Monitor actieprogramma Tel mee
met Taal 2016-2018
Tussenrapportage 2017
Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Rotterdam, 6 November 2017

Monitor actieprogramma Tel mee
met Taal 2016-2018

Tussenrapportage 2017

Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Rotterdam, 6 November 2017

Inhoudsopgave

Managementsamenvatting

7

1

Achtergrond en vraagstelling

13

2

Lokale Netwerkaanpak - Actielijn 1

17

2.1

Achtergrond

17

2.2

Resultaten

18

3

4

5

6

7

Taalakkoorden en Taal op de werkvloer - Actielijn 2

24

3.1

Achtergrond

24

3.2

Resultaten

24

Leesbevordering - Actielijn 3

30

4.1

Achtergrond

30

4.2

Resultaten

31

Projecten - Actielijn 4

38

5.1

Achtergrond

38

5.2

Resultaten

38

Kennis, Netwerken en Communicatie - Actielijn 5

43

6.1

Achtergrond

43

6.2

Resultaten

43

Conclusies

47

Onderzoeksopzet

53

Evaluatiekader

53

Actielijn 1- Lokale netwerkaanpak

55

Actielijn 2- Stimulering van taalakkoorden en taalscholing op de werkvloer

55

Actielijn 3- Leesbevordering

57

Actielijn 4- Projecten

58

Actielijn 5- Kennis, netwerken en communicatie

59

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

5

Managementsamenvatting

Achtergrond
Ongeveer één op de negen Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar is de Nederlandse taal niet
voldoende machtig. Deze mensen hebben moeite met zelfstandig functioneren in de maatschappij
of in het werk. Zij ondervinden bijvoorbeeld belemmeringen bij het schrijven van een brief voor een
sollicitatie, het aanvragen van toeslagen of bij het lezen van bijsluiters van medicijnen.
In 2015 is op initiatief van de ministeries van OCW, SZW en VWS gestart met het actieprogramma
Tel mee met Taal 2016-2018 om een extra impuls te geven aan het bestrijden en voorkomen van
laaggeletterdheid. Binnen het actieprogramma wordt laaggeletterdheid bij volwassenen aangepakt
en wordt, om laaggeletterdheid op latere leeftijd te voorkomen, preventief ingezet op het
voorkomen van taalachterstanden bij kinderen. Om de effectiviteit van de ondersteuning te
vergroten wordt in het actieprogramma sterk ingezet op het bevorderen van structurele
samenwerking van partners op lokaal en regionaal niveau.
Het actieprogramma bouwt voort op de inspanningen en investeringen van het kabinet op het
gebied van taal in de voorgaande jaren. Binnen het actieprogramma worden effectieve bestaande
programma’s voortgezet en uitgebreid en zijn er nieuwe initiatieven ontwikkeld.
Het programma bestaat uit vijf actielijnen:
1. Lokale netwerkaanpak;
2. Stimuleren van taalakkoorden en taalscholing op de werkvloer;
3. Leesbevordering;
4. Innovatieve projecten (experimenten);
5. Kennis, Netwerken en Communicatie.
Binnen actielijn 1 wordt met het in 2012 door Stichting Lezen & Schrijven ontwikkelde
netwerkprogramma Taal voor het Leven gewerkt aan het ontwikkelen en versterken van regionale
taalnetwerken ter verbetering van de aansluiting tussen het plaatselijk taalaanbod en de behoefte
van de doelgroep. Partijen in de regio worden ondersteund met landelijk ontwikkelde cursus- en
wervingsmaterialen die aansluiten op de leervraag van laaggeletterden.
Actielijn 2 draagt bij aan de verduurzaming van opgezette regionale taalnetwerken door het inzetten
op het afsluiten van regionale en lokale taalakkoorden in de arbeidsmarktregio’s. Via de
taalakkoorden maken gemeenten en andere partijen afspraken over het voorkomen van
taalachterstanden en het bestrijden van laaggeletterdheid. Naast regionale taalakkoorden wordt er
binnen deze actielijn ook gewerkt aan het stimuleren van het landelijke Taalakkoord Werkgevers.
Doel van dit taalakkoord is dat werkgevers actief aan de slag gaan met het versterken van de
taalvaardigheid van werknemers. Ter versterking van de effectiviteit van de regionale en lokale
taalakkoorden en het Taalakkoord Werkgevers is er tot slot een stimuleringsbudget beschikbaar
gesteld. Dit stelt partijen binnen een regionaal of lokaal taalakkoord in staat concrete op maat
gemaakte trajecten aan te bieden aan laaggeletterden. Het biedt daarnaast werkgevers de
mogelijkheid taalcursussen aan werknemers aan te bieden.
Voor een effectieve aanpak gaat het bestrijden van laaggeletterdheid hand in hand met het
voorkomen van achterstanden en laaggeletterdheid. Binnen Actielijn 3 zet Stichting Lezen daarom
in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, in op leesbevordering van alle kinderen, middels
het programma Kunst van Lezen. Dit is in 2008 door de partijen samen ontwikkeld. Met deze

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

7

actielijn wordt gewerkt aan het doorbreken van de vicieuze cirkel van laaggeletterdheid binnen
gezinnen.
Actielijn 4 legt de verbinding tussen taal en (nieuwe) onderwerpen waar taalvaardigheid een rol
speelt, zodat moeilijk bereikbare groepen beter bereikt worden en er meer effect behaald kan
worden. Diverse projecten, opgezet met regionale en lokale partijen, en gericht op preventie of
curatie, geven inzicht in welke praktijken en randvoorwaarden het meest effectief zijn.
Actielijn 5 is ondersteunend aan de 4 eerdere actielijnen. Met landelijke kennisopbouw en
kennisdeling, een landelijk taalnetwerk én samenwerking binnen het Rijk, ondersteunt deze actielijn
de regionale en lokale aanpak.
De ministeries willen synergie creëren door diverse terreinen waar taal een rol speelt met elkaar te
verbinden in het actieprogramma. De actielijnen in Tel mee met Taal richten zich waar mogelijk op
díe domeinen waar de grootste problemen rondom taalachterstanden en laaggeletterdheid spelen
en waar nieuwe verbindingen tussen organisaties het meest kansrijk zijn: het gezin; de
arbeidsmarkt en de gezondheid(-szorg). Deze domeinen worden zoveel mogelijk meegenomen
binnen de actielijnen.
De 5 actielijnen dragen gezamenlijk bij aan het behalen van de hoofddoelstellingen van het
actieprogramma:
1. De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid,
participatie en/of ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege
beperkte taal, -reken,- en digitale vaardigheden.
2. In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale partners een duurzame
samenwerking tot stand om de laaggeletterdheid te voorkomen en aan te pakken.
3. In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000 Nederlanders hun taalbeheersing
zodanig dat zij aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke participatie,
waaronder arbeidsdeelname.
4. In 2018 worden in totaal 1 miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen.
Deze tussenrapportage is onderdeel van een monitor en kijkt in hoeverre het actieprogramma op
weg is om zijn doelstellingen te behalen. Aan het einde van het actieprogramma volgt een
eindrapportage waarin besproken wordt of de doelstellingen van het actieprogramma zijn behaald.
Aanpak
In dit onderzoek kijken we naar het bereik en het effect van de verschillende actielijnen in de eerste
anderhalf jaar van het programma. Tevens kijken we in hoeverre deze actielijnen daarmee
bijdragen aan de hoofddoelstellingen van het actieprogramma. We beantwoorden per actielijn een
set aan vragen die inzicht geven in het bereik en de uitkomsten van de activiteiten, in de effecten
op deelnemers, vrijwilligers en partners, en in de tevredenheid van deze groepen.
Er is voornamelijk gebruik gemaakt van bestaand materiaal (zoals kwartaalrapportages en
tevredenheidsonderzoeken), aangeleverd door de uitvoerende partijen en partners. Daarnaast zijn
verschillende interviews en een enquête uitgevoerd.
Resultaten
Met vijf actielijnen, waarbinnen effectieve bestaande programma’s zijn voortgezet en uitgebreid en
nieuwe initiatieven zijn ontwikkeld, wordt er gewerkt aan het behalen van de doelstellingen van het
programma.

8

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

We concluderen op basis van het beschikbare onderzoeksmateriaal dat het actieprogramma Tel
mee met Taal 2016-2018 halverwege 2017 op schema ligt om de gestelde kwantitatieve doelen te
gaan behalen en een flink stap voorwaarts te zetten in de richting van de kwalitatieve
doelstellingen. We lichten deze conclusie nader toe aan de hand van een bespreking van de stand
van zaken per hoofddoelstelling.

De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege beperkte taal, -reken,- en
digitale vaardigheden.

De activiteiten onder alle vijf de actielijnen dragen uiteindelijk bij aan de eerste kwalitatieve
hoofddoelstelling. Met het preventief ondersteunen van kinderen en het curatief ondersteunen van
volwassenen met een beperkte taalvaardigheid, wordt gewerkt aan het versterken van de
basisvaardigheden van (toekomstige) volwassenen.
Een beperkte taalvaardigheid heeft negatieve persoonlijke en daardoor maatschappelijke en
economische gevolgen. Mensen zijn minder zelfredzaam en hebben daardoor bijvoorbeeld moeite
met het op orde krijgen en houden van financiën1, hebben vaker een slechtere (ervaren)
gezondheid2 en hebben slechtere arbeidsmarktperspectieven3. De actielijnen in Tel mee met Taal
richten zich dan ook waar mogelijk op díe domeinen waar de grootste problemen rondom
taalachterstanden en laaggeletterdheid spelen en waar nieuwe verbindingen tussen organisaties
het meest kansrijk zijn: het gezin, de arbeidsmarkt de gezondheid(-szorg).
Binnen Taal voor het Leven en het programma-aanbod wordt er specifiek aandacht besteed aan de
thema’s gezondheid, werk en geld, omdat moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitaal
communiceren hier grote invloed op heeft.4 Stichting Lezen & Schrijven zet in op het vergroten van
het bewustzijn van en de kennis over de relatie tussen taal en de thema’s; initieert beleidsmatig en
wetenschappelijk onderzoek naar de relatie en heeft materiaal voor professionals in de sectoren
ontwikkeld om mensen met beperkte vaardigheden te herkennen en ze door te verwijzen naar
scholing. Naast deze drie domeinen wordt er ook aandacht besteed aan het domein gezin met
bijvoorbeeld de cursus Taal voor Thuis. In deze cursus voor ouders van peuters, kleuters en
kinderen op de basisschool, leren ouders de taalontwikkeling van hun kind te stimuleren en wordt
ingezet op het versterken van ouderbetrokkenheid. Met het inzetten op de verbetering van
taalvaardigheid van ouders kan voorkomen worden dat ook kinderen binnen het gezin
taalachterstanden oplopen.
Binnen Kunst van Lezen wordt expliciet ingezet op het domein gezin. Door het stimuleren van lezen
en voorlezen kan de vicieuze cirkel van een lage taalvaardigheid binnen gezinnen doorbroken
worden. De programma’s BoekStart voor baby’s en de Bibliotheek op school basisonderwijs binnen
Kunst van Lezen zijn bewezen effectief in het vergroten van de leesvaardigheid van kinderen en
het stimuleren van een positieve leesmotivatie en leesattitude.
Uit onderzoek blijkt dat deelnemers aan een cursus per saldo vaker een verbetering dan een
verslechtering constateren op verschillende elementen van sociale inclusie (digitale vaardigheden,
assertiviteit, natuur en sportactiviteiten, ontmoeten en ondernemen, afname van het sociaal
isolement). Voor hun arbeidsmarktpositie is dat nog onduidelijk.

1
2
3
4

Ecbo i.s.m ROA (2016). Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede.
Nivel (2015). Laaggeletterdheid en Gezondheid. Stand van zaken.
ROA i.s.m Maastricht University (2016). De arbeidsmarktperspectieven van laaggeletterden in Nederland tot 2020.
https://www.lezenenschrijven.nl/over-laaggeletterdheid/themas/.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

9

Met het stimuleren van en ondersteunen van regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal
indirect bij aan het verhogen van de zelfredzaamheid en participatie. Dat geldt ook voor de
verschillende innovatieve projecten van actielijn 4 waar in de praktijk wordt onderzocht hoe de taal
of de digitale vaardigheden van verschillende doelgroepen, zoals ouderen kunnen worden vergroot.
Een directe bijdrage aan de ontwikkelmogelijkheden van laagtaalvaardige werknemers biedt Tel
mee met Taal vanuit het stimuleringsbudget van actielijn 2. Tot augustus 2017 zijn vanuit het
programma 177 bedrijven financieel ondersteund, waarmee in totaal ruim 2.500 werknemers die
tegen taalbarrières aanlopen cursussen volgen.
Daarnaast stimuleert Tel mee met Taal met het Taalakkoord Werkgevers ook indirect de
taalontwikkeling van werknemers. Met de ondertekening van het akkoord zeggen bedrijven en
branchevereniging toe zich in te zetten voor de taalontwikkeling van werknemers en dit ook uit te
dragen. De doelstelling is dat eind 2017 300 werkgevers, branches en taalaanbieders zich
gecommitteerd hebben aan het belang van taal op de werkvloer. Vanaf januari 2015 tot augustus
2017 hebben 175 partijen het landelijke Taalakkoord Werkgevers ondertekend; 112 werkgevers, 19
branches en 44 taalaanbieders. Met nog anderhalf jaar tot het einde van 2018 heeft tot nu toe ruim
de helft van het beoogde aantal partijen het akkoord ondertekend.
Concluderend stellen we op basis van voorgaande dat Tel mee met Taal vanuit de verschillende
actielijnen direct en indirect bijdraagt aan het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege beperkte taal,- reken,en digitale vaardigheden.

In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale partners een duurzame samenwerking tot
stand om laaggeletterdheid te voorkomen en aan te pakken.

Met het stimuleren van het sluiten van regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal vanuit
actielijn 2 direct bij aan deze doelstelling. Met name in de regionale taalakkoorden komen
preventieve en curatieve aanpakken en partijen bij elkaar waarbij wordt bijgedragen aan het
structureel voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. Met de stimuleringsmiddelen uit deze
actielijn is het tot stand komen en uitbreiden van regionale akkoorden met nieuwe activiteiten
bevorderd. Deze stimuleringsbijdragen worden in de regio’s ingezet voor concrete activiteiten en
projecten, zoals het opzetten van Taalhuizen of het opzetten van nieuwe communicatiemiddelen
om laaggeletterden te bereiken.
Op peildatum 21 april 2017 waren er in totaal 12 regionale taalakkoorden verdeeld over 12
verschillende arbeidsmarktregio’s gesloten die voldeden aan alle gestelde criteria. In 9 gevallen
gaat het om een nieuw taalakkoord dat (mede) gesloten is in het kader van Tel mee met Taal. In 3
gevallen vormde Tel mee met Taal de directe aanleiding voor de totstandkoming van een
taalakkoord. Over de tijd is er een stijgende lijn te zien in het aantal regionale taalakkoorden dat
wordt gesloten. Met de 12 vastgestelde regionale taalakkoorden en 11 andere
samenwerkingsverbanden die in ontwikkeling zijn, lijkt de doelstelling voor 2017 (een regionaal
taalakkoord in minimaal 20 arbeidsmarktregio’s voor 2017) haalbaar. Hiermee ligt Tel mee met Taal
ook op koers om de doelstelling van 30 regionale taalakkoorden eind 2018 te realiseren.
Binnen vrijwel alle regionale taalakkoorden worden de domeinen gezin, onderwijs en werk expliciet
onderscheiden, en worden taalactiviteiten uitgevoerd die specifiek op elk van de domeinen gericht
zijn. Ook worden er binnen de regio’s verbanden gelegd tussen de verschillende domeinen om te
komen tot een integrale benadering van laagtaalvaardigheid. Hierbij worden activiteiten gericht op

10

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

kinderen (preventie) ook gekoppeld aan activiteiten gericht op het verminderen van
laagtaalvaardigheid onder volwassenen. In alle regio’s met een taalakkoord nemen partijen deel die
actief zijn op verschillende domeinen / leefgebieden van laagtaalvaardigen. Door het opstarten en
uitbouwen van regionale akkoorden te ondersteunen, draagt Tel mee met Taal ook bij aan de
ontwikkeling van integrale aanpakken.
De activiteiten binnen de eerste actielijn rondom het neerzetten van een duurzame structuur in de
regio dragen ook bij aan duurzame regionale samenwerking. In de meeste regio’s zijn Taalhuizen
of Taalpunten opgezet en wordt er gewerkt aan het opstellen van structureel lange termijn beleid
binnen de gemeenten en het vormen van lokale taalnetwerken.
Vanaf 2008 heeft het programma Kunst van Lezen ingezet op de totstandkoming van netwerken
om leesbevorderingsprogramma’s met name op lokaal niveau te borgen in het beleid van de
diverse samenwerkende partners. Eén van de ambities van Kunst van Lezen is dat er via de
netwerken op strategisch niveau meer ingezet wordt op de verbinding tussen curatie en preventie.
Ook binnen de actielijn Communicatie, Kennis en Netwerken worden middels netwerkactiviteiten en
instrumenten die kennisdelen mogelijk maken, partijen bij elkaar gebracht en gestimuleerd om
samen aan de slag te gaan met curatie of preventie van laaggeletterdheid.
We kunnen concluderen dat er binnen alle actielijnen duidelijke stappen zijn gezet om in elke
(arbeidsmarkt)regio te komen tot een duurzame samenwerking tussen gemeenten en lokale
regionale partners in structureel voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid.

In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000 Nederlanders hun taalbeheersing zodanig dat zij
aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke participatie, waaronder
arbeidsdeelname.

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal draagt met name de eerste actielijn (Lokale
netwerkaanpak) bij aan het behalen van deze doelstelling. Om deze te bereiken wordt ingezet op
het werven en trainen van vrijwilligers; het inrichten van permanente ontmoetingsplekken in de
regio waar cursisten en trainers/begeleiders terecht kunnen en het neerzetten van een duurzame
infrastructuur in de regio waarbij gemeenten en organisaties samen werken aan het aanpakken van
laaggeletterdheid. Ook vanuit actielijn 2, het stimuleren en ondersteunen om te komen tot regionale
taalakkoorden, draagt Tel mee met Taal bij aan deze doelstelling. Binnen deze akkoorden wordt
door partijen uit verschillende domeinen samengewerkt zowel preventief (gericht op
leesbevordering van kinderen) als curatief (met de aanpak van laaggeletterdheid onder
volwassenen). Ook wordt nadrukkelijk de verbinding tussen deze beide in verschillende trajecten
gezocht om zo ook tot een meer integrale aanpak te komen.
De geplande activiteiten binnen de lokale netwerkaanpak Taal voor het Leven liggen goed op
schema en dragen bij aan het bereiken van de verbetering van de taalbeheersing van 45.000
Nederlanders. Uit de beschikbare gegevens ten tijde van dit onderzoek (1 juli 2017) bleek dat met
37.847 nieuwe cursisten halverwege het programma reeds 84% van de doelstelling behaald is. Het
behalen van de kwantitatieve doelstelling in 2018 ligt daarmee vóór op schema. De ondersteuning
aan de geplande 45.000 nieuwe deelnemers is echter ook daadwerkelijk succesvol wanneer
cursisten een verbetering doormaken qua sociale activering en taaltoepassing.
Uit onderzoek blijkt dat deelnemers per saldo vaker een verbetering dan een verslechtering
constateren op verschillende elementen van sociale inclusie (digitale vaardigheden, assertiviteit,

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

11

natuur en sportactiviteiten, ontmoeten en ondernemen, afname van het sociaal isolement). De
onderzoeksuitkomsten geven momenteel nog geen inzicht in de mate waarin cursisten een
verbetering of verslechtering van hun arbeidsmarktpositie ervaren.
We concluderen op grond van bovenstaande dat de realisatie van deze hoofddoelstelling zodanig
op schema ligt, dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambitie voor 2018 behaald zal worden.

In 2018 worden in totaal 1 miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen.

