Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 989

Wijziging van de Wet kinderopvang, de Wet op
het onderwijstoezicht, de Wet op het primair
onderwijs en enkele andere wetten in verband
met wijzigingen in het
onderwijsachterstandenbeleid

Nr. 34

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 juli 2011
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 11 mei jl. inzake haar reactie op de e-mail van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG) met betrekking tot de uitkomst van
het overleg inzake de ouderbijdrage voorschoolse educatie op de
peuterspeelzalen
Bij brief van 8 juli 2011 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove

1

Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Haverkamp, M.C. (CDA),
Miltenburg, A. van (VVD), Ortega-Martijn, C.A.
(CU), Bosma, M. (PVV), Dijk, J.J. van (SP),
Ouwehand, E. (PvdD), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL) en Liefde, B.C. de (VVD).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Werf, M.C.I. van der (CDA), Burg, B.I.
van der (VVD), Schouten, C.J. (CU), Dille, W.R.
(PVV), Kooiman, C.J.E. (SP), Thieme, M.L.
(PvdD), Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van
(PvdA), Toorenburg, M.M. van (CDA), Wit,
J.M.A.M. de (SP), Hennis-Plasschaert, J.A.
(VVD), Mos, R. de (PVV), Pechtold, A. (D66),
Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J.
(PvdA), Staaij, C.G. van der (SGP), Hamer, M.I.
(PvdA), Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K.
(PVV), Sap, J.C.M. (GL) en Lodders, W.J.H.
(VVD).

kst-31989-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 989, nr. 34

1

Inleiding
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister waarin de overwegingen worden uitgelegd om te blijven bij het
oorspronkelijke voorstel, namelijk om alleen voor ouders van doelgroepkinderen een maximale ouderbijdrage voor voorschoolse educatie op de
peuterspeelzaal in te stellen. Deze leden hebben enkele nadere vragen en
opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie steunen de lijn dat de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verantwoordelijk is voor financiële
toegankelijkheid van voorschoolse educatie op de peuterspeelzaal voor
doelgroepkinderen. Het is aan gemeenten om de financiële toegankelijkheid voor niet-doelgroepkinderen te waarborgen. Tevens steunen deze
leden de lijn van de minister dat ouders (financieel) eindverantwoordelijk
zijn voor taalontwikkeling van hun kinderen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling de brief van de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gelezen over de
maximale ouderbijdrage voor voorschoolse educatie op de peuterspeelzaal. Deze leden zijn van mening dat financiën geen belemmerende
factor mag zijn om een kind met een taalachterstand te laten deelnemen
aan zowel voor- als vroegschoolse educatie. Zo zijn deze leden van
mening dat bijvoorbeeld de ouderbijdrage voor de peuterspeelzaal niet
hoger mag zijn dan de ouderbijdrage voor kinderopvang en ook moet
gelden voor ouders van kinderen zonder taalachterstand. De leden van
voornoemde fractie vinden het een goede zaak dat de minister handhaaft
dat voor ouders van doelgroepkinderen een maximale ouderbijdrage
wordt gevraagd. Wel betreuren de leden het dat dit enkel geldt voor de
ouders van de doelgroepkinderen.
Vragen en opmerkingen
De leden van de PvdA-fractie merken op dat invoering van een uniforme
inkomensafhankelijke tabel grote administratieve lasten met zich mee zou
brengen. Deze leden willen weten hoe groot deze administratieve lasten
zijn en welke systemen zouden moeten worden aangepast. Tevens vragen
de leden wat het verschil is met de «oude» situatie. Welk prijskaartje
hangt er voor de gemeenten aan de uitvoering van de bepaling, zo vragen
zij. Voorts merken de leden op dat de maatregel in de visie van de
minister past waarin zij het tegengaan van segregatie in het onderwijs niet
meer belangrijk vindt. Hoewel de minister in de Volkskrant van 7 februari
2011 ontkent dat haar standpunt is beïnvloed door de samenwerking met
gedoogpartner Partij Voor de Vrijheid (PVV) lijkt deze maatregel goed
passend voor de PVV. De verantwoordelijkheid met betrekking tot het
tegengaan van segregatie ligt weliswaar bij gemeenten, maar het
tegengaan van een trend is niet door gemeenten alleen te keren. Kan de
minister in dat licht (nogmaals) reageren op de overwegingen van de VNG
dat het segregerende effect van voorschoolse educatie wordt versterkt?
Kan de minister tevens reageren op de overweging dat geen rekening
wordt gehouden met verschillen in inkomen, zo vragen de aan het woord
zijnde leden.
Vervolgens willen de leden weten in welke mate fraude plaatsvindt met
opleidingsniveaus van ouders, waardoor zij in aanmerking kunnen komen
voor een lager tarief? In hoeverre wordt dit fenomeen in de hand gewerkt
door het oorspronkelijke voorstel te handhaven?
De leden van voornoemde fractie vinden de vorming van kindcentra een
belangrijke ontwikkeling in de kinderopvang. In hoeverre dwarsboomt de
bepaling de, in sommige gemeenten al vergevorderde, plannen voor en
ontwikkeling van kindcentra, willen de leden voorts weten. Tenslotte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 989, nr. 34

