Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

882
Vragen van het lid Van Weyenberg (D66) aan de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het bericht dat pensioenfondsen weigeren premies
te verlagen (ingezonden 21 november 2012).
Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid),
mede namens de van staatssecretaris Financiën (ontvangen 14 december
2012)
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Pensioenfondsen weigeren premies te
verlagen»?1
Antwoord 1
In het krantenbericht wordt gesteld dat pensioenfondsen de premies niet
willen verlagen en de vrijvallende premieruimte willen gebruiken om hun
financiële positie te verbeteren en kortingen voor de huidige gepensioneerden te voorkomen.
De Pensioenwet verplicht pensioenfondsen een feitelijke premie vast te
stellen die tenminste kostendekkend is. Op het moment dat de fiscaal
maximaal toegestane opbouwpercentages wettelijk worden verlaagd, daalt de
kostendekkende premie van de (verlaagde) opbouw. De vaststelling van de
feitelijke premie is echter niet alleen afhankelijk van de maximum opbouwpercentages. Sociale partners kunnen (binnen de grenzen van het Witteveenkader) de vrijval van premieruimte aanwenden voor een verbetering van de
regeling op andere onderdelen. Ook de pensioenwetregelgeving kan invloed
hebben op de premiestelling. Zo dient een pensioenfonds bij een dekkingstekort in beginsel een premie vast te stellen die bijdraagt aan herstel. Voor
zover een fonds een deel van de vrijval wil gebruiken voor het verbeteren van
de financiële positie van het fonds, is een pensioenfondsbestuur verplicht
zich daarbij te richten naar de belangen van alle bij het pensioenfonds
betrokken deelnemers, gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden,
pensioengerechtigden en de werkgever(s). Op grond van deze wettelijke eis
tot evenwichtige belangenbehartiging moet het pensioenfondsbestuur ervoor
zorgen dat genoemde groepen zich door het bestuur op evenwichtige wijze
vertegenwoordigd kunnen voelen. De evenwichtige belangenbehartiging is
essentieel voor het draagvlak en vertrouwen in ons pensioenstelsel en het

1

ah-tk-20122013-882
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

NRC, 20 november 2012, «Pensioenfondsen weigeren premies te verlagen»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

behoud van de collectiviteit en solidariteit waarop pensioenfondsen zijn
gebaseerd.
Vraag 2
Deelt u de mening dat wanneer werkenden minder pensioen mogen
opbouwen, dit tot uiting moet komen in lagere premies?
Antwoord 2
Als de opbouw lager wordt, is het logisch dat de premie (uiteindelijk) ook
daalt. Deze gedachtegang ligt ook ten grondslag aan de geraamde budgettaire opbrengst. Zie verder het antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Vindt u het ook onwenselijk als een lagere pensioenopbouw niet leidt tot
lagere premies maar wordt gebruikt om de rekening van de tekorten van
pensioenfondsen eenzijdig bij werkenden te leggen?
Antwoord 3
Het kabinet verwacht dat de rekening van tekorten niet eenzijdig bij werkenden wordt gelegd. Dat zou immers strijdigheid impliceren met het uitgangspunt van evenwichtige belangenbehartiging. Het is primair de verantwoordelijkheid van pensioenfondsbesturen om in concrete situaties een oordeel te
vellen over de evenwichtige belangenbehartiging. DNB houdt daar toezicht
op. Zie ook het antwoord op vraag 1.
Vraag 4
Wat is het effect van de voorgestelde inperking naar 1,75% per jaar op de
uiteindelijke pensioenopbouw van jongeren? Kunt u ingaan op de bewering
van MHP dat dit leidt tot een kwart minder pensioen?2
Antwoord 4
De voorgenomen verlaging van de maximum opbouwpercentages per 2015
heeft tot gevolg dat ten opzichte van het in 2014 geldende fiscale kader – per
dienstjaar circa 18½% minder pensioen via de omkeerregel kan worden
opgebouwd.3 Deze verlaging zal voor alle werknemers op gelijke wijze gelden
en impliceert dat iemand die vanaf 2015 begint met pensioensparen door
langer te werken eenzelfde pensioenvermogen in de tweede pijler kan
bereiken als iemand die al enige jaren pensioen spaart. Deze toename in
opbouwjaren past ook bij de toegenomen levensverwachting en de noodzaak
om langer door te werken.
In dit verband kan worden gewezen op de ontwikkeling in het wettelijk
systeem rond pensioensparen via aanpassingen in de Pensioenwet en de Wet
op de loonbelasting 1964 in de afgelopen jaren. Eerder gold het uitgangspunt
dat met 35 opbouwjaren een pensioen van 70% eindloon bereikt kon worden.
De wettelijke opbouwperiode is vervolgens vergroot. Allereerst door de
toetredingsleeftijd voor deelname aan een pensioenregeling in de Pensioenwet te verlagen van 25 naar 21 jaar. Ook is de fiscale pensioenrichtleeftijd
sinds 1999 stapsgewijs verhoogd van 60 naar 67 jaar (in 2014) en deze leeftijd
zal verder oplopen met de ontwikkeling van de levensverwachting. Hoewel de
wettelijke opbouwperiode de afgelopen jaren aldus is verlengd, heeft dit
nooit geleid tot een verhoging van het aantal benodigde opbouwjaren voor
een adequaat pensioen. Met de voorgenomen verlaging van de maximum
opbouwpercentages gebeurt dit wel.
Het feit dat in de tweede pijler jaarlijks minder pensioen zal worden opgebouwd, betekent overigens niet dat de vermogenspositie voor toekomstige
generaties automatisch navenant minder wordt. Bij minder pensioenopbouw
in de tweede pijler ontstaat immers financiële ruimte voor bijvoorbeeld
aflossing van eigenwoningschuld. Ook vermogensopbouw met netto-inkomen
behoort tot de mogelijkheden.

