Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2005–2006

30 309

Voorstel van wet van het lid Wilders betreffende
het houden van een raadplegend referendum
over de toetreding van Turkije tot de Europese
Unie (Wet raadplegend referendum toetreding
Turkije)

Nr. 4

ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENER
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 6 december
2005 en de reactie van de indiener d.d. 29 maart 2006, aangeboden aan de
Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Het advies van de Raad
van State is cursief afgedrukt.

Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
28 september 2005 heeft de Tweede Kamer bij de Raad van State ter
overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet van het lid Wilders
betreffende het houden van een raadplegend referendum over de toetreding
van Turkije tot de Europese Unie (Wet raadplegend referendum toetreding
Turkije), met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel voorziet erin dat in Nederland op korte termijn een
raadplegend referendum zal worden gehouden over de toetreding van Turkije
tot de Europese Unie (EU), waarover de onderhandelingen net zijn begonnen.
Het referendum is niet bindend maar geldt als een zwaarwegend advies; is de
uitslag negatief, dan verwacht de initiatiefnemer dat de regering zal
aandringen op het beëindigen van de onderhandelingen tussen de EU en
Turkije.
De Raad van State is van oordeel dat een referendum over de Turkse
toetreding, wat men daar ook verder van kan vinden, in ieder geval thans niet
in de rede ligt. Hij maakt naar aanleiding van het voorstel de volgende
opmerkingen.

1

Paragraaf 5 (De stuwende krachten binnen
de Nederlandse samenleving voor referenda),
onder «Participatie van de burgers», van de
toelichting.
2
Paragraaf 5 (De stuwende krachten binnen
de Nederlandse samenleving voor referenda),
eerste alinea, van de toelichting.
3
Raadplegende referenda onderscheidt men
wel van raadgevende referenda, die op
landelijk niveau mogelijk waren onder de
Tijdelijke wet raadgevend referendum. Een
raadgevend referendum komt tot stand op
initiatief van burgers; de uitslag is, evenals bij
het raadplegend referendum, niet bindend.

KST96072
0506tkkst30309-4
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2006

1. Raadplegende referenda in het algemeen
De initiatiefnemer verwijst in de toelichting naar peilingen, waaruit blijkt dat er
binnen de Nederlandse samenleving een grote drang bestaat om over
belangrijke politieke onderwerpen mee te beslissen door middel van een
referendum; het raadplegend referendum als middel van politieke vernieuwing
is, zo stelt hij, nog meer in trek dan de gekozen minister-president of de
gekozen burgemeester1. Nederland heeft historisch gezien een problematische
verhouding tot het referendum, maar die problematische verhouding lijkt, zo
meent de initiatiefnemer, langzamerhand te verdwijnen gezien het succes van
het referendum van 1 juni 2005 (het referendum over het verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa)2.
De Raad merkt op dat in een democratie burgers zich bij belangrijke politieke
beslissingen betrokken voelen en betrokken worden. Ze moeten van hun
opvattingen kunnen doen blijken èn gehoord worden. Het is echter, zoals de
Raad eerder heeft opgemerkt, de vraag of in een vertegenwoordigende
democratie raadplegende referenda – referenda, uitgeschreven op initiatief van
de regering of de Staten-Generaal, en waarvan de uitslag niet bindend is3 –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