2

vragen zij waarom de minister goed werkende regelingen gaat vervangen,
terwijl beleidsmaatregelen gericht moeten zijn op (de ontwikkeling van)
kindcentra.
De leden van de SP-fractie vragen de minister wat er wordt gedaan om
ervoor te zorgen dat alle doelgroepkinderen voorschoolse educatie
ontvangen om hun taalachterstand tegen te gaan. Tevens vragen zij de
minister te reageren op de suggestie die van het huidig beleid uitgaat,
namelijk dat ouders die slecht gedrag vertonen door hun kinderen geen
goed Nederlands bij te brengen, financieel worden geholpen door de
rijksbijdrage aan de voorschoolse educatie van hun kinderen.
Vervolgens merken de leden van deze fractie op dat, blijkens de brief van
de minister, het gemeenten vrij staat om een maximale ouderbijdrage in
te stellen voor niet-doelgroep kinderen. Maar, zo vragen de leden, kan de
minister ook aangeven hoeveel gemeenten hier actief beleid op hebben?
En wat is de gemiddelde uurprijs voor ouders van niet-doelgroepkinderen
en van ouders van doelgroepkinderen voor voorschoolse educatie?
De leden van voornoemde fractie zijn van mening dat het bestrijden van
achterstanden in een zo vroeg mogelijk stadium van groot belang is voor
het bevorderen van gelijke kansen voor alle kinderen. Daarom moet er
voor alle kinderen die het nodig hebben voor- en vroegschoolse educatie
beschikbaar zijn op de peuterspeelzaal, het kinderdagverblijf en in groep 1
en 2 van de basisschool. Voor de bestrijding van segregatie zijn
gemengde groepen op de peuterspeelzalen en kinderdagverblijven van
groot belang. De vraag aan dit kabinet is dan ook hoe dit besluit de
gemengde groepen voor peuterspeelzalen en kinderdagverblijven zal
bevorderen? Hoe komen ouders van een kind zonder taalachterstand
volgens dit kabinet ook in aanmerking voor een lagere eigen bijdrage,
willen de leden weten. Of blijft voor deze ouders de hoge eigen bijdrage
voor de peuterspeelzaal van kracht, vragen de leden tenslotte.
Reactie minister
De leden van de fracties van de PvdA en de SP binnen de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben nog enige vragen
voorgelegd over mijn reactie met betrekking tot de uitkomst van het
overleg inzake de ouderbijdrage voorschoolse educatie op de peuterspeelzalen. De leden van de CDA-fractie hebben aangegeven mijn lijn te
steunen. Graag wil ik in het kader van dit schriftelijke overleg reageren op
de vragen en opmerkingen over mijn brief.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de omvang van de administratieve lasten bij invoering van een uniforme inkomensafhankelijke tabel. De
hoogte van die lasten is moeilijk in precieze cijfers in te schatten en zal
ook afhangen van de situatie per gemeente, zoals ook de aanpassing van
eventuele systemen zal verschillen. Wat wel kan worden vastgesteld is dat
bij het hanteren van een inkomensafhankelijke tabel voor de vaststelling
van de hoogte van de ouderbijdrage voor het volgen van voorschoolse
educatie op een peuterspeelzaal, door de peuterspeelzaal of de gemeente
voor iedere ouder bij de belastingdienst het inkomen zal moeten worden
opgevraagd. Vervolgens kan dan aan de hand van die gegevens de
hoogte van de bijdrage worden vastgesteld. Een ieder kan zich voorstellen
dat dit voor alle betrokkenen veel werk met zich meebrengt en dus veel
kosten. Bij de voorgestelde maximering van de ouderbijdrage voor de
doelgroepkinderen hoeft louter te worden vastgesteld dat het een
doelgroepkind betreft – iets dat toch al in een eerder stadium is vastgesteld – en is dus aanzienlijk minder belastend. Dit is gelijk aan de «oude»
situatie van voor 1 januari 2011. De gemeenten hoeven in principe niets
aan de uitvoering te wijzigen omdat mijn voorstel een voortzetting is van
die situatie en daarmee zijn er ook geen nieuwe uitvoeringslasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 989, nr. 34

