EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 29.5.2013
COM(2013) 369 final

Aanbeveling voor een
AANBEVELING VAN DE RAAD
over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Nederland
en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor de
periode 2012-2017

{SWD(2013) 369 final}

NL

NL

Aanbeveling voor een
AANBEVELING VAN DE RAAD
over het nationale hervormingsprogramma 2013 van Nederland
en met een advies van de Raad over het stabiliteitsprogramma van Nederland voor de
periode 2012-2017

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 121,
lid 2, en artikel 148, lid 4,
Gezien Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het
toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch
beleid1, en met name artikel 5, lid 2,
Gezien Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees Parlement en de Raad van
16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van macro-economische
onevenwichtigheden2, en met name artikel 6, lid 1,
Gezien de aanbeveling van de Europese Commissie3,
Gezien de resoluties van het Europees Parlement4,
Gezien de conclusies van de Europese Raad,
Gezien het advies van het Comité voor de werkgelegenheid,
Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

Op 26 maart 2010 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan het voorstel
van de Commissie voor een nieuwe groei- en werkgelegenheidsstrategie; deze Europa
2020-strategie moet voor een betere coördinatie van het economisch beleid zorgen en
zal zich toespitsen op de sleutelgebieden waarop Europa's potentieel voor duurzame
groei en concurrentievermogen een krachtige impuls nodig heeft.

(2)

De Raad heeft op 13 juli 2010, op voorstel van de Commissie, een aanbeveling inzake
de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Unie (20102014) en op 21 oktober 2010 een besluit betreffende de richtsnoeren voor het
werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten5 vastgesteld, die samen de "geïntegreerde

1

PB L 209 van 2.8.1997, blz. 1.
PB L 306 van 23.11.2011, blz. 25.
COM(2013) 369 final.
P7_TA(2013)0052 en P7_TA(2013)0053.
Besluit 2013/208/EU van de Raad van 22 april 2013.

2
3
4
5

NL

2

NL

richtsnoeren" vormen. De lidstaten werd verzocht in hun nationaal economisch en
werkgelegenheidsbeleid met de geïntegreerde richtsnoeren rekening te houden.
(3)

Op 29 juni 2012 hebben de staatshoofden en regeringsleiders besloten tot een Pact
voor groei en banen, dat een samenhangend kader biedt voor actie op het niveau van
de lidstaten, de EU en de eurozone, waarbij alle mogelijke hefbomen, instrumenten en
beleidsvormen worden ingezet. Zij hebben bepaald welke maatregelen op het niveau
van de lidstaten moeten worden genomen, en met name verklaard vastbesloten te zijn
om de doelstellingen van de Europa 2020-strategie te verwezenlijken en de
landenspecifieke aanbevelingen uit te voeren.

(4)

Op 6 juli 2012 heeft de Raad een aanbeveling over het nationale
hervormingsprogramma voor 2012 van Nederland vastgesteld en een advies over het
geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Nederland voor de periode 2011-2015
uitgebracht.

(5)

Op 28 november 2012 heeft de Commissie haar goedkeuring gehecht aan de jaarlijkse
groeianalyse6 en daarmee de aanzet gegeven tot het Europees semester voor
coördinatie van het economisch beleid van 2013. Eveneens op 28 november 2012
heeft de Commissie op grond van Verordening (EU) nr. 1176/2011 van het Europees
Parlement en de Raad van 16 november 2011 betreffende de preventie en correctie van
macro-economische onevenwichtigheden, het Waarschuwingsmechanismeverslag7
aangenomen. Daarin werd Nederland genoemd als een van de lidstaten die aan een
diepgaande evaluatie zouden worden onderworpen.

(6)

Op 14 maart 2013 heeft de Europese Raad de prioriteiten inzake financiële stabiliteit,
begrotingsconsolidatie en groeibevorderende maatregelen goedgekeurd. Hij
benadrukte dat moet worden gestreefd naar gedifferentieerde, groeivriendelijke
begrotingsconsolidatie, normalisering van de kredietverschaffing aan de economie,
bevordering van groei en concurrentievermogen, aanpakken van de werkloosheid en
van de sociale gevolgen van de crisis, en modernisering van de overheidsdiensten.

(7)

Op 10 april 2013 heeft de Commissie de uitkomsten gepubliceerd van de diepgaande
evaluatie8 voor Nederland die zij op grond van artikel 5 van Verordening (EU) nr.
1176/2011 heeft uitgevoerd. Op basis van haar analyse concludeert de Commissie dat
Nederland wordt geconfronteerd met macro-economische onevenwichtigheden die
echter niet buitensporig zijn.

