Verbeterprogramma Performance IC direct
Toelichting
In 2016 zijn NS en ProRail gestart met een programmatische aanpak rondom verbetering van de prestaties van de IC direct. Dit om sneller en effectiever
verbeteringen te bereiken dan wat binnen de staande organisatie mogelijk is. NS focust op factoren die NS kan beïnvloeden, dit zijn onder meer het
materieel, personeel en logistiek plan. ProRail richt zich op factoren in het domein van de verkeersleiding, infrastructuur (bv. wissels, tunnels), externe
factoren (bv. wind, spoorlopers en dieren) en de afhandeling van strandingen.
In 2017 hebben de bestaande verbeterplannen van NS en ProRail de status van een gezamenlijk ‘programma onder de concessie’. In 2016 zijn veel
maatregelen uit de plannen al uitgevoerd of in gang gezet. De maatregelen die in 2017 starten of doorlopen maken onderdeel uit van het gezamenlijke
verbeterprogramma onder de beide concessies. Ook de aanbevelingen uit de review op de verbeterplannen zijn in het programma opgenomen. De
maatregelen hebben niet alleen betrekking op het verminderen van de uitval, maar ook op het verbeteren van de punctualiteit en op het sneller afhandelen
van strandingen van treinen. De focus van het programma ligt in eerste instantie op het verminderen van de uitval en vervolgens op het verhogen van
punctualiteit van de IC direct. NS en ProRail zullen wanneer nodig maatregelen treffen om de betrouwbaarheid van andere (toekomstige) treindiensten op
de HSL corridor, zoals de IC Den Haag-Eindhoven en IC Brussel, te verbeteren.
Binnen het programma wordt voortdurend gekeken naar de effectiviteit van de maatregelen en mogelijkheden om verder te optimaliseren op basis van
‘continu verbeteren’. Een gevolg hiervan is dat de set aan verbetermaatregelen dynamisch is, waarbij er ruimte is voor definitieve maatregelen (blok 1),
proeven en pilots (blok 2) en haalbaarheidsonderzoeken (blok 3). Na uitvoering van een pilot wordt besloten om hiervan een definitieve maatregel te maken
of om daarmee niet mee verder te gaan. Als bij een maatregel uit blok 3 blijkt dat deze haalbaar is, dan wordt een besluit genomen over het moment
waarop deze als pilot c.q. als definitieve maatregel start. NS en ProRail zullen dergelijke overgangen tussen blokken goed onderbouwen, evenals mogelijke
onderlinge herprioritering van maatregelen in de tijd als nieuwe kennis en inzichten daarom vragen. De Stuurgroep HSL-Zuid, onder regie van IenM, ziet
hierop toe.
Ten behoeve van een totaaloverzicht zijn de belangrijkste maatregelen die in 2016 al gerealiseerd zijn, in een afsluitende tabel opgenomen (blok 4). NS en
ProRail continueren de inzet van deze maatregelen in het kader van het Verbeterprogramma.
Het verbeterprogramma zoekt aansluiting bij andere verbeterprogramma’s en ontwikkelingen bij NS en ProRail, waaronder Ingroei HSL Aanbod, Beter en
Meer, Prestatie Gericht Onderhoud, Versnellen afhandeling aanrijding persoon en TAO-reductie.
1

1: Verbetermaatregelen die in 2017 uitgevoerd gaan worden
Nr

Maatregel

Korte omschrijving

1

De HSL-opleiding van machinisten wordt verder
verbeterd door praktijkervaringen toe te voegen
aan de leerstof.
(NS)

2

Aanpak bedieningsissues
[aanvullende maatregel Personeel uit review]
(NS)

3

Vergroten van de bedrijfszekerheid van
verschillende onderdelen van de rijtuigen
(NS)

4

Aanvullende werkwijze bij deurstoringen voor
personeel in afwachting van de technische
oplossingen
(NS)
Inrichten van de werkwijze ‘Continu Verbeteren’
op het Landelijk Besturings Centrum op het
Operationeel Control Centre Rail (OCCR)
(NS)

