3
Vragenuur: Vragen Westerveld
Vragen van het lid Westerveld aan de minister voor Primair
en Voortgezet Onderwijs over de toegenomen stress voor
kinderen en de toename van schaduwonderwijs door de
eindtoets.
De voorzitter:
Ik heet de minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
van harte welkom. Ik nodig mevrouw Westerveld van
GroenLinks uit om haar mondelinge vraag te stellen aan
de minister. We hadden gisteren een heel mooi debat met
jongeren, de minister en mevrouw Westerveld. Dit sluit
daar goed bij aan. Mevrouw Westerveld heeft een vraag
over de toegenomen stress voor kinderen en de toename
van schaduwonderwijs door de eindtoets. Het woord is aan
mevrouw Westerveld van GroenLinks.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat klopt, voorzitter. Ik heb een vraag over de toename van
stress bij jongeren. Gisteren bleek ook dat dat een belangrijke vraag is, want de jongeren die hier waren, hadden daar
ook een aantal vragen over. Ik denk dat de meesten van
ons het wel kennen: de spanning omdat je in de laatste
groep van de basisschool zit en die eindtoets moet gaan
maken. Wij willen natuurlijk dat alle leerlingen in staat zijn
om het beste uit zichzelf te halen. Soms hoort daar een
beetje spanning bij, maar dat is nu compleet doorgeslagen.
Kinderen zijn soms al maanden van tevoren bezig met
trainen voor die toetsen. Google het maar eens; dan zie je
allemaal mooie namen van verschillende bijlesinstituten.
Er is een hele bijlesindustrie ontstaan. Er zijn tegenwoordig
meer dan 5.500 huiswerk- en bijlesinstituten ingeschreven
bij de Kamer van Koophandel. Dat worden er steeds meer.
In 1995 ging er 26 miljoen van huishoudens naar bijlesbureaus. In 2020 — dat is drie jaar geleden — was dat 328
miljoen. De hoeveelheid geld die van ouders naar dit soort
bijlesinstituten gaat, is dus enorm gestegen.
Voorzitter. Ik maak me zorgen dat we leerlingen in groep
5, 6, 7 en 8 helemaal gek maken. Het wordt voor hen zó
spannend gemaakt dat er nu allerlei mindfulnesscoaches
naar klassen worden gestuurd om ervoor te zorgen dat
kinderen zich een beetje kunnen ontspannen voor die toetsen. Dan vraag ik me af: waar zijn we met elkaar mee bezig?
Daarover heb ik een aantal vragen aan de minister. Kan hij
eens uitleggen welke toetsen allemaal verplicht zijn? Wat
gaat hij doen om eindelijk die grote bijlesindustrie, die een
steeds groter monster wordt, te stoppen? Daarmee stop je
ook de kansenongelijkheid van kinderen, want we weten
natuurlijk allemaal welke ouders wel of niet dure bijlessen
kunnen betalen.
Voorzitter. Ik heb nog een hele belangrijke vraag. We weten
allemaal waarom de druk op kinderen zo hoog is, namelijk
omdat Nederlandse kinderen al op hele jonge leeftijd
moeten kiezen. Ik zou graag van de minister willen horen
wat hij gaat doen om dat keuzemoment, dat zo belangrijk
is voor kinderen, wat te kunnen uitstellen.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Westerveld

De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de minister.