1

daarvoor het meest geschikte instrument zijn1. Raadplegende referenda
kunnen onder omstandigheden een aantasting vormen van de vertegenwoordigende democratie: zij kunnen worden uitgeschreven omdat politici steun
willen verwerven voor een beslissing die zij toch al willen nemen, of –
omgekeerd – omdat zij zich aan moeilijke beslissingen willen onttrekken. In het
eerste geval nemen de initiatiefnemers de burger niet serieus, in het tweede
geval hun eigen functie niet. Tot de essentie van die functie behoort na
zorgvuldige voorbereiding, het horen van (direct) betrokkenen en het afwegen
van alle relevante aspecten, eisen en belangen, het nemen van beslissingen.
Daarvoor zijn zij gekozen. Daarop worden zij beoordeeld.
De Raad acht het daarom van belang dat regering en Staten-Generaal zich ten
principale beraden op het gebruik van het raadplegend referendum, en
adviseert de initiatiefnemer een beschouwing daarover op te nemen in de
toelichting.
De Raad adviseert voorts de uitspraken in de toelichting over de waarde van
raadplegende referenda te nuanceren in het licht van het voorgaande.
1. Raadplegende referenda in het algemeen
Als het belang zeer groot is en het onderwerp zich ervoor leent, is het
raadplegend referendum het meest passende middel om burgers bij besluitvorming te betrekken.
De Raad lijkt echter bezwaren tegen het raadplegend referendum in het
algemeen op te werpen. Dit is niet in overeenstemming met het eerdere advies
van de Raad bij het Voorstel van de Wet Raadplegend Referendum Europese
Grondwet. In dit eerdere advies erkent de Raad dat een raadplegend referendum toegestaan is zolang in de referendumwet de hoofdzaken van het
referendum worden geregeld2. Het onderhavige voorstel volgt op dit vlak de
WRREG.
In zijn advies naar aanleiding van het Referendum Europese Grondwet, legt de
Raad nadruk op het vergroten van de inbreng van burgers in het Europese
besluitvormingsproces3. Dit is in het bijzonder noodzakelijk wanneer de rol van
het Europees Parlement zeer klein is. De indiener meent dat het raadplegend
referendum in dit geval een goed middel is.
De indiener verwijst voor een uitgebreide behandeling van de rol van het
raadplegend referendum in een vertegenwoordigende democratie naar het
rapport van de commissie Biesheuvel uit 1985, de kabinetsbrief van
2 november 2005 en het Algemeen Overleg van 13 december 20054.

1

Punt 1 van het advies van 17 oktober 2005
over het voorstel van wet van de leden
Duyvendak, Dubbelboer en Van der Ham
houdende verklaring dat er grond bestaat een
voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot
opneming van bepalingen inzake het
correctief referendum, Kamerstukken II
2005/2006, 30 174, nr. 5.
2
Kamerstukken II 2002/03, 28 885, A, blz. 2.
3
Kamerstukken II 2005/06, 29 993, nr. 22,
blz. 7.
4
Eindrapport van de staatscommissie van
advies inzake de relatie kiezers-beleidsvorming «Referendum en volksinitiatief»,
Staatsuitgeverij ’s-Gravenhage 1985, Kamerstukken II 2005/06, 30 184, nrs. 2 en 5.
5
Paragraaf 6 (Opzet van het wetsvoorstel),
eerste alinea, van de toelichting.
6
Kamerstukken II 2002/03, 28 885, A, blz. 3 en
vlg Kamerstukken II 1999/2000, 27 034, B,
blz. 1.
7
Kamerstukken II 2005/06, 29 993, nr. 22.

2. De bindendheid van het raadplegend referendum
In de toelichting wordt ingegaan op de bindendheid van het referendum. De
Grondwet staat niet toe dat de wetgever gebonden is aan de uitslag van het
raadplegend referendum. De uitslag kan wel beschouwd worden als een
zwaarwegend advies, zo stelt de initiatiefnemer5.
De Raad onderkent dat de uitslag van een raadplegend referendum formeel
niet bindend kan zijn. Bij het raadplegend referendum over de Europese
Grondwet is echter zichtbaar geworden dat een duidelijke uitslag, bij een hoge
opkomst, politiek gezien feitelijk bindend is. Het voorgestelde referendum kan
de regering dan ook plaatsen voor een lastig dilemma: de bij de EU en Turkije
gewekte verwachtingen beschamen of de wil van de kiezer negeren.
De Raad adviseert de toelichting aan te passen.
2. De bindendheid van het raadplegend referendum
In eerdere adviezen liet de Raad de politieke betekenis van een raadplegend
referendum beperken door de juridische betekenis6. Nu legt hij de nadruk op
de zelfstandige politieke betekenis. Het is opvallend dat de Raad zijn gewijzigd
inzicht motiveert met een verwijzing naar het Referendum Europese Grondwet.
In zijn eerdere evaluatie van het Referendum Europese Grondwet is van een
dergelijk gewijzigd inzicht geen spoor te ontdekken7. De indiener houdt dan
ook vast aan het inzicht dat de uitslag van een raadplegend referendum
juridisch niet-bindend is, maar geldt als een zwaarwegend advies. Dit betekent
dat de Staten-Generaal de mogelijkheid hebben om niet in overeenstemming
met de uitslag te beslissen. Dat niet licht afgeweken kan worden van een
zwaarwegend advies is geheel in lijn met het middel van het raadplegend
referendum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

