Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 072

Internationale kinderontvoering

Nr. 30

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 augustus 2013
In reactie op de brief d.d. 4 juli 2013, waarin de vaste commissie voor
Veiligheid en Justitie verzoekt om informatie over internationale kinderontvoering, bericht ik u als volgt.
U heeft het verzoek gedaan u te informeren over:
– de ontwikkelingen met betrekking tot internationale kinderontvoering
in de afgelopen jaren;
– de wijze waarop andere landen zich opstellen ten opzichte van dit
fenomeen;
– de nakoming van de verdragsverplichtingen, en;
– de ondersteuning door politie en justitie.
Internationale kinderontvoering
Er is sprake van internationale kinderontvoering wanneer een kind
ongeoorloofd wordt overgebracht vanuit, of niet terugkeert naar het land
van zijn gewone verblijfplaats. Het is ongeoorloofd wanneer het
overbrengen in strijd is met het gezagsrecht van het land van zijn gewone
verblijfplaats (artikel 3 van het Verdrag betreffende de burgerrechtelijke
aspecten van internationale ontvoering van kinderen 1980, ook wel Haags
Kinderontvoeringsverdrag genoemd (verder: HKOV)). Uitgangspunt van
het HKOV is: teruggeleiding naar het land van de gewone verblijfplaats,
tenzij er sprake is van een weigeringsgrond.
Bij internationale kinderontvoering gaat het om zogeheten «high conflict»
zaken, met grote emotionaliteit tussen ouders die frontaal tegenover
elkaar staan en die veel aandacht krijgen in de media en politiek. Er is
sprake van een «zwart-wit beslissing»: een kind blijft hier of gaat terug
naar een ander land. Daar zit regelmatig letterlijk een oceaan tussen. Een
tussenweg is er niet.

kst-30072-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 072, nr. 30

1

Ontwikkelingen met betrekking tot internationale kinderontvoering
Bij brief d.d. 2 mei 20131 heb ik u, zoals jaarlijks gebruikelijk, het statistisch
overzicht gestuurd dat betrekking heeft op de zaken die in 2012 zijn
behandeld door de Centrale autoriteit internationale kinderontvoering. In
deze brief wordt, naast de cijfers, ook aandacht besteed aan de nieuwe
werkwijze van de Centrale autoriteit en de ontwikkelingen met betrekking
tot het aantal verzoeken tot teruggeleiding in zaken van internationale
kinderontvoering. Ook in de voorgaande jaren heeft u een dergelijke brief
ontvangen.
Wijze waarop andere landen zich opstellen ten opzichte van dit
fenomeen
Er zijn twee internationale verdragen die kinderontvoering bestrijden: een
Europees Verdrag2 en het eerdergenoemde Haags kinderontvoeringsverdrag van 1980. Beide Verdragen zijn op 1 september 1990 in Nederland
in werking getreden. Daarnaast is sinds maart 2005 de Europese Verordening «Brussel II-bis» van kracht. De Verordening Brussel II-bis bevat
eveneens bepalingen over internationale kinderontvoering die aansluiten
bij het HKOV. Beide Verdragen beogen ervoor te zorgen dat een kind (tot
16 jaar) terugkeert naar het land waar het kind zijn gewone verblijfsplaats
had, wanneer dat kind door een van de ouders (meenemende ouder)
zonder toestemming van de andere ouder (achtergebleven ouder) is
meegenomen naar of wordt achtergehouden in een ander land. Het HKOV
omvat duidelijke en eenduidige internationale afspraken over de aanpak
van internationale kinderontvoering. Bijna 100 landen hebben dit verdrag
inmiddels geïmplementeerd en werken conform de internationale
afspraken zoals vastgelegd in het HKOV (zie voor het Verdrag en de
actuele stand van zaken van aangesloten landen www.hcch.net).
Nakoming van de verdragsverplichtingen
Om uitvoering te geven aan het HKOV en het Europees Verdrag moet elk
land dat deze verdragen ondertekent een Centrale autoriteit instellen die
uitvoering geeft aan taken zoals vastgelegd in het verdrag. De Nederlandse Centrale autoriteit is belegd bij het ministerie van Veiligheid en
Justitie. Achtergebleven ouders (in Nederland en in het buitenland)
kunnen bij de Nederlandse Centrale autoriteit een verzoek tot teruggeleiding (van het kind naar het land waar het kind zijn laatste verblijfplaats
had) indienen. Achtergebleven ouders in het buitenland kunnen zich
hierbij laten ondersteunen door een buitenlandse Centrale autoriteit of
een (Nederlandse) advocaat. Achtergebleven ouders in Nederland kunnen
bij uitgaande zaken zelf direct contact opnemen met de Nederlandse
Centrale autoriteit. Indien een verzoek tot teruggeleiding bij de Nederlandse Centrale autoriteit is ingediend, ziet de Nederlandse Centrale
autoriteit toe op uitvoering van de afspraken zoals opgenomen in de
Verdragen. De Centrale autoriteit heeft een stelselverantwoordelijkheid,
waarbij faciliteren, verwijzen en informeren kerntaken zijn.
Inkomende zaken
Een ouder, voogd of buitenlandse Centrale autoriteit kan aan de Nederlandse Centrale autoriteit een verzoek doen om teruggeleiding van het
kind naar het land waar het kind zijn laatste verblijfplaats had. De
1
2

