstraject ontvangen reeds 22 van 25
GGD’en budget om gemeenten uit hun regio te ondersteunen. Tot en met
eind 2021 lopen er subsidies om deze gemeenten te ondersteunen.
De leden van de SP-fractie vinden het zeer positief dat stoppen-metrokenzorg sinds begin 2020 onder de verzekerde zorg valt. Aangegeven
wordt dat het nog niet duidelijk is hoeveel mensen hier sinds begin 2020
daadwerkelijk gebruik van hebben gemaakt. Wanneer zal dit wel bekend
111

112

https://www.ad.nl/binnenland/kwart-gemeenten-doet-niets-met-rookvrije-omgeving-voorkinderen~a7d2ae30/
Locatiemonitor gemeenten, 2020, uitgevoerd door I&O Research, in opdracht van Gezondheidsfondsen voor Rookvrij, beschikbaar via https://www.ioresearch.nl/actueel/driekwartgemeenten-betrokken-bij-realiseren-rookvrije-omgeving/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

78

zijn? Daarnaast vragen genoemde leden naar het aanbod van een
dergelijke ondersteuning. Is er voldoende kwalitatief goede ondersteuning
beschikbaar om te voldoen aan de behoefte?
Voor 2020 geldt dat er nog geen declaraties zijn verwerkt voor patiënten in
de ketenzorg. Uit voorlopige cijfers van Vektis over de eerste helft van
2020 kan worden geconcludeerd dat het aantal eerstelijnsgebruikers met
22% is gestegen ten opzichte van 2019. Als deze trend zich doorzet, zal het
aantal eerstelijns gebruikers tegen eind 2020 toenemen tot 234.832. In
2019 bedroeg het totale aantal gebruikers 191.949.
Op de vraag of er voldoende kwalitatief goede ondersteuning beschikbaar
is, is het moeilijk om bij gebrek aan kwaliteitsindicatoren een objectief
antwoord te geven. Hiertoe werkt het Ministerie van VWS samen met het
Nivel, Trimbos, Zorginstituut en Zorgverzekeraars aan de ontwikkeling van
kwaliteitsindicatoren om de kwaliteit van zorg te kunnen bewaken,
beheersen en verbeteren.
De leden van de SP-fractie lezen dat ook niet in het kwaliteitsregister
geregistreerde behandelaars een vergoeding krijgen voor het voeren van
motiverende gesprekken, het geven van stopadvies of doorverwijzing. In
hoeverre wordt dit wenselijk geacht, zo vragen deze leden. Is er zicht op
de kwaliteit van de door hen geboden zorg en ondersteuning? Een daling
van het aantal in het kwaliteitsregister opgenomen zorgverleners klinkt
voor de leden van de SP-fractie als een onwenselijke ontwikkeling. Graag
ontvangen zij dan ook een reactie op deze ontwikkeling.
De zorgverzekeraars bepalen wie zij contracteren en welke zorg zij
vergoeden. Zolang de zorgverzekeraars ook aanbieders vergoeden die
niet in het Kwaliteitsregister zijn opgenomen, wordt het voor stoppen met
roken coaches minder aantrekkelijk om zich te laten registreren in dit
register. Ik vind dit geen goede ontwikkeling. Daarom wordt er vanuit mijn
ministerie onderhandeld met de zorgverzekeraars over het vergoeden van
de stoppen-met-roken zorg. Bij deze onderhandelingen zitten ook de NZa,
het Zorginstituut Nederland, het Partnership Stoppen met Roken en het
Trimbos-instituut aan tafel. Begin 2021 hoop ik u hierover te informeren.
Aangezien roken zeer schadelijk en zelfs dodelijk is, lijkt het de leden van
de SP-fractie niet meer dan logisch dat er vol ingezet wordt op een
rookvrije zorg. Het verbaast deze leden dan ook dat in de voortgangsrapportage aangegeven wordt dat vertegenwoordigers van alle zorgaanbieders zich (op 31 mei 2019) niet volgens planning hebben uitgesproken
op dit thema. Kan aangegeven worden waarom dit niet is gebeurd en wat
de ontwikkelingen op dit thema sindsdien zijn? Sommige doelstellingen,
zoals de rookvrije ggz-instellingen of bedrijfsartsen die roken meenemen
in hun contacten, behoeven nog een flinke inzet de komende jaren. Bij
welke ontwikkeling zal besloten worden dat extra inzet nodig is?
De doelstelling was dat vertegenwoordigers van alle zorgaanbieders op
31 mei 2019 (op Wereld Niet Roken Dag) de ambitie zouden uitspreken om
in 2030 rookvrij te zijn. Dit zou plaatsvinden tijdens het congres «Maak de
zorg rookvrij» dat op Wereld Niet Roken Dag 2019 zou worden georganiseerd. Het congres heeft niet plaatsgevonden, omdat de betrokken
partijen prioriteit hebben gelegd bij het rookvrij maken van de eigen
achterban en er geen andere partijen bereid waren een dergelijk congres
te organiseren. Inmiddels wordt gewerkt aan andere manieren om
zorgkoepels en koepels van professionals te betrekken bij het rookvrij
maken van de zorg. In november van dit jaar zal een digitale bijeenkomst
plaatsvinden. In de ggz is inmiddels de 50ste instelling rookvrij en
daarnaast zijn alle organisaties onder de Nederlandse ggz (voorheen GGZ
Nederland) actief op dit thema. De zorg rookvrij maken betekent echter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

79

meer dan een bordje op het terrein en gaat over het realiseren van een
rookvrije werk- en behandelcultuur. Zoals in de voortgangsbrief
beschreven zorgt COVID-19 ervoor dat partijen in de zorg er acuut een
belangrijke prioriteit bij hebben gekregen. Ondanks dat het een moeilijke
tijd is, werken betrokken partijen aan het halen van de ambities uit het
akkoord en heb ik geen signalen ontvangen van de tabakstafel dat er geen
voortgang zou zijn.
De bedrijfsartsen werken op dit moment aan de ontwikkeling en het
uitrollen van een toolkit voor bedrijfsartsen met materiaal gericht op het
vergroten van de duurzame inzetbaarheid van werkenden door stoppen
met roken. Aan dit project zal een extra impuls gegeven worden door het
uit te breiden met een extra project dat zich specifiek richt op de dubbele
belasting van de gezondheid bij mensen met een lage sociaal economische positie door roken en werkomstandigheden. Het doel hiervan is
om meer bewustzijn te creëren bij (praktijkondersteuner) huisartsen en
(praktijkondersteuner) bedrijfsartsen, zodat het aantal rokers terug
gedrongen kan worden.
Als het gaat om rookvrije bedrijven is het de doelstelling dat tenminste 10
van de top 100 grootste bedrijven in Nederland in 2020 op weg is naar een
rookvrije generatie. Een streven dat in eerste instantie goed klinkt, maar
aangezien al bij de start van het akkoord dit aantal gehaald was kan men
zich afvragen hoe positief dit is of dat er wellicht sprake is van gebrek aan
ambitie. Wat zijn de vervolgdoelen op dit onderwerp?
Bij het formuleren van de doelstellingen voor het deelakkoord Roken op
het gebied van de rookvrije organisaties, was de Alliantie Nederland
Rookvrij (nu de Gezondheidsfondsen voor Rookvrij) op de hoogte van
twee bedrijven die zich continu op meerdere fronten inzetten voor de
Rookvrije Generatie. De doelstelling om 10 bedrijven uit de top 100 hier
ook voor te activeren klonk daarom zeer ambitieus. Al heel snel nadat de
doelstelling zo in het Nationaal Preventieakkoord was opgenomen, werd
het doel van 10 actieve bedrijven al behaald. Partijen gaan ook na het
behalen van de doelstelling door met het activeren van bedrijven om zich
in te zetten voor een Rookvrije Generatie. Zo is de NS in 2020 gestopt met
de verkoop van tabak en maakt ProRail alle perrons rookvrij.
De leden van de SP-fractie vinden het een zeer positieve ontwikkeling dat
inmiddels 16 van de 20 grootste institutionele beleggers in Nederland
gestopt zijn met investeren in de tabaksindustrie. Genoemde leden hopen
dan ook van harte dat dit er op korte termijn 20 van de 20 zijn. Per
wanneer wordt dit gerealiseerd?
Het stoppen met investeren in de tabaksindustrie is een onderwerp dat
onverminderd de aandacht heeft. Er lopen gesprekken met institutionele
beleggers, maar omdat deze processen tijd kosten is niet precies aan te
geven op welke termijn een volgende belegger zal aangeven te zijn
gestopt met beleggen in de tabaksindustrie. De hoop is dat voor eind
volgend jaar één of twee beleggers uit de groep van de 20 grootste
institutionele beleggers in Nederland deze stap ook zullen zetten.
De leden van de SP-fractie vragen ook om een reactie op het artikel «VVD
en tabakssector remmen rookakkoord».113 Klopt het dat de tabakslobby
invloed had op de inhoud van het rookakkoord? Klopt het vervolgens dat
door deze lobby de beoogde prijsverhoging van een pakje sigaretten
gestaakt werd en/of dat «gemakswinkels» hun sigaretten niet langer uit
het zicht moeten hebben? Indien dit correct is, wat zijn de gevolgen
hiervan voor het (kunnen) behalen van de geformuleerde doelstellingen in
het Nationaal Preventieakkoord? Klopt het verder dat de evaluatie van de
113

https://www.ftm.nl/artikelen/vvd-en-tabakssector-remmen-rookakkoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

80

tabaksaccijnsverhoging van april 2020 op het laatste moment in het
preventieakkoord is beland door toedoen van de tabakslobby? Is het niet
zo dat uit internationaal onderzoek echter al lang bekend is dat accijnsverhoging een van de meest effectieve middelen is om roken te ontmoedigen? Wat is dan ook precies de reden dat dit onderzoek in het preventieakkoord is opgenomen en de resultaten worden afgewacht? Hoe kijkt de
Staatssecretaris hier tegenaan? Daarnaast vragen deze leden of het klopt
dat brancheorganisaties als VNO-NCW, MKB-Nederland, en supermarktbelangenbehartiger CBL herhaaldelijk aanklopten bij diverse ministeries
en deze voorzagen van een zogenoemd «brievenbombardement». Klopt
het daarbij dat dit vaker gebeurde in reactie op vertrouwelijke conceptversies van het akkoord, die zij officieel niet in handen hadden? Graag
ontvangen deze leden een uitgebreide reactie. Als er ook maar iets waar is
van het bovenstaande, hoe verhoudt dat zich dan met de internationale
afspraken uit de Framework Convention on Tobacco Control (FCTC), zo
vragen de leden van de SP-fractie.
Om te voorkomen dat de tabaksindustrie invloed kan uitoefenen op het
tabaksontmoedigingsbeleid zijn er bij de onderhandelingen van het
Nationaal Preventieakkoord geen partijen uitgenodigd die belangen van
de tabaksindustrie vertegenwoordigen. Dit is een uitvloeisel van artikel 5,
derde lid, van het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging. Dit
artikel bepaalt dat overheden bij vaststelling en uitvoering van hun beleid
zich niet laten beïnvloeden door de commerciële en andere gevestigde
belangen van de tabaksindustrie. Over de wijze waarop de Nederlandse
overheid uitvoering wordt gegeven aan de verplichtingen van dit
verdragsartikel heeft mijn voorganger Staatssecretaris Martin van Rijn een
brief aan uw Kamer gestuurd114. Uitgangspunt van de Nederlandse
overheid is dat er geen contact met de tabaksindustrie plaatsvindt over
het tabaksontmoedigingsbeleid. Onder de tabaksindustrie worden ook
verstaan organisaties en personen indien en voor zover zij de tabaksindustrie vertegenwoordigen of als lobbyist voor de tabaksindustrie
optreden. Partijen als VNO-NCW, MKB-Nederland, het Centraal Bureau
Levensmiddelen hebben niet aan de onderhandelingen deelgenomen en
hebben het deelakkoord roken ook niet ondertekend. Er zijn brieven
verstuurd door niet-deelnemende partijen over voorgenomen maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord die onder artikel 5, derde lid, van
het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging vallen. Verzoeken om
de voorgenomen maatregelen aan te passen heb ik niet in overweging
genomen en de brieven zijn gepubliceerd op de website van de rijksoverheid115. Gedurende de besprekingen over het Nationaal Preventieakkoord zijn er inderdaad publicaties geweest over de inzet van partijen.
Verschillende brieven refereren aan deze publicaties.
Zoals afgesproken in het Nationaal Preventieakkoord, is per 1 april 2020
een accijnsverhoging doorgevoerd waardoor een pakje sigaretten een
euro duurder is geworden. Het doel is dat de prijs door accijnsverhogingen verder verhoogd wordt naar 10 euro in 2023. Tijdens de laatste
besprekingen van het concept van het Nationaal Preventieakkoord is
afgesproken dat voordat de accijns verder wordt verhoogd er een
evaluatie zal plaatsvinden. Doel van deze evaluatie is het onderzoeken van
mogelijke grenseffecten van de verhoging per 1 april 2020. Aan deze
besprekingen namen geen partijen deel die belangen van de tabaksindustrie vertegenwoordigen. Verhoging van tabaksaccijns is inderdaad een
bewezen effectieve maatregel bij het tegengaan van tabaksverslaving en
de daarmee gepaard gaande ernstige gezondheidsschade. Met betrekking
114
115

Kamerstuk 32 011, nr. 47
Website «Duidelijkheid over contact met de tabaksindustrie, beschikbaar via: https://
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/roken/transparant-over-contact-tabaksindustrie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