3

Deze leden vragen mij verder nogmaals te reageren op de overwegingen
van de VNG dat het segregerende effect van de voorschoolse educatie
wordt versterkt. De VNG meent dat bij voortzetting van de oude regeling
diverse gemeenten voorschoolse educatie alleen nog maar zullen
aanbieden aan doelgroepkinderen en dat daarmee het segregerende
effect van voorschoolse educatie versterkt wordt. Ik deel die mening niet.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is stelselverantwoordelijk voor de financiële toegankelijkheid van voorschoolse educatie op
peuterspeelzalen voor doelgroepkinderen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de financiële toegankelijkheid voor niet-doelgroepkinderen
voor alle peuterspeelzalen, ongeacht of zij voorschoolse educatie volgen
of niet. Voorts is het kabinet van mening dat ouders (financieel) verantwoordelijk zijn voor de taalontwikkeling van hun kinderen. De verantwoordelijkheid voor het tegengaan van segregatie ligt bij de gemeenten. Door
de gemeenten zo vrij mogelijk te laten in hun beleid rond de ouderbijdrage, kunnen zij segregatie tegengaan zoals zij in hun gemeente het
meest passend achten. Zo kunnen gemeenten bijvoorbeeld hun prijsbeleid zodanig voeren dat de prijzen voor niet-doelgroepkinderen even
hoog zijn als voor doelgroepkinderen als zij dat nodig achten. Ik zie in mijn
voorstel dus geen versterking van het segregerende effect.
Dat er geen rekening wordt gehouden met verschillen in inkomen, komt
omdat het doel van de maatregel het waarborgen van de toegankelijkheid
voor doelgroepkinderen is op een zo eenvoudig mogelijke wijze. Om die
reden wordt als uitgangspunt gehanteerd «het zijn van een
doelgroepkind» en niet «de hoogte van het inkomen van de ouders van
het doelgroepkind». Overigens betreft het voor het grootste deel ouders
met een laag inkomen.
Met betrekking tot de vragen over fraude met opleidingsniveaus van
ouders, merk ik op dat de vaststelling van wie een doelgroepkind is, op
grond van de Wet op het primair onderwijs geschiedt door de gemeente,
veelal in overleg met de jeugdgezondheidszorg en overige betrokkenen.
De gemeente heeft daarbij beleidsvrijheid. Zij kan uitgaan van een laag of
zeer laag opleidingsniveau of een bepaalde wijk in de gemeente dan wel
een ander criterium of een combinatie van criteria. Bij twijfel wordt vaak
het oordeel van een professional gevraagd of een kind voorschoolse
educatie nodig heeft.
De leden willen verder weten in hoeverre deze bepaling de plannen voor
en ontwikkeling van kindcentra dwarsboomt. Gelet op de beleidsvrijheid
bij het prijsbeleid voor de gemeenten staat juist onderhavig voorstel de
plannen voor en ontwikkeling van kindcentra niet in de weg. Tot slot
wordt gevraagd waarom goed werkende regelingen worden vervangen.
Daarvan is naar mijn mening geen sprake. Met dit voorstel wordt juist de
oude regeling voortgezet.
Ook de leden van de SP-fractie hadden enige vragen.
Allereerst willen zij weten wat er wordt gedaan om er voor te zorgen dat
alle doelgroepleerlingen voorschoolse educatie ontvangen. Met de
Wijziging van de Wet kinderopvang, de Wet op het onderwijstoezicht, de
Wet op het primair onderwijs en enkele andere wetten in verband met
wijzigingen in het onderwijsachterstandenbeleid (Stb. 2010, 296) is in de
Wet op het primair onderwijs de gemeenten de inspanningsverplichting
gegeven om zoveel mogelijk kinderen uit de doelgroep te bereiken. Om te
zorgen dat gemeenten de regie kunnen voeren over de afspraken met alle
betrokken organisaties, worden alle betrokken partijen verplicht om
afspraken te maken over de invulling van de inspanningsverplichting én
die na te komen. De mogelijkheden tot verdere optimalisering van de
deelname van doelgroepleerlingen worden thans onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 989, nr. 34

