Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2021

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE EN VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 februari 2021
Hierbij ontvangt u het rapport van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD)
«Veilig over land en door de lucht, onderzoek naar maatregelen voor het
vervoer van gevaarlijke stoffen door Defensie»1, conform de toezegging
uit het dertigledendebat van 21 juni 2018 over risico’s bij het vervoer van
gevaarlijke stoffen door het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK)
(Handelingen II, vergaderjaar 2017/18, nr. 97, item 4). Wij danken de IVD
voor haar rapport en nemen de aanbevelingen die de IVD doet vrijwel
volledig over, waarbij we soms kiezen voor een alternatieve uitvoering.
Conclusies en aanbevelingen IVD
De IVD constateert dat het CLSK nog niet alle maatregelen naar aanleiding
van het rapport van een Commissie van Onderzoek uit 2017 volledig heeft
uitgevoerd en merkt op dat het in de rede ligt dat dit alsnog gebeurt.
Daarmee is echter de veiligheid van het vervoer van gevaarlijke stoffen
door de lucht nog niet gewaarborgd. Er is namelijk sprake van problemen
in de hele keten, van de (inpakkende) afzender (de defensieonderdelen) tot
de (controlerende) operator (het CLSK). De IVD doet hierom vier aanbevelingen aan Defensie. Deze aanbevelingen hebben betrekking op:
• Opgeleid en ervaren personeel, ook bij de andere defensieonderdelen
dan CLSK als afzenders van luchtvracht;
• Opleidingscapaciteit en kennisopbouw;
• Het feit dat de veiligheidsadviseurs van defensieonderdelen onvoldoende tot hun recht komen;
• Het in samenhang oppakken van de aanbevelingen.
Verder beveelt de IVD het CLSK aan de drie nog niet volledig uitgevoerde
maatregelen alsnog uit te voeren en te monitoren.
1

kst-35570-X-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

1

De uitkomsten van het IVD-onderzoek herkennen wij. Er is inderdaad meer
nodig om de veiligheid te verbeteren dan alleen het uitvoeren van de
maatregelen door het CLSK. Zoals verwoord in de brief van 11 maart 2019
is Defensie reeds een Defensiebreed traject gestart ter verbetering van het
vervoer van gevaarlijke stoffen via de drie aandachtspunten governance,
capaciteit en kennis & ervaring (Kamerstuk 35 000 X, nr. 110). Hierbij is
ook aangegeven dat het vervoer van gevaarlijke stoffen een weerbarstig
onderwerp is en het tijd kost om de veelheid aan problemen binnen het
domein op te lossen. De aanbevelingen van de IVD voeren wij uit binnen
dit ingezette traject. Defensie gaat naar aanleiding van de aanbevelingen
in dit traject de regie op de keten van het vervoer van gevaarlijke stoffen
versterken en gaat onderzoeken in welke mate activiteiten binnen de keten
gecentraliseerd moeten worden. Daarnaast gaat Defensie nauwgezet de
uitvoering van de verbetermaatregelen monitoren.
Hieronder gaan wij per aandachtspunt in op de reeds genomen en nog te
nemen maatregelen.
Governance
De IVD beveelt Defensie aan haar aanbevelingen in samenhang aan te
pakken. Dit vereist sterke governance: het toezicht op de organisatie van
en de regie op de gehele keten vervoer gevaarlijke stoffen. In de brief van
11 maart 2019 is aangekondigd dat Defensie onderzoek zou uitvoeren naar
de governance van de keten, omdat deze tekort schoot (Kamerstuk 35 000
X, nr. 110).
Defensie heeft inmiddels de governance geëvalueerd en heeft daarbij
geconcludeerd dat de ketenregie versterkt moet worden, zodat knelpunten
integraal in samenhang kunnen worden aangepakt en kunnen worden
gemitigeerd. De Taskforce Logistiek van de Commandant der Strijdkrachten (CDS) heeft deze opdracht gekregen en hiervoor een regieteam
ingesteld. Dit regieteam heeft de leiding over de inrichting van de keten
van het vervoer van gevaarlijke stoffen en coördineert haar werkzaamheden via het regieoverleg. De Taskforce Logistiek geeft, namens de CDS,
richting aan processen, stelt prioriteiten en kan indien nodig escaleren.
Een concreet voorbeeld is dat zij bij de ontwikkeling van beleid en
regelgeving expliciet kijkt naar de randvoorwaarden, zoals het voorzien in
het juiste materieel, benodigd om het beleid uitvoerbaar te maken.
De Taskforce Logistiek start met een focus op het vervoer van gevaarlijke
stoffen door de lucht en over de weg. De Taskforce zet daarbij knelpunten
om in verbetermaatregelen die in de vorm van pilots worden beproefd en
zo nodig worden bijgesteld. Daarnaast monitort zij de implementatie van
verbetermaatregelen die uit de pilots komen. Na beproeving van de pilots
breidt het regieteam de reikwijdte uit naar het vervoer van gevaarlijke
stoffen in het algemeen.
Een belangrijke functionaris in het veiligheidsdomein betreft de veiligheidsadviseur. Deze functionaris adviseert binnen ieder defensieonderdeel
op basis van zijn kennis over het juist uitvoeren van het vervoer van
gevaarlijke stoffen. De IVD constateert in haar rapport dat niet altijd alert
wordt gereageerd op adviezen van deze functionarissen. De Taskforce
Logistiek krijgt daarom de opdracht de positie, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de veiligheidsadviseur te laten harmoniseren voor alle defensieonderdelen en te bezien hoe de functie van
veiligheidsadviseur versterkt moet worden. Zo laat Defensie deze functie
beter aansluiten bij hoe de wetgever deze rol heeft bedoeld. De veiligheidsadviseur rapporteert schriftelijk veiligheidsknelpunten (periodiek),
waarbij wij deze rapportages een meer bindend karakter geven. Dit
betekent dat indien de commandant het advies niet opvolgt, hij hierover
verantwoording aflegt. Knelpunten die een veiligheidsadviseur signaleert
en niet kunnen worden opgelost door het defensieonderdeel zelf, worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