Sinds de inrichting van de Leercirkel in Q2 van 2016 worden
leerervaringen uit de praktijk inzichtelijk gemaakt en bijgehouden. Deze
praktijkervaringen worden ook structureel toegevoegd aan het
opleidingsprogramma en lesmateriaal voor machinisten. Betere training
van machinisten zorgt voor beperking van bedieningsissues die uitval en
vertraging kunnen veroorzaken.
Alle bedieningsissues worden sinds mei 2016 gemonitord en
geanalyseerd via de Leercirkel zodat zowel de grondoorzaak als
vervolgaanpak kan worden bepaald. In 2017 wordt per kwartaal de
ontwikkeling (trend) in het aantal bedieningsissues inzichtelijk gemaakt.
Er worden diverse technische maatregelen doorgevoerd om storingen
aan de deursystemen en andere componenten van de rijtuigen terug te
dringen.
- Op de rijtuigen (22 stuks) aanbrengen filter en aanpassen voeding;
- Op de rijtuigen verplaatsen van de aansturing van het deursysteem
(22 stuks) en aanpassen van elektrisch systeem tbv functionaliteit
bioreactoren (240 stuks)
- Op alle rijtuigen (298 stuks) het plaatsen van een aangepaste
omvormer (transformator voor spanning).
Aan al het personeel (machinisten en trainmanagers/hoofdconducteurs)
wordt een aanvullende werkwijze gecommuniceerd, zodat deurstoringen
veilig en effectief afgehandeld kunnen worden.

5

Deze werkwijze bevat drie componenten om de planning en bijsturing
van de resources (medewerkers, materieel en infra) voortdurend te
verbeteren:
-Inrichten van de zogenaamde Verbeterlus met afdeling Logistiek om het

Start
implementatie
Q2 2016

Afronding
implementatie
Q1 2017

Q2 2016

Q4 2017

Q4 2016

Q1 2018

Q4 2016

Q1 2017

Q4 2016

Q1 2017

2

Nr

Maatregel

6

Intelligent Platform Bar installeren op Schiphol
spoor 1 en 2 [aanvullende maatregel Logistiek en
Verkeersleiding uit review]
(NS)

7

Het assetmanagement voor het conventioneel
spoor inrichten op het behalen van
systeemprestaties.
(ProRail)

8

Uitvoeren van proactieve controles op de kwaliteit
van onderhoudsprocessen.
(ProRail)

9

Versnellen functieherstel infrastructuur na
optreden van een verstoring.
(ProRail)

Korte omschrijving
plan op materieel, personeel en dienstregeling continu te verbeteren.
-Inrichten Verbeterlus met (Landelijke)Verkeersleiding om het proces van
afhandeling van calamiteiten te versnellen. Doelstelling: binnen 5 min na
calamiteit ligt er een goed uitvoerbaar plan.
-Inrichten Verbeterlus met Service&Operations Facilitair Bureau
waardoor het planproces en inzet van personeelsdiensten verbeterd
wordt. Doelstelling: uitsluiten van zogenaamde Niet Gestelde Diensten
Om het instapproces op Schiphol beter te begeleiden wordt op Schiphol
een Intelligent Platform Bar geïnstalleerd. Door invoering van de
Intelligent Platform Bar (IPB) weten wachtende reizigers vóór
binnenkomst van de trein de stoppositie én de kenmerken van de trein:
1e en 2e klas, rolstoelingang, fietsingang en stiltecoupes. De IPB is een
lang aaneengesloten led-display die boven de reizigers langs de
perronrand hang. Met het installeren van de IPB wordt een bijdrage
geleverd aan het robuuster (volgens planning) laten verlopen van
treinhalteringen en aan een grotere transferveiligheid. ProRail is
gedelegeerd opdrachtgever, een begeleidingsgroep vanuit NS en ProRail
is al ingesteld.
Aan de hand van een diepgaande oorzaakanalyse op de tracédelen
Schiphol/Hoofddorp en Rotterdam Noord/Rotterdam Zuid, wordt in
samenwerking met de Tracéteams en Spooraannemers voor die assets
die van cruciaal belang zijn voor de IC direct, een onderhoudsregime
vastgesteld en geïmplementeerd die erop is gericht de kans van het
optreden van een verstoring te beperken. We ondersteunen de
Tracéteams met deze manier van werken die gericht is op het aanpakken
van grondoorzaken van verstoringen in plaats van symptoombestrijding.
Dit is een continu (verbeter)proces.
Aan de hand van een risico-inventarisatie door ProRail wordt de kwaliteit
van procesbeheersing aan de hand van steekproeven proactief
onderzocht. Voorbeeld is het laten uitvoeren van een controle op de
meting van spoorstaafdefecten. Dit is een continu (verbeter)proces.
Implementatie van de werkwijze volgend uit de Pilot Urgent Herstel. Dit
betreft verbeteringen in het proces van afhandeling van storingen waarbij
minimalisatie van het aantal TVTA’s (Te Verklaren Trein Afwijking) per

