Financieringsmonitor
2018

Financieringsmonitor
2018

Verklaring van tekens
Niets (blanco)

Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen

.

Het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim

*

Voorlopige cijfers

**

Nader voorlopige cijfers

2017–2018

2017 tot en met 2018

2017/2018

Het gemiddelde over de jaren 2017 tot en met 2018

2017/’18
2015/’16–2017/’18

Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2017 en eindigend in 2018
Oogstjaar, boekjaar, enz., 2015/’16 tot en met 2017/’18
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven
totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag
www.cbs.nl
Prepress
Studio Janneke Hendriks, Den Haag en CCN Creatie en visualisatie, Den Haag
Ontwerp
Edenspiekermann
Inlichtingen
Tel. 088 570 70 70
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
ISBN: 978-90-357-1567-7
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen/Bonaire, 2018.
Verveelvoudigen is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

Inhoud
Samenvatting

5

1.

Inleiding

1.1

Achtergrond

1.2

Aanpak

1.3

Leeswijzer

2.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

2.1

Bankleningen belangrijkste bron van financiering

2.2

Alternatieve vormen van financiering

17

3.

De zoektocht naar financiering

22

3.1

Het aantrekken van financiering als proces

3.2

Uitkomsten voor het mkb in de business economy

3.3

Resultaten in de monitor

3.4

Toegang tot financiering in perspectief

4.

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

4.1

Bijna een kwart van het mkb heeft behoefte aan externe financiering

8
9

10
11

12

13

23
25

26
27

30
31

4.2

Bedrijven die geen externe financiering zoeken, financieren vanuit interne middelen

4.3

Meeste bedrijven met behoefte aan financiering verkennen ook de mogelijkheden

5.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

5.1

De meeste bedrijven gaan verder en doen een aanvraag

5.2

Van alle aanvragen is 84 procent succesvol

5.3

Financiering voornamelijk vanuit bankleningen

48

5.4

Voorwaarden gunstiger voor grotere bedrijven

49

5.5

Financiering voornamelijk voor uitbreiding

49

6.

Financierings­behoefte in de toekomst

52

6.1

Verwachte behoefte lager dan behoefte afgelopen jaar

6.2

Minder leasing en meer informele investeerders

6.3

Mkb wil meer geld voor vernieuwing

Medewerkers

Onderzoeksverantwoording

41

44

53

55

57

60
61

69

Afkortingen
Bronnen

40

59

Centrum voor Beleidsstatistiek
Begrippen

34
35

73

74

Inhoud

3

De zoektocht naar financiering door het mkb in de business economy (juli 2017 - juli 2018)

Mkb business economy
242 835 bedrĳven

Behoefte

57 430 bedrĳven

Er is een nieuwe externe financieringsbehoefte

24%
Mkb

Microbedrĳf
Kleinbedrĳf
Middenbedrĳf
Grootbedrĳf

23%
27%

Waarom niet?

31%

Intern gefinancierd
Bestaand

23%

41%
26%

Verwacht geen groei

Oriëntatie

46 655 bedrĳven

Er zĳn mogelĳkheden verkend

81%
Mkb

Aanvraag

30 980 bedrĳven

Uitkomst

Microbedrĳf
Kleinbedrĳf

79%
89%

66%

87%

Microbedrĳf
Kleinbedrĳf
Middenbedrĳf
Grootbedrĳf

17%

Andere prioriteiten

17%

22%

61%
81%
86%
80%

84%

Microbedrĳf
Kleinbedrĳf
Middenbedrĳf
Grootbedrĳf

Waarom niet?
Intern gefinancierd
Slechte timing
Onafhankelĳkheid

30%
30%
27%

80%
91%
93%
99%

Vorm van
financiering?
21%

Verwacht geen succes
Kosten

Er is financiering gekomen
Mkb

Leasing

Waarom niet?

93%

Middenbedrĳf
Grootbedrĳf

Er is een aanvraag gedaan
Mkb

25 940 bedrĳven

12%

Banklening

40%

Gevolgen afwĳzing
Geen uitbreiding
Geen extra personeel
Geen vernieuwing

Doel van
financiering?
Uitbreiding

37%

Werkkapitaal

19%

Privaat

7%

Crowdfunding

3%

Herfinanciering

12%
Anders

18%

4

Financieringsmonitor 2018

Vernieuwing

7%

Rekeningcourant

17%

Overbrugging

9%

Anders

11%

48%
39%
25%

Samenvatting
Van alle ondernemingen in het mkb in de business economy heeft 24 procent behoefte
aan nieuwe externe financiering in het jaar van juli 2017 tot juli 2018. Het gaat hierbij
om vreemd vermogen of om eigen vermogen dat buiten het bedrijf, of het eigen geld van
de ondernemer, wordt gezocht. Van die groep bedrijven met een financieringsbehoefte
zet 81 procent serieuze stappen om de mogelijkheden te verkennen. Vervolgens besluit
66 procent na oriëntatie daadwerkelijk een financieringsaanvraag te doen. Daarvan is
84 procent succesvol. Zij krijgen het aangevraagde bedrag geheel of ten dele.

Bedrijfsomvang en financiële gezondheid bepalen de slaagkans
De kans op een succesvolle aanvraag hangt vooral samen met de omvang en de financiële
gezondheid van het bedrijf. Het grootbedrijf is het vaakst succesvol: 99 procent slaagt er
in het bedrag (deels) te krijgen. In het microbedrijf is dat 80 procent. Financiering gaat
ook vaker naar bedrijven die de financier voldoende zekerheden kunnen bieden. Hoe
hoger de aandelen eigen vermogen en vaste activa op de balans, des te groter de kans op
financiering. Aanvragen voor het aannemen of opleiden van personeel maken de meeste
kans afgewezen te worden.
Bankleningen zijn nog steeds het belangrijkst, maar alternatieven komen op
De manier waarop ondernemingen hun financieringsbehoefte invullen, gebeurt
grotendeels nog langs de vertrouwde route. Dat wil zeggen: informatie inwinnen bij de
bank en financiering verkrijgen in de vorm van bankleningen en rekeningcourant (lopende
rekening). Op enige afstand volgen informele investeerders en lease. Daarmee worden drie
van de vier belangrijkste financieringsvormen nog altijd (mede) door banken aangeboden.
Kleinere ondernemingen doen het vaakst een beroep op alternatieven zoals crowdfunding
en business angels.
Kijkend naar de financiering die in de markt tot stand komt, wordt het aandeel van bancair
krediet in het totaal aan bedrijfsfinanciering gestaag kleiner. Het vormt nog wel altijd
het grootste onderdeel in de totale financieringsmix. In het grootbedrijf en het grotere
mkb is er een beweging zichtbaar richting financiering met obligaties. Onder meer door
steeds verdergaande aanscherpingen van de acceptatiecriteria door banken, die vooral het
mkb raakten, doet het mkb steeds vaker een beroep op alternatieven. Leasing, factoring
en private equity vormen een groot deel van de financiering buiten bankleningen.
Crowdfunding heeft in een paar jaar tijd een enorme groei doorgemaakt, maar vult nog
altijd maar een klein deel van de totale financieringsbehoefte in.

Kenmerken van de financiering
Het mkb zoekt vooral externe financiering om uit te kunnen breiden: meer dan een
derde gebruikt het verkregen geld om bestaande activiteiten op een grotere schaal uit te
kunnen voeren. Daarna volgen werkkapitaalfinanciering (vooral voor kleinere bedrijven)
en vernieuwing van het bedrijf door nieuwe activiteiten op te zetten. Minder dan één op
de tien ondernemingen gebruikt financiering om een moeilijke periode te overbruggen.
Ondernemingen die financiering gebruiken om uit te breiden of te vernieuwen, doen
dat vooral door te investeren in activa. Verduurzaming en fusies en overnames zijn in het

Samenvatting

5

mkb van ondergeschikt belang als het gaat over financieringsdoelen, maar voor het grote
bedrijfsleven des te belangrijker.

Voorwaarden gunstiger voor grote bedrijven
Bedrijven in het mkb die er in slagen financiering aan te trekken, betalen 3,5 procent
aan vaste rente en 3,0 procent aan variabele rente. De rentepercentages zijn voor het
microbedrijf (minder dan 10 werkzame personen) het hoogst. Voor het middenbedrijf
(50 tot 250 werkzame personen) zijn de rentes al snel een half procentpunt lager en het
grootbedrijf betaalt een nog lagere rente. In het mkb komt het regelmatig voor dat de
ondernemer persoonlijk garant moet staan voor de financiering. Onderpand is wél onder
alle bedrijven een veel voorkomend aspect van de financieringsvoorwaarden: drie op de
vijf ondernemingen heeft hiermee te maken. Het gaat dan vooral om het bedrijfspand en
machines. Immateriële activa worden alleen in de ICT vaak als onderpand gebruikt, net als
de debiteurenportefeuille. Laatstgenoemde wordt ook in de zakelijke dienstverlening veel
ingezet.

Behoefte leidt niet altijd tot financiering
Iets meer dan driekwart van het mkb in de business economy heeft simpelweg geen
behoefte aan externe middelen om hun activiteiten te financieren. Deze bedrijven
financieren hun uitbreidingsplannen en werkkapitaalbehoefte in twee op de vijf gevallen
vanuit interne middelen. Het geld komt dan vooral uit de winst die het bedrijf maakt of,
als dat niet genoeg is, uit eigen middelen die de ondernemer inlegt. Nog eens een kwart
van de bedrijven zonder financieringsbehoefte heeft geen externe financiering nodig. Die
ondernemingen maken geen groei door en verwachten ook niet te zullen groeien. Zij zijn
meer gericht op continuïteit.

Verschillende vormen van financiële beperkingen
Er zijn echter ook ondernemingen die te maken hebben met financiële beperkingen. Het
gaat dan om bedrijven die wel een financieringsbehoefte hebben, maar in de verschillende
stappen van de zoektocht naar financiering afhaken. Zo zijn er ondernemingen die wel
behoefte aan financiering hebben, maar de mogelijkheden hiertoe niet hebben verkend.
Zij verwachten vaak op voorhand al het geld niet te krijgen of denken dat het te duur zal
zijn. Daarnaast zijn er bedrijven die de mogelijkheden wel verkennen, maar geen aanvraag
doen. Zij besluiten na een verkenning toch intern te financieren of de timing blijkt verkeerd
te zijn. Ook wil meer dan een kwart van de bedrijven die op dit punt de zoektocht staakt
niet afhankelijk zijn van een financier. Vooral startups doen opvallend vaak geen aanvraag
nadat zij de mogelijkheden verkend hebben: meer dan de helft stapt hier uit het proces.
Zij worden mogelijk afgeschrikt door een lage slaagkans: niet meer dan drie op de vijf
aanvragen wordt (deels) goedgekeurd. Dat is de laagste slaagkans van alle besproken
ondernemingstypen.
Het grootste gedeelte van de bedrijven die overgaan tot een financieringsaanvraag is
in meer of mindere mate succesvol. Voor 16 procent is dit echter niet het geval: hun
aanvraag wordt in zijn geheel afgewezen. Dit komt het vaakst voor bij het microbedrijf, de
landbouw, ICT en zakelijke dienstverlening. Het gaat dan vooral om bedrijfseconomische
redenen. De financiële positie van het bedrijf is te zwak of de kasstromen zijn niet groot
genoeg. Ondernemingen die werden afgewezen, konden daardoor vooral niet uitbreiden

6

Financieringsmonitor 2018

of personeel aannemen dan wel opleiden. Na afwijzing volgt in bijna alle gevallen een
toelichting op de afwijzing, maar slechts 17 procent werd doorverwezen.

Een nieuwe Financieringsmonitor
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS) gevraagd een nieuwe Financieringsmonitor op te zetten. De monitor
bestaat uit twee onderdelen. Het eerste onderdeel is een verkenning van de vraagzijde
van de markt voor financiering. Met een digitale enquête onder 5 200 ondernemingen is
de gehele zoektocht naar financiering in beeld gebracht: van behoefte tot aan uitkomst.
De uitkomsten gelden voor het mkb in de business economy in het jaar dat loopt van
juli 2017 tot juli 2018. Het tweede onderdeel is een schets van recente ontwikkelingen
op de Nederlandse financieringsmarkt op basis van data van aanbieders van vijf vormen
van financiering: bancair krediet, crowdfunding, factoring, leasing en private equity. De
resultaten van de monitor zijn opgenomen in dit onderzoeksrapport en ook te vinden in
een online dashboard1).
Van 2008 tot 2017 werd er een Financieringsmonitor voor het ministerie van EZK gemaakt
door Panteia. De monitor van het CBS verschilt van die van Panteia op het gebied van
onderzoekspopulatie, weging en manier van enquêteren. De uitkomsten van de twee
monitoren zijn daarom niet zonder meer met elkaar te vergelijken.

