Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

556
Vragen van het lid Karabulut (SP)
aan de minister van Justitie over het
Centraal Justitieel Incasso Bureau en
het dwangmiddel gijzeling.
(Ingezonden 2 oktober 2009)
1
Waarom is een betalingsregeling met
het Centraal Justitieel Incasso Bureau
(CJIB) voor bepaalde inningen, zoals
een verkeersovertreding of een
transactievoorstel, uitgesloten?1 Zijn
er geen uitzonderlijke gevallen
denkbaar waarin een
betalingsregeling ook voor dit soort
inningen nuttig kan zijn, opdat het
volledige bedrag uiteindelijk wel
betaald kan worden?
2
Vindt u het een wenselijke situatie dat
mensen met een CJIB-boete geen
toegang krijgen tot de Wet
Schuldsanering Natuurlijke Personen
(WSNP), tenzij de rechter hier op
individueel niveau een uitzondering
voor maakt?2 Ziet u mogelijkheden
om – net als bij het minnelijke traject
– alle mensen met een CJIB-boete
wel toegang te geven tot de WSNP,
onder voorwaarde dat de boete wordt
opgeschort voor de duur van het
WSNP-traject, waarna de incasso
wordt vervolgd? Welke voor- en
nadelen heeft een dergelijke
constructie?

persoon achter de boete en
beoordeelt of de reden dat iemand
niet betaalt betalingsonmacht of
betalingsonwil is? Zo nee, waarom
niet?
4
In welke gevallen wordt gekozen voor
gijzeling en in welke gevallen wordt
gekozen voor vervangende
hechtenis?
5
Hoe vaak is de afgelopen jaren
iemand gegijzeld vanwege het niet
volledig betalen van een boete?
Wordt gijzeling slechts gebruikt als
dwangmiddel als mensen wel kunnen
maar niet willen betalen? Wordt dit
steeds beoordeeld? Zo ja, door wie
en hoe gebeurt dat? Zo nee, waarom
niet?
6
Wat kost het jaarlijks om mensen te
gijzelen vanwege het niet volledig
betalen van boetes (kosten detentie
etc.)? Wat levert dat op, gelet op het
feit dat de toepassing van het
dwangmiddel gijzeling de
betalingsplicht niet opheft, en het
verschuldigde bedrag na vrijlating
nog even hoog is?
7
Hoe vaak kan iemand gegijzeld
worden voor een openstaand bedrag,
wanneer dat bestaat uit meerdere
kleine boetes? Komt het voor dat een
rechter een vordering tot gijzeling

afwijst en dat het CJIB iedere
daaropvolgende maand dezelfde
vordering tot gijzeling indient?
Hoeveel dagen na vrijlating uit
gijzeling kan iemand weer worden
opgepakt?
8
Hoeveel mensen hebben de
afgelopen jaren in vervangende
hechtenis gezeten vanwege het niet
volledig betalen van een boete?
Wordt daarbij ook beoordeeld of
iemand niet kan of niet wil betalen?
Zo ja, door wie en hoe gebeurt dat?
Zo nee, waarom niet?
9
Wat kost het jaarlijks om mensen in
vervangende hechtenis te plaatsen
vanwege het niet volledig betalen van
boetes (kosten detentie etc.)? Kan het
volledige bedrag steeds worden
uitgezeten? Zo nee, wat gebeurt er
wanneer de volledige boete hoger is
dan 365 dagen (de vervangende
hechtenis beloopt ten hoogste een
jaar) vermenigvuldigd met € 25 (voor
elke € 25 wordt één dag opgelegd)?
10
Wat houdt de beleidsregel in dat «van
toepassing van verhaal kan worden
afgezien indien er voldoende
aanwijzingen zijn die aannemelijk
maken dat dit niet zal leiden tot
afdoening van de zaak»?3 Wie bepaalt
dat en hoe gebeurt dat?

