Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1573

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 februari 2019
Uw Kamer heeft mij verzocht uiteen te zetten welke mogelijkheden de
regering ziet om de beperkte controlemogelijkheden van de Europese
Rekenkamer (ERK) op de Europese Centrale Bank (ECB) te verbeteren.1
Met deze brief geef ik uitvoering aan dit verzoek, waarbij ik tevens inga op
het reeds afgelegde traject.
Audit gap
De ERK en verschillende nationale rekenkamers, waaronder de Algemene
Rekenkamer (ARK), hebben zich meermaals kritisch uitgelaten over
lacunes in de controlebevoegdheden op Europees en nationaal niveau.2
Sinds de invoering van het SSM is het toezicht op de zogeheten significante instellingen overgeheveld naar de ECB. Nationale rekenkamers die
voorheen een mandaat hadden om het toezicht op alle banken te
controleren, zijn met de komst van het SSM niet meer in staat om deze rol
te vervullen ten aanzien van het toezicht op de significante instellingen.
Het verlies van dit controlemandaat wordt niet gecompenseerd door het
mandaat van de ERK ten aanzien van de ECB. Dit heeft consequenties
voor de toegang tot informatie en daarmee de uitoefening van doelmatigheidscontroles door de ERK. De ECB heeft zich in het verleden op het
standpunt gesteld dat het niet verenigbaar zou zijn met haar onafhankelijkheid als centrale bank, indien zij zou worden onderworpen aan een
externe doelmatigheidscontrole. Dat standpunt lijkt inmiddels te zijn
verlaten. Haar positie wordt verder mede ingegeven door geheimhou1
2

kst-21501-07-1573
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Regeling van werkzaamheden d.d. 15 januari 2019, Handelingen II 2018/19, nr. 40, item 5, p. 9.
Zie o.a. de brief van de Algemene Rekenkamer van 14 december 2017 aan de Tweede Kamer
ter aanbieding van het gezamenlijke rapport van vijf nationale rekenkamers, Kamerstuk
21 501-07, nr. 1476, de verklaring van het Contactcomité van de EU (CC 1/2018) van 13 november 2018, aangeboden door de Algemene Rekenkamer aan de Tweede Kamer bij brief van
26 november 2018, Kamerstuk 21 501-07, nr. 1555 en Mededeling van de Europese Rekenkamer
aan het Europees parlement over het verzoek van het Europees parlement om op de hoogte te
worden gehouden inzake het probleem van toegang tot informatie in verband met de Europese
Centrale Bank, 14 januari 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1573

1

dingsvoorschriften die aan informatieverstrekking richting de ERK in de
weg zouden staan.
Mandaat Europese Rekenkamer
Het mandaat van de ERK om onafhankelijke externe controles bij de ECB
te verrichten, in algemene termen neergelegd in het EU-Werkingsverdrag3, is nader bepaald in artikel 27, tweede lid, van het Vierde
Protocol: «De bepalingen van artikel 287 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie zijn uitsluitend van toepassing op een
doelmatigheidscontrole van de ECB». Ook de SSM verordening bevat een
bepaling over het mandaat van de ERK ten opzichte van de ECB.4 Het is
vooral deze bepaling die in de discussie over deze kwestie voor
verwarring lijkt te zorgen. Hierin wordt het mandaat namelijk omschreven
als controle op «het bestuur» van de ECB. Tegelijkertijd wordt de ERK
specifiek verzocht om «rekening [te houden] met de bij deze verordening
aan de ECB opgedragen toezichthoudende taken». De ERK heeft inmiddels
opgeroepen tot het wijzigen van de SSM verordening, om duidelijk te
maken dat de ERK onverkort bevoegd is om doelmatigheidscontroles uit
te voeren ten aanzien van het toezicht door de ECB en dat de ERK, op
grond van verdragsbepalingen, volledige toegang heeft tot documenten
die zij daartoe noodzakelijk acht.
Mogelijkheden verbetering controle
Het wijzigen van de SSM verordening zou gaan volgens een bijzondere
procedure, waarbij eenparigheid van stemmen vereist is.5 Dat lijkt op dit
moment geen haalbare kaart. Hoewel verschillende lidstaten niet negatief
staan tegenover een verduidelijking van het mandaat van de ERK, bestaat
hier in Europees verband geen brede consensus over. Een dergelijke
aanpassing kost ook veel tijd. Een weg naar het Hof van Justitie is
eveneens geen reële optie. Vanuit juridisch oogpunt is het zeer onwaarschijnlijk dat een lidstaat beroep kan instellen tegen de beslissing van de
ECB om bepaalde documenten niet ter beschikking te stellen aan de ERK.6
Bovendien is een gang naar Hof van Justitie kostbaar in termen van zowel
tijd als goodwill.
De afgelopen jaren heeft Nederland zich in Europees verband ingezet om
tot een oplossing te komen.7 Dit heeft er onder meer toe geleid dat de
onduidelijkheden rondom de reikwijdte van het mandaat van de ERK in de
evaluatie van het SSM zijn meegenomen. De Europese Commissie heeft
in haar evaluatierapport de ERK en de ECB opgeroepen om een interinstitutionele overeenkomst te sluiten over de onderlinge informatieuitwisseling in het kader van de controles van de ERK.8 Ik heb in mijn
reactie op de motie-Snels laten weten uw Kamer te informeren zodra er

