Overzicht Europese fondsen

Horizon 2020
Horizon 2020 is het programma van de Europese Commissie om Europees onderzoek en innovatie te
stimuleren. Horizon 2020 loopt sinds 1 januari 2014 en is de opvolger van het Zevende
Kaderprogramma (KP7). Horizon 2020 krijgt een totaalbudget van ongeveer 80 miljard euro voor de
periode 2014-2020. Met Horizon 2020 willen de Europese Commissie en het ministerie van
Economische Zaken wetenschap en innovatie stimuleren in het bedrijfsleven en de academische
wereld. Zo kunnen zij het concurrentievermogen van Europa vergroten. De Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO.nl) is nationaal contactpunt voor dit programma.
Horizon 2020 bestaat uit 3 pijlers. Deze sluiten aan bij de Europese doelen voor werkgelegenheid en
groei (Europe 2020) en het bijbehorende vlaggenschip Innovation Union. Alle onderdelen leveren
financiering voor circulaire economie. De eerste pijler, Excellente Kennisbasis, is gericht op
wetenschap. De tweede pijler, Industrieel leiderschap, wil investeringen aanjagen in de belangrijkste
industriële technologieën. Dat gebeurt door Europese bedrijven te stimuleren om te groeien tot
wereldleiders op hun gebied. Deze pijler bestaat uit de volgende onderdelen:
1. Sleuteltechnologieën (samenwerking op R&D en Innovatie).
2. Toegang tot financiering (leningfaciliteiten, risicokapitaal - waaronder de European Investment
Bank).
3. Innovatie door mkb (speciaal mkb-instrument, voortzetting Eurostars voor hightech
mkb, ondersteuning innovatiecapaciteit mkb’ers).
In de derde pijler, de 7 maatschappelijke uitdagingen, is in het bijzonder thema 5 gericht op circulaire
economie, "Climate action, environment, resource efficiency and raw materials”, welke tot doel heeft
onze economie en maatschappij in zijn geheel duurzamer te maken.
Jaarlijks worden verscheidene oproepen opengesteld waarop projectvoorstellen kunnen worden
ingediend. Deze voorstellen worden door een onafhankelijke groep van deskundigen beoordeeld. De
beste voorstellen worden gefinancierd tot het maximum beschikbare budget van 300-350 miljoen
euro. Er is geen nationale allocatie. Zowel onderzoeksinstituten als bedrijven en overheden kunnen
meedingen in Horizon2020-calls, veelal in samenwerkingsconsortia van tenminste drie entiteiten uit
drie verschillende landen. De meeste voorstellen zijn circa 5-10 miljoen euro groot voor een looptijd
van 3-5 jaar. Er is mogelijkheid voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) tot indienen van kleinere
voorstellen (50.000 euro voor haalbaarheidsstudies en tot 3 miljoen euro voor pilotstudies) waarvoor
geen internationale samenwerking vereist wordt.
In de programmering is uitdrukkelijk ruimte voor circulaire economie, inclusief afval als grondstof,
nieuwe bedrijfsmodellen en systemische eco-innovatie. De Nederlandse delegatie hecht hier grote
waarde aan en bepleit ambitieuze oproepen met genereuze budgettaire ruimte.
Op Europese schaal wordt circa één op 10 projecten gehonoreerd met Europese financiering. In de
onderzoekwereld is deze succeskans niet ongebruikelijk, maar het blijft een punt van zorg dat
bedrijven moeten investeren in het opstellen/indienen van voorstellen terwijl de kans op
daadwerkelijke financiering klein is. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft daarom opdracht
gegeven aan RVO.nl om met name het mkb intensief te ondersteunen tijdens het opstellen en
indienen van voorstellen.
De Nederlandse deelname is ondanks de lage slagingskans zeer succesvol, met jaarlijks circa 8-11%
van het beschikbare budget voor milieuonderzoek.