Minister Wiersma:
Voorzitter, dank. Ook dank aan mevrouw Westerveld voor
deze vragen. Over een paar weken maakt groep 8 de eindtoets; mevrouw Westerveld noemde het al. 175.000 leerlingen uit groep 8 staan voor dat moment. Ik denk dat velen
in de Kamer nog wel weten hoe spannend zo'n moment is.
Vanaf deze plaats wens ik hun daarbij heel veel succes,
want zo'n moment is spannend. Het hoort er een beetje bij,
maar er hangt best wel wat van af voor je vervolgonderwijs
daarna. Het is dus een belangrijk moment voor leerlingen.
Heel veel succes daarmee.
Voorzitter. Ik zeg er ook het volgende bij. De bizarre prestatiedruk en stress waarover ik nu soms hoor, horen niet thuis
op de basisschool. Zeker als je nu jong bent, moet je al heel
veel ballen in de lucht houden. Je wilt goede cijfers halen,
afspreken met je vrienden en misschien nog die winnende
goal scoren op zondag bij de voetbal. Dat soort dingen
vragen allemaal heel veel van onze jongeren. Ik kan me dan
voorstellen dat ook zo'n toets zwaar weegt, zeker als het
niet één toets is, maar een heleboel toetsen bij elkaar
opgeteld. Laat ik hier duidelijk zeggen, omdat mevrouw
Westerveld ook naar het schaduwonderwijs vraagt, dat ik
vind dat scholen heel goed moeten nadenken over welke
toetsen ze wel of niet afnemen. Ik zal zo meteen ook zeggen
welke toetsen ik verplicht. Maar ik wil daar ook bij zeggen
dat als je dan extra hulp nodig hebt om de lesstof überhaupt
te begrijpen, zeker na twee zware coronajaren, en je het
soms nodig hebt om in kleinere groepjes begeleiding te
krijgen, wat mij betreft die extra hulp op en van school is.
Dat is de norm. Extra les, extra hulp en extra begeleiding
zijn de basis van goed onderwijs en horen op scholen. Bij
die basis hoort goed rekenen, lezen en schrijven. Daar
hebben we extra in geïnvesteerd. Toezicht op scholen en
sneller ingrijpen bij slecht onderwijs doen we ook. Maar
die basis hoort op school. En als het nodig is om daarvoor
in te grijpen in de bijlesindustrie, ben ik daartoe bereid. Ik
kom zo op hoe we dat doen. Dat is de tweede vraag.
De eerste vraag van mevrouw Westerveld was: wat doen
we nu eigenlijk aan toetsen en wat is nu eigenlijk verplicht?
Een zeer beperkt aantal toetsen is verplicht. De eindtoets
is verplicht. We hebben ook een leerlingvolgsysteem.
Daarover is soms veel verwarring. Eigenlijk verplicht ik
namelijk dat scholen iets doen om systematisch de resultaten van hun leerlingen te kunnen zien, met name op die
basisvaardigheden. Maar ik ga niet over hoeveel toetsen
dat zijn. Dat verplicht ik nu niet. Je zou ook kunnen zeggen:
de leraar kan dus besluiten om minder toetsen in te zetten.
Soms heeft de leraar dat gevoel ook niet. Ik zeg dan: de
schoolleiding kan ook bepalen welk middel je gebruikt voor
die leerlingvolgsystemen. Het schoolbestuur kan ook helpen
om eisen te stellen aan bepaalde maxima die je met elkaar
wilt toetsen en hoe je dat doet.
Maar ik zie ook een gat en ik denk dat dit ook het gat is waar
mevrouw Westerveld op wijst. Misschien betekent dit dat
ik duidelijker moet zijn over wat er dan wel en niet in die
kaders hoort te staan. Dat betekent in de eerste plaats dat
ik op korte termijn een gesprek moet hebben met de aanbieders van die leerlingvolgsystemen om hun te vragen

