Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1483

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 april 2015
Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken van 20 april 2015.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1483
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1483

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20
APRIL 2015
Latijns Amerika
Twee maanden voor de top in Brussel tussen de EU en de Gemeenschap
van Latijns-Amerikaanse en Caribische staten (CELAC) zal de Raad als het
strategische thema van deze maand de relaties met Latijns-Amerika en het
Caribisch (LAC) gebied bespreken. De Raad zal de huidige uitdagingen en
kansen in kaart brengen en bespreken hoe de relaties tussen de EU en
deze relatief gelijkgestemde regio gemoderniseerd kunnen worden.
De hoge economische groei van de afgelopen jaren, de verminderde
armoede en de consolidering van veel democratieën heeft de CELACregio zelfvertrouwen gegeven. De regio claimt en krijgt meer invloed op
het wereldtoneel en wordt efficiënter in haar optreden door de
doorgaande ontwikkeling van regionale samenwerkingsinitiatieven.
Brazilië en Mexico vervullen economisch en politiek de rol van informele
leiders, maar ook opkomende landen zoals Colombia, Peru en Chili
claimen meer invloed in de regionale en soms mondiale aangelegenheden.
Tegelijkertijd kent de regio ook veel uitdagingen, zoals de politiekeconomische situatie in Venezuela, de mensenrechten in Cuba, en de
(druggerelateerde) criminaliteit en de mensenrechtensituatie in MiddenAmerika. Vanwege de grote heterogeniteit is het voor de landen van
Latijns-Amerika en de Cariben bovendien vaak een uitdaging om tot een
gemeenschappelijk standpunt te komen m.b.t. regionale en mondiale
vraagstukken. Veel landen vertonen nog steeds institutionele en economische kwetsbaarheden en door de huidige economische vertraging
bestaat het risico dat de vooruitgang van de afgelopen decennia wordt
gestremd.
De regio is in cultureel, religieus en historisch opzicht nauw aan Europa
verwant en is ook in politiek opzicht een van de meest gelijkgestemde
regio’s. De EU deelt belangrijke waarden (democratie, mensenrechten),
beginselen (internationaal recht) en prioriteiten (klimaat, armoedebestrijding, veiligheid, drugsbestrijding, non-proliferatie) met de regio. Door
de grotere assertiviteit van de regio, concurrerende politieke en economische modellen en de actieve invloed van China en Rusland, is politieke
steun van de CELAC-landen voor de EU echter niet vanzelfsprekend.
Nederland zet zich daarom in om de gelijkgezindheid en bindende
waarden meer te benadrukken. Zo vergt de instabiliteit rondom Europa
optimale mobilisering van gelijkgezinde krachten, juist ook buiten de
traditionele partners. Ook m.b.t. mensenrechten en andere mondiale
thema’s zou intensiever samen opgetrokken kunnen worden. Het kabinet
legt hierbij nadruk op gelijkwaardigheid in de relaties.
Vanuit deze visie van belang de relaties met de CELAC-regio te moderniseren. HV Mogherini heeft door verschillende bezoeken en verklaringen
laten zien een hogere prioriteit aan de regio te geven. De EU-CELAC Top
op 10/11 juni 2015 is een belangrijk moment om invulling te geven aan
deze ambitie. De EU is voor Nederland een uitstekend kanaal voor
bevordering relatie tussen beide regio’s, gezien de instrumenten die het
heeft op het gebied van handel, ontwikkeling, en vrede en veiligheid.
Het kabinet onderschrijft de noodzaak van moderniseren betrekkingen ook
omdat Latijns-Amerika en de Cariben voor het Koninkrijk der Nederlanden
in bilaterale zin belangrijke regio’s zijn. In de eerste plaats vanwege de
natuurlijke ligging (nabuurschap) en de historische banden, maar
daarnaast ook vanwege de bilaterale handelscijfers: Nederland staat in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1483