1)

Klik hier om het dashboard te bezoeken.

Samenvatting

7

1.
Inleiding

8

Financieringsmonitor 2018

In het Mkb-Actieplan onderstreept het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK)
het belang van goede informatie over de werking van de financieringsmarkt voor het
mkb1). Op die manier kan de dienstverlening van financiers beter afgestemd worden op
de ondernemer. Het ministerie heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) daarom
gevraagd een Financieringsmonitor voor het mkb samen te stellen.
De monitor bestaat uit twee onderdelen. Het eerste is dit onderzoeksrapport waarin de
ontwikkelingen en de zoektocht naar externe financiering in detail worden beschreven. Het
tweede is een online dashboard waarin de voornaamste uitkomsten toegankelijk worden
weergegeven2). De Financieringsmonitor van het CBS zal jaarlijks verschijnen.

Een nieuwe Financieringsmonitor
De Financieringsmonitor is geen compleet nieuw onderzoek. De monitor werd vanaf
2008 door Panteia opgesteld en door het ministerie van EZK ter verantwoording naar
de Tweede Kamer gestuurd.
Begin 2018 heeft het ministerie het CBS verzocht een nieuwe Financieringsmonitor
op te zetten. Dit rapport bevat de uitkomsten van de eerste meting van die nieuwe
monitor. Bepaalde onderdelen zijn vergelijkbaar qua opzet, maar de methodiek,
aanpak en vorm zijn nieuw. De resultaten zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar.
Deze vergelijking wordt in de monitor daarom ook niet gemaakt.
De Financieringsmonitor van het CBS is gebaseerd op een omvangrijke steekproef om
de onzekerheidsmarges rond uitkomsten te beperken. De resultaten worden standaard
gecombineerd met andere bedrijvenstatistieken van het CBS. De microdata worden
bovendien ontsloten in de Remote Access (RA) omgeving, waardoor ook andere
partijen onderzoek op de data kunnen doen. De gestandaardiseerde dataset maakt het
mogelijk om verdiepende specials uit te voeren.

1.1 Achtergrond
Een financieel systeem dat goed werkt, is een belangrijk onderdeel van een economie die
goed werkt. Het zorgt ervoor dat geld efficiënt ingezet wordt. Spaargeld van consumenten
en vermogen van investeerders stromen naar ondernemers die willen investeren in
groei van hun bedrijf. Maar voor het mkb is die toegang tot de financieringsmarkt
niet vanzelfsprekend: zeker niet voor de kleinste bedrijven. De buitenwereld beschikt
over minder informatie van deze bedrijven om een risico-inschatting te maken. Ook
zijn hun activiteiten minder gediversifieerd. Ze vormen om die redenen een groter
risico voor geldverstrekkers. De bedragen die deze bedrijven zoeken zijn ook nog eens

1)

Het Mkb-Actieplan van Staatssecretaris Mona Keijzer (EZK) werd in juni 2018 gepubliceerd: Mkb-Actieplan.

2)

Klik hier om het dashboard te bezoeken.

Inleiding

9

kleiner. Het is voor hen daarom extra kostbaar om financiering aan te trekken: de vaste
kosten zijn relatief hoog. Een beperkte toegang tot financiering voor het mkb kan een
remmende werking hebben op succesvolle toetreding tot markten, wat weer tot minder
marktdynamiek en concurrentie leidt.
Het doel van deze Financieringsmonitor is inzicht te verschaffen in de mate waarin het mkb
behoefte heeft aan financiering voor haar bedrijfsvoering en hoe succesvol die zoektocht
naar externe middelen is. Daartoe heeft het CBS een nieuwe enquête onder het bedrijfsleven
opgezet. De monitor heeft betrekking op de periode die loopt van 1 juli 2017 tot 1 juli 2018.

1.2 Aanpak
De zoektocht van het mkb naar financiering is in beeld gebracht met een digitale enquête
waar ruim 5 200 ondernemers aan mee hebben gedaan. Dit is een klein deel van de
daadwerkelijke populatie. De resultaten op basis van deze steekproef zijn dus schattingen
van uitkomsten. Daarom zijn er 95%-betrouwbaarheidsintervallen opgenomen voor de
belangrijkste indicatoren. Bij herhaling zal de geschatte uitkomst in 95 procent van de
gevallen binnen die marges liggen.

Waar heeft de monitor betrekking op?
De onderzoekspopulatie van de monitor is het mkb in de business economy. Het mkb
bestaat uit ondernemingen met niet meer dan 250 werkzame personen. De business
economy is een onderdeel van de totale economie. Het bestaat uit bedrijfstakken B-N
en 95, exclusief K van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI). Dat betekent dat ook de
financiële dienstverlening niet tot de business economy hoort. De onderzoekseenheid
is de bedrijfseenheid (BEID) zoals die door het CBS gedefinieerd wordt.
Het grootbedrijf behoort niet tot het mkb, de landbouw niet tot de business economy.
Als er cijfers over het mkb in de monitor staan, is dat dus zonder die groepen bedrijven.
Cijfers naar sector hebben alleen betrekking op het mkb in die sector, cijfers naar
grootteklasse alleen op de business economy in die grootteklasse. Toch zijn er soms
resultaten voor het grootbedrijf en de landbouw opgenomen. Die staan dan los van de
andere uitkomsten, maar dienen als benchmark.

Vraag en aanbod
Met de zoektocht naar externe financiering wordt een deel van de markt voor financiering
in beeld gebracht. Maar een markt bestaat uit vraag én aanbod. De vraag naar financiering
vindt zijn oorsprong bij ondernemingen. Het aanbod bestaat uit al het geld dat de banken,
vermogende investeerders, betrokken consumenten, en zo verder, uit zouden willen zetten.

10

Financieringsmonitor 2018

Vraag en aanbod vinden elkaar in de financiering die uiteindelijk verstrekt wordt. Een
deel van de totale vraag wordt niet ingevuld. Een deel van het totale aanbod komt niet bij
ondernemers terecht. Dat is het deel van het aanbod dat niet uitgezet kan worden door
financiers. Voor de vraagzijde is door de enquête een idee te krijgen van dat deel van
de vraag dat niet wordt ingevuld. Voor het aanbod is dat een stuk lastiger. Om die reden
beperkt deze monitor zich tot recente ontwikkelingen in het gerealiseerde aanbod. Dit is
ondersteunende informatie. Het geeft een context waarbinnen de vraag naar financiering
gezien moet worden.

Ontwikkelingen op de markt voor financiering
Er is een enorme veelheid aan aanbieders en vormen van financiering. De omvang van het
totale aanbod is bovendien niet transparant. Zo is het bijvoorbeeld moeilijk om de omvang
te bepalen van leverancierskrediet of financiering door business angels: vermogende
individuen die op betrokken wijze investeren in een onderneming. Er wordt ook nergens
geregistreerd wat het verschil is tussen de bedragen die aanbieders graag zouden willen
financieren en het deel dat ze daadwerkelijk financieren.
Om die reden beperkt deze monitor zich tot recente ontwikkelingen in vijf vormen van
financiering: bankkredieten, crowdfunding, equipment lease, factoring, en private equity,
inclusief venture capital. Alle data komen uit bronnen buiten het CBS en zijn enkel verzameld
om deze in samenhang te presenteren. De gegevens zijn afkomstig van De Nederlandsche
Bank (DNB), de Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen (NVL), de Factoring &
Asset-based financing Association Netherlands (FAAN), Douw&Koren, Crowdfundingcijfers.nl,
en de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP).

1.3 Leeswijzer
De rest van de monitor is als volgt opgezet. Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van recente
ontwikkelingen in bancaire financiering en opkomende alternatieven. Hoofdstuk 3 is
een leeswijzer voor de hoofdstukken die daarna volgen en de zoektocht beschrijven. Het
gaat in op de interpretatie van uitkomsten voor de zoektocht: de trechterwerking van het
zoekproces, de populatie en marges rondom de uitkomsten. Hoofdstuk 4 beschrijft de
financieringsbehoefte en de oriëntatiefase. Hoofdstuk 5 gaat in op de echte aanvraag van
financiering: het proces en de uitkomsten. Tot slot beschrijft hoofdstuk 6 de verwachte
behoefte voor het komende jaar. De bijlage bevat een onderzoeksverantwoording
met aandacht voor de methodiek achter de enquête, een begrippenlijst en een
bronnenoverzicht.

Inleiding

11

2.
Ontwikkelingen
op de markt voor
bedrijfsfinanciering

12

Financieringsmonitor 2018

Door bestaande bronnen over de omvang van onderdelen van de financieringsmarkt
bij elkaar te brengen, wordt in dit hoofdstuk een eerste beeld geschetst van deze
markt en recente ontwikkelingen daarin. Het inzicht in deze ontwikkelingen helpt de
vraag naar bedrijfsfinanciering in perspectief te plaatsen. Dit hoofdstuk beschrijft in
meer detail diverse vormen van financiering en de ontwikkelingen door de tijd.
De afgelopen jaren is de kredietmarkt in beweging geweest. Hoewel bankleningen
nog steeds de belangrijkste manier van bedrijfsfinanciering zijn, neemt het volume
aan bancair krediet gestaag af. Het kleinere mkb blijft afhankelijk van leningen
van banken, maar gebruikt een steeds meer diverse financieringsmix. Traditionele
kredieten worden daarbij aangevuld met leasing en factoring. Crowdfunding maakt
een enorme groei door, maar blijft een klein onderdeel van het totale plaatje. In het
grootbedrijf en het grotere mkb wordt steeds vaker gefinancierd met de uitgifte van
bedrijfsobligaties.

2.1 Bankleningen belangrijkste bron
van financiering
Ondanks dat bankleningen de afgelopen jaren aan marktaandeel hebben verloren, blijven
ze voor het bedrijfsleven de belangrijkste bron van financiering. In 2016 vond 63 procent van
de totale financiering aan het bedrijfsleven plaats door middel van bankleningen (DNB1)).
2.1.1 Ontwikkeling financieringsmarkt, 2010-20161)

1%

2010

2016

5%

3% 1%

22%

33%

63%
72,0
72% %
Bankleningen
Bedrĳfsobligaties
Onderhandse leningen
Securitisatievehikels

Bron: DNB (2016), Kredietmarkten in beweging.
1)
Bĳ securitisaties worden leningen gebundeld en als verhandelbare effecten verpakt via speciaal
daarvoor opgerichte vehikels (Special Purpose Vehicles, SPV's).

1)

Deze paragraaf is voor een groot deel gebaseerd op de publicatie Kredietmarkten in beweging van
De Nederlandsche Bank (DNB), 2016.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

13

Met name kleinere bedrijven zijn afhankelijk van deze leningen, omdat zij vaak een
beperktere staat van dienst hebben en er minder informatie over hen beschikbaar is
voor de buitenwereld. Dat maakt het moeilijker om een risico-inschatting te maken. Hun
financiële verslaglegging is bovendien onvoldoende gestandaardiseerd en kredietratings
voor het mkb zijn beperkt ontwikkeld. Banken hebben doorgaans een beter inzicht in
het risicoprofiel van bedrijven door de langdurige relaties die zij met ondernemingen
opbouwen (CPB, 20152)). Dat betekent niet automatisch dat het voor kleine bedrijven ook
makkelijker is om daar financiering te krijgen.

Minder kredietverlening aan bedrijfsleven
De totale waarde van de uitstaande bankleningen laat tot en met 2012 een stijgende trend
zien. Na jaren van groei vindt er eind 2012 een omslag plaats. Dit is een gecombineerd
vraag- en aanbodeffect (DNB, 20143)). Er was minder vraag naar krediet voor werkkapitaal
en uitbreidingen door het aanhoudend slechte economisch tij en minder aanbod door de
toegenomen kredietrisico’s. De sterke groei eind 2014 kan worden verklaard doordat in
dat jaar is overgestapt op een andere methodiek om de uitstaande kredietverlening te
berekenen waarbij beter rekening wordt gehouden met de effecten van securitisaties.
2.1.2

Uitstaande kredietverlening 1)

mld euro
400
300
200
100
0
‘03

‘04

‘05

‘06

Totale bedrĳfsleven

‘07

‘08

‘09

‘10

‘11

‘12

‘13

‘14

‘15

‘16

‘17

‘18

Mkb

Bron: DNB (2018), Deposito's en leningen van MFI's aan niet-financiële bedrĳven en Kredietverlening Nederlandse
grootbanken aan Nederlands mkb.
1)

De bedragen voor het mkb betreffen alleen de kredietverlening aan het mkb door de drie Nederlandse grootbanken.