81

tot besprekingen over het uitstalverbod zijn uiteindelijk twee categorieën
tabaksspeciaalzaken uitgezonderd, namelijk speciaalzaken die alleen
rookwaren, rookaccessoires, loten en dagbladen verkopen en ook
bestaande kleine zaken met meer dan 75% omzet uit tabaksproducten.
Ook bij deze besprekingen zijn geen partijen betrokken geweest die
belangen van de tabaksindustrie vertegenwoordigen. Het
WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging roept lidstaten op om
uiteenlopende tabaksontmoedigingsmaatregelen in te voeren zoals
bijvoorbeeld accijnsverhogingen, reclamebeperkende maatregelen en
uitgebreide rookverboden. De maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord betekenen een significante versterking van het Nederlandse
tabaksontmoedigingsbeleid op deze punten. De totstandkoming van het
Nationaal Preventieakkoord is tevens in lijn met artikel 5, derde lid, van
het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging aangezien de
tabaksindustrie en partijen die belangen van de tabaksindustrie vertegenwoordigen zijn uitgesloten van deelname.
Het lid Van Gerven heeft in januari Kamervragen gesteld over mentholinlegkaarten, waarmee het verbod op menthol in sigaretten en shag kan
worden omzeild.116 In de beantwoording van deze schriftelijke vragen
werd aangegeven dat het voornemen was een inventarisatie uit te laten
voeren naar de aard en omvang van dergelijke accessoires die de
aantrekkelijkheid van roken kunnen vergroten. Wat is de stand van zaken
op dit moment met betrekking tot deze inventarisatie? Worden hierin
naast accessoires ook andere omzeilingstactieken van het mentholverbod
meegenomen, zoals menthol-cigarillo’s?
Deze inventarisatie is opgeleverd door het RIVM. U kunt binnenkort het
rapport met mijn reactie verwachten.
Tevens heeft het lid Van Gerven schriftelijke vragen gesteld naar
aanleiding van het bericht «Goedkope sigaretten nog volop
verkrijgbaar».117 In de beantwoording wordt aangegeven dat de prijs van
cigarillo’s relatief veel lager ligt dan de prijs van sigaretten. Daarbij wordt
aangegeven dat voor zowel sigaren als cigarillo’s een ad-valorem-accijns
geldt van slechts 8% van de kleinhandelsprijs. Deze leden vragen of de
mening wordt gedeeld dat dit tarief moet worden verhoogd om te
voorkomen dat cigarillo’s vanwege de lage prijs een aantrekkelijk
alternatief zijn voor sigaretten, onder andere voor jongeren.
In de Nederlandse accijnswetgeving wordt een onderscheid gemaakt
tussen sigaretten, sigaren en rooktabak. Dit onderscheid volgt uit de
Europese richtlijn 2011/64/EU van de Raad van 21 juni 2011 betreffende de
structuur en tarieven van de accijns op tabaksfabrikaten (richtlijn
tabaksaccijns). Het zijn producten die zich door hun eigenschappen en
hun gebruiksdoeleinden onderscheiden van elkaar. Indien aan de
vereisten is voldaan, kwalificeert een cigarillo als een sigaar. Voor sigaren
gelden bijvoorbeeld speciale eisen ten aanzien van het dekblad. Het
Nederlandse accijnstarief op sigaren is met ingang van 1 januari 2020 een
ad-valorem-accijns van 8% van de kleinhandelsprijs. Hiermee voldoet het
tarief aan de minimumaccijns zoals voorgeschreven in de richtlijn
tabaksaccijns: ten minste 5% van de kleinhandelsprijs, inclusief alle
belastingen, of 12 euro pr 1.000 stuks of per kilogram.
In het regeerakkoord is bepaald dat de opbrengst van de tabaksaccijns in
de jaren 2018 tot en met 2021 taakstellend wordt verhoogd. De accijns van
sigaren bedroeg in Nederland lange tijd 5% van de kleinhandelsprijs. De
accijns van sigaren wordt als gevolg van het regeerakkoord voor de jaren
116
117

Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 1841
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3888

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

82

2018 tot en met 2021 jaarlijks verhoogd met 1%-punt. Per 1 januari 2021
zal het accijnstarief op sigaren daarmee stijgen naar 9% van de kleinhandelsprijs.
Er is niet zoveel bekend over het gebruik van cigarillo’s in ons land en
daarom heb ik onderzoek laten uitzetten naar het gebruik van deze
producten onder Nederlanders vanaf 13 jaar. Begin volgend jaar zal het
resultaat van dit onderzoek worden opgeleverd. Afhankelijk van de
uitkomsten van dit onderzoek kan bezien worden of aanvullende
maatregelen ten aanzien van cigarillo’s wenselijk zijn.
Overgewicht
Voor het realiseren van de doelen op het thema overgewicht is de
komende jaren nog een flinke inzet nodig, zo menen de leden van de
SP-fractie. Aangezien er geen doelstellingen per thema zijn opgesteld en
opgestelde doelen niet allemaal concreet en/of meetbaar zijn, is het
volgens deze leden ingewikkeld de voortgang op de verschillende
ambities/doelstellingen te kunnen meten. Genoemde leden vragen dan
ook of een dergelijke concretisering nog in de planning zit, en zo nee
waarom niet.
Het Ministerie van VWS bekijkt momenteel samen met het RIVM hoe de
voortgang van de afspraken uit het Nationaal Preventieakkoord beter
kwantificeerbaar gemaakt kunnen worden. Hiervoor wordt bekeken welke
afspraken uit het akkoord concreter geformuleerd kunnen worden. Een
aantal ondertekenaars van het akkoord heeft al aangegeven in 2020 een
kwantitatieve uitvraag naar informatie op te zetten. Daarmee is de
verwachting dat de volgende voortgangsrapportage Nationaal Preventieakkoord meer kwantitatieve informatie bevat.
Het mag duidelijk zijn dat de leden van de SP-fractie op basis van
ontwikkelingen in de afgelopen jaren weinig vertrouwen hebben in de
afspraken die gemaakt zijn of worden met de industrie en levensmiddelenbedrijven om de levensmiddelen gezonder te maken. Genoemde leden
zijn dan ook erg benieuwd naar de evaluatie van de doelstellingen op dit
terrein die voor de komende jaren zijn geformuleerd en naar de afspraken
die tot en met eind 2020 binnen het Akkoord Verbetering Productsamenstelling worden gemaakt. Deze leden vragen waarom, op basis van de
teleurstellende resultaten tot nu toe, er wederom voor een dergelijk
akkoord gekozen wordt. Waarom wordt er niet gekozen voor een
wettelijke of andere meer bindende aanpak? Hoe wordt ervoor gezorgd
dat er geen sprake meer is van vrijblijvendheid?
Het RIVM voert een monitor uit waarin de tot en met 31 december 2020
bereikte productverbetering wordt beoordeeld. Daarnaast wordt een
impactanalyse uitgevoerd van alle gemaakte afspraken uit de gehele
looptijd van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling (AVP,
2014–2020). U wordt daarover in het voorjaar van 2021 geïnformeerd. Er
worden in dit akkoord (AVP) nog tot eind 2020 nieuwe afspraken gemaakt
over verbetering van productgroepen. De realisatiedatum (het moment
waarop de producten van deelnemers daadwerkelijk aan het afgesproken
maximum gehalte moeten voldoen) van een tiental afspraken ligt na 2020
tot medio 2023. De voortgang van de aanvullende afspraken die in het
Nationaal Preventieakkoord zijn gemaakt om de suikerinname via
frisdranken, zuivelproducten en koek, snoep, chocolade en tussendoortjes
terug te dringen, kunt u jaarlijks lezen in voortgangsrapportage Nationaal
Preventieakkoord van het RIVM.
Bij de opzet van het nieuwe systeem voor productverbetering heb ik de
regie genomen voor het opstellen van een set criteria, het uitwerken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

83

prikkels om bedrijven te stimuleren productverbetering door te voeren,
het stellen van realistische en ambitieuze doelstellingen en de opzet van
de monitoring hiervan. Ik informeer u binnenkort over de uitkomsten van
een internetconsultatie die ik hierover heb gehouden.
Een wettelijke aanpak op nationaal niveau acht ik niet realistisch. De
levensmiddelenmarkt heeft een sterk internationaal karakter. Eventuele
wettelijke normen voor producten gelden niet voor producten die in
andere Europese landen worden geproduceerd. Hierdoor kunnen
buitenlandse producten met mogelijk hogere gehalten aan zout, verzadigd
vet en suiker in het Nederlandse schap blijven staan. Dit biedt geen gelijk
speelveld voor het bedrijfsleven en kan bovendien de gezondheidsdoelstellingen van productverbetering teniet doen. Eventuele wettelijke
afspraken moeten wat mij betreft daarom op Europees niveau worden
gemaakt. In het kader van de Europese Farm-to-Fork strategie zal ook
gesproken over productverbetering en het vaststellen van maximum
gehalten. Ik zal mij inzetten voor een ambitieuze gezamenlijke aanpak in
de EU.
De leden van de SP-fractie vragen in dat kader dan ook of er wettelijke
maatregelen worden getroffen als blijkt dat doelstellingen niet of
nauwelijks worden gerealiseerd of de doelstellingen in het Akkoord
Verbetering Productsamenstelling niet ver genoeg gaan. Het gaat hier
immers om de gezondheid van vele Nederlanders. Wanneer gaan de
afspraken in het akkoord ver genoeg, zo vragen de leden van de
SP-fractie. Kan tevens worden toegelicht wat de verwachte tijdslijn is, wat
de specifieke doelen zijn qua concrete gezondheidswinst en welke
maatregelen worden genomen als blijkt dat de levensmiddelenbedrijven
de afspraken niet nakomen?
Zoals ik al aangaf moeten eventuele wettelijke afspraken wat mij betreft
op Europees niveau worden gemaakt. U refereert terecht aan het belang
van de gezondheid van Nederlanders. Hiervoor is het belangrijk dat
Nederlanders gezonder gaan eten, zoveel mogelijk volgens de Schijf van
Vijf. Daar ligt de grootste gezondheidswinst. We moeten echter constateren dat Nederlanders nog veel voedingsmiddelen eten die niet in de
Schijf staan, met teveel zout, suiker en/of verzadigd vet. Daarom zetten we
ook in op productverbetering. Tot op heden via het Akkoord Verbetering
Productsamenstelling en straks via een nieuw systeem om de samenstelling te verbeteren van bewerkte producten met toegevoegd zout,
toegevoegd suiker of verzadigd vet. U kunt op de website van het
Akkoord118 lezen welke afspraken gemaakt zijn met welke tijdslijn. Aan
afspraken rond productverbetering kun je niet zomaar gezondheidswinst
koppelen. Die hangt af van het gehele voedingspatroon consumenten,
niet van individuele producten.
De leden van de SP-fractie vinden het een goede stap dat ten opzichte van
het huidige Akkoord Verbetering Productsamenstelling zowel de scope
van de nieuwe aanpak is verbreed naar meer voedingsmiddelengroepen
en alle producten binnen een voedingsmiddelengroep, als dat voor de
voedingsmiddelengroepen die een relevante bijdrage leveren aan de
inname van bijvoorbeeld zout, verzadigd vet of suiker grenswaarden
worden opgesteld, en dat er grenswaarden worden opgesteld waarmee
productverbetering over de hele linie kan worden gestimuleerd, dus niet
alleen maximumnormen zoals in het huidige akkoord. De leden van de
SP-fractie zijn benieuwd naar een verslag van de voortgang hierop. Wel
vragen genoemde leden waarom alternatieven, zoals het goedkoper
maken van gezond eten, enkel gezien worden als perspectiefvol
118

https://akkoordverbeteringproductsamenstelling.nl/afspraken-en-resultaten/overzichtproductgroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

84

instrument op termijn, terwijl de gezondheid van Nederlanders op het
spel staat. Wat zijn verder de plannen met betrekking tot het verbod van
kortingsacties in de supermarkt op ongezonde producten? Worden er ook
concrete stappen gezet om deze maatregel in te voeren?
Ik informeer de Tweede Kamer dit najaar over de voortgang van de
nieuwe aanpak voor productverbetering. De strijd tegen overgewicht is
heel complex en omvangrijk. We hebben vele maatregelen en vele
partijen nodig. Er is niet een maatregel die eenvoudig de gestelde ambitie
realiseert. Daarom heb ik in het Nationaal Preventieakkoord een omvangrijke set aan maatregelen en doelen afgesproken. Als het er naar uitziet
dat doelen niet zullen worden bereikt, dan komen andere maatregelen
(zoals prijsmaatregelen) nadrukkelijker in beeld. Om voorbereid te zijn op
het eventueel nemen van aanvullende maatregelen, heb ik het RIVM
gevraagd een overzicht op te stellen van effectieve maatregelen die
substantieel zouden kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities
voor 2040 uit het Nationaal Preventieakkoord. Ik verwacht de uitkomsten
in het voorjaar van 2021.
Daarnaast geef ik opvolging aan het RIVM rapport over het effect van een
verbod op aanbiedingen voor suikerhoudende dranken119. Maatregelen
op dit terrein zijn in allerlei vormen denkbaar (aanbiedingen, positionering
in de winkel). Ik zal een bijeenkomst met experts organiseren om te
verkennen wat voor maatregel of combinatie van maatregelen het meest
effectief lijkt.
De leden van de SP-fractie hebben al meerdere malen aandacht gevraagd
voor het belang van het verlagen van de btw op groente en fruit om zo
gezond eten makkelijker en breder toegankelijk te maken. Is het correct
dat Duitsland recent de btw op deze producten heeft verlaagd? Zo ja, wat
is hier de reactie op? Deze leden vragen of hun mening gedeeld wordt dat
een dergelijke btw-verlaging van toegevoegde waarde kan zijn bij het
behalen van de in het Nationaal Preventieakkoord geformuleerde
doelstellingen in het kader van overgewicht. Zo ja, wordt deze
btw-verlaging op korte termijn ingevoerd?
Duitsland heeft haar btw-tarieven inderdaad tijdelijk verlaagd, van 1 juli
2020 tot 31 december 2020. Voor mijn reactie hierop verwijs ik u naar de
beantwoording van vragen hierover die Staatssecretaris Vijlbrief mede
namens mij aan de Kamer heeft gestuurd120. In Duitsland zijn alle
goederen en diensten belast tegen het verlaagde btw-tarief, waaronder
groente, fruit en andere voedingsmiddelen, nu belast tegen 5% (in plaats
van 7%). Van een dergelijke beperkte tariefverlaging zijn geen significante
gedragseffecten te verwachten en daarmee ook geen effecten op het
behalen van de overgewichtdoelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord.
Als het gaat om de gecombineerde leefstijlinterventie kan geconcludeerd
worden dat hier nog maar weinig gebruik van wordt gemaakt. De leden
van de SP-fractie vragen op welke wijze het aantal deelnemers aan deze
interventie substantieel vergroot zal worden. Daarnaast vragen genoemde
leden hoe bevorderd wordt dat de zorgverzekeraars en huisartsen actief
meer patiënten leefstijlondersteuning gaan bieden en of er de bereidheid
is om te verkennen welke aanvullende maatregelen effectief kunnen zijn
om de inzet van leefstijlpreventie te bevorderen. Is er de bereidheid om
gecombineerde leefstijlinterventies voor een brede groep Nederlanders
beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd tegen overgewicht,
obesitas, prediabetes en diabetes?