2

meteen via het regieoverleg geëscaleerd zodat knelpunten centraal
kunnen worden opgepakt.
Naast de wettelijk verplichte functie van veiligheidsadviseur beziet
Defensie of ook het niveau van de lagere onderdelen versterkt kan worden
met een adviserende veiligheidsfunctionaris. Binnen het CLSK is hierin al
voorzien. Bij de andere defensieonderdelen worden initiatieven genomen
om ook hierin te voorzien. De Taskforce Logistiek krijgt de opdracht de
ontwikkelingen te monitoren en waar nodig bij te sturen.
Met het Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen (KMCGS) is
afgesproken dat zij vanaf dit jaar de jaarverslagen die zij opleveren
openbaar maken. Deze worden aangeboden op de derde dinsdag in mei
(verantwoordingsdag). Wij verwachten dat het KMCGS in haar jaarverslag
over 2020 opnieuw knelpunten aankaart die vergelijkbaar zijn met die van
de IVD. Om sneller gebruik te kunnen maken van de inzichten die KMCGS
bij haar controles opdoet, is afgesproken dat het KMCGS ieder kwartaal
intern terugkoppelt aan het regieoverleg gevaarlijke stoffen. Hiermee
worden constateringen van het KMCGS vroegtijdig gesignaleerd. Deze
sturingsinformatie kan worden gebruikt bij het oplossen van de
knelpunten.
Capaciteit
De IVD beveelt Defensie aan er zorg voor te dragen medewerkers belast
met het vervoer van gevaarlijke stoffen tijdig de voorgeschreven
opleidingen te laten volgen en constateert een capaciteitstekort bij het
opleidingsinstituut: het Opleidings- en Trainingscommando Logistiek
(OTCLog). Daarnaast beveelt de IVD aan er zorg voor te dragen dat het
personeel belast met het vervoer van gevaarlijke stoffen voldoende kennis
en ervaring kan opbouwen en behouden. Defensie zet in op twee sporen
om deze aanbevelingen gestalte te geven:
• Het vergroten van de opleidingscapaciteit;
• Het scherper selecteren op welk personeel opgeleid moet worden.
Eenheden die geen eigen kennis hebben gaan worden ondersteund op die
momenten dat dit nodig is. Dit wordt onder kennis & ervaring verder
toegelicht.
Om de opleidingscapaciteit bij Defensie te vergroten is de ontwikkel- en
opleidingscapaciteit van het OTCLog vergroot en zijn aanvullend extern
opleidingen ingekocht. Met de lopende reorganisatie van het OTCLog, die
in afrondende fase is, is de capaciteit van het OTCLog voor het vervoer
van gevaarlijke stoffen vergroot met vier additionele functies, waarvan
één instructeur. Door de inzet van de drie andere functionarissen in het
kennisdomein en bij opleidingsontwikkeling, hebben alle instructeurs
meer tijd beschikbaar voor hun lesgevende taak.
Daarnaast gaat Defensie scherper selecteren op welke medewerker in
welke mate opgeleid moet worden om gevaarlijke stoffen veilig te kunnen
verzenden. Defensie brengt hiertoe duidelijker in beeld welke
medewerkers taken en verantwoordelijkheden hebben bij het vervoer van
gevaarlijke stoffen en alleen zij worden vervolgens opgeleid. Het project
Kwaliteit in Beeld ondersteunt hierbij. Met dit project krijgt Defensie beter
inzicht in de benodigde opleidingen per functionaris (Kamerstuk 35 300 X,
nr. 56). Medio 2021 rondt Defensie het project Kwaliteit in Beeld af.
Het is verder essentieel dat opgeleid personeel kennis regelmatig toepast
en daarmee op peil houdt, om daardoor zowel bevoegd als bekwaam te
zijn (current). Defensie beoogt ervaring te behouden door het personeel
werkzaam binnen het veiligheidsdomein, waaronder het vervoer van
gevaarlijke stoffen, langer op functie te houden. Een voorstel hiervoor is
gestuurd aan de vakbonden en zal in het overleg met de bonden worden
besproken. Daarnaast onderzoekt Defensie in het kader van het nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