1

Life+
LIFE is het financiële instrument van de Europese Commissie voor milieu, natuur en klimaat. Het
programma wordt uitgevoerd door de Europese Commissie. De ministeries van Infrastructuur en
Milieu, voor de (sub-) programma’s Milieu en Klimaat, en Economische Zaken (EZ), voor het subprogramma Natuur, zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het LIFE-programma in Nederland.
RVO.nl verzorgt de uitvoering in opdracht van de beide ministeries.
Jaarlijks wordt een call opgesteld waarvoor projecten kunnen worden ingediend. Voor de periode
2014-2017 heeft Nederland een indicatieve allocatie van 34 miljoen euro voor zogenaamde ‘LIFE
Traditional Projects’. Daarnaast kent LIFE zogenaamde ‘Integrated Projects’, waarvoor per project
ongeveer 10 miljoen euro Europese cofinanciering beschikbaar is. Iedere lidstaat heeft voor de gehele
looptijd van het huidige LIFE-programma (2014-2020), recht op drie ‘Integrated Projects’, verdeeld
over de sub-programma’s voor Milieu, Natuur en Klimaat. LIFE staat open voor bedrijfsleven, NGO’s
en overheden.
In het meerjarig Werkprogramma 2014-2017 is vastgelegd voor welke thema’s LIFE kan worden
ingezet. Voor het sub-programma Milieu is ‘Milieu en efficiënt hulpbronnengebruik’ één van de drie
thema’s die in het LIFE-werkprogramma zijn benoemd. LIFE richt zich in het sub-programma voor
Milieu op demonstratie- en pilotprojecten.
LIFE biedt goede mogelijkheden voor projecten ronde de Circulaire Economie. Projectvoorstellen
worden in concurrentie met elkaar ingediend en beoordeeld door een onafhankelijke
beoordelingscommissie. Naast de nationale allocatie zijn de belangrijkste factoren voor succesvolle
indiening van projectvoorstellen de kwaliteit van het project, de herhaalbaarheid van het project en de
verwachte Europese toegevoegde waarde (‘European added value’).
Op Europese schaal wordt ongeveer één op de vijf ingediende projecten gehonoreerd, daarmee is er
dus een gerede kans dat projecten niet worden gehonoreerd. Over de vorige programmaperiode
(2007-2013), hebben Nederlandse projecten samen in totaal meer LIFE-geld ontvangen dan waar
Nederland op grond van de Nationale allocatie recht had. De verklaring daarvoor is het belang dat de
Europese Commissie hecht aan kwaliteit, en de doorgaans hoge kwaliteit van Nederlandse
projectvoorstellen. Daarnaast hebben Nederlandse organisaties geparticipeerd in projecten die werden
ingediend in andere Europese lidstaten, deze bedragen komen niet terug in de Nederlandse allocatie.
De begeleiding door RVO.nl van projectvoorstellen in de aanvraagfase draagt in grote mate aan bij
aan het succes van Nederlandse projecten.
Interreg
Interreg-programma’s zijn gedecentraliseerde programma’s. Dit houdt in dat de lidstaten binnen het
programma zelf besluiten over toekenning van de fondsen aan projecten. Hierdoor is niet op voorhand
te voorspellen hoeveel geld binnen brede thematische doelen wordt toegekend aan specifieke doelen
en aan partners uit deelnemende landen: projecten worden geselecteerd op inhoudelijke kwaliteit, niet
op herkomst van de deelnemers.
Het Interreg Europe programma is specifiek gericht op kennisuitwisseling. Private deelname in dit
programma is voornamelijk afkomstig uit de kennishoek. Voor de andere twee programma’s is
deelname door een bredere groep private partners mogelijk.
In de periode oktober–november 2014 zijn de samenwerkingsprogramma’s voor Interreg Europe,
Interreg North Sea Region en Interreg North West Europe ingediend bij de Europese Commissie. Deze
programma’s zijn momenteel nog niet formeel vastgesteld, dus onderstaand antwoord is formeel nog
met een slag om de arm, hoewel mag worden aangenomen dat de Commissie niet fundamenteel de
programma’s zal willen wijzigen.
2

