Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 160

Wijziging van onder meer de Wet educatie en
beroepsonderwijs in verband met het regelen
van keuzedelen waarop beroepsopleidingen
mede worden gebaseerd

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 9 april 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoud

kst-34160-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

ALGEMEEN
1. Inleiding
1.1
Context
1.2. Kern van het wetsvoorstel
1.3. Het doel van de herziening van de kwalificatiestructuur
1.4. Invoering van de herziene kwalificatiestructuur en
van de daarop gebaseerde nieuwe opleidingen
1.5. Vrijwillige start in het schooljaar 2015–2016
2. Herziene kwalificatiestructuur
2.1
Basisdelen, profieldelen en keuzedelen
3. Procedure totstandkoming kwalificatiedossiers en keuzedelen
4. Vormgeving van een nieuwe opleiding
5. Afronding beroepsopleiding
5.1. Examinering en diplomering
6. Administratieve lasten
7. Draagvlak en gevoerd overleg met de mbo-sector
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdelen I en J
Artikel I, onderdeel M

2
3
3
5

8
9
10
10
10
10
11
11
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

1

5
6
6
6
7

ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het wetsvoorstel in verband met het regelen van keuzedelen
waarop beroepsopleidingen mede worden gebaseerd. De meeste
intenties, die door de regering met het wetsvoorstel beoogd worden,
kunnen op de steun van de leden rekenen. Door de steeds sneller
veranderende arbeidsmarkt is meer flexibiliteit in het aanbod van
opleidingen noodzakelijk. De keuzedelen zouden kunnen bijdragen aan die
flexibiliteit. De leden zijn echter niet overtuigd dat de vormgeving van het
wetsvoorstel leidt tot echte keuzevrijheid voor de leerling en daarmee
maximale flexibiliteit. Daarnaast zien zij niet hoe de behoeftes van het
regionale bedrijfsleven een meer prominente rol krijgen. De leden hebben
twee fundamentele bezwaren tegen het voorstel: de gecentraliseerde
aanpak enerzijds en het niet meetellen voor het diploma van de keuzedelen anderzijds. Met name op die twee punten vragen de leden de
aandacht van de regering.
De aanleiding van het invoeren van de keuzedelenstructuur is gelegen in
het feit dat instellingen te weinig gebruik maakten van de «vrije ruimte»
voor (regionale) verbreding of verdieping van de opleiding. Waar dat wel
gebeurde, was de invulling vaak vrijblijvend, weinig transparant en kende
die te weinig kwaliteitswaarborgen. De regering geeft aan dit probleem op
te willen lossen door keuzedelen verplicht te stellen. Deze keuzedelen
mogen worden aangedragen door mbo1-instellingen, maar worden dan
centraal getoetst door de SBB2 en vervolgens ter goedkeuring aan de
Minister voorgelegd. De leden vinden deze gekozen procedure omslachtig
en te gecentraliseerd. De leden vragen of de vormgeving van de keuzedelen niet gewoon aan de instellingen over gelaten had kunnen worden,
eventueel op inhoud en kwaliteit gecontroleerd door een regionale
accreditatiecommissie of door de Inspectie van het Onderwijs. De leden
zijn al langer voorstander van een accreditatiesystematiek in het mbo en
de invoering van de keuzedelen zou een mooie kans zijn om een stap in
die richting te zetten.3 Waarom kiest de regering bij het vaststellen van de
kwalificaties in de keuzedelen voor een gecentraliseerde aanpak via het
landelijk georganiseerd overleg in plaats van een meer regionale
invulling, waarbij de kwaliteit bijvoorbeeld door een accreditatiecommissie wordt gecontroleerd, zo vragen de leden.
De leden vragen de regering om binnen het wetsvoorstel experimenteerruimte te creëren voor pilots waarbij keuzedelen niet via het SBB door de
Minister worden vastgesteld, maar op basis van regionale accreditatie.
Een regionale onafhankelijke commissie met in ieder geval deelnemers uit
het bedrijfsleven zouden zo – aan de hand van de landelijke kwaliteitscriteria – maatwerk kunnen bieden bij de vormgeving van een keuzedeel. Zo
kan direct recht gedaan worden aan de lokale wensen. Graag ontvangen
de genoemde leden een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel. Zij hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel voor het regelen van keuzedelen waarop beroepsopleidingen mede worden gebaseerd. Graag willen zij de regering nog
enkele vragen voorleggen.
1

mbo: middelbare beroepsopleiding
SBB: Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven
3
http://www.annewillucas.vvd.nl/actueel_16166/71769/
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