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal is de actielijn Leesbevordering de actielijn die
bijdraagt aan het behalen de tweede hoofddoelstelling van het actieprogramma. Om dit te kunnen
bereiken, wordt er gewerkt aan het uitbreiden van de programma’s BoekStart en de Bibliotheek op
school zodat meer kinderen en jongeren bereikt gaan worden. Tevens wordt samenwerking binnen
een leesbevorderingsnetwerk tussen openbare bibliotheken en lokale overheid en instellingen
gestimuleerd. De ondersteuning aan de geplande 1 miljoen kinderen is succesvol wanneer alle
partners van Kunst van Lezen tevreden zijn over het programma en de samenwerking en wanneer
de leesvaardigheid van kinderen en jongeren verbetert en hun leesmotivatie toeneemt.
De geplande activiteiten binnen het leesbevorderingsprogramma Kunst van Lezen liggen goed op
schema en dragen bij aan het behalen van de tweede hoofddoelstelling van Tel mee met Taal voor
eind 2018. Eind 2016 werden ruim 676.000 kinderen bereikt (68%). Op basis van ontwikkelingen in
het verleden en het verloop van de activiteiten is de verwachting van Stichting Lezen dat eind 2017
rond de 860.000 kinderen bereikt worden om eind 2018 op de nagestreefde 1 miljoen kinderen uit
te komen.
De ondersteuning aan die 1 miljoen kinderen is daadwerkelijk succesvol wanneer hun
taalvaardigheid en leesplezier toegenomen zijn. Wetenschappelijke (vervolg)onderzoeken tonen
aan dat de programma’s BoekStart voor baby’s en de Bibliotheek op school basisonderwijs
bewezen effectief zijn om de leesvaardigheid van kinderen te vergroten en een positieve
leesmotivatie en leesattitude te stimuleren.
Ook aan deze doelstelling wordt vanuit actielijn 2 (Stimuleren van taalakkoorden en taalscholing op
de werkvloer) een bijdrage geleverd. Door het stimuleren en ondersteunen om te komen tot
regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal bij aan de samenwerking tussen partijen uit
verschillende domeinen waarbij ook de verbinding wordt gelegd tussen leesbevordering van
kinderen (preventie) en de aanpak van laagtaalvaardigheid van ouders (curatief). Ook middels
actielijn 4 (Innovatieve projecten) wordt hieraan bijgedragen en dan met name door de
verschillende pilots die worden uitgevoerd binnen het project aanpak Laagtaalvaardige gezinnen
(Kunst van Lezen).
We concluderen op grond van bovenstaande dat ook de realisatie van deze hoofddoelstelling
zodanig op schema ligt, dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambitie voor 2018 behaald zal
worden.

12

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

1

Achtergrond en vraagstelling

Er zijn in Nederland grote groepen mensen die de Nederlandse taal onvoldoende beheersen, ofwel
laaggeletterd zijn. Laaggeletterden hebben moeite zelfstandig te functioneren in de maatschappij of
in het werk omdat ze problemen ervaren met lezen,
schrijven, omgaan met cijfers en het gebruik van
alledaagse technologie. Daardoor ondervinden ze
bijvoorbeeld belemmeringen bij het schrijven van
een sollicitatiebrief, het aanvragen van toeslagen of
bij het lezen van bijsluiters van medicijnen. 5
Ongeveer één op de negen Nederlanders tussen de
16 en 65 jaar is laaggeletterd6. Van deze groep is
bijna 70% van Nederlandse afkomst.

Er zijn grofweg twee groepen die een
beperking ervaren op het gebied van taal:
het kan hier gaan om autochtone
laaggeletterden (NT1; Nederlands als
eerste taal), waarbij de achterliggende
problematiek vaak geassocieerd is met
een laag opleidingsniveau (en
gecombineerd kan zijn met leerproblemen)

In 2015 is op initiatief van de ministeries van OCW,
SZW en VWS gestart met het actieprogramma Tel
mee met Taal 2016-2018 om een extra impuls te

en anderstaligen (NT2; Nederlands als
tweede taal), waarbij de achterliggende
problematiek vooral de gebrekkige
beheersing van het Nederlands is.

geven aan het bestrijden en voorkomen van
laaggeletterdheid. Binnen het actieprogramma wordt

laaggeletterdheid bij volwassenen aangepakt en, om laaggeletterdheid op latere leeftijd te
voorkomen, wordt preventief ingezet op het voorkomen van taalachterstanden bij kinderen. Door de
inzet op preventie van toekomstige laaggeletterdheid bij kinderen, worden zij vaardigere lezers als
ze volwassen zijn en wordt de kans op overdracht van laaggeletterdheid naar volgende generaties
verkleind. Om de effectiviteit van de ondersteuning te vergroten, zet het actieprogramma sterk in op
het bevorderen van structurele samenwerking van partners op lokaal en regionaal niveau.
Het actieprogramma bouwt voort op eerdere inspanningen en investeringen van het kabinet op het
gebied van taal. Zo vonden er bijvoorbeeld investeringen plaats in de voor-en vroegschoolse
educatie ter voorkoming van taalachterstanden en is gewerkt aan het verbeteren van het
taalbeheersingsniveau van leerlingen in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs.
Bijstandsgerechtigden worden gestimuleerd hun taalvaardigheid te versterken door de invoering
van een taaleis. Gemeenten hebben daarnaast door de wetswijziging voor de volwasseneneducatie
meer mogelijkheden om maatwerk te bieden aan laaggeletterde volwassenen. En in de nieuwe
Bibliotheekwet vormen leesbevordering en de bestrijding van laaggeletterdheid een belangrijke
invulling van de kernfuncties lezen en literatuur en informatie en educatie. 7
Binnen het actieprogramma zijn effectieve bestaande programma’s voortgezet en uitgebreid en
nieuwe initiatieven ontwikkeld.

5

6
7

Ministeries van OCW, SZW en VWS (2016). Kamerbrief 5 februari 2016: Digitale laaggeletterdheid en structurele aanpak
in actieprogramma Tel mee met Taal.
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/volwassenenonderwijs/inhoud/laaggeletterdheid.
Ministeries van OCW, SZW en VWS (2015). Actieprogramma Tel mee met Taal.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

13

Het programma bestaat uit vijf actielijnen8:
1.

Lokale netwerkaanpak;

2.

Stimuleren van taalakkoorden en taalscholing op de werkvloer;

3.

Leesbevordering;

4.

Innovatieve projecten (experimenten);

5.

Kennis, Netwerken en Communicatie.

Binnen actielijn 1 wordt met het in 2012 door Stichting Lezen & Schrijven ontwikkelde
netwerkprogramma Taal voor het Leven gewerkt aan het ontwikkelen en versterken van regionale
taalnetwerken om de aansluiting tussen het plaatselijk taalaanbod en de behoefte van de doelgroep
beter aan te laten sluiten. Partijen in de regio worden ondersteund met landelijk ontwikkelde
cursus- en wervingsmaterialen die aansluiten op de leervraag van laaggeletterden.
Actielijn 2 draagt bij aan de verduurzaming van opgezette regionale taalnetwerken door het
inzetten op het afsluiten van regionale en lokale taalakkoorden in de arbeidsmarktregio’s. Via de
taalakkoorden maken gemeenten en andere partijen afspraken over het voorkomen van
taalachterstanden en het bestrijden van laaggeletterdheid. Naast regionale taalakkoorden wordt er
binnen deze actielijn ook gewerkt aan het stimuleren van het landelijke Taalakkoord Werkgevers.
Doel van dit taalakkoord is dat werkgevers actief aan de slag gaan met het versterken van de
taalvaardigheid van werknemers. Ter versterking van de effectiviteit van de regionale en lokale
taalakkoorden en het Taalakkoord Werkgevers is er tot slot een stimuleringsbudget beschikbaar
gesteld. Dit stelt partijen binnen een regionaal of lokaal taalakkoord in staat concrete op maat
gemaakte trajecten aan te bieden aan laaggeletterden. Het biedt daarnaast werkgevers de
mogelijkheid taalcursussen aan werknemers aan te bieden.
Voor een effectieve aanpak gaat het bestrijden van laaggeletterdheid hand in hand met het
voorkómen van achterstanden en laaggeletterdheid. Het inzetten op lezen en voorlezen heeft
immers een bewezen positief effect op taalvaardigheid.9 Binnen Actielijn 3 zet Stichting Lezen
daarom in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek in op leesbevordering van alle kinderen,
middels het programma Kunst van Lezen. Dit is in 2008 door de partijen samen ontwikkeld. Met
deze actielijn wordt gewerkt aan het doorbreken van de vicieuze cirkel van laaggeletterdheid
binnen gezinnen.
Actielijn 4 legt de verbinding tussen taal en (nieuwe) onderwerpen waar taalvaardigheid een rol
speelt, zodat moeilijk bereikbare groepen beter bereikt worden en er meer effect behaald kan
worden. Diverse projecten, opgezet met regionale en lokale partijen, en gericht op preventie of
curatie, geven inzicht in welke praktijken en randvoorwaarden het meest effectief zijn.
Actielijn 5 is ondersteunend aan de 4 eerdere actielijnen. Met landelijke kennisopbouw en
kennisdeling, een landelijk taalnetwerk en samenwerking binnen het Rijk ondersteunt deze actielijn
de regionale en lokale aanpak.
Een beperkte taalvaardigheid heeft negatieve persoonlijke gevolgen die doorwerken in
maatschappij en economie. Door een gebrek aan zelfredzaamheid hebben mensen bijvoorbeeld
moeite met het op orde krijgen en houden van hun financiën10. Maar ook een slechtere (ervaren)
gezondheid11 en slechtere arbeidsmarktperspectieven12 behoren tot de gevolgen van gebrekkige
zelfredzaamheid.
8
9
10
11
12

14

Ministeries van OCW, SZW en VWS (2015). Actieprogramma Tel mee met Taal.
Broekhof, K. en Nijhof-Broek, M. (2014). Meer voorlezen, beter in taal., Broekhof, K. (2014). Meer lezen, beter in taal.
ECBO i.s.m. ROA (2016). Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede.
Nivel (2015). Laaggeletterdheid en Gezondheid. Stand van zaken.
ROA i.s.m Maastricht University (2016). De arbeidsmarktperspectieven van laaggeletterden in Nederland tot 2020.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

De betrokken ministeries willen synergie creëren door diverse terreinen waar taal een rol speelt met
elkaar te verbinden in het actieprogramma. De actielijnen in Tel mee met Taal richten zich waar
mogelijk op díe domeinen waar de grootste problemen rondom taalachterstanden en
laaggeletterdheid spelen en waar nieuwe verbindingen tussen organisaties het meest kansrijk zijn.
Dit zijn:


Het gezin. Laaggeletterdheid gaat vaak van generatie op generatie. Door in te zetten op het
gezin kan deze vicieuze cirkel doorbroken worden;



Arbeidsmarkt. Een betere taalbeheersing versterkt iemands arbeidsmarktpositie. Men vindt
sneller een baan en kan op een hoger niveau, en op een veiligere manier, werkzaamheden
verrichten. Voor een werkgever versterken taalvaardige arbeidskrachten de positie van een
bedrijf in de concurrerende economie omdat zij flexibeler zijn en duurzamer inzetbaar;



De gezondheid(-szorg). Laaggeletterdheid beperkt mensen in het vinden en vervolgens
toepassen van informatie over ziekte, gezondheid en gezond leven.

De 5 actielijnen dragen gezamenlijk bij aan het behalen van de hoofddoelstellingen van het
actieprogramma13:
1. De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid,
participatie en/of ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege
beperkte taal, -reken,- en digitale vaardigheden.
2. In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale partners een duurzame
samenwerking tot stand om de laaggeletterdheid te voorkomen en aan te pakken.
3. In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000 Nederlanders hun taalbeheersing
zodanig dat zij aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke participatie,
waaronder arbeidsdeelname.
4. In 2018 worden in totaal 1 miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen.
Deze tussenrapportage is onderdeel van een monitor en kijkt in hoeverre het actieprogramma op
weg is om de geformuleerde doelstellingen te behalen. Aan het einde van het actieprogramma
volgt een eindrapportage waarin besproken wordt of de doelstellingen van het actieprogramma zijn
behaald.
De hoofdvragen van de monitor zijn als volgt:
1. Wat is het bereik en het effect van het actieprogramma Tel mee met Taal in zijn geheel en van
de actielijnen afzonderlijk?
2. Zijn de hoofddoelstellingen en de beoogde resultaten zoals benoemd in het actieplan Tel mee
met Taal bereikt in de periode 2016 tot en met 2018?
Leeswijzer
In dit hoofdstuk hebben wij de achtergrond van de opdracht geschetst. In hoofdstuk 2 tot en met 6
beschrijven we de uitkomsten per actielijn. Tot slot presenteren we in hoofdstuk 7 de
overkoepelende uitkomsten en conclusies. De onderzoeksverantwoording vindt u in de bijlage.

13

In de onderzoeksverantwoording in de bijlage hebben we een overzicht van alle doelstellingen per actielijn opgenomen.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

15

2

Lokale Netwerkaanpak - Actielijn 1

2.1

Achtergrond
Actielijn 1 betreft de lokale netwerkaanpak “Taal voor het Leven”. Taal voor het Leven is een
ondersteuning programma voor gemeenten en organisaties die samen lokaal op een bewezen effectieve14
manier aan de slag willen tegen laaggeletterdheid. ‘Taal voor het Leven’ is daarmee een verzamelnaam
voor verschillende taaltrajecten die door lokale en regionale partners worden uitgevoerd. Stichting Lezen &
Schrijven is verantwoordelijk voor deze lijn en heeft zich ten doel gesteld middels de effectief bewezen
aanpak “Taal voor het Leven” gemeenten en organisaties te ondersteunen bij de opbouw of versterking
van een lokale infrastructuur en het vinden, opleiden en volgen van de doelgroep. Voor het programma zijn
met betrokken organisaties diverse materialen en instrumenten ontwikkeld, zoals samenwerkingsmodellen,
screeningsinstrumenten, Taalhuizen en lesmaterialen, die kosteloos ter beschikking worden gesteld.

Het ondersteuningsprogramma Taal voor het

Taal voor het Leven

Leven werkt vraaggericht en probeert zo veel

In 2012 kreeg Stichting Lezen & Schrijven de

mogelijk aan te sluiten bij de behoeften van de

opdracht van het ministerie van Onderwijs,

gebruikers.

Cultuur en Wetenschappen om een nieuwe

Er wordt tevens getracht de programma’s onder
‘Taal voor het Leven’ zoveel mogelijk aan te

aanpak te ontwikkelen voor het effectiever en
efficiënter ondersteunen van laaggeletterden.
Het programma ging eind 2012 van start als

laten sluiten op de bestaande infrastructuur en

pilot in zes regio’s. In 2012 werden en 500

op de beleidsagenda van de verschillende

cursisten bereikt door de partners, in 2014

regio’s, waardoor ze zeer divers zijn. Ze zijn

waren dit er al 10337. In 2014 waren er 461

allen opgesteld op basis van een aantal

gemeenten en organisaties actief in het

onderwijskundige en didactische principes15.

opleiden van cursisten of vrijwilligers
(lezenenschrijven.nl). Uit het eerste

Met de hoofdoelstellingen van het
actieprogramma in het achterhoofd zijn door de
ministeries voor actielijn 1 een aantal beoogde

impactonderzoek (2014) van de Universiteit
Maastricht bleek dat het programma ‘Taal voor
het Leven een positief effect had op de mate

resultaten opgesteld16. Deze actielijn draagt

van sociale inclusie, mate van gezondheid,

hiermee direct bij aan de eerste drie
hoofddoelstellingen van het actieprogramma. De
hoofdambitie voor actielijn 1 is dat er in de

arbeidsmarktpositie en de mate van
leesvaardigheid van cursisten.

periode 2016-2018 in heel Nederland tenminste
45.000 nieuwe deelnemers aan een taaltraject beginnen waarbij de materialen en/of vrijwilligers
van Taal voor het Leven worden ingezet. Om dit te bereiken, zullen in de regio’s 15.000 vrijwilligers
worden geworven en getraind om aan de slag te gaan met laaggeletterden; zal er in elke regio in
ieder geval een permanente ontmoetingsplek ingericht worden waar cursisten en
trainers/begeleiders terecht kunnen en wordt er ingezet op het neerzetten van een duurzame
infrastructuur in de regio waarbij gemeenten en organisaties samen werken aan het aanpakken van
laaggeletterdheid. De ondersteuning aan de geplande 45.000 nieuwe deelnemers is succesvol
wanneer alle stakeholders er tevreden over zijn en wanneer cursisten een verbetering door maken
qua sociale activering en taaltoepassing.

14
15

16

Stichting Lezen & Schrijven (2015). Subsidieaanvraag 2016-2018 Tel mee met Taal.
Maastricht University (2014). Impactonderzoek taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het
gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid. Deel A.
Doelstellingen en indicatoren Programma Tel mee met Taal 2016-2018.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

17

2.2

Resultaten
Bereikte cursisten
De hoofddoelstelling voor de eerste actielijn alsmede een van de vier doelstellingen van het
actieprogramma Tel mee met Taal is: In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000
Nederlanders hun taalbeheersing zodanig dat zij aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en
maatschappelijke participatie, waaronder arbeidsdeelname. Om tegemoet te komen aan deze
doelstellingen is de ambitie opgesteld dat eind 2018 zeker 45.000 nieuwe cursisten17 bereikt zijn.
Om de doelstelling te behalen moeten er jaarlijks 15.000 nieuwe cursisten bereikt worden. Die
jaardoelstelling werd in 2016 ruimschoots behaald. Met nog anderhalf jaar te gaan is half juli 2017
bijna 84 procent van de doelstelling voor 2018 behaald. Bijna 70% van deelnemers is na het
afronden van de eerste cursus actief gebleven met het onderhouden van hun basisvaardigheden.
Het nastreven van de doestellingen van 2018 qua bereikte cursisten ligt op schema. De meeste
cursisten volgen een taalcursus, al komen in veel cursussen ook andere vaardigheden aan bod. De
meerderheid van de cursisten is vrouw en heeft een migratie achtergrond. Ongeveer de helft van
de deelnemers geeft aan basis of voortgezet onderwijs te hebben afgerond, terwijl rond de 35%
een mbo/ hbo/ of universitaire opleiding heeft gevolgd. Iets meer dan de helft van de cursisten had
op het moment van het onderzoek geen baan (betaald of onbetaald). Een kwart tot een derde
werkte betaald.
Binnen Taal voor het Leven en het programma-aanbod wordt er specifiek aandacht besteed aan de
thema’s gezondheid, werk en geld, omdat moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitaal
communiceren hier grote invloed op heeft.
Getrainde vrijwilligers
Binnen Taal voor het Leven wordt waar mogelijk bewust gekozen voor een multidisciplinair team
waarin beroepskrachten en vrijwilligers samenwerken. De combinatie van een vrijwilliger en een
professionele docent is zeer waardevol (extra leertijd en waarborging van de kwaliteit) en geldt als
een van de randvoorwaarden voor een positief effect van Taal voor het Leven 18. De ambitie qua
aantal getrainde vrijwilligers ligt voor eind 2018 op 15.000. Vanaf de start zouden er jaarlijks 5.000
vrijwilligers getraind moeten worden om deze ambitie te behalen. Halverwege het programma
(medio 2017) is met 11.477 getrainde vrijwilligers 77% van de doelstelling behaald. Ook deze
doelstelling ligt op schema.
Regionale infrastructuur
Om vast te stellen in hoeverre een duurzame infrastructuur is neergezet in de regio om
laaggeletterdheid tegen te gaan, kijken we naar het aantal regio’s waarin er een Taalpunt of
Taalhuis is opgezet, het aantal gemeenten dat voldoet aan de gespreksleidraad, de ontwikkelingen
rondom lokale taalnetwerken en het aantal taalakkoorden dat gesloten is in de regio. Het laatste
onderdeel Taalakkoorden zal besproken worden onder actielijn 2 in het volgende hoofdstuk.
Een Taalhuis (of Taalpunt) staat niet alleen voor een concept waarbij lokaal (vaak in een
bibliotheek, ziekenhuis of bij gemeentelijk loket) een fysieke plek is gecreëerd door een lokaal
samenwerkingsverband (gemeente, bibliotheek, roc’s, private taalaanbieder etc.), maar ook voor de
(meer abstracte) afspraken over samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen. In een
Taalhuis kunnen volwassenen relevante cursussen volgen en (beter) leren lezen, schrijven,
rekenen of omgaan met een computer. Voor 2018 is de doelstelling dat er in alle 35
17