119
120

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020–0086.html
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 3554

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

85

Samen met alle betrokken veldpartijen werk ik aan het oplossen van
knelpunten bij de implementatie van de gecombineerde leefstijlinterventie
(GLI). Denk aan problemen met contracteren, declareren, accreditatieeisen, de hoogte van het tarief, het beschikbare GLI-aanbod en
onbekendheid bij patiënten en huisartsen. Zo is het Ministerie van VWS
een communicatietraject gestart om te achterhalen wat er nodig is qua
communicatie om patiënten en huisartsen effectiever over de GLI te
informeren. Tevens gaat het Ministerie van VWS samen met veldpartijen
verkennen of het haalbaar is dat praktijkondersteuners huisartsen
(POH’ers)- met benodigde opleidingen tot leefstijlcoach – de GLI gaan
aanbieden. Dit zou het GLI-aanbod enorm kunnen vergroten. POH’ers zien
bovendien veel mensen met overgewicht, dus ik zie hier een enorme kans.
Tot slot organiseert het Ministerie van VWS in het najaar opnieuw een
GLI-symposium waar goede voorbeelden kunnen worden uitgewisseld.
De GLI voor mensen met overgewicht kan ook worden ingezet voor
mensen die naast overgewicht diabetes type 2 hebben of een verhoogd
risico hierop. Sterker nog, de GLI is op dit moment de enige bewezen
(kosten)effectieve leefstijlinterventie voor mensen met diabetes. Zorgverzekeraars vergoeden deze interventie vanuit de Zorgverzekeringswet. Het
RIVM monitort het aantal deelnemers van de GLI en rapporteert hierover.
Op 30 april 2020 waren er 7072 deelnemers aan de GLI. De aantallen voor
2020 zullen dus zeker nog verder nog stijgen.
Problematisch alcoholgebruik
De leden van de SP-fractie menen dat het een goede ontwikkeling is dat
steeds meer scholen gebruikmaken van het ondersteuningsaanbod
Gezonde School. Ter precisering vragen deze leden wat er precies bedoeld
wordt met het feit dat respectievelijk 119 en 99 keer het aanbod is
teruggetrokken (p. 40 van de voortgangsrapportage).
Een terugtrekking is altijd een actie van de school zelf. Scholen kunnen
zich in maart inschrijven voor het ondersteuningsaanbod van de Gezonde
School. De toekenning volgt binnen een maand. Voor de start van het
volgend schooljaar is dan tijd voor het inplannen van taakuren van de
Gezonde School-coördinator en de planning van lessen. Soms komt daar
iets tussen, lukt het niet om de planning rond te krijgen, verschuift de
prioriteit van de school in het schooljaar of zijn er andere factoren
waardoor een school besluit om zich terug te trekken van het ondersteuningsaanbod.
Als het gaat om de marketing van alcoholhoudende drank lezen de leden
van de SP-fractie dat vier grote social media platforms zich hebben
gecommitteerd om alcoholreclame via hun platforms niet terecht te laten
komen bij 18-. Een belangrijke stap. Wel vragen deze leden welke
platforms dit betreft en of het plan bestaat bij andere platforms om zich
hierbij aan te sluiten. Als het specifiek gaat om alcoholreclame op televisie
en radio geldt dat deze niet is toegestaan van zes uur ’s morgens tot
negen uur ‘s avonds, verder is er sprake van zelfregulering. Zijn er
plannen om dit beleid aan te scherpen, zo vragen de leden van de
SP-fractie.
De vier social media platforms die zich hebben gecommitteerd om
alcoholreclame niet bij 18- te laten terecht komen, zijn: Google (YouTube),
Snapchat, Facebook (Facebook en Instagram) en Twitter. Mij zijn geen
initiatieven van andere platforms bekend om zich hierbij aan te sluiten.
Er zijn op dit moment geen plannen om de huidige regels over alcoholreclame op radio en televisie en de huidige zelfregulering aan te scherpen.
Wel loopt nu een evaluatieonderzoek naar de Reclamecode Alcoholhoudende dranken, uitgevoerd op verzoek van het Ministerie van VWS en
Stiva (Stichting Verantwoord Alcoholgebruik). De resultaten daarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

86

verwacht ik aan het einde van het jaar. Tot slot bereid ik een onderzoek
voor om na te gaan in hoeverre wetgeving een effectief instrument is om
te voorkomen dat alcoholmarketing op social media jongeren bereikt.
Daarbij wordt meegenomen in hoeverre wetgeving op dit terrein
handhaafbaar is.
Voor 2021 zullen verstrekkers van alcohol en de industrie komen met
oplossingen om het bereik en de beïnvloeding van jongeren op de top vijf
locaties van blootstelling naar redelijkheid te beperken. De leden van de
SP-fractie zijn benieuwd naar deze afspraken maar vragen wel wat er
precies wordt bedoeld met «naar redelijkheid».
Eind oktober verwacht ik het eindrapport van het onderzoek naar het
bereik en beïnvloeding van jongeren op de top vijf locaties. In het
preventieakkoord is afgesproken dat verstrekkers vervolgens maatregelen
treffen om jongeren te beschermen. Met «naar redelijkheid» bedoelen
partijen dat zij streven naar een evenwichtige balans tussen de resultaten
van het onderzoek en de acties die partijen zullen initiëren. Ik heb er het
vertrouwen in dat verstrekkers hun verantwoordelijkheid hierin nemen en
ga met relevante partijen in gesprek over de uitkomsten.
Met betrekking tot de handhaving op de leeftijdsgrenzen bij het verkopen
van alcohol aan jongeren stellen de leden van de SP-fractie al jaren
vragen bij de effectiviteit. De beschreven percentages bij verschillende
sectoren over 2018 stemmen in ieder geval niet hoopvol. In 2020 en 2022
worden nieuwe onderzoeken uitgevoerd naar deze handhavingscijfers en
deze leden hopen dat de resultaten verbetering zullen laten zien. Wel
vragen zij welke specifieke acties er de komende tijd worden genomen om
de nalevingspercentages flink te laten stijgen.
Om de handhaving en naleving van de leeftijdsgrens te verhogen schaak
ik op verschillende borden. Op het gebied van wetgeving treedt in 2021
naar verwachting de nieuwe Alcoholwet in werking die het doorgeven van
alcoholhoudende drank door volwassenen aan minderjarigen in de
openbare ruimte strafbaar stelt. Op het gebied van naleving worden
regels gesteld aan de online verkoop van alcohol (verkoop op afstand) en
wordt het in het kader van toezicht mogelijk om 16- en 17-jarige
testkopers in te zetten. Ik ga deze maatregelen met gerichte communicatiemiddelen vervolgens bekendmaken, ook onder jongeren.
Ook vanuit het Nationaal Preventieakkoord wordt hieraan gewerkt. Begin
dit jaar zijn de e-learnings voor de verschillende branches (horeca, slijters,
sportverenigingen en studentenverengingen) ter verbetering van de
naleving gelanceerd. Eind september dit jaar hadden al meer dan 17.000
barmedewerkers van alle branches de e-learning met positief resultaat
afgerond, waarvan meer dan 10.000 in de sportsector en meer dan 5.000
vanuit studentenverenigingen. Daarnaast is in januari ook de Handreiking
DHW gelanceerd. De handreiking is opgesteld in opdracht van het
Ministerie van VWS en de VNG en via de website121 gratis en laagdrempelig toegankelijk. Tussen eind januari 2020 en eind september 2020
hebben meer dan 2700 unieke bezoekers de website bekeken. Dit najaar
wordt een start gemaakt met de pilots waarin een tiental gemeenten met
de Handreiking gaan werken. Tot slot blijf ik met NIX18 inzetten op
NIXzonderID om verstrekkers te ondersteunen bij de naleving van de
leeftijdsgrens van 18 jaar.
Uit onderzoek van het CBS blijkt dat er in totaal 43.200 verkooppunten van
alcohol in Nederland zijn, waarvan 39.200 fysieke verkooppunten en 4.000
online verkooppunten. De leden van de SP-fractie menen dat de beschik121

www.handreikingdhw.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

87

baarheid van verkooppunten beperkt moeten worden en zij hebben
aangegeven het voorstel om blurring mogelijk te maken dan ook niet te
steunen. Genoemde leden krijgen graag bevestigd dat een dergelijk
voorstel om blurring mogelijk te maken niet past binnen de doelen zoals
geformuleerd binnen het Nationaal Preventieakkoord.
Blurring is volgens de Drank- en Horecawet verboden. Daarom is hierover
niets afgesproken in het Nationaal Preventieakkoord. Het mogelijk maken
van blurring draagt bij aan uitbreiding van het aantal verkooppunten en
de normalisering van alcoholgebruik in onze samenleving en past
daarmee niet binnen de doelen van het Nationaal Preventieakkoord.
De evaluatie van preventie in het zorgstelsel
De leden van de SP-fractie vragen een nadere toelichting waarom er is
gekozen voor een variatie van verschillende regelingen terwijl het RIVM
de versnippering van regelingen en subsidies benoemt. Zou een heldere
en eenduidige infrastructuur niet logischer zijn? Wat zijn hierin de
leerervaringen rondom de aanpak van corona?
De variatie van regelingen is ontstaan omdat op verschillende momenten
vanuit een verschillende beleidscontext regelingen en subsidies zijn
opgezet. In de praktijk zien we dat de doelstellingen van de regelingen
veelal in elkaars verlengde liggen en elkaar goed aanvullen. De lokale en
regionale initiatieven weten dit vaak goed met elkaar te verbinden
waardoor sterke samenwerkingsverbanden tot stand komen die zich op
een creatieve manier op preventie richten. Daarbij geldt dat elke regeling
een specifiek doel of functie heeft en dat het dan ook goed kan zijn om
ruimte te hebben voor focus op een bepaald thema of bepaalde aanpak.
Voor wat betreft de leerervaringen rondom de aanpak van COVID-19 wil ik
u laten weten dat het kabinet daar nog geen conclusies over getrokken
heeft. In verschillende brieven (onder andere van 7 mei, 15 juni en
1 september 2020) heb ik u geïnformeerd dat de Onderzoeksraad voor
Veiligheid is verzocht een evaluatie uit te voeren. Als er in deze evaluatie
conclusies worden getrokken die we kunnen betrekken op de regelingen
en subsidies op het gebied van preventie, dan gebruiken we die daarvoor
uiteraard. In mijn brief van 15 juni 2020 heb ik aangegeven dat het kabinet
nu nog geen conclusies wil trekken op het gebied van het algemeen
functioneren van het zorgstelsel122.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brieven van de Staatssecretaris inzake de voortgang van het
Nationaal Preventieakkoord.
De coronacrisis laat opnieuw het belang zien van een gezonde levensstijl.
Is de Staatssecretaris het ermee eens dat dit in de context van de
coronapandemie extra urgent is? Wat wordt ondernomen om een
substantiële vergroting van het aantal deelnemers aan leefstijlondersteuning te bevorderen?
Ik onderschrijf, met vele anderen, de gedachte dat de coronacrisis de
urgentie van leefstijlpreventie heeft vergroot en ik streef dan ook na dat
we ondanks de maatregelen om het coronavirus te bestrijden, hard blijven
inzetten op de acties en maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord.
De leden van de PvdA-fractie willen hun teleurstelling uiten over het
gebrek aan ambitie als het gaat om de verlaging van het percentage
122

