Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 902

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2021
In de beantwoording van de vragen uit het Schriftelijk Overleg Verkeersveiligheid van 18 december 20201 heb ik u een brief toegezegd over het
resultaat van de interdepartementale werkgroep Medicijngebruikers in het
verkeer. In deze brief ga ik hierop in mede namens de Ministers voor
Medische Zorg en Sport (MZS) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW).
De werkgroep Medicijngebruikers in het verkeer heeft onderzocht of er
een verkeersveilige en medisch verantwoorde oplossing is voor medicijngebruikers in het verkeer. De Ministers van MZS en IenW en ikzelf zijn tot
de conclusie gekomen dat gezien de geringe omvang van de problematiek
in de praktijk en complexiteit van dit onderwerp het aanhouden van de
huidige werkwijze van politie en OM op dit moment de beste optie is. Uit
de verkenning van de werkgroep is gebleken dat de verkende oplossingen
de verkeersveiligheid niet waarborgen en medicijngebruikers die
deelnemen aan het verkeer niet geheel buiten het strafproces kunnen
houden.
Aanleiding instellen werkgroep
Sinds 1 juli 2017 zijn gebruikers van medicinale cannabis, morfine en
dexamfetamine die deelnemen aan het verkeer strafbaar als de concentratie in het bloed boven de grenswaarden komt, die zijn opgenomen in
het Besluit alcohol, drugs en geneesmiddelen in het verkeer (hierna: het
Besluit).
De Kamer heeft bij de parlementaire behandeling van de Wet drugs in het
verkeer2 aangegeven geen onderscheid te willen maken tussen
medicinaal en recreatief gebruik van die stoffen, omdat de verkeersvei-

1
2

kst-29398-902
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 29 398, nr. 889
Wet van 26 september 2014 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met het
verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed van drugs, Stb. 2014, nr. 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 398, nr. 902

1

ligheid leidend moet zijn. Naar aanleiding van schriftelijke vragen3 van de
Kamer over de strafbaarheid van bestuurders die geneesmiddelen op
medisch voorschrift gebruiken heb ik mede namens de Ministers van MZS
en IenW toegezegd met een verkeersveilige en medisch verantwoorde
oplossing te komen.4 Daarvoor is een interdepartementale werkgroep
opgericht om de oplossingen hiervoor te verkennen. Bij deze verkenning
zijn naast de departementen JenV, MZS en IenW, de politie, het OM, de
Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
(KNMP), het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en andere organisaties
betrokken geweest.
Resultaat van de verkenning en huidige werkwijze
Het resultaat van de verkenning is dat de huidige werkwijze van de politie
en het OM enerzijds de verkeersveiligheid borgt en anderzijds voorkomt
dat medicijngebruikers ten onrechte een sanctie krijgen opgelegd. Wij
achten deze werkwijze daarom op dit moment de meest veilige en
verantwoorde oplossing. De andere verkende oplossingen kunnen de
verkeersveiligheid niet waarborgen, zijn juridisch complex of niet
uitvoerbaar. Daarnaast leidt geen van de verkende oplossingen ertoe dat
de medicijngebruiker geheel buiten het strafproces wordt gehouden. De
medicijngebruiker zal in alle verkende oplossingen bij controle van de
politie een speekseltest en een bloedonderzoek moeten ondergaan.
De huidige werkwijze ziet er als volgt uit. De politie neemt alleen bij een
bestuurder die verkeersonveilig gedrag of uiterlijke kenmerken vertoont
die wijzen op drugsgebruik een speeksel- of psychomotorische test af. Als
bij een bestuurder die op medisch voorschrift geneesmiddelen gebruikt
een test wordt afgenomen waarvan het resultaat positief is, zal er bloed
worden afgenomen. Dan kan de bestuurder bij de politie aangeven dat hij
of zij geneesmiddelen op voorschrift gebruikt. De politieagent zal dit in het
proces-verbaal noteren. Het OM zal de bestuurders die aangeven een
dergelijk geneesmiddel te hebben gebruikt, de gelegenheid bieden om
een recept5 in te sturen. Vervolgens wordt aan het NFI gevraagd of de
aangetroffen concentratie van de stof in het bloed past binnen de
therapeutische range van de voorgeschreven dosering en wat de effecten
daarvan zijn op de rijvaardigheid. Met inachtneming van deze en alle
overige feiten en omstandigheden wordt beoordeeld of de medicijngebruiker zal worden vervolgd.
De huidige werkwijze zorgt ervoor dat relatief weinig gebruikers van
geneesmiddelen in het strafproces terechtkomen. In de periode 1 juli 2017
tot 1 augustus 20186 en in 2019 zijn in totaal 6.750 drugs in het verkeerzaken bij het OM aangeleverd. Er is in 23 zaken medicinaal verweer
gevoerd. Van deze 23 zaken heeft in 20 zaken een veroordeling plaatsgevonden en is aan de verdachte een straf opgelegd. In al deze gevallen
waren er andere omstandigheden dan enkel het gebruik van één
geneesmiddel, zoals combinatie-gebruik, het veroorzaken van een
ongeval, opvallend afwijkend rijgedrag of gevaarlijk rijgedrag en het zich
niet houden aan de voorgeschreven dosering. Bij 3 zaken heeft de
verdachte een recept overhandigd en heeft de rechter geoordeeld dat de
verdachte niet strafbaar was wat heeft geleid tot ontslag van alle
rechtsvervolging.
3

Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 303.
Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 303
5
Een recept met ten minste een waarmerk en een handtekening van de arts die het geneesmiddel heeft voorgeschreven.
6
Het aantal zaken in de periode van 1 augustus 2018 tot 1 januari 2019 kan het OM niet
aanleveren, vanwege een fout in het systeem.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 398, nr. 902

2

De bovengenoemde ervaring en geringe omvang van de problematiek is
een belangrijke factor om op dit moment geen wijzigingen door te voeren.
Vanzelfsprekend zal bij significante wijzigingen in dit praktijkbeeld
opnieuw gekeken worden of de huidige oplossing hiervoor nog steeds de
meest passende is.
Onderzochte oplossingsrichtingen
Ik ben van mening dat hard moet worden opgetreden tegen bestuurders
die onder invloed van drugs deelnemen aan het verkeer zonder dat de
bestuurders die op een verantwoorde manier geneesmiddelen7 gebruiken
en geen gevaar voor de verkeersveiligheid vormen, hiervan de dupe
worden.
Daarom is bij de verkenning naar de oplossingen rekening gehouden met
de volgende voorwaarden: de verkeersveiligheid is gewaarborgd,
combinatiegebruik met andere stoffen en/of alcohol is strafbaar, de
bestuurder is strafbaar bij een hogere inname dan de voorgeschreven
dosis, bij onvoldoende gewenning of bij het ervaren van bijwerkingen die
de rijvaardigheid negatief beïnvloeden.
De werkgroep heeft vier alternatieven onderzocht8:
I.
De medicijngebruiker hoeft geen speeksel- of bloedtest te
ondergaan als zij bij staandehouding een document9 als bewijs
voor geneesmiddelengebruik kan overhandigen aan de agent.
II.
Het vastleggen van de huidige werkwijze van de politie en het OM
in wet- en regelgeving.
III.
Het vaststellen van nieuwe (hogere) grenswaarden voor medicijngebruikers in het Besluit.
IV.
Het opstellen van een strafuitsluitingsgrond in de Wegenverkeerswet 1994 voor medicijngebruikers.
Ik zal hieronder kort toelichten waarom er niet is gekozen voor deze
oplossingen.
Ad I: Het overhandigen van een document als bewijs voor geneesmiddelengebruik is niet voldoende voor de politie om te kunnen bepalen of er
sprake is van combigebruik of een hogere hoeveelheid ingenomen
geneesmiddel dan de voorgeschreven dosering. Alleen uit de bloedtest
blijkt of een bestuurder onder invloed is van een of meer stoffen of een
hogere hoeveelheid tot zich heeft genomen dan de voorgeschreven
dosering. Daarom moet er altijd een bloedtest plaatsvinden. Daarnaast
zijn er ook andere nadelen van het overhandigen van een document. Zo
wordt ingeschat dat het vervalsen van een dergelijk document gemakkelijk zal zijn en dat veiligheidswaarborgen hoge kosten en administratieve lasten meebrengen.
Ad II: Door het vaststellen van de huidige werkwijze van politie en het OM
in wet-of regelgeving kunnen de bestuurders bepleiten dat er geen grond
was om een speeksel-, psychomotorische- of bloedtest af te nemen.
Omdat zij geen verkeersonveilig gedrag of geen kenmerken van het onder
invloed zijn van drugs vertoonden. Dit wordt niet wenselijk geacht, omdat
dit de handhavingsvrijheid van de politie en de vervolgingsmogelijkheden
van het OM dusdanig kunnen beperken, dat sommige bestuurders die
onder invloed waren van een stof vrijuit kunnen gaan.