18

18

Een persoon telt mee als bereikte cursist als:
* De cursist begeleid wordt door een door Taal voor het Leven getrainde vrijwilliger (ongeacht of er gebruik wordt gemaakt
van methodieken van een andere aanbieder);
* De cursist aan de slag is met een Taal voor het Leven methodiek.
Subsidieaanvraag Tel mee met Taal.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

arbeidsmarktregio’s een Taalhuis bestaat. Inmiddels hebben 31 arbeidsmarktregio’s een Taalhuis
of Taalpunt. In de overige 4 regio’s worden daarvoor voorbereidingen getroffen. Het aantal
Taalhuizen en Taalpunten groeit gestaag. In het tweede kwartaal van 2017 waren dit er 245, wat
betekent dat de meeste arbeidsmarktregio’s meerdere Taalhuizen of Taalpunten hebben.
Een tweede indicator voor een duurzame infrastructuur in arbeidsmarktregio’s in het kader van Taal
voor het Leven is het voldoen aan de gespreksleidraad door gemeenten. ‘De gespreksleidraad richt
zich op de beleidsmatige verbindingen die de gemeente maakt in het kader van haar rol als lokale
regisseur. Samen met de gemeente wordt gekeken in hoeverre er structureel beleid en financiering
bestaat voor de aanpak van laaggeletterdheid en of er een koppeling wordt gelegd met de
beleidsvelden van het sociale domein19. De doelstelling is dat eind 2018 100 gemeenten voldoen
aan de gespreksleidraad. Het doel voor 2016 was om 100 gemeenten te selecteren die mogelijk
kunnen voldoen aan de leidraad. Als gevolg van een toenemende vraag vanuit gemeenten en
lokale organisaties worden inmiddels meer dan 125 gemeenten ondersteund en geadviseerd in het
opstellen van beleid voor de aanpak van laaggeletterdheid. Voor 2017 heeft de Stichting Lezen &
Schrijven de ambitie opgenomen dat van de 100 geselecteerde gemeenten een derde aan de
leidraad voldoet. Op dit moment is dit voor 28 gemeenten het geval. De Stichting Lezen & Schrijven
verwacht dat een groot aantal van de beoogde 100 gemeenten eind 2018 aan de gespreksleidraad
zal voldoen.
De opbouw van lokale taalnetwerken is een vervolg op de gespreksleidraad. Een taalnetwerk richt
zich op het samenwerken van lokale partners binnen en buiten het regulieren taaldomein. Binnen
deze netwerken dient naast gemeente, bibliotheek, taalaanbod en welzijn, ook het sociaal domein
(en de domeinen gezin, gezondheid en bedrijven) duurzaam te zijn aangesloten. Het is momenteel
echter lastig om aan te geven hoeveel lokale taalnetwerken er bestaan omdat een specifieke
definitie ontbreekt. Verder verschillen de netwerken in de manier waarop ze tot stand komen. In
sommige gemeenten wordt eerst een informeel taalnetwerk gebouwd, voordat er gemeentelijk of
regionaal beleid wordt geformuleerd, op andere plaatsen kiest men ervoor om eerst alle afspraken
op papier te zetten alvorens aan de slag te gaan.
Effecten van scholing op cursisten
De derde hoofddoelstelling van het actieprogramma stelt dat in de periode 2016-2018 tenminste
45.000 Nederlanders hun taalbeheersing zodanig verbeteren dat zij aantoonbaar beter scoren op
taalbeheersing en maatschappelijke participatie, waaronder arbeidsdeelname. Het bereiken van
45.000 nieuwe deelnemers voor eind 2018 ligt op schema, maar deze doelstelling is pas behaald
wanneer deelnemers ook daadwerkelijk een ontwikkeling qua basisvaardigheden en
maatschappelijke participatie hebben doorgemaakt.
Uit onderzoek blijkt dat dat ruim meer dan de helft van de deelnemers een betere leesvaardigheid
kreeg door een traject. 20 Verder blijkt meer dan de helft van de bevraagde deelnemers aan Taal
voor het Leven een toename in sociale inclusie te hebben ervaren. Zij beleven met name een
stijging in de toepassing van de volgende aspecten van sociale inclusie die de onderzoekers
onderscheiden: ‘nationale taalvaardigheden21’, ‘digitale vaardigheden’, ‘assertiviteit’, ‘natuur- en
sportactiviteiten’, ‘ontmoeten en ondernemen’ en ‘sociaal isolement’. Overigens ervaart ook een
substantieel deel van de cursisten een afname op de bovengenoemde aspecten van sociale
inclusie (tussen de 25 en 40 procent). Omdat het aantal deelnemers dat na een cursus meer

19
20

21

Rapportage eerste kwartaal 2017 (jan t/m maart).
Maastricht University (2017). Tweede tussenevaluatie landelijke implementatie taaltrajecten Taal voor het Leven door
Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid.
De vaardigheden om informatie te kunnen lezen, begrijpen en gebruiken.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

19

sociale inclusie ervaart groter is dan het aantal deelnemers dat minder sociale inclusie ervaart,
slaat de balans door naar de positieve kant.
De in het rapport gepresenteerde cijfers leveren geen informatie op over welk deel van de
deelnemers een vooruitgang, stilstand of achteruitgang in arbeidsmarktpositie meldt. Dat maakt dat
we geen conclusie kunnen trekken over eventuele effecten van de cursussen op de
arbeidsmarktpositie.
Tevredenheid van taalvrijwilligers, cursisten en betrokken organisaties
De tevredenheid van vrijwilligers, cursisten en betrokken organisaties geeft tevens een indicatie of
kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingen met de gewenste resultaten behaald kunnen worden.
Hoewel binnen Taal voor het Leven de combinatie van een vrijwilliger en een professionele docent
als zeer waardevol aangemerkt is en ervaren wordt als één van de randvoorwaarden voor een
positief effect van Taal voor het Leven, wordt dit principe niet altijd toegepast. Een kwart van de
cursisten krijgt op dit moment les van een professional en een vrijwilliger. Desondanks zijn vrijwel
alle deelnemers (zeer) te spreken over de hulp die zij krijgen van docenten en vrijwilligers en zit er
geen significant verschil in waardering voor beiden. Het overgrote deel van de cursisten is ook
tevreden met de leermiddelen die worden gebruikt in de lessen. Cursisten hebben veelal één à
twee keer per week les. Van bijna de helft van de cursisten mag deze frequentie wel wat omhoog.
In lijn met het beeld dat in veel gevallen een les door alleen een professional of vrijwilliger gegeven
wordt, is de uitkomst dat 7% van de vrijwilligers een professional tijdens een taalles ondersteunt.
Vrijwilligers worden op verschillende manier ondersteund. Er is de vrijwilligerstraining Taal voor het
Leven die door 83% van de vrijwilligers is gevolgd. Verder kunnen vrijwilligers gebruik maken van
verschillende ondersteuningsinstrumenten. Driekwart maakt wel eens gebruik van één of meerdere
instrumenten en zij zijn hier over het algemeen (zeer) tevreden over. Het meest frequent gebruiken
zij de Taalhulp bij Succes! en de Instructiekaarten. Het meest tevreden zijn ze over ‘Bezoek aan
een Taalhuis of Taalpunt voor vragen aan een professional’ en over de ‘Instructiekaarten’’. Minder
bekend zijn vrijwilligers met de beschikbare lesmaterialen.
Partners van Stichting Lezen & Schrijven oordelen in het kader van Tel mee met Taal over het
algemeen positief over de mate van betrouwbaarheid, kwaliteit en innovatief vermogen van de
producten en diensten van de Stichting. Datzelfde geldt voor de samenwerking.

20

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal is de actielijn Lokale netwerkaanpak een van de actielijnen die
bijdraagt aan het behalen van de opgestelde hoofddoelstellingen van het actieprogramma. Deze actielijn draagt
bij aan doelstelling 1 en 4 door ernaar te streven dat in de periode 2016-2018 tenminste 45.000 Nederlanders
hun taalbeheersing zodanig verbeteren dat zij aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke
participatie, waaronder arbeidsdeelname. Tevens draagt het bij aan doelstelling 3 waarin de ambitie is gesteld
dat in de periode 2016-2018 in elke (arbeidsmarkt)regio een duurzame samenwerking tussen gemeenten en
lokale regionale partners tot stand gebracht wordt om laaggeletterdheid structureel te voorkomen en te
bestrijden. Binnen deze actielijn wordt expliciet gewerkt aan het opzetten van een regionale infrastructuur.

Om de doelen te bereiken wordt er binnen deze actielijn ingezet op het werven en trainen van vrijwilligers, het
inrichten van permanente ontmoetingsplekken in de regio waar cursisten en trainers/begeleiders terecht kunnen
en het neerzetten van een duurzame infrastructuur in de regio waarbij gemeenten en organisaties samenwerken
aan het aanpakken van laaggeletterdheid.

Medio 2017 nemen aan Taal voor het Leven 37.847 cursisten en 11.477 vrijwilligers deel. Van hen is ruim meer
dan de helft actief in het volgen of geven van training voor een langere periode. De doelstellingen van het
bereikte aantal cursisten en aantal getrainde vrijwilligers liggen op schema. Hiermee ligt de derde
hoofddoelstelling van het actieprogramma Tel mee met Taal ook op schema.

Ook het behalen van de programmadoelstellingen, gerelateerd aan het neerzetten van een duurzame structuur
in de regio, loopt op schema. In een groot deel van de arbeidsmarktregio’s zijn meerdere Taalpunten of
Taalhuizen gevestigd; meer dan de geplande 100 gemeenten worden ondersteund om vóór eind 2018 te gaan
voldoen aan de leidraad voor het opzetten van structureel langetermijnbeleid. 28 van de geplande 100
gemeenten voldoen op dit moment al. Het is niet bekend hoeveel lokale taalnetwerken er precies zijn, maar er is
veel gaande in de regio’s. Wel zijn partijen zoekende hoe ze het beste tot duurzame samenwerking kunnen
komen. Hier worden ze in ondersteund door Stichting Lezen & Schrijven. Gesteld kan worden dat Actielijn 1
hiermee een bijdrage levert aan de derde hoofddoelstelling van het programma over het neerzetten van een
duurzame infrastructuur in de regio.

De activiteiten binnen deze actielijn blijken per saldo een positief effect te hebben op de meeste aspecten van
sociale inclusie van deelnemers. Onduidelijk is het effect op de arbeidsmarktpositie. Binnen actielijn 1 is er in het
aanbod nadrukkelijke aandacht voor het versterken van taalvaardigheden ten behoeve van situaties rondom
gezondheid, werk en geld. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan het gezin. Actielijn 1 draagt hiermee bij
aan de doelstelling van het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of ontwikkelingsmogelijkheden van
mensen met beperkte basisvaardigheden.

Deelnemers, vrijwilligers en partners blijken overwegend tevreden te zijn met de producten en diensten van en
de samenwerking met Stichting Lezen & Schrijven.

We concluderen op grond van bovenstaande dat de realisatie van de doelen voor deze actielijn zodanig op
schema ligt, dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambities voor 2018 binnen deze actielijn behaald worden.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

21

22

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

23

3

Taalakkoorden en Taal op de werkvloer Actielijn 2

3.1

Achtergrond
Met Actielijn 2 wordt ingezet op het leveren van een bijdrage aan twee hoofddoelstellingen van het
programma: de aanpak van laaggeletterdheid bij volwassenen en de leesbevordering bij kinderen. Om dit
te bereiken, zetten de uitvoerende partijen in op het verbinden van een preventieve aanpak gericht op het
voorkomen van taalachterstanden bij kinderen met het curatief aanpakken van laaggeletterdheid bij
volwassenen. Actielijn 2 bestaat uit drie onderdelen: 1) het sluiten van regionale en lokale taalakkoorden,
2) een stimuleringsregeling voor regionale taalakkoorden en voor taalscholing op de werkvloer en 3) het
uitbreiden van het landelijke Taalakkoord Werkgevers. Vanaf januari 2018 zal ook de subsidieregeling
laagtaalvaardige ouders deel uitmaken van deze actielijn. Met het ondersteunen van regionale
taalakkoorden richt het Rijk zich op het helpen ontwikkelen van een duurzame lokale en/of regionale
infrastructuur waarbinnen partijen gezamenlijk aan de preventie en aanpak van laaggeletterdheid kunnen
werken. Binnen deze samenwerkingen komen de verschillende type aanpakken en partijen zoals scholen,
bibliotheken en werkgevers samen. Met de specifieke aandacht voor laagtaalvaardige werknemers wordt
ingezet op een moeilijk bereikbare doelgroep die minder goed in beeld is bij gemeenten.

3.2

Resultaten
De regionale taalakkoorden
In regionale taalakkoorden kunnen bestaande en nieuwe lokale en regionale afspraken een plek
krijgen, waardoor één samenhangend regionaal plan ontstaat om laaggeletterdheid effectief aan te
pakken. Hierbij kunnen preventieve en curatieve aanpakken op regionaal of lokaal niveau met
elkaar worden verbonden. Zo voorkomt een school bijvoorbeeld niet alleen taalachterstanden bij
kinderen, maar kan er tegelijkertijd potentiële laaggeletterdheid bij ouders gesignaleerd worden.
Het streven voor 2017 is dat in minimaal 20 arbeidsmarktregio’s een taalakkoord is gesloten; voor
2018 ligt dit aantal op minimaal 30. Per april 2017 waren er in totaal 12 regionale taalakkoorden
verdeeld over 12 verschillende arbeidsmarktregio’s gesloten die voldeden aan alle gestelde criteria.
In 9 gevallen gaat het om een nieuw taalakkoord dat (mede) gesloten is in het kader van Tel mee
met Taal. In 3 van deze gevallen vormde Tel mee met Taal de directe aanleiding voor het sluiten
van het taalakkoord.
Tabel 1 Overzicht van de regionale taalakkoorden per april 2017
Taalakkoorden gesloten vóór 2016 (en die in het

Taalakkoorden gesloten vanaf 2016 / in het kader

kader van Tel mee met Taal zijn voortgezet)

van Tel mee met Taal

1. Bondgenootschap Parkstad voor Geletterdheid

4. Bondgenootschap voor Geletterdheid Gemeente
Venlo

2. Bondgenootschap voor een geletterd Drenthe

5. Convenant aanpak laaggeletterdheid
arbeidsmarktregio Helmond-De Peel

3. Taal voor het Leven West-Brabant

6. Provincie Groningen voor Geletterdheid
7. Regionaal Taalakkoord Noord-Fryslân en de
Friese Waddeneilanden
8. Taalakkoord Leudal-Maasgouw-NederweertWeert
9. Taalakkoord Noord-Holland Noord

24

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Taalakkoorden gesloten vóór 2016 (en die in het

Taalakkoorden gesloten vanaf 2016 / in het kader

kader van Tel mee met Taal zijn voortgezet)

van Tel mee met Taal
10. Taalakkoord Zuid-Kennemerland en IJmond
11. Taalbevordering Gemeenten Barendrecht,
Albrandswaard en Ridderkerk
12. Veluwezoom telt mee met taal

Over de tijd is er een stijgende lijn te zien in het aantal regionale taalakkoorden dat wordt gesloten.
Naast de 12 onderzochte taalakkoorden zijn er tevens 11 andere samenwerkingsverbanden die op
de selectiedatum (april 2017) nog niet aan alle criteria voor een taalakkoord voldeden, maar wel in
ontwikkeling zijn. Met de 12 vastgestelde regionale taalakkoorden en de 11 andere
samenwerkingsverbanden die in ontwikkeling zijn lijkt de doelstelling voor 2017 – een regionaal
taalakkoord in minimaal 20 arbeidsmarktregio’s – haalbaar.
Verbinden van domeinen
De taalakkoorden richten zich op verschillende domeinen. In samenwerking met kinderopvang en
peuterspeelzalen, basis- en middelbaar onderwijs worden bijvoorbeeld programma’s aangeboden
voor kinderen en laaggeletterde ouders – gericht op het bevorderen van taalplezier – met als doel
het voorkómen (preventief) en aanpakken (curatief) van laaggeletterdheid. Op het gebied van werk
en gezondheid ligt de focus van de taalakkoorden op een toenemend bewustzijn van
laaggeletterdheid bij werkgevers en (zorg)professionals. Zo worden medewerkers van bijvoorbeeld
gemeenten, werkbedrijven en zorginstellingen getraind in het herkennen en doorverwijzen van
laaggeletterden. In veel gevallen worden Taalhuizen en/of Taalpunten opgericht. Deze zijn meestal
gevestigd in bibliotheken, en vormen een plek waar de taalactiviteiten van de samenwerkende
organisaties – waaronder taalaanbieders, welzijnsorganisaties en vrijwilligersorganisaties – fysiek
samenkomen. Tot slot richten de samenwerkingspartners zich doorgaans op het werven en
opleiden van taalvrijwilligers, het vereenvoudigen van de communicatiemiddelen om
laaggeletterden te bereiken, en het uitwisselen en vergroten van kennis en expertise op het gebied
van laaggeletterdheid.
Doelgroepen
Alle regionale taalakkoorden hebben aandacht voor verschillende doelgroepen, zoals
(laagtaalvaardige) ouders, werknemers en werkzoekenden. Daarnaast is er, verschillend per regio,
bijvoorbeeld ook aandacht voor jongeren zonder startkwalificatie, niet of moeilijk leerbare mensen,
mensen met een (licht) verstandelijke beperking, laaggeletterden met een migratieachtergrond, en
senioren. Binnen vrijwel alle regionale taalakkoorden worden de domeinen gezin, onderwijs en
werk expliciet onderscheiden, en worden taalactiviteiten uitgevoerd die specifiek op elk van de
domeinen gericht zijn. Ook worden er binnen de regio’s verbanden gelegd tussen de verschillende
domeinen om te komen tot een integrale benadering van laagtaalvaardigheid. Hierbij worden
activiteiten gericht op kinderen (preventie) ook gekoppeld aan activiteiten gericht op het
verminderen van laagtaalvaardigheid onder volwassenen.
Deelnemende partijen
Het aantal samenwerkingspartners per taalakkoord varieert van 10 tot 50. Terugkerende typen
diensten en organisaties voor ieder taalakkoord zijn gemeenten, bibliotheken, taalaanbieders en
welzijnsorganisaties. Binnen vrijwel alle taalakkoorden zijn dezelfde typen afspraken geformuleerd,
waaronder het in kaart brengen van het bestaande taalaanbod, opzetten van Taalhuizen en/of
Taalpunten, trainen van professionals in het herkennen en doorverwijzen van laaggeletterden,
werven en opleiden van taalvrijwilligers, organiseren van bijeenkomsten en het onderling
uitwisselen en vergroten van kennis en expertise omtrent laaggeletterdheid. Figuur 1 laat voor de

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

25

taalakkoorden het totale aantal samenwerkingspartners zien, uitgesplitst per type dienst en
organisatie.
Het samenwerken van meerdere type partijen binnen regionale taalakkoorden draagt bij aan de
mogelijkheid te komen tot een integrale aanpak van laagtaalvaardigheid. We zien in alle regio’s met
een taalakkoord partijen deelnemen die actief zijn op verschillende domeinen / leefgebieden van
laagtaalvaardigen. Door het opstarten en uitbouwen van regionale akkoorden te ondersteunen,
draagt Tel mee met Taal ook bij aan de ontwikkeling van integrale aanpakken.
Figuur 1 Aantal en typen samenwerkingspartners per taalakkoord

1. Bondgenootschap Parkstad voor Geletterdheid
2. Bondgenootschap voor een geletterd Drenthe
3. Taal voor het Leven West-Brabant
4. Bondgenootschap voor Geletterdheid…
5. Convenant aanpak laaggeletterdheid…
6. Provincie Groningen voor Geletterdheid
7. Regionaal Taalakkoord Noord-Fryslân en de…
8. Taalakkoord Leudal-Maasgouw-Nederweert-…
9. Taalakkoord Noord-Holland Noord
10. Taalakkoord Zuid-Kennemerland en IJmond
11. Taalbevordering Gemeenten Barendrecht,…
12. Veluwezoom telt mee met taal
0

5

10 15 20 25 30 35 40 45 50 55

Gemeenten, sociale diensten en bestuurlijke samenwerkingsverbanden
Bibliotheken
Werkbedrijven/werkgevers(organisaties)
Taalaanbieders (incl. roc's)
Kinderopvang/PO/VO
Zorginstellingen/welzijnsorganisaties
Vrijwilligersorganisaties
Overig

Verbinden van partijen
De regionale trekkers zijn positief over de ontwikkelingsprocessen en de samenwerking binnen de
12 regionale akkoorden. Succesfactoren die zij hierbij noemen zijn het stevige netwerk van
bibliotheken, goede regie en sturing vanuit gemeenten en enthousiasme onder de partners. In veel
gevallen bood Tel mee met Taal een stimulans voor het opzetten van een taalakkoord, of werd het
door samenwerkingspartners gezien als een kans om de samenwerking en de activiteiten concreter
uit te werken. Zo lukte het om goede afspraken en een goed functionerend netwerk van
samenwerkingspartners op te zetten. Kortom: Tel mee met Taal vergemakkelijkte het proces van
het opstellen van afspraken en zorgde voor een solide basis voor het uitvoeren van activiteiten.
In 5 gevallen ligt de trekkersrol van het regionale taalakkoord bij één of meerdere gemeenten. Bij 3
taalakkoorden is dit Stichting Lezen & Schrijven. In de overige 4 gevallen is er een stuurgroep van
meerdere (typen) partijen die de regie heeft.