Ook na de overstap op deze nieuwe methodiek blijft de uitstaande kredietverlening
dalen. In de periode 2015–2018 is de totale uitstaande kredietverlening met 58 miljard
euro teruggelopen: een daling van 15 procent. Deze omslag vindt hoofdzakelijk plaats bij
het grootbedrijf: aan het mkb werd door de drie grootbanken een nagenoeg constante
hoeveelheid krediet verstrekt. De kredietverlening aan de vastgoedsector vertoonde de
grootste terugval en was met een daling van bijna 14 miljard euro goed voor een kwart
van de totale daling sinds 2015. Banken zijn leningen aan deze sector als risicovoller gaan
beschouwen, waarbij ook de aangescherpte kapitaaleisen een rol spelen (DNB, 20164)). Een
deel van de gedaalde kredietverlening komt ook door de beweging bij grotere bedrijven
weg van leningen en naar obligaties.

2)

Zie bijvoorbeeld het hoofdstuk over de voor- en nadelen van markt- versus bankfinanciering in CPB Policy Brief
2015/14, Een wereld zonder banken? Marktfinanciering en bankfinanciering in perspectief.

14

3)

Zie hoofdstuk 5 van DNB Occassional Studies 12/3 (2014), Kredietverlening en bancair kapitaal.

4)

Zie box 5 in DNB (2016), Kredietmarkten in beweging.

Financieringsmonitor 2018

Striktere acceptatiecriteria leiden tot aanvullende
maatregelen
Als gevolg van de kredietcrisis die eind 2007 begon, hebben banken hun acceptatiecriteria
enkele jaren consequent aangescherpt. Bedrijven werden strenger gescreend en
gemonitord en moesten aan meer voorwaarden voldoen om in aanmerking te komen
voor een banklening. Vooral het mkb zag zich geconfronteerd met aanscherpingen van de
criteria en kleinere bedragen werden aanzienlijk moeilijker aan te trekken. In perioden
waar het mkb te maken kreeg met verdere aanscherpingen of instandhouding van de
criteria, werden die voor het grootbedrijf versoepeld. Het meest duidelijk is dit in 2010 en
2011, het aflopen van de kredietcrisis.
2.1.3

Netto percentage van banken die de kredietvoorwaarden
aanscherpten in het voorgaande kwartaal, 2003-2018

%
150
100
50
0
-50
-100
'03

'04

mkb

'05

'06

'07

'08

'09

'10

'11

'12

'13

'14

'15

'16

'17

'18

grootbedrĳf

Bron: DNB (2018), Ontwikkeling acceptatiecriteria en vraag bancaire kredietverlening bĳ in Nederland gevestigde MFI’s.

In Nederland liggen de kosten van kredieten van met name kleine leningen boven het
gemiddelde in Europa (IMF5)). Redenen zijn de gemiddelde strengere voorwaarden voor
kredietverstrekking, maar ook de zwakkere financiële positie van kleine Nederlandse
bedrijven die krediet aanvragen ten opzichte van het Europees gemiddelde. Over kleinere
leningen wordt ook een duidelijk hogere rente betaald dan over grotere leningen.

Maatregelen om de toegang tot financiering voor het mkb te verbeteren
Om het mkb toch voldoende toegang te geven tot de financieringsmarkt, hanteert het
ministerie van EZK onder meer de Borgstelling Mkb Kredieten (BMKB). Bedrijven in het mkb
die een bank niet voldoende onderpand kunnen bieden om bedrijfsfinanciering rond te
krijgen, kunnen gebruik maken van deze regeling waarbij de overheid garant staat voor
een deel van de verliezen op de lening. De bank vraagt de regeling dan aan. In recente
jaren is de regeling verruimd met een hogere borgstelling door de overheid, het verhogen
van het maximaal krediet onder de BMKB en met het openstellen voor niet-bancaire
financiers.
Naast het nationale beleid heeft ook de Europese Centrale Bank (ECB) vanaf 2008 (na
de kredietcrisis) een beleid gevoerd om lenen goedkoper te maken. Dit heeft zij gedaan
door de herfinancieringsrente te verlagen waardoor banken goedkoper geld kunnen

5)

IMF country report Netherlands, 2018.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

15

lenen bij de ECB6). Deze rente bevond zich in het derde kwartaal van 2008 nog op haar
hoogtepunt, waarna deze in het najaar snel omlaag werd gebracht. Dit vertaalde zich naar
dalende rentepercentages. Het bijzonder monetair beleid werd in 2014 uitgebreid met
langer lopende herfinancieringstransacties en met een programma voor de aankoop van
activa in het volgende jaar. Als gevolg van die programma’s zijn de rentepercentages op
langeretermijn bedrijfsleningen verder gedaald (CPB, 20177)).
2.1.4 Rentepercentage nieuw afgesloten bankleningen, 2003-2018
%
6
5
4
3
2
1
0
‘03

‘04

‘05

> 1 mln euro

‘06

‘07

‘08

‘09

‘10

> 0,25 mln euro en ≤ 1 mln euro

‘11

‘12

‘13

‘14

‘15

‘16

‘17

‘18

≤ 0,25 mln euro

Bron: DNB (2018), Deposito's en leningen van MFI's aan niet-financiële bedrĳven, rentepercentages.

In 2014 heeft de ECB haar kapitaalvereisten voor leningen aan het mkb versoepeld met
een steunfactor. Banken die krediet verstrekken aan het mkb hoeven daardoor minder
bufferkapitaal aan te houden op die leningen om zo de financiering aan het mkb te
stimuleren - zij het met beperkt succes (EBA, 2016 en Banco de España, 20178)).

Financiering met bedrijfsobligaties in opkomst
Grotere bedrijven kiezen steeds vaker voor financiering met bedrijfsobligaties. Het
afgenomen belang van bankleningen wordt geheel gecompenseerd door een toename
van financiering door middel van bedrijfsobligaties. Een van de verklaringen van de sterke
toename is de gunstigere rente van bedrijfsobligaties ten opzichte van bankleningen.
Daarnaast hebben banken in de crisisjaren er bewust voor gekozen om bedrijven te
begeleiden bij het uitgeven van bedrijfsobligaties. Ook de aankondiging van de ECB in
2016 dat het opkoopprogramma van obligaties ook zou gelden voor bedrijfsobligaties
heeft deze vorm van financiering aantrekkelijker gemaakt.

6)

De herfinancieringsrente (refirente) is de rente die banken betalen aan de centrale bank wanneer zij daar geld
opnemen.

7)

Het CPB berekent een rentedaling van 36 procent als gevolg van het Asset Purchase Programme (APP) en van
7 procent door het Targeted Longer-term Refinancing Operations (TLTRO) in CPB Discussion Paper 372 (2017),
Effects of Unconventional Monetary Policy on European Corporate Credit.

8)

De Europese Bankautoriteit (2016), EBA Report on SMEs and SME Supporting Factor vindt geen stimulerend effect op
de kredietverlening aan het mkb bovenop dat aan het grootbedrijf. Onderzoek van de Spaanse Centrale Bank
(2017), “Support is Appreciated”: On the Effectiveness of the SME Support Factor wijst dat er enige heterogeniteit in
dit effect zit en dat het grotere mkb wel profiteert, maar micro- en kleinbedrijven niet.

16

Financieringsmonitor 2018

Bedrijfsobligatie
Bij een bedrijfsobligatie schrijft een bedrijf, met behulp van een bank of andere
bemiddelaar, een lening uit waar beleggers op intekenen. Die lening wordt opgeknipt
in verhandelbare coupures en er worden afspraken gemaakt over de looptijd, rente en
aflossing. Zo’n obligatie krijgt een notering aan een beurs of kan buiten de beurs om
onderhands verhandeld worden, bijvoorbeeld aan de werknemers van het bedrijf.

Obligaties zijn vooral interessant voor grote bedrijven
Voor kleinere bedrijven is deze financieringsvorm minder aantrekkelijk. Obligaties
zijn vooral interessant voor ondernemingen met een laag risicoprofiel en stabiele
kasstromen (Sprout9)). De extra kosten die een bedrijf dient te maken, bijvoorbeeld door
de rapportageverplichtingen, zorgen ervoor dat bedrijfsobligaties voor leningen met een
beperkte omvang minder aantrekkelijk zijn.
Andere opkomende vormen van leningen
Ook de markt voor onderhandse leningen is in opkomst, maar heeft nog steeds een beperkt
marktaandeel. Belangrijkste verschil met de bedrijfsobligatie is dat er slechts één geldgever
is en er rechtstreeks contact is tussen de geldgever en geldnemer. Deze vorm van krediet is
eveneens alleen toegankelijk voor (middel)grote bedrijven.

2.2 Alternatieve vormen van
financiering
Andere vormen van financiering dan de traditionele banklening, bedrijfsobligaties en
onderhandse leningen, bieden in toenemende mate een alternatief voor het bedrijfsleven.
Dit hoofdstuk behandelt crowdfunding, equipment lease (geen auto lease), factoring en
private equity investeringen. Daarnaast bestaan er nog veel andere financieringsvormen
anders dan bankleningen die niet behandeld worden in dit hoofdstuk. Denk aan business
angels, kredietunies of overheidsmiddelen. Zij komen wel terug in de bespreking van de
vraagzijde en kunnen onderdeel vormen van toekomstige monitoren.

9)

Zie Sprout (2014), Alternatieve financiering: de mkb-obligatie.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

17

2.2.1

Vergelijking alternatieve financieringsvormen (mln euro), 2013-2017
Factoring
Legenda
2013

Crowdfunding
32

2017

223

Investeringen
private equity

2 910

Equipment lease

5 280

2 218
Investeringen
venture capital
4 191

192,7

3 673

195

5 975
320

2.2.2

Crowdfunding -naar type project (mln euro), 2017
192,7

13,1

14,4
2,8

Maatschappelĳke
projecten

Creatieve
projecten

Ondernemingen

Consumenten
leningen

Bron: Douw&Koren, Crowdfundingcĳfers.nl, NVL, FAAN, NVP.

Het gebruik van deze selectie aan alternatieve vormen is in vier jaar tijd bijna verdubbeld.
De huidige omvang is echter nog slechts een fractie van de totale financieringsmarkt
waardoor deze alternatieve financieringsvormen een beperkt marktaandeel hebben. De
grootste groei heeft plaatsgevonden binnen crowdfunding, maar het is de groei van private
equity geweest die absoluut gezien het meest heeft bijgedragen aan de totale groei van
deze alternatieve financieringsvormen. Alternatieve financieringsvormen zijn steeds vaker
een onderdeel van de financieringsmix, of stapeling, in aanvulling op traditionele kredieten.

18

Financieringsmonitor 2018

Asset-based finance steeds belangrijker alternatief
voor mkb
Asset-based finance is in omvang een belangrijke alternatieve manier van mkbfinanciering en heeft afgelopen jaren een groei laten zien. Dat is mede veroorzaakt
door de toegenomen investeringsbehoefte, de mogelijkheid tot het optimaliseren van
de financieringsmix, opkomst van nieuwe toetreders en een grotere bekendheid van
ondernemers met deze financieringsvormen (Rabobank10)). Leasing en factoring zijn twee
vormen van asset-based finance die in deze monitor als alternatieven voor bankleningen
zijn opgenomen. Banken bedienen wel het grootste deel van deze markten.

Asset-based finance
Factoring en (equipment) lease zijn vormen van financiering op basis van een
onderpand, zoals debiteuren, machines of auto’s. Deze manier van financieren wordt
ook wel asset-based finance genoemd. Omdat het door het onderpand zekerheden
met zich meebrengt, zijn deze vormen interessant voor zowel de financier als het
bedrijf in kwestie.
Bij factoring koopt een factoringmaatschappij openstaande facturen van een
onderneming en keert direct een percentage van die facturen uit aan de onderneming.
De onderneming heeft hierdoor meteen de beschikking over financiële middelen. De
factoringmaatschappij financiert het bedrag dus voor, en zorgt ook voor inning van de
factuur.
Lease is een vorm van kredietverstrekking waarbij de kredietverstrekker een goed
koopt en deze gedurende een overeengekomen termijn en tegen een vergoeding ter
beschikking stelt aan het bedrijf. Bij equipment lease gaat het nadrukkelijk niet om
auto lease, maar het leasen van bedrijfsmiddelen zoals printers, koffieautomaten en
ook kranen en grondverzetmachines.

