Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 110

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 augustus 2022
Op 29 april jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de inzet van een
Nederlands forensisch- en opsporingsteam met betrekking tot oorlogsmisdrijven gepleegd in Oekraïne (Kamerstuk 36 045, nr. 75). Met deze brief
kondigt het kabinet aan deze inzet voort te zetten.
Oekraïne heeft het Internationale Strafhof (International Criminal Court –
ICC) en EU-lidstaten om ondersteuning gevraagd bij het opsporingsonderzoek met betrekking tot oorlogsmisdrijven gepleegd in Oekraïne.
Meerdere landen en organisaties ondersteunen Oekraïne op dit vlak.
Nederland heeft in mei 2022 een forensisch- en opsporingsteam ingezet in
Oekraïne, onder de vlag van het ICC. Daarnaast heeft Nederland op 14 juli
jl. de Ukraine Accountability Conference georganiseerd, samen met de
Openbaar Aanklager van het ICC en Eurocommissaris Reynders, om
internationaal te onderstrepen dat het plegen van oorlogsmisdrijven niet
ongestraft mag blijven en om de verschillende lopende inspanningen van
de internationale gemeenschap op het gebied van waarheidsvinding en
gerechtigheid voor Oekraïne verder te versterken en coördineren.
Gezien het grote belang dat het kabinet hecht aan het onderzoeken van
vermeende oorlogsmisdrijven, heeft het kabinet in nauwe samenspraak
met de Oekraïense Minister van Buitenlandse Zaken en het ICC besloten
om in het najaar van 2022, en indien de situatie dit toelaat, in het voorjaar
van 2023 en in het najaar van 2023 wederom een Nederlands forensischen opsporingsteam in te zetten in Oekraïne onder de vlag van het ICC. Het
betreft een gezamenlijke inspanning van de Ministeries van Defensie,
Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. Het ondersteunen van een
opsporingsonderzoek is geen artikel 100-procedure-inzet. Het betreft
immers inzet met een civiele taak: forensische opsporing om bewijs te
verzamelen dat kan dienen bij het vaststellen van oorlogsmisdrijven
volgens internationaal recht.

