Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 397

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 april 2023
Met deze brief bied ik u het WODC-onderzoek naar criminaliteit onder
meisjes en jonge vrouwen (hierna: meisjes) aan. Dit onderzoek, gepubliceerd op 27 maart jl., is in 2021 gestart naar aanleiding van signalen van
uw Kamer1 en professionals over het fenomeen jong vrouwelijk daderschap en een mogelijk blinde vlek voor deze groep in de strafrechtketen.
Hierna zal ik ingaan op de inhoud van het rapport en geef ik vervolgens
mijn beleidsreactie.
Bevindingen van het WODC-onderzoek
Het WODC-rapport «Meisjescriminaliteit» 2023 betreft een verkennend
onderzoek naar de kenmerken en risicofactoren van delinquente meisjes
(12–27 jaar) in algemene, politie- en justitiële populaties. Er is internationaal vergelijkend literatuuronderzoek en kwalitatief onderzoek
gedaan naar:
1. Risico- en beschermende factoren van delinquente meisjes en de
verschillen tussen de justitiële en algemene populatie;
2. Kenmerken van (zelf gerapporteerde2) delinquentie van meisjes; en
3. De overwegingen van professionals ten aanzien van meisjes in de
besluitvorming rondom verdenking, vervolging en veroordeling.
De onderzoekers concluderen dat:
o Meisjes minder en aan andere risicofactoren worden blootgesteld dan
jongens. Zo zijn zij vaker slachtoffer van seksueel misbruik of ervaren
zij meer problemen in de thuissituatie.

1
2

kst-29911-397
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 35 285, nr. 2.
De informatie over zelfgerapporteerd daderschap is afkomstig uit de Monitor zelfgerapporteerde Jeugdcriminaliteit (MZJ) en politiecijfers. Sinds 2005 wordt om de vijf jaar een representatieve steekproef gedaan onder 10- t/m 17-jarigen, waarin zij bevraagd worden naar hun
delinquente gedrag in de afgelopen jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 397

1

o Wanneer er sprake is van gelijke achtergrond en blootstelling aan
risicofactoren, dan hebben meisjes en jongens een even grote kans op
het zelf rapporteren van delinquent gedrag.
o Meisjes andere delicten lijken te plegen, en binnen delicten andere
rollen (samen met anderen) vervullen dan jongens. Mogelijk plegen zij
meer heimelijke delicten en vervullen zij een meer sociale, faciliterende
rol in groepscriminaliteit. Zoals het contact leggen met slachtoffers.
o Verschillen in delictgedrag tussen jongens en meisjes eraan kunnen
bijdragen dat meisjes minder snel als verdachte in beeld komen.
o De onderzoekers geven aan dat bij meisjes die eenmaal in de
strafrechtketen terecht komen, zij bewust of onbewust anders gezien
en bejegend worden dan jongens. Dit heeft deels te maken met een
andere opstelling van meisjes in het contact met professionals, zoals
het tonen van kwetsbaarheid. Ook geven professionals aan dat
bijvoorbeeld meer moeite genomen wordt voor meisjes om een veilige
sfeer te creëren bij verhoor.
o Concrete verschillen tussen meisjes en jongens in de inhoudelijke
strafrechtelijke overwegingen zijn in het onderzoek niet gevonden.
Professionals zeggen dat, ondanks de seksedifferentiatie in bejegening, sekse geen grote rol speelt in strafrechtelijke beslissingen. Er is
meer aandacht voor leeftijd, de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte en het gepleegde delict.
Daar waar mogelijk heeft het WODC een vergelijking gemaakt met
jongens in dezelfde leeftijdsgroep. Dit verkennend onderzoek is
waardevol, aangezien voorgaande studies naar de verschillen tussen
meisjes en jongens dateert van vóór 2012. Het rapport laat zien dat
meisjes relatief weinig in de strafrechtketen terechtkomen.3 De cijfers uit
de Monitor zelfgerapporteerde Jeugdcriminaliteit (MZJ), politiecijfers en
het CBS geven weer dat meisjes ten opzichte van jongens zich minder
vaak schuldig maken aan gewelddadige delicten.
Daarbij legt het onderzoek bloot dat zelf gerapporteerd crimineel gedrag
waardevolle informatie oplevert over criminaliteit. Want zowel meisjes als
jongens melden vaker zelf betrokken te zijn geweest bij delicten die niet
bij politie in beeld zijn. De onderzoekers geven aan dat dit niet verwonderlijk is, omdat het bij zelfrapportage van delinquent gedrag vaker om
lichte feiten gaat met een lage pakkans zoals oplichting en afpersing. Wel
wijzen de onderzoekers op een gat tussen de informatiebronnen «zelfgerapporteerde delinquentie» en «politiecijfers» die voor meisjes groter is
dan voor jongens. Zij achtten het aannemelijk dat meisjes mogelijk
delicten plegen die minder snel tot vervolging leiden of sneller door de
politie over het hoofd worden gezien dan delinquente jongens.
Uit het onderzoek komt verder naar voren dat wanneer een meisje
verdacht wordt van een strafbaar feit, er soms praktische zaken spelen
waardoor voor meisjes andere beslissingen worden genomen dan voor
jongens. Uit interviews en vonnisanalyse komt naar voren dat rechters in
de voorlopige hechtenisfase bij meisjes in sommige gevallen kiezen voor
civiele afhandeling, in plaats van voorlopige hechtenis. Reden die de
rechters hiervoor aandragen is niet gender of sekse, maar de beperkte
detentiecapaciteit voor meisjes. Deze resultaten dienen voorzichtig
geïnterpreteerd te worden, aldus het WODC, vanwege een beperkt aantal
respondenten (25 interviews) die de onderzoekers gesproken hebben.
Een belangrijke kanttekening die de onderzoekers plaatsen is wel dat de
resultaten niet zonder meer te generaliseren zijn naar alle delinquente
3