4 april 2023
TK 69

69-3-1

hoe zij al dan niet op een verkeerde manier bijdragen aan
toetsdruk. Wat kunnen we daarover met hen afspreken? De
inspectie kijkt al naar het pedagogisch-didactisch klimaat,
maar ik kan met hen spreken — dat heb ik gisteren eigenlijk
ook aan de jongeren in het jeugddebat hier toegezegd —
om te bekijken wanneer dat nou in het gedrang komt en of
we daarbij ook wat specifieker naar toetsen kunnen kijken.
Ik kan zelf — daartoe ben ik best bereid — kijken of ik duidelijker kaders kan neerleggen voor wat wel en wat niet
normaal is voor toetsen. Los daarvan wil ik er natuurlijk wel
op vertrouwen dat de leraar in de klas het beste weet wat
nodig is. De toetsen die ik verplicht stel, zijn dus die eindtoets en een vorm van systematisch bekijken of de basisvaardigheden goed gaan. Maar dat heeft dan ook nog eens
met name als doel om te helpen om te zien op welk punt
de leerling extra behoefte heeft aan ondersteuning. Het is
dus niet bedoeld om iemand af te rekenen, er is geen lat
waar je overheen moet en het is ook niet iets van slechter
of beter. Het is echt kijken naar wat het beste bij de leerling
past.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik dank de minister voor de heldere antwoorden. Op het
moment dat een leerling tijdelijk wat extra hulp nodig heeft
om bijvoorbeeld de stof beter te snappen, is daar natuurlijk
alle begrip voor. De minister zei daarover net heel duidelijk
dat die extra hulp op en van de school moet zijn. Dat zijn
hele duidelijke woorden, maar het zijn geen nieuwe woorden, want de Kamer vraagt al heel erg lang aan de minister,
en aan zijn voorganger, om in te grijpen. Ik heb hier een
hele stapel met moties voor me liggen, niet alleen van mij
en de heer Kwint, maar ook van de heer Futselaar. Ik zie de
heer Futselaar achter in de zaal zitten; fijn dat hij weer terug
is. Er zit ook een motie van hem tussen. Daarin vragen we
om met scholen afspraken te maken over dat er niet standaard een bijlesinstituut is op scholen. Daarin vragen wij
met scholen afspraken te maken, zodat er geen reclame
wordt gemaakt door bijlesinstituten en zodat niet standaard
alle ouders soms een mail krijgen met het bericht: u krijgt
korting op onze spullen op het moment dat u bij ons ook
een cursus afsluit. Dat zijn zaken die we al heel erg lang
willen en die een heel groot deel van deze Kamer ook wil.
Mijn concrete vraag aan de minister is: wat is er dan de
afgelopen jaren gedaan en wat gaat de minister nog doen
om ervoor te zorgen dat die zaken die de hele Kamer al zo
lang wil, echt uitgevoerd worden? Want op dit moment
wordt het probleem alleen maar groter.
Minister Wiersma:
Mevrouw Westerveld wijst op een terecht punt, een punt
dat ook langer in de Kamer leeft. Ik ben het ook met haar
eens. Als je behoefte hebt aan extra hulp, extra begeleiding
op school, dan moet dat in de school zijn en ook van de
school. Die is ervoor om goed onderwijs te geven. Daar
investeren we overigens ook nog eens heel veel in, ook de
afgelopen jaren. Dus daar mogen we ook wat van verwachten in plaats van dat we dat geld naar bijlesbureaus brengen
of we een leerling doorsturen naar een commercieel bijlesbureau, waarbij het afhankelijk van de portemonnee van
de ouders is of je wel of niet goed onderwijs krijgt. Dat mag
niet. Daarom zijn de moties die de Kamer daarover heeft
ingediend terecht. Dat zijn moties van mevrouw Westerveld
en van de heer Kwint om te ontmoedigen dat scholen
gebruikmaken van particuliere instituten, om afspraken te
maken om geen reclame meer te maken op scholen en om