2

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
voorstel van wet houdende wijziging van onder meer de Wet educatie en
beroepsonderwijs in verband met het regelen van keuzedelen waarop
beroepsopleidingen mede worden gebaseerd. Zij hechten belang aan de
mogelijkheden voor mbo-studenten om eigen keuzes te maken binnen
hun opleiding, maar stellen ook vragen bij het inperken van de ruimte van
instellingen om een eigen invulling aan het onderwijs te geven en zich te
profileren.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden ondersteunen de herziening van de
kwalificatiestructuur en vinden het belangrijk dat instellingen gestimuleerd worden om serieus werk te maken van hun beleidsruimte en
keuzevrijheid. Zij plaatsen echter vraagtekens bij de vormgeving van
keuzedelen. Zij stuiten namelijk op de paradox dat het invoeren van
verplichte keuzedelen in bepaalde gevallen de keuzevrijheid voor
instellingen en leerlingen juist kan beperken.
1. Inleiding
1.1. Context
De leden van de VVD-fractie merken op dat er wordt beschreven dat er
voldoende keuzedelen beschikbaar moeten zijn voor de deelnemers. Hoe
wordt vastgesteld of dat inderdaad steeds het geval is? Is het waar dat
door de SBB wordt vastgesteld welke keuzedelen gekoppeld worden aan
welk kwalificatiedossier en dat daarmee de keuzevrijheid voor de student
zeer beperkt wordt? Mag de student, met andere woorden, alle keuzedelen kiezen die op het eigen roc4 en op andere scholen worden aangeboden, of mag de student alleen de keuzedelen kiezen die door het SBB
aan het kwalificatiedossier zijn gekoppeld? Beperkt dit studenten niet in de
keuze die zij hebben om hun eigen unieke profiel op te stellen, waarbij zij
zich kunnen onderscheiden op de arbeidsmarkt? Graag ontvangen deze
leden een reactie op deze stelling.
Daarnaast vragen de leden op basis van welke criteria keuzedelen worden
gekoppeld aan kwalificatiedossiers. Wie van de partners van het georganiseerd overleg heeft aangedrongen op deze koppeling van keuzedelen aan
kwalificatiedossiers en waarom?
Voorts staat geschreven dat de deelnemers meerdere keuzedelen kunnen
volgen. Zijn er belemmeringen wanneer de deelnemer ervoor kiest om
meer keuzedelen te volgen dan noodzakelijk is voor het behalen van het
diploma? Op welke gronden kan een opleiding het aanbieden van een
extra keuzedeel weigeren?
Gesteld wordt dat de keuzedelen bijdragen aan een betere doorstroming
naar het vervolgonderwijs. Waar is dat op gebaseerd, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de herziene kwalificatiestructuur nieuw is dat elke kwalificatie is opgebouwd uit één basisdeel en
één of meer keuzedelen die de onderwijsinstellingen verplicht zijn bij elke
opleiding aan te bieden. Voor de leden staan de deelnemers in het mbo
centraal en hun toekomst op de arbeidsmarkt. In dit verband moet de
inhoudelijke aansluiting van het beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt en
op het vervolgonderwijs de toetssteen vormen voor de inrichting van het
beroepsonderwijs. De te vaak gedetailleerde kwalificatiedossiers en een
wildgroei van opleidingen doen niet per se recht aan deze overweging. De
verplichte invoering van één of meer keuzedelen doet meer recht aan deze
overweging. Kan de regering hier nader op ingaan? Het is goed als zo’n
keuzedeel een verrijking bij de opleiding vormt, zolang dit niet ten koste
4

roc: Regionaal Opleidingscentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