(8)

Op 29 april 2013 heeft Nederland zijn stabiliteitsprogramma 2013 voor de periode
2012-2017 en zijn nationale hervormingsprogramma 2013 ingediend. Om met de
onderlinge verbanden rekening te houden, zijn beide programma's terzelfder tijd
geëvalueerd.

(9)

Op basis van de overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad verrichte
evaluatie van het stabiliteitsprogramma 2013 is de Raad van oordeel dat Nederland in
de periode 2011-2013 omvangrijke consolidatiemaatregelen ten uitvoer heeft gelegd,
maar dat de begrotingsinspanning vermoedelijk niet toereikend is om het buitensporig
tekort in 2013 te corrigeren, voornamelijk als gevolg van de tegenvallende
economische ontwikkelingen. Het macro-economische scenario dat aan de
begrotingsprognoses van het programma ten grondslag ligt, is over het algemeen
aannemelijk. Voor 2013 en 2014 verwacht het stabiliteitsprogramma een reële

6

COM(2012) 750 final.
COM(2012) 751 final.
SWD(2013) 121 final.

7
8

NL

3

NL

economische groei van respectievelijk -0,4% en 1,1%, en ligt daarmee redelijk dichtbij
de in de voorjaarsprognoses van de Commissie geraamde cijfers van 0,8% en 0,9%.
Het uitdrukkelijke doel van het programma is om het nominale overheidstekort vanaf
2014 op duurzame wijze tot onder de 3% van het bbp terug te dringen. Het programma
bevat geen expliciete verwijzing naar de middellangetermijndoelstelling (MTD), wat
vermoedelijk een bevestiging inhoudt van de MTD van -0,5% die in het
stabiliteitsprogramma van afgelopen jaar werd meegedeeld. De MTD is in
overeenstemming met de vereisten van het stabiliteits- en groeipact. In het programma
wordt voor 2015 een verlaging van het structurele saldo met 0,5% van het bbp
voorzien, overeenkomstig het jaarlijkse minimumvereiste. In 2016 zal het structurele
saldo naar verwachting verslechteren met 0,4% van het bbp en in 2017 weer
verbeteren met 0,1%, waardoor wordt afgeweken van het correcte aanpassingstraject.
Uitgaande van de voorjaarsprognoses van de Commissie strookt de gemiddelde
jaarlijkse begrotingsinspanning van circa 0,7% van het bbp in de periode 2010-2013
met de structurele inspanning van ¾% die door de Raad is aanbevolen. In 2011 en
2012 betrof de begrotingsinspanning voornamelijk de uitgavenzijde, maar in 2013
waren de maatregelen vooral op de ontvangsten gericht. Met het in het
stabiliteitsprogramma voorgenomen nominale tekort wordt het buitensporige tekort in
2014 gecorrigeerd, één jaar later dan de termijn die eind 2009 door de Raad in het
kader van de buitensporigtekortprocedure is vastgelegd. De Raad is van oordeel dat de
door de autoriteiten geplande begrotingsinspanning niet zal leiden tot een
daadwerkelijke correctie van het buitensporig tekort tegen 2014. Mogelijke
aanvullende consolidatiemaatregelen die in het stabiliteitsprogramma waren
opgenomen, zijn voorlopig ingetrokken en zouden hoe dan ook ontoereikend zijn.
Nederland dient aanvullende maatregelen te nemen om het nominale tekort van de
overheid in 2014 op duurzame wijze onder de drempel van 3% van het bbp terug te
dringen. Volgens het stabiliteitsprogramma voor 2013 zal de schuldquote in 2013
verder toenemen tot 74% van het bbp en vervolgens nog iets stijgen tot 75% van het
bbp in 2014. De schuldquote zal dan ook naar verwachting ruim boven de
referentiewaarde van 60% blijven. Het programma verwacht voor 2015 een daling van
de schuldquote tot 71,4%, en een verdere lichte afname tot 70,8% in 2017. Deze
afname van de schuldquote na 2014 wordt evenwel onvoldoende geschraagd door
beleidsmaatregelen.

NL

(10)

Om het toekomstige groeipotentieel van Nederland te versterken is het van het
grootste belang dat bij de vereiste consolidatie om het buitensporig tekort duurzaam te
corrigeren en de MTD op korte tot middellange termijn te halen, groeibevorderende
uitgaven buiten schot blijven. Met name inspanningen ter bevordering van innovatie
en onderzoek, waaronder fundamenteel onderzoek, zijn cruciaal voor een evenwichtig
aanpassingsproces. Dit zou niet alleen gunstig zijn voor het economisch herstel, maar
zou ook innovatie en menselijk kapitaal, het concurrentievermogen en de
groeivooruitzichten op middellange en lange termijn ten goede kunnen komen.

