Rijksbrede beschouwing departementale
informatieplannen 2023

Brief

Verzamelbrief Digitalisering december 2023

Bijlagenummer

7

Ons kenmerk

2023-0000776167

Rode draden informatieplannen
Onderstaand treft u een overzicht van de kernpunten die de verschillende
departementen noemen in hun meerjarige informatieplannen. De
informatieplannen zelf zijn al door de departementen met uw Kamer gedeeld. Ik
heb op pagina 4 een overzicht opgenomen met de verwijzingen naar deze
plannen.
‘I in het hart’ (thema 1 I-strategie Rijk 2021-2025)
Het doel van I-strategie thema I in het hart is dat gevolgen voor de
informatievoorziening zo vroeg mogelijk worden meegenomen bij
beleidsontwikkeling. Op die manier zorgen we dat beleid uitvoerbaar is en sneller
kan worden geïmplementeerd. Het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap noemt I in het hart een randvoorwaarde voor de veranderopgave van
het departement.
Een van de acties bij dit thema is het ontwikkelen van een informatieparagraaf.
Deze informatieparagraaf beschrijft de impact op de informatiesystemen en
andere IT- en IV-gevolgen en wordt bij elk nieuw stuk beleid, wetgeving,
uitvoering of toezichtsarrangement opgesteld. Het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport is als voorloper aan de slag gegaan met het
opstellen van een informatieparagraaf. De lessen en ervaringen die zij hiermee
opdoen worden Rijksbreed gedeeld voor de implementatie.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit werken samen aan het aanstellen van
informatiemanagers bij ieder Directoraat-generaal van deze ministeries. Op deze
manier organiseren zij dat er bij beleidsvorming iemand met digitale expertise
kan meekijken.
Digitale weerbaarheid (thema 2 I-strategie Rijk)
De Rijksoverheid staat voor de uitdaging zichzelf voldoende te wapenen tegen
nieuwe ontwikkelingen op het gebied van cyberveiligheid. Red teaming is een van
de instrumenten die bij verschillende departementen steeds meer wordt ingezet
om zwakke plekken in de digitale infrastructuur te ontdekken. Het ministerie van
Justitie en Veiligheid is hier als portefeuillehouder van het digitale
weerbaarheidsthema mee gestart. Ook het ministerie van Algemene Zaken geeft
aan deze methode regulier in te zetten om de informatie goed te beschermen
tegen (toenemende) digitale dreigingen door het verhogen van de weerbaarheid
bij medewerkers en het versterken van de organisatie. Het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat schrijft dit instrument niet alleen te gebruiken,

Pagina 1 van 4

maar dat ze medewerkers ook regelmatig informeert over de uitkomsten om de
weerbaarheid van de medewerkers te verhogen.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken besteedt in zijn plan veel aandacht aan
cloudoplossingen voor een toekomstgerichte en veilige digitale werkomgeving. De
cloud is niet weg te denken in toekomstgerichte oplossingen voor het opslaan van
documenten en samenwerking, zeker voor een organisatie als het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Maar dit betekent ook een grote opgave op het gebied van
digitale weerbaarheid.
Het ministerie van Financiën noemt ransomware specifiek als reële dreiging en
geeft aan dat een incident op dit gebied niet alleen financieel maar ook voor het
vertrouwen in de overheid ernstige gevolgen zou hebben. Ook het ministerie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit noemt ransomware als een aandachtspunt
voor de komende jaren. Het ministerie noemt hier drie specifieke punten van
aanpak; hoger bewustzijn bij medewerkers, het nemen van technische
maatregelen en het voorbereid zijn op de vraag hoe er gehandeld dient te worden
bij een ransomware-aanval.
Tot slot wordt de implementatie van Europese richtlijn NIS2 door vrijwel alle
ministeries genoemd als aandachtspunt waar veel tijd en capaciteit naartoe zal
gaan. Zo gaat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het najaar
een impactanalyse uitvoeren om de impact van deze richtlijn op de onderwijs- en
onderzoeksinstellingen in kaart te brengen.
Krapte op de arbeidsmarkt in het I-domein
“De arbeidsmarkt is zo overspannen dat beschikbare capaciteit - zowel
kwantitatief als kwalitatief - steeds vaker een beperkende factor zal zijn voor het
realiseren van de gestelde doelen.”1 Het ministerie van Justitie en Veiligheid
benoemt dit met betrekking tot de uitvoering van het eigen informatieplan. Dit
sluit aan bij het Rijksbrede probleem van de krapte op de arbeidsmarkt. Binnen
de I-strategie valt deze uitdaging onder thema 7: I-vakmanschap. De krapte op
de arbeidsmarkt is een punt van aandacht voor de gehele Rijksoverheid. Het Idomein is hierin geen uitzondering maar een prangend voorbeeld.
In de informatieplannen is te lezen dat de departementen actief bezig zijn met
deze arbeidsmarktproblematiek. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
geeft aan in te zetten op een duurzame relatie met het hoger onderwijs via onder
andere I-Partnerschap2 en benadrukt het belang van campusrecruitment op Igebied. Wat verder veelvuldig terugkomt is het belang van het Rijks I-traineeship
als ingang voor starters in het I-domein.
De harde conclusie met betrekking tot de arbeidsmarkt in het I-domein is dat het
kraakt. Het zal onmogelijk zijn om alle opgaven tegelijkertijd aan te pakken. Er
zal dan ook meer dan voorheen streng gekeken moeten worden naar wat wel en
wat niet met prioriteit kan worden opgepakt.
Data en algoritmen (thema 6 I-strategie Rijk 2021-2025)
Een goed functionerende en betrouwbare overheid is transparant over hoe ze data
genereert, verzamelt en verwerkt. Daarom werken we aan verantwoord
datagebruik en bewustzijn over de kansen en risico’s van het gebruik van data en
1
2