De omvang van factoring (uitgedrukt in “funds in use”) groeide naar 5,3 miljard euro in
2017. Het is vooral populair binnen de groothandel en bij bedrijven met een middelgrote
bruto-omzet (FAAN11)). Deze financieringsvorm maakte in Nederland een opvallend sterke
groei door en wordt daarbij vooral door kleine en nieuwe bedrijven toegepast in hun
financieringsmix (CPB, 201812)). Ook het gebruik van equipment lease is toegenomen.
In 2017 neemt het mkb 84 procent van het leasevolume voor haar rekening. In waarde
uitgedrukt zijn machines en transportmiddelen de goederen die het meest worden
geleased. De sectoren vervoer en opslag en verhuur zijn ieder verantwoordelijk voor een
vijfde deel van de totale omvang van de leasemarkt (NVL13)).

10)

Rabobank, Alternatieve financiering voor het MKB: nieuwe financieringsvormen goed voor miljard euro?

11)

Factoring & Asset-based financing Association Netherlands, Cijfers en Trends.

12)

Wanneer vergeleken met de VS, Japan, markt-georiënteerde landen in de EU, bank-georiënteerde landen in de EU
en Oost-Europese landen. Zie CPB (2018), the Changing Landscape of Firm Financing in Europe, the United States
and Japan.

13)

Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen, Leasingmarkt in Nederland marktcijfers, 2017.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

19

Private equity
Ook private equity heeft in enkele jaren een duidelijke groei doorgemaakt. Van de tot nu
toe besproken alternatieve financieringsvormen heeft het absoluut gezien de grootste
groei laten zien. Het niveau van private equity zit daarmee nu weer op het niveau van voor
de crisis. Die toename kan bijna geheel worden toegeschreven aan management buy-out’s.
Investeringen concentreren zich in de sectoren ICT, zakelijke producten en diensten, en
consumentengoederen en -diensten. Deze drie sectoren waren samen verantwoordelijk
voor 78 procent van de totale investeringen.

Private equity
Private equity is een financieringsvorm waarbij investeerders buiten de aandelenbeurs
om financieel in bedrijven participeren. Deze participatiemaatschappijen nemen dan
een meerderheids- of een groot minderheidsbelang in een bedrijf. Binnen private
equity zijn drie soorten investeringen te onderscheiden: een buy-out, een groeiinvestering, of een investering in vaak jonge ondernemingen met hoge risico’s, het
zogenaamde venture capital.

Bij venture capital investeringen gaat het vaak om investeringen in de gezondheidszorg
en biotechnologie. Zo zijn er fondsen die specifiek als doel hebben de zorg goedkoper en
beter te maken. Andere belangrijke sectoren zijn ICT en zakelijke dienstverlening. Dat hangt
samen met de innoverende eigenschappen van de sectoren en de vroege levensfase van de
ondernemingen (NVP14)). Daarnaast is ook een duidelijke groei waarneembaar van fondsen
die investeren in infrastructuur. Ruim 28 procent van de beleggingen in venture capital is op
enige manier afkomstig van de overheid. Andere grote spelers zijn vermogende personen
en zogeheten family offices, die vermogende families bijstaan in het beheer van hun
middelen. Ook bedrijven betreden de markt voor venture capital door zelf te investeren
in startups. In Nederland is die markt voor corporate venturing beperkt ontwikkeld, maar
groeiende.

Crowdfunding
Crowdfunding heeft de afgelopen jaren een enorme groei doorgemaakt, waarbij het
bedrag aan financiering aanvankelijk jaarlijks verdubbelde. Hoewel het nog steeds slechts
een klein onderdeel van het totale financieringsaanbod uitmaakt, nam het totale bedrag
toe van 14 miljoen euro in 2011 naar 223 miljoen euro in 2017. Daarmee is het in Europees
perspectief toch een relatief belangrijke bron van vermogen (CPB, 201815)).

14)

Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappij, Trendrapport Nederland.

15)

Het aandeel van crowdfunding in het bbp ligt binnen Europa alleen hoger in Finland, Oost-Europa en, met
afstand, in het Verenigd Koninkrijk. Zie CPB (2018), the Changing Landscape of Firm Financing in Europe, the
United States and Japan.

20

Financieringsmonitor 2018

Van het in 2017 opgehaalde bedrag werd 86 procent door bedrijven opgehaald. De aantallen
projecten met crowdfunding worden gedomineerd door maatschappelijke projecten. De
gemiddelde bedragen per project voor maatschappelijke projecten zijn dan ook aanzienlijk
lager dan voor ondernemingen: 6 duizend euro ten opzichte van 102 duizend euro.

Crowdfunding
Bij crowdfunding wordt financiering opgehaald bij een grote groep donateurs of
investeerders. Een belangrijk voordeel is dat geldvragers zelf de voorwaarden
kunnen bepalen. Zo beslissen ze zelf welke financieringsvorm ze gebruiken en wat
de tegenprestatie zal zijn. Daarnaast kan crowdfunding ook worden gebruikt om een
deel van een groter financieringsbedrag op te halen. De financiering kan verschillende
vormen aannemen:
- Bij aandelen wordt de financier mede-eigenaar;
- Bij een lening wordt de financiering afgelost, met rente;
- Bij een converteerbare lening kan de investering pas later omgezet worden in een
lening of in aandelen;
- Bij rewards is de tegenprestatie in natura, bijvoorbeeld het goed of de dienst waarin
geïnvesteerd wordt;
- Bij een donatie is er geen sprake van een tegenprestatie.

Duurzaamheid en vastgoed zijn opkomende thema’s in financiering via crowdfunding en
ook goede doelen maken steeds vaker gebruik van deze manier om geld aan te trekken.
Bekende platforms zijn Kickstarter en voordekunst voor creatieve projecten en Collin
Crowdfund en DuurzaamInvesteren voor investeringen in ondernemingen.
Crowdfunding vormt een potentieel belangrijk onderdeel van een financieringsmix voor
kleinere ondernemers. Wanneer bij een financier niet voldoende geld voor een project
kan worden geleend, kan het ‘stapelen’ van financieringsvormen er voor zorgen dat een
bedrijf of consument wel de benodigde financiering bij elkaar kan krijgen. Ook kunnen
bedrijven met crowdfunding testen of het bijbehorend doel aanslaat bij het publiek. Als er
een hoge bereidwilligheid is om te investeren in dit doel, kan dit er op duiden dat er een
markt voor is.

Ontwikkelingen op de markt voor bedrijfsfinanciering

21

3.
De zoektocht naar
financiering

22

Financieringsmonitor 2018

De komende hoofdstukken beschrijven de zoektocht van ondernemers naar
externe bedrijfsfinanciering. Deze zoektocht is een proces dat uit verschillende
stappen bestaat. Keuzes en afwegingen die ondernemingen in iedere stap maken,
komen uitgebreid aan bod. Dit hoofdstuk is de leeswijzer tot die zoektocht. Het
staat stil bij de manier waarop de rest van de monitor is opgebouwd en bij de
onderzoekspopulatie. Het hoofdstuk neemt ook al een voorschot op de belangrijkste
uitkomsten. Het sluit af door de beschikbaarheid van externe financiering in
perspectief te plaatsen tot andere uitdagingen voor de bedrijfsvoering.

3.1 Het aantrekken van financiering
als proces
In deze monitor wordt het gehele traject van behoefte tot daadwerkelijk aantrekken van
externe financiering beschouwd als een proces dat uit een aantal stappen bestaat. Als
eerste is er een mogelijke behoefte aan financiering. Als tweede is er de fase van oriëntatie.
Ondernemers met een serieuze behoefte zetten stappen om informatie in te winnen over
hun mogelijkheden. Als derde volgt een echte aanvraag als die kansrijk lijkt tijdens de
verkenning en als vierde is er de uitkomst van de aanvraag. Die vier stappen hebben in
deze monitor allemaal betrekking op het jaar dat loopt van 1 juli 2017 tot 1 juli 2018. Op
het eind van de monitor bekijken we ook nog een vijfde stap: de verwachte behoefte aan
financiering in de toekomst. Het gaat dan om de 12 maanden na het moment van uitvraag
in de enquête. Dit gehele proces ziet er als volgt uit:
3.1.1

Vijf stappen in de zoektocht naar financiering

1. Behoefte

2. Oriëntatie

3. Aanvraag

4. Uitkomst

5. Toekomst

Het gaat in deze monitor steeds om nieuwe, externe financiering. Dat zijn alle vormen
van vreemd vermogen en extern eigen vermogen. Voorbeelden van extern eigen
vermogen zijn crowdfunding met aandelen of private equity. Het gaat dus niet om intern
eigen vermogen. Financiering uit het bedrijfsresultaat of als een ondernemer beroep doet
op zijn of haar eigen middelen, beide voorbeelden van intern eigen vermogen, blijven
dan ook buiten beschouwing.

Steeds specifiekere resultaten verder in het proces
Niet elke onderneming heeft behoefte aan externe financiering. Niet alle ondernemingen
met een financieringsbehoefte gaan ook daadwerkelijk op zoek of doen een aanvraag. Een
deel van de ondernemingen dat een aanvraag doet, vangt bot. Er is daarom sprake van een

De zoektocht naar financiering

23

trechterwerking waardoor er in iedere stap minder ondernemingen overblijven. In termen
van de enquête waar de monitor op gebaseerd is: vragen worden steeds specifieker
naarmate het proces van de zoektocht vordert en de steekproef dus steeds kleiner.
Van het mkb in de business economy heeft 24 procent een financieringsbehoefte. Van die
bedrijven met een financieringsbehoefte verkent 81 procent ook echt de mogelijkheden
om financiering aan te trekken. De relevante populatie is in dat geval dus de groep
ondernemingen met een financieringsbehoefte. Het is ook mogelijk om ondernemingen
die zich oriënteren te relateren aan de totale populatie. Dan zou 19 procent van alle
bedrijven zich georiënteerd hebben op financiering. Dat ziet er als volgt uit voor het mkb in
de business economy (zie paragraaf 3.2 voor een definitie):
3.1.2

Trechterwerking zoektocht naar financiering

Mkb business economy
242 835

Geen behoefte

Wel behoefte

76,4%

23,6%

Oriëntatie
Wel verkenning

19,2%

Geen verkenning

4,4%

Aanvraag
Wel aanvraag

12,8%

Geen aanvraag

6,5%

Uitkomst
Toegekend

10,7%

Afgewezen

2,1%

Succesvolle bedrĳven
25 940

Het is duidelijk dat uitspraken in de monitor over steeds minder bedrijven gaan, omdat
er bij iedere stap in het proces respondenten afvallen. Driekwart van de benaderde
respondenten had geen behoefte aan externe financiering en valt dus af voor de rest
van de vragenlijst waarop de monitor is gebaseerd. Bij hen is wel geïnformeerd naar het
waarom hiervan en ook over de verwachte financieringsbehoefte voor het komende jaar.

24

Financieringsmonitor 2018

3.2 Uitkomsten voor het mkb in de
business economy
De hoofdpopulatie van de monitor bestaat uit alle ondernemingen in het mkb in de
business economy. Het mkb bestaat uit bedrijven met niet meer dan 250 werkzame
personen. Er wordt daarnaast een ondergrens van 2 werkzame personen gehanteerd.
De business economy is een afbakening van het bedrijfsleven die de landbouw en de
financiële dienstverlening niet beschouwt1). Als er in de monitor uitkomsten genoemd
worden zonder verbijzondering (bijvoorbeeld naar grootteklasse) hebben ze altijd
betrekking op het gehele mkb in de business economy, vanaf 2 werkzame personen.
Hoewel de landbouw geen onderdeel vormt van die business economy, zijn er soms toch
apart uitkomsten voor deze sector opgenomen. De enquête is namelijk wel in die sector
uitgezet om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen. De resultaten voor de landbouw
zitten echter nooit verwerkt in de totaalcijfers. Hetzelfde geldt voor het grootbedrijf dat is
opgenomen als benchmark voor het mkb.

De structuur van het mkb in de business economy
De populatie van de Financieringsmonitor is bepaald op basis van het Algemeen Bedrijven
Register (ABR) met als peilmaand mei 2018. Op dat moment bestond het mkb in de
business economy uit 242 835 bedrijfseenheden.

3.2.1

Verdeling van het mkb in de business economy naar kenmerken1)
Bedrĳfstak
3%

Grootteklasse

9%
9,0 %
11%
11,0 %

23%

Leeftĳd

4,04%
%
20%%
20,0

17,0
%
17%

5%
79,0 %
79%

49%

80%
80,0
%

Nĳverheid

Microbedrĳf

Jonger dan 5 jaar

Bouw

Kleinbedrĳf

5 jaar en ouder

Handel, vervoer en horeca

Middenbedrĳf

Informatie en communicatie
Zakelĳke dienstverlening
Onroerend goed en reparatie

Bron: CBS, ABR mei 2018.
1)

We onderscheiden het microbedrĳf, kleinbedrĳf, middenbedrĳf en grootbedrĳf, met grenzen op 10, 50 en
250 werkzame personen.

