2016D30297

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Staatssecretaris van Economische Zaken over de kabinetsreactie
op de Initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer Kaya over
Wei voor de koe (Kamerstuk 34 313, nr. 4).
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

nds-tk-2016D30297

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie

2
2
3
4
5
5
6

II.

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

8

III.

Volledige agenda

8

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris danken voor zijn
reactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer
Kaya met betrekking tot een wettelijke verplichting voor weidegang. Deze
leden zijn blij te constateren dat de Staatssecretaris ook geen wettelijke
verplichting voorstaat, maar naar aanleiding van de kabinetsreactie
hebben zij nog wel enkele vragen en zorgen.
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen of er een
precieze duiding gegeven kan worden van de ontwikkeling van
weidegang. Wat zijn de meest recente cijfers? Verschillende instanties
rekenen met verschillende getallen. Kan de Staatssecretaris een ontwikkeling van weidegang schetsen in het aantal dieren en in het aantal
bedrijven? Kan de Staatssecretaris een internationale vergelijking maken?
De Staatssecretaris geeft in de kabinetsreactie aan dat de zuivelketen haar
verantwoordelijkheid heeft genomen door middel van het Convenant
Weidegang, waarbinnen 66 partijen samenwerken op het behoud en
bevorderen van weidegang. Daar zijn onlangs nog eens extra afspraken
over gemaakt. Hoewel de afspraken in december 2015 zijn gepubliceerd
blijkt uit berichtgeving dat de samenwerking binnen het Convenant
Weidegang nu al vruchten afwerpt. Dan is het jammer dat een partij niet
tot samenwerking bereid lijkt. Kan de Staatssecretaris een reactie geven
op de recente berichtgeving dat Milieudefensie uit het convenant is
gestapt?
Kan de Staatssecretaris een reactie geven op de zinsnede in de inleiding
bij de initiatiefnota dat weidegang verder terug zal lopen (pagina 2) en de
volgende zin in de kabinetsreactie; «Er lijkt een einde te zijn gekomen aan
de dalende trend van weidegang.»? Is de Staatssecretaris het met de
leden van de VVD-fractie eens dat de initiatiefnemers zich baseren op
oude cijfers en dat de zin in de kabinetsreactie meer recht doet aan de
actuele stand van zaken?
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen naar de
opmerkingen bij het onderzoek van Wageningen University & Research
centre (WUR). De kabinetsreactie geeft aan dat bij een maximum van 6
melkkoeien per hectare beweidbare oppervlakte er voldoende gras groeit
om deze koeien gedurende 120 dagen per jaar minimaal 6 uur per dag te
laten weiden. Een hogere veebezetting per hectare zou onrendabel voor

2

bedrijven zijn. Althans, zonder dat er rekening wordt gehouden met
subsidies, premies, extra investeringen of hogere kosten die weer
doorberekend dienen te worden. In hoeverre is dit haalbaar? In hoeverre
is dit financieel haalbaar en wenselijk, zonder dat dit grote financiële
gevolgen gaat hebben voor bedrijven, overheid of de consument?
Deze leden constateren dat door verschillende getallen en berekeningen
te hanteren er een divers beeld ontstaat. Actiegroepen grijpen dit aan om
de ontwikkeling weidegang in een kwaad daglicht te zetten. Dat is zeer
ongewenst omdat dit soort organisaties een dubbele agenda heeft.
Enerzijds willen zij weidegang maar tegelijkertijd willen zij de lat zo hoog
leggen dat de hoeveelheid dieren in dit land moet worden teruggebracht.
Kan de Staatssecretaris de sector en de verschillende belangenorganisaties en milieuclubs een eenduidige berekening gaan laten hanteren,
waarbij het CBS of een andere organisatie die rapporteert op dezelfde
wijze zijn rapport uitbrengt?
De Staatssecretaris onderschrijft het belang van weidegang. Kan de
Staatssecretaris ingaan welk belang hij bij weidegang prefereert? Is dit het
belang voor de koe of voor de mens? En indien hij voor het belang van de
koe gaat, speelt diergezondheid en dierwelzijn dan een rol? Steeds meer
publicaties schrijven over een besmetting van koeien die vers gras eten
met leverbot. Een besmetting kan leiden tot verminderende weerstand,
lagere melkproductie, slechter groeiende kalfjes en jongvee en afgekeurde
levers van geslachte dieren. Dit probleem wordt door vernatting steeds
groter. Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen een verplichte weidegang
voor de koe en een besmetting van leverbot of andere ziekten of besmettingen, zoals bijvoorbeeld salmonella, die op koeien overgedragen kan
worden of waar koeien mee worden besmet welke een risico voor dier en
of mens zijn?
De Staatssecretaris heeft een aantal maatregelen genomen om zijn
ambitie met betrekking tot weidegang waar te maken. Hoeveel tijd is er
nodig om de maatregelen ook daadwerkelijk effect te laten sorteren?
De leden van de VVD-fractie maken zich bij het voorstel van de initiatiefnemers zorgen om de mogelijke financiële gevolgen en de toename in
lasten en regeldruk. De Staatssecretaris geeft in de kabinetsreactie aan
deze zorgen te delen. Kan de Staatssecretaris nader aangeven wat de
gevolgen zullen zijn van het voorstel van de initiatiefnemers? Hoe zullen
de uitvoerings- en controlelasten voor de overheid toenemen als gevolg
van het voorstel? Wat zullen de mogelijke financiële gevolgen zijn voor
bedrijven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben kennisgenomen van de
kabinetsreactie op de initiatiefnota over Wei voor de koe. Zij hebben hier
nog enkele vragen en opmerkingen over en verzoeken de Staatssecretaris
hierop in te gaan.
Deze leden vinden het jammer dat het kabinet geen voorstander is van het
opnemen van verplichte weidegang voor de koe in de Wet Dieren. Zij
begrijpen dat de Staatssecretaris weidegang via een vrijwillige regeling
stimuleert, maar de daling in het percentage koeien dat voldeed aan
weidegang de afgelopen jaren toont wat betreft de leden van de
PvdA-fractie aan dat dit niet effectief is.