3
Zou het wenselijk zijn wanneer het
CJIB meer gaat kijken naar de

KVR38234
2009Z17897
0910tkkvr556
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1183

11
Hoe vaak komt het voor dat mensen
die een schadevergoeding aan het
slachtoffer van een misdrijf moeten
betalen in civiele gijzeling worden
genomen? Is het waar dat ook deze
hechtenis niets vervangt, maar het
bedrag dat betaald moet worden na
detentie nog even hoog is en dus
vaak geen probleem oplost?
12
Klopt het dat hier niet of nauwelijks
beoordeeld wordt of de schuldenaar
niet kan of niet wil betalen?
13
Hoe lang kan een persoon maximaal
in civiele gijzeling worden genomen
vanwege het niet kunnen betalen van
de schadevergoeding? Is gijzeling ook
mogelijk wanneer niet binnen de
maximale termijn van 27 maanden
het schadebedrag is betaald aan het
CJIB? Wat lost dit op?
14
Wat kost deze civiele gijzeling
wegens het niet tijdig of volledig
betalen van de schadevergoeding de
Staat jaarlijks (kosten detentie etc.)?
15
In hoeveel gevallen leidt gijzeling
jaarlijks tot betaling van het bedrag
dat aan schadevergoeding betaald
moet worden? Met andere woorden,
wat heeft het slachtoffer aan wie
schadevergoeding betaald moet
worden aan deze gijzeling wanneer
de gegijzelde bijvoorbeeld baan en
huis kwijtraakt door de gijzeling, met
als gevolg nog minder mogelijkheden
terug te betalen?
16
Zijn er geen effectievere manieren te
bedenken om ervoor te zorgen dat
het slachtoffer de schadevergoeding
vergoed krijgt van de dader dan deze
methode, die er soms voor zorgt dat
de dader niet meer uit de problemen
komt, er vaak niets wordt opgelost
voor het slachtoffer, en de
maatschappij alleen maar geld kost?
Bent u bereid deze mogelijkheden op
een creatieve wijze te verkennen?
1

Centraal Justitieel Incassobureau: «Een
betalingsregeling bij het CJIB – de
voorwaarden»
http://www.cjib.nl/Onderwerpen/veelgestelde_
vragen/betalingsregeling.aspx
2
Faillissementwet artikel 288 lid 2c
3
Beleidsregel OM http://www.om.nl/
151429/aanwijzing_ executie/

Antwoord
Antwoord van minister Hirsch Ballin
(Justitie) (ontvangen 4 november
2009), Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar
2009–2010, nr. 442
1
Bij de parlementaire behandeling van
de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften
is expliciet overwogen een
betalingsregeling voor een
Wahv-sanctie niet mogelijk te maken.
Het voordeel voor de betrokkene om
het op zichzelf betrekkelijk geringe
bedrag van de administratieve
sanctie in termijnen te kunnen
betalen, weegt niet op tegen de
problemen die vaak blijken te
ontstaan in de praktijk van de inning
van de strafrechtelijke boetes
(Kamerstukken II, vergaderjaar
1987–1988, 20 329, nr. 3, p. 48).
Inmiddels heeft die praktijk
aangetoond dat dit uitgangspunt
niet in alle gevallen kan worden
gehandhaafd. Het CJIB maakt onder
meer een uitzondering in geval van
cumulatie van Wahv-sancties. Tevens
biedt het convenant tussen het CJIB
en de Nederlandse Vereniging voor
Volkskrediet mogelijkheden voor een
schuldregeling voor Wahv-sancties in
het buitengerechtelijke traject van
schuldsanering.
Ingevolge artikel 74 Wetboek van
Strafrecht (hierna: Sr) kan de officier
van justitie voor aanvang van de
terechtzitting voorwaarden stellen ter
voorkoming van strafvervolging,
bijvoorbeeld het aan de staat betalen
van een geldsom, de transactie.
Uiteraard bestaat altijd de
mogelijkheid om de gedraging voor
te leggen aan de rechter. De rechter
kan vervolgens een geldboetevonnis
opleggen. Op basis van artikel 24 Sr
kan de rechter in de uitspraak
bepalen dat de geldboete in
gedeelten mag worden voldaan.
Indien de rechter dit niet doet, kan
het Openbaar Ministerie op grond
van artikel 561 Wetboek van
Strafvordering een betalingsregeling
toestaan (uitgevoerd door het CJIB).
2
Het bestaan van een CJIB-boete is
niet in alle gevallen een belemmering
om toegang te krijgen tot de Wet
Schuldsanering Natuurlijke Personen
(WSNP). Bij zwaardere vergrijpen
waarbij de veroordeling