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Westerveld

te zorgen voor duidelijke toetsbare kwaliteitseisen waaraan,
zo er met dat soort bureaus wordt gewerkt, deze moeten
voldoen. Mevrouw Paul heeft eerder gevraagd of die
bureaus onder een vog-check kunnen vallen. Nou, dat zijn
we aan het doen.
Maar wat nog niet zo is, is dat we heel specifiek die reclame
terugdringen en dat we die afspraken hebben. En daar word
ik zelf ook ongeduldig van, want ik heb uw Kamer eind vorig
jaar toegezegd dat te zullen doen in het eerste kwartaal. Ik
moet daar wel eerlijk bij zeggen dat dit nu niet lukt omdat
ik wel dat onderwijs nodig heb om dat samen te doen. Het
is geen onwil maar het is wel zo dat de concreetheid waarmee gezegd wordt "dit mag niet, dat mag wel" tot veel discussie leidt in het onderwijs. Ik vind het belangrijk dat we
hier deze discussie beslechten en we dus die moties uitvoeren. Ik heb eerder toegezegd dat te zullen doen en dat doe
ik bij dezen opnieuw. Ik zeg u toe dat ik binnen nu en een
maand met een brief kom met een blauwdruk van hoe ik
vind dat we in het onderwijs dat kader en die afspraken
moeten maken, mogelijk ook met hoe het onderwijs daar
nu invulling aan zal geven. Mogelijk zit daar nog een gat,
waarvan ik hoop dat we dat dan de komende maanden
oplossen. Maar in ieder geval per 1 september zou ik willen
dat we een aangescherpte norm hebben. Overigens, als ik
die dan heb, betekent het nog niet dat ik die in een wet of
een beleidsregel heb. Dus ik ben ook wel afhankelijk van
die scholen, in de zin dat we dit met z'n allen gaan doen,
maar met uw steun ga ik ze daartoe wel aanmoedigen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Wat mij enorm stoort aan deze discussie is dat het geen
nieuwe discussie is. Daar kan deze minister niks aan doen.
Mijn voorganger Rik Grashoff heeft al een punt gemaakt
van de toename van schaduwonderwijs. We zien dat er
inmiddels 5.500 bedrijfjes zijn ingeschreven die een vorm
van bijlessen of ander schaduwonderwijs aanbieden, dat
er 328 miljoen van ouders naar dit soort bedrijven gaat en
dat er volgens mij nog veel meer van scholen naar dit soort
organisaties gaat. We willen dit allemaal niet en het blijft
wel gebeuren. Mijn laatste vraag aan de minister is of hij
misschien nog mogelijkheden ziet om hier via duidelijke
wet- en regelgeving dan maar een keer een einde aan te
maken.
Minister Wiersma:
Ik heb toegezegd dat ik in gesprek ga met de mensen die
de leerlingvolgsystemen aanbieden aan scholen. Het gaat
over de toetsdruk. Ik ga in gesprek met de inspectie over
de normen die we hebben en hoe we kijken. Zij checken
het pedagogisch-didactisch klimaat, zoals dat technisch
heet. Dat betekent eigenlijk: doen ze het op een goede
manier en dragen die toetsen daaraan bij? Doen we dat
scherp genoeg? Ik ga zelf ook kijken naar het kader dat we
hebben voor die toetsen. We vinden het belangrijk dat we
een beeld hebben van hoe het loopt met de basisvaardigheden. Soms hebben we dat onvoldoende. Dan moet ik
duidelijkere kaders aangeven. Wat betekent dat wel en niet
voor toetsen, zodat het niet bijdraagt aan de prestatiedruk?
Mevrouw Westerveld vroeg in haar derde vraag specifiek
naar de mogelijkheden voor bijvoorbeeld brede brugklassen
of verlengde brugklassen. Dat is iets wat we in dit coalitieakkoord juist willen stimuleren, omdat het inderdaad per

4 april 2023
TK 69

69-3-2

leerling kan verschillen waar behoefte aan is. Een brede
brugklas kan helpen. Ik heb daar zelf ook ervaring mee. Dat
geldt echter niet automatisch voor elke leerling. We kunnen
dan het hele systeem op de schop gooien met als risico dat
heel veel leraren, die het al pittig hebben, het nog pittiger
krijgen, of we gaan op die plekken waar mensen dit willen
doen, waar het ook al gebeurt en waar leerlingen er misschien nog meer behoefte aan hebben, geld besteden en
aanbieden om dat nog beter te doen. Dat hebben we ook,
dus dat zullen we doen. Honderden scholen bieden nu deze
brugklassen aan. Gegeven de best moeilijke omstandigheden in het onderwijs is dat de manier om dit voor deze
leerlingen wel aan te bieden, als het hen helpt.
Ik vind het belangrijk om te zeggen dat commerciële
bureaus niet automatisch alleen maar cowboys zijn. Er zijn
natuurlijk ook publieke partijen die kunnen helpen. Kennisnet is een partij met digitale vaardigheden. We hebben het
Expertisepunt Basisvaardigheden. We hebben er een heleboel. Ik vind het belangrijk dat we goed kijken wanneer het
echt op de school hoort en wanneer het aanvullende hulp
is. Ik kan ouders niet ontnemen dat zij in sommige gevallen
zeggen dat hun kind behoefte heeft aan bijles of daar best
wat aan heeft. Mijn probleem zit erin dat het bijna de norm
wordt in het onderwijs en je minder goed onderwijs krijgt
omdat ervan uitgegaan wordt dat je het privaat wel inloopt.
Dat vind ik niet goed. Dat vind ik ook niet goed als wij zo
veel investeren in het onderwijs. Dan moeten we dat ook
verwachten van de school, in de school en op de school.
De voorzitter:
Dank u wel. Ook dank u wel, mevrouw Westerveld. Er zijn
een aantal vervolgvragen. Graag kort en krachtig. Allereerst
de heer Van Meenen van D66.
De heer Van Meenen (D66):
Ik heb geaarzeld of ik hier nu een vraag moest gaan stellen,
want het is een beetje een platgetreden pad. Net zoals "in
mei leggen alle vogeltjes een ei" is het "in april, of in
februari, gaan we het hebben over de eindtoets". Laten we
niet vergeten dat we ons met z'n allen gevangen hebben
gezet, met name de leerlingen en de ouders, in een systeem
waarin het onderwijs verworden is tot een wedstrijd. Ik vind
dat de minister dat niet voldoende wegneemt, want ook hij
zegt hier weer tegen die ouders en leerlingen: het is van
belang voor je vervolgopleiding. Ja, dat is inderdaad zo;
het is weer van belang geworden. Ik heb nog een wet door
de Kamer gekregen die zegt dat het advies leidend moet
zijn. Dat hoor ik de minister niet zeggen.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Van Meenen (D66):
We hebben het leerlingvolgsysteem. Laten we de antwoorden iets korter maken en de vragen iets meer ruimte geven,
voorzitter.
De voorzitter:
Nee, dat geldt voor iedereen. Iedereen heeft 30 seconden,
dus u ook, meneer Van Meenen.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Westerveld