1)

De precieze afbakening van de business economy is SBI-codes B t/m N en 95, exclusief K. Zie de stratificatie in de
verantwoording.

De zoektocht naar financiering

25

Omdat het microbedrijf viervijfde van het mkb in de business economy uitmaakt, zijn de
resultaten in de monitor sterk beïnvloed door de uitkomsten voor deze grootteklasse.
Als dat mogelijk is, zijn daarom ook resultaten naar omvang opgenomen. Deze zijn vaak
informatiever, omdat er een verband is tussen bedrijfsgrootte, financieringsbehoefte en
slaagkans.
De figuren geven een verdeling weer van het mkb in de business economy op basis van
tellingen van bedrijven. Uitgedrukt in werkgelegenheid zouden de figuren er heel anders
uit zien. Het microbedrijf met 2 tot 10 werkzame personen zou dan 28 procent van het mkb
in de business economy uitmaken.

Typen ondernemingen
Soms worden resultaten verbijzonderd naar bepaalde typen ondernemingen anders dan
naar grootteklasse, sector of bedrijfsleeftijd. Het gaat om vijf ondernemingstypen. Tussen
haakjes staat hun aandeel in de steekproef2):
—— Familiebedrijf (43%);
—— Innovatief bedrijf (9%);
—— Snelgroeiend bedrijf (9%);
—— Dochtermaatschappij (6%);
—— Startup (5%).
Door weging is de verdeling naar kenmerken in de steekproef gelijk gemaakt aan die in de
populatie (figuur 3.2.1) en daarmee dus representatief voor de verdeling in het mkb in de
business economy. Deelnemers aan de enquête kiezen echter zelf met welke typen zij zich
identificeren. Dat betekent dat de verdeling in de totale populatie af kan wijken van die in
de steekproef.
Onder een dochter wordt een zelfstandige juridische eenheid binnen een concern verstaan.
Met innovatieve bedrijven worden ondernemingen bedoeld die aan product-, proces-,
marketing- en organisatorische vernieuwingen of sterke verbeteringen doen. Een startup
is een starter met een vernieuwend, schaalbaar idee rondom een nieuwe technologie.
Deelnemers aan de enquête kiezen zelf met welk type zij zich indentifceren.

3.3 Resultaten in de monitor
De Financieringsmonitor bevat dus voornamelijk uitkomsten voor het gehele mkb in de
business economy. Die uitkomsten zijn op basis van een netto steekproef onder ruim 5 200
ondernemingen in de doelpopulatie, aangevuld met het grootbedrijf en bedrijven actief
in de landbouw. Door middel van weging en ophoging zijn ze representatief voor de
gehele populatie. Er vindt weging plaats naar werkgelegenheid. Omdat de opbouw van de

2)

Bedrijven kunnen tegelijkertijd tot meerdere typen behoren. Er is ook een restgroep van bedrijven die tot geen
van deze typen horen.

26

Financieringsmonitor 2018

steekproef gedetailleerd is, wijken de ophoogfactoren bij weging naar werkgelegenheid
en naar het aantal bedrijven weinig van elkaar af3).

Marges
De uitkomsten zijn schattingen. Er zit een bepaalde onzekerheid rondom die geschatte
waarde. Dit zijn de 95%-betrouwbaarheidsintervallen waarbinnen de uitkomsten vallen.
Dat wil zeggen dat bij herhaling de geschatte uitkomst in 95 procent van de gevallen
binnen dat interval ligt. Marges zijn te berekenen voor alle indicatoren maar in de monitor
uiteindelijk alleen opgenomen voor de vijf voornaamste indicatoren. Het gaat om het
aandeel van het mkb in de business economy:
—— met een financieringsbehoefte;
—— dat vervolgens de mogelijkheden verkend heeft;
—— dat vervolgens een financieringsaanvraag heeft gedaan;
—— naar de uitkomsten na een financieringsaanvraag;
—— dat een financieringsbehoefte verwacht in het komende jaar.
In de betreffende figuren zijn marges met zwarte staafjes aangegeven.

3.4 Toegang tot financiering in
perspectief
Voordat de zoektocht uiteengezet wordt, wordt de beschikbaarheid van externe
financiering voor het mkb in perspectief geplaatst tot andere uitdagingen voor de
bedrijfsvoering4). Van de uitdagingen in de periode 1 juli 2017 en 1 juli 2018 die
voorgelegd zijn aan de bedrijven, worden de stijgende kosten en het vinden van
gekwalificeerd personeel als meest urgent ervaren (figuur 3.4.1). Tegenvallende vraag en
de toegang tot financiering behoren gemiddeld juist tot de minst dringende uitdagingen.
Dit zijn resultaten die ook vanuit andere onderzoeken ondersteund worden en die ook
al langer actueel blijken te zijn (CBS, Conjunctuurenquête Nederland (COEN)). Vooral het
tekort aan arbeidskrachten is in twee jaar tijd snel nijpend geworden.
Dat probleem, en eigenlijk alle uitdagingen, is voor grotere bedrijven (iets) vaker een
probleem dan voor het mkb. Uitzondering zijn de vraag en de toegang tot financiering:
uitdagingen die dus vooral in het mkb spelen. Verschillen zijn zichtbaarder tussen
sectoren dan tussen het mkb en het grootbedrijf. Zo is ketenmacht een uitgesproken
belemmering voor de landbouw. Daarbuiten wordt deze macht als veel minder urgent
ervaren. In algemene zin ervaren de agrarische en handelssectoren sowieso de sterkste

3)

Dat betekent dus dat weging naar het aantal bedrijven of naar werkgelegenheid weinig verschil maakt. In de
Financieringsmonitor is er voor gekozen te wegen naar werkgelegenheid, gezien het verband tussen
bedrijfsomvang en de financieringsbehoefte en -uitkomst.

4)

De radarplot met uitdagingen is ook opgenomen in het dashboard, waarin alle typen ondernemingen met elkaar
vergeleken kunnen worden.

De zoektocht naar financiering

27

belemmeringen. Snelle groeiers hebben logischerwijs het minst last van tegenvallende
vraag, maar de meeste moeite met het kunnen vinden van personeel. Ook voor innovatieve
bedrijven is dat een dringende kwestie, terwijl zij net als startups juist nauwelijks
moeite hebben met digitalisering. Dat laatste wordt voor weinig bedrijven expliciet als
belemmering ervaren, hoewel het scherper op het netvlies lijkt te komen naarmate ze
groter worden.
3.4.1

Uitdagingen voor de bedrijfsvoering, van helemaal niet belemmerend (1)
tot heel erg belemmerend (10) en ontwikkeling van belemmeringen1)
Concurrentie
8
7
6

Ketenmacht

Kosten

5
4
3
2
1

Tegenvallende
vraag

Digitalisering

Financiering

Personeel

Mkb
Grootbedrĳf
Bron: CBS, Financieringsmonitor.

%
25

20

15

10

5

0
2016-III

IV

Onvoldoende vraag

2017-I

II

III

IV

2018-I

Tekort aan arbeidskrachten

Financiële beperkingen

Bron: CBS, Financieringsmonitor en COEN.
1)

De belemmeringen uit de onderste figuur betreffen netto percentages: het aandeel dat de belemmering
ervaart min het aandeel dat geen belemmering ervaart.

28

Financieringsmonitor 2018

II

De beschikbaarheid van financiering als obstakel
De toegang tot financiering blijkt vooral een probleem te zijn voor specifieke groepen
bedrijven. Voor ondernemers actief in de handel, vervoer en horeca is het sowieso moeilijk
om financiering te vinden, ongeacht grootteklasse of type. Maar daarbuiten zijn het vooral
microbedrijven, bedrijven jonger dan 5 jaar en startups voor wie dit een bovengemiddeld
grote uitdaging vormt. Deze drie typen hebben gemeen dat ze een beperkte staat van
dienst en omvang hebben. Het niet kunnen aantrekken van de gezochte financiering vormt
daarmee een mogelijke barrière voor doorgroei en opschaling.

De zoektocht naar financiering

29

4.
Behoefte aan
en oriëntatie op
externe financiering

30

Financieringsmonitor 2018

Een kwart van het mkb in de business economy heeft behoefte aan externe
financiering. Hiervan oriënteert 81 procent zich ook daadwerkelijk op de externe
financieringsmarkt, waarbij de bank het primaire informatiepunt voor het mkb is. Een
banklening is dan ook de populairste financieringsvorm die overwogen wordt.
De bedrijven met een financieringsbehoefte die zich uiteindelijk niet op de externe
financieringsmarkt oriënteren, geven onder andere aan dat zij verwachten geen
financiering te krijgen of zich op andere prioriteiten te richten. Voor de bedrijven die
geen externe financieringsbehoefte hebben, is de voornaamste reden dat zij hun
financieringsbehoefte vanuit interne middelen kunnen voldoen. Het gaat dan vooral
om ingehouden winsten of reserves.
In dit hoofdstuk worden deze resultaten van de eerste twee fases, behoefte en oriëntatie,
in de zoektocht naar financiering door het bedrijfsleven verder uiteengezet. Figuur 4.0.1
geeft de positie van dit hoofdstuk in het gehele proces weer.
4.0.1

Eerste twee fases in de zoektocht naar financiering

1. Behoefte

2. Oriëntatie

3. Aanvraag

4. Uitkomst

5. Toekomst

4.1 Bijna een kwart van het mkb
heeft behoefte aan externe
financiering
Bijna een kwart van het mkb in de business economy heeft behoefte aan externe
financiering gehad tussen juli 2017 en juli 2018. In figuur 4.1.1 is deze behoefte
uiteengezet naar verschillende kenmerken: bedrijfsgrootte, sector en bedrijfsleeftijd.
De externe financieringsbehoefte neemt toe met de grootte van het bedrijf en is het
grootst voor het middenbedrijf, waarna de behoefte weer afneemt voor het grootbedrijf.
Dit laatste komt doordat juist de grote bedrijven vaak al de toegang hebben tot bestaande
externe financiering of de middelen van een moederbedrijf, waardoor er minder behoefte
aan nieuwe financiering is.

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

31

4.1.1

Aandeel bedrijven met een externe financieringsbehoefte1)2)
23,6%

Mkb

22,7%
Micro
26,6%
Klein
31,0%
Midden
23,2%
Groot

22,2%
Landbouw
28,1%
Nĳverheid
21,3%
Bouw
26,0%
Handel
22,3%
ICT
19,6%
Zakelĳke dienstverlening
15,4%
Onroerend goed en reparatie

27,4%
Jong
22,7%
Oud

0%

1)

10%

20%

30%

40%

De landbouw is onderdeel van de analyses daar waar interessant, maar maakt geen deel uit van de business
economy. In het totaalcĳfer voor het mkb is het dan ook niet opgenomen. In de resultaten naar sector is het
grootbedrĳf niet verwerkt.

2)

Het gaat hier om 95%-betrouwbaarheidsinterval marges, zie de onderzoeksverantwoording voor meer
toelichting op de weergegeven marges.

32

Financieringsmonitor 2018

50%

In de nijverheid is de meeste behoefte aan externe financiering, gevolgd door handel,
vervoer en horeca. De sector nijverheid bestaat uit delfstoffenwinning, industrie,
energievoorziening en waterbedrijven en afvalbeheer. De industrie vormt veruit het grootste
deel. Het is een sector die relatief veel investeert in materiële vaste activa1).
Daarentegen heeft de sector onroerend goed en reparatie hier juist de minste behoefte
aan. In deze sector zitten veel woningbouwcorporaties, die voor vastgoed in de publieke
sector (sociale woningbouw en maatschappelijk vastgoed) financiering kunnen aantrekken
onder borgstelling van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)2) en ze dus minder
behoefte hebben aan externe financiering. Ook de zakelijke dienstverlening heeft een
relatief lage financieringsbehoefte. Deze sector probeert over het algemeen minder
afhankelijk te zijn van externe financiers en aan de financieringsbehoefte te voldoen vanuit
intern eigen vermogen. Bovendien zijn hun werkzaamheden minder kapitaalintensief.
Met name de jonge, snel groeiende bedrijven en startups hebben relatief veel behoefte
aan financiering om hun expansie te kunnen bekostigen: het gaat om respectievelijk 42 en
38 procent van deze bedrijven.
4.1.2 Solvabiliteit en rentabiliteit (mediaan) naar financieringsbehoefte,
20161)
%
60
40
20
0
Wel financieringsbehoefte

Solvabiliteit

Geen financieringsbehoefte

Rentabiliteit totaal vermogen

Bron: CBS, Financieringsmonitor, NFO en SZO.
1)

De gemiddelde solvabiliteits- en rentabiliteitsratio’s zĳn berekend op basis van winsorised data.