3

personeelsmodel de mogelijkheid om loopbaansporen binnen het
veiligheidsdomein in te richten.
Kennis & ervaring
De IVD beveelt aan, in afwachting van structurele verbetering van de
kwaliteit bij de afzenders, gevaarlijke stoffen via één centraal punt door
ervaren medewerkers gereed te maken voor het vervoer door de lucht.
Wij herkennen de notie dat de afzender beter ondersteund moet worden
in het veilig verzenden van gevaarlijke stoffen ten behoeve van luchtvervoer. Defensie neemt daarom stappen om zowel in binnen- als
buitenland afzenders te ondersteunen.
In de reguliere bedrijfsvoering binnen Nederland achten wij het van
belang dat er een brede bewustwording en basiskennis is over het juist
verzenden van gevaarlijke stoffen. Veel medewerkers kunnen hier immers
incidenteel mee in aanraking komen, aangezien het vervoer van gevaarlijke stoffen bij Defensie uiteenloopt van batterijen en spuitbussen
deodorant tot aan giftige bedrijfsstoffen en munitie. Om de bewustwording en kennis te vergroten wordt een communicatiecampagne
opgezet.
Verder beschikt Defensie over een centraal punt dat afzenders kan
ondersteunen. De Defensie Verkeers- en Vervoersorganisatie (DVVO) van
het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) huisvest de Helpdesk
voor Vervoer van Gevaarlijke Stoffen. Voor kennisuitwisseling en advies
kan hier door medewerkers altijd een beroep op worden gedaan. De CDS
draagt er zorg voor dat deze helpdesk opnieuw onder de aandacht wordt
gebracht op de werkvloer.
Als aanvulling voert Defensie op de Vliegbasis Eindhoven fase 2 van de
Defensie Luchtvracht Expeditie (DLE) «het ondersteunen van alle
defensieonderdelen om aan de ervaringseisen van de CDS te kunnen
voldoen» in. Personeel van andere operationele onderdelen – die
optreden als afzenders – kunnen op de Vliegbasis Eindhoven stage lopen,
zodat hun kennis behouden blijft en zij voldoende praktijkervaring opdoen
met het verzendgereed maken van gevaarlijke stoffen. Dit geeft hen ook
beter inzicht in de gehele keten van vervoer gevaarlijke stoffen. Dit
personeel kan na hun stage terug bij de afzender beter zorg dragen voor
het juist aanbieden van gevaarlijke stoffen.
Daarnaast heeft Defensie speciale teams die afzenders ter plaatse kunnen
ondersteunen bij het verzendgereed maken van gevaarlijke stoffen. Zo
richt het Commando Landstrijdkrachten (CLAS) een deployment
compagnie in. Daar wordt de kennis en ervaring voor het op de juiste
wijze gereedmaken van vracht voor verzending geclusterd.
Defensie heeft echter buiten verzendingen vanuit Nederland ook te maken
met retourvluchten uit missie- en oefengebieden in het buitenland. De
Directeur Operaties draagt er zorg voor dat er bij de incidentele transporten mobiele teams vanuit Nederland worden ingezet om ter plaatse
vracht verzendgereed te maken, indien de juiste expertise niet in het
gebied aanwezig is.
De Taskforce Logistiek zal bekijken of in aanvulling op het bovenstaande
meer nodig is om de afzender adequaat te ondersteunen. Wij merken op
dat Defensie een vangnet heeft om de kans op overtredingen te verkleinen
bij het vervoer van gevaarlijke stoffen door de lucht en daarmee veiligheidsrisico’s te beperken. Met de gereedstelling van de DLE fase 1 «het
versterken van de coördinatie van de operator verantwoordelijkheid»
zorgt de Vliegbasis Eindhoven (operator) ervoor dat een acceptatiecheck
op uitgaande luchtvracht wordt uitgevoerd. Dit voorkomt overtredingen
en beperkt daarmee veiligheidsrisico’s, waarmee de DLE als het ware een
vangnet-rol vervult.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