3

In de kabinetsreactie gaat de Staatssecretaris vooral in op de mogelijkheden om de vrijwillige weidegangregeling te verbeteren. De leden van
de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij een overzicht van de
belemmeringen waarom verplichte weidegang niet in de Wet Dieren zou
moeten of kunnen worden opgenomen kan geven en toelichten.
Daarnaast vragen deze leden de Staatssecretaris of hij kan toelichten wat
de voorwaarden zijn om verplichte weidegang wel in de Wet Dieren op te
nemen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP fractie zijn verheugd over de voorliggende initiatiefnota «Wei voor de koe». Het percentage weidende koeien is sinds het
begin van deze eeuw gestaag omlaag gegaan en de vrijwillige initiatieven
van de sector hebben het tij niet kunnen keren. Deze leden hebben enkele
vragen aan de regering naar aanleiding van de voorliggende nota.
De Staatssecretaris heeft als doelstelling 80% weidende koeien in 2020
(cijfers van het CBS). Het Convenant Weidegang heeft als doelstelling om
81,2% van de bedrijven een vorm van weidegang te laten toepassen
(cijfers van de Nederlandse Zuivel Organisatie). Aangezien grootschalige
bedrijven gemiddeld minder weidegang toepassen, vertaalt de 81,2%
doelstelling zich in een veel lager percentage weidende koeien dan de
doelstelling van het kabinet. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe de
81,2% weidende bedrijven zich vertaalt in percentage weidende koeien
volgens het CBS? Hoe wil de regering de 80% doelstelling behalen als zij
als enig middel naar het vrijwillige convenant verwijst terwijl dit
convenant een beduidend lagere ambitie heeft? Welke extra maatregelen
gaat de regering inzetten? Gaat het Convenant Weidegang haar ambitie
opschalen naar de ambitie van de Staatssecretaris?
Onderschrijft de Staatssecretaris dat het wenselijk is dat er eenduidig over
weidegang gecommuniceerd wordt en dat de cijfers van het CBS daarbij
leidend horen te zijn?
Kan de Staatssecretaris vertellen wanneer de jaarlijkse cijfers over het
percentage koeien met weidegang worden gepubliceerd? Waarom
publiceerde het CBS deze cijfers vorig jaar pas vlak voor kerst? Kunnen dit
jaar de cijfers – zoals voorheen- eerder komen?
Aangezien de minimale norm voor weidegang 120 dagen van minimaal 6
uur is en uit de cijfers van het CBS blijkt dat 5,2% van de beweide koeien
onder deze norm zit, bedraagt het daadwerkelijke percentage volwaardige
weidegang feitelijk 63,4% (68,6%-5,2%). Erkent de Staatssecretaris dit?
Onderschrijft de Staatssecretaris dat mestvergisting/ mestverwerking en
weidegang in de praktijk niet samengaan? Is dit een overweging bij het
regeringsbeleid om mestvergisting en mestverwerking te stimuleren? Zijn
er in Nederland gevallen bekend waarin weidegang en mestvergisting/
mestverwerking samen gaan?
De indieners schrijven in de nota dat weidegang in praktisch alle gevallen
gunstiger is qua milieubelasting. De leden van de SP-fractie willen graag
weten of de Staatssecretaris dit onderschrijft voor de verschillende
milieuaspecten, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er recente
publicaties bekend die dit bevestigen danwel ontkennen?
De indieners schrijven in de nota dat weidegang gunstiger is voor
diergezondheid. Deze leden willen graag weten of de Staatssecretaris dit
onderschrijft, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er recente
publicaties bekend die dit bevestigen danwel ontkennen? Kan de