3

gaat van de tijd die nodig is om jongeren in het mbo op te leiden tot
vakmensen. Keuzedelen kunnen instellingen in staat stellen om maatwerk
te bieden in het onderwijsaanbod. Bedrijven zijn gebaat bij een optimale
aansluiting tussen de vaardigheden van een student en de vraag naar
beginnend beroepsbeoefenaren en met de keuzedelen wordt tegemoetgekomen aan een wenselijke balans tussen een duurzame kwalificatiestructuur en flexibiliteit. Ze kunnen nu, zo menen deze leden voorts, op
regiospecifieke vragen/problemen inspelen en daarnaast bieden de
keuzedelen kansen in het kader van «leven lang leren». Kan de regering
nader toelichten hoe zij de verplichte invoering van keuzedelen bij alle
mbo-opleidingen plaatst in het perspectief van het belang van de
deelnemers in het mbo? Kan de regering ook nader toelichten hoe juist de
verplichting voor instellingen om één of meer keuzedelen aan te bieden
ruimte laat voor maatwerk, die zonder zo’n keuzedeel niet zou bestaan, zo
vragen de genoemde leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat een deelnemer kan slagen
voor het diploma ook als er een onvoldoende wordt behaald voor het
keuzedeel. De genoemde leden vragen de regering de reden hiervan dit
toe te lichten. Betekent dit ook dat het keuzedeel bovenop het reguliere
onderwijsprogramma komt, waar wel gewoon een examen met goed
gevolg moet worden afgelegd? Of betekent dit in feite dat de lat lager
wordt gelegd, nu voor een deel van het onderwijsprogramma geen
voldoende meer hoeft worden gehaald, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader toe te lichten of zij
van mening is dat dit wetsvoorstel de ruimte voor opleidingen om een
eigen invulling te geven aan het programma verruimd of beperkt. Wil de
regering daarbij de kritiek van de Raad van State op dit punt meenemen in
haar uitleg, zo vragen zij.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat er veel (kleine) opleidingen
zijn die niet altijd goed aansluiten op de arbeidsmarkt, die wisselend van
kwaliteit zijn en die weinig doelmatig zijn. Met dit wetsvoorstel wordt
beoogd om meer stroomlijning en meer doelmatigheid in het aanbod te
realiseren. Erkent de regering dat het mbo ook veel kleine opleidingen
kent die wel heel relevant zijn voor de arbeidsmarkt en aansluiten op de
regionale situatie? Zorgt dit wetsvoorstel ervoor dat ook succesvolle
kleine opleidingen gaan verdwijnen, zo vragen de genoemde leden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering uiterst beknopt
schetst dat problemen bestaan met het gebruik van de vrije ruimte door
instellingen. Deze leden constateren dat de onderbouwing van de
noodzaak van de specifieke vormgeving van de keuzedelen hiermee
vooralsnog wankel is, mede in het licht van het feit dat de regering
onderkent dat sommige instellingen wel op goede wijze omgaan met de
vrije ruimte. Zij vragen om een nadere onderbouwing van de aangevoerde problematiek, waaronder aantallen instellingen die tekort zouden
schieten en de criteria die hiervoor worden gehanteerd. Zij vragen
eveneens hoe de regering zich rekenschap heeft gegeven van het feit dat
bepaalde instellingen wel op goede wijze gebruik maken van de vrije
ruimte en welke ruimte hun geboden wordt om hun werkwijze voort te
zetten.
De leden constateren voorts dat de regering wetswijziging noodzakelijk
acht, aangezien zij de keuzedelen niet als onderdeel van de kwalificatie wil
positioneren. Deze leden vragen waarom de regering het niet nodig acht
om met deze keuzedelen ook de positie van het basisdeel en het profieldeel duidelijk een plaats te geven in de wet. Zij vragen waarom het niet
wenselijk is om de door de regering benoemde en gewenste drieslag van
basisdeel, profieldeel en keuzedeel te verankeren in de wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