4

Aanbevelingen CLSK
Naast de defensiebrede aanbevelingen beveelt de IVD specifiek het CLSK
aan de drie nog onvoltooide maatregelen uit het onderzoeksrapport
«voorvallen tijdens het vervoer van gevaarlijke stoffen» van een
Commissie van Onderzoek uit te voeren (Kamerstuk 34 775 X, nr. 81). Het
CLSK heeft bij nader inzien geconcludeerd dat het niet uitvoerbaar en
doelmatig is om twee aanbevelingen één-op-één op te volgen. Dit heeft
bij het CLSK geleid tot een aangepaste aanpak om het beoogde doel van
die maatregelen te bereiken.
• De IVD beveelt, in lijn met de Commissie van Onderzoek uit 2017, aan
het kennisniveau van het onderdeelsmanagement en de direct
leidinggevenden op het gebied van het vervoer van gevaarlijke stoffen
te verbeteren middels het volgen van de tweedaagse cursus Vervoer
Gevaarlijke Stoffen voor leidinggevende Officieren en Burgerpersoneel. Het onderdeelsmanagement en de meeste direct leidinggevenden krijgen echter niet of nauwelijks te maken met het vervoer van
gevaarlijke stoffen, waardoor er een beperkte noodzaak is hen volledig
op te leiden op dit specialistisch kennisgebied. Er bestaat daarnaast
een hoge druk op de opleidingscapaciteit, zoals ook de IVD onderkent.
Het CLSK laat het onderdeelsmanagement en de meeste direct
leidinggevenden daarom niet deze cursus volgen. Omdat het wel van
belang is dat deze groep basiskennis heeft van het veilig laten
vervoeren van gevaarlijke stoffen volgt deze groep in 2021 een
bewustwordingscampagne. Daarnaast heeft het CLSK voor het hogere
management het volgen van de Safety Leadership Course verplicht
gesteld, waarin de verantwoordelijkheden voor het vervoer van
gevaarlijke stoffen aan bod komen. Het CLSK draagt er verder zorg
voor dat wordt geïnventariseerd voor welke leidinggevenden (burgers
en militairen) de tweedaagse cursus wel verplicht is. Betreffende
leidinggevenden worden vervolgens zo snel mogelijk opgeleid.
• De IVD beveelt aan het onderwerp vervoer van gevaarlijke stoffen in de
relevante werkoverleggen te borgen en er door structurele controle
bijvoorbeeld in interne audits op toe te zien. Het CLSK heeft de
verantwoordelijkheid om vervoer van gevaarlijke stoffen als een
agendapunt van commandantenvergaderingen en werkoverleggen,
waar dit relevant is om op te nemen, belegd bij de onderdeelscommandanten. Het CLSK monitort dit in de geëigende besprekingen
tussen de onderdeelscommandanten en de Commandant Luchtstrijdkrachten (C-LSK) en zijn staf. Verder is het vervoer van gevaarlijke
stoffen een onderdeel van de veiligheidspromotie en communicatie
binnen het CLSK. Dit gebeurt mede op basis van de inbreng van de
veiligheidsadviseur(s) vervoer gevaarlijke stoffen binnen het CLSK die
direct toegang hebben tot de verantwoordelijke commandanten.
• De IVD beveelt aan inzichtelijk te maken welke medewerkers met het
vervoer van gevaarlijke stoffen in aanraking komen, en ervoor te
zorgen dat zij conform regelgeving zijn opgeleid voor het betreffende
deel van het proces. Het CLSK heeft dit inmiddels inzichtelijk en vraagt
op basis daarvan de benodigde opleidingsplaatsen aan bij het
opleidingsinstituut: het OTCLog van het CLAS.
In lijn met het advies van de IVD bewaakt de C-LSK de voortgang van de
aangepaste aanpak en rapporteert hierover via de Taskforce Logistiek aan
de CDS.
Tot slot
Wij danken nogmaals de IVD voor haar rapport waarmee zij Defensie
handvatten biedt om de benodigde verbeteringen vorm te geven en
daarmee de veiligheid te bevorderen. Wij gaan het onderzoeksrapport

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

5

gebruiken om het ingezette traject ter verbetering van de veiligheid bij het
vervoer van gevaarlijke stoffen te verscherpen. Wij houden hierbij vast
aan de aspecten governance, capaciteit en kennis & ervaring die we een
impuls geven op het gebied van regie en monitoring. Conform de wens
van de IVD zullen de CDS en de C-LSK haar over uiterlijk zes maanden
informeren over de uitvoering van de aanbevelingen. Wij houden uw
Kamer op de hoogte over de voortgang van de in deze brief beschreven te
nemen maatregelen.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 78

6