Kamerstuk 30 072, nr. 29.
Het Europees Verdrag betreffende de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen inzake
het gezag over kinderen, Luxemburg, 20 mei 1980.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 072, nr. 30

2

Nederlandse Centrale autoriteit zal dan een intake uitvoeren. Indien aan
internationale kinderontvoering zoals in het HKOV wordt bedoeld is
voldaan, de meenemende ouder (en kind) in Nederland zijn gelokaliseerd
en niet kan worden uitgesloten dat er sprake is van internationale
kinderontvoering, zal de Nederlandse Centrale autoriteit beide ouders
doorverwijzen naar (gespecialiseerde) advocaten. Ook worden beide
ouders geïnformeerd over de mogelijkheid om via mediation te zorgen
voor vrijwillige terugkeer van het kind. Indien vrijwillige terugkeer niet lukt
kan de advocaat van de achtergebleven ouder een gerechtelijke procedure
starten bij de rechtbank te Den Haag.
Afhankelijk van de uitkomst van de gerechtelijke procedure wordt het kind
teruggeleid naar het land van zijn gewone verblijfplaats of kan het in
Nederland blijven.
Indien de Nederlandse Centrale autoriteit een verzoek tot teruggeleiding
(of omgang) ontvangt vanuit een land dat niet is aangesloten bij het HKOV
zal de Nederlandse Centrale autoriteit dit verzoek op dezelfde wijze
behandelen als wanneer er wel sprake is van een lidstaat. Ook kan gebruik
worden gemaakt van gesubsidieerde mediation. Omgekeerd, een verzoek
tot teruggeleiding naar Nederland vanuit een land dat niet is aangesloten
bij het HKOV, is de afhandeling afhankelijk van het interne recht van het
land in kwestie. Zie hiervoor het navolgende onder uitgaande zaken.
Uitgaande zaken
Indien een kind uit Nederland ongeoorloofd is meegenomen zonder
toestemming van de achtergebleven ouder, kan de betreffende ouder met
de Nederlandse Centrale autoriteit contact opnemen om een verzoek tot
teruggeleiding of omgangsregeling in te dienen. Door de Nederlandse
Centrale autoriteit wordt dan een intake uitgevoerd. Indien aan internationale kinderontvoering zoals in het HKOV wordt bedoeld is voldaan, zal
de Nederlandse Centrale autoriteit een verzoek tot teruggeleiding of
omgang opstellen en dat indienen bij de buitenlandse Centrale autoriteit
van het land waar mogelijk het kind (en de meenemende ouder) verblijft.
De buitenlandse Centrale autoriteit zal het ingediende verzoek van de
Nederlandse Centrale autoriteit beoordelen, waarna de meenemende
ouder door de buitenlandse Centrale autoriteit wordt benaderd met het
verzoek om het kind terug te geleiden naar Nederland. Doet de meenemende ouder dat niet, dan zal een gerechtelijke procedure wordt
opgestart om het kind zo snel mogelijk terug te krijgen naar Nederland.
Gedurende de periode dat de buitenlandse Centrale autoriteit het
teruggeleidingsverzoek in behandeling heeft voorziet de Nederlandse
Centrale autoriteit in de communicatie richting de achtergebleven ouder
en de buitenlandse Centrale autoriteit. Voor kinderen die naar landen
worden ontvoerd die niet zijn aangesloten bij het HKOV hanteert de
Nederlandse Centrale autoriteit dezelfde procedure zoals hierboven
beschreven, alleen wordt het verzoek tot teruggeleiding niet ingediend bij
een buitenlandse Centrale autoriteit maar bij het Nederlandse ministerie
van Buitenlandse Zaken. Via diplomatieke weg wordt getracht contact te
leggen met de meenemende ouder of een overheidsinstantie in het
betreffende land om de terugkeer van het kind te realiseren.
Verder is in Nederland het Centrum Internationale Kinderontvoering
opgericht. Het Centrum Internationale Kinderontvoering biedt actuele
informatie, advies en begeleiding aan ieder die in zijn persoonlijke of
professionele omgeving in aanraking komt met (dreigende) internationale
kinderontvoering vanuit en naar Nederland. Het Centrum wordt gesubsidieerd door het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 072, nr. 30