De heer Van Meenen (D66):
Dit is het vragenuur, niet het antwoordenuur.
Minister Wiersma:
Ik kan ook weer weggaan.
De heer Van Meenen (D66):
Sorry, ik zal het heel kort houden. Laten we nu eindelijk
eens een keer die stap naar voren te zetten en zorgen dat
we met meer geduld naar kinderen gaan kijken. Mijn vraag
aan de minister is dus of hij ervoor kan zorgen dat de
publieke partijen waar hij het over had, die helpen om het
systeem draaglijk te maken, meer kans krijgen, bijvoorbeeld
in de Rijke Schooldag, en dat we meer geduld met kinderen
betrachten.
De voorzitter:
Het is geen debat, maar een mondeling vragenuur.
Minister Wiersma:
De vraag is nu ook weer een beetje zoeken, maar dat zal ik
maar niet tegen de heer Van Meenen zeggen.
De voorzitter:
Dat is het risico van een lange uitweiding.
Minister Wiersma:
Ik doe m'n best. Ik vind het belangrijk om hier te zeggen
dat het bij een toets geen kwestie van slagen of zakken is.
Het doel is de best passende opleiding te vinden voor het
vervolg. Natuurlijk is zo'n toets spannend, maar die toets
moet vooral helpen om een goed en volledig beeld van de
leerling te krijgen en hem dan het beste te helpen. Als je
daarvoor gaat trainen en de lat op een bepaalde hoogte
gaat leggen, draagt dat niet bij aan de best passende vervolgopleiding voor een leerling. Het gaat om het vinden
van wat er bij die persoon past en dat moet je niet maskeren
met allerlei toetsen, want dan wordt zo'n leerling helemaal
niet gelukkig. We zien dat wel gebeuren. Precies om deze
reden probeer ik die toets te veranderen en te kijken welke
afspraken we kunnen maken over het aantal toetsen, zoals
ik net tegen mevrouw Westerveld zei. Ik vind het wel
belangrijk om die misvatting weg te nemen.
Volgens mij heeft de heer Van Meenen ook een punt. Zijn
vraag bestond uit een paar vragen ineen. Waar ik kan helpen
om het te verbeteren, zal ik dat doen. Ik zal de suggesties
van de heer Van Meenen dus meenemen.
De heer De Hoop (PvdA):
De Cito-toets is ooit, in de jaren zestig, bedacht als neutraal
instrument om kinderen op de goede plek te krijgen, maar
je kunt je wel afvragen hoe neutraal dat instrument nu nog
is. De rijkere ouders laten bijles geven aan hun kinderen,
zodat ze een zo hoog mogelijke score halen, terwijl de
andere kinderen de prijs betalen voor het lerarentekort. Ik
maak me daar echt zorgen over. De Partij van de Arbeid
vindt dit onacceptabel. Onderzoek na onderzoek laat zien