4

1.2. Kern van het wetsvoorstel
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de onderwijsinstellingen
mogen kiezen welke keuzedelen ze aanbieden en dat de deelnemers de
keuzedelen kiezen uit het actuele aanbod van de instelling. Kan de
regering, zo vragen de leden, nader toelichten hoe deelnemers een keuze
kunnen maken die past bij hun persoonlijke uitstroomwensen als de
onderwijsinstelling heeft voldaan aan de verplichting door slechts
bepaalde keuzedelen aan te bieden. Kan de regering ook toelichten in
hoeverre sectorale, regionale of landelijke afspraken eraan kunnen
bijdragen dat de keuzes die deelnemers maken, aansluiten op de
ontwikkelingen in sector of branches en zo het effect van de kwalificatie
extra versterken?
Voor het behalen van het diploma wordt het niet noodzakelijk dat het
examen met betrekking tot het keuzedeel is afgelegd met goed gevolg. De
leden vragen de regering uit te leggen op welke wijze zij gaat stimuleren
dat instellingen en mbo’ers de keuzedelen serieus zullen en moeten
nemen nu zij deze ook kunnen afsluiten met een onvoldoende.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom de
voorschriften betreffende keuzedelen in lagere regelgeving worden
uitgewerkt.
1.3. Het doel van de herziening van de kwalificatiestructuur
De leden van de VVD-fractie constateren dat de herzieningsoperatie een
aantal doelstellingen nastreeft. Onder meer de reductie van het aantal
kwalificatiedossiers. Volgens de leden is het nodig dat bij iedere opleiding
regelmatig wordt bekeken of deze nog voldoet aan de eisen van deze tijd
en met name of zij nog voldoende aansluit op de vraag van de arbeidsmarkt. Wanneer dat niet langer het geval is, moet de opleiding zo snel
mogelijk worden aangepast, vervangen of opgeheven. Deelt de regering
de mening dat de responsiviteit – het vermogen om snel te veranderen als
de steeds sneller veranderende arbeidsmarkt daarom vraagt – niet alleen
van belang is voor de keuzedelen, maar ook voor de kwalificaties van de
basis- en profieldelen en in de kwalificatiedossiers? De regering stelt dat
het invoeren van de keuzedelen moet leiden tot het sneller en beter
inspelen op de actuele ontwikkelingen en innovaties. De leden menen dat
de ambitie van de regering niet ver genoeg gaat. De keuzedelen staan
gelijk aan ongeveer 15% van de studielast. Dat wil zeggen dat het
overgrote deel, de basis- en profieldelen, van de verschillende opleidingen niet responsief is. De leden zijn van mening dat de regering de lat
hoger moet leggen en de kwalificatiedossiers responsiever moeten
worden. Is zij daartoe bereid? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Daarnaast schrijft de regering dat de aansluiting op de behoeftes van de
regio belangrijk is. Op welke wijze wordt de inhoud van de keuzedelen
getoetst aan de regionale behoeftes? De keuzedelen worden namelijk
landelijk vastgesteld door de Minister na advisering door de SBB, maar
hoe stelt de SBB zich op de hoogte van de wensen bij het regionale
bedrijfsleven, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader te motiveren wat
de toegevoegde waarde is van dit wetsvoorstel. Instellingen hebben
immers al ruimte voor een eigen invulling om zo aan te sluiten bij de
wensen van de arbeidsmarkt. Wat zijn de knelpunten bij het huidige
beleid? Wat kan straks wel wat nu niet kan?
Is de regering het met de leden eens dat opleidingen ook een belangrijke
vormende taak hebben? Deze leden vrezen dat met dit wetsvoorstel deze
vormende taak wordt ingeperkt, ten gunste van een meer economische
benadering van onderwijs. Deze leden onderschrijven dat opleidingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

5

moeten opleiden voor de (regionale) arbeidsmarkt en dat hierbij de
regionale werkgevers een belangrijke rol spelen, maar welk probleem
lossen we hiermee op?
De leden van de SGP-fractie onderschrijven de doelen die door de
regering voor de herziening van de kwalificatiestructuur worden
benoemd, zoals het bieden van verrijking en toerusting, meer uitdaging
en het beter inspelen op ontwikkelingen. Zij vragen een reactie op de
constatering dat sommige instellingen door het wetsvoorstel juist
belemmerd worden om leerlingen die keuzemogelijkheden te bieden
waaraan zij behoefte hebben. Deze leden wijzen bijvoorbeeld op de
positie van levensbeschouwelijk onderwijs en vragen of de regering
hierover overleg heeft gevoerd met het onderwijsveld. Zij vragen of de
regering bereid is te zoeken naar een oplossingen die de keuzedelen voor
alle instellingen en leerlingen tot maatwerkoplossing maken.
1.4. Invoering van de herziene kwalificatiestructuur en van de daarop
gebaseerde nieuwe opleidingen
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom
wordt gesteld dat onderwijsinstellingen in Caribisch Nederland wellicht
wat meer tijd nodig hebben om de herziene kwalificatiestructuur in te
voeren. Evenzo vragen deze leden waarom de herziene kwalificatiestructuur wellicht pas in 2018 wordt ingevoerd in Caribisch Nederland.
1.5. Vrijwillige start in het schooljaar 2015–2016
De leden van de PvdA-fractie merken op dat een mbo-instelling per
1 augustus 2015 op vrijwillige basis in de vrije ruimte van de opleiding
kan starten met keuzedelen die dan nog niet formeel zijn vastgesteld. De
leden constateren dat dit snel is. Het is echter waardevol dat instellingen
en deelnemers daarmee dan al ervaring kunnen opdoen. Kan de regering
melden in hoeverre mbo-instellingen hiertoe zullen overgaan, zo vragen
deze leden.
2. Herziene kwalificatiestructuur
De leden van de SGP-fractie constateren dat de richtlijnen voor het
ontwikkelen van kwalificatiedossiers ertoe leiden dat binnen de wettelijke
normen voor onderwijstijd geen aanvullende ruimte voor instellingen
meer zou overblijven. Deze leden vragen of de regering het verdwijnen
van deze vrije ruimte acceptabel acht, mede in het licht van de door de
regering gewenste profilering van instellingen. Zij vragen waarom
wettelijke waarborgen en uitzonderingen achterwege blijven, nu de 20%
vrije ruimte in de praktijk verdwijnt.
De leden constateren dat de regering zich in de toelichting van de
keuzedelen met name een beroepsgerichte insteek kiest. Deze leden
vragen in hoeverre ook algemeen vormende vakken zelfstandig keuzedeel
kunnen vormen. Eveneens vragen zij hoe de regering waarborgt dat voor
het mbo belangrijke thema’s als burgerschap en levensbeschouwing niet
alleen een wezenlijke plaats kunnen innemen binnen de kwalificaties,
maar ook binnen de keuzedelen.
De leden vragen waarom het, volgens de regering, noodzakelijk is om de
keuzedelen naast de kwalificaties te positioneren in plaats van als
onderdeel van de kwalificaties. Deze leden vragen hierbij in te gaan op de
overwegingen dat het bij keuzedelen ook om kwalificerende elementen
gaat, dat de keuzedelen vaak nauw verband zullen houden met de
kwalificaties en dat keuzedelen als onderdeel van kwalificaties ook
eenvoudig bij ministeriële regeling te wijzigen zouden zijn. Zij vragen
bovendien in hoeverre het risico bestaat dat de status van het diploma als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