(11)

Een belangrijk probleem is de huizenmarkt, waar in de afgelopen tientallen jaren
steeds meer starheden en verstorende prikkels zijn ontstaan die hun stempel hebben
gedrukt op de woningfinancierings- en sectorale besparingspatronen. De neiging van
huishoudens om steeds meer schulden aan te gaan voor een eigen woning hangt voor
een groot deel samen met langdurige fiscale prikkels, en met name de volledige fiscale
aftrekbaarheid van de hypotheekrente. Sinds april 2012 is een reeks maatregelen deels
ten uitvoer gelegd. Bij een aantal daarvan gaat het om de aanpassing van de fiscale
behandeling van de woningfinanciering. De geleidelijke beperking van de
hypotheekrenteaftrek en versterking van de prikkel om af te lossen, is op zich nodig,

4

NL

maar deze maatregel wordt te traag ingefaseerd om het aflosgedrag in de komende
jaren significant te beïnvloeden. De huurmarkt wordt afgeremd door de regulering en
de aanwezigheid van een zeer grote socialewoningsector die ook met lange
wachtlijsten te kampen heeft. De recente invoering van enige huurdifferentiatie in de
socialewoningsector op basis van het inkomen is een stap in de goede richting, maar
het effect ervan is beperkt. Hoewel de maatregelen stappen in de goede richting zijn,
verlopen de hervormingen om de onderliggende problemen aan te pakken derhalve
over het geheel genomen in een traag tempo en moet er bijgevolg meer vaart achter
worden gezet, terwijl er tegelijk voor moet worden gezorgd dat sociale woningen, ook
op gewilde locaties, beschikbaar blijven voor kansarme burgers die geen huisvesting
tegen marktvoorwaarden kunnen vinden.

NL

(12)

De houdbaarheid van het pensioenstelsel op lange termijn is verbeterd door de
geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd van 65 jaar in 2012 naar 67
jaar in 2023. Nederland heeft derhalve het deel van de aanbeveling van 2012 dat
betrekking had op de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd en op de koppeling
ervan aan de levensverwachting, volledig opgevolgd. Dit geldt voor zowel de eerste
als de tweede pensioenpijler. Een passende intra- en intergenerationele verdeling van
de kosten en risico’s is een van de knelpunten waarvoor nog een oplossing moet
worden gevonden. Daarnaast had het beheer van de pensioenfondsen van de tweede
pijler al moeten zijn hervormd om de gevolgen van de vergrijzing beter te kunnen
opvangen. Bij uitvoering van de hervormingsplannen voor de langdurige zorg kan de
snelle stijging van de kosten van de vergrijzing worden beteugeld en worden de
overheidsfinanciën daardoor beter houdbaar. In dit verband moet ervoor worden
gezorgd dat de kwaliteit en toegankelijkheid van langdurige zorg op een adequaat peil
blijft.

(13)

De door het kabinet voorgestelde arbeidsmarkthervormingen zijn gericht op een
verhoging van de arbeidsparticipatie en –mobiliteit. De hervorming in het kader van de
Participatiewet is ambitieus en van belang om de arbeidsparticipatie te bevorderen. De
hervormingen zijn echter nog niet wettelijk vastgelegd en de tijdspanne voor de
uitvoering ervan lijkt tamelijk kort. Voorts zijn er verdere maatregelen nodig ter
verbetering van de inzetbaarheid van mensen aan de rand van de arbeidsmarkt, zoals
vrouwen, mensen met een migrantenachtergrond, mensen met een handicap en
ouderen. Nederland heeft hervormingen aangekondigd in het stelsel van
werkloosheidsuitkeringen en in zijn relatief strenge wetgeving ter bescherming van
werknemers. Deze hervormingen zijn in combinatie met een mobiliteitsbonus die
werkgevers krijgen voor het in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van vijftig
jaar of ouder en van mensen met een arbeidshandicap, goed afgestemd op de
onderkant van de arbeidsmarkt. Hoewel deze maatregelen de goede kant op gaan,
kunnen zij pas volledig worden beoordeeld wanneer zij zijn goedgekeurd. Tot slot
kunnen de toekomstige tekorten aan arbeidskrachten nog versneld worden bestreden
door het wegnemen van de prikkels die tweede verdieners ontmoedigen om meer uren
te gaan werken.