4 april 2023
TK 69

69-3-3

dat hoe meer tijd je leerlingen geeft, hoe groter de kans is
dat ze op de goede plek terechtkomen.
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer De Hoop (PvdA):
Mijn vraag aan deze minister is dus: gaat u nu wel meer
inzetten op brede brugklassen? Want in een recente brief
lezen we dat de minister ervoor kiest om dat niet op iedere
school te doen, terwijl de Onderwijsraad twee jaar geleden
al een ander advies gaf. Gaat u daar nu echt de volgende
stap in zetten?
Minister Wiersma:
Het is niet zo dat elke leerling automatisch behoefte heeft
aan een brede brugklas. Het is wel zo dat het heel veel
leerlingen zou kunnen helpen. Ik zei al: ik heb daar zelf ook
ervaring mee. Om die reden geeft het kabinet honderden
scholen — niet een aantal, maar honderden — extra geld
om ze te helpen om dat te doen. Dus ja, die beweging helpen we, maar we moeten ons ook realiseren … Ik was bijvoorbeeld op een school in de Bijlmer, met een brede
brugklas. Daarin zitten drie niveaus drie jaar lang bij elkaar.
Dat betekent voor een docent dat hij of zij die drie niveaus
elke keer moet kunnen uitleggen en daarin begeleiding
moet kunnen bieden. Dat is superzwaar. Als we nu zouden
afspreken om dat bij wijze van spreken van vandaag op
morgen voor het hele onderwijs te gaan doen, zou dat een
nogal grote verandering zijn, die overigens niet automatisch
het beste voor alle leerlingen met zich meebrengt en ook
vrij ondoenbaar wordt voor veel leraren. Ik vind dat je die
stappen op een goede manier kunt zetten, zodat je leert of
het ook voor heel veel meer leerlingen werkt. Daarom helpen we die honderden scholen nu met de brede brugklassen. Op die manier doen we dat én verantwoord, én met
oog voor de leerling.
De heer Kwint (SP):
De minister zegt een aantal keren: ik ben het met u eens
dat de bijlesbureaus een te grote rol hebben gekregen binnen de school en voor kansenongelijkheid zorgen. Maar
dan eindigt hij zijn antwoord met: daarom ben ik met
scholen in gesprek en stuur ik een brief. Dat antwoord krijg
ik al zes jaar. Mijn vraag is nu wel deze. Als er over een
maand een brief komt en als het niet lukt om het met de
schoolbestuurders eens te worden over hoe je die bedrijven
uit de school weert, wordt het dan ook gewoon een van de
bekostigingsvoorwaarden dat je geen ruimte biedt aan
particuliere bijles door commerciële bureautjes?

is onderdeel van de school. Of het nou via extra bijles,
huiswerkbegeleiding of kleinere klassen gaat, het hoort op
die school. Daar heb ik heel veel voor over. Wij als kabinet
hebben daar heel veel voor over, maar daar horen ook
voorwaarden bij. De heer Kwint zegt terecht: ik hoor dit al
jaren, dus laat u het nu maar een keer zien. Volledig terecht.
Ik moet dat bewijzen. Dat betekent dat ik voornemens ben
om een eigen blauwdruk te maken van uw moties, letterlijk,
die ik net voorlas. Dat zijn wat mij betreft de ijkpunten, de
heipalen, onder de blauwdruk van de afspraken.
Hoever ben ik gekomen met die partijen? Ik ga kijken of ik
dat aan de Kamer kan laten zien, of ik kan berichten hoe
het daarmee staat. Dan is het aan mij om te kijken of ik die
afspraken nog bij elkaar kan brengen voor september. Zo
niet, dan is het kader dat wij met elkaar belangrijk vinden,
waar uw moties in zijn verwerkt, het uitgangspunt. Op dat
moment heb ik dat dan nog niet in de wet geregeld. Dan
moet ik per punt gaan bekijken wat de beste route is om
het snel te doen, maar hopelijk leidt dit debat ertoe dat wij
met het onderwijs tot een gezamenlijke set afspraken kunnen komen, die zij in hun scholen bekendmaken en waar
ze de scholen ook aan houden. Dat zou het mooiste zijn.
De voorzitter:
Volgens mij was de heer Van Houwelingen net iets eerder
dan de heer Drost.
De heer Van Houwelingen (FVD):
Begrijp ik nou goed dat ik de minister een paar keer heb
horen zeggen dat het niet langer het doel is van een toets
om een bepaald niveau te stellen, om een bepaalde lat te
leggen en om onderscheid te maken tussen leerlingen die
het goed doen en leerlingen die het minder goed doen? Of
heb ik dat verkeerd begrepen?
Minister Wiersma:
Nee. Het gaat mij om het volgende. Ik wil weleens af van
de begrippen "hoger" en "beter". Elk kind is uniek, heeft een
talent en verdient een school en een niveau dat daar het
best bij past. Toetsen dienen ertoe om een kind daarbij te
helpen. Een leraar kan er daarmee achter komen waar een
kind extra hulp of begeleiding bij nodig heeft. Dat vind ik
belangrijk. Maar ik zie nu vaak, ook bij ouders, dat het een
soort wedstrijdje wordt. Er is sprake van een soort ladder
waarop je omhoog moet klimmen en waarbij het niet goed
genoeg is als je niet tot de hoogste trede komt. Ik wil af van
dat vocabulaire in het onderwijs. Ik hoop dat de heer Van
Houwelingen dat met mij eens is. Natuurlijk is een toets
nuttig. Daarom toetsen we ook. Maar we doen dat om de
best passende plek te vinden en niet om een extra wedstrijdje te creëren, waaraan leerlingen enorme, bizarre en
onnodige stress overhouden.