26

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Stimuleringsregeling: regionale taalakkoorden
Vanuit de stimuleringsregeling is ruim € 400.000 toegekend aan 9 samenwerkingsverbanden. De
stimuleringsbijdragen worden ingezet voor concrete activiteiten/projecten, zoals het opzetten van
Taalhuizen of het opzetten van nieuwe communicatiemiddelen om laaggeletterden te bereiken en
toe te leiden naar taalaanbod. Over de tijd is er een stijgende lijn te zien in het aantal regionale
taalakkoorden dat wordt gesloten. Naast de 12 onderzochte taalakkoorden die aan alle criteria
voldoen zijn er ook nog 11 andere samenwerkingsverbanden gevonden die op de peildatum in april
2017 (nog) niet aan alle criteria voldeden. Hiervan hebben tot augustus 2017 6
samenwerkingsverbanden ook een stimuleringsbijdrage vanuit Tel mee met Taal aangevraagd.
Taal op de werkvloer: stimuleringsregeling voor werkgevers
Er bestaat vanuit werkgevers grote belangstelling voor de stimuleringsregeling voor
taalontwikkeling van werknemers. De totale vraag naar de financiële bijdragen was dan ook groter
dan de omvang van de beschikbare middelen in 2017. In totaal is per 15 augustus 2017 aan 177
werkgevers een totaal bedrag van ruim € 1,6 miljoen toegekend ten behoeve van taalscholing op
de werkvloer voor laagtaalvaardige werknemers22. Hiermee worden ruim 2.500 cursisten bereikt.
Figuur 2 geeft een overzicht van de toegekende stimuleringsbijdragen naar sector en aantallen
werknemers en cursisten.
Figuur 2 Overzicht van de toegekende stimuleringsbijdragen, aantallen werkgevers en cursisten

Totaal aantal cursisten
per sector

Aantal werkgevers per
sector

17

217

37

Gemiddeld aantal
cursisten per
werkgever per sector

259

12,8

7

18

23,8

286

414

23

12

17

291
19
34

278

15,3
16,4

247

12

374

11

139

20,6

11
12,6

Bouw/industrie/nijverheid/ techniek
Schoonmaak
Voedings- en genotmiddelen
Groot- & detailhandel, vervoer en logistiek
Overheid/zakelijke dienstverlening/informatie & communicatie
Jeugd en kinderopvang
Zorg en welzijn
Uitzendarbeid
Overig

Werkgevers uit uiteenlopende economische sectoren doen een beroep op de
stimuleringsbijdragen. De sectoren die het vaakst een bijdrage ontvingen zijn de
bouw/industrie/techniek, schoonmaak, jeugd en kinderopvang en de uitzendbranche. De bedrijven
en organisaties die met de stimuleringsbijdragen hun werknemers taalcursussen hebben

22

Op het moment van aanlevering van deze gegevens moesten nog toekenningen worden goedgekeurd, dus het totale aantal
kan sinds 15 augustus 2017 toegenomen zijn.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

27

aangeboden, variëren in bedrijfsgrootte. Opvallend is het grote aantal kleinere en middelgrote
bedrijven dat een beroep doet op de regeling. Doorgaans zijn het juist de grotere bedrijven die
investeren in de taalontwikkeling van medewerkers. Gemiddeld waren er 14 medewerkers die een
taalcursus volgde bij de bedrijven en organisaties die een stimuleringsregeling ontvingen.
Bij veel van de taalscholingsprogramma’s wordt gewerkt met een mix van leervormen (“blended
learning”), waarbij de cursisten zowel klassikale lessen volgen (scholing in groepsverband) als
individuele begeleiding krijgen van een externe docent of taalcoach (maatwerk). De focus van de
taalscholingsprogramma’s ligt vooral op situaties (thema’s) op de werkvloer; zo wordt er
bijvoorbeeld gewerkt met rollenspellen. De taalscholingsprogramma’s hebben doorgaans als doel
om betere communicatie te bevorderen, zodat de mensen op de werkvloer elkaar beter kunnen
begrijpen en zodat werknemers beter kunnen functioneren.
Op basis van de subsidieaanvragen is gekeken naar de hoofddoelstelling van de
taalscholingsprogramma’s die aan werknemers worden aangeboden. Werkgevers geven als
achterliggend doel vooral het bevorderen van betere communicatie aan, zodat de mensen op de
werkvloer elkaar beter kunnen begrijpen. Volgens een groot aantal werkgevers zorgt dit ervoor dat
werknemers beter kunnen functioneren. De taalscholingsprogramma’s verschillen op het gebied
van de te behalen resultaten. In de meeste gevallen wordt gestreefd naar het beheersen van de
Nederlandse taal op basisniveau (1F/2F). Hierbij is er in de taalscholingsprogramma’s aandacht
voor algemene kennis van de Nederlandse taal en op vaktaal (afhankelijk van de branche waarin
gewerkt wordt).
Taalakkoord Werkgevers
Het streven is dat 300 werkgevers/branches zich in 2018 hebben aangesloten bij het Taalakkoord
Werkgevers en/of een regionaal taalakkoord. Vanaf januari 2015 tot augustus 2017 hebben 175
partijen het landelijke Taalakkoord Werkgevers ondertekend; 112 werkgevers, 19 branches en 44
taalaanbieders. Met nog anderhalf jaar tot het einde van 2018 heeft tot nu toe ruim de helft van het
beoogde aantal partijen het akkoord ondertekend.

28

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Conclusie
Met het stimuleren van het sluiten van regionale taalakkoorden en het stimuleren van werkgevers om te
investeren in de taalontwikkeling van werknemers draagt Tel mee met Taal bij aan de hoofddoelstellingen om
de aanpak van laaggeletterdheid bij volwassenen te bevorderen en ook de leesbevordering bij kinderen. Met
name in de regionale taalakkoorden komen preventieve en curatieve aanpakken en partijen bij elkaar. Met de
stimuleringsmiddelen is het tot stand komen en uitbreiden met nieuwe activiteiten van regionale akkoorden
bevorderd.

Op peildatum 21 april 2017 waren er in totaal 12 regionale taalakkoorden verdeeld over 12 verschillende
arbeidsmarktregio’s gesloten die voldeden aan alle gestelde criteria. In 9 gevallen gaat het om een nieuw
taalakkoord dat (mede) gesloten is in het kader van Tel mee met Taal. In 3 gevallen vormde Tel mee met Taal
de directe aanleiding voor de totstandkoming van een taalakkoord. Over de tijd is er een stijgende lijn te zien in
het aantal regionale taalakkoorden dat wordt gesloten. Met de 12 vastgestelde regionale taalakkoorden en 11
andere samenwerkingsverbanden die in ontwikkeling zijn lijkt de doelstelling voor 2017 – een regionaal
taalakkoord in minimaal 20 arbeidsmarktregio’s – haalbaar.

Binnen vrijwel alle regionale taalakkoorden worden de domeinen gezin, onderwijs en werk expliciet
onderscheiden, en worden taalactiviteiten uitgevoerd die specifiek op elk van de domeinen gericht zijn. Ook
worden er binnen de regio’s verbanden gelegd tussen de verschillende domeinen om te komen tot een
integrale benadering van laagtaalvaardigheid. Hierbij worden activiteiten gericht op kinderen (preventie) ook
gekoppeld met activiteiten gericht op het verminderen van laagtaalvaardigheid onder volwassenen. In alle
regio’s met een taalakkoord nemen partijen deel die actief zijn op verschillende domeinen / leefgebieden van
laagtaalvaardigen. Door het opstarten en uitbouwen van regionale akkoorden te ondersteunen, draagt Tel mee
met Taal ook bij aan de ontwikkeling van integrale aanpakken.

Er is grote interesse van werkgevers in het stimuleringsbudget. Aan 177 werkgevers zijn stimuleringsmiddelen
toegekend voor taalontwikkeling van hun werknemers. Hiermee heeft Tel mee met Taal er aan bijgedragen dat
ruim 2.500 werknemers een taalcursus volgen. De totale vraag naar de financiële bijdragen was groter dan de
omvang van de beschikbare middelen in 2018. Er is een duidelijke interesse en behoefte bij een deel van de
bedrijven om in te zetten op de taalontwikkeling van hun medewerkers.

Met nog circa een half jaar tot het einde van 2017 heeft in meer dan de helft van de looptijd van het
programma (januari 2015 tot augustus 2017) ruim de helft (175 van de 300) van het beoogde aantal
werkgevers, branches en taalaanbieders het akkoord ondertekend. Daarmee is het nog niet duidelijk of het
gestelde doel van 300 ondertekenaars in de gestelde periode gehaald kan worden.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

29

4

Leesbevordering - Actielijn 3

4.1

Achtergrond
Actielijn 3 van Tel mee met Taal is een voortzetting van het programma Kunst van Lezen23. Dit is een
landelijk leesbevorderingsprogramma bestaande uit drie onderdelen:


BoekStart voor baby’s en BoekStart in de Kinderopvang, 0-4 jaar;



De Bibliotheek op school in het primair onderwijs en voortgezet onderwijs (4-18 jaar);



Landelijke, regionale en lokale leesbevorderingsnetwerken tussen bibliotheken, overheden,
consultatiebureaus, kinderopvang- en onderwijsinstellingen.

Kunst van Lezen gaat uit van de veronderstelling dat voorlezen vanaf zeer jonge leeftijd en veel vrij lezen
door schoolgaande kinderen onmisbaar is om plezier in lezen te ontwikkelen en daarmee leesmotivatie en
taalvaardigheid te bevorderen.

BoekStart. Ouders van baby’s ontvangen
van de gemeente of via het
consultatiebureau een brief met een
waardebon voor een BoekStartkoffertje met
daarin twee boekjes en informatie over het
voorlezen aan baby's. BoekStart in de
kinderopvang is een uitbreiding van
BoekStart voor baby’s en richt zich op 0- tot
4-jarigen in kinderdagverblijven en
peuterspeelzalen.

Kunst van Lezen
In de periode 2008-2011 heeft de Stichting Lezen, eerst samen
met Vereniging Openbare Bibliotheken en vanaf 2010 met het
Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, met het
programma Kunst van Lezen een extra impuls gegeven aan
het reguliere leesbevorderingsbeleid. Dat eerste
actieprogramma is succesvol verlopen en daarom vervolgd met
het Actieplan Kunst van Lezen 2012-2015. Per 1 januari 2015
zijn de taken van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken
overgegaan naar de Koninklijke Bibliotheek.

Met het programma de Bibliotheek op
school zijn bibliotheken en scholen voor
primair en voortgezet onderwijs een
strategische samenwerking aangegaan ter
bevordering van het lezen, de
taalontwikkeling en de mediawijsheid van
kinderen. De Bibliotheek op school houdt
onder andere in dat er een actuele en
gevarieerde (boeken)collectie in de school
komt; er een professionele leesconsulent
van de bibliotheek in de school komt, die de

BoekStart (voor baby’s) en de Bibliotheek op school (primair
onderwijs) zijn in beide periodes uitgevoerd. In 2010 is door de
toenmalige staatsecretaris van Onderwijs geconcludeerd, dat
beide programma’s zich hebben ontwikkeld van kleine schaal
naar landelijk overdraagbare modellen. Tussen 2008 en 2016
is het aantal naar bibliotheken verzonden BoekStartkoffertjes
gegroeid van 2.500 naar 56.500 (ongeveer een derde van alle
baby’s werd hiermee bereikt). Het aantal scholen dat deelnam
aan de Bibliotheek op school groeide van 70 (1%) naar 2.534
(38%).

leescoördinator en het team van de school
ondersteunt en begeleidt en er een
structurele aanpak ontstaat waarin afspraken gemaakt worden met partners en concrete doelen
gesteld worden. 24
Het derde onderdeel, de leesbevorderingsnetwerken, fungeert als schil om de twee andere
programmaonderdelen. Het doel van de netwerken is een platform te bieden aan relevante partijen
op het vlak van taal en lezen voor het uitwisselen van kennis en ervaringen en het samen

23
24

30

http://www.kunstvanlezen.nl.
https://bibliotheek.debibliotheekopschool.nl/over-de-bibliotheek-op-school.html.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

ontwikkelen van een integrale visie op de aanpak van leesbevordering in kinderopvang en het
onderwijs.
Met de hoofdoelstellingen van het actieprogramma in het achterhoofd is door het ministerie voor
actielijn 3 een aantal beoogde resultaten opgesteld25. Deze actielijn draagt hiermee direct bij aan
de hoofddoelstellingen van het actieprogramma. De hoofdambitie voor actielijn 3 is: in de periode
2018 worden in heel Nederland tenminste 1 miljoen kinderen tussen de 0 en 12 jaar via Kunst van
Lezen bereikt met leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen
(vierde hoofddoelstelling). Om dit te kunnen bereiken wordt er nagestreefd dat alle openbare
bibliotheken26 het programma BoekStart hebben ingevoerd, dat alle ouders met pasgeboren baby’s
geïnformeerd worden en meer dan de helft van de ouders ook daadwerkelijk wordt bereikt.
Daarnaast wordt ingezet op het uitbreiden van BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op
school om meer kinderen en jongeren te bereiken. Tot slot wordt samenwerking binnen een
leesbevorderingsnetwerk tussen openbare bibliotheken en lokale overheid en instellingen
gestimuleerd (tweede hoofddoelstelling). De ondersteuning aan de geplande 1 miljoen kinderen is
succesvol wanneer alle partners van Kunst van Lezen tevreden zijn over het programma en de
samenwerking en wanneer kinderen en jongeren een verbetering van het leesgedrag en
leesmotivatie doormaken.

4.2

Resultaten
Aantal kinderen bereikt door Kunst van Lezen
De hoofddoelstelling voor de derde actielijn is dat in 2018 in totaal 1 miljoen jonge kinderen
(ongeveer de helft van de totale populatie in die leeftijdsgroep) tot en met de basisschoolleeftijd
worden bereikt met leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier
toenemen. Eind 2016 zijn er met de diverse onderdelen van Kunst van Lezen 676.000 kinderen
tussen 0 en 12 jaar bereikt27. Dit is 67,6% van de kinderen in die leeftijdsgroep. Op basis van de
ontwikkelingen van de jaren voorafgaand aan 2016 mag verwacht worden dat het programma goed
op koers ligt om eind 2018 uit te komen op de geplande 1 miljoen bereikte kinderen.
De kinderen worden voornamelijk bereikt via de programma’s BoekStart en de Bibliotheek op
School. Het aantal kinderen dat bereikt wordt, hangt samen met het aantal openbare bibliotheken
dat deelneemt aan de programma’s, het aantal ouders dat geïnformeerd en bereikt wordt en het
aantal scholen dat meedoet.
BoekStart voor baby’s
De ambitie is dat eind 2018 in alle relevante openbare bibliotheken het programma BoekStart voor
Baby’s is ingevoerd. Op dit moment geldt dit voor vrijwel alle openbare bibliotheken (99,3%).
Een tweede ambitie is dat eind 2018 100% van de ouders met een pasgeboren baby geïnformeerd
wordt over BoekStart voor Baby’s. Vrijwel alle ouders zijn passief28 geïnformeerd over BoekStart
voor Baby’s via het uitgereikte groeiboekje waarin sinds 2017 aandacht wordt besteed aan
BoekStart en het belang van voorlezen aan baby’s.

25
26

27

28

Doelstellingen en indicatoren Programma Tel mee met Taal 2016-2018.
Met een openbare bibliotheek wordt een ‘openbare bibliotheekvoorziening’ bedoeld, die kan bestaan uit een
bibliotheekorganisatie met meerdere vestigingen. Voorheen werd de term basisbibliotheek gehanteerd.
Naast kinderen die direct bereikt worden met BoekStart en de Bibliotheek op school worden ook leerlingen van scholen
meegeteld die met andere leesbevorderingsactiviteiten van bibliotheken bereikt worden. Het gaat hier bijvoorbeeld om
educatieve programma’s vanuit bibliotheken in de grote Nederlandse steden die nu niet of vrijwel niet meedoen met
BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op school.
Het is niet bekend of zij de informatie ook echt tot zich hebben genomen.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

31

Eind 2018 zou 55% van de Nederlandse baby’s via de ouders actief bereikt moeten zijn met het
BoekStartkoffertje. Wanneer het aantal verzonden koffertjes in 2016 afgezet wordt tegen het in
201629 aantal geboren baby’s30 dan komt dat neer op een bereik van 33%.
In het Feitenrelaas Kunst van het Lezen van juni 2017 wordt vermeld dat de overige te bereiken
ruim 20% ouders die eind 2018 via BoekStart actief bereikt dient te worden om de doelstelling te
halen, bereikt gaan worden binnen de kinderopvang (waaronder kinderdagverblijven). Er is echter
onvoldoende informatie beschikbaar om te beoordelen of de aangekondigde route via de
kinderopvang eind 2018 een realistische aanvulling zal zijn voor het bereiken van de doelstelling 31.
BoekStart in de kinderopvang
Het doel is dat eind 2018 85% van het aantal openbare bibliotheken mee doet aan BoekStart in de
kinderopvang. In het voorjaar van 2017 bedroeg de deelname reeds 88% van de bibliotheken.
Daarmee is de doelstelling voor 2018 dus inmiddels gerealiseerd. Via de 1.504
kinderopvanginstellingen die deelnemen worden in het voorjaar van 2017 ongeveer 55.564
kinderen met BoekStart in de kinderopvang bereikt32.
Bibliotheek op School
Eind 2018 zou volgens de doelstelling 85% van de openbare bibliotheken het programma
Bibliotheek op School primair onderwijs moeten uitvoeren. Eind 2016 nam reeds 84,7% van de
openbare bibliotheken deel aan het programma voor het primair onderwijs. Daarmee is de
doelstelling van 85% dus zo goed als gehaald. De 23 openbare bibliotheken die niet meedoen aan
de Bibliotheek op school kiezen voor een eigen educatieve dienstverlening. Daardoor is het lastig
voor de Bibliotheek op school primair onderwijs om de ambitie voor meer aangesloten openbare
bibliotheken nog hoger te stellen. Op dit moment is Kunst van Lezen aan het achterhalen hoe de
alternatieve programma’s op niet deelnemende openbare bibliotheken zijn vormgegeven en op
welke wijze deze openbare bibliotheken eventueel ondersteund kunnen worden. De verwachting is
dat enkele van deze openbare bibliotheken de Bibliotheek op school alsnog op enkele scholen
zullen introduceren.
Eind 2016 voerden 30 openbare bibliotheken (20%) de Bibliotheek op school uit voor het vmbo. Het
behalen van de ambitie (van 25%) voor 2018 is hiermee realistisch. De Bibliotheek op
schoolprogramma’s voor havo/vwo, mbo en de pabo zijn nog in ontwikkeling en cijfers hierover
volgen later in 2017. De voor het vmbo en havo/vwo geformuleerde doelstellingen vallen buiten de
hoofddoelstelling van Tel mee met Taal. Prioriteit ligt in het actieprogramma op het bereiken van
kinderen tot en met 12 jaar.
Voor eind 2018 is de doelstelling dat met het programma de Bibliotheek op school 85% van de
openbare bibliotheken 60% van de leerlingen in hun werkgebied bereiken. Op dit moment doet
43,5% van de scholen en leerlingen in het primair onderwijs in het werkgebied van openbare
bibliotheken mee aan de Bibliotheek op school. De doelstelling lijkt met nog 1,5 jaar te gaan
behaald te kunnen gaan worden. Met de Bibliotheek op school wordt 37% van alle basisscholen en
49% van alle scholen in het speciaal basisonderwijs bereikt. Er worden 562.500 kinderen bereikt
(38 procent van alle basisschoolkinderen).