De drie genoemde Interreg programma’s, waarvoor de nationale verantwoordelijkheid is belegd bij het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, hebben alle besloten het thematisch doel ‘resource efficiency’
(waaronder ook circulaire economie valt) op te nemen in het samenwerkingsprogramma, ingebed in
bredere prioriteitsassen.
Naar verwachting zullen de eerste ‘calls for proposals’ voor de drie programma’s in het tweede
kwartaal van 2015 worden geopend. In Nederland worden organisaties, die voornemens zijn een
project te ontwikkelen of deel te nemen aan een samenwerkingsproject, actief ondersteund door
RVO.nl.
In de tweede helft van 2014 zijn de samenwerkingsprogramma’s voor de nieuwe programmaperiode
2014-2020 voor de Interreg VA-programma’s voor Twee Zeeën en Vlaanderen-Nederland ter
goedkeuring voorgelegd aan de Europese Commissie. December 2014 is het programma van
Vlaanderen-Nederland goedgekeurd. Naar verwachting zal het programma voor Twee Zeeën dit
voorjaar goedgekeurd worden.
In beide samenwerkingsprogramma’s, waarvoor de nationale verantwoordelijkheid is belegd bij EZ, is
–zij het niet expliciet als zodanig benoemd- de circulaire economie zeer herkenbaar in het programma
opgenomen.
Voor zowel Vlaanderen-Nederland als Twee Zeeën is de thematische doelstelling: Bescherming van het
milieu en bevordering van efficiënte omgang met hulpbronnen opgenomen. Zeker gelet op de
daarnaast geformuleerde doelstellingen in beide programma’s, innovatie en de overgang naar de
koolstofarme economie, geldt daarmee voor beide programma’s dat het thema ‘Bescherming van het
milieu en bevordering van efficiënte omgang met hulpbronnen’ op zichzelf, maar juist en vooral ook de
combinatie van deze prioriteit met de prioriteiten innovatie en overgang naar de koolstofarme
economie, in beide programma’s het begrip circulaire economie invult en onderstreept.
Wel is het van belang te realiseren dat Interreg-programma’s als deze afhankelijk zijn van de
ingediende projecten. Hierdoor is niet op voorhand te voorspellen hoeveel geld binnen brede
thematische doelen wordt toegekend. In de programma’s zijn bedragen en percentages opgenomen,
maar deze zijn uiteindelijk indicatief.
Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)
Er zijn vier landsdelige EFRO-programma’s, Noord, Oost, Zuid, West. De uitvoering hiervan ligt bij de
regio’s. Het Rijk houdt toezicht op een doel- en rechtmatige besteding van de middelen. EZ is
lidstaatverantwoordelijk departement richting Brussel. De vier EFRO-programma’s 2014-2020 zijn
goedgekeurd, naar verwachting gaan de loketten (afhankelijk per regio) februari/maart/april 2015
open voor aanvragen. Potentiële aanvragers kunnen zich melden bij de vier managementautoriteiten
of bij de provincies.
In 2014-2020 worden de EFRO-middelen ingezet op twee doelen: innovatie en koolstofarme
economie. De hoofddoelgroep is het mkb. De focus is om het mkb te laten aanhaken bij topsectoren
via samenwerkingsprojecten en valorisatie (fase van productontwikkeling en naar de markt brengen
van producten). Binnen het thema innovatie is het mogelijk om initiatieven rond de circulaire
economie aan te dragen.
Nederland ontvangt 507 miljoen euro voor de vier landsdelige programma’s. Het bedrag dat Nederland
zal ontvangen voor de landsdelige programma’s wordt als volgt verdeeld: Noord: 20,41 %, Oost:
19,77%, Zuid: 22,40% en West: 37,42% van het Europese budget.

3

Voor de nieuwe programmaperiode 2014-2020 is totaal 91 miljoen euro Rijkscofinanciering
beschikbaar op de EZ-begroting voor de landsdelige EFRO-programma’s. Dit bedrag wordt voor zeven
jaar toegekend aan de programma’s. EZ is momenteel met de regio’s in overleg over de gezamenlijke
EFRO-prioriteiten voor de inzet van de Rijkscofinanciering. Dit proces loopt nog. Circulaire economie is
hierin een mogelijk thema.
KIC Raw Materials
Het European Institute of Innovation and Technology (EIT) draagt, in het kader van Horizon 2020, bij
aan pan-Europese samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en onderwijs. Om dit te
bereiken worden op acht thema’s Knowledge and Innovation Communities (KIC’s) gevormd.
Op 9 december 2014 is bekend gemaakt dat de KIC Raw Materials zal worden ingevuld door het
Europese consortium RawMatTERS.
Nederland is goed vertegenwoordigd in dit consortium. Deelnemende Nederlandse kennisinstellingen
zijn: Leiden Universiteit, Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
(TNO), Radboud Universiteit Nijmegen, Wetsus en Technische Universiteit Delft.
Dit consortium benadert grondstoffen vanuit de gehele keten - mijnbouw, processing, recycling,
substitutie. De KIC-formule houdt in dat andere partners nog kunnen toetreden, ook kunnen door
Nederland gesubsidieerde projecten als cofinanciering worden ingezet.
Andere KIC’s, met name Climate KIC waarin Universiteit Utrecht een dependance inricht, leveren ook
mogelijkheden voor financiële ondersteuning van circulaire economie en steden.
Vanuit Horizon 2020 is in de periode 2014-2020 een budget van 2,7 miljard euro beschikbaar
gemaakt voor EIT om een vier keer zo grote investering te mobiliseren.

4