Kamerstuk 25 295, nr. 422

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

88

mensen met overgewicht. Waarom wordt slechts de ambitie uitgesproken
om het overgewicht terug te brengen naar 38 procent?
Het percentage volwassenen met overgewicht stijgt ieder jaar (in 2019
50%) en de voorspelling is dat we in 2040 een percentage van 62%
bereiken. We roeien dus tegen de stroom in. In 2040 terugbrengen naar
38% is in mijn ogen enorm ambitieus.
In de voortgangsrapportage van het Nationaal Preventieakkoord is
aangegeven dat de doelen uit het akkoord niet gehaald gaan worden, zelfs
al alle afspraken uitgevoerd zullen worden. Kan de Staatssecretaris
toelichten waarom niet voldoende maatregelen worden genomen om de
doelen te halen? Vindt de Staatssecretaris ook dat er meer en ambitieuzere maatregelen nodig zijn om overgewicht tegen te gaan?
Bij de lancering van dit akkoord liet de quickscan van het RIVM al zien dat
we de gestelde ambities voor 2040 met deze afspraken vermoedelijk nog
niet gaan halen, maar dat dit akkoord wel zorgt dat er winst wordt geboekt
en een belangrijke stap wordt gezet op weg naar het gewenste doel. Om
de ambities op overgewicht in 2040 te halen is inderdaad meer nodig.
Daarbij is het continu zoeken naar effectieve maatregelen waar ook
draagvlak voor is in de samenleving. Om voorbereid te zijn op het
eventueel nemen van aanvullende maatregelen, heb ik het RIVM gevraagd
een overzicht op te stellen van effectieve maatregelen die substantieel
zouden kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities voor 2040 uit
het Nationaal Preventieakkoord. Ik verwacht de uitkomsten in het voorjaar
van 2021.
Genoemde leden vragen waarom de suikertaks niet wordt ingevoerd
terwijl uit onderzoek van het RIVM blijkt dat de invoering van een
suikertaks op korte termijn leidt tot een afname van de hoeveelheid suiker
in frisdranken en een afname van de verkoop van frisdranken, significante
gezondheidswinst en kostenbesparingen in de zorg.
Dat invoering van een suikertaks op korte termijn leidt tot significante
gezondheidswinst en kostenbesparing in de zorg, is niet genoemd in het
RIVM rapport dat u aanhaalt. Afhankelijk van de gekozen vorm van een
suikertaks (verschillende tarieven voor verschillende treden van suikergehalten, hoogte van de belasting etc.), kan deze wel effect hebben op de
hoeveelheid suiker in frisdranken en de verkoop van suikerhoudende
frisdranken. Dit kan reden zijn om een suikertaks in Nederland in te
voeren. Ik noem dit ook niet voor niets een perspectiefrijk instrument. Ik
kies op dit moment niet voor deze maatregel omdat ik in het Nationaal
Preventieakkoord andere afspraken heb gemaakt over suikerreductie,
zoals ik u in mijn brief van 3 september jongstleden123 heb aangegeven.
In hoeverre is het niet invoeren van de suikertaks het gevolg van een
lobby van de voedingsindustrie? Kan worden toegelicht welke rol de
voedsellobby heeft gespeeld bij het uit het akkoord houden van de
suikertaks? Welke afspraken met de voedingsindustrie uit het preventieakkoord staan effectief bewezen maatregelen in de weg? Zijn er andere
effectief bewezen maatregelen niet opgenomen in het Nationaal Preventieakkoord als gevolg van de lobby van de voedingsindustrie? Klopt het
dat er door de industrie een «uitruilvoorstel» is gedaan waarbij de
industrie toezegde zelf calorieën uit de markt te halen in ruil voor het niet
invoeren van een verbruiksbelasting? Kan de Staatssecretaris zijn
antwoord toelichten?

123

Kamerstuk 32 793, nr. 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

89

Bij de totstandkoming van het Nationaal Preventieakkoord heb ik met alle
(potentiële) ondertekenaars gesproken om samen tot een gedragen
akkoord te komen. Alle partijen konden maatregelen en acties voorstellen.
Het akkoord is uiteindelijk gesloten over een pakket aan maatregelen waar
de gezamenlijke ondertekenaars achter stonden. Een van de mogelijke
maatregelen die op tafel lag was een aanpassing van de reeds bestaande
verbruiksbelasting op niet alcoholische dranken. De voedselindustrie heeft
in het proces van totstandkoming van het akkoord aangegeven geen
voorstander te zijn van de aanpassing van deze belasting. De frisdrankindustrie heeft voorgesteld de via frisdranken geconsumeerde calorieën met
30% te reduceren in 2025 (ten opzichte van 2012). Daar hebben alle
ondertekenaars van het preventieakkoord mee ingestemd.
In het akkoord hebben we afspraken gemaakt over wat we wel doen, niet
over wat we niet doen. Welke maatregelen tot herbezinning op deelname
zullen leiden bij de huidige akkoordpartners kan ik niet volledig overzien.
We weten met zijn allen dat er nog meer dan het huidige pakket nodig is
om de ambities voor 2040 te halen. Ik kijk graag wat we met de akkoordpartijen kunnen bereiken. Mocht dat niet genoeg blijken, dan moeten we
extra stappen zetten.
Welke aanvullende maatregelen ziet de Staatssecretaris om de verwachte
stijging van het aantal mensen met overgewicht om te zetten in een
daling? Uit de brief van de Staatssecretaris blijkt dat hij het RIVM opdracht
heeft gegeven om in samenwerking met experts uit het veld te onderzoeken welke effectieve maatregelen die nu nog niet of onvoldoende in
het Nationaal Preventieakkoord zijn opgenomen substantieel kunnen
bijdragen aan het bereiken van de doelen. Zal de suikertaks hierin worden
meegenomen? In hoeverre zullen effectief bewezen maatregelen ook
daadwerkelijk worden ingevoerd?
Het RIVM is gevraagd een overzicht op te stellen van effectieve maatregelen die substantieel kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities
in 2040 uit het Nationaal Preventieakkoord. Het kan daarbij gaan om een
intensivering van maatregelen die nu al in het akkoord zijn opgenomen,
maar ook om nieuwe maatregelen. Het RIVM zal de komende maanden
het onderzoek uitvoeren op basis van literatuuronderzoek en overleg met
diverse experts. Ik laat het aan de onderzoekers en experts om alle
relevante maatregelen hierin mee te nemen. Ik verwacht de uitkomsten in
het voorjaar van 2021. Of maatregelen daadwerkelijk worden ingevoerd
zal naast de effectiviteit, uiteraard ook afhangen van het draagvlak. Het
RIVM heeft overigens recent een onderzoek naar een suikertaks gepubliceerd, zie mijn brief hierover van 3 september jl.124.
In de voortgangsbrief schrijft de Staatssecretaris dat volgens de eigen
cijfers van de levensmiddelenproducenten zij op schema liggen bij het
terugdringen van het aantal geconsumeerde suikers. Kan inzicht gegeven
worden in deze cijfers? Hoe verhouden deze cijfers zich tot de conclusie
van het RIVM dat stelt dat slechts kleine stappen zijn gezet om de inname
van suiker te verlagen?
In de voortgangsbrief over het Nationaal Preventieakkoord haal ik de
cijfers aan van de frisdrankindustrie (FWS). De 25% caloriereductie in
frisdranken die zij voor 2020 toegezegd hadden, rapporteren ze al in 2019
te hebben behaald (per volume, ten opzichte van 2012)125. Voor (uiterlijk)
2025 is 30% reductie afgesproken. Dit betreft een van de in het preventieakkoord opgenomen aanvullende afspraken van de industrie om
suikerinname via frisdranken, zuivelproducten en koek, snoep, chocolade
en tussendoortjes sterk terug te dringen.
124
125

Kamerstuk 32 793, nr. 492
https://www.fws.nl/caloriereductie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

90

Deze nieuwe afspraken zijn nog niet meegenomen in de impactanalyse in
het kader van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling die het RIVM
medio 2019 heeft uitgevoerd. Op basis van deze analyse concludeert het
RIVM inderdaad dat tot op dat moment kleine stappen gezet zijn om de
dagelijkse inname van suiker te verlagen. Naast bovengenoemde
aanvullende afspraken zijn in het Akkoord Verbetering Productsamenstelling in 2020 ook afspraken gemaakt over suikerreductie in fruitconserven (compote en appelmoes) en ijs.
De leden van de PvdA-fractie willen voorts hun zorgen uiten over het
voedingspatroon van kinderen. Uit recent onderzoek van Unicef blijkt dat
slechts 10 procent van het aanbod kinderproducten in de supermarkt past
binnen de criteria van de Schijf van Vijf. Genoemde leden achten dit
onwenselijk en zien graag producten speciaal bedoeld voor kinderen
gezonder worden. Welke maatregelen worden genomen om dit te
bewerkstelligen?
Ik ben geschrokken van het beeld dat blijkt uit het Unicef onderzoek. Ik ga
met de supermarkten bespreken welke stappen zij hier nog in kunnen
zetten, ook met het oog op het voorkomen van misleiding van de
consument.
Ik zet mij ervoor in om de samenstellingseisen in de Europese regelgeving
voor babyvoeding in lijn te brengen met de voedingsaanbevelingen voor
kleine kinderen. Dit betekent bijvoorbeeld dat deze producten voldoende
vezels en andere belangrijke voedingsstoffen bevatten en dat er geen
suiker en zout aan wordt toegevoegd. Onderdeel van deze regelgeving
zijn ook eisen rondom etikettering, aanprijzing en voorkomen van
misleiding.
Verbetering van de samenstelling van overige producten komt aan bod in
het Akkoord Verbetering Productsamenstelling, dat zal worden opgevolgd
door een nieuw systeem voor productverbetering. Kinderen consumeren
27% van hun dagelijkse energie via suikers (van nature aanwezige en
toegevoegde). Van de consumptie van toegevoegde suikers komt bijna
70% uit de productgroepen frisdrank, zuivel en koek/gebak/snoep/chocola.
Juist voor deze productgroepen zijn met het preventieakkoord aanvullende afspraken gemaakt.
Welke aanvullende maatregelen zullen worden genomen om het voor
ouders gemakkelijker te maken om de juiste voedingskeuzes te maken
voor hun kind? Hoe kunnen ouders beter worden geïnformeerd over de
voedingswaarde van kinderproducten? Zal bij de invoering van de
Nutri-Score in Nederland ook specifiek aandacht worden gegeven aan
kinderproducten?
De aanbeveling voor kleine kinderen (en alle consumenten) vanaf 1 jaar is
helder: eet zoveel mogelijk gezond en gevarieerd volgens de Schijf van
Vijf. Deze adviezen worden door het Voedingscentrum en consultatiebureaus verspreid. Daarnaast staat op het etiket van alle voedingsmiddelen
de voedingswaarde vermeld. Hier kan je bijvoorbeeld lezen hoeveel
suikers of zout in het product zit. Nutri-Score helpt de consument om de
gezondere keuze in één oogopslag te herkennen. De Nutri-Score criteria
zijn toe te passen op alle productgroepen, dus ook op «babyvoeding» en
producten die veel door kinderen gegeten worden. Er bestaat geen
wettelijke categorie «kinderproducten» zoals deze in het onderzoek van
Unicef zijn onderscheiden.
Het onderzoek laat bovendien zien dat kinderen nog altijd worden
blootgesteld aan kindermarketing op verpakkingen. Welke aanvullende
maatregelen zullen worden genomen om kinderen beter te beschermen
tegen kindermarketing?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

91

In het Nationaal Preventieakkoord heb ik samen met de Federatie
Nederlandse Levensmiddelen industrie (FNLI) en de supermarktenbranche
(CBL) afspraken gemaakt over kindermarketing op verpakkingen. Naast
deze afspraken worden er op dit moment geen extra maatregelen
genomen tegen kindermarketing op verpakkingen. Leden van de FNLI
hebben zich gecommitteerd om na 1 juli geen kinderidolen meer te
gebruiken op verpakkingen van voedingsmiddelen en met CBL is de
afspraak gemaakt om geen kinderfiguurtjes meer te gebruiken op
verpakkingen van hun huismerken. De naleving van deze afspraken laat ik
monitoren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of kan worden toegelicht waarom
onderzoek nodig is naar effecten van prijsverhoging van sigaretten
alvorens de prijs in 2023 zal worden verhoogd naar 10 euro, terwijl uit
onderzoek al is gebleken dat verhoging van de tabaksaccijns een bewezen
effectieve maatregel is bij het tegengaan van tabaksverslaving en
daarmee gepaard gaande ernstige gezondheidsschade. Wat is het doel
van de evaluatie naar mogelijke grenseffecten?
Welke rol heeft de tabakslobby gespeeld bij het opnemen van deze
passage in het Nationaal Preventieakkoord?
Inderdaad is in internationaal onderzoek vastgesteld dat een doorlopend
stapsgewijze accijnsverhoging een bewezen effectieve maatregel is.
Gemiddeld genomen leidt 10% prijsverhoging in ontwikkelde landen tot
4% minder consumptie. In Nederland zelf is dit onderzoek niet eerder
gedaan. Het doel van het onderzoek is te bezien welke gedragsverandering optreden als gevolg van de accijnsverhoging. Hat gaat hierbij om
zowel veranderingen van het rookgedrag (stoppen of minderen,
overstappen) als op aankoop gedrag in het buitenland (grenseffecten) in
kaart te brengen. Ook zal het onderzoek meer inzicht geven welke
prijsverhoging nodig is om te zorgen dat grote groepen Nederlandse
rokers uiteindelijk zullen stoppen.
Om te voorkomen dat de tabaksindustrie invloed kan uitoefenen op het
tabaksbeleid zijn er bij de onderhandelingen van het Nationaal Preventieakkoord geen partijen uitgenodigd die belangen van de tabaksindustrie
vertegenwoordigen. Dit is een uitvloeisel van artikel 5, derde lid, van het
WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging. Gedurende de onderhandelingen zijn de coalitiepartijen op de hoogte gehouden van de voortgang
en ik vind het belangrijk dat het Preventieakkoord de steun heeft van de
coalitie. Ik kan verder niet ingaan op de wijze waarop besluitvorming in
uw Kamer kan worden gevrijwaard van invloed van de tabaksindustrie en
uitvoering wordt gegeven aan artikel 5, derde lid, van het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging omdat dit aan uw Kamer is.
En welke extra maatregelen gaat de Staatssecretaris nog nemen om de
eigen doelstelling om te komen tot een rookvrije generatie te halen?
Op dit moment ben ik in gesprek met de supermarkten en tankstations
over het stoppen met de verkoop van tabak, conform de moties van de
leden Kuik (CDA) en Dik-Faber (CU 126 127en de motie van het lid Van
Gerven (SP)128. Ik zal dit najaar de resultaten van mijn gesprekken en het
onderzoek naar de mogelijkheden voor het verminderen van het aantal
verkooppunten van tabak met u delen en daarbij duidelijkheid geven over
het proces en het moment waarop een verdere vermindering van
verkooppunten zal worden gerealiseerd. Verder ben ik van mening dat een
rookvrije generatie ook een e-sigaretvrije generatie moet zijn. Op grond
van nieuw onderzoek van Trimbos ben ik tot de conclusie gekomen dat de
aantrekkelijkheid van de e-sigaret voor jongeren verder dient te worden
126

Kamerstuk 32 793, nr. 427
Kamerstuk 35 321, nr. 11
128
Kamerstuk 24 077, nr. 454
127