29
30

31
32

32

Het Feitenrelaas Kunst van Lezen rekent nog met de cijfers van 2015.
http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37422ned&D1=0&D2=0,10,20,30,40,6266&HDR=G1&STB=T&VW=T
Het is bij ons niet bekend in hoeverre die kinderopvangroute zorgt voor nieuw te bereiken ouders.
Berekend o.b.v. gemiddeld aantal kinderen per school x 1.504 locaties in de kinderopvang die bereikt worden. De
informatie is afkomstig van Stichting Lezen.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Voor het voorgezet onderwijs is voor 2018 de doelstelling in het vmbo 25% van de openbare
bibliotheken te bereiken en 25% van de leerlingen binnen hun werkgebied. In het havo/vwo is de
doelstelling een bereik van 10% van de openbare bibliotheken en 10% van de leerlingen in hun
werkgebied. Het bereik in de werkgebieden gaat nader onderzocht worden eind 2017/ begin 2018.
Wel is bekend dat op het vmbo eind 2016 met 30 openbare bibliotheken 55 scholen (20%) met
ongeveer 46.000 leerlingen bereikt worden (12% van het totaal aantal leerlingen).
De Bibliotheek op schoolprogramma’s voor havo/vwo, mbo en de pabo zijn nog in ontwikkeling en
cijfers hierover volgen later.
Bereik van laagtaalvaardige doelgroepen
Omdat de programma’s zich niet expliciet op laagtaalvaardige doelgroepen richten is interessant
om te weten hoeveel kinderen in de risico doelgroep bereikt worden. Zij zijn immers degenen die
het meeste kunnen profiteren van het programma.
Kantar Public is gevraagd om naar de bekendheid en het bereik van het BoekStartkoffertje te kijken
onder verschillende sociale klassen33. Hier kwam uit naar voren dat 56% van de ouders uit de
lagere sociale klasse bekend is met het koffertje en dat het door 69% van deze ouders opgehaald
wordt. Daarmee wordt 38% van alle ouders uit de lagere sociale klasse met het koffertje bereikt. De
bekendheid is hoger onder ouders uit hogere sociale klassen en van die ouders haalt een groter
deel het koffertje op. Daardoor ligt het bereik onder ouders uit de midden en de hogere klasse op
ongeveer 47%
Voor de Bibliotheek op school is gekeken naar het aantal gewichtenleerlingen. Uit het Feitenrelaas
Kunst van Lezen van 2017 blijkt dat de aan de Bibliotheek op school deelnemende scholen 1,12
procentpunt meer gewichtenleerlingen hebben dan de niet-deelnemende scholen. Het gaat dus om
nagenoeg hetzelfde aandeel gewichtenleerlingen op de deelnemende en niet-deelnemende
scholen. Met de Bibliotheek op school primair onderwijs worden dus, gemiddeld genomen,
verhoudingsgewijs slechts iets meer leerlingen bereikt van wie de ouders lager opgeleid zijn (een
vmbo basis- of kaderberoepsgerichte leerweg opleiding (of vergelijkbaar).
Leesbevorderingsnetwerken
Ook in actielijn 3 worden activiteiten ontplooid die bijdragen aan het behalen van de derde
doelstelling: het in de periode 2016-2018 in elke (arbeidsmarkt)regio tot stand brengen van een
duurzame samenwerking tussen gemeenten en lokale regionale partners om laaggeletterdheid
structureel te voorkomen en bestrijden. Vanaf 2008 heeft het programma Kunst van Lezen ingezet
op het opzetten van netwerken om leesbevorderingsprogramma’s met name op lokaal niveau te
borgen in beleid van de diverse samenwerkende partners. Programma’s moeten deel uit gaan
maken van een netwerkstructuur van bibliotheekorganisaties, kinderopvang- en
onderwijsinstellingen en andere instellingen die gericht zijn op het welzijn van kinderen en
gezinnen. De doelstelling is dat aan het einde van 2018 zeker 90% van de openbare bibliotheken
samenwerken met de lokale overheid en met instellingen binnen een leesbevorderingsnetwerk. Er
is van tevoren niet vastgesteld hoe een dergelijk netwerk vormgegeven dient te zijn. In het
Feitenrelaas wordt vermeld dat de doelstelling van 90% reeds behaald is, omdat rondom de
uitvoering van BoekStart en de Bibliotheek op school altijd voorwaardelijke netwerkafspraken
gemaakt worden tussen verschillende partijen.

33

Kantar Public (2017). Het BoekStartkoffertje. Onderzoeksrapport 2017.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

33

Effecten van het programma Kunst van Lezen
De laatste hoofddoelstelling van het actieprogramma stelt dat in 2018 in totaal 1 miljoen jonge
kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt worden met leesbevorderingsactiviteiten, zodat
hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen. Het bereiken van 1 miljoen jonge kinderen eind 2018
ligt goed op schema met de ontwikkelingen binnen de programma’s BoekStart en de Bibliotheek op
school en de leesbevorderingsnetwerken. Deze doelstelling is echter pas volledig behaald wanneer
deelnemers ook daadwerkelijk een ontwikkeling qua vaardigheden en motivatie hebben
doorgemaakt.
Uit de voorlopige resultaten van een onderzoek naar de lange termijn effecten van BoekStart voor
Baby’s blijkt dat BoekStart een positief leesklimaat stimuleert in gezinnen met jonge kinderen. 34
Kinderen in de BoekStart groep hebben een grotere interesse in lezen en voorgelezen worden dan
kinderen die niet in aanraking zijn geweest met BoekStart. De resultaten geven aan dat BoekStart
de leesinteresse en leesontwikkeling vergroot. De effecten op langere termijn worden nog
onderzocht. Eerder onderzoek35 toonde al aan dat BoekStart een positief effect heeft op de
taalontwikkeling van jonge kinderen.
In de evaluaties van de Bibliotheek op school in respectievelijk het basisonderwijs en het
voortgezet onderwijs36 wordt gekeken in hoeverre de stimuleringsmaatregelen de leesmotivatie, frequentie en -vaardigheid beïnvloeden. Op dit moment is van het onderzoek naar de Bibliotheek
op school in het basisonderwijs de eerste activiteit afgerond: een meta-analyse naar de effecten
van leesmotivatie bevorderende programma’s37. Uit de analyse blijkt over het algemeen dat
leesmotivatie-interventies een statistisch klein maar positief effect hebben. De meest effectieve
programma’s ter bevordering van de leesvaardigheid en -motivatie zijn programma’s die een focus
op redenen om te lezen combineren met aandacht voor de bevordering van positieve
zelfevaluaties. De effecten van programma’s op begrijpend lezen waren significant groter voor
leerlingen in het voortgezet onderwijs dan voor leerlingen in het basisonderwijs. Dit is te verklaren
doordat in het voortgezet onderwijs kennis wordt overgedragen via boeken en er een groter belang
is bij de inzet van goede leesinterventies. Een andere uitkomst is dat de effecten op leesmotivatie
significant groter waren voor zwakke lezers dan voor gemiddelde lezers.
De Bibliotheek op school- basisonderwijs is een bewezen effectief programma. Eerder onderzoek
heeft aangetoond dat basisschoolscholieren een betere leesvaardigheid hebben op scholen die
deelnemen aan de Bibliotheek op school.38 Er blijkt daarnaast een grotere leesmotivatie op de
scholen die deelnemen aan de Bibliotheek op school, maar dat geldt alleen voor meisjes. In
vervolgonderzoek wordt ook gekeken naar de effecten op vmbo-leerlingen. Voor het vmbo is deze
interventie nog niet effectief bewezen.
Bovengenoemde resultaten geven aan dat Kunst van Lezen bijdraagt aan het behalen van de
tweede doelstelling (1 miljoen effectief bereikte kinderen) en op de langere termijn aan de vierde
doelstelling van het actieprogramma (het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen).

34

35
36
37

38

34

M. de Bondt- (2017). Tussenverslag Lange-Termijn Effecten van BoekStart voor Baby’s: Kleuters Tonen meer Interesse
en Plezier in Lezen. VU Amsterdam.
H. van den Berg & A.G. Bus (2015). BoekStart maakt baby’s slimmer. Delft: Eburon
R. van Steensel (2017). Onderzoeken de Bibliotheek op school in het basisonderwijs en vmbo.
R, van Steensel; L. van der Sande., W. Bramer. & L. Arends (2017). Effecten van leesmotivatie-interventies. Uitkomsten
van een meta-analyse. Erasmus Universiteit Rotterdam.
T.M.J. Nielen & A.G. Bus (2016). Onwillige lezers: onderzoek naar redenen en oplossingen. Delft: Eburon.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal is de actielijn Leesbevordering een van de actielijnen die
bijdraagt aan het behalen van de vierde hoofddoelstelling van het actieprogramma: in 2018 worden in totaal 1
miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun
taalvaardigheid en leesplezier toenemen. Dit aantal moet bereikt gaan worden via de programma BoekStart en
de Bibliotheek op school en door het bevorderen van samenwerking in de regio.

Eind 2018 is in bijna alle bibliotheken het programma BoekStart ingevoerd en worden bijna alle ouders van
pas geboren baby’s passief geïnformeerd worden over het bestaan van BoekStart via het ontvangen
groeiboekje. In aanvulling hierop is de ambitie dat iets meer dan de helft van de Nederlandse baby’s ook
daadwerkelijk in aanraking komt met BoekStart. Met nog 1,5 jaar te gaan ontvangt met dan 30% van de
Nederlandse baby’s het Boekstartkoffertje via de ouders. De doelstelling ligt op 55%. De resterende ruim 20%
zal via de kinderopvanginstellingen bereikt moeten worden.

Medio 2017 neemt 88% van de bibliotheken deel aan BoekStart in de kinderopvang. Het gestelde doel dat
85% van de basisbibliotheken de Bibliotheek op school primair onderwijs uitvoert is daarmee reeds bereikt. De
doelstelling dat met de bibliotheken ook 60% van de leerlingen in hun werkgebied bereikt worden is nog niet
behaald.

Op basis van de ontwikkelingen de jaren voorafgaand aan 2016 mag verwacht worden dat het programma
goed op koers ligt om eind 2018 uit te komen op de geplande 1 miljoen bereikte kinderen.

Voor eind 2018 is de doelstelling dat 90% van de basisbibliotheken samenwerkt in een
leesbevorderingsnetwerk. Deze doelstelling is reeds behaald omdat rondom de uitvoering van BoekStart en de
Bibliotheek op school voorwaardelijke netwerkafspraken gemaakt zijn tussen verschillende partijen. Deze
activiteiten dragen bij aan het behalen van de tweede hoofddoelstelling van het actieprogramma en zijn
ondersteunend aan het behalen van de tweede en laatste doelstelling van het actieprogramma.

Verder blijkt dat wetenschappelijke (vervolg)onderzoeken opnieuw aanwijzingen geven voor positieve effecten
van BoekStart en de Bibliotheek op school op leesinteresse, vaardigheden en motivatie. Hiermee wordt
bijgedragen aan het effectief bereiken van 1 miljoen kinderen en op de lange termijn de eerste
hoofddoelstelling van het programma (het inzetten op het vergroten van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen).

We concluderen op grond van bovenstaande de realisatie van de doelen voor deze actielijn zodanig op
schema ligt dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambities voor 2018 binnen deze actielijn behaald
worden.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

35

36

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

37

5

Projecten - Actielijn 4

5.1

Achtergrond
In Actielijn 4 wordt door middel van experimentele projecten de verbinding gezocht tussen taal en andere
onderwerpen waar gebrekkige taalvaardigheid een rol speelt. De actielijn is vooral bedoeld om innovatieve
methoden te ondersteunen die laaggeletterdheid tegengaan en (voor)lezen bevorderen. Specifiek gaat het
daarbij om het vinden en bereiken van doelgroepen die moeilijk en nog onvoldoende worden bereikt. Ook
is het de bedoeling om bij te dragen aan het ontwikkelen van een nauwere samenwerking tussen partijen
die actief zijn op deze gebieden en zo de infrastructuur te versterken. De actielijn is gericht op een bijdrage
aan de Tel mee met Taal hoofddoelstelling van de aanpak van laaggeletterdheid bij volwassenen en ook
aan de hoofddoelstelling van de leesbevordering bij kinderen.

De projecten
Na een Europese aanbestedingsprocedure is voor 7 innovatieve projecten gericht op de aanpak
van laaggeletterdheid opdracht verleend. Er konden voorstellen worden ingediend voor drie
onderwerpen: oudere laaggeletterden, digitale vaardigheden en laaggeletterden met Nederlands
als moedertaal (NT1). Daarnaast zijn er binnen deze actielijn twee andere projecten. Deze worden
beide met een subsidie ondersteund. Dit betreft ten eerste een project met specifieke aandacht
voor het laagtaalvaardige gezin dat bestaat uit een reeks deelprojecten. Het tweede project, EVA,
is gericht op ambitieuze vrouwen die zich willen ontwikkelen. Onderstaande tabel geeft een
overzicht van de 9 projecten van 8 verschillende uitvoerders binnen deze actielijn.
Doelgroep / onderwerp

Uitvoerder

Titel project

Oudere laaggeletterden

Stichting Vughterstede

Zilveren Taalcompetenties

Digitale vaardigheden

ITTA UvA bv

DOEN?! Digitale Overheid, En Nu?

CINOP Advies

Ouderen & Digivaardigheden

Stichting Kenniscentrum PRO

DIGI-TAAL

WORK
laaggeletterden met

Stichting Expertisecentrum

NT1leren.nl

Nederlands als moedertaal

Oefenen.nl en CINOP Advies

(NT1)

Lost Lemon

Laaggeletterden in Beeld

CINOP Advies

Laaggeletterden met Nederlands
als moedertaal

Gezinnen

Stichting Lezen, de KB (namens

Laagtaalvaardige gezinnen

bibliotheken) en Stichting Lezen &
Schrijven
Vrouwen met ambitie

Stichting Lezen & Schrijven

EVA: Educatie voor Vrouwen met
Ambitie

5.2

Resultaten
Oudere laaggeletterden
Er zijn twee projecten specifiek gericht op ouderen, waarbij Ouderen & Digivaardigheden zich
specifiek richt op digitale vaardigheden. In het project Zilveren Taalcompetenties wordt door
middel van een taalaanbod op maat een bijdrage geleverd aan de taalbeheersing (en digitale

38

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

vaardigheden) van ouderen en de praktische toepassing van taal in de praktijk, zodat zij meer mee
kunnen doen in de samenleving.
Digitale vaardigheden
In drie van de projecten wordt gewerkt aan het vergroten van digitale vaardigheden voor
verschillende doelgroepen als, ouderen of (jong)volwassenen. DOEN?! Digitale Overheid heeft
als doel om een duurzame aanpak te ontwikkelen waarin het zelfstandig leervermogen van leerders
via een coachende aanpak wordt ontwikkeld. Duurzaam houdt in dat deelnemers hun eigen
leerproces kunnen sturen en leervaardigheden kunnen behouden na een cursus. Het gaat om
autonoom leren. Dit is opgehangen aan de digitale overheid. Ouderen & Digivaardigheden is
gericht op de groep laagopgeleide (maximaal mbo-2 opgeleid) ouderen (55+) met een laag niveau
digitale vaardigheden. In de aanpak krijgt de oudere ondersteuning/coaching van een persoon uit
de omgeving (bijvoorbeeld een kind van de oudere, kleinkind of buurman/vrouw). Deze “digicoach”
legt, nadat men hierin getraind is, het gebruik van apparaten en digitale vaardigheden uit aan de
oudere. Met DIGI-TAAL wordt een innovatief online platform ‘DIGI-TAAL’ gecreëerd, waar digitale
vaardigheden worden aangeleerd, laaggeletterdheid wordt aangepakt om de maatschappelijke
participatie en individuele zelfversterking van de doelgroep te vergroten. Het project is gericht op
laaggeletterde (jong) volwassenen.
Laaggeletterden met Nederlands als moedertaal (NT1)
Drie van de projecten richten zich op het bereiken en ondersteunen van laaggeletterden met
Nederlands als moedertaal bij hun taalontwikkeling. NT1leren.nl richt zich op de ontwikkeling van
een online methodiek voor laaggeletterden die tot nu toe nog niet bereikt wordt door het aanbod
van de roc’s. Het project wordt uitgevoerd op vier nog te bepalen pilotlocaties. Per locatie worden
10 laaggeletterden door een docent en vrijwilliger met behulp van de online methode ondersteund.
In het project Laaggeletterden in Beeld wordt een instrument of methodiek ontwikkeld en
toegepast om laaggeletterden met Nederlands als moedertaal te werven en toe te leiden naar
scholing. Het werven en doorverwijzen naar scholing van laaggeletterden met Nederlands als
moedertaal vindt plaats vanuit vindplaatsen in het sociaal domein, waaronder
(schuld)hulpverlening, jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning, re-integratie en
inkomensondersteuning. In het project Laaggeletterden met Nederlands als moedertaal wordt in
pilots in Amsterdam, Smallingerland en Enschede gewerkt aan het bereiken en interesseren in
educatieve activiteiten van laaggeletterden met Nederlands als moedertaal. In het project worden
instrumenten en/of aanpakken ontwikkeld die de laaggeletterden helpen bij contacten met (semi)gemeentelijke instanties in het sociale domein en burger. Het doel is dat deze laaggeletterden beter
bereikt en geïnteresseerd kunnen worden voor actieve deelname aan informele, non-formele en/of
formele maatschappelijke of educatieve activiteiten.
Gezinnen
Het project Laagtaalvaardige gezinnen heeft als doel om laagtaalvaardige ouders vertrouwd te
laten raken met voorlezen aan hun kinderen (preventie) en tegelijkertijd voorgelicht worden over
mogelijkheden om hun eigen taalvaardigheid te verbeteren (curatie). In dit project wordt gekeken
hoe bestaande instrumenten zo aangepast kunnen worden dat ze laagtaalvaardige gezinnen beter
bereiken, bewustwording creëren over het belang van lezen en ook zorgen dat ze (langdurig) effect
hebben op de taalvaardigheid van kinderen en via hen op het stimuleren van het taalvaardiger
worden van de ouders. Het project bestaat uit een aantal projectmatige aanpakken, gericht op het
beter bereiken van laagtaalvaardige ouders door middel van inzet van de instrumenten BoekStart
en de Bibliotheek op school (onderbouw), waar mogelijk gekoppeld aan andere leesbevorderingsprogramma’s en ouderprogramma’s. Omdat laaggeletterde ouders, wanneer de kinderen jong zijn,
ontvankelijk zijn om aan de slag te gaan met taal (bijvoorbeeld omdat ze hun kinderen willen

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

39

voorlezen), ligt de focus op het bereiken van ouders van jonge kinderen via de
Jeugdgezondheidszorg (JGZ), Kraamzorg, Kinderopvang en het consultatiebureau.
Vrouwen met ambitie
Het project EVA: Educatie voor Vrouwen met Ambitie loopt sinds 2014 en is gericht op de
doelgroep van laaggeletterde, laagopgeleide vrouwen met problemen met taal, rekenen en/of
digitale vaardigheden, uit zowel de allochtone als de autochtone doelgroep. Het doel is om meer
van deze laagopgeleide vrouwen tot een hoger niveau te leiden qua taal, rekenen en digitale
vaardigheden. Om deze doelgroep te versterken wat betreft autonomie, weerbaarheid en
gelijkwaardigheid, zodat het een opstap kan zijn naar betaald werk en/of het behalen van een
erkend diploma en uiteindelijk economische zelfstandigheid. De werkwijze in het project is een
combinatie van een (landelijk in te zetten) digitale leeromgeving en (lokale) vrouwenleergroepen
dicht bij de woonomgeving van de deelneemsters.
Doelen van de projecten
Acht van de negen projecten hebben tot doel om instrumenten en/of methodieken te ontwikkelen of
te verbeteren. Het gaat daarbij vooral om instrumenten voor de doelgroep zelf, zodat zij hun digitale
en/of taalvaardigheid kunnen vergroten en daarmee meer mogelijkheden krijgen om deel te nemen
aan de maatschappij. De aandacht voor digitale vaardigheden in de projecten is vooral gericht op
ouderen. Zes van de negen projecten richten zich daarnaast op instrumenten, modules en/of
methodieken voor professionals om de doelgroep nog beter te bereiken en te bedienen. Tot slot
besteden vier van de negen projecten uitgebreid aandacht aan het in kaart brengen van de
behoeften van (verschillende groepen) laaggeletterden.
Methoden
De projecten richten zich op verschillende doelen en er worden ook verschillende methoden en
werkwijzen gehanteerd. Er zijn echter wel een aantal gemeenschappelijke delers. Zo wordt de
doelgroep zelf in bijna alle projecten betrokken, door behoefteonderzoek, interviews, pilots waarin
methodieken worden uitgeprobeerd zoals panels. Daarnaast wordt in de meeste projecten een
combinatie van methoden ingezet waaronder begeleiding of training door professionals, of door
vrijwilligers, klassikale lessen, digitale leeromgevingen en één op één begeleiding. Binnen deze
werkvormen zien we verschillen tussen de projecten. Zo worden bijvoorbeeld in zes projecten
coaches getraind om laaggeletterden één op één te begeleiden, waarbij in het ene project deze
coaches in de directe omgeving (bijvoorbeeld familie) worden gezocht en in een ander project zijn
het studenten of vrijwilligers. En in weer een ander project zijn het medewerkers van de bibliotheek.
Tot slot zien we dat zeven van de negen projecten rekening houden met en aansluiten bij de lokale
context. Er wordt veel samengewerkt met lokale partijen, zoals we in de volgende paragraaf
kunnen lezen.
Samenwerkingspartners
Binnen de projecten werkt een breed scala aan partijen samen. Bij vijf projecten is een
onderwijsinstelling betrokken. Daarnaast zijn er veel contacten met gemeenten en met regionale
teams van Stichting Lezen & Schrijven. In zeven projecten zijn contacten met Taalhuizen,
bibliotheken, vrijwilligersorganisaties, zorginstellingen en welzijnsorganisaties. Daarnaast zijn
andere stakeholders die bij sommige projecten betrokken zijn: een huisarts, een woningcorporatie,
onderzoeksinstituten, buurthuizen, werkbedrijven en partijen die nauw gelinkt zijn aan een
specifieke doelgroep.
Vier projecten werken met een klankbordgroep. Daar zijn veelal partijen in vertegenwoordigd als
Stichting ABC, Divosa, Stimulanz en Ouderenbonden. Ook tussen de partijen van verschillende