In 2019 zijn er 3.810 (0,7%) meisjes in de leeftijd van 12 tot 18 jaar verdacht van een misdrijf
met politie in aanraking gekomen, ten opzichte van 13.720 (3,5%) jongens in dezelfde leeftijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 397

2

meisjes, omdat longitudinaal onderzoek in Nederland slechts in beperkte
mate aanwezig is. Daarmee wordt onderzoek bedoeld naar het volledige
proces dat delinquente meisjes door de opsporings- en vervolgingsketen
doorlopen. Om deze reden doen de onderzoekers geen beleidsaanbevelingen, maar doen zij suggesties voor verdiepend onderzoek en adviseren
zij om te investeren in onderzoek rondom delinquente meisjes.
Reactie op bevindingen
De resultaten van het WODC-onderzoek suggereren dat er sprake is van
een blinde vlek voor meisjes in de strafrechtketen. Deze bevinding, die
gezien de besproken beperkingen van het onderzoek voorzichtig geïnterpreteerd dient te worden, is zorgelijk omdat delinquente meisjes mogelijk
te laat in beeld komen. Vooral bij jonge meisjes die opgroeien in een
kwetsbare omgeving is het belangrijk dat professionals in de strafrechtketen zicht hebben op complexe en/of meervoudige problemen waarvoor
passende hulp nodig is. Het WODC-onderzoek naar criminaliteit onder
meisjes laat zien dat de sleutel ligt in maatwerk en het eerder signaleren
van kwetsbare meisjes door professionals in de strafrechtketen.
Tegelijkertijd is het positief te constateren dat er binnen de strafrechtketen
niet zozeer sprake is van een blinde vlek voor meisjes. Ondanks de
genoemde sekse-differentiatie in bejegening, geven professionals aan dat
sekse geen rol lijkt te spelen in strafrechtelijke overwegingen. Samen met
ketenpartners wordt dagelijks hard gewerkt om straf, bejegening en
interventie zo goed mogelijk aan te laten sluiten op het individu, met oog
voor genderverschillen. Zo geeft de Raad van de Kinderbescherming en
reclassering in de adviezen meer toelichting over vrouwelijke verdachten
om te voorkomen dat (onterechte) beeldvorming invloed heeft op verdere
besluitvormingsprocessen. Deze praktijken worden ook uitgelicht in het
onderzoek.
Ik ben de onderzoekers erkentelijk voor hun werk. De onderzoekers geven
een aantal aanbevelingen waarop ik hieronder in zal gaan.
1. Aanbeveling voor verdiepend longitudinaal onderzoek
De onderzoekers constateren dat het van belang is om in Nederland meer
informatie te verzamelen over jongens en meisjes die longitudinaal van
aard is. Longitudinaal onderzoek kan tot een beter inzicht leiden in de
ontwikkeling van deviant gedrag van meisjes. Op deze manier kunnen
verbanden gelegd worden tussen risicofactoren zoals ontwikkelstoornissen, internaliserende problematiek (o.a. angst, depressie, negatief
lichaamsbeeld) en seksueel misbruik in relatie tot delinquent gedrag.
Longitudinaal onderzoek zou meer zicht geven op de werking van
dergelijke mechanismen. Tevens biedt longitudinaal onderzoek de
mogelijkheid om meer respondenten, bijv. van de politie, te interviewen
voor een beter beeld ten aanzien van de mate waarin meisjes in beeld
komen als verdachte. Tegelijkertijd zie ik ook de risico’s van deze
onderzoeksmethode:
1. Longitudinaal onderzoek vraagt om een grote investering in tijd, vaak
minimaal vijf jaar en meerdere metingen voordat er resultaten komen;
2. Een ander bezwaar is de grote uitval die kan optreden gedurende de
onderzoeksperiode wanneer bij dezelfde personen meerdere metingen
verricht.
Dat neemt niet weg dat een verdiepend onderzoek behoort tot een van de
mogelijkheden, waar ik uitvoering aan zal geven wanneer hier meer
aanleiding voor is. Dit zal ik verkennen met het WODC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 397