onherroepelijk is geworden binnen
vijf jaar voorafgaand aan indiening
van het schuldsaneringsverzoek,
acht ik het met het oog op het
maatschappelijk draagvlak voor de
WSNP evenwel onwenselijk om de
schuldenaar toe te laten tot de
regeling (artikel 288, tweede lid,
onderdeel c, Faillissementswet).
Bij andersoortige schulden is het aan
de schuldenaar om aannemelijk te
maken dat de schulden te goeder
trouw zijn ontstaan en onbetaald zijn
gelaten. Er is dus geen sprake van
een categorische ontzegging van de
toegang tot de WSNP. Ik wijs er op
dat de Faillissementswet per 1 januari
2008 is gewijzigd waardoor de
rechter de vrijheid heeft om in
uitzonderingsgevallen af te wijken
van het strikter geworden
toelatingsbeleid, indien voldoende
aannemelijk is dat de schuldenaar de
omstandigheden die bepalend zijn
geweest voor het ontstaan of
onbetaald laten van zijn schulden,
onder controle heeft gekregen. Deze
zogenaamde «hardheidsclausule»
(artikel 288, derde lid, van de
Faillissementswet) biedt naar mijn
overtuiging voldoende ruimte aan de
rechter om recht te doen aan de
bijzondere omstandigheden van het
geval.
3
Het CJIB streeft bij de executie naar
een meer persoonsgerichte aanpak.
Hierdoor kan, vooral wanneer sprake
is van betalingsonmacht, bij de
beoordeling of iemand in aanmerking
komt voor een betalingsregeling,
maatwerk worden geleverd.
4
De wet bepaalt in welke situatie welk
dwangmiddel kan worden toegepast.
Vervangende hechtenis is geregeld in
artikel 24c Wetboek van Strafrecht. In
de uitspraak waarin een geldboete
wordt opgelegd bepaalt de rechter
dat voor het geval er geen volledige
betaling of geen volledig verhaal
(op geld en goederen) van het
verschuldigde bedrag volgt,
vervangende hechtenis zal worden
toegepast. De vervangende hechtenis
wordt alleen toegepast als de rechter
deze mogelijkheid in de uitspraak
heeft opgenomen.
Ook op basis van artikel 36f Wetboek
van Strafrecht wordt vervangende
hechtenis toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1184

Dit artikel maakt het mogelijk dat bij
rechterlijke uitspraak wordt bepaald
dat aan de betrokkene de verplichting
wordt opgelegd tot betaling aan de
staat van een geldsom ten behoeve
van het slachtoffer. Wanneer niet aan
deze verplichting wordt voldaan kan
ook vervangende hechtenis worden
toegepast.
In artikel 28 Wahv is vastgelegd dat
het dwangmiddel gijzeling kan
worden toegepast in situaties waarin
niet of niet volledig verhaal heeft
plaatsgevonden op inkomen en
goederen van degene die een
administratieve sanctie in het kader
van deze wet niet heeft betaald.
5
In 2008 zijn 11,6 miljoen Wahv
sancties opgelegd. In het jaar 2008
zijn 95,7% van de sancties in het
inningstraject betaald. Als na het
inningstraject de sanctie onbetaald is
gebleven volgt het verhaalstraject.
Ook in deze fase wordt een
substantieel deel van de nog
openstaande zaken betaald. Op basis
van artikel 28 Wahv kunnen
uiteindelijk dwangmiddelen worden
ingezet ter verkrijging van betaling,
waaronder gijzeling. De machtiging
tot het toepassen van het
dwangmiddel gijzeling wordt
afgegeven door de rechter. Deze
beoordeelt de rechtmatigheid van de
toepassing van het middel. In 2008
leidde de aankondiging van het
dwangmiddel gijzeling dan wel de
toepassing van de gijzeling in ruim
63.000 gevallen alsnog tot betaling.
Uiteindelijk is in ruim 20.000 zaken de
gijzeling ondergaan.
6
De detentiekosten bedragen € 208
per dag. In totaal bedroegen in 2008
de kosten voor detentie in dit kader
10,3 miljoen euro. Het dwangmiddel
gijzeling heeft als doel de betrokkene
te dwingen het sanctiebedrag alsnog
te betalen. De mogelijkheid tot het
inzetten van dit dwangmiddel zorgt,
tezamen met de stringente uitvoering
van de overige delen uit het traject,
voor een effectief handhavingproces
met een hoge betalingsbereidheid.
7
De wet heeft de mogelijkheid tot
instellen van een vordering tot de
aanvraag van een machtiging
gijzeling niet begrensd. Als de rechter
een vordering heeft afgewezen en het
CJIB constateert dat er sprake is van