De financieringsbehoefte wordt naast de verschillen in sector, bedrijfstype en grootteklasse
ook beïnvloed door de financiële positie van een bedrijf. In figuur 4.1.2 zijn de
verschillen in solvabiliteit en rentabiliteit weergegeven voor de bedrijven met en zonder
financieringsbehoefte. Bedrijven met een relatief hoge solvabiliteit, dus met veel eigen
vermogen ten opzichte van het balanstotaal, hebben over het algemeen een lagere
externe financieringsbehoefte omdat zij vanuit interne middelen kunnen voldoen aan
financiële verplichtingen. Hetzelfde geldt voor de bedrijven met een hogere rentabiliteit,
de verhouding tussen winst en eigen of totaal vermogen. Rentabiliteit meet dus de
winstgevendheid van een bedrijf. Hoe hoger deze is, hoe groter de kans dat het bedrijf kan
financieren vanuit eigen middelen.

1)

Statline tabel Investering in materiële vaste activa; bedrijfstak en Bedrijven; bedrijfstak.

2)

https://www.wsw.nl/over-wsw/.

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

33

4.2 Bedrijven die geen externe
financiering zoeken, financieren
vanuit interne middelen
Driekwart van het mkb heeft geen financieringsbehoefte, voornamelijk omdat zij vanuit
interne middelen kunnen financieren. De hogere solvabiliteits- en rentabiliteitsratio voor
deze bedrijven bevestigen dit beeld. Over het algemeen gaat het hierbij om ingehouden
winsten of reserves. Voor de kleine bedrijven is het privévermogen ook nog een belangrijke
bron. Zij bestaan voor een groot deel uit bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid, zoals
eenmanszaken en vof. Bij die rechtsvormen bestaat er geen onderscheid tussen het
vermogen van de ondernemer en dat van diens onderneming. Voor ongeveer een kwart
van het mkb zonder financieringsbehoefte, is dat zo omdat er geen groei of kans tot
groei is. Slechts een klein deel van het mkb heeft geen financieringsbehoefte omdat deze
bedrijven de beschikking hebben over financiële middelen van het moederbedrijf.
4.2.1 Motivatie van bedrijven zonder financieringsbehoefte
10%

Voorkeur intern vermogen

3%

Geen groei(kansen)
Onafhankelĳkheid externe financiers

10%
40%

Bestaande externe financiering voldoet
Middelen moedermaatschappĳ
Anders

11%

26%

Bron: CBS, Financieringsmonitor.

De redenen voor het gebrek aan behoefte van externe financiering verschillen echter per
grootteklasse. Zo spelen de beschikbare financiële middelen van een moederbedrijf bij
het midden- en grootbedrijf wel een belangrijke rol (respectievelijk 18 en 22 procent),
terwijl dit vrijwel ontbreekt bij het micro- en kleinbedrijf. Deze bron van financiering is
voornamelijk beschikbaar voor ondernemingen in de nijverheid. Het grootbedrijf heeft
bovendien vaak al de beschikking tot bestaande externe financiering (29 procent).
Bij het microbedrijf is het gebrek aan (kans op) groei een relatief belangrijke verklaring
(30 procent), wat weer nauwelijks bij de grotere bedrijven als reden wordt opgegeven.
Naar sector bezien valt op dat deze reden ook relatief veel voorkomt onder landbouw­
bedrijven (51 procent) en in de bouw (36 procent), wat niet zo gek is gezien het hoge
aandeel microbedrijven in deze sectoren. Kleinere bedrijven willen bovendien vaker
minder afhankelijk zijn van externe financiers dan de grotere bedrijven.

34

Financieringsmonitor 2018

4.3 Meeste bedrijven met behoefte
aan financiering verkennen ook
de mogelijkheden
Van de bedrijven met een externe financieringsbehoefte, geeft 81 procent aan dat het ook
daadwerkelijk stappen onderneemt om de mogelijkheden te verkennen (figuur 4.3.1).
In het microbedrijf en in de zakelijke dienstverlening is dit aandeel iets lager dan in de
andere grootteklassen en sectoren. Het aandeel dat zich op de externe financieringsmarkt
oriënteert is in het kleinbedrijf en het middenbedrijf hoog, met respectievelijk 89 en
93 procent - hoger dan in het grootbedrijf.
Het zijn met name de innovatieve bedrijven die zich oriënteren op de financieringsmarkt
(87 procent). Dochterbedrijven het minst (69 procent). Dochterbedrijven zullen immers
vaker op de financiële middelen van het moederbedrijf kunnen terugvallen, waardoor ze
zichzelf minder op de externe financiële markt gaan oriënteren.

Bijna een kwart van de bedrijven die mogelijkheden niet
verkend heeft, verwacht geen financiering te krijgen
De bedrijven die zich niet hebben georiënteerd op de externe financieringsmarkt (maar
wel een financieringsbehoefte hebben) noemen hiervoor diverse redenen. Zo verwacht
22 procent geen financiering te krijgen en 17 procent zegt andere prioriteiten te hebben.
Bijna de helft (47 procent) zegt dat er andere redenen zijn dan voorgelegd.

De meeste bedrijven oriënteren zich vaker
Ruim 80 procent van het mkb heeft zich ook vóór 1 juli 2017 op de externe
financieringsmarkt georiënteerd: 58 procent zelden of af en toe, 21 procent regelmatig
en de rest vaak. Dit heeft in bijna driekwart van de gevallen ook tot een eerdere aanvraag
voor financiering geleid. Naast eerdere oriëntatie op de externe financieringsmarkt, heeft
ook tweederde van het mkb hulp gehad bij het opstellen van een ondernemersplan.
Dit gebeurt voornamelijk door een accountant of een ander financieel deskundige in te
schakelen. Hoe groter het bedrijf echter, des te minder vaak er een accountant wordt
ingeschakeld. Grotere bedrijven zijn vaak zelfredzamer omdat zij de kennis in house
hebben, terwijl meer dan de helft van de ondernemers van kleine en middelgrote
bedrijven aangeeft onzeker te zijn over de eigen financiële kennis3).

3)

Volgens onderzoek van de Kamer van Koophandel (2016).

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

35

4.3.1

Aandeel bedrijven met een externe financieringsbehoefte dat zich
oriënteert op de mogelijkheden1)2)
81,2%

Mkb

78,5%
Micro
88,8%
Klein
93,3%
Midden
86,9%
Groot

83,5%
Landbouw
90,2%
Nĳverheid
84,4%
Bouw
80,0%
Handel
83,3%
ICT
76,7%
Zakelĳke dienstverlening
86,0%
Onroerend goed en reparatie

81,5%
Jong
81,2%
Oud

0%

1)

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

De landbouw is onderdeel van de analyses daar waar interessant, maar maakt geen deel uit van de business
economy. In het totaalcĳfer voor het mkb is het dan ook niet opgenomen. In de resultaten naar sector is het
grootbedrĳf niet verwerkt.

2)

Het gaat hier om 95%-betrouwbaarheidsinterval marges, zie de onderzoeksverantwoording voor meer
toelichting op de weergegeven marges.

36

Financieringsmonitor 2018

Overheidsinstrumenten nog niet bekend
De overheid zet verschillende instrumenten, regelingen en subsidies in om de toegang
tot financiering voor ondernemers te stimuleren. De meeste ondernemers zijn hier
echter niet mee bekend.
Voorbeelden van deze overheidsinstrumenten die de toegang tot financiering voor
ondernemers dienen te stimuleren zijn:
—— Borgstelling Mkb Kredieten (BMKB), waarbij de overheid garant staat voor een
deel van de lening van mkb-bedrijven die een bank niet voldoende onderpand
kunnen bieden;
—— SEED Capital regeling, waarbij de overheid innovatieve ondernemingen
op technologisch en creatief gebied ondersteunt bij het verkrijgen van
risicokapitaal;
—— Innovatiekrediet, waarbij de overheid veelbelovende innovatieve projecten
financiert vanuit het innovatiefonds MKB+;
—— Versterking smart industrie en logistiek, een subsidieregeling (in de regio
West-Brabant) bedoeld voor mkb-ondernemers met projecten vooral gericht
op de sectoren logistiek, maintenance, bio-based economy, hightech systemen
& materialen, vrijetijdseconomie of agrosector.
—— De overheidsinstrumenten worden via verschillende loketten beschikbaar
gesteld: gemeenten, provincies, Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen
(ROM’s)4) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).
Tweederde van de bedrijven zegt niet bekend te zijn met deze loketten. Een op de
vijf bedrijven is wel bekend met het gemeenteloket en eenzelfde deel met RVO.nl.
De ROM’s zijn het minst bekend onder het mkb. Hier moet bij opgemerkt worden dat
veel van de instrumenten door de financier aangevraagd worden en niet door de
onderneming zelf.
Er is uiteindelijk maar een klein deel van de ondernemingen dat aangeeft ook
daadwerkelijk gebruik te maken van het desbetreffende loket. Bij RVO.nl ligt dit
aandeel het hoogst. Van de bedrijven die hiermee bekend zijn, geeft 31 procent
aan hier ook daadwerkelijk gebruik van te maken. Van de andere loketten ligt het
uiteindelijk tussen de 4 en 15 procent.

Banken primaire informatiepunt voor bedrijven
die zich oriënteren
Banken blijven het primaire informatiepunt, gevolgd door het inwinnen van advies

4)

Dit is een samenwerkingsverband met als aandeelhouders het rijk (met het ministerie van Economische Zaken
en Klimaat als handelend onderdeel) en de desbetreffende provincies. ROM’S hebben als doel de regionale
economie te versterken. Ze investeren met name in innovatieve en snelgroeiende regionale bedrijven en
herstructureren vervallen bedrijventerreinen.

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

37

bij een accountant of financieel adviseur. Een kleiner deel zegt aan te kloppen bij een
andere financier, bij bekenden of gaat zelf online op zoek. Onder het grootbedrijf wordt
er relatief veel advies ingewonnen van andere financiers dan banken (46 procent), terwijl
er onder het microbedrijf veel advies wordt ingewonnen door zelf online op zoek te gaan
(32 procent) of bij bekenden (31 procent).
4.3.2

Wijze waarop het mkb zich oriënteert op de financieringsmarkt1)

%
100
75
50
25
0
Bank

1)

Financieel
adviseur

Andere financier

Bekenden

Zelf online
gezocht

Anders

Bedrĳven kunnen zich op meerdere manieren oriënteren. De aandelen tellen daarom op tot meer dan 100 procent.

De ICT-sector oriënteert zich voornamelijk door zelf online te zoeken, terwijl de meer
traditionele landbouw zich richt op de traditionelere vormen van oriëntatie, zoals de bank
en een financieel adviseur.

Bijna tweederde overweegt een banklening
als financieringsvorm
Van de bedrijven die een externe financieringsbehoefte hebben, overweegt het grootste
deel een banklening en een derde een rekeningcourant (figuur 4.3.3)5). De alternatieve
financieringsvormen crowdfunding, business angels en informele investeerders worden
vooral door het microbedrijf en de ICT-sector overwogen. Dit zijn tegelijkertijd ook allemaal
vormen van extern eigen vermogen.

5)

Zie de begrippenlijst in de onderzoeksverantwoording voor de betekenis van de verschillende
financieringsvormen.

38

Financieringsmonitor 2018

4.3.3

Door het mkb overwogen financieringsvormen naar vreemd (lichtblauw)
en eigen (donkerblauw) vermogen1)2)
Banklening
Rekeningcourant
Informele investeerders
Leasing
Leverancierskrediet
Crowdfunding
Formeel durfkapitaal
Factoring
Vusiness angels

Toch intern eigen vermogen
Overig vreemd vermogen
Overig eigen vermogen
0

1)
2)

10

20

30

40

50

60

70
%

Een bedrĳf kan zich op meerdere oriëntatievormen hebben gericht. De aandelen tellen daarom op tot meer dan 100 procent.
Afhankelĳk van de vorm kan crowdfunding tot eigen vermogen (financier ontvangt aandelen) of tot vreemd vermogen
(financier ontvangt rente) behoren. Dat laatste komt vaker voor.

De asset-based financieringsvormen6) (factoring en leasing) worden juist meer door het
grootbedrijf overwogen. Asset-based finance is overigens ook een alternatief ten opzichte
van de gebruikelijke bankleningen, maar net als bankleningen wel een vorm van vreemd
vermogen. Leasing is bovendien ook erg in trek in de nijverheid en de bouw. Bij de vraag
welke externe financieringsvorm(en) er overwogen worden, werden er toch nog door
5 procent van de bedrijven vormen van intern eigen vermogen aangegeven.

6)

Financiering op basis van een onderpand.