40

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

projecten is er contact om ervaringen uit te wisselen en gebruik te maken van elkaars netwerk. Bij
de gezinsbenadering van Laagtaalvaardige gezinnen werken de betrokken partijen in een integrale
aanpak samen met aandacht voor zowel (voor)lezen (preventief) als het verbeteren van de
vaardigheden van volwassenen (curatief).
Inrichting monitoring
Alle projecteigenaren zorgen zelf voor een evaluatie en monitoring van effecten of besteden dit uit
aan een externe partij. We zien verschillende aanpakken bij de projecten, maar bijna allemaal zijn
ze van plan om gebruik te maken van zowel kwantitatieve methoden (o.a. enquête) en kwalitatieve
methoden (o.a. interviews en observaties). Verder hebben alle projecten aandacht voor resultaten
in de vorm van output (o.a. aantal deelnemers) en in de vorm van outcome (meestal
taalvaardigheid én zelfredzaamheid/sociale inclusie van de deelnemers).
Voortgang
Met uitzondering van het project EVA dat al sinds 2014 loopt, zijn de projecten in 2017 gestart. Op
het moment van het opstellen van deze rapportage is er nog geen zicht op de concrete voortgang,
daar is het nu nog te vroeg voor. In de volgende rapportage zal hier op worden ingegaan, op basis
van de evaluaties die per project door de projecteigenaren worden opgesteld. Op dit moment is het
beeld dat de projecten conform de opgestelde plannen worden uitgevoerd.
Het project EVA loopt sinds eind 2014. Gedurende het traject is in afstemming met het ministerie
van OCW de doelgroep verruimd. Er bleek dat naast de doelgroep van vrouwen met ambitie die bij
wijze van spreken een eigen bedrijfje wilde beginnen, ook een grote groep vrouwen te zijn met
ambities en ideeën, maar nog geen concrete plannen voor hun toekomst op de arbeidsmarkt. Voor
deze groep (in het project wordt gesproken over “aspirant EVA-vrouwen”) is het aanbod uitgebreid.
Verder bleken ook jongere en oudere vrouwen geïnteresseerd in de aanpak. De leeftijdsgrens is
daarom opgerekt van 30-50 jaar naar 16-55 jaar.
De doelstelling van het project is om tot en met 2017 3.500 vrouwen in leergroepen te laten werken
aan hun vaardigheden om zich zo te ontwikkelen en hun mogelijkheden tot (arbeids)participatie te
vergroten. Daarnaast is het doel om 7.000 vrouwen via een digitale leeromgeving aan hun
vaardigheden te laten werken. Uit rapportage39 van Stichting Lezen & Schrijven blijkt dat in de jaren
2015 en 2016 2.273 vrouwen tussen de 25 en 55 zijn gestart in leergroepen. In de eerste zes
maanden van 2017 is het aantal deelneemsters met bijna 1.000 vrouwen toegenomen tot in totaal
3.223 vrouwen. Daarmee is de doelstelling van 3.500 bijna bereikt. Op basis van de gemiddelde
toename van het aantal deelneemsters per kwartaal in de periode vanaf 2015 en zeker ook de
toename in de eerste twee kwartalen in 2017, mag worden verwacht dat deze kwantitatieve
doelstelling ruimschoot zal worden behaald. Zeker ook omdat het de ervaring van Stichting Lezen &
Schrijven is dat veel cursussen in september van start gaan.
De website www.evaenik.nl heeft tot juli 2017 bijna 20.000 vrouwen in de leeftijd 18-55 jaar
getrokken. Samen hebben deze vrouwen circa 24.000 digitale oefeningen gemaakt, waarbij
sommige vrouwen meerdere oefeningen hebben gemaakt. Op basis van deze cijfers lijkt het
aannemelijk, maar is niet onomstotelijk vast te stellen dat hiermee kan worden voldaan aan de
doelstelling van 7.000 vrouwen die gebruik maken van de digitale leeromgeving.

39

Stichting Lezen & Schrijven, (2017) Rapportage tweede kwartaal 2017.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

41

Conclusie
Met het geheel van de negen projecten wordt op elk van de volgende onderwerpen en doelgroepen gewerkt
aan innovatie: 1. oudere laaggeletterden, 2. digitale vaardigheden, 3. laaggeletterden met Nederlands als
moedertaal (NT1), 4. laagvaardige vrouwen met ambities en 5. gezinnen met laagtaalvaardige ouders en hun
kinderen.

Er is in alle projecten aandacht voor curatieve aanpakken gericht op laagtaalvaardige volwassenen. Daarnaast
is er in het project Laagtaalvaardige gezinnen nadrukkelijk ook aandacht voor de verbinding tussen het
(voor)lezen van/aan kinderen (preventie) en de taalontwikkeling van hun ouders (curatief). Ook zien we dat in
de verschillende projecten relaties worden gelegd tussen taalvaardigheid en andere thema’s zoals
arbeidsmarkt, jeugdzorg, inkomen en schulden. Tevens zien we dat binnen de projecten verschillende partijen
samen werken en daarmee kunnen bijdragen aan het verder versterken van de netwerkinfrastructuur van de
aanpak van laaggeletterdheid.

Met de verschillende projecten wordt beoogd aanvullingen te doen op de reeds bestaande methoden en
aanpakken. Het innovatieve aspecten waar projecten zich op richten zijn onder meer de expliciete praktische
koppeling tussen preventief en curatief handelen. Dit komt vooral terug in de aanpak van Laaggeletterde
gezinnen. Daarnaast zetten de verschillende projecten in op uiteenlopende combinaties van (zelfstandig)
digitaal leren, leren in groepen, ondersteuning door vrijwilligers of professionals. Ook worden nieuwe manieren
van het actief bereiken van laagtaalvaardigen op vindplaatsen in het sociaal domein, zoals
(schuld)hulpverlening of de jeugdzorg.

Op basis van de opzet van de 9 projecten en hun doelstellingen is het aannemelijk te verwachten dat de
verschillende projecten kunnen bijdragen aan de hoofddoelstellingen van Tel mee met Taal van de aanpak
van laaggeletterdheid bij volwassenen en ook aan de hoofddoelstelling van de leesbevordering bij kinderen.

Het project EVA: Educatie voor Vrouwen met Ambitie loopt sinds 2014. Met 3.223 deelneemsters aan
leergroepen per eind juni 2017, is het aannemelijk dat de kwantitatieve doelstellingen van 3.500
deelneemsters ruimschoots zal worden gerealiseerd. Ook lijkt het aannemelijk dat kan worden voldaan aan de
doelstelling van 7.000 vrouwen die gebruik maken van de digitale leeromgeving.

De mate waarin deze Actielijn uiteindelijk zal bijdragen aan de hoofddoelstellingen is uiteraard afhankelijk van
de mate van succes van de projecten de komende periode. 8 van de 9 innovatieve projecten zijn in 2017 van
start gegaan en worden conform plan uitgevoerd. Inzicht in de resultaten (output en outcome) zal in de
volgende rapportage worden geboden op basis van de evaluaties die per project door de projecteigenaren
worden opgesteld.

42

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

6

Kennis, Netwerken en Communicatie Actielijn 5

6.1

Achtergrond
Actielijn 5 richt zich op communicatie, netwerken en kennisdeling. Deze actielijn is ondersteunend aan de
andere 4 actielijnen in het nastreven van de gestelde doelen voor het actieprogramma Tel mee met Taal.
De focus binnen deze actielijn ligt op kennisopbouw en kennisdeling door het initiëren en ondersteunen
van beleids- en wetenschappelijk onderzoek naar leesbevordering en laaggeletterdheid; het opzetten van
de landelijk taalnetwerk waarbinnen landelijke en lokale spelers in het domein van taalvaardigheid zich met
elkaar kunnen verbinden en de aansluiting tussen landelijke doelstellingen en de lokale aanpak wordt
versterkt; en het uitvoeren van een communicatieplan.

In het communicatieplan Tel mee met Taal 2017-2018 is beschreven dat sinds de start van het
programma de actielijnen goed beginnen te lopen, maar de naamsbekendheid van het programma
en de acties die ertoe behoren achterblijven.40 Het verbeteren van de naamsbekendheid van het
actieprogramma is een belangrijke ambitie van deze actielijn. De communicatiedoelstellingen zoals
beschreven in het communicatieplan van Tel mee met Taal zijn:


De doelgroep heeft kennis van het actieprogramma, zijn doelstellingen, de relatie met andere
beleidsterreinen, de eindproducten van het programma en toepassingsmogelijkheden hiervan.



Doelgroepen staan positief tegenover het actieprogramma Tel mee met Taal, de werkwijze en
het toepassen van de eindproducten in hun werk.



Doelgroepen lezen de nieuwsupdates van het actieprogramma en passen de eindproducten toe
in hun werk. Doelgroepen weten waar ze terecht kunnen met vragen over de (nieuwe)
eindproducten van Tel mee met Taal in 2017 en 2018.

Om te communiceren en lokale, regionale en landelijke partijen en organisaties met elkaar te
verbinden, gebruikt Tel mee met Taal verschillende manieren zoals de nieuwsbrief, de Tel mee met
Taal portal, landelijke dagen en netwerkactiviteiten en het steunpunt basisvaardigheden.
Actielijn 5 ondersteunt met name de andere vier actielijnen in het nastreven van de
hoofdoelstellingen van het actieprogramma. Door middel van een landelijke kennis-, netwerk- en
communicatieaanpak verkrijgen lokale partijen actuele kennis en informatie en krijgen zij de
mogelijkheid om van elkaar te leren. Dit ondersteunt partijen bij het effectief aan de slag gaan en
blijven in de regio met het voorkomen en aanpakken van laaggeletterdheid. In dit hoofdstuk kijken
we in hoeverre het programma en zijn doelstellingen bekend zijn, in hoeverre kennis-, netwerk- en
communicatie activiteiten bekend zijn en gebruikt worden en of partijen er tevreden over zijn.

6.2

Resultaten
Bekendheid van het actieprogramma Tel mee met Taal en zijn doelstellingen
Voor het maken van een afweging of een actieprogramma op koers loopt om gestelde doelen te
gaan bereiken is het interessant te kijken naar de bekendheid van het programma en zijn
40

Communicatieplan Tel mee met Taal 2017-2018. Ontvangen door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

43

doelstellingen. Immers, binnen een bekend programma dragen meer stakeholders bij aan het
nastreven van de doelen. In het kader van dit onderzoek, heeft Ecorys onder personen die zich
hebben ingeschreven voor de nieuwsbrief een enquête afgenomen. De meesten van hen zijn
werkzaak bij een bibliotheek (26%) of bij een onderwijsinstelling (20%). Anderen werken bij
bijvoorbeeld gemeenten, welzijnsinstellingen of taalaanbieders. Gemiddeld genomen gaven
respondenten aan bekend te zijn met de inhoud van het actieprogramma Tel mee met Taal, met de
kernboodschap van Tel mee met Taal en met de doelstelling van het programma.
Bekendheid met- en gebruik van de kennis-, netwerk- en communicatie instrumenten vanuit
Actielijn 5
Respondenten geven aan het meest bekend te zijn de portal van Tel mee met Taal. De portal kreeg
in het tweede kwartaal van 2017 bijna 7.500 bezoekers. Meer dan een derde van de gebruikers
bezoekt de portal één keer per maand, slechts 3% kent de portal wel, maar bezoekt deze nooit. De
pagina voor subsidieaanvragen wordt samen met het nieuws en de homepage het vaakst bekeken.
De voornaamste redenen om de portal te bezoeken waren met name het op de hoogte blijven van
actualiteiten op het gebied van aanpak laaggeletterdheid en het zoeken van algemene informatie
over het actieprogramma Tel mee met Taal.
Naast de portal is de doelgroep ook bekend met de nieuwsbrief. Het aantal abonnees op de
nieuwsbrief bedroeg in juni 2017 in totaal 629. Uit de survey blijkt dat de meesten die bekend zijn
met de nieuwsbrief deze vaak of altijd lezen.
Bij vragen wordt er regelmatig telefonisch contact opgenomen met Steunpunt Basisvaardigheden.
Het twitteraccount van Tel mee met Taal is slechts bij een kleine groep bekend en er wordt vrij
weinig gebruik gemaakt van de hashtag #telmeemettaal op Twitter. Bijna de helft van de
respondenten heeft wel eens een bijeenkomst bezocht. Een vijfde bezoekt de congressen vaak of
altijd.
Tevredenheid omtrent de kennis-, netwerk- en communicatie instrumenten vanuit Actielijn 5
Respondenten ervaren de portal als behoorlijk gebruiksvriendelijk, vinden de basismaterialen die
worden aangeboden via de portal (onder tab “aan de slag” op www.telmeemettaal.nl) nuttig en
vinden dat ze de meeste informatie die ze nodig hebben op de portal kunnen vinden. Er is met
name behoefte aan nog (meer) informatie op de portal over regelgeving omtrent het programma en
over behaalde resultaten. Verder zou ook een kritische blik hierop gewaardeerd worden
Qua gebruiksvriendelijkheid zou er met name gewerkt kunnen worden aan het overzichtelijker en
logischer inrichten van de portal zodat informatie en materiaal sneller gevonden kan worden.
Ook over de inhoud van de nieuwsbrief zijn respondenten overwegend tevreden. De meningen
over de invullingen van de bijeenkomsten wisselen maar over het algemeen voldoen de
conferenties aan de verwachtingen. Deelnemers vinden het prettig vinden als workshops
voldoende nieuwe informatie bieden, interactief zijn en leiden tot concrete handvatten. De meeste
deelnemers aan de bijeenkomsten kwamen vanuit bibliotheken, gemeenten of uit het onderwijs.
De geïnterviewde personen geven aan dat de communicatiemiddelen van het programma Tel mee
met Taal bruikbaar zijn voor het uitwisselen van kennis, ervaringen en good practices, zowel binnen
de bibliotheek als daarbuiten. De rol van communicatiemiddelen voor de versterking van
samenwerking met andere partijen wordt minder herkend, met uitzondering van de
netwerkbijeenkomsten. Wel wordt aangegeven dat de communicatie over het programma of over
het verbeteren van taalvaardigheid met name geschikt is voor bibliotheken. Richting gemeenten

44

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

zou het aanbod iets aangepast kunnen worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het leggen van de
link tussen taal en thema’s als werk en inkomen, participatie, deelname, gezondheid, huisvesting.
Gebruikers vinden dat de nieuwsbrief, website, het landelijke congres en de basismaterialen helpen
om kennis en ervaringen en good practices uit te wisselen. Sociale media ervaren ze als iets
minder geschikt. De deelnemers vinden over het algemeen ook dat de middelen van Tel mee met
Taal helpen voorzien in de behoefte aan meer samenwerking tussen partijen in het structureel
voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. De website en de maandelijkse nieuwsbrief
voorzien ook in de behoefte aan cijfermateriaal over het nut van investeren in laaggeletterdheid.
Onderzoek naar leesbevordering en laaggeletterdheid
Naast communicatie wordt binnen deze actielijn actief ingezet op het ontwikkelen en delen van
kennis. Dit gebeurt onder andere door het initiëren en ondersteunen van beleids- en
wetenschappelijk onderzoek naar leesbevordering en laaggeletterdheid. In het voorjaar van 2017
zijn er drie onderzoeken gestart op de thema’s: doelgroepen- en behoefteanalyse; leesaversie
onder laagtaalvaardige jongeren en succesvolle interventies en deskundigheidsbevordering van
professionals en vrijwilligers. Het eerste onderzoek richt zich op de problemen die laaggeletterden
ervaren in hun dagelijks leven, hun behoeften aan ondersteuning en hun drijfveren om een
leescursus te volgen. In het tweede onderzoek staat het ontwerpen van een keuzewijzer centraal.
Deze moet leraren en leerlingen ondersteunen bij de keuze voor een passende interventie ‘op
maat’ om de leesmotivatie te bevorderen. Het doel van het derde onderzoek is het bieden van
inzicht in de verbetermogelijkheden voor samenwerkingsvormen en voor taakverdelingen tussen
vrijwilligers en beroepskrachten en om handvatten te bieden aan gewenste
deskundigheidsbevordering van zowel vrijwilligers als beroepskrachten.41 Van de genoemde
studies zijn nog geen (voorlopige) resultaten bekend.

41

https://www.nro.nl/onderzoeksprojecten/tel-mee-met-taal/.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

45

Actielijn 5 ondersteunt met name de andere vier actielijnen in het nastreven van de hoofdoelstellingen van
het actieprogramma. Door middel van een landelijke kennis-, netwerk- en communicatieaanpak verkrijgen
lokale partijen actuele kennis en informatie en krijgen zij de mogelijkheid om van elkaar te leren. Dit
ondersteunt partijen bij het effectief aan de slag gaan en blijven in de regio met het voorkomen en
aanpakken van laaggeletterdheid.

De doelgroep (waaronder bibliotheken, gemeenten, welzijnsorganisaties, taalaanbieders) geeft aan bekend
te zijn met het programma Tel mee met Taal en zijn doelstellingen. Zij zijn op dit moment met name bekend
met- en maken gebruik van de nieuwsbrief en de portal en ze nemen bij vragen met regelmaat telefonisch
contact op met Steunpunt Basisvaardigheden. Af en toe bezoeken ze een netwerkbijeenkomst. Het
grootste deel van de ondervraagden is niet op de hoogte van de social media activiteiten van Tel mee met
Taal.

De meeste bezoekers gebruiken de portal voor het opdoen van subsidie-informatie, en het bekijken van
nieuwsberichten, het op de hoogte blijven van actualiteiten op het gebied van aanpak laaggeletterdheid en
het zoeken van algemene informatie over het actieprogramma Tel mee met Taal. Gebruikers zien graag dat
er meer informatie toegevoegd regels en criteria om mee te kunnen doen aan dit programma. Daarnaast is
er ook interesse in informatie over de resultaten van dit programma en een kritische blik hierop. Qua
gebruiksvriendelijkheid zou er met name gewerkt kunnen worden aan het overzichtelijker en logischer
inrichten van de portal zodat informatie en materiaal sneller vindbaar is.
Het aantal abonnees op ligt op ruim 600. Over de inhoud van de nieuwsbrief zijn abonnees overwegend
tevreden.

De communicatiemiddelen van Tel mee met Taal zijn bruikbaar zijn voor het uitwisselen van kennis en
ervaringen en good practices, zowel binnen de bibliotheek als daarbuiten. Tevens vindt men dat de
middelen van Tel mee met Taal helpen voorzien in de behoefte aan meer samenwerking tussen partijen in
het structureel voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. Wel lijken de geboden
communicatiemiddelen beter aan te sluiten bij de behoeften van bibliotheken dan bij die van gemeenten en
andere partijen. Voor hen zou de link tussen taal en specifieke thema’s wat nadrukkelijker gelegd kunnen
worden.

Naast communicatiemiddelen en netwerkactiviteiten wordt binnen deze actielijn een onderzoeksprogramma
uitgevoerd om de doelgroep te voeden met informatie over taalachterstanden, leesbevordering en
laaggeletterdheid. In het voorjaar van 2017 zijn drie onderzoeken gestart. Daarvan zijn nog geen
(voorlopige) resultaten bekend.

De directe bijdrage van deze actielijn aan de doelstellingen voor het actieprogramma is minder evident dan
bij andere actielijnen. Overigens geldt daarbij dat de kennis uit de onderzoeksprojecten en de uitkomsten
van de projecten uit actielijn 4 nog beschikbaar moeten komen. Wanneer we alle tot nu toe beschikbare
informatie in overweging nemen, concluderen we dat niet alle communicatiemiddelen die nu reeds
beschikbaar zijn, evenveel worden gebruikt. Wel zijn de personen die met communicatiemiddelen vanuit Tel
mee met Taal in aanraking komen hierover overwegend positief.

46

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

7

Conclusies

Met vijf actielijnen, waarbinnen effectieve bestaande programma’s zijn voortgezet en uitgebreid en
nieuwe initiatieven zijn ontwikkeld, wordt er gewerkt aan het behalen van de doelstellingen van het
actieprogramma Tel mee met Taal:
1. De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid,
participatie en/of ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege
beperkte taal, -reken,- en digitale vaardigheden.
2. In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale partners een duurzame
samenwerking tot stand om de laaggeletterdheid te voorkomen en aan te pakken.
3. In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000 Nederlanders hun taalbeheersing
zodanig dat zij aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke participatie,
waaronder arbeidsdeelname.
4. In 2018 worden in totaal 1 miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen.
Ten behoeve van deze tussenrapportage is gekeken in hoeverre het actieprogramma op weg is om
de doelstellingen te behalen. We concluderen op basis van het beschikbare onderzoeksmateriaal
dat het actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018 halverwege 2017 op schema ligt om de
gestelde kwantitatieve doelen te gaan behalen en een flink stap voorwaarts te zetten in richting van
de kwalitatieve doelstellingen. We lichten deze conclusie nader toe aan de hand van een
bespreking van de stand van zaken per hoofddoelstelling.
De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege beperkte taal, -reken,- en
digitale vaardigheden.