2

3. Referenda over toetreding van andere landen tot de EU
Over de toetreding van nieuwe staten tot de EU (of haar voorgangers) is in
Nederland nog niet eerder een referendum gehouden. De initiatiefnemer
motiveert zijn keus om juist over de Turkse toetreding een referendum te
willen houden op verschillende (subjectieve) gronden. Hij wijst op de kosten
van toetreding1, en draagt argumenten aan waarom Turkije niet goed in de EU
zou passen: de geografische ligging van Turkije, de Islamitische religie, de
positie van het leger, en het grote aantal Turken dat zich in Nederland zou
kunnen vestigen2. Voorts wijst hij op enquêtes, waaruit blijkt dat veel Nederlanders de Turkse toetreding een belangrijk onderwerp vinden3. De Raad stelt
vast dat het wetsvoorstel op dit punt lijdt aan een gebrek aan objectieve
motivering. Hij meent dat eerdere uitbreidingen vaak ook van principiële
betekenis waren en grote praktische – ook financiële – gevolgen hadden. Een
referendum over de toetreding van Turkije kan een (al dan niet wenselijk te
achten) precedent scheppen voor het houden van referenda over de toetreding
van andere staten.
De Raad adviseert in de toelichting op het voorgaande in te gaan.
3. Referenda over toetreding van andere landen tot de EU
De Raad wijst de indiener op een gebrek aan objectieve motivering. Indiener is
het oneens met deze zienswijze. Hij classificeert argumenten van feitelijke aard
zoals kosten van toetreding, geografische ligging, cultuur, staatsinrichting en
immigratie als voldoende objectief.
De toetreding van Turkije kan naar karakter onderscheiden worden van
toetreding van andere landen tot de EU. De (pre-)toetredingsonderhandelingen
met Turkije zijn heel bijzonder. Zij verschillen in tijd en diepte met andere
toetredingstrajecten. Over toetreding van Turkije wordt al veertig jaar gediscussieerd. Daarenboven verloopt het toetredingsproces meer gradueel dan bij
andere landen.
Voorgesteld referendum volgt het precedent van de WRREG door het ingrijpende karakter van de gebeurtenis voorop te stellen.
Precendentwerking voor raadplegende referenda bij toetreding van andere
landen kan niet worden uitgesloten, maar wordt door de indiener niet in het
bijzonder beoogd.

1

Paragraaf 4 (Een raadplegend referendum
over Turkse toetreding tot de EU zes maanden
na de invoering van dit wetsvoorstel), onder
«Financiële overwegingen».
2
Paragraaf 2 (Waarom een raadplegend
referendum over de mogelijke Turkse
toetreding tot de EU), van de toelichting.
3
Paragraaf 5 (De stuwende krachten binnen
de Nederlandse samenleving voor referenda),
onder «De burger heeft een mening over de
mogelijke Turkse toetreding tot de EU», van
de toelichting.
4
Paragraaf 3 (De totstandkoming van het
Turkse EU-lidmaatschap en de Nederlandse
rol in de onderhandelingsprocedure), onder
«De onderhandelingsprocedure», van de
toelichting.