Behoefte aan en oriëntatie op externe financiering

39

5.
Van financierings­
aanvraag naar
daadwerkelijke
financiering

40

Financieringsmonitor 2018

Tweederde van de mkb-bedrijven in de business economy dat zich oriënteert op
externe financiering, doet ook daadwerkelijk een aanvraag. De rest ziet daar dus
van af. De voornaamste redenen daarvoor zijn voornamelijk intern. Zij kiezen er voor
om toch intern te financieren of vinden de timing gewoon niet meer geschikt door
veranderde marktomstandigheden.
Van alle financieringsaanvragen is 84 procent (ten minste deels) succesvol. Het
merendeel is via een banklening gefinancierd. Dit is ook de financieringsvorm waar
de meeste bedrijven zich op oriënteerden. Meer dan de helft van bedrijven met een
succesvolle aanvraag heeft daar activa als onderpand tegenover moeten zetten.
Dat is dan vooral het bedrijfspand en machines. Immateriële activa worden bijna
alleen in de ICT als onderpand gebruikt. Ondernemingen gebruiken de met succes
aangetrokken financiering vooral om te investeren in uitbreiding, gevolgd door
werkkapitaal en voorraden.
Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de derde en vierde fase in de zoektocht naar
financiering. Het gaat om de daadwerkelijke aanvraag van externe financiering en de
uitkomst daarvan.
5.0.1

Fase drie en vier in de zoektocht naar financiering

1. Behoefte

2. Oriëntatie

3. Aanvraag

4. Uitkomst

5. Toekomst

5.1 De meeste bedrijven gaan verder
en doen een aanvraag
Tweederde van de mkb-bedrijven die zich oriënteren op externe financiering, doet ook
daadwerkelijk een aanvraag. Microbedrijven doen dat een stuk minder vaak dan de (iets)
grotere bedrijven. Specifiek die allerkleinste bedrijven willen vooral onafhankelijk blijven
van de financier. Het kleinbedrijf en het middenbedrijf gaan na oriëntatie vaker over op
een aanvraag dan het grootbedrijf. Tussen sectoren bestaan ook duidelijke verschillen. Zo
ligt het aandeel van de bedrijven dat een financieringsaanvraag doet een stuk hoger in
de nijverheid en bouw dan in de andere sectoren van de business economy. De nijverheid
bestaat uit delfstoffenwinning, industrie, energievoorziening en waterbedrijven en
afvalbeheer. De industrie vormt veruit het grootste deel. Die twee sectoren zoeken vooral
externe financiering voor herfinanciering en vernieuwing.
Tussen de oriëntatiefase en daadwerkelijke financieringsaanvraag valt meer dan de helft
van de startups af. Van de snelle groeiers gaat 78 procent juist wel door naar een aanvraag.
Startups bevinden zich vaak in een nog wat onzekere fase en zijn doorgaans bovendien
klein, terwijl snelle groeiers een duidelijke behoefte hebben en de gezochte financiering
ook kunnen verantwoorden met een vooruitzicht op groei.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

41

5.1.1 Aandeel bedrijven dat een aanvraag doet van bedrijven die zich
georiënteerd hebben na een financieringsbehoefte1)2)
66,4%
Mkb

60,5%
Micro
81,5%
Klein
86,2%
Midden
80,3%
Groot

78,5%
Landbouw
71,8%
Nĳverheid
79,3%
Bouw
63,8%
Handel
63,4%
ICT
63,3%
Zakelĳke dienstverlening
69,8%
Onroerend goed en reparatie

60,9%
Jong
68,1%
Oud

0%

1)

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

De landbouw is onderdeel van de analyses daar waar interessant, maar maakt geen deel uit van de business
economy. In het totaalcĳfer voor het mkb is het dan ook niet opgenomen. In de resultaten naar sector is het
grootbedrĳf niet verwerkt.

2)

Het gaat hier om 95%-betrouwbaarheidsinterval marges, zie de onderzoeksverantwoording voor meer
toelichting op de weergegeven marges.

42

Financieringsmonitor 2018

In onroerend goed en reparatie zijn de aanvragen het grootst
De mediaan van het financieringsbedrag dat is aangevraagd door het totale mkb
bedraagt 105 duizend euro. Omdat het microbedrijf (veel) meer dan de helft van alle
ondernemingen in het mkb bevat, wordt dat bedrag sterk bepaald door hun kleinere
aanvragen. De mediane bedragen die het micro-, klein-, midden- en grootbedrijf
aanvragen, zijn respectievelijk 60 duizend, 350 duizend, 1 miljoen en 9 miljoen euro.
Bedrijfsomvang hangt logischerwijs sterk samen met de omvang van de aanvraag. Het
mkb in de sector onroerend goed en reparatie vraagt veel hogere bedragen aan dan
het mkb in de andere sectoren. Het investeert relatief veel in vaste activa en heeft de
financiering vooral nodig voor vernieuwing en herfinanciering. Ook dochterbedrijven
vragen relatief hoge externe financieringsbedragen aan. Die groep bestaat uit veel
meer grootbedrijven dan de totale bedrijvenpopulatie.
Bedrijven die op zoek gaan naar financiering en daarvoor alléén vormen van eigen
vermogen overwegen, zoeken doorgaans kleinere bedragen dan zij die alléén
aan vormen van vreemd vermogen denken. Het mediane gezochte bedrag is
respectievelijk 100 duizend euro en 175 duizend euro voor het gehele mkb.

Een derde van afhakers na oriëntatie stopt zoektocht om
interne redenen
De voornaamste redenen voor bedrijven om na oriëntatie toch geen externe financiering
aan te vragen, zijn intern. Zo heeft 30 procent van de bedrijven toch aan hun behoefte
kunnen voldoen vanuit interne middelen en voor nog eens 30 procent bleek de timing
verkeerd te zijn. In de tijd die verstrijkt tussen het ontstaan van een behoefte en een echte
aanvraag kunnen de marktomstandigheden bijvoorbeeld veranderd zijn. Bij afgenomen
vraag of fellere concurrentie kan het verstandig zijn een aanvraag uit te stellen - of er zelfs
geheel van af te zien. Eén op de vijf bedrijven haakt na oriëntatie af, omdat ze verwachten
afgewezen te worden. Hoge kosten of onbekendheid met de mogelijkheden zijn hierbij van
secundair belang. De bedrijven die uiteindelijk geen financiering aanvragen, zoeken tijdens
de oriëntatiefase vooral financiering om te innoveren en te investeren in vaste activa.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

43

5.2 Van alle aanvragen is 84 procent
succesvol
Van de bedrijven die externe financiering aanvragen, is 84 procent succesvol: zie figuur
5.2.11). De slaagkans neemt toe met bedrijfsomvang. Grotere bedrijven gaan doorgaans
al langer mee, waardoor er meer over hen bekend is en de informatie-asymmetrie tussen
bedrijf en financier beperkter is. Hun activiteiten zijn door hun omvang ook meer divers
waardoor deze ondernemingen ook stabieler zijn. Hierdoor zijn ze minder risicovol voor
financiers. In het microbedrijf is de slaagkans duidelijk het laagst. In het kleinbedrijf en het
middenbedrijf komt deze in de buurt van die in het grootbedrijf: respectievelijk 91, 93 en
99 procent.
De slaagkans in onroerend goed en reparatie is uitzonderlijk hoog. Woningcorporaties
kunnen terugvallen op het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), waardoor de
risico’s voor financiers kleiner zijn. In de landbouw, ICT en zakelijke dienstverlening is
de slaagkans een stuk lager. Om actief te zijn in de ICT en zakelijke dienstverlening zijn
minder (materiële) vaste activa nodig. Voor veel kleine bedrijven volstaan een computer
en een werkruimte. Dat betekent tegelijkertijd dat zij financiers weinig onderpand, en dus
weinig zekerheden, kunnen bieden. Tegelijkertijd zullen deze bedrijven meer investeren
in immateriële activa, zoals software en een website. Daarvan zijn de opbrengsten minder
zeker en dus zijn ze risicovoller voor financiers.
De lage slaagkans voor de landbouw lijkt opmerkelijk. Deze bedrijven hebben met afstand
de hoogste solvabiliteit van alle sectoren en hebben ook het grootste aandeel onderpand
op hun balans staan. Maar die vaste activa zitten vooral vast in de grond van de agrariër.
Voor jongere bedrijven en startups is het waarschijnlijk moeilijker om aan externe
financiering te komen, omdat ze zich vaak nog moeten bewijzen en er minder informatie
over hen beschikbaar is voor buitenstaanders. Slechts 62 procent van de aanvragen door
startups is succesvol. Snelle groeiers komen daarentegen beter aan externe financiering:
83 procent slaagt.

1)

Het gaat hier ook om de deels succesvolle aanvragen, dat zijn de bedrijven die een deel van het gezochte bedrag
hebben ontvangen.

44

Financieringsmonitor 2018

5.2.1 Aandeel bedrijven met een (deels) succesvolle aanvraag1)2)
83,7%
Mkb

79,8%
Micro
91,3%
Klein
93,3%
Midden
98,8%
Groot

68,0%
Landbouw
85,6%
Nĳverheid
87,5%
Bouw
86,4%
Handel
70,1%
ICT
73,9%
Zakelĳke dienstverlening
96,2%
Onroerend goed en reparatie

76,1%
Jong
85,8%
Oud

0%

1)

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

De landbouw is onderdeel van de analyses daar waar interessant, maar maakt geen deel uit van de business
economy. In het totaalcĳfer voor het mkb is het dan ook niet opgenomen. In de resultaten naar sector is het
grootbedrĳf niet verwerkt.

2)

Het gaat hier om 95%-betrouwbaarheidsinterval marges, zie de onderzoeksverantwoording voor meer
toelichting op de weergegeven marges.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

45

5.2.2

Financiële positie (mediaan) voor ondernemingen met
afgewezen en toegekende aanvraag, 2016

%
40
30
20
10
0
Solvabiliteit

Afgewezen

Rentabiliteit totaal vermogen

Aandeel onderpand

Toegekend

Bron: CBS, Financieringsmonitor, NFO, SZO.

Slaagkans wordt bepaald door bedrijfsomvang
en zekerheden
Het is makkelijker voor bedrijven om financiering aan te trekken als zij de financier meer
zekerheden kunnen bieden. Dat kan in de vorm van een hoge solvabiliteitsratio of een
groot deel materiële vaste activa op de balans: het onderpand2). Het eerste laat zien dat
ondernemingen kunnen voldoen aan hun betalingsverplichtingen op langere termijn. Het
tweede kan als onderpand gebruikt worden door de financier en maakt financiering dus
minder risicovol. Rentabiliteit, ofwel de winstgevendheid, en liquiditeit, de mate waarin
een onderneming op korte termijn aan haar verplichtingen kan voldoen, zijn niet van
significant belang voor de slaagkans.
Naast deze vier financiële indicatoren is bekeken welke andere factoren een relatie lijken
te hebben met de slaagkans. Uit figuur 5.2.1 is al gebleken dat de slaagkans toeneemt met
bedrijfsomvang. De ontwikkeling van de werkgelegenheid is echter niet direct van invloed.
De recente omzetontwikkeling laat een gemengd beeld zien en beïnvloedt dus ook niet
zonder meer de slaagkans3). Ook analyses naar de invloed van voorbereiding en kwaliteit
(heeft de ondernemer het businessplan laten controleren), ervaring (heeft oriëntatie ooit
eerder tot een aanvraag geleid) en financieringsdoelen laten geen duidelijke verschillen
zien. Het enige dat opvalt is dat financieringsaanvragen voor het aannemen of opleiden
van personeel veel vaker afgewezen worden.

2)

Vergelijkingen tussen afgewezen en succesvolle aanvragen zijn gedaan met drie onderpandratio’s. Ten eerste het
aandeel materiële vaste activa in het balanstotaal. Ten tweede dat aandeel in het balanstotaal gecorrigeerd voor
immateriële vaste activa. Ten derde het totaal aan vaste activa (materieel plus immaterieel) in het balanstotaal.
Alle drie vertonen ze een vergelijkbaar resultaat.

3)

De omzetontwikkeling over drie perioden is bekeken: het half jaar voorafgaand aan de analyseperiode (dus van
2016Q4 naar 2017Q2), een heel jaar en twee jaren voorafgaand. De mediaan laat wel een verschil zien in de
ontwikkeling in het afgelopen half jaar: de omzet van de afgewezen groep daalde, die van de succesvolle groep
nam iets toe. De voor extreme waarden gecorrigeerde gemiddelden lijken voor het afgelopen half jaar én jaar
fors van elkaar te verschillen - maar zijn niet statistisch significant. Dan blijkt alleen de omzetontwikkeling over
een periode van twee jaar significante verschillen te vertonen. Dat is dan een verschil tussen beperkte groei en
flinke groei.