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

92

beperkt. Om deze reden worden alle smaakjes van e-sigaretten behalve
tabakssmaken verboden. Tabakssmaken worden uitgezonderd om rokers
die als uiterste stoppoging met behulp van e-sigaretten willen stoppen
met roken niet te ontmoedigen. Ook bereid ik tevens een wijziging van de
Tabaks- en rookwarenwet voor waarmee regels worden gesteld aan
verhittingsapparaten voor het verhitten van tabak. De overheid zet in op
een rook- en tabaksvrije omgeving om te voorkomen dat jongeren
beginnen met roken. Dit betekent ook dat kinderen niet in aanraking
komen met verhitte tabak.
Genoemde leden maken zich ook zorgen over de impact van e-sigaretten
op de gezondheid, en over de e-sigaret als een opstapproduct naar het
roken van sigaretten. Kan worden toegelicht waarom niet wordt gekozen
voor een verbruiksbelasting op e-sigaretten om consumptie te beperken?
In februari van dit jaar heeft de Europese Commissie de evaluatie van de
Richtlijn 2011/64/EU betreffende de structuur en de tarieven van de accijns
op tabaksfabrikaten (richtlijn tabaksaccijns) naar buiten gebracht. Uit de
evaluatie is onder meer naar voren gekomen dat er onvoldoende rekening
is gehouden met nieuwe producten en hoe met deze producten fiscaal om
te gaan. Naar aanleiding van de evaluatie heeft de Europese Raad
raadsconclusies aangenomen. Uit deze conclusies volgt dat bij de
aanstaande herziening van de richtlijn tabaksaccijns nieuwe producten als
e-sigaretten meegenomen moeten worden in het voorstel van de
Europese Commissie. Een Europees geharmoniseerde aanpak draagt bij
aan de ontmoediging van dergelijke producten. De Nederlandse inzet bij
het verdere herzieningstraject zal dan ook gericht zijn op opname van de
e-sigaretten onder de richtlijn tabaksaccijns met als doel accijnsheffing op
e-sigaretten.
Aangezien e-sigaretten nu (nog) geen accijnsgoederen zijn, kunnen
lidstaten ervoor kiezen om deze producten te belasten met een eigen,
nationale verbruiksbelasting. Het inrichten van een systeem voor een
nieuwe nationale verbruiksbelasting zal een aantal jaar in beslag nemen.
Zodra e-sigaretten wel als accijnsgoed gelden op basis van de richtlijn
tabaksaccijns, zou deze nieuwe nationale verbruiksbelasting weer
vervangen moeten worden door een accijns.
Het heeft daarom de voorkeur van het kabinet om in te zetten op de
aanpassing van de Europese richtlijn tabaksaccijns zodat een accijnsheffing op e-sigaretten in een keer goed en volledig wordt ingevoerd,
samen met de rest van de lidstaten. De Europese route voorkomt
ondermijning van een nationale verbruiksbelasting door bewust op zoek
te gaan naar mismatches met andere lidstaten. Ook voorkomt het dat de
uitvoering, burgers en bedrijfsleven in korte tijd met twee ingrijpende
wijzigingen te maken krijgen, te weten eerst de inrichting van een
nationale verbruiksbelasting en daarna een accijns op basis van de
richtlijn tabaksaccijns.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd met de stappen die
gezet worden bij de uitwerking van het Nationaal Preventieakkoord.
Tegelijkertijd is er nog veel nodig om de doelstellingen in 2040 te behalen.
De COVID-19 uitbraak laat alleen nog maar meer zien hoe belangrijk
preventie en het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van
mensen zijn. Is de Staatssecretaris het met genoemde leden eens dat het
daarom juist goed is om nu stappen te zetten? Is de Staatssecretaris het
met deze leden eens dat men moet kijken wat er ondanks de coronamaatregelen nog wel kan, simpelweg omdat een gezonde levensstijl alleen
maar belangrijker geworden is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

93

Ik onderschrijf, met vele anderen, de gedachte dat de coronacrisis de
urgentie van leefstijlpreventie heeft vergroot en ik zet erop in dat we
ondanks de maatregelen om corona te bestrijden, waar het kan, hard
blijven inzetten op de acties uit het Nationaal Preventieakkoord.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoeveel procent van de
gemeenten een lokale aanpak op het gebied van preventie heeft. Is de
Staatssecretaris tevreden met de inzet van gemeenten om te komen tot
een dergelijke lokale aanpak of is hier nog meer actie nodig?
Op dit moment heeft 16% van de gemeenten een regionaal of lokaal
preventieakkoord gesloten. Daarbij zien we ook een groot aantal
gemeenten (186) die op een andere manier (dan met een preventieakkoord) invulling geven aan de preventieaanpak, conform de afspraken uit
het landelijke preventieakkoord. Ik ben erg blij te zien dat zoveel
gemeenten zich actief inzetten op preventie en de ambities uit het
Nationaal Preventieakkoord. De cijfers laten ook zien dat we er nog niet
zijn. Niet voor niets stellen we per 2021 extra middelen voor de
gemeenten beschikbaar. Dit uitvoeringsbudget dient tevens als stimulans
om gemeenten te bewegen om tot een lokaal of regionaal preventieakkoord te komen. Nu vrijwel alle gemeenten een eigen sportakkoord
hebben gesloten, ontstaat er bij gemeenten meer ruimte om aandacht te
besteden aan een bredere benadering gericht op een gezondere leefstijl.
Sommige gemeenten kiezen ervoor om hun sportakkoord uit te bouwen
tot een breed sport- en preventieakkoord. Anderen kiezen voor een apart
preventieakkoord en bouwen verder voort op het netwerk dat zij vanuit
het sportakkoord al opgebouwd hebben. Het ondersteuningsteam van de
VNG stimuleert gemeenten actief om aan de slag te gaan met een
preventieakkoord. Hierbij worden de kennis en ervaring van de VSG met
betrekking tot de totstandkoming van de sportakkoorden benut.
De leden van de ChristenUnie-fractie juichen het toe dat er meer capaciteit
vrij komt bij de NVWA voor handhaving. Deze leden vragen de Staatssecretaris om aan te geven wat de handhavingsregiesystematiek en het
risicogericht toezicht precies inhouden waar het gaat om de handhaving
van de maatregelen die zijn genomen in het kader van het Nationaal
Preventieakkoord.
De NVWA zal toezicht gaan houden op de nieuwe en aangepaste
wetgeving voortvloeiend uit het Preventieakkoord. De NVWA gaat het
toezicht vormgeven met behulp van de handhavingsregiemethode. Hierbij
wordt nagegaan waar de risico’s (bijvoorbeeld de risico’s op niet naleven
van wet- en regelgeving) het grootst zijn en worden passende (toezichten handhavings)instrumenten ontwikkeld en ingezet om de naleving te
verhogen. Voorbeelden van in te zetten instrumenten zijn controles,
sancties, maar ook communicatie.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er zich veel
wetsvoorstellen, besluiten en regelingen op het gebied van preventie in
verschillende stadia van ontwikkeling bevinden. Kan de Staatssecretaris
hiervan een actueel overzicht geven met daarbij de stand van zaken?
Hieronder is een tabel opgenomen waarin een actueel overzicht wordt
gegeven van alle wettelijke maatregelen op het gebied van alcohol en
tabak met daarbij in de laatste kolom de stand van zaken.
Wettelijke maatregel

Wet, amvb of
regeling

Stand van zaken

Alcohol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

94

Wettelijke maatregel

Wet, amvb of
regeling

Stand van zaken

Wetsvoorstel wijziging van de Dranken Horecawet met onder andere
verbod prijsacties, regels voor verkoop
op afstand en verbod wederverstrekking (35 337)
Alcoholbesluit
Alcoholregeling
Tabak
Uitstalverbod

wet

Behandeling Tweede Kamer
gepland in het wetgevingsoverleg op 16 november 2020.

amvb
regeling

Internetconsultatie afgerond
Internetconsultatie afgerond

amvb en regeling

Neutrale verpakkingen sigaret en
shagtabak
Rookvrije schoolterreinen
Uitbreiding van het rookverbod met
o.a. de e-sigaret
Implementatie van Europese regels om
illegale handel in tabaksproducten
tegen te gaan
Wet tot goedkeuring en uitvoering van
het protocol tot uitbanning van illegale
handel in tabaksproducten
Accijnsverhoging tabak; Belastingplan
2020
Aanscherping reclameverbod

amvb en regeling

In werking per 1-7-2020 voor
supermarkten en 1-1-2021
voor andere verkooppunten
In werking per 1-10-2020

amvb
wet

In werking per 1-8-2020
In werking per 1-7-2020

wet en regeling

In werking per 23-1-2020

wet en regeling

In werking per 1-10-2020 en
1-1-2021

wet

Ingegaan per 1-4-2020

wet en regeling

Neutrale sigaret en elektronisch
verhittingsapparaat:

wet, amvb en
regeling

Neutrale verpakking sigaar en
e-sigaret:

amvb en regeling

Afschaffen rookruimtes

amvb

Reguleren smaken e-sigaret:

amvb en regeling

wet: Nader verslag Tweede
Kamer vastgesteld
Regeling: Gereed voor
internetconsultatie (stemming
Tweede Kamer over wetsvoorstel afwachten)
Wet: Advisering door de
Afdeling advisering van de
Raad van State
amvb: internetconsultatie
afgerond
Regeling: Aangeboden aan de
NVWA voor de
uitvoerbaarheids- en
handhaafbaarheidstoets
amvb: Internetconsultatie
afgerond
Regeling: In voorbereiding
Voorhang Tweede en Eerste
Kamer
amvb: Aangeboden aan de
NVWA voor de
uitvoerbaarheids- en
handhaafbaarheidstoets
regeling: In voorbereiding

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
uitkomst van zijn gesprek met artsen en sporters die betrokken waren bij
de oproep voor een gezonde leefstijl. Is de Staatssecretaris voornemens,
ook in het licht van de COVID-19 uitbraak, met aanvullende maatregelen te
komen op het gebied van leefstijlpreventie? Is hij daarbij ook bereid om,
in navolging van het Verenigd Koninkrijk, te kijken naar maatregelen om
Nederlanders minder ongezond te laten eten?
Naar aanleiding van de oproep van onder andere wetenschappers en
medici voor een gezonde leefstijl zijn drie sessies met deskundigen
georganiseerd over de relatie tussen het coronavirus en leefstijl. De
gesprekken hebben tot waardevolle input geleid waar we graag met het
veld verder op voortbouwen. Belangrijke bevindingen en vervolgacties
zijn onder meer dat deze pandemie het belang van preventie nogmaals
heeft onderstreept en dat dit vraagt om versnelling van acties ter
bevordering van een gezonde leefstijl. Deskundigen pleiten niet voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

95

aparte corona-leefstijl-aanpak, maar voor het versterken van preventie in
het algemeen. Ook na COVID-19. Ook is meer aandacht gewenst voor
gecombineerde leefstijlinterventies die ook geschikt zijn voor mensen met
een gezondheidsachterstand en de rol van de huisarts hierin. Willen we
daadwerkelijk een trendbreuk realiseren, dan is een combinatieaanpak
van verschillende interventies van belang. Het vraagstuk rondom het
stimuleren van meer bewegen moet integraal worden aangepakt.
Startpunt is het in kaart brengen van het bewegen in het dagelijks leven
door verschillende groepen. Vervolgens zijn initiatieven vanuit verschillende sectoren nodig om impact te genereren. Kansrijke initiatieven en
ideeën worden samengebracht in een routekaart om bewegen het nieuwe
normaal te laten worden.
De maatregelen die in het Verenigd Koninkrijk zijn voorgesteld volg ik met
grote interesse. Ik verwacht binnenkort bijvoorbeeld de uitkomsten van
hun publieke consultatie rond aanbiedingen. De lijst met maatregelen die
in het Verenigd Koninkrijk zijn voorgesteld wordt besproken bij de
eerstvolgende Nationaal Preventieakkoord tafel overgewicht. Over de
uitkomsten hiervan zal ik u voor het AO preventie van 3 december
informeren. Een aantal van de maatregelen in het Verenigd Koninkrijk
hebben betrekking op aanbiedingen. Als opvolging van het onderzoek dat
ik het RIVM eerder dit jaar heb laten uitvoeren129, ga ik mogelijke
maatregelen op dit terrein verder verkennen. Maatregelen op dit terrein
zijn in allerlei vormen denkbaar (aanbiedingen, positionering in de
winkel). Ik begin met het organiseren van een bijeenkomst met experts
om te verkennen wat voor maatregel of combinatie van maatregelen het
meest effectief lijkt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid
is om de gecombineerde leefstijlinterventies (GLI’s) voor een veel bredere
groep Nederlanders beschikbaar en toegankelijk te maken in de strijd
tegen overgewicht, obesitas, prediabetes en diabetes. Wat is ervoor nodig
om te zorgen dat meer mensen een beroep kunnen doen op de GLI’s?
De GLI voor mensen met overgewicht kan ook worden ingezet voor
mensen die naast overgewicht diabetes type 2 hebben of een verhoogd
risico hierop. Sterker nog, de GLI is op dit moment de enige bewezen
(kosten)effectieve leefstijlinterventie voor mensen met diabetes. Om er
voor te zorgen dat meer mensen een beroep kunnen doen op de GLI, werk
ik samen met alle betrokken veldpartijen aan het oplossen van knelpunten
bij de implementatie van de GLI. Denk aan problemen met contracteren,
declareren, accreditatie-eisen, de hoogte van het tarief, het beschikbare
GLI-aanbod en onbekendheid bij patiënten en huisartsen. Het RIVM
monitort het aantal deelnemers van de GLI en rapporteert hierover. Op
30 april 2020 waren er 7072 deelnemers aan de GLI. De aantallen voor
2020 zullen dus zeker nog verder nog stijgen.
Roken
In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken dat alle schoolterreinen
per 1 augustus rookvrij zouden zijn. Kan de Staatssecretaris aangeven of
deze doelstelling is gehaald? Zo nee, wat hebben scholen nodig om
alsnog op korte termijn schoolpleinen rookvrij te maken? En kan de
Staatssecretaris ook aangeven hoe het staat met het rookvrij maken van
kinderdagverblijven, sportcomplexen en speeltuinen?
Het Mulier instituut meet jaarlijks hoeveel schoolterreinen rookvrij zijn. In
november wordt een nieuwe meting uitgevoerd. De resultaten van deze
meting worden in januari 2021 verwacht en zullen aantonen of de
129