4

Staatssecretaris aangeven hoeveel minder antibiotica er gebruikt wordt bij
weidende koeien dan bij niet weidende koeien?
De indieners schrijven in de nota dat uit verschillende rapporten blijkt dat
weidegang onder bijna alle omstandigheden meer inkomen oplevert voor
de boer. De leden van de SP-fractie willen graag weten of de Staatssecretaris dit onderschrijft, en zo ja waarom wel, zo nee waarom niet? Zijn er
recente publicaties bekend die dit bevestigen danwel ontkennen?
De klacht van veel boeren is dat de kringloopwijzer vooral voor intensieve
bedrijven nuttig is, maar voor grondgebonden bedrijven met weidegang
niets toevoegt. Deze leden willen hier graag een reactie op van de
Staatssecretaris.
De leden van de SP-fractie hebben geconstateerd dat grote melkveebedrijven in veel gevallen een hogere prijs van de zuivelbedrijven voor hun
melk krijgen dan kleine bedrijven. Deze zogeheten kwantumtoeslag
stimuleert schaalvergroting en daarmee indirect dat steeds meer koeien
de stal in verdwijnen. Wat vindt de Staatssecretaris van de kwantumtoeslag die door een groot deel van de zuivelorganisaties wordt
toegepast? Kan de Staatssecretaris aangeven per coöperatie of gemiddeld
hoeveel kleine bedrijven krijgen per liter melk en hoeveel grote bedrijven?
Kan hij ook aangeven hoeveel de weidepremie bedraagt per coöperatie en
gemiddeld? Onderschrijft de Staatssecretaris dat de weidepremie eigenlijk
hoger behoort te zijn dan de kwantumtoeslag?
Is de Staatssecretaris van mening dat weidende boeren makkelijker van
coöperatie moeten kunnen wisselen, bijvoorbeeld als bij hun coöperatie
de weidepremie laag is of als deze geen nieuwe biologische boeren meer
aanneemt? Welke belemmeringen zijn er momenteel en zijn deze wettelijk
verankerd? Hoeveel geld is een melkveehouder gemiddeld kwijt als hij
van coöperatie wisselt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven, Grashoff en Koşer
Kaya over Wei voor de koe. Hierover hebben deze leden nog enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij een update
kan geven van de laatste ontwikkeling ten aanzien van weidegang. Zij
vragen de Staatssecretaris een inschatting te geven van de economische
gevolgen van de voorstellen van de initiatiefnota voor de Nederlandse
melkveehouderij. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de consequenties
zijn van een wettelijke verplichting ten aanzien van weidegang voor de
waardering van weidegang op de markt?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris een kwantitatieve
inschatting te maken van de verhoging van de regeldruk en uitvoeringsen controlelasten voor de overheid als weidegang verplicht zou worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen waar het verschil in het toepassen van
weidegang tussen melkveebedrijven met of zonder melkrobot (respectievelijk 52% en 85%) uit voortkomt nu de regering zelf schrijft dat «ook bij
gebruik van de melkrobot [.] weidegang dus goed mogelijk [is]». Als dat
inderdaad zo is, waarom doen melkveehouders dat dan toch niet? Dit
mede gegeven de ambitie om te komen tot 80% weidegang en dit deel