6

geheel onder druk kan komen te staan wanneer het keuzedeel niet langer
integraal onderdeel vormt van de kwalificatie, maar als afzonderlijke,
verrijkende bonus beschouwd wordt.
De leden vragen voorts waarom de voorgestelde omvang van de
keuzedelen niet wettelijk wordt verankerd, mede in het licht van de
regeling inzake de beroepspraktijkvorming.
2.1 Basisdelen, profieldelen en keuzedelen
De leden van de VVD-fractie merken op dat in het voorbeeld, dat geschetst
wordt, staat dat het toekomstige kwalificatiedossier haarverzorging is
aangevuld met een aantal keuzedelen. Zijn de genoemde keuzedelen
slechts een voorbeeld, of is dit een limitatieve lijst? Kan een student
bijvoorbeeld bij de opleiding tot kapper ook een keuzedeel horeca volgen?
Zo nee, waarom niet?
Het met goed gevolg afronden van een keuzedeel is niet noodzakelijk om
een diploma te behalen. Daar hebben de leden hun ernstige bedenkingen
bij. In het bijzonder in het geval van remediërende keuzedelen bedoeld
voor deelnemers aan entreeopleidingen. Deze keuzedelen zijn bedoeld om
achterstanden weg te werken en derhalve achten de leden dat de
achterstanden na het volgen van het keuzedeel ook daadwerkelijk zijn
weggewerkt, juist in het belang van de deelnemer. Kan de regering nader
ingaan op dit standpunt en haar redenering toelichten?
De keuzedelen moeten voldoen aan specifieke kwaliteitscriteria die bij
ministeriële regeling worden vastgesteld. Kan de regering aangeven
welke specifieke kwaliteitscriteria zij voor ogen heeft? Hoe bieden de
specifieke kwaliteitscriteria ruimte aan de regionale behoeftes? Wanneer
kan de ministeriële regeling verwacht worden en is de regering bereid
deze aan de Kamer voor te leggen, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering aan te geven wat dit
wetsvoorstel in de praktijk betekent voor het bestaande curriculum. Wordt
aan sommige vakken minder uren besteed om ruimte te maken voor de
verplichte keuzeonderdelen?
De leden kunnen zich voorstellen dat instellingen een goede reden kunnen
hebben om van de verplichte keuzeonderdelen af te wijken. Kan de
regering motiveren waarom zij niet het voorstel wil overnemen van de
Raad van State om gemotiveerd te kunnen afwijken van de verplichte
keuze-onderdelen. Immers, ook als de regering van mening is dat er
ruimte overblijft voor de instelling voor een eigen invulling, is het
mogelijk dat de instelling een goede reden heeft om af te wijken van het
verplichte keuze-onderdeel. Graag ontvangen deze leden een toelichting.
Voorts vragen de leden of de regering kan aangeven of bij aanname van
dit wetsvoorstel de verwachting is dat veel opleidingen hiernaast nog
eigen aanbod zullen creëren, zeker gezien het feit dat hier geen extra
bekostiging voor wordt gegeven.
De leden vragen tevens of het met dit wetsvoorstel ook mogelijk wordt
om keuzeonderdelen op een hoger niveau te volgen en hier een certificaat
voor te krijgen. De leden hebben hier al enige jaren voor gepleit.
Deze leden kunnen zich vinden in de beperking van de automatische
doorstroom van mbo naar hbo voor een aantal opleidingen, mits er
sprake is van de mogelijkheid van de student om via een toelatingstoets
te kunnen laten zien dat hij of zij voldoende kennis heeft van een of meer
relevante vakken voor de hbo-opleiding. Bijvoorbeeld van wiskunde, als
dit een belangrijk onderdeel is van de hbo-opleiding.
De leden vrezen een verdere uniformering van het beroepsonderwijs nu
er landelijk vastgestelde kaders komen voor de keuzeonderdelen, terwijl
voorheen instellingen vrij waren de vrije ruimte naar eigen inzicht in te
vullen. Is de regering met deze leden van mening dat hiermee wederom
de greep van de overheid op het onderwijs wordt verstevigd, terwijl naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