Kamerstuk 32 793, nr. 484

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

96

doelstelling is gehaald. We verwachten dat de afgelopen maanden al vele
onderwijsinstellingen de stap hebben gezet naar een rookvrij terrein. Om
ook de rest op weg te helpen naar een rookvrij onderwijsterrein, hebben
wij eind augustus de Edsons130 geïntroduceerd. De Edsons vormen een
team dat onderwijsinstellingen ondersteunt met behulp van een factsheet
over hoe je rookvrij wordt, inspirerende voorbeelden van andere
onderwijsinstellingen, tips en een driedelige animatieserie. Diverse
partijen zijn volop bezig met het rookvrij maken van kindomgevingen. Dit
jaar werd de hele samenleving geraakt door de gevolgen van COVID-19.
De maatregelen die zijn genomen om COVID-19 te bestrijden, hebben
grote impact gehad op heel veel partijen die betrokken zijn bij het
Nationaal Preventieakkoord. Ook op de voortgang van de doelstellingen
met betrekking tot de rookvrije kindomgevingen. Kinderboerderijen,
speeltuinen en sportverenigingen sloten de deuren en werden
gedwongen na te denken over het herinrichten van de terreinen.
Desondanks zijn de betrokken veldpartijen volop gemotiveerd om alsnog
de nodige stappen te zetten richting een rookvrije omgeving voor
kinderen. Eind 2019 bleek uit onderzoek van het Trimbos instituut dat
veruit de meeste kinderdagverblijven, 86%, een geheel rookvrij buitenterrein hebben. Wat betreft de speeltuinen zijn momenteel meer dan 50%
speeltuinen rookvrij. De NUSO, branchevereniging voor speeltuinen en
ondertekenaar van het Nationaal Preventieakkoord, zet zich in om de
doelstelling dat 100% van de speeltuinen te behalen. De verwachting is
dat alle speeltuinen in 2021 rookvrij zijn. Tot slot blijkt uit onderzoek van
het Mulier instituut blijkt dat 17% van sportverenigingen met een eigen
kantine rookvrij zijn. Dat zijn ongeveer 2300 sportverengingen131. De
sportbonden zijn medeondertekenaar van het Nationaal Preventieakkoord
en zetten zich in om bovengenoemde doelstelling te behalen. Eind dit jaar
zal er een enquête worden uitgezet door de sportbonden bij de sportverenigingen inzake rookvrij beleid. De resultaten van de enquête zullen meer
inzicht bieden in de huidige stand van zaken en eventuele knelpunten.
De Staatssecretaris heeft eerder beloofd voor de zomer het onderzoek
over het beperken van het aantal tabaksverkooppunten naar de Kamer te
sturen. De Staatssecretaris geeft nu aan dat het onderzoek na de zomer
wordt verwacht. Kan de Staatssecretaris al meer inzicht geven in de
belangrijkste conclusies van het onderzoek en voorgenomen vervolgstappen? En kan hij ook aangeven hoe zijn gesprekken met de supermarkten en tankstations over het stoppen met de verkoop van tabak zijn
verlopen?
Het onderzoek naar het verminderen van het aantal verkooppunten van
tabak heeft enige vertraging ondervonden. De buitenlandse (gezondheids)experts die voor het onderzoek geïnterviewd zouden worden moesten
prioriteit geven aan bestrijding van het COVID-19 virus in hun respectievelijke landen, waardoor oplevering van het rapport voor de zomer niet
meer mogelijk bleek. Inmiddels is dit onderzoek afgerond. Dit najaar bied
ik Uw Kamer het rapport met mijn beleidsreactie aan, waarin ik u ook
informeer over mijn gesprekken met de supermarkten en tankstations.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd dat de Staatssecretaris
voorstelt smaakjes van e-sigaretten behalve tabakssmaken te verbieden.
Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer hij het hiervoor benodigde
wetsvoorstel of concept-besluit aan de Kamer wil voorleggen?

130
131

https://www.rookvrijschoolterrein.nl/edsons
https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=9881&m=1581588209&action=file.download

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

97

Op dit moment wordt de concept-amvb opgesteld. Gestreefd wordt het
voorstel binnen een zo kort mogelijke termijn naar uw Kamer te sturen in
het kader van de voorhangprocedure. Ik verwacht dat dat in januari zal
zijn.
Overgewicht
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat ruim 140 gemeenten
een JOGG-aanpak (JOGG= Jongeren op Gezond Gewicht) hebben. Is de
Staatssecretaris van plan om meer gemeenten te stimuleren tot een
JOGG-aanpak? Is de huidige JOGG-aanpak in de ogen van de Staatssecretaris voldoende in staat om de problematiek van overgewicht – zeker ook
bij jonge kinderen – aan te pakken, of is er meer nodig? Kan de Staatssecretaris zijn antwoord toelichten?
Inmiddels zijn 147 gemeenten officieel JOGG-gemeenten en samen met
JOGG streef ik er naar meer gemeenten te simuleren met de
JOGG-aanpak aan de slag te gaan. De JOGG-aanpak is een belangrijk
onderdeel van onze strategie om overgewicht bij kinderen en jongeren
tegen te gaan. Onderzoek van het RIVM naar de invloed van de
JOGG-aanpak op overgewicht bij kinderen laat zien dat er in 30
JOGG-gemeenten een daling te zien is van het BMI. In buurten waar de
JOGG-aanpak al vier jaar bestaat, ligt het gemeten percentage kinderen
en jongeren met overgewicht 9 procent lager dan in buurten zonder die
aanpak. De problematiek van overgewicht is enorm complex. Naast de
JOGG-aanpak is er meer nodig om dit probleem op te lossen. Daarom
zetten we daarnaast ook in op o.a. beweegvriendelijkere (speel-)
omgevingen, het beperken van reclame gericht op kinderen en op
programma’s zoals Gezonde School.
Uit onderzoek van Unicef blijkt dat nog geen 30% van de bijna 800
kinderproducten die binnen de Schijf van Vijf zouden kunnen vallen,
daadwerkelijk voldoet aan de criteria. Bij bijvoorbeeld kindertoetjes
voldoet geen enkel product, maar zelfs ook bij het schap met baby-,
dreumes- en peuterproducten met alleen maar producten voor hele jonge
kinderen, voldoet bijna 70% niet aan de criteria voor een gezond
voedingspatroon voor deze leeftijdscategorie. Wat vindt de Staatssecretaris van deze cijfers, zo vragen de leden van de ChristenUnie-fractie. Is hij
bereid om met de levensmiddelenproducenten en supermarkten in
gesprek te gaan om te zorgen dat meer baby- en kinderproducten ín de
baby- en kinderschappen in de Schijf van Vijf gaan vallen?
Ik ben geschrokken van het beeld dat blijkt uit het Unicef onderzoek. De
aanbeveling voor kleine kinderen (en alle consumenten) vanaf 1 jaar is
helder: eet zoveel mogelijk gezond en gevarieerd volgens de Schijf van
Vijf. Deze adviezen worden door het Voedingscentrum en consultatiebureaus verspreid. De Schijf van Vijf bevat voornamelijk onbewerkte
producten, zoals groente, fruit, volkoren producten etc. Dit zijn geen
specifieke kinderproducten. Ik ga met de supermarkten bespreken welke
stappen zij hier nog in kunnen zetten om consumenten te verleiden meer
producten te kopen die in de Schijf van Vijf staan.
Vanuit de wetgeving bezien is er een categorie «babyvoeding» die
bedoeld is voor kinderen tot 3 jaar. Momenteel wordt de Europese
regelgeving over babyvoeding herzien. Ik zet mij ervoor in om de
samenstellingseisen in de Europese regelgeving voor babyvoeding in lijn
te brengen met de voedingsaanbevelingen voor kleine kinderen. Dit
betekent bijvoorbeeld dat deze producten voldoende vezels en andere
belangrijke voedingsstoffen bevatten en dat er geen suiker en zout aan
wordt toegevoegd. Onderdeel van deze regelgeving zijn ook eisen
rondom etikettering, aanprijzing en voorkomen van misleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

98

De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Staatssecretaris nu geen
aanvullende maatregelen wil nemen om gezonde voeding goedkoper te
maken, waaronder bijvoorbeeld een trapsgewijze suikertaks. Kan de
Staatssecretaris aangeven onder welke omstandigheden deze maatregelen wel een optie zouden kunnen zijn?
Ik ben tevreden met de voortgang op de afspraken uit het Nationaal
Preventieakkoord en betrokkenheid van alle partijen. Tegelijk ben ik me
ervan bewust dat we de ambities met de afgesproken maatregelen
waarschijnlijk niet halen, ook al voeren we alle afspraken in het Nationaal
Preventieakkoord uit. Het akkoord zorgt wel dat er winst wordt geboekt en
dat een belangrijke stap wordt gezet op weg naar het gewenste doel.
Leefstijlverandering vraagt een lange adem en blijvend commitment van
alle betrokken partijen. Ik blijf mij inzetten voor aanvullende maatregelen
waar ook draagvlak voor is in de samenleving. Om voorbereid te zijn op
het eventueel nemen van aanvullende maatregelen, heb ik het RIVM
gevraagd een overzicht op te stellen van effectieve maatregelen die
substantieel zouden kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities
voor 2040 uit het Nationaal Preventieakkoord. Ik verwacht de uitkomsten
in het voorjaar van 2021.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat er een
ambitieus nieuw systeem voor productverbetering komt, waarin alle
productcategorieën worden meegenomen. In het voorstel voor een nieuw
systeem voor productverbetering, zoals gedeeld bij de internetconsultatie
hierover, staat geen hoofddoelstelling op inname (consumptie) per
nutriënt. Gaat het nieuwe systeem voor productverbetering nog wel een
hoofddoelstelling op inname (consumptie) bevatten op zout, verzadigd vet
en energiedichtheid (verzadigd vet en suiker), zo vragen genoemde leden.
Verder bevat het voorstel alleen een lange termijn doelstelling van 10 jaar.
Waarom bevat het voorstel geen jaarlijkse onafhankelijke reductiedoelen
voor zout, verzadigd vet en suiker in de belangrijkste productgroepen,
zodat de voortgang beter kan worden gemonitord?
Het nieuwe systeem voor productverbetering is bedoeld om de samenstelling van producten stap voor stap te verbeteren. Het nieuwe systeem
moet bedrijven stimuleren hierop ambitieus te blijven inzetten. Bedrijven
kunnen productverbetering niet sturen op innamedoelen. Daarom worden
(voorlopig) doelen opgesteld die gericht zijn op de samenstelling van
producten. Er zal, net als bij het huidige Akkoord Verbetering Productsamenstelling, wel regelmatig een impactanalyse worden uitgevoerd om na
te gaan welk effect de gerealiseerde productverbetering heeft op de
inname.
Er worden doelen gesteld voor een termijn van 10 jaar, zodat bedrijven
zelf of per sector een tussentijdse planning met bijbehorende doelen
kunnen maken. Het gaat in de nieuwe aanpak om alle productcategorieën
in de volle breedte, niet alleen om de producten met hoge gehalten aan
zout, suiker of verzadigd vet. Veel bedrijven hebben een breed portfolio
aan producten. Het is voor veel bedrijven daarom een forse inspanning
om productverbetering door te voeren, denk aan aanpassing van de
receptuur, technologisch onderzoek, smaaktesten, aanpassing etiketten,
etc. Ik deel met u de behoefte om tussentijds zicht te hebben op de
voortgang. Ik zal daarom periodiek een monitor van de voortgang
uitvoeren en publiceren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de stand van zaken van
de ontwikkeling van een nieuw voedselkeuzelogo. In hoeverre gaat het
lukken om het voedselkeuzelogo in lijn met de Schijf van Vijf te krijgen,
aangezien de ontwikkeling ervan internationale afstemming vraagt, zo
vragen deze leden. Is afstemming op de Schijf van Vijf een randvoorwaarde voor de Staatssecretaris?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