4. Het Europeesrechtelijke beoordelingskader van het raadplegend
referendum
Artikel 49, eerste volzin, van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU)
bepaalt: «Elke Europese staat die de in artikel 6, lid 1, genoemde beginselen in
acht neemt, kan verzoeken lid te worden van de Unie.» De Europese Raad
heeft op 3 oktober 2005 besloten om de onderhandelingen met Turkije te
openen. Het verzoek van Turkije om toetreding wordt binnen de context van
artikel 49 VEU behandeld. Zoals de initiatiefnemer onderkent kunnen de
onderhandelingen tussentijds alleen worden geschorst wanneer de Turkse
opstelling daar aanleiding toe geeft4.
Voorgesteld wordt het referendum te houden in de - inmiddels ingetreden –
beginfase van de onderhandelingen met Turkije omtrent toetreding. De Raad
meent dat dit op gespannen voet staat met het geldende verdragsrechtelijke
kader van toetredingsonderhandelingen. Dat vergt immers een beoordeling
van de inachtneming van de in artikel 6, eerste lid, VEU bedoelde beginselen
en van het vermogen van de kandidaat-lidstaat de uitvoering en toepassing
van het EU-recht te verzekeren. Nu die beoordeling redelijkerwijs niet kan
plaatsvinden op een tijdstip waarop de – naar verwachting vele jaren vergende
– onderhandelingen nog maar net begonnen zijn, acht de Raad het strijdig met
de zin van de op basis van artikel 49 te voeren onderhandelingen, daarover
thans een uitspraak te vragen.
4. Het Europeesrechtelijke beoordelingskader van het raadplegend
referendum
De Raad van de Europese Unie beoordeelt overeenkomstig het Raamwerk voor
toetredingsonderhandelingen met Turkije op regelmatige basis de stand van
de onderhandelingen. Krachtens artikel 3 van het Onderhandelingsraamwerk
kan de Raad nagaan of de toetreding van Turkije de Unie versterkt. De Raad
kan dus geheel in overeenstemming met het geldende verdragsrechtelijke
kader besluiten dat toetreding van Turkije de Unie niet versterkt en de
onderhandelingen afbreken. Als de uitslag van het referendum daartoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

3

aanleiding geeft, kan de Nederlandse regering zich inzetten voor het nemen
van voornoemd besluit.
Daarnaast kan worden verwezen naar het belang van artikel 49 VEU waarop
het Onderhandelingsraamwerk is gegrondvest. In artikel 49 VEU staat naast
een verwijzing naar bepaalde beginselen dat «[e]lke Europese Staat (_) kan
verzoeken lid te worden van de Unie». Lidmaatschap staat derhalve enkel open
voor Europese Staten. Volgens indiener is Turkije geen Europees land.
Aangezien het Europese gehalte van een Staat in genoemd artikel als
voorwaarde is opgenomen, mag niet volstaan worden met enkel toetsing aan
de beginselen genoemd in artikel 6, eerste lid VEU en het vermogen om het
acquis communautaire toe te passen. Toetsing van het Europese gehalte valt
binnen het verdragsrechtelijke kader. De memorie van toelichting is op dit punt
aangevuld.

5. De vraagstelling van het raadplegend referendum
Het door de initiatiefnemer voorgestelde referendum heeft geen betrekking op
de totstandkoming van wetgeving. Een eventueel toetredingsverdrag met
Turkije zal worden onderworpen aan de wettelijke goedkeuringsprocedure,
maar zo’n verdrag is thans niet aan de orde. De bedoeling van de initiatiefnemer is dat, als de uitslag van het referendum negatief is, de Nederlandse
regering bij de EU zal aandringen op het beëindigen van de onderhandelingen
met Turkije1.
Bij referenda die niet betrekking hebben op een wetsvoorstel is het niet altijd
eenvoudig om een duidelijke en objectieve vraagstelling te formuleren. Dat
probleem doet zich ook hier voor. De vraag – letterlijk vermeld in het
wetsvoorstel – luidt: «Bent u voor of tegen de toetreding van Turkije tot de
Europese Unie?»
Deze vraagstelling is te onbepaald. Bovendien lijkt zij niet overeen te stemmen
met de bedoeling die de initiatiefnemer zelf met het referendum heeft. Wellicht
wordt de bedoeling van de initiatiefnemer beter weergegeven bij een vraagstelling welke gericht is op het terstond beëindigen van de toetredingsonderhandelingen met Turkije. Zo’n vraag valt echter niet te verenigen met het
besluit van de Europese Raad van 3 oktober 2005 om de onderhandelingen
met Turkije te openen, en met het feit dat de Nederlandse regering thans geen
juridische mogelijkheden heeft om de onderhandelingen te doen beëindigen
naar aanleiding van de uitslag van een referendum in Nederland.
De Raad adviseert de vraagstelling bij het referendum nader te bezien.
5. De vraagstelling van het raadplegend referendum
De vraag naar toetreding van Turkije tot de Europese Unie behoort volgens de
indiener centraal te staan zoals ook uit de naam van het voorstel van wet kan
worden afgeleid. De financiële overwegingen inhoudende dat Turkije jaarlijks
ongeveer € 300 miljoen pre-onderhandelingssteun ontving en dat dit bedrag –
nu de onderhandelingen zijn begonnen – alleen maar zal oplopen zijn gericht
op het onverwijld houden van het referendum.
Terecht stelt de Raad van State dat de vraagstelling voldoende duidelijk en
bepaald moet zijn. De Raad betwist de duidelijkheid van de vraag «Bent u voor
of tegen de toetreding van Turkije tot de Europese Unie?» niet. De constatering
dat deze vraagstelling te onbepaald is, deelt de indiener niet. De term toetreding staat zowel in de onderhandelingen als het eventuele toetredingsverdrag
centraal. In het Onderhandelingsraamwerk dat de basis van de onderhandelingen vormt is «toetreding» als het concrete doel van de onderhandelingen
vastgelegd2.