Departemententaal Informatieplan JenV
https://www.rijksorganisatieodi.nl/i-partnerschap
Pagina 2 van 4

algoritmen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de algoritmen die de overheid al jaren
gebruikt, maar ook voor de inzet van moderne datatechnologieën zoals
(generatieve) AI. Dit komt ook terug in de informatieplannen.
Met het Algoritmeregister maken we de algoritmes die door de overheid worden
gebruikt transparant en controleerbaar. Dit zal de komende jaren capaciteit
vergen van alle departementen. Hierbij kan het delen van kennis en ervaringen
tussen departementen helpen. Het ministerie van Defensie heeft bijvoorbeeld in
samenwerking met de Beveiligingsautoriteit en de Functionaris
Gegevensbescherming een aanpak ontwikkelt die een inspirerend voorbeeld kan
zijn voor andere departementen.
AI wordt door verschillende departementen benoemd in de informatieplannen,
men ziet zowel kansen als risico’s. Onder andere het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap benoemt hierbij ook het belang van het opstellen van een
Rijksbrede visie van dit onderwerp. Hier wordt samen met het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan gewerkt.
Informatiehuishouding (thema 5 I-strategie Rijk 2021-2025)
Het op orde krijgen en houden van de informatiehuishouding is
randvoorwaardelijk voor goed bestuur en daarmee indirect het vertrouwen in de
overheid. De departementen worden op dit onderwerp ondersteund door het
Rijksbrede programma Open Overheid.
In de beschouwing van vorig jaar werd al aangegeven dat het professionaliseren
van de informatiehuishouding een van de belangrijkste speerpunten is. Er wordt
hier duidelijk op doorgepakt kijkend naar de programma’s die inmiddels bij alle
departementen en uitvoeringsorganisaties lopen. Het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid noemt bijvoorbeeld hun programma ENIGMA,
informatiehuishouding Open op Orde. Het programma loopt, synchroon met de
initiatieven van het Rijksbrede programma Open Overheid, over de periode 20212026 en heeft als doel het informatiebeheer van het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid structureel te verbeteren en transparanter te maken. Als
hoofddoelen richt het ministerie zich hierbij op het aanpassen van de systemen en
werkprocessen en daarnaast op medewerkersbewustzijn zodat zij zelf ook kunnen
bijdragen aan deze doelen.
Ook het programma Beter Samen Werken is vermeldenswaardig. Het is een
samenwerkingsverband tussen de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat,
Financiën, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, inclusief de stelselpartijen SSC-ICT
en Doc-Direkt. Het doel van deze samenwerking is om voor ambtenaren tot een
betere ondersteuning van de informatiehuishouding te komen, door het maken,
vinden en duurzaam toegankelijk hebben en houden van informatie te integreren
met de digitale werkomgeving.

Pagina 3 van 4

Overzicht departementale informatieplannen
Alle departementale informatieplannen zijn recent naar uw Kamer gestuurd. In
onderstaande tabel zijn de links opgenomen naar de plannen op de Tweede
Kamer website.

Meerjarige Departementale Informatieplannen
Het Ministerie van Algemene Zaken
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Het Ministerie van Economische Zaken
Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Het Ministerie van Defensie
Het Ministerie van Financiën
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Pagina 4 van 4