7

mening van deze leden juist meer vertrouwen getoond zou moeten
worden in het onderwijs en meer ruime om naar eigen inzicht te
handelen. Graag ontvangen zij een reactie.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten of er met de
keuzedelen nieuwe urennormen worden ingevoerd in het beroepsonderwijs. Is het bij de keuzedelen ook mogelijk af te wijken van de strikt
voorgeschreven norm, mits de opleiding van aantoonbaar voldoende
kwaliteit is, zoals ook nu staat in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs,
artikel 7.2.7, derde en vierde lid, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier de regionale
component van het mbo wordt versterkt, wanneer instellingen verplicht
worden te kiezen uit landelijke keuzedelen. Waarom is de ruimte van
instellingen tot de landelijk vastgestelde lijst keuzedelen beperkt, terwijl
instellingen regionaal afstemmen met het bedrijfsleven over de inrichting
van het vrije keuzedeel? Waarom kiest de regering voor het volledig vullen
van de vrije ruimte van instellingen met landelijk vastgestelde keuzedelen,
aangezien er goede voorbeelden zijn van instellingen die de vrije ruimte
goed benutten? De genoemde leden wijzen op de suggestie van de Raad
van State om instellingen de ruimte te bieden gemotiveerd af te wijken
van het wettelijke stramien.
De leden vragen voorts naar de noodzaak om de Toetsingskamer de zelf
vormgegeven keuzedelen van instellingen te laten toetsen. Waarom kiest
de regering voor deze inmenging in de vrijheid van instellingen om de
onderwijsinhoud vorm te geven, zo vragen zij.
3. Procedure totstandkoming kwalificatiedossiers en keuzedelen
De leden van de VVD-fractie merken op dat, omdat de deelnemer
daadwerkelijk iets te kiezen moet hebben, er een aanbodverplichting voor
onderwijsinstellingen is. Kan de regering aangeven hoe de keuzedelen
zich verhouden tot de deelnemers die kiezen voor een bbl5-traject? Welke
gevolgen heeft de invoering van de keuzedelen voor leerwerkbedrijven?
Bestaat er flexibiliteit om keuzedelen zo in te richting dat er rekening
gehouden kan worden met seizoensarbeid of werktijden? Zijn er
daarnaast gronden waarop instellingen een beperkter aanbod mogen
aanbieden, bijvoorbeeld door de omvang van de instelling, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie hechten eraan dat het beroepsonderwijs kan
inspelen op de veranderingen in de arbeidsmarkt en op ontwikkelingen in
de techniek die ertoe leiden dat vakmensen in 2020 inzicht en vaardigheden nodig hebben die verschillen van die van het jaar 2000. De regering
schrijft dat vaststelling van nieuwe keuzedelen per kwartaal kan plaatsvinden. Kan de regering ook nader verhelderen hoe zij voorkomt dat de
registratieprocedure van eenmaal bestaande keuzedelen bij DUO6 in het
Crebo7 star wordt door teveel bureaucratie. Hoe snel kan men keuzedelen
actualiseren op grond van wijzigingen op de arbeidsmarkt en in de
techniek, zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering van mening is dat
«alle betrokkenen», te weten mbo-instellingen, hbo-instellingen, bedrijven
in de regio en brancheorganisaties, suggesties kunnen aandragen voor
keuzedelen. De genoemde leden vragen een nadere toelichting van de
regering op welke wijze dit in het wetsvoorstel, of in lagere regelgeving
hieruit voortvloeiende, officieel wordt vastgelegd, teneinde te bewerkstel5

bbl: beroepsbegeleidende leerweg
DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs
7
Crebo: Centraal Register Beroepsopleidingen
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