(14)

Er is substantiële vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de aanbeveling van 2012
over innovatie en de banden tussen de wetenschap en het bedrijfsleven. Het
bedrijfslevenbeleid "Naar de top" met zijn sectorale aanpak voor publiek-private
samenwerking op het gebied van onderzoek, innovatie en onderwijs (zogeheten
topsectoren), verkeert thans in de implementatiefase. Afgezien van sectoraal
innovatiebeleid is het van belang om horizontaal onderzoeks- en innovatiebeleid te

5

NL

voeren en de publieke financiering voor niet-geoormerkt fundamenteel onderzoek op
een adequaat niveau te houden.
(15)

In de context van het Europees semester heeft de Commissie een brede analyse van het
economische beleid van Nederland verricht. Zij heeft zowel het stabiliteitsprogramma
als het nationale hervormingsprogramma doorgelicht en een diepgaande evaluatie
gepresenteerd. Daarbij heeft zij niet alleen gekeken naar de relevantie ervan voor een
houdbaar budgettair en sociaaleconomisch beleid in Nederland, maar is zij ook
nagegaan of de EU-regels en -richtsnoeren in acht zijn genomen, gezien de noodzaak
de algemene economische governance van de Europese Unie te versterken door
middel van een EU-inbreng in toekomstige nationale besluiten. Haar aanbevelingen in
het kader van het Europees semester worden in de onderstaande aanbevelingen 1 tot en
met 4 weergegeven.

(16)

In het licht van deze beoordeling heeft de Raad het stabiliteitsprogramma van
Nederland onderzocht. Zijn advies9 daarover is met name in de onderstaande
aanbeveling 1 weergegeven.

(17)

In het licht van de diepgaande evaluatie van de Commissie en deze beoordeling heeft
de Raad het nationale hervormingsprogramma en het stabiliteitsprogramma van
Nederland onderzocht. Zijn aanbevelingen op grond van artikel 6 van
Verordening (EU) nr. 1176/2011 betreffende de preventie en correctie van macroeconomische onevenwichtigheden zijn in de onderstaande aanbeveling 2 weergegeven.

(18)

In de context van het Europees semester heeft de Commissie tevens een analyse van
het economische beleid van de eurozone als geheel verricht. Op basis hiervan heeft de
Raad specifieke aanbevelingen gericht tot de lidstaten die de euro als munt hebben.
Ook Nederland dient erop toe te zien dat aan deze aanbevelingen volledig en tijdig
uitvoering wordt gegeven,

BEVEELT AAN dat Nederland in de periode 2013-2014 actie onderneemt om:
1.

De begrotingsstrategie te versterken en uit te voeren, en deze te onderbouwen met
voldoende gespecificeerde maatregelen voor 2014 en de daaropvolgende jaren, zodat
het buitensporig tekort tegen 2014 tijdig en op duurzame wijze wordt gecorrigeerd en
de structurele aanpassingsinspanning die is uiteengezet in de aanbevelingen van de
Raad in het kader van de buitensporigtekortprocedure, wordt verwezenlijkt. De
uitgaven op gebieden die rechtstreeks van belang voor de groei zijn, zoals onderwijs,
innovatie en onderzoek, te ontzien. Na de correctie van het buitensporige tekort, de
structurele
aanpassingsinspanning
voort
te
zetten
om
de
middellangetermijndoelstelling in 2015 te bereiken.

2.

De inspanningen met het oog op de geleidelijke hervorming van de woningmarkt op
te voeren door de geplande beperking van de fiscale aftrekbaarheid van de
hypotheekrente te bespoedigen, een meer marktgericht prijsstelsel op de
huurwoningenmarkt in te voeren en de huur beter te koppelen aan de inkomens van
huishoudens in de socialewoningsector. Ervoor te zorgen dat woningcorporaties zich
weer gaan richten op huishoudens die het meest behoefte aan sociale woningen
hebben.

3.

De tweede pensioenpijler aan de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd aan te
passen en daarbij een passende intra- en intergenerationele verdeling van kosten en
risico’s te waarborgen. De geleidelijke verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd

9

NL

Overeenkomstig artikel 5, lid 2, van Verordening nr. 1466/97 van de Raad.

6

NL

te ondersteunen met maatregelen om de inzetbaarheid van oudere werknemers op de
arbeidsmarkt te bevorderen. De geplande hervorming van de langdurige zorg uit te
voeren om de kosteneffectiviteit ervan te waarborgen, en deze hervorming, met het
oog op de houdbaarheid van het stelsel, aan te vullen met verdere maatregelen ter
beteugeling van de kostenstijging.
4.

Verdere maatregelen te nemen om de arbeidsparticipatie te verhogen, met name van
mensen in de marge van de arbeidsmarkt. De beperking van negatieve fiscale
arbeidsprikkels voort te zetten, onder meer door een geleidelijke afschaffing van
overdraagbare heffingskortingen voor verdieners van een tweede inkomen. De
arbeidsmarktmobiliteit te bevorderen en rigiditeiten aan te pakken, onder meer door
de hervorming van de wetgeving ter bescherming van werknemers.

Gedaan te Brussel,

Voor de Raad
De voorzitter

NL

7

NL