Minister Wiersma:
Het is essentieel dat je op school alle hulp krijgt die je nodig
hebt en dat je, als die hulp niet geleverd wordt, daar niet
een flyer in je hand gedrukt krijgt om naar een commercieel
bureau te lopen. Ik vind dat het op school hoort en ik vind
ook dat het niet van de portemonnee van ouders mag
afhangen of je die extra hulp krijgt. We hebben met het
Nationaal Programma Onderwijs miljarden gestoken in het
onderwijs. Deze kabinetsperiode gaan er miljarden naar
het onderwijs. De basisvaardigheden moeten omhoog. Dat

De heer Van Houwelingen (FVD):
Ik begrijp wat de minister zegt. Natuurlijk is elk kind uniek.
Maar de minister zegt ook dat hij leerlingen een aantal
basisvaardigheden wil aanleren. Daar hoort een minimumniveau bij. Ik zou de minister dan toch graag via de voorzitter willen meegeven dat dat wedstrijdelement ook het beste
uit leerlingen kan halen. Je wilt de beste van de klas zijn.
Je wilt een hoog cijfer halen. Is het dan een goede zaak om

Tweede Kamer

4 april 2023
TK 69

Vragenuur: Vragen Westerveld

69-3-4

te zeggen dat het er niet zozeer om gaat wat je niveau is,
als je maar laat zien dat je het een en ander kan? Het is toch
ook juist goed om door middel van toetsen te proberen het
beste uit leerlingen te halen en ze te stimuleren om een zo
hoog mogelijk cijfer voor die toetsen te halen?
Minister Wiersma:
Dat is heel behulpzaam, zeker als je het op een gezonde
manier doet en je leerlingen helpt om het beste uit zichzelf
te halen. Maar als het helpt om iets uit je te halen wat
eigenlijk niet in je zit, als je via allerlei toetsen een resultaat
haalt dat eigenlijk niet bij je past, dan word je uitgedaagd
om iemand anders te zijn dan je bent. Je krijgt daar ook
nog eens allemaal externe hulp bij. Uiteindelijk heb je daar
misschien wel je leven lang last van, omdat je misschien
wel de verkeerde opleiding kiest en daar doodongelukkig
van wordt. Je doet dat dan alleen maar omdat je ouders
vinden dat je dat moet doen. Dat is ook niet goed. Ik wil de
stress dus niet op die manier voeden. De basisvaardigheden
hoort elke leerling te hebben. Dat staat buiten kijf. We
hebben daar ook een niveau voor gedefinieerd. Een heel
groot deel van de leerlingen haalt dat nu niet. Die basis is
wat mij betreft niet onderhandelbaar. Die basis moeten we
bij iedereen terugzien. Dat is iets anders dan de vraag wat
daarna het best passende niveau is, want voor elke vervolgopleiding hoort die basis op orde te zijn.
De heer Drost (ChristenUnie):
Onze kinderen hebben stress. Een van de leraren in die
uitzending van Pointer verzucht letterlijk: wat doen we onze
kinderen aan? Een van de beelden uit de uitzending die mij
het meest trof, was dat van dat jochie dat achter een naaimachine zit. Hij maakt mooie dingen. Het talent straalt ervan
af. Zijn talent past alleen niet in dat leerlingvolgsysteem.
Moeten we bij het registreren van wat kinderen kunnen
juist die talenten, die veel breder zijn dan enkel taal en
rekenen en dat soort niveaus, niet óók in het systeem tot
uiting laten komen? Is dat niet een weg die we op zouden
moeten gaan, vraag ik aan de minister. Is dat niet een
manier om die prestatiedruk misschien wat naar beneden
te halen?
Minister Wiersma:
De heer Drost wijst daarmee wel op een dilemma. Dat
betekent namelijk dat je misschien nog wel meer gaat
toetsen, dus ook andere vaardigheden. Dat is een dilemma,
omdat we zeggen dat we in ieder geval willen weten of
leerlingen goed kunnen lezen, rekenen en schrijven. We
peilen dat. Leerlingen doen het eigenlijk jaar na jaar minder
goed. Dat is een grote zorg. Het raakt je toekomst. Denk
aan het schrijven van een sollicitatiebrief of het volgen van
een vervolgopleiding. Tegelijkertijd zie je ook dat de nadruk
bij toetsen ligt op cognitie, op kennis en op boekenwijsheid.
De heer Drost vraagt zich terecht af of we de andere kant
niet ook moeten waarderen in het onderwijs. Ik ben daar
ook over aan het nadenken. Ik kom daar dit voorjaar op
terug, met een soort visie op hoe je dan ook, bijvoorbeeld
in de bestaande eindtoets, andere componenten, die ook
van belang zijn, mee kan wegen. Je kan daar als leerling
dan goed in zijn. Je wordt om die reden dan gewaardeerd.
Het is dan niet automatisch zo dat je een praktische opleiding gaat volgen als je niet goed bent qua boekenwijsheid.
Je kijkt dan naar wat het beste bij de leerling past.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Westerveld