2

top 5 van exportbestemmingen; de totale import uit Latijns-Amerika is ca.
USD 21 mrd., en de export bedraagt ca. USD 12 mrd. Nederland is in veel
landen de grootste of een-na-grootste Europese investeerder. De
langdurige, maar inmiddels bijna geheel beëindigde, OS-relatie met
diverse landen in de regio heeft voor veel goodwill en contacten gezorgd.
In lijn met deze inzet zal MP Rutte aanwezig zijn bij de driejaarlijkse top te
Panama van de leden van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS),
op uitnodiging van president Varela van Panama.
Met het verbeteren van de relatie tussen de VS en Cuba is een grote angel
uit de Noord-Zuid relatie gehaald. Nederland speelt binnen de EU een
voortrekkersrol ten aanzien van de EU-Cubarelaties. De EU onderhandelt
sinds 2014 met Cuba met als doel een politiek akkoord eind 2015. In de
Raad en in juni tijdens de EU-CELAC-top zal Nederland daarom, mede
vanuit de speciale nabuurschapsrelatie, de ambitie voor het moderniseren
van de relaties volop steunen. Er zal daarbij specifiek aandacht worden
gevraagd voor de United Nations General Assembly Special Sessions
(UNGASS) over de internationale drugsproblematiek (die tijdens het
Nederlandse voorzitterschap van de Raad gehouden zal worden),
veiligheid in de Cariben en klimaat. Nederland zet verder in op een
intensivering van de politieke dialoog tussen beide regio’s met als doel de
potentiële gelijkgezindheid over thema’s als mensenrechten, democratie
en internationaal recht optimaal te gebruiken.
Libië
De Raad zal in navolging van de discussie over Libië van 16 maart jl.
verder spreken over de ontwikkelingen in het land. In maart werd HV
Mogherini gevraagd om GVDB-opties te formuleren, die tijdens de
aankomende RBZ in algemene termen zullen worden gepresenteerd. De
Raad zal naar verwachting opdracht geven om deze opties verder uit te
werken met het oog op mogelijke besluitvorming tijdens een volgende
Raad. Het kabinet is voorstander van het uitwerken van een breed palet
aan GVDB-opties ter voorbereiding op mogelijke scenario’s in Libië na een
eventueel vredesakkoord. Het is van groot belang dat de EU voorbereid is
om snel over te kunnen gaan tot inzet, zonder vooruit te lopen op
daadwerkelijke besluitvorming over missies.
De situatie in Libië heeft een destabiliserende werking op de bredere
regio. Het kabinet is daarom van mening dat de EU zijn verantwoordelijkheid moet nemen om, waar mogelijk, bij te dragen aan het oplossen
van de crisis in Libië. Het kabinet is van mening dat de EU waar mogelijk
moet bijdragen aan de formatie van een eenheidsregering en klaar moet
staan om een toekomstige regering te steunen. Nederland zal daarom in
de RBZ pleiten voor het ontwikkelen van een brede, geïntegreerde
EU-strategie voor Libië.
Strategic Review
HV Mogherini zal een korte presentatie geven van het proces inzake de
herziening van het EU-buitenlandbeleid, dat wegens tijdgebrek niet aan de
orde is gekomen tijdens Gymnich begin maart jl. Op dit moment werkt HV
Mogherini aan een analyse van de huidige internationale ontwikkelingen
en de implicaties daarvan voor de EU. Deze analyse zal zij tijdens de
Europese Raad (ER) van juni a.s. presenteren, waaruit waarschijnlijk een
opdracht van de ER volgt voor een strategische herijking («strategic
review») van het EU-buitenlandbeleid. Voor de inzet van het kabinet ten
aanzien van dit proces wordt verwezen naar de Geannoteerde Agenda van
de informele RBZ («Gymnich») van 6 en 7 maart 2015, die uw Kamer
eerder toeging (Kamerstuk 21501–02, nr. 1461).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1483

