Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

278
Vragen van het lid Werner (CDA) aan de Minister voor Langdurige Zorg en
Sport over het bericht «Financiële situatie voor ouderenzorg onhoudbaar»
(ingezonden 7 september 2023).
Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen
23 oktober 2023).
Vraag 1
Kent u het bericht «Financiële situatie voor ouderenzorg onhoudbaar»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Deelt u de conclusie van BDO Accountants & Adviseurs dat ruim 200
zorgorganisaties in 2022 verlies leden? Waarom deelt u die conclusie wel of
waarom niet?
Klopt het dat dit een toename is van 40% in vergelijking met het jaar 2021?
Antwoord 2 en 3
BDO heeft jaarrekening van 789 ouderenzorginstellingen geanalyseerd.
Daarvan hadden er in 2022 238 verlies geleden. Het aantal verliesgevende
ouderenzorginstellingen uit de analyse van BDO is gestegen van 171 in 2021
tot 238 in 2022. Dat is een stijging van bijna 40%. Ik zie geen aanleiding om
de analyse van BDO in twijfel te trekken.
Vraag 4
Wat vindt u van de waarschuwing die BDO geeft dat de kwaliteit van de
ouderenzorg zal verslechteren als er niets verandert? Deelt u dit standpunt?
Antwoord 4
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft mij eerder
gevraagd om een reactie op de petitie getiteld «Geef de ouderenzorg zuurstof
– draai de kortingen terug», die door de noordelijke zorgorganisaties is

1

ah-tk-20232024-278
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NOS, 3 september 2023, «Financiële situatie voor ouderenzorg onhoudbaar», https://nos.nl/l/
2489197.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

aangeboden. Deze reactie heb ik u op 13 september 2023 toegestuurd2. Hierin
ben ik ingegaan op de verantwoordelijkheid die zorgaanbieders, zorgkantoren
en ik samen voelen om – ook nu sprake is van een cumulatie van voorziene
en onvoorziene financiële effecten – de toegankelijkheid en kwaliteit van de
ouderenzorg te blijven organiseren.
Vraag 5
Kunt u aangeven hoeveel procent meer zelfstandigen zonder personeel
(zzp’ers) er worden ingehuurd in 2023 ten opzichte van 2022?
Antwoord 5
Uit de analyse van BDO van de jaarrekeningen van de ouderenzorginstellingen blijkt dat de kosten van PNIL in 2022 zijn toegenomen met € 374,5 miljoen ten opzichte van 2021. In 2022 bedragen de totale uitgaven aan PNIL
10% van de omzet van de ouderenzorginstellingen.
De CBS-cijfers voor 2023 zijn nog niet bekend. Wel kan uit CBS-cijfers worden
gesteld dat het aantal zzp’ers in de zorg en welzijn breed (incl. kinderopvang)
in Q3 2022 is gestegen met 34.000 ten opzichte van een jaar daarvoor. Het
aantal zzp’ers in de zorg stijgt daardoor van 113.000 naar 147.000. Dit is een
stijging van 30%. Dit is een hele forse stijging, de beweging die we al langer
zien wordt nu door de cijfers bevestigd.
In 2021 zijn er in de sector zorg en welzijn smal ((exclusief kinderopvang;
bron: azwstatline3) 105.000 zzp’ers op een totaal van 1.450.000 werkzame
personen.
Dat is een percentage van 7,2%. Naast zzp’ers zijn ook nog andere flexibele
werkenden, zoals uitzendkrachten actief. In totaliteit was in 2021 13,3% van de
werkenden in te delen als «flexwerker».
Vraag 6
Deelt u het standpunt van zowel de Noord-Nederlandse ouderenzorgorganisaties als van BDO dat de problemen te wijten zijn aan de stapeling van
maatregelen?
Antwoord 6
In mijn brief 13 september 20234 ben ik ingegaan op de signalen die ik in de
afgelopen periode heb ontvangen en ben ik ingegaan op de cumulatie van
voorziene en onvoorziene financiële effecten in 2024. Uit deze brief blijkt dat
in 2024 de maatregelen «doorontwikkeling van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg» en «meerjarige contracten met financiële afspraken en meerjarige
contracteerruimte» uit het Coalitieakkoord voor 1,2% bijdragen aan de
voorziene daling van de omzet. Overigens is uw Kamer bij Prinsjesdag
geïnformeerd dat deze maatregelen in 2024 niet worden geeffectueerd.
Vraag 7
Wat vindt u van de opmerking van de Noord-Nederlands ouderenzorgorganisaties dat «de veranderingen» te snel gaan?
Antwoord 7
Ik vind de veranderingen noodzakelijk en urgent. De toegankelijkheid van
ouderenzorg staat onder druk, onder andere als gevolg van demografische
ontwikkelingen en krapte op de arbeidsmarkt. Dat is voor mij een belangrijke
aanleiding om samen met partijen uit het veld het WOZO programma met
kracht uit te blijven voeren. Zorgaanbieders werken ook aan deze verandering
en voelen die urgentie evenzeer. De zorg van de Noord-Nederlandse
ouderenzorgorganisaties is dat de cumulatie van voorziene en onvoorziene
financiële effecten hen daarvoor de «zuurstof» ontneemt. Inmiddels is met
een verhoging van het richttarief door de zorgkantoren en het niet effectueren
in 2024 van de maatregelen «doorontwikkeling van het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg» en «meerjarige contracten met financiële afspraken en
meerjarige contracteerruimte» een deel van deze zorg voor 2024 weggenomen. De urgentie voor de veranderingen blijft echter onverminderd groot.