2
3

www.nu.nl, 5 november 2012, «Pensioenen kwart lager door regeerakkoord»
In 2014 wordt het maximum opbouwpercentage voor middelloonregelingen verlaagd van
2,25% naar 2,15% vanwege de Wet verhoging AOW- en pensioenrechtleeftijd (hierna: Wet
VAP). Derhalve bedraagt de voorgenomen inperking per 2015 ((0,4/2,15)*100%=) 18,5%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

De MHP gaat uit van een werknemer die 40 jaar blijft werken en betrekt in
zijn berekeningen ook het effect van de inperking van het fiscale kader van
het vorige kabinet (in het lente-akkoord is het opbouwpercentage verlaagd
van 2,25% naar 2,15%). De verlaging van het opbouwpercentage van 2,25%
naar 1,75% voor middelloonregelingen resulteert bij een gelijkblijvende
arbeidsduur in een daling van de vervangingsratio (inclusief de AOW) van
90% middelloon naar 70% middelloon. Dat impliceert een daling van circa
22% vanaf een niveau dat vanuit een internationaal perspectief als hoog kan
worden aangemerkt.
Vraag 5
Wat is uw reactie op de opmerkingen van het Centraal Planbureau (CPB) over
de inperking van het Witteveenkader bij de doorrekening van het Regeerakkoord? Kunt u daarbij specifiek ingaan op de veronderstelling van het CPB
dat de inperking leidt tot lagere premies? Wat zijn de budgettaire consequenties als blijkt dat deze veronderstelling niet klopt? Wat zijn in dat geval de
generationele effecten binnen pensioenfondsen? Kunt u ook specifiek ingaan
op de constatering van het CPB dat het fiscale kader niet waterdicht is?
Antwoord 5
De voorgenomen verlaging van de maximale jaarlijkse opbouw van 2,15 naar
1,75% bij middelloonregelingen komt overeen met een versobering van de
pensioenopbouw met circa 18½%. In de raming is verondersteld dat de
versobering van het fiscale kader grotendeels doorwerkt in lagere premies en
slechts in beperkte mate tot verbetering van de regeling. Daarnaast is
verondersteld dat de maatregel met enige vertraging doorwerkt in de
overheidsinkomsten, doordat de pensioenpremies mogelijk niet direct
volledig worden aangepast aan de versobering van de opbouw (bijvoorbeeld
om de dekkingsgraad te verbeteren) en doordat de daling van de werkgeverspremies mogelijk niet direct gecompenseerd wordt door hogere bruto lonen
(en een navenant hogere opbrengst van de loonheffing).
Afhankelijk van de vormgeving van de pensioenovereenkomst en de
premieafspraken die door sociale partners respectievelijk pensioenfondsbesturen worden gemaakt, kunnen de premies meer of minder (en sneller of
langzamer) dalen dan het CPB heeft verondersteld. In geval de premies meer
(en/of sneller) dalen, ontstaat een budgettaire meevaller voor de overheid, in
geval de premies minder (en/of langzamer) dalen ontstaat een budgettaire
tegenvaller.
De generatie-effecten van een minder sterke premiedaling zijn niet op
voorhand te bepalen, deze zijn afhankelijk van de wijze waarop de vrijvallende premie door sociale partners en fondsbesturen wordt ingezet.
Bijvoorbeeld een verbetering van het nabestaandenpensioen heeft andere
generatie-effecten dan een verbetering van de indexatiekwaliteit.
Het fiscale kader is waterdicht in die zin dat er nooit meer pensioen per
dienstjaar kan worden uitgekeerd dan de fiscale maximum opbouwpercentages toestaan. De constatering van het CPB dat het fiscale kader niet waterdicht is, moet zo worden opgevat dat een verlaging van de maximum
opbouwpercentages niet direct en zonder meer tot een evenredige daling van
de premies hoeft te leiden. Zie ook het antwoord op vraag 1.
Vraag 6
Ziet u mogelijkheden om bij het beoogde wetsvoorstel waarin het opbouwpercentage wordt verlaagd naar 1,75% (de aanpassing van het Witteveenkader) tegelijkertijd juridisch te verankeren dat de lagere pensioenopbouw ook
daadwerkelijk leidt tot lagere premies?
Antwoord 6
Pensioenfondsbesturen moeten – vanwege de wettelijke eis van evenwichtige
belangenbehartiging – zorgvuldig omgaan met de te hanteren premiestelling.
Het kabinet is voornemens de door pensioenfondsen gehanteerde premies
nauwlettend te monitoren.
Vraag 7
Bent u bereid om over dit punt in gesprek te gaan met de pensioensector en
de Kamer te informeren over de uitkomsten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het algemeen overleg over pensioenonderwerpen op 6 december a.s.?
Antwoord 8
Gezien het uitstel van het algemeen overleg is het streven erop gericht om de
vragen binnen de gebruikelijke drie weken termijn te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4