5

van de sector daar nog ver onder zit. Kan de Staatssecretaris voorts
aangeven op welke wijze het in de kabinetsreactie beschreven beleid
specifiek inzet op het boeken van vooruitgang bij deze bedrijven?
De leden van de D66-fractie vragen waarom het belangrijk is dat de
beloning voor weidegangmelk bovenwettelijk is. Is het niet immers zo dat
ongeacht of dit een wettelijke verplichting is, weidemelk een meerwaarde
kent ten opzichte van niet-weidemelk? Vertaalt zich dat dan niet ook na
een eventuele wetswijziging tot vertaling van die kwaliteit in de voor die
melk geboden prijs? Waarop is de vrees gegrond dat dit niet het geval zal
zijn en weidemelk alleen naar waarde geprijsd zal worden zonder
wettelijke verplichting?
De leden van de D66-fractie vragen waarom het opnemen van een recht
op weidegang in de Wet Dieren zou leiden tot een forse verhoging van de
regeldruk en tot grote uitvoerings- en controlelasten voor de overheid. Zij
vragen zich daarvoor allereerst af waaruit zou blijken dat melkveehouders
die nu weidegang toepassen voor hun koeien te maken zouden hebben
met fors hogere administratieve lasten of dat er grootschalige lasten
vanuit de sector zouden zijn om op naleving van het Convenant
Weidegang toe te zien. Graag vernemen de aan het woord zijnde leden
ook of deze door de regering verwachte lasten en regeldruk ook zouden
optreden indien de verplichting tot weidegang elders in de wet geregeld
zou worden, bijvoorbeeld door deze in te regelen in de Wet grondgebonden groei melkveehouderij of de wet aangaande het fosfaatrechtenstelsel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met teleurstelling kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota om
weidegang voor koeien te verplichten. Zij constateren dat de ambities van
dit kabinet ten aanzien van weidegang zich beperken tot mooie woorden
maar dat elke vorm van daadkracht en sturing op weidegang ontbreekt.
Deze leden uiten hun zorgen over het beleid van dit kabinet dat de verdere
industrialisering en intensivering van de melkveehouderij stimuleert en zij
roepen de Staatssecretaris van Economische Zaken nadrukkelijk op om
zijn beleid te heroverwegen.
De melkveehouderij heeft de laatste dertig jaar een ontwikkeling doorgemaakt waardoor het aantal familiebedrijven gedaald is, het aantal koeien
per bedrijf enorm is gestegen en, als gevolg van fokkerij de productie per
koe onnatuurlijk hoog is geworden. Het gevolg hiervan is dat steeds meer
koeien permanent op stal komen te staan omdat de bedrijfsvoering voor
de boer makkelijker en efficiënter is. De leden van de PvdD-fractie
constateren dat de koe hiervan de dupe is. Op stal is er nauwelijks
gelegenheid voor de koe om natuurlijk gedrag te vertonen terwijl met
weidegang aan de biologische behoeften van de koe tegemoet wordt
gekomen. De diergezondheid van een koe in de weide is beter dan die van
een koe op stal; aandoeningen zoals mastitis, klauwaandoeningen,
kreupelheden en longontsteking komen in de weide minder voor dan op
stal. Niet alleen voor het dier is weidegang beter maar ook voor de
bodem. Weidegang leidt tot een betere bodemkwaliteit door minder
mechanische bemesting. De waterregulatie is beter en dat is niet geheel
onbelangrijk in een tijd waarin het klimaat steeds natter wordt. De
herstelcapaciteit van de bodem neemt bij weidegang toe. Ook de
biodiversiteit neemt toe bij weidegang. Een grotere biodiversiteit leidt tot
een robuuster en minder kwetsbare melkveehouderij. Weidegang zorgt
tevens voor minder emissie van ammoniak en broeikasgassen en draagt