3

Ondersteuning door politie en justitie
Wanneer in een inkomende kinderontvoeringszaak door de rechtbank een
teruggeleidingsbevel is afgegeven, overleggen de advocaat van de
achtergebleven ouder en de advocaat van de meenemende ouder met
elkaar over de praktische gang van zaken rondom de tenuitvoerlegging
van de beschikking. Als de meenemende ouder niet aan de terugkeer van
het kind wil meewerken, kan de situatie ontstaan waarbij de teruggeleidingsbeschikking ten uitvoer moet worden gelegd met hulp van de sterke
arm van justitie en politie.
Het belang van het kind dient bij uitvoering van de teruggeleidingsbeschikking een eerste overweging te vormen. Teruggeleiding vanuit
Nederland met hulp van de sterke arm dient zo adequaat en zorgvuldig
mogelijk te verlopen, zodat het belang van het kind zo goed mogelijk
wordt gewaarborgd.
Om die reden is in samenwerking met de betrokken organisaties
(Openbaar Ministerie, Korps Landelijke Politiediensten, Raad voor de
Kinderbescherming, Jeugdzorg Nederland, Nederlandse Orde van
Advocaten en het Ministerie van VenJ) een protocol opgesteld: Samenwerkingsprotocol gedwongen tenuitvoerlegging teruggeleidingsbeschikkingen in internationale kinderontvoeringszaken.
Officiële weg
Zoals hiervoor uiteengezet zijn de procedures ten aanzien van teruggeleidingen gestoeld op internationaal privaatrechtelijke verdragen. Ouders die
gescheiden zijn van hun kind, willen het liefst zo snel mogelijk een
oplossing en willen daarbij zo weinig mogelijk formele barrières ervaren.
Ze kunnen zich wanhopig voelen en op zoek gaan naar andere manieren
om hun kind terug te krijgen. Toch pleit ik voor de officiële weg. Zelf actie
ondernemen in het buitenland is niet altijd zonder risico. Juist in landen
van waaruit de terugkeer moeizaam verloopt, spelen zaken als een
dreigende strafvervolging of soms ook persoonlijke veiligheidsrisico’s van
kind en ouder een rol. Daarom dient via de officiële weg het maximale te
worden geprobeerd. De Centrale autoriteit en het ministerie van Buitenlandse Zaken staan de achtergebleven ouders waar mogelijk bij.
Ik vertrouw erop uw Kamer met het voorgaande voldoende te hebben
geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 072, nr. 30

4