2

Kamerstuk 29 389, nr. 122.
StatLine – Werkzame beroepsbevolking; positie in de werkkring, 2010–2021 (cbs.nl).
4
Kamerstuk 29 389, nr. 122.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 8
Zijn er regionale verschillen te zien tussen zorgorganisaties die in 2022 verlies
leden? Komen zorgorganisaties die verlies lijden meer in de Randstad voor of
in de regio?
Antwoord 8
De afgelopen periode heb ik gesprekken gevoerd met delegaties van
(samenwerkende) zorgaanbieders in verschillende regio’s. In al deze regio’s is
sprake van vergelijkbare zorgen over de cumulatie van voorziene en
onvoorziene financiële effecten, maar regio’s verschillen ook. Zo zijn er in de
ene regio meer vacatures dan in de andere en is er ook verschil in de inzet
van personeel niet in loondienst (PNIL). In het rapport van BDO is geen
regionaal beeld opgenomen.
Vraag 9
Leidt deze situatie ertoe dat ouderen (ruim 20.000) die op de wachtlijst staan,
langer op de wachtlijst staan? Zijn hier regionale verschillen in waar te
nemen?
Antwoord 9
De NZa informeert mij regelmatig over de toereikendheid van het Wlz-kader.
Op basis van de meest recente uitvoeringsinformatie van de NZa heb ik in de
definitieve kaderbrief Wlz5 het Wlz-kader voor 2023 en later verhoogd met
een bedrag van € 245 miljoen structureel in verband met volumeontwikkelingen.
Zorgkantoren hebben de wettelijke taak om in hun regio voor iedere
cliëntengroep voldoende zorg in te kopen.
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) rapporteert elk kwartaal over de ontwikkeling van de wachtlijst in de zorgkantoorregio’s. Het laatste rapport gaat over
het eerste kwartaal van 20236. Er zijn inderdaad regionale verschillen, die
kunnen fluctueren op basis van veranderingen in de verhouding tussen
instroom en uitstroom van ouderen. Regionaal kan daardoor het ene kwartaal
de wachtlijst stijgen in een regio en het kwartaal daarna weer dalen. Het is,
mede vanwege deze fluctuaties niet mogelijk een causaal verband te leggen
tussen de omvang van de wachtlijsten en de financiële situatie van de
zorgaanbieders in de ouderenzorg.
Er gelden landelijke normen voor wachttijden die we maatschappelijk
aanvaardbaar vinden: de Treeknormen. Voor de V&V wordt normaliter een
periode van 6–13 weken redelijk geacht voor het organiseren van een
geschikte plaats in een verpleeghuis. Deze norm stamt uit de tijd dat het
zoeken en vinden van een plaats in een verpleeghuis goed planbaar was.
Steeds meer mensen doen vanuit een crisissituatie een beroep op Wlz-zorg,
waardoor er met spoed een plaats gevonden moet worden in een verpleeghuis. Deze mensen krijgen de status: urgent plaatsen. Daarom hanteren de
zorgkantoren voor deze urgente gevallen een «streefnorm» die korter is dan
de treeknorm. Ambitie van de zorgkantoren is om actief te bemiddelen en het
overgrote deel van de mensen binnen een aantal dagen of tenminste binnen
een paar weken te plaatsen in een verpleeghuis. Mocht dit niet direct lukken,
dan wordt adequate overbruggingszorg geregeld in de thuissituatie om deze
periode te overbruggen. Landelijk beeld is dat van de urgent te plaatsen
personen 91% binnen de treeknorm wordt geplaatst.
Daarnaast is er een categorie wachtenden met de status: actief plaatsen.
Hiervoor hanteren de zorgkantoren de Treeknorm, maar in sommige gevallen
kan de termijn langer zijn. Dat gebeurt dan in goed overleg met de betreffende cliënt, wanneer er een beter alternatief zich aandient en het loont om
wat langer te wachten; dit is doorgaans maatwerk. Van de actief te plaatsen
personen wordt 68% binnen de Treeknorm geplaatst. Per regio kunnen deze
percentages net wat anders liggen. Uit de rapportage van ZN blijkt dat er
relatief veel urgent- en actief te plaatsen cliënten op de wachtlijst staan in de
zorgkantoorregio Zuidoost-Brabant. In de regio Midden Holland zijn relatief
veel mensen met de status actief plaatsen.