7

Als hun geneesmiddel een van de tien stoffen bevat, bedoeld in artikel 8, vijfde lid Wegenverkeerswet 1994.
8
In de bijlage worden de resultaten uitgebreid beargumenteerd; Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
9
Een medisch voorschrift, een verklaring van de arts of actuele medicatieoverzicht al dan niet in
combinatie met een bewijs van rijgeschiktheid van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 398, nr. 902

3

Ad III: Het vaststellen van nieuwe (hogere) grenswaarden voor medicijngebruikers in het Besluit drugs, alcohol en geneesmiddelen in het verkeer
is niet uitvoerbaar, omdat er geen standaarddosering te bepalen is waarbij
alle medicijngebruikers veilig kunnen rijden. De mate van gewenning
verschilt per geneesmiddelengebruiker en daarmee verschilt ook het
effect van de stof op het rijgedrag en de rijgeschiktheid. In het algemeen
geldt dat bij een hogere dosering een groter ongewenst effect op de
rijgeschiktheid wordt verwacht. Hierdoor kan de verkeersveiligheid niet
worden gewaarborgd bij het vaststellen van hogere grenswaarden in de
wet.
Ad IV: Het opstellen van een strafuitsluitingsgrond is juridisch zeer
complex. Omdat bij een strafuitsluitingsgrond dient te worden uitgegaan
van de gewende gebruiker die zich houdt aan de voorgeschreven
dosering. Beide componenten kunnen niet getoetst worden door de
rechter, omdat de periode van gewenning persoonsafhankelijk is en het
niet mogelijk is om de precieze dosering te herleiden uit de bloedwaarden. Bovendien maakt het opportuniteitsbeginsel het de officier van
justitie nu al mogelijk op grond van medisch verweer te besluiten niet te
vervolgen10.
Communicatie richting burgers en belangenverenigingen
Het is van belang dat de geneesmiddelengebruikers goed begrijpen hoe
het beleid in elkaar zit. Daarom zal ik tezamen met de Ministers van MZS
en IenW hierover in gesprek treden met de belangenverenigingen, KNMP,
Instituut Verantwoord Medicijngebruik en andere stakeholders.
Deze partijen zullen een brief ontvangen, waarin wordt uitgelegd waarom
de huidige werkwijze op dit moment wordt aangehouden en waarin
partijen wordt gevraagd mee te werken aan een eenduidige communicatie
over dit beleid, zodat dit duidelijk is voor de geneesmiddelengebruikers.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

10

art. 167 en 242 Wetboek van Strafvordering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 398, nr. 902

4