6

bij aan het voortbestaan van weidevogels. Vanwege al deze voordelen zijn
deze leden van mening dat alle koeien verplichte weidegang zouden
moeten hebben. Is de Staatssecretaris bereid alsnog weidegang in
Nederland te verplichten?
De leden van de PvdD-fractie constateren dat het percentage koeien dat in
de wei loopt, blijft dalen. Het percentage is gedaald van 81.2% in 2012
naar 78,3% van de bedrijven in 20151. Het aantal koeien dat weidegang
krijgt, is zelfs gedaald naar 70% in 20152. Bij ongewijzigd beleid voorspelt
WUR3 dat in 2020 slechts 57% van de koeien volgens de norm, 120
dagen/6 uur per dag, weidegang zullen hebben. 37% Van de koeien zal
permanent op stal staan. Deze leden zijn dan ook verbaasd over de
positieve uitspraak van de Staatssecretaris dat er een einde is gekomen
aan de dalende trend van weidegang. In hoeverre heeft de Staatssecretaris hier gekeken naar het aantal koeien en naar het aantal uren dat deze
koeien buiten lopen? Graag een reactie. De leden merken op dat er maar
één definitie van weidegang is, namelijk «koeien die 100% buiten in de
wei lopen en gras grazen». Het hanteren van de norm van 120 dagen/6
uur per dag weidegang heeft al afbreuk gedaan aan de definitie van
weidegang. In 2011 liepen koeien nog gemiddeld 181 dagen per jaar, 11
uur per dag buiten. Hoe beoordeelt de Staatssecretaris de neergaande
trend qua uren en dagen dat een koe naar buiten mag? Is de Staatssecretaris het met de leden van de PvdD-fractie eens dat deze trend onwenselijk
is en dat het «luchten van koeien» niet gedefinieerd kan worden als
weidegang? Is de Staatssecretaris bereid om een definitie vast te leggen
voor weidegang waarin expliciet wordt meegenomen dat koeien
maximaal in de wei lopen en gras grazen? Bent u tevens bereid om
bedrijven te verplichten tot het beschikken van een huiskavel van
minimaal 0.33 hectare per koe zodat de melkveehouderij echt grondgebonden wordt? Zo ja, op welke wijze en op welke termijn? Zo nee,
waarom niet?
Met de dalende trend van weidegang concluderen de leden van de
PvdD-fractie dat het Convenant Weidegang niet haar zelf opgelegde
doelen heeft behaald. Deze leden constateren dat het convenant mislukt
is. De conclusie wordt ook gedeeld door één van de (ex-)partners van het
convenant, Milieudefensie. Deze organisatie is vanwege het niet behalen
van de doelstellingen en de vrijblijvendheid die het convenant met zich
meebrengt, uit het convenant gestapt. Kan de Staatssecretaris een reactie
geven op deze recente gebeurtenissen en uitspraken?
De Staatssecretaris geeft in zijn reactie op de initiatiefnota aan dat hij het
belang van weidegang onderschrijft. Deze leden constateren echter dat de
financiële snoepjes voor de sector, de 1 miljoen deskundigheidsbevordering en de eenmalige uitkering van 4 miljoen, onvoldoende zal
bijdragen om het aantal koeien en het aantal uren dat koeien weidegang
krijgen, te verhogen. De leden van de PvdD-fractie constateren, samen
met wetenschappers en maatschappelijke organisaties, dat de Staatssecretaris wet- en regelgeving opstelt die weidegang juist tegenhoudt en
opstallen stimuleert. Deze leden verwijzen hierbij naar de fosfaatrechten,
het mestbeleid, de kringloopwijzer, het ammoniakbeleid en de MIA/Vamilregeling, Is de Staatssecretaris het met de leden van de PvdD-fractie eens
dat eerder genoemd beleid weidegang tegenhoudt en opstallen stimuleert? Zo ja, is de Staatssecretaris bereid om onderliggende wetgeving en
regelingen te heroverwegen? Zo nee, is de Staatssecretaris bereid om een
onderzoek te laten uitvoeren naar de negatieve effecten van de wet- en
1

http://duurzamezuivelketen.nl/behoud-weidegang
http://edepot.wur.nl/362949
3
http://wageningenur.nl/nl/Publicatie-details.htm?publicationld=publication-way-343830323538
2

7

regelgeving op weidegang? Hoe kijkt de Staatssecretaris naar een
forfaitaire verantwoording in plaats van een verantwoording via de
kringloopwijzer?
De leden van de PvdD-fractie hebben kennis genomen van het artikel van
Wakker Dier waarin zij aangeven dat Friesland Campina belastinggeld wil
gebruiken voor mestvergisting. Het Centrum voor Landbouw en Milieu
heeft een notitie opgesteld waaruit blijkt dat mestvergisters het opstallen
van koeien en de industrialisering en schaalvergroting van de melkveehouderij aanjagen. De mestvergister wordt namelijk pas rendabel bij het
houden van 200 melkkoeien, terwijl een gemiddeld melkveebedrijf nu zo’n
100 koeien heeft. Erkent u dat het subsidiëren van mestvergisters
weidegang tegenhoudt? Bent u bereid om bij de volgende begroting de
subsidie voor mestvergisters in te trekken en een regeling op te stellen
waarbij ingezet wordt op het verminderen van de melkveestapel en het
faciliteren van weidegang? Zo nee, waarom niet?
II. Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
III. Volledige agenda
Kabinetsreactie op de initiatiefnota van de leden Van Gerven,
Grashoff en Koşer Kaya over wei voor de koe. Brief regering d.d.
03-03-2016, Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam (TK
34 313, nr. 4).

8