5
6

Kamerstuk 34 104, nr. 395.
https://www.zn.nl/app/uploads/2023/07/Q1-2023-Rapport-Wachtlijsten-Verpleeghuiszorg.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

In de regio’s Zuid-Holland Noord en Westland Schieland Delfland zijn er
relatief meer personen die wachten op een plek van voorkeur.
Ter informatie hieronder een toelichting op de wachtstatus in combinatie met
de wachtclassificatie. Het geeft een beeld van de factoren waar zorgkantoren
rekening houden om zo veel als mogelijk een voor elke cliënt passende
oplossing te vinden. Een uitgebreide beschrijving is opgenomen in het
«Voorschrift zorgtoewijzing 2023» van Zorgverzekeraars Nederland.
Wachtstatus: urgent plaatsen

Wachtstatus: actief plaatsen

Er is een directe noodzaak voor (intramuraal)
doorplaatsen, opname vanuit de thuissituatie of
uitbreiding van thuiszorg bij palliatief terminale
zorg (PTZ).
In de situatie dat doorstroom of opname zeer
dringend nodig is, omdat de thuissituatie
onverantwoord is/ blijft, heeft de beschikbaarheid van een plek voorrang op de wens/
voorkeur van een cliënt en/of zijn directe
omgeving.

Er is een noodzaak tot opname, VPT of
Deeltijdverblijf, maar dit kan nog tijdelijk
worden uitgesteld. Opdat meer rekening kan
worden gehouden met de voorkeur(en) van
de cliënt en/of naasten. Bijvoorbeeld door
inzet van extra overbruggingszorg. Of door
tijdelijk inzet van extra zorg thuis kan opname
worden voorkomen en blijft langer thuis
wonen mogelijk.
Door de urgentie van een cliëntsituatie, de
ontwikkeling(en) in een cliëntsituatie of het
verlopen van de streefnorm, kan er minder
rekening worden gehouden met de voorkeur
van de cliënt en/of zijn naasten.

Classificaties

Classificaties

– Geen crisisbed beschikbaar
– Palliatief terminale zorg
– Wet Zorg en Dwang
– Doorstroom crisisbed
– Rechtelijke machtiging
– Doorstroom revalidatie
– Doorstroom 1e lijns verblijf
– Doorstroom ziekenhuis
– Doorstroom klinische GGZ

– Dreigende crisis thuis
– Geen passende zorgaanbieder
– Tijdelijk andere zorgaanbieder bespreekbaar
– Voorkeur voor zorgaanbieder, cliëntwens is
leidend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4