8

ligen dat de suggesties van «alle betrokkenen» ook daadwerkelijk kunnen
worden omgezet in keuzedelen. De genoemde leden vragen de regering
eveneens toe te lichten of ook, in het kader van de doorlopende leerlijnen
vmbo8-mbo, middelbare scholen zulke suggesties kunnen doen. Tevens
vragen de genoemde leden toe te lichten of er ook in enige vorm een rol
is weggelegd voor suggesties van studenten en docenten.
De leden van de SGP-fractie lezen dat alle betrokken suggesties kunnen
aanleveren ten aanzien van keuzedelen. Zij ontvangen graag een
concreter toelichting op dit proces. In hoeverre kunnen instellingen
bijvoorbeeld zelf een opzet voor een keuzedeel voordragen en in hoeverre
is de Toetsingskamer dan gehouden hier een oordeel over te geven, zo
vragen zij.
4. Vormgeving van een nieuwe opleiding
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom zij
voornemens is onderwijsinstellingen een minimaal aantal uren en aantal
keuzedelen per soort opleiding voor te schrijven. Wat is daarvan de
beweegreden en meerwaarde, zo vragen deze leden. Waarom wordt dit
niet aan onderwijsinstellingen zelf overgelaten?
De leden ontvangen graag een toelichting op het feit dat er ten aanzien
van het aantal aan te bieden extra keuzedelen een onderscheid wordt
gemaakt tussen bekostigde en niet-bekostigde instellingen.
De leden merken op de Raad van State de regering heeft aanbevolen om
onderwijsinstellingen de mogelijkheid te geven om gemotiveerd af te
wijken van de verplichte keuzedelen en deze afwijkingsmogelijkheid in de
wet vast te leggen. Op die manier zou er meer recht worden gedaan aan
de vrijheid van onderwijs en de mogelijkheid voor onderwijsinstellingen
om zich te kunnen blijven profileren. De genoemde leden vragen, in
aanvulling op hetgeen al wordt voorgesteld in het wetsvoorstel, een
uiteenzetting op welke wijze de regering met dit wetsvoorstel recht wil
doen aan de vrijheid van onderwijs, zoals gesteld in de Grondwet (artikel
23).
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom gekozen wordt om
de keuzedelen volledig te richten op de arbeidsmarkt, terwijl opleidingen
ook een vormende functie hebben. Waarom wordt ervoor gekozen om de
ruimte voor vormende opleidingen weg te nemen? Is het realistisch om te
stellen dat instellingen aanvullend op de wettelijke onderwijstijd profilerende onderdelen aanbieden, aangezien zij daar geen bekostiging voor
ontvangen? Wat is de visie van de regering op de vormende taak van het
mbo en de eigen invulling aan de vormende taak?
De leden vragen waarom de regering kiest voor het uniformeren van
opleidingen in het mbo, terwijl het beroepsonderwijs zich ook zou moeten
profileren en divers zou moeten zijn. Leidt voorliggend wetsvoorstel niet
juist tot een minder divers aanbod, minder profilering en meer uniformering, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering instellingen in
het mbo minder ruimte voor invulling van de eigen beleidsruimte wil
bieden dan scholen in het voortgezet onderwijs. Deze leden vragen een
toelichting op de opmerking in het nader rapport dat de eigen beleidsruimte ten aanzien van de onderwijsinhoud in het mbo zou verschillen
van het funderend onderwijs en dat het voorstel recht doet aan het
specifieke karakter van het mbo. Zij vragen welk specifiek karakter en welk
wezenlijk onderscheid ten aanzien van dit punt bedoeld is. Naar de
mening van deze leden ligt het namelijk juist voor de hand om instel8