Start
implementatie

Afronding
implementatie

Q1 2017

Q4 2017

Q1-2017

Q4-2017

Q1-2017

Q4-2017

Q1-2017

Q2-2017

3

Nr

Maatregel

10

Aanpak van de hinder door zwanen in de HSL.
(ProRail)

11

Inbedding van (nieuwe of aangepaste) werkwijzen
vanuit het programma in lijnorganisaties
[aanvullende maatregel Organisatie uit review]
(NS en ProRail)

Korte omschrijving
storing centraal staat. Het betreft met name het verduidelijken van de
taken, rollen en verantwoordelijkheden van betrokkenen bij het
functieherstel na verstoringen.
Realiseren van maatregelen om te voorkomen dat zwanen in het HSL
spoor komen. De maatregelen verschillen per plek waar hinder door
zwanen veel voorkomt.
Implementatie van de werkwijze die erop gericht is dat de treindienst zo
snel mogelijk kan worden hervat als een zwaan toch in het HSL spoor is
gekomen.
De programmaorganisaties werken actief aan overdracht en inbedding
van kennis en werkwijzen in de lijnorganisaties. Dit gebeurt deels via de
reguliere opleidingen. De voortgang (in de vorm van een lijst) wordt
inzichtelijk gemaakt in de rapportage aan de Stuurgroep HSL .

Start
implementatie

Afronding
implementatie

Q1-2017

Q3-2017

Q4 2016

Q4 2017

2: Verbetermaatregelen die in 2017 bij wijze van proef/ als pilot uitgevoerd worden
Nr Proef / Pilot

Korte omschrijving

12 Uitbreiding van de leercirkel machinisten IC direct
naar ander personeel dat op de HSL rijdt
(NS)

De hoofdconducteurs IC direct en machinisten en hoofdconducteurs van
de treindienst Den Haag Breda/Eindhoven over de HSL gaan ook leren
volgens de methoden en technieken van de leercirkel.

n
Start
Pilot
Q4 2016

Afronding
Pilot
Q2 2017

4

3: Verbetermaatregelen die in 2017 nader onderzoek vergen om te besluiten over wel/geen uitvoering
Nr Maatregel

Korte omschrijving

13 Ontwikkelen Maatregelenpakket om
Spanning/Aarde-rijden te beperken
(NS)

Spanning-aarde-rijden (kortsluiting maken bij op- of afrijden HSL) is een
van de grondoorzaken van de uitval. Met diverse bronnen (infra,
materieel, bediening). Om dit terug te dringen wordt een
maatregelenpakket in kaart gebracht inclusief kosten, baten, doorlooptijd
en haalbaarheid per maatregel.

14 Optimaliseren van opstellocatie reserve trein
[aanvullende maatregel Calamiteitenorganisatie uit
review]
(NS)
15 Onderzoeken mogelijkheid om
toelatingsprocedure ILenT voor zogenaamde kleine
aanpassingen aan het materieel te versnellen
(NS)

16 Ontwikkelen maatregelenpakket specifiek gericht
op het verbeteren van de punctualiteit
[aanvullende maatregelen Logistiek en
Verkeersleiding uit review]
(NS en ProRail)
17 Onderzoek naar mogelijkheden om reizigers tussen
Amsterdam en Schiphol met veel bagage te
verleiden om voor Sprinters in plaats van de IC
direct te kiezen [aanvullende maatregel Logistiek
en Verkeersleiding uit review]
(NS)
18 Verbeteren van het logistieke plan, inclusief

Start
onderzoek
Q4 2016

Afronding
onderzoek
Q1 2017

In de review wordt voorgesteld de opstellocatie Rotterdam te gebruiken
als centraal punt voor een extra reservetrein. Er wordt een onderzoek
naar haalbaarheid van deze maatregel en vergelijking met eventuele
alternatieven uitgevoerd om optimale oplossing(en) in beeld te brengen.