3

Jemen
Naar verwachting zal de Raad ook spreken over de situatie in Jemen. De
militaire interventie in Jemen onder leiding van Saoedi-Arabië begon op
25 maart jl. met als doel de legitieme leider van Jemen, president Hadi,
terug aan de macht te brengen. De escalatie en internationalisering van
het conflict in Jemen is zorgwekkend en vormt een bedreiging voor de
regionale stabiliteit. Ook voor Europa vormt het conflict een veiligheidsrisico, onder andere vanwege de potentiële terrorismedreiging en
mogelijke migratiestromen. Economisch gezien is een escalatie van het
conflict risicovol voor Europa vanwege Bab al-Mandab, de zeestraat die
de Golf van Aden met de Rode Zee verbindt. Een eventuele blokkade van
deze belangrijke zeestraat zou – zowel voor de buurlanden als voor de EU
– een zorgwekkende ontwikkeling zijn.
De humanitaire gevolgen van het conflict voor de Jemenitische bevolking
zijn groot. Ruim 60% van de Jemenieten was al voor de escalatie
afhankelijk van humanitaire hulp. Dit percentage zal naar verwachting
onder de huidige omstandigheden verder groeien. Ook is de toegang van
humanitaire hulpgoederen op dit moment problematisch. Het kabinet zal
ook in EU-verband oproepen tot meer aandacht voor de humanitaire
noden van de Jemenitische bevolking.
Het kabinet is van mening dat uiteindelijk alleen een politieke overeenkomst tussen alle betrokken partijen het conflict kan oplossen. Mede
daarom – en om de humanitaire situatie enigszins te beheersen – is het
van belang dat partijen zo snel mogelijk terugkeren naar de onderhandelingstafel. Het kabinet pleit voor een actieve, ondersteunende rol van de
EU aan initiatieven van o.a. de VN, om partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen. De EU moet alle betrokken actoren bij dit conflict oproepen
om bij te dragen aan een politieke oplossing. In EU-verband zal het
kabinet inzetten op een geïntegreerde EU-strategie voor Jemen, zodat
meerdere aspecten van dit conflict effectief en geïntegreerd geadresseerd
worden.
Oostelijk Partnerschap
Aansluitend op de RBZ vindt de ministeriële bijeenkomst van het Oostelijk
Partnerschap plaats. Hierbij zijn ook de ministers van de zes OP landen
uitgenodigd. Hoofdonderwerp van de bijeenkomst is de voorbereiding
van de Oostelijk Partnerschapstop in Riga op 21 en 22 mei a.s. Zoals
aangegeven in de geannoteerde agenda voor de RBZ van maart jl.
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 1468) zal de focus van de Top vooral liggen op
het consolideren van wat tot op heden is bereikt. De Top zal een sterke
politieke boodschap van steun willen afgeven en de verschillende
transformatieprocessen en de daarmee gepaard gaande hervormingen
helpen bevorderen. Naar verwachting zullen de Oostelijke partners graag
een ambitieuze agenda zien, waarbij sommige partners hun wens voor
een concreet EU-lidmaatschapsperspectief zullen onderstrepen.
Nederland zal tijdens de bijeenkomst benadrukken dat er geen valse
verwachtingen moeten worden gewekt; het OP is geen voorportaal voor
EU-lidmaatschap. Ten aanzien van stappen op visumgebied staat voorop
dat landen aan alle vereisten moeten voldoen om in aanmerking te komen
voor visumliberalisatie. De Nederlandse inzet van het kabinet zal in
aanloop naar de Top in Riga per brief met de Kamer worden gedeeld.
Daarnaast zal tijdens de OP Ministeriële ook worden gesproken over de
herziening van het Europees Nabuurschapsbeleid. De ministeriele
bijeenkomst vormt voor een gelegenheid voor de OP-partners om in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1483

4

kader van het consultatieproces dat de HV en Commissie hebben
geïnitieerd, hun visie op deze herziening te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 21 501-02, nr. 1483

5