3

2. Investeren in de evidence based kennis over delinquente meisjes
Ten aanzien van justitieel beleid en de praktijk is een van de aanbevelingen in het WODC-rapport: investeer in het verkrijgen en vergroten van
(evidence based) kennis over delinquente meisjes. In dat kader kan ik uw
Kamer informeren dat het Nederlands Instituut voor Forensisch Psychiatrie en Psychologie (NIFP) een wetenschappelijk onderzoek is gestart
naar de wijze waarop psychiatrische stoornissen jeugddelinquentie bij
jongens en meisjes beïnvloeden. De resultaten van dit onderzoek volg ik
met belangstelling en worden eind 2023 verwacht.
Tevens ben ik in 2022 een pilot gestart om meisjes (en jongens samen) te
plaatsen in de Laag Beveiligde Unit (LBU) van de RJJI. De primaire reden
hiervoor is dat hiermee meer mogelijkheden ontstaan ten aanzien van
maatwerk in het beveiligingsniveau voor meisjes. Een bijkomstigheid is
dat hiermee tevens extra capaciteit voor meisjes ontstaat. Daarbij wil ik
wel aangeven dat het beeld dat bij er sprake is van een gebrek aan
detentiecapaciteit voor meisjes niet door DJI als zodanig wordt herkend.
Tot nu toe is in de justitiële jeugdinrichtingen (JJI) voldoende plek voor
meisjes. Wanneer er sprake is van een piek in de bezetting op de
meisjesafdelingen, kan worden opgeschaald. Sinds de piek eind 2021, zien
we een daling in de bezetting van de meisjes-afdelingen waarvan de
oorzaak door DJI niet direct te duiden valt.
3. Investeren in kennis en scholing rondom delinquente meisjes
Deze aanbeveling ondersteun ik zeer en neem ik mee in de lerende aanpak
van Preventie met Gezag. In deze lerende aanpak wordt samen met
gemeenten, lokale justitiële partners en uitvoerende partijen continue
gereflecteerd op wat wel en niet werkt. Zo wordt doorlopend data
verzameld om inzicht te geven in de langetermijneffecten van effectief
bewezen interventies. Op basis van deze informatie zal ik met gemeenten
kijken welke interventies (opnieuw of beter) kunnen worden aangeboden
voor delinquente meisjes en meisjes die dreigen af te glijden naar
criminaliteit. Daarnaast lopen er op gemeentelijk niveau diverse initiatieven om kennis te vergroten over de aard, omvang en verschijningsvormen van delicten gepleegd door meisjes. Bijvoorbeeld in Rotterdam,
waar de gemeente een verkennend onderzoek heeft laten uitvoeren naar
de rol van meiden binnen de straatcultuur van Delfshaven. Ook in het
Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld van de
gemeente Amsterdam wordt gewerkt aan het zichtbaar maken van de
problemen rond kwetsbare meisjes. Dergelijke initiatieven volg ik
nauwlettend en zal ik waar nodig stimuleren.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 911, nr. 397

4