Q1 2017

Q1 2017

Aanpassingen aan materieel leiden cf. regelgeving veelal tot hernieuwde
toelatingsprocedures. Er wordt samen met ILenT een onderzoek naar de
haalbaarheid van een fast lane procedure voor toelating van relatief
kleine aanpassingen aan het materieel uitgevoerd.
Door versnelling van het toelatingsproces voor kleine aanpassingen die
bedrijfszekerheid aan materieel verhogen zouden deze sneller ingevoerd
kunnen worden en daarmee bijdragen aan snellere verbetering van
prestaties.
Onderzoek naar welke gerichte maatregelen mogelijk zijn op basis van
diepere analyse van realisatiecijfers, monitoring van de operatie en waar
nodig inzet van simulatietools.

Q4 2016

Q1 2017

Q3 2017

Q4 2017

Onderzoek naar mogelijkheden om -binnen de kaders van onze
vervoersplicht- reizigers met veel bagage op een positieve manier te
adviseren de Sprinters te gebruiken (gelijkvloerse instap, ruimere balkons,
vergelijkbare reistijd) waardoor halteerproces en daarmee punctualiteit
en uitval IC direct kan verbeteren

Q2 2017

Q2 2017

Onderzoek naar verbeteren van de kwaliteit van het logistieke plan qua

Q4 2016

Q2 2017

5

Nr Maatregel
aanscherpen van scenario’s voor be/bijsturing
(NS)
19 Evaluatie halteer- en vertrekproces op Amsterdam
Centraal om vertraging te voorkomen [aanvullende
maatregel Logistiek en Verkeersleiding uit review]
(NS)
20 Reduceren windhinder (korte termijn
maatregelen).
(ProRail)
21 Reduceren windhinder (middellange termijn
maatregelen).
(ProRail)
22 Reduceren van verstoringen door
systeemwisselingen op de HSL-corridor.
(ProRail)

23 Verbeteren van de be- en bijsturing op de HSLCorridor.
(ProRail)

Korte omschrijving
robuustheid (gevoeligheid voor verstoringen), inclusief scenario’s zoals
hoe om te gaan met kleine verstoringen rondom delicate punten zoals
spanningssluizen.
Er wordt extra monitoring vanuit de walorganisatie Service en Operations
georganiseerd, zodat eventuele grondoorzaken van de vertrek- en
halteervertraging in beeld worden gebracht. Op basis hiervan kunnen
concrete maatregelen worden geïdentificeerd.
Onderzoek naar en vaststellen van tijdelijke maatregelen bij de
verkeersleiding specifiek gericht op het type materieel om in de dagelijkse
operatie tot minder uitval door wind te komen.
Onderzoek naar de juiste windmaatregelen op de juiste plek op de HSLcorridor, waarbij met een kosten en baten analyse structurele
oplossingsalternatieven voor uitval door windoverlast worden afgewogen
(waaronder windschermen op de Brug Hollands Diep).
Onderzoeken van de haalbaarheid van maatregelen die erop gericht zijn
het aantal verstoringen door systeemwisselingen op de HSL-corridor te
reduceren. Diverse mogelijke maatregelen die volgen uit de review zullen
nader worden onderzocht zoals:
• Het reserveren van spoor 3 Rotterdam Centraal voor HSL-treinen
(ombouw naar 25 kV en ERTMS).
• De overgang van beveiligingssysteem zodanig inrichten dat treinen bij
geen contact buiten de spanningssluis tot stilstand komen.
• Onderzoek doen naar mogelijkheden voor het verbeteren van de
transitie ATB-ERTMS en deze voorzien van een business case t.b.v.
besluitvorming door het Ministerie van IenM.
• Onderzoek naar de technische mogelijkheden voor het verbeteren
van de transitie Zevenbergsehoek aansluiting door verplaatsen sein
voor spanningsluis en deze voorzien van business case t.b.v.
besluitvorming door Ministerie van IenM.
Hiervoor wordt een Quick-scan uitgevoerd die richting moet geven aan
vervolgonderzoek.
Onderzoek naar mogelijkheden voor het verbeteren van de be- en
bijsturing bijvoorbeeld door te zorgen voor betere communicatie op de
raakvlakken tussen de verschillende posten die de verkeersleiding op de