gewijzigde omstandigheden, dan kan
opnieuw een aanvraag worden
ingediend. Ofschoon het herhaald
toepassen van gijzeling door de wet
niet is uitgesloten, stellen beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit
hier wel grenzen aan.
8
In 2008 heeft het CJIB ruim 200.000
strafrechtboetes afgehandeld.
Hiervan zijn 26.000 boetes, ofwel
13%, afgedaan door middel van
vervangende hechtenis. Het CJIB
heeft binnen de grenzen van het
betalingsregelingenbeleid (bijlage 3
van de Aanwijzing executie –
vervangende – vrijheidsstraffen,
taakstraffen van meerderjarigen,
geldboetes schadevergoedings- en
ontnemingsmaatregelen, Europees
geldelijke sancties en toepassing
voorwaardelijke invrijheidsstelling)
mogelijkheden om een veroordeelde
die het verschuldigde bedrag niet
ineens kan betalen een betaling in
termijnen toe te staan, teneinde tot
een op de situatie van de schuldenaar
toegesneden traject te komen.
9
De kosten van de detentie bedragen
€ 208 per dag. In totaal bedroegen in
2008 de kosten voor detentie in dit
kader 15 miljoen euro. De rechter
beveelt bij de uitspraak de duur van
de vervangende hechtenis (art. 24c,
lid 2 Sr), daardoor kan steeds de
volledige geldboete worden
uitgezeten. Artikel 24c, lid 3 Sr
bepaalt dat de hoogte van de
vervangende hechtenis ten minste
één dag en ten hoogste één jaar is.
Voor elke volle € 25 van de geldboete
wordt niet meer dan één dag
opgelegd. Indien de vervangende
hechtenis ten uitvoer wordt gelegd,
vervangt deze de geldboete.
10
Wanneer bekend is dat de
veroordeelde geen verhaal (op geld
en goederen) biedt, kan van het
proces bij de gerechtsdeurwaarder
worden afgezien. De
gerechtsdeurwaarder kan dat zelf
aangeven, bijvoorbeeld omdat in het
recente verleden is gebleken dat de
veroordeelde geen verhaal heeft
geboden. Daarnaast houdt het CJIB
eveneens bij wanneer in het recente
verleden de veroordeelde geen
verhaal heeft geboden. Op deze
manier wordt voorkomen dat de staat
onnodig kosten maakt, welke niet op