De activiteiten onder alle vijf de actielijnen dragen uiteindelijk bij aan de eerste kwalitatieve
hoofddoelstelling. Met het preventief ondersteunen van kinderen en het curatief ondersteunen van
volwassenen met een beperkte taalvaardigheid, wordt gewerkt aan het versterken van de
basisvaardigheden van (toekomstige) volwassenen.
Een beperkte taalvaardigheid heeft negatieve persoonlijke en daardoor maatschappelijke en
economische gevolgen. Mensen zijn minder zelfredzaam en hebben daardoor bijvoorbeeld moeite
met het op orde krijgen en houden van financiën 42, hebben vaker een slechtere (ervaren)
gezondheid43 en hebben slechtere arbeidsmarktperspectieven44. De actielijnen in Tel mee met Taal
richten zich dan ook waar mogelijk op díe domeinen waar de grootste problemen rondom
taalachterstanden en laaggeletterdheid spelen en waar nieuwe verbindingen tussen organisaties
het meest kansrijk zijn: het gezin, de arbeidsmarkt de gezondheid(-szorg).
Binnen Taal voor het Leven en het programma-aanbod wordt er specifiek aandacht besteed aan de
thema’s gezondheid, werk en geld, omdat moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en digitaal
communiceren hier grote invloed op heeft.45 Stichting Lezen & Schrijven zet in op het vergroten van
het bewustzijn van en de kennis over de relatie tussen taal en de thema’s; initieert beleidsmatig en
wetenschappelijk onderzoek naar de relatie en heeft materiaal voor professionals in de sectoren
42
43
44
45

Ecbo i.s.m ROA (2016). Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede.
Nivel (2015). Laaggeletterdheid en Gezondheid. Stand van zaken.
ROA i.s.m Maastricht University (2016). De arbeidsmarktperspectieven van laaggeletterden in Nederland tot 2020.
https://www.lezenenschrijven.nl/over-laaggeletterdheid/themas/.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

47

ontwikkeld om mensen met beperkte vaardigheden te herkennen en ze door te verwijzen naar
scholing. Naast deze drie domeinen wordt er ook aandacht besteed aan het domein gezin met
bijvoorbeeld de cursus Taal voor Thuis. In deze cursus voor ouders van peuters, kleuters en
kinderen op de basisschool, leren ouders de taalontwikkeling van hun kind te stimuleren en wordt
ingezet op het versterken van ouderbetrokkenheid. Met het inzetten op de verbetering van
taalvaardigheid van ouders kan voorkomen worden dat ook kinderen binnen het gezin
taalachterstanden oplopen.
Binnen Kunst van Lezen wordt expliciet ingezet op het domein gezin. Door het stimuleren van lezen
en voorlezen kan de vicieuze cirkel van een lage taalvaardigheid binnen gezinnen doorbroken
worden. De programma’s BoekStart voor baby’s en de Bibliotheek op school basisonderwijs binnen
Kunst van Lezen zijn bewezen effectief in het vergroten van de leesvaardigheid van kinderen en
het stimuleren van een positieve leesmotivatie en leesattitude.
Uit onderzoek blijkt dat deelnemers aan een cursus per saldo vaker een verbetering dan een
verslechtering constateren op verschillende elementen van sociale inclusie (digitale vaardigheden,
assertiviteit, natuur en sportactiviteiten, ontmoeten en ondernemen, afname van het sociaal
isolement). Voor hun arbeidsmarktpositie is dat nog onduidelijk.
Met het stimuleren van en ondersteunen van regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal
indirect bij aan het verhogen van de zelfredzaamheid en participatie. Dat geldt ook voor de
verschillende innovatieve projecten van actielijn 4 waar in de praktijk wordt onderzocht hoe de taal
of de digitale vaardigheden van verschillende doelgroepen, zoals ouderen kunnen worden vergroot.
Een directe bijdrage aan de ontwikkelmogelijkheden van laagtaalvaardige werknemers biedt Tel
mee met Taal vanuit het stimuleringsbudget van actielijn 2. Tot augustus 2017 zijn vanuit het
programma 177 bedrijven financieel ondersteund, waarmee in totaal ruim 2.500 werknemers die
tegen taalbarrières aanlopen cursussen volgen.
Daarnaast stimuleert Tel mee met Taal met het Taalakkoord Werkgevers ook indirect de
taalontwikkeling van werknemers. Met de ondertekening van het akkoord zeggen bedrijven en
branchevereniging toe zich in te zetten voor de taalontwikkeling van werknemers en dit ook uit te
dragen. De doelstelling is dat eind 2017 300 werkgevers, branches en taalaanbieders zich
gecommitteerd hebben aan het belang van taal op de werkvloer. Vanaf januari 2015 tot augustus
2017 hebben 175 partijen het landelijke Taalakkoord Werkgevers ondertekend; 112 werkgevers, 19
branches en 44 taalaanbieders. Met nog anderhalf jaar tot het einde van 2018 heeft tot nu toe ruim
de helft van het beoogde aantal partijen het akkoord ondertekend.
Concluderend stellen we op basis van voorgaande dat Tel mee met Taal vanuit de verschillende
actielijnen direct en indirect bijdraagt aan het verhogen van de zelfredzaamheid, participatie en/of
ontwikkelingsmogelijkheden van mensen die hierin worden geremd vanwege beperkte taal,- reken,en digitale vaardigheden.

In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale partners een duurzame samenwerking tot
stand om laaggeletterdheid te voorkomen en aan te pakken.

Met het stimuleren van het sluiten van regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal vanuit
actielijn 2 direct bij aan deze doelstelling. Met name in de regionale taalakkoorden komen
preventieve en curatieve aanpakken en partijen bij elkaar waarbij wordt bijgedragen aan het
structureel voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid. Met de stimuleringsmiddelen uit deze
actielijn is het tot stand komen en uitbreiden van regionale akkoorden met nieuwe activiteiten

48

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

bevorderd. Deze stimuleringsbijdragen worden in de regio’s ingezet voor concrete activiteiten en
projecten, zoals het opzetten van Taalhuizen of het opzetten van nieuwe communicatiemiddelen
om laaggeletterden te bereiken.
Op peildatum 21 april 2017 waren er in totaal 12 regionale taalakkoorden verdeeld over 12
verschillende arbeidsmarktregio’s gesloten die voldeden aan alle gestelde criteria. In 9 gevallen
gaat het om een nieuw taalakkoord dat (mede) gesloten is in het kader van Tel mee met Taal. In 3
gevallen vormde Tel mee met Taal de directe aanleiding voor de totstandkoming van een
taalakkoord. Over de tijd is er een stijgende lijn te zien in het aantal regionale taalakkoorden dat
wordt gesloten. Met de 12 vastgestelde regionale taalakkoorden en 11 andere
samenwerkingsverbanden die in ontwikkeling zijn, lijkt de doelstelling voor 2017 (een regionaal
taalakkoord in minimaal 20 arbeidsmarktregio’s voor 2017) haalbaar. Hiermee ligt Tel mee met Taal
ook op koers om de doelstelling van 30 regionale taalakkoorden eind 2018 te realiseren.
Binnen vrijwel alle regionale taalakkoorden worden de domeinen gezin, onderwijs en werk expliciet
onderscheiden, en worden taalactiviteiten uitgevoerd die specifiek op elk van de domeinen gericht
zijn. Ook worden er binnen de regio’s verbanden gelegd tussen de verschillende domeinen om te
komen tot een integrale benadering van laagtaalvaardigheid. Hierbij worden activiteiten gericht op
kinderen (preventie) ook gekoppeld aan activiteiten gericht op het verminderen van
laagtaalvaardigheid onder volwassenen. In alle regio’s met een taalakkoord nemen partijen deel die
actief zijn op verschillende domeinen / leefgebieden van laagtaalvaardigen. Door het opstarten en
uitbouwen van regionale akkoorden te ondersteunen, draagt Tel mee met Taal ook bij aan de
ontwikkeling van integrale aanpakken.
De activiteiten binnen de eerste actielijn rondom het neerzetten van een duurzame structuur in de
regio dragen ook bij aan duurzame regionale samenwerking. In de meeste regio’s zijn Taalhuizen
of Taalpunten opgezet en wordt er gewerkt aan het opstellen van structureel lange termijn beleid
binnen de gemeenten en het vormen van lokale taalnetwerken.
Vanaf 2008 heeft het programma Kunst van Lezen ingezet op de totstandkoming van netwerken
om leesbevorderingsprogramma’s met name op lokaal niveau te borgen in het beleid van de
diverse samenwerkende partners. Eén van de ambities van Kunst van Lezen is dat er via de
netwerken op strategisch niveau meer ingezet wordt op de verbinding tussen curatie en preventie.
Ook binnen de actielijn Communicatie, Kennis en Netwerken worden middels netwerkactiviteiten en
instrumenten die kennisdelen mogelijk maken, partijen bij elkaar gebracht en gestimuleerd om
samen aan de slag te gaan met curatie of preventie van laaggeletterdheid.
We kunnen concluderen dat er binnen alle actielijnen duidelijke stappen zijn gezet om in elke
(arbeidsmarkt)regio te komen tot een duurzame samenwerking tussen gemeenten en lokale
regionale partners in structureel voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid.

In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste 45.000 Nederlanders hun taalbeheersing zodanig dat zij
aantoonbaar beter scoren op taalbeheersing en maatschappelijke participatie, waaronder
arbeidsdeelname.

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal draagt met name de eerste actielijn (Lokale
netwerkaanpak) bij aan het behalen van deze doelstelling. Om deze te bereiken wordt ingezet op
het werven en trainen van vrijwilligers; het inrichten van permanente ontmoetingsplekken in de
regio waar cursisten en trainers/begeleiders terecht kunnen en het neerzetten van een duurzame

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

49

infrastructuur in de regio waarbij gemeenten en organisaties samen werken aan het aanpakken van
laaggeletterdheid. Ook vanuit actielijn 2, het stimuleren en ondersteunen om te komen tot regionale
taalakkoorden, draagt Tel mee met Taal bij aan deze doelstelling. Binnen deze akkoorden wordt
door partijen uit verschillende domeinen samengewerkt zowel preventief (gericht op
leesbevordering van kinderen) als curatief (met de aanpak van laaggeletterdheid onder
volwassenen). Ook wordt nadrukkelijk de verbinding tussen deze beide in verschillende trajecten
gezocht om zo ook tot een meer integrale aanpak te komen.
De geplande activiteiten binnen de lokale netwerkaanpak Taal voor het Leven liggen goed op
schema en dragen bij aan het bereiken van de verbetering van de taalbeheersing van 45.000
Nederlanders. Uit de beschikbare gegevens ten tijde van dit onderzoek bleek dat met 37.847
nieuwe cursisten halverwege het programma reeds 84% van de doelstelling behaald is. Het
behalen van de kwantitatieve doelstelling in 2018 ligt daarmee vóór op schema. De ondersteuning
aan de geplande 45.000 nieuwe deelnemers is echter ook daadwerkelijk succesvol wanneer
cursisten een verbetering doormaken qua sociale activering en taaltoepassing.
Uit onderzoek blijkt dat deelnemers per saldo vaker een verbetering dan een verslechtering
constateren op verschillende elementen van sociale inclusie (digitale vaardigheden, assertiviteit,
natuur en sportactiviteiten, ontmoeten en ondernemen, afname van het sociaal isolement). De
onderzoeksuitkomsten geven momenteel nog geen inzicht in de mate waarin cursisten een
verbetering of verslechtering van hun arbeidsmarktpositie ervaren.
We concluderen op grond van bovenstaande dat de realisatie van deze hoofddoelstelling zodanig
op schema ligt, dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambitie voor 2018 behaald zal worden.

In 2018 worden in totaal 1 miljoen jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten, zodat hun taalvaardigheid en leesplezier toenemen.

Binnen het actieprogramma Tel mee met Taal is de actielijn Leesbevordering de actielijn die
bijdraagt aan het behalen de tweede hoofddoelstelling van het actieprogramma. Om dit te kunnen
bereiken, wordt er gewerkt aan het uitbreiden van de programma’s BoekStart en de Bibliotheek op
school zodat meer kinderen en jongeren bereikt gaan worden. Tevens wordt samenwerking binnen
een leesbevorderingsnetwerk tussen openbare bibliotheken en lokale overheid en instellingen
gestimuleerd. De ondersteuning aan de geplande 1 miljoen kinderen is succesvol wanneer alle
partners van Kunst van Lezen tevreden zijn over het programma en de samenwerking en wanneer
de leesvaardigheid van kinderen en jongeren verbetert en hun leesmotivatie toeneemt.
De geplande activiteiten binnen het leesbevorderingsprogramma Kunst van Lezen liggen goed op
schema en dragen bij aan het behalen van de tweede hoofddoelstelling van Tel mee met Taal voor
eind 2018. Eind 2016 werden ruim 676.000 kinderen bereikt (68%). Op basis van ontwikkelingen in
het verleden en het verloop van de activiteiten is de verwachting van Stichting Lezen dat eind 2017
rond de 860.000 kinderen bereikt worden om eind 2018 op de nagestreefde 1 miljoen kinderen uit
te komen.
De ondersteuning aan die 1 miljoen kinderen is daadwerkelijk succesvol wanneer hun
taalvaardigheid en leesplezier toegenomen zijn. Wetenschappelijke (vervolg)onderzoeken tonen
aan dat de programma’s BoekStart voor baby’s en de Bibliotheek op school basisonderwijs
bewezen effectief zijn om de leesvaardigheid van kinderen te vergroten en een positieve
leesmotivatie en leesattitude te stimuleren.

50

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Ook aan deze doelstelling wordt vanuit actielijn 2 (Stimuleren van taalakkoorden en taalscholing op
de werkvloer) een bijdrage geleverd. Door het stimuleren en ondersteunen om te komen tot
regionale taalakkoorden draagt Tel mee met Taal bij aan de samenwerking tussen partijen uit
verschillende domeinen waarbij ook de verbinding wordt gelegd tussen leesbevordering van
kinderen (preventie) en de aanpak van laagtaalvaardigheid van ouders (curatief). Ook middels
actielijn 4 (Innovatieve projecten) wordt hieraan bijgedragen en dan met name door de
verschillende pilots die worden uitgevoerd binnen het project aanpak Laagtaalvaardige gezinnen
(Kunst van Lezen).
We concluderen op grond van bovenstaande dat ook de realisatie van deze hoofddoelstelling
zodanig op schema ligt, dat de kans zeer groot is dat de gestelde ambitie voor 2018 behaald zal
worden.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

51

Onderzoeksopzet

Evaluatiekader
Om de evaluatie uit te voeren, werken we vanuit een evaluatiekader (zie Figuur 3 ). In dit
evaluatiekader komen de doelstellingen, instrumenten (inputs), beoogde uitkomsten (outputs) en
resultaten van het project samen. We toetsen of en hoe ingezette instrumenten leiden tot de output
van het programma Tel mee met Taal en hoe die vervolgens leiden tot de uitkomsten. De beoogde
resultaten zijn soms op het niveau van outputs geformuleerd (bijvoorbeeld aantallen cursisten) en
soms op het niveau van resultaten (bijvoorbeeld het verbeteren van leesgedrag). De
hoofddoelstellingen zijn geformuleerd in termen van bereik en verbetering. De resultaten ten
opzichte van de hoofddoelstellingen komen terug op het niveau van zowel de outputs (bereik) als
de uiteindelijke resultaten (verbetering). Uiteindelijk leidt de informatie uit de evaluatie van alle
actielijnen tot input voor het vervolg van het programma Tel mee met Taal. Het voorliggende
rapport betreft de tussentijdse resultaten en geeft de stand van zaken weer rond medio 2017.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

53

Figuur 3 Evaluatiekader
Aanleiding
Ca. 1,3 miljoen inwoners van Nederland 16-65 zijn
laaggeletterd

Doelstellingen
1 De aanpak van laaggeletterdheid is gericht op het verhogen van de
zelfredzaamheid, participatie en/of ontwikkelingsmogelijkheden van mensen
die hierin worden geremd vanwege beperkte taal, -reken,- en digitale
vaardigheden. 2 In elke arbeidsmarktregio komt tussen gemeenten en lokale
partners een duurzame samenwerking tot stand om de laaggeletterdheid te
voorkomen en aan te pakken. 3 In de periode 2016-2018 verbeteren tenminste
45.000 Nederlanders hun taalbeheersing. 4 In 2018 worden in totaal 1 miljoen
jonge kinderen tot en met de basisschoolleeftijd bereikt met
leesbevorderingsactiviteiten
Actielijn 1 Lokale netwerkaanpak
“Taal voor het Leven”

Inputs
Ondersteuning gemeenten en organisaties
* Taalnetwerk
* Materialen
* Trainingen vrijwilligers

Actielijn 2 Stimuleren van taalakkoorden
en taalscholing op de werkvloer
Inputs
* Stimuleringsbudget voor één of meerdere
concrete activiteiten voor partners van
taalakkoorden
* Stimuleringsbijdrage aan werkgevers
* Goede voorbeelden van werkgevers en branches
* Tools om Nederlands op de werkvloer te
implementeren
* Wetenschappelijke gefundeerde informatie over
onder meer
- de relatie tussen taalvaardigheid en
bedrijfsprocessen van bedrijven.
- het vóorkomen van lage taalvaardigheid per
branche

Actielijn 3

Leesbevordering en leesplezier

Inputs
* BoekStart (leesbevorderingsprogramma
voor baby’s)
* Bibliotheek op School (taalontwikkeling,
leesbevordering en mediawijsheid kinderen)

Actielijn 4

Projecten

Inputs
* Financiële middelen voor het uitvoeren van
projecten

Maatschappelijke uitkomsten
* Hogere maatschappelijke participatie, waaronder
arbeidsdeelname
* Hogere welvaart
* Betere gezondheid
* Minder risico op taalachterstand bij kinderen

Outcome
* Cursisten maakt een sprong in sociale inclusie
* Betere taaltoepassing door 65% van de cursisten
* Tevredenheid onder cursisten, vrijwilligers, organisaties
* Duurzame infrastructuur in elke regio om laaggeletterdheid te signaleren en te bestrijden

Outputs
* 45.000 nieuwe deelnemers aan taaltrajecten TmmT
* 15.000 vrijwilligers getraind
* In alle 35 arbeidsmarkregio’s in ieder geval 1 taalpunt/huis
* 100 gemeenten voldoen aan gespreksleidraad

Outcome
* Tel mee met Taal draagt bij aan totstandkoming taalakkoorden
* Taalakkoorden geven een Impuls aan taalscholing aan werknemers
*Positief ervaren samenwerking tussen partners van het taalakkoord
*Duurzame partnerschap structuur na 2018
*Verbeterde leeruitkomsten van cursisten

Outputs
* Aantal taalakkoorden die zijn gesloten (naar partij)
* Type afspraken dat maakt is in de akkoorden
* Aantal taalakkoorden dat verbinding legt tussen voorkomen en bestrijden van laaggeletterdheid
*Aantal taalakkoorden waarin domeinen werk, gezin, onderwijs en zorg terugkomen
*Verhouding afgesloten taalakkoorden tot regionale akkoorden voor 2016
* Besteding van de stimuleringsmiddelen voor taalakkoorden
* Aantal stimuleringsregelingen toegekend aan werkgevers
* Aantal cursisten bereikt met stimuleringsregelingen voor werknemers
* Type scholing waarmee cursisten bereikt zijn
*Aantal werkgevers aangesloten bij een taalakkoord sinds 2016

Outcome
*Verbetering van leesvaardigheid, leesgedrag en leesmotivatie
* Tevredenheid van partners over Kunst van Lezen

Outputs
* 100% basisbibliotheken BoekStart ingevoerd
* 100% ouders pasgeboren baby’s geïnformeerd, 55% baby’s via hun ouders bereikt
* 85% basisbibliotheken BoekStart in KOV, 45% deelnemende KOV in werkgebied
basisbibliotheken
* 85% BoS in PO, 60% bereikt
* 25% BoS in VMBO, 25% bereikt
* 10% BoS in HAVO/VWO, 10% bereikt
* 90% basisbibliotheken werkt samen met lokale overheid en instellingen in
leesbevorderingsnetwerk

Outcome
*Projecten dragen bij aan de bestrijding van laaggeletterdheid en leesbevordering
*Specifieke projectdoelstellingen zijn behaald
*Cursisten zijn tevreden met de geboden scholing
*De sociale inclusie en leesvaardigheid van cursisten is verbeterd

Outputs
*Aantal bereikte laagtaalvaardige gezinnen via de pilot kunst van het lezen
*Aantal bereikte cursisten via Educatie voor vrouwen met ambitie
*Cursisten naar achtergrond kenmerk
*Specifieke projectuitkomsten

Outcome
*De doelgroep heeft kennis van het actieprogramma, zijn doelstellingen, de relatie met andere
beleidsterreinen, de eindproducten van het programma en toepassingsmogelijkheden hiervan.
Actielijn 5

Kennis en Communicatie

* Doelgroepen staan positief tegenover het actieprogramma Tel mee met Taal, de werkwijze en
het toepassen van de eindproducten in hun werk.
* Doelgroepen lezen de nieuwsupdates van het actieprogramma en passen de eindproducten toe
in hun werk. Doelgroepen weten waar ze terecht kunnen met vragen over de (nieuwe)
eindproducten van Tel mee met Taal in 2017 en 2018.