Start
onderzoek

Afronding
onderzoek

Q4 2016

Q1 2017

Q2-2016

Q1-2017

Q4-2016

Q4-2017

Q1-2017

Q2-2017

Q1-2017

Q2-2017

6

Nr Maatregel

24 Versnellen van het incidentenherstel na
strandingen van treinen op de HSL.
(ProRail)

Korte omschrijving
HSL-corridor verzorgen. Daarnaast zullen diverse maatregelen worden
onderzocht die voortkomen uit de review:
• De aanleg van extra overloopwissels in de HSL.
• Het komen tot dedicated personeel van verkeerleiding op de HSLcorridor.
• Het voorkomen van rijwegconflicten tussen IC direct en Thalys.
• Het verlengen van de halteertijd te Schiphol Airport.
Hiervoor wordt een Quick-scan uitgevoerd die richting moet geven aan
vervolgonderzoek.
In 2016 zijn diverse maatregelen geïmplementeerd die erop gericht zijn
het incidentenherstel te versnellen. We onderzoeken en stellen
aanvullende verbetermaatregelen vast die erop gericht zijn het
incidentenherstel na strandingen te versnellen zodat reizigers sneller hun
weg weer kunnen vervolgen en de infrastructuur na een verstoring
sneller weer in gebruik kan worden genomen.
De volgende aanvullende verbetermaatregelen zijn in beeld:
• Het voorbereiden van een pilot voor het op afstand inspecteren van
de bovenleiding in spanningssluizen met camera’s.
• Het verbeteren van de samenwerking tussen de Algemeen Leider en
MBN tijdens calamiteiten.
• Het onderzoeken van een passender veiligheidsregime bij incidenten.
• Onderzoek naar de technische mogelijkheden voor een nieuw
toegangssysteem voor de HSL.
Op basis van de evaluatie van strandingen kunnen daar
verbetermaatregelen aan toegevoegd worden.
Daarnaast zullen maatregelen die voortkomen uit de review worden
onderzocht:
• Het uitbreiden van het aantal opstellocaties tijdens calamiteiten.
• Het zorgen voor een meekijkscherm in ISVL.

Start
onderzoek

Afronding
onderzoek

Q1-2017

Q2-2017

7

4: Belangrijkste verbetermaatregelen die reeds in 2016 zijn ingevoerd
Maatregel
Invoering zogenaamde Pitstop-systeem op
Onderhoudsbedrijf Watergraafsmeer
(NS)
Invoering Leercirkel machinisten IC direct
(NS)

Sandwich rijden 900-serie Amsterdam-Breda
(NS)
Materieelbesturingsprocessen inzichtelijk gemaakt (NS)

Afhandeling top 10 storingen IC-direct-treinen in
opleiding en herinstructie machinisten (NS)

Voorbrengen materieel IC direct Amsterdam-Breda
door NedTrain-machinisten (NS)

Herijken windwaarschuwingssysteem
(ProRail)
Aanpassing instellingen hittelint brandblussysteem
tunnel Barendrecht
(ProRail)