De heer Drost (ChristenUnie):
Het was absoluut geen pleidooi voor meer toetsen. Laat
dat helder zijn.
Minister Wiersma:
Nee.
De heer Drost (ChristenUnie):
Het gaat om het volgende. U had een enorm vurig betoog,
waar ik me helemaal in kan vinden, van: ieder kind moet
tot zijn recht komen. Dat delen we volgens mij met elkaar,
maar uiteindelijk komt uit die uitzending ook naar voren —
daar liggen ook onderzoeken achter — dat de kinderen
prestatiedruk ervaren door de manier waarop we nu het
leerlingvolgsysteem inrichten, al veel eerder in de basisschool. We moeten dus gaan onderzoeken of we daar niet
wat aan kunnen doen. Zonder al die toetsen en zonder
scholen te belasten met administratief werk, moeten we de
kinderen tot hun recht laten komen, ook in de adviezen die
we krijgen. Mijn vraag aan de minister is de volgende. In
december heeft mijn illustere voorganger, Gert-Jan Segers,
daar met u over gesproken. Toen heeft u toegezegd om
daar voor de zomer van dit jaar op terug te komen. U zou
dit overleggen met de VO-raad en de PO-Raad en volgens
mij ook met LAKS als het gaat om de prestatiedruk. Ik ben
benieuwd of u er al enigszins zicht op heeft wanneer dat
komt.
Minister Wiersma:
Goede herinnering. Dat zijn we ook aan het doen met LAKS
over toetsdruk en prestatiedruk. Daar zit dit hele pakket in.
Ik voeg daaraan, ook na de vragen van mevrouw Westerveld, gesprekken toe met de aanbieders van die leerlingvolgsystemen, want die bieden dat aan scholen aan. Ik leg
dus niet op wat er moet, maar zij bieden het aan. Scholen
incorporeren dat eigenlijk, dus ik denk dat het goed is als
ik vervolgens met hen dat gesprek heb over: wat bieden
jullie aan en zijn we ons hier voldoende bewust van? Met
de inspectie ga ik nog eens even goed in gesprek over dat
pedagogisch-didactische klimaat. Dat klinkt wat technisch,
maar dat betekent dat we ook waar de inspectie komt, gaan
kijken hoe er met die toets- en prestatiedruk wordt omgegaan. Dus die twee elementen neem ik mee. Die voeg ik
toe aan de gesprekken die wij al voeren. Dan kom ik daar
voor de zomer op terug.
De voorzitter:
Dank. Dan wil ik de minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs danken voor zijn aanwezigheid hier.

4 april 2023
TK 69

69-3-5