Inputs
* Landelijke ondersteuningstaken op het gebied
van kennis, netwerken en communicatie

54

Outputs
* Percentage dat aangeeft bekend te zijn met het programma, de doelstellingen en de
beschikbare middelen
* Aantal gebruikers van de beschikbare middelen

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Hieronder volgt de vraagstelling en methodologie per actielijn.

Actielijn 1- Lokale netwerkaanpak
Onderzoeksvraag
1.1 Hoeveel cursisten zijn er bereikt?
a.

Met welk type cursus (taal, rekenen, digitale vaardigheden)?

b.

Wat zijn de kenmerken van deze cursisten?

1.2 Hoeveel vrijwilligers zijn er:
a.

Getraind?

b.

Actief?

1.3 Wat zijn de effecten van de scholing op:
a.

Sociale inclusie van de cursisten?

b.

Taaltoepassing van de cursisten?

1.4 Hoe tevreden zijn de taalvrijwilligers, cursisten en betrokken organisaties over de training, scholing
en ondersteuning?
1.5 Is eind 2018 in elke regio een ontmoetingsplek voor cursisten, vrijwilligers, docenten en andere
netwerkpartners ingericht? (Taalhuis/Taalpunt)
1.6 In hoeverre is een duurzame infrastructuur in elke arbeidsmarktregio neergezet om
laaggeletterdheid tegen te gaan? (Ondertekening gespreksleidraad, taalhuis, taalnetwerk, soort
partners in het taalnetwerk)
a.

Gespreksleidraad en lokale taalnetwerken

Om tot een antwoord te komen maken we gebruik van verschillende databronnen:


Kwartaalrapportages van Stichting Lezen & Schrijven;



Effectonderzoek van de Universiteit Maastricht;



Tevredenheidsonderzoek partners Universiteit Maastricht;



Tevredenheidsonderzoek deelnemers en vrijwilligers van DUO onderzoek;



Evaluatie van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs van Regioplan.

Actielijn 2- Stimulering van taalakkoorden en taalscholing op de werkvloer
Onderzoeksvraag
1. Hoeveel taalakkoorden zijn er in de periode 2016-2018 gesloten?
a. Hoeveel partijen zijn hierbij betrokken?
i.

Gemeenten?

ii.

Taalaanbieders?

iii.

Vrijwilligersorganisaties?

iv.

Zorginstellingen?

v.

Etc.?

2.2 Welk type afspraken komt terug in de taalakkoorden?
2.3 In hoeverre worden in de taalakkoorden verbindingen gelegd tussen het voorkomen en bestrijden van
laaggeletterdheid?
2.4 In hoeverre komen in de taalakkoorden de domeinen werk, gezin, onderwijs en zorg terug?
2.5 Hoe verhoudt het aantal taalakkoorden in 2016, 2017, 2018 zich tot het aantal regionale akkoorden
(convenanten, allianties, bondgenootschappen etc.), dat vóór 2016 gesloten was?
a. Wat was de inhoud van deze convenanten?
2.6 Waaraan zijn de stimuleringsmiddelen voor taalakkoorden besteed?

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

55

Onderzoeksvraag
a. Wat was hiermee beoogd?
b. Wat is hiermee bereikt?
2.7 Hoe evalueren de partners van een taalakkoord het proces waarin de afspraken tot stand kwamen en
het proces waarin de gemaakte afspraken gerealiseerd werden?
2.8 In hoeverre zijn de betrokken partners voornemens om hun partnerschap na 2018 te continueren?
a. Hoe zien zij de verdere ontwikkeling van het partnerschap?
2.9 In hoeverre heeft het programma Tel mee met Taal bijgedragen aan de totstandkoming van
taalakkoorden?
2.10

Aan hoeveel werkgevers zijn stimuleringsbijdragen toegekend?

2.11

Hoeveel cursisten zijn er bereikt met de stimuleringsregelingen voor werknemers?

a. Met wat voor type scholing?
b. Wat voor bedrijven (branches)
c. Grootte van bedrijven
2.12

Wat zijn de leeruitkomsten van de cursisten (werknemers)?

2.13

Hoeveel werkgevers en branches zijn er aangesloten bij een taalakkoord sinds 2016?

In deze tussenrapportage geven we vooral een beschrijving van de opzet van de samenwerkingen
en geven we nog geen definitief antwoord op de evaluatievragen gericht op de output en het
resultaat van de samenwerkingen. Wel geven we een eerste globaal beeld waarin de verschillende
thema’s vanuit de onderzoeksvragen terugkomen.
Onderdeel 1: Regionale en lokale taalakkoorden
Inventarisatie
De eerste stap behelst de inventarisatie van de regionale taalakkoorden die zijn gesloten zonder
hierbij te kijken of ze wel of geen bijdragen vanuit de subsidieregeling hebben gekregen. De
inventarisatie is uitgevoerd met behulp van door Stichting Lezen & Schrijven geleverde informatie.
Om vast te stellen wanneer er sprake is van een regionaal taalakkoord, hebben we – in
samenwerking met het ministerie van OCW – de criteria voor het verkrijgen van
stimuleringsmiddelen vanuit Tel mee met Taal als basis gebruikt en deze licht aangepast. Deze
aanpassing betreft een versoepeling van de criteria, zodat samenwerkingsverbanden die nog “in de
pijplijn zitten”, niet buiten beeld blijven. Hierbij zijn dan al eerste algemene afspraken gemaakt en
intenties op papier gezet en volgt daarna pas de stap waarbij individuele afspraken over inzet
worden gemaakt.
Zodoende is besloten te spreken van een regionaal taalakkoord wanneer een
samenwerkingsverband aan alle onderstaande criteria voldoet:
1. Het taalakkoord wordt getekend door minimaal drie deelnemers, waarvan minimaal:
a. één centrumgemeente van een arbeidsmarktregio of minimaal drie niet-centrumgemeenten;
b. één bibliotheek en/of één onderwijsinstelling (school, mbo-instelling, ho-instelling of private
aanbieder van opleidingen met NRTO-keurmerk).
2. Het taalakkoord sluit aan bij het landelijke doel van het actieprogramma Tel mee met Taal door
in te zetten op leesbevordering en op het voorkomen en verminderen van laaggeletterdheid en
taalachterstanden bij kinderen en/of volwassenen;
3. Op papier staat welk doel, intentie, en/of activiteiten er vanuit het taalakkoord zijn;
4. Het akkoord geeft inzicht welke taken de verschillende deelnemers op zich nemen.
De projectleiders van Stichting Lezen & Schrijven hebben in maart 2017 een overzicht gemaakt
met 21 samenwerkingsvormen die aan één of meerdere van bovenstaande criteria voldoen. Op
basis van dit overzicht zijn 12 samenwerkingsvormen gevonden die aan álle criteria voldoen, en
dus zijn meegenomen in het onderzoek in deze monitor.

56

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Analyse
Na de inventarisatie hebben we voor ieder regionaal taalakkoord informatie verzameld over de
inhoud en het proces van totstandkoming, waarmee we in ieder geval de betreffende
onderzoeksvragen over de regionale taalakkoorden konden beantwoorden. Allereerst hebben we
voor ieder regionaal taalakkoord de relevante documentatie opgevraagd bij de betreffende
contactperso(o)n(en) en bestudeerd. Vervolgens hebben we voor ieder regionaal taalakkoord een
telefonisch interview gehouden met een of meerdere van de trekkers van het
samenwerkingsverband.
De verworven informatie hebben we gepresenteerd in korte en overzichtelijke beschrijvingen per
regionaal taalakkoord (zie bijlage), welke we vervolgens hebben geanalyseerd. Hierbij hebben we
vooral gekeken naar de rode draden door alle regionale akkoorden heen. Tevens hebben we de
kwartaalrapportages van Stichting Lezen & Schrijven in het kader van Tel mee met Taal
bestudeerd. Op basis hiervan hebben we de onderzoeksvragen met betrekking tot de regionale
taalakkoorden beantwoord.
Onderdeel 2: Taalscholing werknemers
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen met betrekking tot taalscholing op de werkvloer
hebben we gebruik gemaakt van de informatie die SZW op 15 augustus 2017 heeft aangeleverd
over de aanvragen van stimuleringsregelingen voor werkgevers. De informatie over de
karakteristieken van de deelnemende werknemers is afkomstig van een evaluatie van dr. Maurice
de Greef van Artéduc – in opdracht van het programmateam Tel mee met Taal – over de outcome
van de taalscholing voor werknemers46. Hiervoor hebben in het tweede kwartaal van 2017 in totaal
477 cursisten, werkzaam bij 44 verschillende bedrijven, een vragenlijst ingevuld.
Onderdeel 3: Taalakkoord werkgevers
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen met betrekking tot de aansluiting van
werkgevers bij een taalakkoord hebben we gebruik gemaakt van de informatie die SZW op 28
augustus 2017 heeft aangeleverd over de ondertekenaars van het landelijke Taalakkoord
Werkgevers.

Actielijn 3- Leesbevordering
Onderzoeksvraag
3.1 Hoeveel openbare bibliotheken hebben BoekStart in het aanbod?
3.2 Hoeveel ouders:
a.

zijn over BoekStart geïnformeerd?

b.

hebben het BoekStart pakket opgehaald?

3.3 Hoeveel openbare bibliotheken voeren BoekStart in de kinderopvang uit?
3.4 Hoeveel kinderopvanginstellingen nemen gemiddeld deel aan BoekStart in een werkgebied van een
openbare bibliotheek?
3.5 Hoeveel openbare bibliotheken voeren het programma de Bibliotheek op school, per schooltype (PO,
HAVO/VWO, VMBO), uit?
3.6 Hoeveel leerlingen, per schooltype, zijn bereikt via de Bibliotheek op school?
3.7 In hoeverre zijn bij BoekStart en de Bibliotheek op school laagtaalvaardige doelgroepen bereikt?
3.8 In hoeverre zijn met BoekStart de doelgroepen met een lage SES bereikt?
3.9 Hoeveel openbare bibliotheken werken samen met de lokale overheid en instellingen binnen een
leesbevorderingsnetwerk?

46

De Greef, M., (2017) Karakteristiek deelnemende werknemers taalscholing subsidieregeling ‘Tel mee met Taal’, Artéduc,
Vught.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

57

Onderzoeksvraag
3.10 Wat zijn de effecten van het programma Kunst van Lezen op baby’s, peuters, leerlingen van het
regulier basisonderwijs en vmbo?
3.11 In hoeverre zijn partners van Kunst van Lezen tevreden over47:
a.

de geboden ondersteuning door Kunst van Lezen (Koninklijke Bibliotheek en Stichting
Lezen)?

b.

samenwerking met Kunst van Lezen?

Om tot een antwoord te komen op bovenstaande onderzoeksvragen maken we gebruik van de
volgende databronnen:


Feitenrelaas 2017 Kunst van Lezen;



Monitoring en evaluatieonderzoeksrapporten van externe partijen, bijvoorbeeld Kantar Public;



Wetenschappelijk onderzoek.

Actielijn 4- Projecten
Onderzoeksvraag
Per project:
4.1 In hoeverre is het project conform het ingediende plan uitgevoerd en zijn de doelstellingen van het
project behaald?
4.2 Welk type projecten zijn kansrijk of veelbelovend
a.

ter bestrijding of voorkomen van laaggeletterdheid?

b.

ter bevordering van lezen?

Actielijn 4a:
4.3 Hoeveel laagtaalvaardige gezinnen zijn er via de pilot Laagtaalvaardige gezinnen (Kunst van
Lezen) bereikt?
4.4 Wat is het effect van deze pilot?
Actielijn 4b:
4.5 Hoeveel cursisten zijn er via Educatie voor Vrouwen met Ambitie bereikt?
4.6 Wat zijn de achtergrondkenmerken van de cursisten?
4.7 Wat zijn de leeruitkomsten van de cursisten op het gebied van
a.

sociale inclusie?

b.

leesvaardigheid?

4.8 Hoe tevreden zijn de cursisten met de scholing?

Op een enkele uitzondering na bevinden alle projecten zich in de opstartfase. Deze
tussenrapportage geeft dan ook vooral een beschrijving van de opzet van de projecten en geeft
nog geen antwoord op de evaluatievragen gericht op de output en het resultaat van de projecten.
We gaan nu vooral in op onderzoeksvraag 4.1. Daarbij baseren we ons op de beschikbare
documentatie per project (zoals de projectplannen) en telefonische interviews met de projectleiders.
In bijlage 1 staan de uitgebreide beschrijvingen van de projecten.
De projecten worden geëvalueerd door de organisaties zelf. De data die zij verzamelen ten aanzien
van de effectiviteit van de projecten worden door ons geanalyseerd, aangevuld met telefonische
interviews en gepresenteerd in de volgende rapportage in 2018. In die rapportage gaan we in op
onderzoeksvragen 4.2 t/m 4.8.

47

58

Deze onderzoeksvraag zal alleen in de eindevaluatie meegenomen worden.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

Actielijn 5- Kennis, netwerken en communicatie
Onderzoeksvraag
5.1- Hoe bekend is de beoogde doelgroep met het actieprogramma en de doelstellingen
5.2- Wat is de bekendheid van de kennis, netwerk- en communicatie instrumenten vanuit Actielijn 5?
5.3- Wat is het gebruik van de kennis, netwerk- en communicatie instrumenten vanuit Actielijn 5?
5.4- Hoe tevreden is de beoogde doelgroep over de kennis, netwerk- en communicatie instrumenten van Tel
mee met Taal?

Tel mee met Taal gebruikt verschillende manieren om te communiceren en lokale, regionale en
landelijke organisaties met elkaar te verbinden. Om te onderzoeken wat de bekendheid is van het
Tel mee met Taal portal en de nieuwsbrief, en wat de tevredenheid is van de gebruikers van het Tel
meer met Taal portal, analyseren we de gegevens die worden aangeleverd over het bezoek aan en
gebruik van de portal. Deze gegevens worden aangeleverd door Roorda. Steunpunt
Basisvaardigheden organiseert bijeenkomsten en voert een enquête uit na elke bijeenkomst.
Vragen geven inzicht in het bereik, de bekendheid met en tevredenheid over de bijeenkomsten.
Ook deze gegevens gebruiken we. Verder nemen we een survey af onder (potentiële) gebruikers
van het Tel mee met Taal portal. Deze survey wordt gericht aan alle mogelijke gebruikers, dus
veelal de bibliotheken en gemeenten. In de enquête stellen we vragen over de bekendheid met de
portal, de frequentie van bezoek aan de portal, de voornaamste redenen voor het bezoeken van de
portal en de tevredenheid over de portal. Aanvullend op de bovengenoemde enquêtes, voeren we
nog een aantal diepte-interviews uit. Deze diepte-interviews geven ons extra inzichten in de
bekendheid met en tevredenheid over de communicatiemanieren van Tel mee met Taal.

Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018

59

Over Ecorys

Ecorys is een toonaangevend internationaal onderzoeks- en adviesbureau dat zich richt op de
belangrijkste maatschappelijke uitdagingen. Door middel van uitmuntend, op onderzoek gebaseerd
advies, helpen wij publieke en private klanten bij het maken en uitvoeren van gefundeerde
beslissingen die leiden tot een betere samenleving. Wij helpen opdrachtgevers met grondige
analyses, inspirerende ideeën en praktische oplossingen voor complexe markt-, beleids- en
managementvraagstukken.
Onze bedrijfsgeschiedenis begon in 1929, toen een aantal Nederlandse zakenlieden van wat nu
beter bekend is als de Erasmus Universiteit, het Nederlands Economisch Instituut (NEI) oprichtten.
Het doel van dit gerenommeerde instituut was om een brug te slaan tussen het bedrijfsleven en de
wereld van economisch onderzoek. Het NEI is in 2000 uitgegroeid tot Ecorys.
Door de jaren heen heeft Ecorys zich verspreid over de wereld met kantoren in Europa, Afrika, het
Midden-Oosten en Azië. Wij werven personeel met verschillende culturele achtergronden en
expertises, omdat wij ervan overtuigd zijn dat mensen met uiteenlopende eigenschappen een
meerwaarde kunnen bieden voor ons bedrijf en onze klanten.
Ecorys excelleert in zes werkgebieden:
- transport en mobiliteit;
- economie en innovatie;
- energie, water en klimaat;
- regionale ontwikkeling;
- overheidsfinanciën;
- gezondheid en onderwijs.
Ecorys biedt een duidelijk aanbod aan producten en diensten:
- voorbereiding en formulering van beleid;
- programmamanagement;
- communicatie;
- capaciteitsopbouw (overheden);
- monitoring en evaluatie.
Wij hechten waarde aan onze onafhankelijkheid, onze integriteit en onze partners. Ecorys geeft om
het milieu en heeft een actief maatschappelijk verantwoord ondernemingsbeleid, gericht op
meerwaarde voor de samenleving en de markt. Ecorys is in het bezit van een ISO14001-certificaat
dat wordt ondersteund door al onze medewerkers.
Manon Janssen,
Chief Executive Officer & Chair of the Board of Management

60

LvB/ML NL2320-31664rap

Over het Verwey-Jonker Instituut

Het Verwey-Jonker Instituut is een onafhankelijk onderzoeksbureau. Met onze expertise en
onderzoek naar actuele vraagstukken geven we op het gehele sociaal-maatschappelijk terrein
richting aan beleidsontwikkeling en uitvoering. Met ons werk willen we een bijdrage leveren aan
een krachtige samenleving met oog voor iedereen. Onze onderzoekers doen hun werk integer en
gedreven, zonder winstoogmerk. Het zijn inhoudelijk sterke wetenschappers met oog voor actuele
sociale dilemma’s. Ze zijn scherp op nieuwe ontwikkelingen en beheersen een verscheidenheid
aan kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden. Opdrachtgevers gebruiken de resultaten
van ons werk om richting te geven aan hun beleidsontwikkeling en ter ondersteuning van hun
praktijk. De resultaten van ons onderzoek worden actief en kosteloos beschikbaar gesteld aan
derden, zodat ze ten volle kunnen bijdragen aan de verbetering van de samenleving.
Ons onderzoek gebeurt op verzoek van lokale, provinciale, landelijke of internationale
opdrachtgevers. Onze belangrijkste opdrachtgevers zijn de ministeries van SZW, Veiligheid en
Justitie, VWS, BZK, OCW en Infrastructuur en Milieu en provincies, gemeenten, maatschappelijke
ondernemers, sociale partners en (groepen) burgers zoals patiëntenorganisaties. Voor hen voeren
we in opdracht onderzoek uit, soms via eigen methodieken (zoals PaJA!). Daarnaast hebben we de
regie over verschillende programma's, zoals Kennisplatform Integratie & Samenleving,
Kenniswerkplaats Transformatie Jeugd Amsterdam (KeTJA) en Zorgin2030.nl.
Kernwoorden in het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut zijn actueel, wetenschappelijk en
maatschappelijk belang. In ons onderzoek komen meestal drie perspectieven samen, van burgers,
instellingen en overheden. Ons onderzoek naar sociale problemen en kansen speelt zich af in
meerdere domeinen van de samenleving. Ons onderzoek hebben we ingedeeld in 15 thema’s:
armoede, buurten, decentralisaties, diversiteit, jeugd, onderwijs, opvoeding, ouderen, participatie,
seksueel en huiselijk geweld, sport, veiligheid, werk en inkomen, Wmo en zorg. We streven naar
cumulatie van kennis en zorgen dat ons empirisch onderzoek altijd richtinggevend is voor de
ontvanger. Onze focus ligt op de sociaal-maatschappelijke facetten van beleidsterreinen. Daarbij
opereren we vaak op de raakvlakken tussen die gebieden. De programmatische opzet zorgt er voor
dat het onderzoek met substantie aansluit bij actuele beleidsvragen en praktijkbehoeften.
Het Verwey-Jonker Instituut stelt hoge eisen aan de kwaliteit van het onderzoek. Met onze ISOcertificering kunt u erop rekenen dat opdrachten goed, op tijd en volgens actuele kwaliteitsnormen
worden uitgevoerd. Bij het Verwey-Jonker Instituut werken ongeveer veertig wetenschappelijk
medewerkers met een ondersteunende staf. Het instituut staat onder leiding van de voorzitter van
de raad van bestuur dr. Majone Steketee.

LvB/ML NL2320-31664rap

61

Postbus 4175
3006 AD Rotterdam
Nederland

Watermanweg 44
3067 GG Rotterdam
Nederland

T 010 453 88 00
F 010 453 07 68
E netherlands@ecorys.com
K.v.K. nr. 24316726

W www.ecorys.nl

Sound analysis, inspiring ideas

BELGIË – BULGARIJE – INDIA – KROATIË - NEDERLAND – POLEN – SPANJE – TURKIJE - VERENIGD KONINKRIJK