Korte omschrijving
Door invoering van het Pitstop-systeem, uit het programma Overstag, is de duur van onttrekking van materieel
voor onderhoudsprocessen verkort. Hierdoor is de beschikbaarheid van het materieel gestegen.
Sinds de invoering van de Leercirkel wordt bij alle incidenten de machinist van dienst nagebeld om de juiste
chronologie van gebeurtenissen boven water te krijgen. Deze informatie wordt vervolgens geanalyseerd om
beter inzicht te krijgen in de performance van o.a. personeel, materieel en infra. Verbeteringen worden
vervolgens teruggekoppeld aan het rijdend personeel, zodat hun performance verbetert. Dat kan op verschillen
wijzen (vaak combinatie van: (1) individuele opvolging (2) aanscherpen werkwijze van alle machinisten en (3)
toevoegen aan de opleiding).
Vanaf 26 september rijdt de Intercity direct Amsterdam-Breda in sandwich-compositie, net zoals de Intercity
direct Amsterdam-Rotterdam. Sinds dat moment rijdt de IC direct met een uniform materieelpark. Bovendien
zijn de bijsturingsmogelijkheden met een sandwich-trein groter.
De materieelbesturing van de IC direct is een serie complexe processen met veel wederzijdse afhankelijkheid.
Om te zorgen voor een optimale materieelbeschikbaarheid zijn met alle betrokken afdelingen (Servicebedrijf
NedTrain, Onderhoudsbedrijf NedTrain, het Materieelbesturingscentrum NedTrain, het Landelijk
Bijsturingscentrum en Productcontrol) de processen inzichtelijk gemaakt en zijn heldere afspraken gemaakt.
Analisten van de materieelkolom hebben in samenwerking met de Leercirkel voor machinisten
afhandelingsprocedures opgesteld voor de vaakst voorkomende storingen op de IC-direct-treinen, om te
voorkomen dat deze tot uitval leiden. Deze afhandelingsprocedures zijn via de opleiding, de herinstructie en
door individuele coaching aan alle IC-direct-machinisten bijgebracht.
Het proces waarbij de trein wordt voorgebracht vanuit de opstellocatie Watergraafsmeer naar Amsterdam
Centraal, wordt sinds Q2 2016 uitgevoerd door machinisten van NedTrain, in plaats van door machinisten die de
commerciële dienst rijden. Hierdoor is het totale proces robuuster geworden, doordat machinisten uit de
commerciële dienst bij vertraging niet direct te laat zijn om de volgende trein op te halen. Daarnaast is door
deze wisseling de inzet van het reservematerieel verbeterd.
Het windwaarschuwingssysteem voor het zuidelijke deel van de HSL stond te scherp afgesteld, omdat de
windmeters op de brug Hollands Diep op de verkeerde hoogte stonden. Dit is gecorrigeerd. Na herijking van het
windwaarschuwingssysteem is de kans op uitval door windwaarschuwingen gereduceerd met 25%.
In 2016 zijn er in de tunnel Barendrecht in totaal zeven ongewenste blussingen geweest, waardoor het reizigersen goederentreinverkeer uren stil hebben gelegen. In alle gevallen is de brandblusinstallatie geactiveerd door de
vrijgekomen warmte van een tot stilstand gekomen goederentrein. De instellingen van het hittelint, dat warmte
detecteert, is aangepast waardoor de
blusinstallatie bij een hogere temperatuur in werking treedt.

8

Maatregel
Plaatsen hectometerbordjes in spanningssluizen
(ProRail)
Plaatsen van een hulplocomotief te Rotterdam
(NS en ProRail)
Direct Alarmeren ingevoerd
(ProRail)

Korte omschrijving
Bij een stranding van de IC direct in een spanningssluis is de kans groot dat de machinist bij vertrek kortsluiting
maakt. Met de hectometerbordjes kan de machinist beter bepalen waar hij zich precies in de spanningssluis
bevindt en wordt deze kans verkleind.
In sommige gevallen kan bij een stranding op de HSL de gestrande trein niet meer zelfstandig wegrijden.
Voorheen duurde het lang voordat er een hulploc beschikbaar was. In Rotterdam is een hulplocomotief standby
geplaatst zodat de hulploc sneller ter plaatse kan zijn.
Om de machinist de tijd en rust te geven om na een stranding de situatie op te lossen, was de bestaande
afspraak om pas 15 minuten na een stranding te alarmeren waarop alle partijen in actie komen. Om 15 minuten
tijdwinst te kunnen boeken in de evacuatie van reizigers, is de nieuwe afspraak direct te alarmeren na een
stranding.

9