99

Op 28 november 2019 heb ik u geïnformeerd over mijn keuze voor
Nutri-Score, maar wel met de kanttekening dat de achterliggende
berekening van Nutri-Score zodanig wordt aangepast dat door het logo bij
de Nederlandse consumenten zo min mogelijk verwarring kan ontstaan
over wat de gezonde(re) keuze is. De berekening die achter het logo zit, zal
worden geëvalueerd met een internationaal comité van onafhankelijke
wetenschappers uit de deelnemende landen. In deze evaluatie wordt
gekeken naar de voedingsrichtlijnen van de deelnemende landen. Bij de
evaluatie zal worden gestreefd naar synergie met de voedingsrichtlijnen
van alle deelnemende landen. De Schijf van Vijf is afgeleid van de
Nederlandse voedingsrichtlijnen en wordt dus betrokken in de evaluatie
van het logo. De evaluatie is op dit moment nog niet gestart, maar in
overleg met de deelnemende landen wordt dit nu voorbereid. Ik verwacht
dat het wetenschappelijk comité voor het einde van dit jaar kan starten
met de evaluatie.
Problematisch alcoholgebruik
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn verheugd dat de Staatssecretaris
aangeeft dat een minimumprijs voor één eenheid alcohol een effectieve
maatregel is voor het Nederlandse alcoholbeleid om kwetsbare groepen
te beschermen tegen problematisch alcoholgebruik. Zij vragen de
Staatssecretaris wanneer hij een beleidsbeslissing over de invoering van
een minimumprijs in Nederland verwacht.
Dit najaar wordt het rapport van het RIVM aangevuld met een doorrekening van invoering van MUP in Nederland, een stakeholdersanalyse en
de meest recente empirische gegevens uit Schotland, waar MUP is
ingevoerd in 2018. Ondertussen maak ik een overzicht van de stappen die
nodig zijn om MUP in Nederland in te voeren. Hiermee beoog ik tot een
goede basis te komen voor een toekomstige beleidsbeslissing over
invoering van MUP in Nederland. Deze beleidsbeslissing verwacht ik niet
meer tijdens deze kabinetsperiode en laat ik over aan een volgend kabinet.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het zorgelijk dat 57% van de
minderjarigen toch alcohol drinkt en dat 97% van hen alcohol verkrijgt via
sociale bronnen. De wijziging van de Drank- en Horecawet komt
weliswaar met een bepaling om wederverstrekking strafbaar te stellen,
maar ziet de Staatssecretaris ook mogelijkheden om vooruitlopend hierop
aanvullende maatregelen te nemen die het alcoholgebruik onder
minderjarigen tegengaan?
Met het Nationaal Preventieakkoord heeft het Ministerie van VWS
middelen geïnvesteerd in de (door)ontwikkeling van interventies gericht
op het thema alcohol die in de interventiedatabase van Centrum Gezond
Leven (CGL) staan beschreven. De nadruk ligt hierbij op selectieve en
geïndiceerde alcoholpreventie. Daarnaast subsidieert het Ministerie van
VWS ook het programma Helder op School van het Trimbos-instituut. Dit
programma biedt interventies aan op scholen met aandacht voor
alcoholpreventie, zoals Frisse start, Samen Fris en In Charge. Bijna 2.000
scholen registreerde zich in het schooljaar 2018–2019 voor het
programma Helder op School bij een regiocontactpersoon, maar in de
praktijk worden meer scholen bereikt. Tot slot blijf ik met NIX18 inzetten
op NIXzonderID om verstrekkers te ondersteunen bij de naleving van de
leeftijdsgrens van 18 jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

100

Lachgas
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris naar de
stand van zaken van de maatregelen om recreatief gebruik van lachgas
tegen te gaan. Wanneer kan de Kamer het wetsvoorstel lachgasverbod
tegemoet zien? Kan de Staatssecretaris toezeggen dat het nog steeds het
streven is om het verbod op 1 januari 2021 in te laten gaan?
Zoals ik in beantwoording van de mondelinge vraag van lid Kuik (CDA)
tijdens het vragenuur op 30 juni jl. (Handelingen II 2019/20, nr. 89, item 4)
heb toegelicht streef ik ernaar het ontwerpbesluit dit najaar bij uw Kamer
in voorhang te brengen en het verbod in de eerste helft van 2021 in
werking te laten treden. Inwerkingtreding op 1 januari 2021 is praktisch
onuitvoerbaar gebleken.
Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
Voortgangsbrief Nationaal Preventieakkoord
Daar bovenop blijkt dit kabinet keer op keer te zwichten voor de lobby van
de voedingsindustrie. De voedingsindustrie wil niet zwaarder belast
worden noch hun marketingstrategieën richten op gezonde voeding. Toch
liet de Staatssecretaris toe dat zij mocht meepraten over het toekomstige
preventiebeleid. Alsof je een dief vraagt zijn mening te geven over de
hoogte van zijn straf. Erkent de Staatssecretaris dat het onverstandig is
deelbelangen die regelrecht ingaan tegen het algemene belang van een
gezonde samenleving letterlijk aan tafel te laten zitten en mee te laten
beslissen over preventiebeleid?
De strijd tegen overgewicht is heel complex en omvangrijk. We hebben
dan ook vele maatregelen en vele partijen nodig in deze strijd. Er is niet
een maatregel die eenvoudig de gestelde ambitie realiseert. Om die
inhoudelijke reden hecht ik er nog steeds aan om zoveel mogelijk samen
als partners van het Nationaal Preventieakkoord op te blijven trekken. De
voedingsindustrie levert zowel gezonde als ongezonde producten.
Toename van de afzet van gezonde producten is wel in lijn met het
algemene belang.
Het resultaat – het preventieakkoord – wordt gekenmerkt door de totale
afwezigheid van afdwingbare maatregelen vanuit de overheid richting
bedrijven om hun producten en marketingstrategieën aan te passen.
Effectieve wettelijke en fiscale maatregelen zoals een verbod op reclame
voor ongezonde voeding en een suikertaks zijn uitgebleven. In plaats
daarvan wordt ingezet op vrijwillig te behalen doelstellingen door de
sector, op basis van hun eigen cijfers, zonder sanctieregime. Erkent de
Staatssecretaris dat het proces gesaboteerd is door de voedingsindustrie,
zoals blijkt uit de vrijgegeven interne stukken naar aanleiding van een
Wob-procedure door Follow the Money?132
Nee, ik erken niet dat het Nationaal Preventieakkoord proces is gesaboteerd door de voedingsindustrie. De industrie heeft haar belangen
behartigd en afspraken gemaakt over onder meer reductie van suikerinname via frisdrank en medewerking aan de introductie van een nieuw
voedselkeuzelogo en systeem voor productverbetering.

132

https://www.ftm.nl/artikelen/suikertaks-verdwijnt-uit-preventieakkoord?share=
FEvu9afsec1i2%2Fqg6QEKTUKiEdKxcVM0Q0GLicDyZTyCieOmx4MOl3J%
2BwuLkPg%3D%3D

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

101

De leden van de PvdD-fractie zijn dan ook teleurgesteld, maar niet
verbaasd, dat de Staatssecretaris in de voortgangsbrief schrijft dat «we de
ambities met de afgesproken maatregelen waarschijnlijk niet gaan halen».
De Staatssecretaris schrijft dat hij zich daarom blijft inzetten voor
«aanvullende maatregelen». Genoemde leden constateren dat zijn eigen
preventieakkoord, ironisch genoeg, de Staatssecretaris daarbij nu in de
weg staat. Twee belangrijke partijen namens de voedingsindustrie, de
Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) en het Centraal
Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), hebben duidelijk gemaakt zich te
zullen terugtrekken uit het akkoord indien de Staatssecretaris toch met
wettelijke of fiscale maatregelen komt. Deze leden vinden de gang van
zaken uiterst pijnlijk. Het toont aan hoe tandeloos een overheid is die haar
beleid laat kapen door polderakkoorden. Erkent de Staatssecretaris dat dit
gedrag van de industrie een vorm van chantage is? In dat licht, hoe schat
de Staatssecretaris de kans in dat aanvullende maatregelen die tot stand
komen met medewerking van de voedingsindustrie dit keer wel ambitieus
en effectief zullen zijn? Kortom, kan de Staatssecretaris uitleggen waarom
hij kiest voor de slappe en niet verifieerbare maatregelen van de
voedingsindustrie terwijl er een internationaal bewezen effectieve
maatregel beschikbaar is, namelijk de suikertaks? Is de Staatssecretaris
bereid om naast het verdere onderzoek naar de effecten van kortingsacties in de supermarkt ook echt concrete stappen te zetten om deze
maatregel in te voeren? Kortom, is de Staatssecretaris bereid om de
voedsellobby haar plek aan tafel te ontzeggen en zelf met echt beleid te
komen om de volksgezondheid te beschermen?
Het Nationaal Preventieakkoord hebben we met 70 partijen gesloten. Elk
van deze partijen heeft haar redenen en randvoorwaarden voor deelname.
Deze benoemen vind ik geen vorm van chantage. De strijd tegen
overgewicht is heel complex en omvangrijk. We hebben vele maatregelen
en vele partijen nodig. Ik kijk graag wat we met de akkoordpartijen kunnen
bereiken. Mocht dat niet genoeg blijken, dan moeten we extra stappen
zetten. Fiscale maatregelen zijn wat mij betreft dan niet uitgesloten.
U vraagt ook naar de opvolging van het RIVM rapport over het effect van
een verbod op aanbiedingen voor suikerhoudende dranken133. Maatregelen op dit terrein zijn in allerlei vormen denkbaar (aanbiedingen,
positionering in de winkel). Effecten van individuele maatregelen zijn nog
weinig onderzocht. Ik begin daarom met het organiseren van een
bijeenkomst met experts om te verkennen wat voor maatregel of
combinatie van maatregelen het meest effectief lijkt.
De leden van de PvdD-fractie willen graag specifiek aandacht vragen voor
overgewicht en obesitas bij kinderen. Zij krijgen per jaar 51 kilo aan suiker
binnen, dat is zeven kilo meer dan een volwassene.134 Anno 2018 heeft
13% van de jeugd overgewicht.135 Driekwart van de producten voor
kinderen in supermarkten is ongezond, zo blijkt uit recent onderzoek van
Unicef. Deze leden zijn met name geschrokken van het feit dat 70% van de
producten in het babyschap ongezond is. Is de Staatssecretaris bereid om
bij supermarkten aan te geven dat dit onacceptabel is, en ervoor te zorgen
dat in het babyschap enkel gezonde producten liggen?
Ik ben geschrokken van het beeld dat blijkt uit het Unicef onderzoek. Ik ga
met de supermarkten bespreken welke stappen zij hier nog in kunnen
zetten om consumenten te verleiden meer producten te kopen die in de
Schijf van Vijf staan.
133

https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020–0086.html
https://www.trouw.nl/nieuws/met-investeren-in-preventie-zijn-ook-veel-mensenlevens-teredden~bc2db605/
135
https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/overgewicht/cijfers-context/trends#
134

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

102

Vanuit de wetgeving bezien is er een categorie «babyvoeding» die
bedoeld is voor kinderen tot 3 jaar. Momenteel wordt de Europese
regelgeving over babyvoeding herzien. Ik zet mij ervoor in om de
samenstellingseisen in de Europese regelgeving voor babyvoeding in lijn
te brengen met de voedingsaanbevelingen voor kleine kinderen. Dit
betekent bijvoorbeeld dat deze producten voldoende vezels en andere
belangrijke voedingsstoffen bevatten en dat er geen suiker en zout aan
wordt toegevoegd. Onderdeel van deze regelgeving zijn ook eisen
rondom etikettering, aanprijzing en voorkomen van misleiding.
Bovendien blijken bedrijven en supermarkten niet terug te deinzen voor
reclame voor deze producten specifiek gericht op kinderen. Volgens
Unicef wordt bij een kwart van de producten kindermarketing gebruikt,
bijvoorbeeld door een animatiefiguur of tekst met woorden als «baby» of
«kids» op de verpakking te zetten.136 De Staatssecretaris schrijft in de
voortgangsbrief dat de afspraak in het preventieakkoord is dat het gebruik
van kinderidolen op verpakkingen van ongezonde producten onacceptabel
is. «Eind deze maand loopt de uitfaseringsperiode af en vanaf 1 juli staan
er als het goed is geen kinderidolen meer op verpakkingen van ongezonde
producten. Dit laat ik uiteraard monitoren» (p.10). Kan de Staatssecretaris
aangeven of zijn monitoring inderdaad laat zien dat er per 1 juli geen
kinderidolen meer op verpakkingen staan? Wat is de sanctie wanneer er
toch een idool op een verpakking staat? Erkent de Staatssecretaris dat om
kinderen echt te beschermen geen enkele vorm van kindermarketing zou
moeten worden toegestaan op ongezonde producten? Wat vindt de
Staatssecretaris ervan dat bij 25% van de door Unicef onderzochte
producten sprake is van kindermarketing?
De monitor Kindermarketing 2020 loopt en de resultaten verwacht ik
begin 2021. In de monitor wordt expliciet gekeken naar de uitfaseringsfase
van de kinderidolen. Er wordt ingezoomd op de aanwezigheid van
kinderidolen voor 1 juli en daarnaast, belangrijker nog, wordt bekeken wat
de situatie vanaf 1 juli is. Ik kan daar op dit moment nog niks over zeggen.
Wanneer er toch een kinderidool op een verpakking staat, kan hierover
een klacht worden ingediend bij de Stichting Reclamecode. Uitspraken
over klachten worden openbaar gemaakt. Wanneer een overtreder de
reclame niet binnen de opgelegde tijd aanpast, wordt deze op de
openbare non-compliance-lijst gezet en in het ergste geval wordt de klacht
afgehandeld door de ACM. Uiteraard zie ik idealiter helemaal geen
kinderreclame op ongezonde producten. Ik moedig supermarkten en
fabrikanten daarom aan alleen nog in te zetten op reclame van producten
uit de Schijf van Vijf. Ik betreur het dat er bij een aanzienlijk deel van de
producten uit de supermarkt nog steeds een vorm van kindermarketing te
zien is.
Ook willen de leden van de PvdD-fractie aandacht vragen voor het
schrijnende gebrek aan aandacht voor de ongezonde leefomgeving in het
preventiebeleid van deze Staatssecretaris. Natuur is waardevol in zichzelf
maar speelt ook een niet te onderschatten rol bij de gezondheid van
mensen. Het kabinet negeert die feiten; het werkt niet alleen aan een
desastreuze afbraak van natuurgebieden, maar ook het groen in en om de
stad komt door het kabinetsbeleid onder druk te staan. Die ontwikkeling is
fnuikend voor de volksgezondheid. Keer op keer wijst onderzoek uit dat
een groene leefomgeving – zonder ziekteverwekkende bioindustrie en
gevaarlijk landbouwgif – cruciaal is en dat mensen veel gezonder zijn als
zij in het dagelijks leven in contact komen met (stads)natuur. Vooral voor
opgroeiende kinderen is dat van groot belang. Het is allang bekend dat

136

https://www.unicef.nl/de-verleiding-naar-on-gezond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