vmbo: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

9

lingen in het mbo, evenals scholen in het voorbereidend beroepsonderwijs, de ruimte te geven om in het vrije deel zelf vakken en programmaonderdelen vast te stellen.
De leden vragen waarom de regering het organiseren van extra vakken en
programmaonderdelen die nauw verband houden met het profiel of de
identiteit van de instelling enkel mogelijk acht buiten de kwalificaties en
keuzedelen en dus ook buiten de wettelijke onderwijstijd waarvoor de
instelling bekostiging ontvangt. Zij vragen of voldoende rekening wordt
gehouden met het recht van instellingen om deze vakken binnen het
reguliere programma vorm te geven, zoals tot nog toe het geval is.
Waarom verlaat de regering dit uitgangspunt, zo vragen zij. Ook vragen zij
waarom de regering niet gekozen heeft voor de mogelijkheid van
specifieke, gemotiveerde alternatieven voor keuzedelen, ten einde tot
maximaal maatwerk te komen.
5. Afronding beroepsopleiding
5.1. Examinering en diplomering
De leden van de VVD-fractie zijn nog niet overtuigd door de argumentatie
van de regering dat voor het behalen van het diploma het keuzedeel niet
met een voldoende hoeft te worden afgesloten. De vrijblijvendheid van de
«vrije ruimte» was nu juist de reden om de keuzedelen in te voeren. Dit
valt, volgens de leden, echter niet te rijmen met het voorstel om de
keuzedelen niet mee te laten tellen bij de beslissing of een student zijn
mbo-diploma haalt. Graag ontvangen zij een reactie van de regering.
Ook lijken de keuzedelen te worden gezien als een centrale oplossing om
de aansluiting van opleidingen op de regionale arbeidsmarkt te versterken. Als dit inderdaad het geval is, waarom wordt dit dan niet zwaarder
meegewogen bij de beslissing of een student zijn diploma haalt? Als de
keuzedelen zo belangrijk zijn, waarom tellen ze dan niet mee? De leden
vinden dat de keuzedelen wel mee moeten tellen voor het behalen van het
diploma en vragen de regering te schetsen welke aanpassingen aan het
wetsvoorstel gedaan moeten worden om dat te bereiken.
6. Administratieve lasten
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd of er ook is onderzocht of de
invoering van keuzedelen in het beroepsonderwijs eventueel leidt tot
extra werkdruk voor de Inspectie van het Onderwijs. Zo niet, is de
regering alsnog bereid te inventariseren dan wel een schatting te geven
van de extra werkdruk voor de Inspectie van het Onderwijs als gevolg van
de invoering van keuzedelen, zo vragen deze leden.
7. Draagvlak en gevoerd overleg met de mbo-sector
De leden van de PvdA-fractie merken op dat inzake het draagvlak melding
wordt gemaakt van overleg met het Ministerie van Economische Zaken,
DUO, Inspectie van het Onderwijs, MBO-Raad, NRTO9, SBB en saMBOICT10. De leden vragen om een toelichting waarom in dit rijtje de
organisatie van mbo’ers JOB11 ontbreekt. Wat kan de regering melden
over het draagvlak onder de deelnemers, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie constateren dat met een groot aantal partijen
is gesproken over het voorliggende wetsvoorstel, de herziening van de
kwalificatiestructuur en de introductie van de keuzedelen. De genoemde
9

NRTO: Nederlandse Raad voor Training en Opleiding
saMBO-ICT: een zelfstandige organisatie van en voor alle MBO-instellingen
11
JOB: Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

10

leden zijn benieuwd of er ook is gevraagd naar de mening van docenten
en studenten, bijvoorbeeld via de medezeggenschapsraden (ondernemingsraden en deelnemersraden).
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdelen I en J
De leden van de SGP-fractie vragen waarom bij de definitie van een
kwalificatie in de definitielijst naar een nader artikel wordt verwezen,
terwijl ervoor gekozen wordt de definitie van de keuzedelen volledig in de
definitielijst te formuleren. Deze leden vragen waarom het vanuit de
systematiek van de wet en de leesbaarheid niet voor de hand ligt een
eenduidige lijn te kiezen.
De leden vragen waarom in de voorgestelde wijzigingen van de artikelen
7.1.2 en 7.1.3 is vermeld dat een keuzedeel onderdeel is of deel uitmaakt
van een beroepsopleiding, terwijl dit element reeds onderdeel vormt van
de definitie van een keuzedeel. Zij vragen of kennelijk toch onderscheid
bestaat tussen keuzedelen die wel of geen onderdeel van de beroepsopleiding vormen.
De leden constateren dat de wettelijke duiding van het keuzedeel de
indruk kan wekken dat het keuzedeel toch onderdeel is van de kwalificatie.
Immers, het keuzedeel is onder meer gericht op verdieping van de
kwalificatie en het opschrift wordt niet uitgebreid met een zelfstandige
positie van het keuzedeel. Zij vragen een toelichting op de gemaakte
keuzes.
Artikel I, onderdeel M
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering ten aanzien van
de keuzedelen voorstelt nadere regels mogelijk te maken met betrekking
tot de omvang, terwijl ten aanzien van de kwalificatiedossiers reeds
nadere regels kunnen worden gesteld aan de inhoud. Deze leden vragen
waarom ongelijksoortige grondslagen ten aanzien van keuzedelen en
kwalificatiedossiers nodig zijn. Eveneens vragen zij waarom het aanbod
en de omvang van de keuzedelen in lagere regels dan een algemene
maatregel van bestuur kunnen worden vervat, terwijl de nadere regels
voor de inhoud van kwalificatiedossier bij algemene maatregel van
bestuur gesteld moeten worden.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 160, nr. 5

11