3

Artikelen 285 en 287(2) Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie.
Artikel 19(7) Verordening (EU) nr. 1024/2013 waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke
taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PbEU 2013, L 287).
5
Artikel 127(6) Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie.
6
Het zou dan gaan om een beroep tot nietigverklaring op grond van artikel 263 Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie. Ook voor een beroep wegens nalaten (artikel
265), vanwege het niet komen tot afspraken met de ERK over de onderlinge informatieuitwisseling, zie ik geen mogelijkheden, nu er voor de ECB hier geen plicht tot handelen bestaat
(vgl. art. 262 EU-Werkingsverdrag).
7
Zie o.a. Kamerstuk 34 049, nrs. 9 en 16 en Kamerstuk 22 112, nr. 2323 (bijlage met brief aan
Nouy).
8
Report from the Commission to the European Parliament and the Council on the Single
Supervisory Mechanism established pursuant to Regulation (EU) No 1024/2013, Brussel, 2017,
COM (2017) 591.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1573

2

concrete resultaten te melden zijn.9 Ook heb ik, in mijn brief van 17 januari
2019, uw Kamer toegezegd de nieuwe voorzitter van het SSM aan te
spreken op de voortgang van totstandkoming van deze overeenkomst,
wanneer deze bij een vergadering van de Eurogroep aanschuift.10
Op 14 januari jl. deed de ERK een persbericht uit waarin zij stelde dat de
gesprekken met de ECB waren vastgelopen11. Uit een mededeling aan het
Europees parlement die de ERK diezelfde dag naar buiten bracht, komt
een genuanceerder beeld naar voren: de ERK heeft een ontwerpversie van
een memorandum of understanding aan de ECB voorgelegd, laatstgenoemde heeft nog niet inhoudelijk hierop gereageerd, omdat zij in
afwachting zou zijn van een appreciatie van het voorstel door de stakeholders van de ECB en de Europese Commissie. Ik onderschrijf net als uw
Kamer het belang van goed georganiseerde, sluitende publieke controle
op het bankentoezicht, op zowel nationaal als Europees niveau, en erken
dat het proces om een inter-institutionele overeenkomst te sluiten lang
duurt.
Conclusie
Vooralsnog ga ik ervan uit dat de inter-institutionele overeenkomst
gestalte zal krijgen. Mede in het licht van de signalen van de ERK en de
oproepen van uw Kamer neem ik een actieve houding aan. Ambtelijke
werkgroepen en contacten worden ingezet om te inventariseren wat de
positie van andere lidstaten is en om met andere lidstaten over dit
onderwerp te spreken. Er zijn op ambtelijk niveau inmiddels ook signalen
ontvangen dat verschillende lidstaten de noodzaak van het adresseren
van de audit gap met een inter-institutitonele overeenkomst herkennen.
Daarnaast zal ik, zoals ik in het AO Ecofin van 17 januari jl. al aangaf, dit
onderwerp onder de aandacht brengen in Nordic-Baltic verband alsmede
in bilaterale contacten. Ik informeer uw Kamer voor de zomer over de
voortgang.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

9

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1502.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1565.
11
Zie https://www.eca.europa.eu/nl/Pages/NewsItem.aspx?nid=11582.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-07, nr. 1573

3