103

een groene leefomgeving zorgt voor 15 procent minder overgewicht137,
en toch ontbreken concrete afspraken op dit gebied in het preventieakkoord. Erkent de Staatssecretaris dat het gebrek aan concrete afspraken
op het gebied van de (groene) leefomgeving in het preventieakkoord een
grote omissie is? Is de Staatssecretaris bereid hier zo snel mogelijk wel
concrete stappen op te zetten?
Ik ben met het u eens dat groen belangrijk is voor gezondheid. Uit
Europees onderzoek blijkt dat wonen aan groen gerelateerd is aan
bijvoorbeeld minder vroegtijdige sterfte, minder hartvaatziekten, minder
mentale gezondheidsproblemen, minder overgewicht en een verbetering
van cognitief functioneren bij kinderen. De bewijslast rond mentale
gezondheid en herstel van stress, concentratie en aandacht is het sterkst.
Ook kan groen fungeren als buffer tegen luchtverontreiniging, geluid en
UV blootstelling. Voor een goede gezondheid is het daarom van belang
dat te blijven investeren in groen. De Minister van LNV heeft op
5 september 2019 een brief gestuurd die ingaat op de wijze waarop natuur
meer aandacht kan krijgen in steden138. RIVM heeft de Groene Batenplanner ontwikkeld die de aarde van groen en blauw in de stad in beeld
brengt (inclusief gezondheid). Het Ministerie van VWS spant zich via die
weg in dat natuur en gezondheid wordt meegenomen in de stedelijke
planning. Ook in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) die 11 september
2020 aan uw Kamer is verzonden139 is het belang van groen benadrukt.
Mede in het kader van het Programma Gezonde Leefomgeving dat wordt
vermeld in de uitvoeringsagenda van de NOVI en op dit moment vanuit
het Ministerie van VWS wordt ingevuld, zal ik bezien op welke onderdelen
extra inzet nodig is in het kader van een gezonde leefomgeving en hoe de
samenwerking met de andere departementen daarop wellicht meer
verstevigd kan worden.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
In maart 2020 heeft de Staatssecretaris de stuurgroep ondervoeding de
opdracht gegeven om de komende drie jaar samen met betrokken
organisaties het gebruik van expertise en bestaande instrumenten die
ondervoeding tegengaan te bevorderen. Wat is de huidige stand van
zaken? Er zou gemonitord worden aan het begin van de periode. Is dat al
gebeurd?
Ik heb de Stuurgroep Ondervoeding op 1 augustus jl. de opdracht
»borging aanpak ondervoeding» gegeven. Aan het begin en het einde van
deze driejarige opdracht wordt gemonitord in welke mate gebruik wordt
gemaakt van de bestaande instrumenten en expertise op het gebied van
ondervoeding door het zorgdomein, het sociale en publieke domein. De
Stuurgroep Ondervoeding werkt momenteel aan de nulmeting. De
verwachting is dat de verzameling van de informatie in december 2020
gereed is. Ik zal u over de uitkomst van deze nulmeting informeren.
De leden van de 50PLUS-fractie zijn erg geschrokken van de uitspraken in
de media van een lid van het Outbreak Management Team (OMT) dat er
thuiswonende ouderen waren tijdens de eerste coronagolf die zijn
overleden aan ondervoeding. Krijgt de Staatssecretaris deze signalen ook?
Welke stappen gaat hij samen met de Minister van VWS nemen om dat te
voorkomen tijdens de eventuele tweede golf?

137

https://www.wur.nl/nl/show-longread/Zeven-redenen-om-te-investeren-in-een-groenestad.htm
138
Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 100
139
Kamerstuk 34 682, nr. 53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

104

Ja, ik ben bekend met deze signalen. De Stuurgroep Ondervoeding heeft
met subsidie van het Ministerie van VWS de website
www.goedgevoedouderworden.nl ontwikkeld. Op deze website staat
onder andere informatie over het belang van goed eten in corona-tijd om
ondervoeding te voorkomen. Deze website is de laatste maanden meer
bezocht. Met het oog op de tweede golf heeft de Minister van VWS een
quarantainegids ontwikkeld met afspraken met gemeenten en het Rode
Kruis om hulp en ondersteuning te bieden aan mensen die er zelf of met
hun netwerk niet uitkomen op het moment dat ze in quarantaine gaan.
Deze hulp en ondersteuning is te vinden via de website van de rijksoverheid140 te vinden. In de gids wordt ook aandacht besteed aan
boodschappen en eten.
In het algemeen overleg over leefstijlpreventie van 12 december 2019
beloofde de Staatssecretaris dat hij in gesprek ging met de Minister van
VWS en met de zorgverzekeraars over hoe de wijkverpleging meer ruimte
kan krijgen voor preventie op bijvoorbeeld het vlak van overgewicht en
valpreventie.141 Kan de Staatssecretaris aangeven of deze gesprekken al
hebben plaatsgevonden en wat de resultaten zijn?
In de brief van 14 mei 2019 (Kamerstukken 23 235 en 29 689, nr. 181) heeft
de Minister van VWS zijn toekomstvisie voor de wijkverpleging gepresenteerd. In deze visie wordt integrale zorg verleend door aanspreekbare en
herkenbare teams wijkverpleging. Zorgprofessionals (van één of
meerdere zorgaanbieders) die wijkverpleging en wijkzorg verlenen,
werken samen als één team in de wijk. Deze werkwijze heeft tot doel om
de wijkverpleging lokaal meer te verankeren waardoor de wijkverpleging
voor zowel cliënten als andere (zorg)professionals (zoals huisartsen,
transferverpleegkundigen en het sociaal wijkteam) makkelijker vindbaar
is.
Met deze nieuwe werkwijze wordt tevens beoogd om meer ruimte te
creëren voor de preventieve taken van de wijkverpleegkundige zodat zij
deze in goede samenspraak met de andere professionals in de wijk kan
vormgeven. Over dit onderwerp (en vele andere onderwerpen) is en blijft
het Ministerie van VWS in overleg met alle betrokken partijen. Belangrijk
aandachtspunt hierbij blijft wel dat er sprake is van arbeidsmarktproblemen en er op veel plekken sprake is van schaarse capaciteit.
Specifiek voor valpreventie bij ouderen is een analyse uitgevoerd naar
knelpunten die een brede implementatie in Nederland in de weg staan. In
de analyse is ook met bijna veertig stakeholders en/of professionals uit
het relevante werkveld gesproken, waaronder meerdere vertegenwoordigers van wijkverpleging als wijkverpleegkundigen zelf. Samen met het
werkveld is in een stakeholdersbijeenkomst (28 september 2020) de
opbrengst gedeeld en gezamenlijk gebrainstormd over mogelijke
oplossingsrichtingen. Op deelonderwerpen zal de komende maanden in
kleine groepen verder gedacht en gewerkt worden aan gesuggereerde
oplossingsrichtingen. Hierbij is de wijkverpleging betrokken.
Naar aanleiding van het onderzoek van het RIVM naar een suikertaks
concludeert de Staatssecretaris dat het invoeren van een vorm van
belasting op suikerhoudende dranken als aanvullend effect op de huidige
inzet van de Nederlandse frisdranksector zou kunnen resulteren in
verminderde suikerinname via frisdranken. Wat gaat de Staatssecretaris
met deze conclusie doen?
Het RIVM geeft aan dat een suikertaks een van de mogelijke maatregelen
is om overgewicht tegen te gaan. Het goedkoper maken van het gezonde
alternatief en duurder maken van minder gezonde producten via een
140

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2020/09/18/brochure-hulp-en-steun-bijthuisquarantaine
141
Kamerstuk 32 793, nr. 474

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

105

trapsgewijze suikertaks zie ik op termijn als een perspectiefvol instrument
om de consument te helpen kiezen voor gezondere alternatieven. Het zou
de inspanningen van de sector goed aan kunnen vullen. Ik kies op dit
moment niet voor deze maatregel omdat ik in het Nationaal Preventieakkoord andere afspraken heb gemaakt over suikerreductie.
De leden van de 50PLUS-fractie zijn nog steeds van mening dat er nog te
weinig aandacht is voor bewegen, vooral voor ouderen. Initiatieven zijn te
gefragmenteerd en het ligt er maar net aan de gemeente of er voldoende
aandacht wordt besteed aan bewegen. Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om iets aan dit gefragmenteerde aanbod te doen?
De inrichting van het lokale sport- en beweegaanbod is een taak van
gemeenten. Via Kenniscentrum Sport worden lokale best practises
gedeeld, zodat gemeenten van elkaar kunnen leren. Met lokale Sport- en
Preventieakkoorden wordt er binnen de gemeenten samen met relevante
partijen ingezet op meer sporten en bewegen. Hierbij is ook aandacht
voor kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen.
Het is goed om te lezen dat de Staatssecretaris aan de slag gaat met de
aangenomen motie van het lid Sazias die vraagt om een klinische
behandeling voor rokers te vergoeden vanuit de zorgverzekering.142 Is het
experiment, dat samen wordt gedaan met zorgverzekeraars en het
Wilhelminaziekenhuis in Assen, inmiddels al van start gegaan? Hoelang
gaat het experiment duren? En hoe gaat de behandeling er precies
uitzien? Hoeveel mensen kunnen de komende tijd gebruik gaan maken
van deze behandeling?
Het experiment bevindt zich nog in de voorbereidingsfase. De daadwerkelijke start zal waarschijnlijk in januari 2021 plaatsvinden. In dit vierjarige
experiment, uitgevoerd door Verslavingszorg Noord Nederland in
samenwerking met het UMCG, RUG, zorgverzekeraar Menzis en verschillende ziekenhuizen in Noord-Nederland, wordt gewerkt aan het opzetten
van een zorgmodel dat in het hele land kan worden overgenomen en
geïmplementeerd bij bestaande verslavingszorginstellingen.
Binnen dit experiment worden verschillende vormen van kennis
opgedaan:
1. kennis over de vorm en manieren waarop de verwijzing naar de
verslavingszorg kan worden verbeterd;
2. kennis over wat werkt en niet werkt bij het opzetten van verslavingszorg voor zwaar verslaafde rokers;
3. kennis over welke behandeling bij welk patiënt minder en meest
effectief is.
De implementatie van verslavingszorg voor de zwaar verslaafde roker zal
worden gemonitord en geëvalueerd aan de hand van het RE-AIMmodel143 (Reach, Effectiveness, Adoption, Implementation, Maintenance;
Glasgow et al., 1999; Glasgow et al., 2018). Het RE-AIM model is een
model dat is ontwikkeld om publieke gezondheidsinterventies te
evalueren. Op basis van deze kennis wordt inzicht verkregen of de
behandeling wordt uitgevoerd zoals bedoeld, hoeveel tijd en welke kosten
hiermee gepaard gaan en wat de ervaringen van zowel zorgverleners als
patiënten zijn.

142
143

Kamerstuk 32 793, nr. 416
Reach, Effectiveness, Adoption, Implementation, Maintenance; Glasgow et al., 1999; Glasgow
et al., 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

106

In januari was in de media te lezen dat het Wilhelminaziekenhuis, toen
nog op eigen kosten, een kliniek ging openen om rokers met een zware
verslaving klinisch te behandelen. Wat zijn de ervaringen van dat
ziekenhuis tot nu toe?
In januari 2020 is Verslavingszorg Noord Nederland samen met het
Wilhelmina Ziekenhuis in Assen een Polikliniek Verslavingsgeneeskunde
gestart voor de groep zwaar verslaafde rokers, die met behulp van de
reguliere stoppen-met-roken coaching niet in staat zijn gebleken te
stoppen met roken. Inmiddels zijn we driekwart jaar verder en hebben
deze organisaties veel ervaring opgedaan met het behandelen van deze
groep rokers vanuit het ziekenhuis. Ondanks dat de coronacrisis van grote
invloed is geweest op deze pilot kan voorzichtig geconcludeerd worden
dat dit een zeer verslaafde, complexe en veelal ernstig zieke patiëntencategorie is en dat het deze patiënten desondanks lukt om grip te krijgen op
hun verslaving om zo het gevaar ervan te verminderen en de kwaliteit van
leven te verbeteren. Alle patiënten worden ambulant behandeld. Enkele
patiënten lijken een indicatie te kunnen krijgen voor opname in een
verslavingskliniek maar vanwege allerlei redenen zijn er nog geen
patiënten daadwerkelijk opgenomen. Op dit moment worden de voorbereidingen getroffen voor een NZa innovatietraject, waarbij gedurende drie
tot vijf jaar deze zorg, inclusief klinische opname, zal worden uitgevoerd
en worden onderzocht. De (tussen) resultaten daarvan zullen breed
worden gedeeld, zodat zo snel mogelijk deze vorm van zorg in het gehele
land kan worden uitgevoerd.
Tot slot. Tabaksfabrikanten stoppen allerlei giftige stoffen in sigaretten om
deze nog verslavender te maken. Kan de Staatssecretaris aangeven
waarom de toevoeging van deze giftige stoffen niet verboden kan
worden? Volgens berichten in de media vlak voor de presentatie van het
preventieakkoord komen er maatregelen ten aanzien van het terugbrengen van het aantal rokers. Klopt dat?
Tabaksrook bevat naast nicotine ruim 6.000 andere stoffen. Veel van deze
stoffen zijn schadelijk voor de gezondheid en kunnen leiden tot het
ontstaan van chronische longaandoeningen (zoals COPD), kanker en harten vaatziekten. Een niet-schadelijke sigaret bestaat niet. De Europese
wetgeving stelt regels aan ingrediënten en emissies van tabaksproducten.
Deze regels zijn overgenomen in onze nationale Tabaks- en rookwarenwet.
Zo gelden er maxima voor de emissies van de schadelijke stoffen nicotine,
teer en koolmonoxide. Ook zijn kenmerkende smaken verboden voor
sigaretten en shag waardoor onder andere geen mentholsigaretten meer
verkocht mogen worden. Door dit soort aroma’s te verbieden worden
sigaretten en shag minder aantrekkelijk voor jongeren. Dit draagt bij aan
het bereiken van een rookvrije generatie, samen met de maatregelen uit
het Nationaal Preventieakkoord zoals een uitstalverbod, neutrale
verpakkingen, rookvrije schoolterreinen en accijnsverhoging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 793, nr. 503

107