de veroordeelde verhaald kunnen
worden.
11
In 2008 zijn 15150
schadevergoedingsmaatregelen door
het CJIB afgedaan. Hiervan is 16,3%
afgedaan door middel van
vervangende hechtenis. De staat
voert geen civiele gijzeling uit.
Na het ondergaan van vervangende
hechtenis hebben de officier van
justitie en het CJIB geen
mogelijkheden meer om een
schadevergoedingsmaatregel te
incasseren. Strafrechtelijk gezien is
hiermee een einde gekomen
aan de inning van een
schadevergoedingsmaatregel. Dit
betekent echter niet dat de
verplichting tot het betalen van
veroorzaakte schade komt te
vervallen. De civiele vordering blijft
namelijk bestaan. Voor het
slachtoffert betekent dit dat hij met
vonnis in de hand de toegewezen
schadevergoeding bij een
veroordeelde kan innen door zelf
stappen te ondernemen, bijvoorbeeld
met behulp van een deurwaarder.
12
De schadevergoedingsmaatregel
wordt door de rechter opgelegd
(artikel 36f Sr.) en strekt ter
vergoeding van de door het
slachtoffer geleden schade. Hierbij
wordt geen rekening gehouden met
de draagkracht van de dader, enkel
met de geleden schade van het
slachtoffer. Ten aanzien van
de ten uitvoerlegging van de
schadevergoedingsmaatregel heeft
het CJIB binnen de grenzen van het
betalingsregelingenbeleid (zie het
antwoord op vraag 8) mogelijkheden
om een veroordeelde die het
verschuldigde bedrag niet ineens kan
betalen een betaling in termijnen toe
te staan.
13
De vervangende hechtenis die wordt
opgelegd is volgens artikel 36f, lid 6
en artikel 24c, lid 3 Sr
maximaal 365 dagen per
schadevergoedingsmaatregel. Voor
elke volle € 25 van de geldboete
wordt niet meer dan één dag
opgelegd. Het is mogelijk voor een
schadevergoedingsmaatregel een
betalingsregeling te treffen
met het CJIB. Indien men een
betalingregeling heeft getroffen met
het CJIB en deze wordt goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1185

nagekomen dan is vervangende
hechtenis niet aan de orde. Ingevolge
artikel 561 Sv is de termijn
waarbinnen de maatregel moet zijn
betaald 27 maanden.
14
Ook de kosten van deze vervangende
hechtenis bedragen € 208 per dag. In
totaal bedroegen in 2008 de kosten
voor detentie op deze grondslag
14,5 miljoen euro.

CJIB leiden er mijns inziens toe dat
meer slachtoffers de
schadevergoeding krijgen waar zij
recht op hebben. Gelet hierop acht ik
het niet nodig om nog verdere
mogelijkheden te verkennen.

15
De vervangende hechtenis heeft als
doel de betrokkene te bewegen de
maatregel alsnog te betalen. De
mogelijkheid tot het inzetten van de
vervangende hechtenis zorgt, evenals
de strikte uitvoering van de overige
delen uit het innings- en
incassotraject, voor een effectief
handhavingproces. De aankondiging
van de vervangende hechtenis dan
wel het uitvaardigen van een
arrestatiebevel gericht op het in
hechtenis nemen van de
veroordeelde leidt in 10%,
respectievelijk 35–40% van de
gevallen alsnog tot betaling van (een
deel van) de maatregel.
16
Een voorstel tot wijziging van het
Wetboek van Strafvordering
waarmee de versterking van de
positie van het slachtoffer in het
strafproces wordt beoogd is in
behandeling bij de Eerste Kamer
(Kamerstukken 30 143). In het
voorstel wordt geregeld dat de
termijn van 27 maanden waarbinnen
een boete of maatregel moet zijn
betaald, uit de wet (artikel 561 Sv)
wordt geschrapt.
De wijziging dient gevolg te hebben
voor gevallen waarin een relatief
hoge schadevergoeding is opgelegd
aan veroordeelden met weinig of
geen inkomen, een hoge schuldenlast
en weinig uitzicht op verbetering van
de financiële situatie op korte termijn.
Deze groep is veelal veroordeeld tot
een lange gevangenisstraf of TBS).
Voor het overige zal het strikte beleid
bij betalingsregelingen worden
gehandhaafd.
Tevens behelst het wetsvoorstel een
zogenaamde voorschotregeling,
waardoor bij het uitblijven van tijdige
betaling door de veroordeelde de
Staat het bedrag als voorschot
uitkeert aan het slachtoffer. Het
voorschot wordt later door het CJIB
op de veroordeelde verhaald.
Deze mogelijkheden en de meer
persoonsgerichte aanpak van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1186