1

Paragraaf 3 (De totstandkoming van het
Turkse EU-lidmaatschap en de Nederlandse
rol in de onderhandelingsprocedure), onder
«Een tegenstem», van de toelichting.
2
Raamwerk voor toetredingsonderhandelingen met Turkije, Artikel 2.
3
Paragraaf 3 (De totstandkoming van het
Turkse EU-lidmaatschap en de Nederlandse
rol in de onderhandelingsprocedure), onder
«Een tegenstem», van de toelichting.

6. Het tijdstip waarop het referendum zal worden gehouden
Volgens de initiatiefnemer is het van belang om het referendum zo snel
mogelijk, maar in ieder geval binnen zes maanden na goedkeuring van het
initiatiefvoorstel, te realiseren. Hij meent dat de regering bij een negatieve
uitslag bij voorkeur moet aandringen op het beëindigen van de onderhandelingen, of anders na afronding van de onderhandelingen tegen de toetreding
zal moeten stemmen. Hij hoopt dat de regering het zwaarwegende advies van
de burger zelfs na tien à vijftien jaar nog steeds serieus zal meenemen in haar
overweging3.
De Raad merkt op dat het tijdstip voor het houden van het voorgestelde
referendum of te vroeg of te laat is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

4

a. Het referendum komt te laat, nu immers is besloten om de onderhandelingen met Turkije te openen, en – zoals hiervoor opgemerkt – de Nederlandse
regering geen juridische mogelijkheden heeft om de onderhandelingen te
doen beëindigen naar aanleiding van de uitslag van een referendum in
Nederland.
De regering zou niettemin politieke wegen kunnen bewandelen om de
onderhandelingen te laten eindigen, zo lijkt de initiatiefnemer te menen. Een
dergelijke opstelling zou echter neerkomen op een aantasting van gewekte
verwachtingen, die zou terugslaan op de EU als geheel, en in het bijzonder op
Nederland. Het lidmaatschap van de EU van Turkije is al ruim 40 jaar geleden
als mogelijkheid genoemd1. Tot 3 oktober 2005 had Nederland de mogelijkheid
om de start van de onderhandelingen tegen te houden. Nu is dat niet meer
mogelijk.
b. Het referendum komt te vroeg, omdat de onderhandelingen naar verwachting tien tot vijftien jaar zullen duren. Een meer voor de hand liggend tijdstip
voor een referendum zou zich kunnen voordoen wanneer het toetredingsverdrag ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de Staten-Generaal. Dan is
immers nauwkeurig bekend of Turkije werkelijk aan de voorwaarden voldoet,
en dan kan ook beter worden ingeschat of de hervormingen in Turkije
bestendig zullen zijn. De geopolitieke situatie in de Turkse regio kan tegen die
tijd ingrijpend veranderd zijn. Al die informatie is bij een referendum op korte
termijn, zoals de initiatiefnemer dat voorstelt, nog niet beschikbaar.
Bovendien kan in redelijkheid de uitslag van een raadplegend referendum dat
nú wordt uitgeschreven niet de regering en à fortiori de burgers in 2015/2020
binden.
Het vorenstaande komt er op neer, dat een thans uit te schrijven referendum
wel suggereert dat de burger serieus genomen wordt, maar dat die suggestie
vals zal blijken te zijn. De Raad is daarom van oordeel dat een referendum over
de Turkse toetreding, wat daarvan ook zij, in ieder geval thans niet in de rede
ligt.
6. Het tijdstip waarop het referendum zal worden gehouden