kst-36045-110
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 110

1

De teams zijn vergelijkbaar met de inzet in mei 2022 en zullen bestaan uit
personeel van de Koninklijke Marechaussee (KMar) aangevuld met
experts van andere defensieonderdelen die bij de KMar worden tewerkgesteld. De mogelijkheid om zedenexperts toe te voegen aan de teams
wordt onderzocht. Tevens wordt bekeken of experts uit andere landen
kunnen aansluiten bij het Nederlandse team.
Daarnaast is de KMar in gesprek met het ICC over het ondersteunen bij de
planning van soortgelijke missies in Oekraïne uitgevoerd met teams uit
andere landen of met multinationaal samengestelde teams op basis van
een internationaal roulatiesysteem. Dit zodat de verschillende ICC-missies
niet alleen goed op elkaar worden afgestemd, maar ook elkaar aaneengesloten kunnen aflossen. Het is immers van belang bewijs van mogelijke
oorlogsmisdaden zo snel mogelijk na het plaatsvinden te verzamelen en
in lijn met de geldende internationale standaarden.
Risico’s
De inzet in Oekraïne is niet zonder risico. Op basis van een dreigingsinschatting van de MIVD en het militair advies van de Commandant der
Strijdkrachten (CDS) heeft het kabinet evenwel het besluit genomen om
opnieuw een team in te zetten.
Het opsporingsonderzoek en werkzaamheden in het kader van bewijsvergaringsactiviteiten vinden plaats in gebieden die onder controle staan van
de Oekraïense strijdkrachten en waar in beginsel geen directe confrontaties zijn met Russische militairen. Mocht de veiligheidssituatie in het
operatiegebied zodanig verslechteren dat inzet niet meer verantwoord is,
dan vindt een nieuwe afweging plaats en kan, indien nodig, het team
worden teruggehaald.
Oekraïense militaire installaties vormen in het hele land een doelwit voor
Russische aanvallen met raketten of projectielen. Gerelateerd aan deze
aanvallen zijn neveneffecten als rondvliegend glas en puin. De aanwezigheid van niet-geëxplodeerde munitie en door strijdende partijen
geplaatste boobytraps vormen een reëel risico in het operatiegebied.
Het team is opgeleid en getraind in procedures waarmee zij hun
werkzaamheden uitvoeren. Ook bij eventuele incidenten zijn zij getraind
om te handelen. De commandant van het team heeft een korte lijn met de
CDS om eventuele incidenten direct te kunnen bespreken.
De risico’s worden beperkt door zelf te voorzien in de beveiliging van de
«binnenring» door de KMar/Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten
(BSB). Tevens beschikt het team over explosieven opruimingsexpertise en
gepantserd transport. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over het
beperken van de risico’s met de Oekraïense veiligheidsdiensten, die de
«buitenring» voor het team beveiligen, en met het ICC.
Op medisch gebied zijn er risico’s omdat het niet gegarandeerd is dat
bestaande Oekraïense medische faciliteiten operationeel blijven. Mocht
zich een incident voordoen, dan zijn binnen het team medische capaciteiten aanwezig. Tevens wordt in kaart gebracht waar in het operatiegebied, of langs de route naar het operatiegebied toe, medische faciliteiten aanwezig zijn. Bij een evacuatie zijn de medische risico’s vanaf de
Oekraïens-Poolse grens naar Nederland beperkt.
Mochten zich omstandigheden voordoen waarin het team de werkzaamheden niet kan uitvoeren (bijv. door de veiligheidssituatie) of wanneer de
Oekraïense autoriteiten richtlijnen geven die in strijd zijn met interna-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 110

2

tionale wet- en regelgeving, dan heeft de KMar-detachementscommandant, als senior national representative, vrijheid van handelen
om, binnen zijn verantwoordelijkheden, te beoordelen in hoeverre
opgedragen werkzaamheden uitvoerbaar zijn. Hij heeft hierbij een directe
lijn met de CDS.
De mogelijkheid ontbreekt om, in voorkomend geval, het team met
additionele militaire middelen uit Oekraïne te evacueren. Wel worden
contingency-plannen gemaakt om bij escalatie terug te verplaatsen naar
de Oekraïens-Poolse grens of beschermde plaatsen te betrekken.
De teamleden dragen in beginsel blauwe KMar-uniformen. De voertuigen
hebben een civiele uitstraling. Het team heeft wapens ter zelfverdediging.
Haalbaarheid en beschikbaarheid
Het ontplooien van een FO-team leidt tot verdringingseffecten, omdat de
genoemde capaciteit tijdelijk wordt onttrokken aan reguliere werkzaamheden. Deze verdringing is afgestemd met de betreffende gezagen en in
de ogen van het kabinet acceptabel gezien het grote belang van de inzet in
Oekraïne.
Voorbereiding team
De teamleden worden in de komende maanden voorbereid op inzet. Naast
praktische, operationele zaken is hierbij ook aandacht voor psychische
aspecten. Na afloop van de inzet krijgen de teamleden een nazorgtraject,
waarbij de focus ligt op de (zeer waarschijnlijk) ingrijpende ervaringen die
de teamleden hebben gehad.
Financieel
De kosten voor deze inzet worden betaald uit het Budget Internationale
Veiligheid.
Tot slot
Het kabinet heeft besloten dat Nederlandse militairen worden ingezet in
een risicovol operatiegebied. Het kabinet weegt bij dit besluit zwaar dat
Nederland inbreuken op de internationale rechtsorde niet onbestraft wil
laten. De inzet van het Nederlandse FO-team levert daar een belangrijke
bijdrage aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 110

3