4

Verder vragen zij mijn reactie op de suggestie die van het huidige beleid
zou uitgaan dat ouders die slecht gedrag vertonen door hun kinderen
geen goed Nederlands bij te brengen, financieel worden geholpen. Het
huidige beleid heeft als uitgangspunt dat voor die kinderen waarvoor dat
wegens een gebrekkige ontwikkeling van de Nederlandse taal nodig is,
een aanbod van voorschoolse educatie beschikbaar is waarbij de kosten
om eraan deel te nemen geen drempel vormen. Overigens is ook
gebleken dat door het wegnemen van de financiële drempel in 2009 de
deelname aan voorschoolse educatie is gestegen. Sinds augustus 2010 let
de Inspectie van het Onderwijs er op dat voorschoolse voorzieningen de
ouders stimuleren om ook thuis met hun kinderen vve-activiteiten te
ondernemen. Verder ben ik aan het onderzoeken welke mogelijkheden
van dwang en drang toegepast kunnen worden om ouders ertoe te
bewegen hun kind alsnog aan voorschoolse educatie deel te laten nemen
in het geval zij weigerachtig blijken te zijn.
De leden hebben ook nog enige vragen over het door de gemeenten
gevoerde beleid ten aanzien van de ouderbijdrage en de gemiddelde
uurprijs voor ouders van niet-doelgroepkinderen en van ouders van
doelgroepkinderen voor voorschoolse educatie. Aangezien het vaststellen
van de ouderbijdrage voor niet-doelgroepkinderen een taak is van de
gemeenten, heb ik geen zicht op hoe de verschillende gemeenten aan
deze gedecentraliseerde taak invulling geven. De bijdrage van ouders
voor doelgroepkinderen is ten hoogste gelijk aan wat ouders zouden
moeten betalen als zij aanspraak zouden kunnen maken op een maximale
kinderopvangtoeslag.
Tot slot vragen deze leden of dit besluit gemengde groepen zal bevorderen en hoe ouders van een kind zonder taalachterstand ook in
aanmerking komen voor een lagere eigen bijdrage. Dit besluit ziet erop
dat voor de kinderen waarvoor dat nodig is het volgen van voorschoolse
educatie geen financiële belemmeringen kent. De mate waarin segregatie
wordt tegengegaan, is afhankelijk van de wijze waarop de gemeente, die
verantwoordelijk is voor het segregatiebeleid, de ouderbijdrage voor de
overige kinderen vaststelt. Aangezien de lagere eigen bijdrage bedoeld is
om de toegankelijkheid tot de taalprogramma’s te bevorderen voor de
kinderen met een taalachterstand, komen kinderen zonder taalachterstand
daar op grond van dit besluit niet voor in aanmerking. Voor deze kinderen
blijft de door de gemeente vastgestelde eigen bijdrage van kracht.
Tot zover mijn reactie op de vragen en opmerkingen van de fracties van
PvdA en SP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 989, nr. 34

5