1

In de considerans van het Associatieverdrag
van de toenmalige Europese Economische
Gemeenschap met Turkije, gesloten op
12 september 1963, staat: «Erkennende, dat de
steun van de Europese Economische Gemeenschap bij het streven van het Turkse volk naar
verbetering van zijn levensstandaard in een
later stadium de toetreding van Turkije tot
de Gemeenschap zal vergemakkelijken».
2
Zie bijvoorbeeld, Die Welt, «TürkeiReferendum in Österreich angekündigt»,
17 december 2004 en l’Humanité, «Jacques
Chirac pour un référendum sur l’adhésion de
la Turquie», 2 oktober 2004.
3
Eurobarometer 63, September 2005, Bijlage
QB2.12.

a. Te laat
De Raad meent dat het referendum te laat komt, omdat een negatieve uitslag
de bij Turkije gewekte verwachtingen zou aantasten. Hier wordt miskend dat
de onderhandelingen een open karakter hebben en dat toetreding niet
verzekerd is. De nadruk die de Raad legt op het gewekte vertrouwen is eerder
een argument voor een referendum op korte termijn. Immers hoe langer wordt
gewacht des te groter het gewekte vertrouwen.
De verwachting dat Nederlandse inzet voor beëindiging van de onderhandelingen zal terugslaan op de EU en Nederland in het bijzonder is speculatief.
Ook in andere Europese landen zoals Oostenrijk en Frankrijk wordt overwogen
een referendum te houden over de Turkse toetreding2. De houding van de
Europese bevolking ten opzichte van de toetreding van Turkije verschilt per
land en tendeert zelfs naar afwijziging van Turkse toetreding3. Het is dus niet
vanzelfsprekend dat Nederland bij verzet tegen Turkse toetreding alleen zal
komen te staan binnen de EU. Bij de besluitvorming over de Europese
Grondwet is de positie van Frankrijk en Nederland, in welke landen een
referendum negatief uitviel, niet verzwakt. Integendeel, beide referenda waren
doorslaggevend.
b. Te vroeg
Doorgaan met onderhandelen zal de genoemde bezwaren van geografische,
culturele, politieke en immigratoire aard niet wegnemen. Inzake de andere
toetsingscriteria bestaan nu reeds uitgebreide rapporten. Met de tijd kan
inzicht altijd vergroot worden, dit is op zichzelf geen voldoende reden om een
beslissing uit te stellen. De geopolitieke situatie in de Turkse regio zal altijd aan
verandering onderhevig zijn. Dit is geen reden om de onderhandelingen voort
te zetten, temeer daar geopolitieke doelstellingen ook bereikt kunnen worden
binnen de NAVO of door middel van een geprivilegieerd partnerschap van
Turkije met de EU.
De indiener heeft in tegenstelling tot wat de Raad suggereert niet gesteld dat
de regering en de burgers in 2015/2020 aan de uitslag gebonden zijn. Indiener

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

5

stelt slechts dat de regering hopelijk het zwaarwegende advies van de burger
om zal zetten in beleid.
Bij een negatieve uitslag dient de regering zich in te zetten voor het zo spoedig
mogelijk beëindigen van de onderhandelingen.

7. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies
behorende bijlage.
7. Redactionele kanttekeningen
Het advies van de Raad om artikel 6, derde lid aan te passen wordt niet
overgenomen. In artikel 6, vijfde lid wordt artikel D3, derde tot en met zesde lid
van de Kieswet van toepassing verklaard. Het verzoek kan krachtens bovengenoemd artikel van de Kieswet ook bij andere organen dan burgemeester en
wethouders van ’s-Gravenhage worden ingediend.
De tweede redactionele kanttekening wordt wel overgenomen.

De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink
Wilders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

6

Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no.
W04.05 0427/I met redactionele kanttekeningen die de Raad in
overweging geeft.
–
–

In artikel 6, derde lid, «het orgaan waarbij het moet worden ingediend»
vervangen door: burgemeester en wethouders van ’s-Gravenhage.
In artikel 15 na «de in artikel 2 genoemde vraag» invoegen: vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 309, nr. 4

7