46

Financieringsmonitor 2018

Dienstverlening van de financier
Financieringsvragen kunnen om verschillende redenen afgewezen worden. Zo kan
het voorkomen dat de financiële gezondheid van het bedrijf tekortschiet. Maar de
aanvraag kan ook onvoldoende onderbouwd of kwalitatief slecht zijn. In die gevallen
is het van belang dat de ondernemer de juiste terugkoppeling krijgt. In het MkbActieplan onderstreept het ministerie van EZK het belang van goede feedback en
doorverwijzing. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) heeft een Gedragscode
Kleinzakelijke Financiering in het leven die 1 juli 2018 ingegaan is - dus pas na de
periode waarop deze monitor betrekking heeft. Banken die klanten met kleine
financieringsaanvragen hebben, moeten hen duidelijke informatie verstrekken over de
mogelijkheden en afwijzingen motiveren.
Van de (deels) afgewezen ondernemers kreeg 93 procent feedback, maar werd slechts
17 procent doorverwezen naar een andere financier. Vooral kleine bedrijven worden
nauwelijks op de mogelijkheden van andere financiers gewezen.
Het gehele proces van een aanvraag wordt over het algemeen goed gewaardeerd:
69 procent van het mkb dat een aanvraag deed, is (zeer) tevreden en 20 procent (zeer)
ontevreden. Grotere bedrijven zijn vaker tevreden. Ondernemers in de ICT zijn juist het
minst te spreken over de dienstverlening. Daar is slechts de helft positief.

Bijna de helft van de bedrijven kan na een afwijzing
niet uitbreiden
Een afgewezen aanvraag kan uiteenlopende gevolgen voor een bedrijf hebben. Bijna
de helft kan daardoor niet uitbreiden, gevolgd door een grote groep die geen personeel
kan aantrekken. Ongeveer een kwart van de afgewezen bedrijven zoekt na een afwijzing
gewoon weer verder naar financiering.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

47

5.3 Financiering voornamelijk vanuit
bankleningen
Binnen de succesvol aangetrokken financiering is de banklening de meest voorkomende
financieringsvorm, gevolgd door leasing4). De alternatieve vormen worden een stuk minder
gebruikt. Financiering door business angels, leverancierskrediet, factoring, participaties en
crowdfunding maakt (in aantallen bedrijven) slechts een tiende uit van de totale verstrekte
financiering.
Het aandeel van bankleningen en factoring in de financieringsmix neemt toe met omvang.
Het micro- en kleinbedrijf gebruikt een bredere mix aan vormen. Bij hen zijn financiering
vanuit crowdfunding, business angels en informele investeerders belangrijker. Hetzelfde
geldt voor jongere bedrijven. Deze alternatievere vormen van financiering brengen vaak
minder hoge eisen met zich mee, waardoor ze toegankelijker zijn voor de kleinere en
jongere bedrijven.
5.3.1

Financieringsvormen in de aangetrokken financiering

40%

21%

Banklening

Leasing

12%

6%

Rekeningcourant

5%

Overig eigen
vermogen

4%

Overig vreemd
vermogen

Achtergestelde
lening

3%

3%

2%

2% 1%

Informele
investeerders

Crowdfunding

Participaties Factoring

Leverancierskrediet

1%

Business
angels

Bankleningen zijn vooral belangrijk in de landbouw en onroerend goed en reparatie.
In deze sectoren gaat het ook vaak om grotere financieringsbedragen en zijn de risico’s
wat minder groot. De ICT is afhankelijker van vormen van eigen vermogen, en dan met
name durfkapitaal, vanwege de risicovollere investeringen. De bouw maakt erg veel
gebruik van leasing: meer dan twee keer vaker dan gemiddeld. De bouw investeert meer
in vaste activa zoals machines die zich goed lenen voor leaseconstructies. Ook kranen en
grondverzetmachines kunnen op deze manier gefinancierd worden. Hoge kosten voor
onderhoud, risico’s op schade en verzekeringen worden op deze manier vermeden.

4)

Het gaat zowel om autolease als om equipment lease. Dit in tegenstelling tot hoofdstuk 2 waar het alleen om
equipment lease ging.

48

Financieringsmonitor 2018

5.4 Voorwaarden gunstiger voor
grotere bedrijven
De mediaan van het vaste rentepercentage voor het mkb bedraagt 3,5 procent, die van
het variabele rentepercentage 3,0 procent5). De vaste rente staat voor een langere periode
vast en biedt meer zekerheid. De variabele rente schommelt gedurende de looptijd. Het
is ook mogelijk om over financiering een combinatie van vast en variabel te betalen. De
rente neemt af met bedrijfsomvang en met bedrijfsleeftijd. Ook tussen sectoren verschillen
de rentepercentages. Er worden hogere rentes betaald in de meer risicovolle sectoren
(zoals zakelijke dienstverlening en ICT) en lagere rentes in onroerend goed en reparatie,
bouw en landbouw.
Bij ruim een derde van de ondernemingen in het mkb moet de ondernemer persoonlijk
borg staan voor het aangetrokken bedrag. Het gaat dan met name om het micro- en
kleinbedrijf en de jonge bedrijven. Dit zijn vaak bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid en
bedrijven die weinig vaste activa als onderpand kunnen aanbieden.
Meer dan de helft van het mkb moet activa als onderpand aanbieden. Het gaat dan vooral
om bedrijfspanden en machines. Bij het middenbedrijf is dit zelfs 70 procent, net iets meer
dan bij het micro- en kleinbedrijf. In de ICT en zakelijke dienstverlening wordt dit veel
minder verlangd, maar daar zijn ook relatief weinig activa aanwezig. In de onroerend goed
sector zit juist wel veel vaste activa en daar wordt het dan ook relatief vaak als onderpand
gebruikt. Onderpand in de vorm van debiteuren en immateriële activa (o.a. software en
licenties) is alleen substantieel terug te zien in de ICT.

5.5 Financiering voornamelijk voor
uitbreiding
Meer dan een derde van de bedrijven met een succesvolle aanvraag gebruikt financiering
voor uitbreiding, gevolgd door voorraden en werkkapitaal. Zie de linkse cirkeldiagram
in figuur 5.5.1. Het belang van werkkapitaal is voornamelijk terug te zien bij de kleinere
bedrijven. Het grootbedrijf gebruikt het vooral voor herfinanciering. In de ICT wordt het
vooral ingezet om personeel aan te nemen of op te leiden, in de zakelijke dienstverlening
juist voor het overbruggen van een moeilijke periode. Dit laatste komt ook vaker voor
onder jongere bedrijven.

5)

De rentepercentages zijn gewinsorised op anderhalf keer de standaardafwijking boven het gemiddelde. Dat wil
zeggen dat hogere waarden vervangen zijn door die rentewaarde.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

49

Voornaamste strategische doel van de financierings­
aanvraag is investeren
Het achterliggende strategische doel is voor 60 procent van de bedrijven het investeren in
vaste activa. Zie de rechtse cirkeldiagram in figuur 5.5.1. In het middenbedrijf is dit zelfs
77 procent. De fase waar een bedrijf zich in bevindt, is bepalend voor het strategische
doel waar financiering voor is gezocht. Bij grotere bedrijven is dat vaker verduurzaming
en overnames en fusies. In het micro- en kleinbedrijf zijn R&D en innovatie belangrijk. Dit
laatste geldt ook voor de zakelijke dienstverlening en ICT.
5.5.1

Financieringsdoel en strategisch doel1)
Financieringsdoel
11,0 %

Strategisch doel

11%
20,2
%
20%

7%
37,0 %
37%
9%

1,0 %
1%
2,0 % 2%
4%
4,0 %
6%

60%
60,6 %

6,1 %
17%

6%
6,1 %
19%
19,0 %

Uitbreiding

Investeringen

Werkkapitaal

Digitalisering

Vernieuwing

Innovatie en R&D

Overbrugging

Overname of fusie

Herfinanciering

Internationalisering

Anders

Verduurzaming
Anders

1)

50

Financieringsmonitor 2018

Enkel aan bedrĳven met als financieringsdoel uitbreiding, vernieuwing en het aannemen van personeel, is gevraagd
naar het achterliggende strategische doel.

Van financierings­aanvraag naar daadwerkelijke financiering

51

6.
Financierings­
behoefte
in de toekomst

52

Financieringsmonitor 2018

Veel bedrijven die in het afgelopen jaar financiering zochten, gaan in het komende
jaar niet nog eens op zoek naar geld. Dat geldt vooral voor de kleinere bedrijven.
In het grootbedrijf wordt een succesvolle aanvraag vaker opgevolgd door een
verwachte behoefte in het volgende jaar. In totaal verwacht 14 procent van het mkb
een financieringsbehoefte te hebben in het komende jaar. Onder bedrijven die het
afgelopen jaar hun aanvraag afgewezen zagen worden, is dit veel hoger: 92 procent.
Het mkb denkt in het komende jaar vaker op zoek te gaan naar financiering voor
vernieuwing, onroerend goed en investeringen in personeel. Ook verduurzaming
en internationalisering zijn belangrijker dan in het afgelopen jaar. Al deze doelen
getuigen van een langere-termijn visie. Daarbij geldt wel de kanttekening dat er een
verschil bestaat tussen waar bedrijven geld voor willen gebruiken en waar ze het
daadwerkelijk voor zullen kunnen aantrekken.
Aan de manier waarop ze deze doelen willen financieren verandert minder. Leningen
bij de bank blijven met afstand de populairste vorm. Toch is er dynamiek zichtbaar.
Leasing is minder vaak onderdeel van de verwachte financieringsmix, terwijl
informele investeerders nu drie keer zo vaak genoemd worden. Andere vormen van
alternatieve financiering blijven nagenoeg gelijk in hun aandeel.
Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de vijfde fase in de zoektocht naar financiering.
Het gaat om de verwachte behoefte aan financiering in het jaar dat loopt van juli 2018
tot juli 2019.
6.0 .1

Laatste fase in de zoektocht naar financiering

1. Behoefte

2. Oriëntatie

3. Aanvraag

4. Uitkomst

5. Toekomst

6.1 Verwachte behoefte lager dan
behoefte afgelopen jaar
Zonder uitzondering ligt de verwachte financieringsbehoefte in het komende jaar lager
dan de daadwerkelijke behoefte in het afgelopen jaar. Er bestaat een belangrijk verschil
tussen die twee, maar de twee hangen ook samen. Meer dan de helft van het mkb in de
business economy (55 procent) heeft namelijk geen constante financieringsbehoefte1). Een
bedrijf dat in het afgelopen jaar een behoefte aan financiering had, is duidelijk minder
geneigd om in het komende jaar ook weer geld buiten het bedrijf te zoeken. Dit gaat
des te meer op als het bedrijf succesvol was in het aantrekken van financiering: dan gaat

1)

De vragen naar de verwachte financieringsbehoefte zijn weer aan alle respondenten gesteld. Dat is dezelfde
groep die ook de vraag voorgelegd kreeg over de financieringsbehoefte in het afgelopen jaar (hoofdstuk 4).

Financierings­behoefte in de toekomst

53

6.1.1 Aandeel bedrijven met een verwachte externe financieringsbehoefte in het komende jaar1)2)3)
14,0%
Mkb

13,0%

Micro

16,7%
Klein
21,4%

Midden

21,8%
Groot

14,5%

Landbouw

17,5%
Nĳverheid
10,5%
Bouw
15,6%
Handel
17,7%

ICT
10,5%
Zakelĳke dienstverlening
11,6%
Onroerend goed en reparatie

18,4%
Jong
12,9%

Oud

0%

1)

10%

20%

30%

40%

De landbouw is onderdeel van de analyses daar waar interessant, maar maakt geen deel uit van de business
economy. In het totaalcĳfer voor het mkb is het dan ook niet opgenomen. In de resultaten naar sector is het
grootbedrĳf niet verwerkt.

2)

Het gaat hier om 95%-betrouwbaarheidsinterval marges, zie de onderzoeksverantwoording voor meer
toelichting op de weergegeven marges.

3)

Percentages berekend op het totaal exclusief respondenten die aangaven hun verwachte financieringsbehoefte (nog) niet te weten.

54

Financieringsmonitor 2018

50%

tweederde niet weer op zoek in het komende jaar. Uitzondering zijn de ondernemingen
waarvan de aanvraag in het afgelopen jaar is. Van hen verwacht 92 procent weer een
financieringsbehoefte te hebben in het komende jaar - die voor een deel ook weer tot een
daadwerkelijke aanvraag zal leiden.

Incidentele of continue behoefte aan financiering
De externe financieringsbehoefte is bij kleinere bedrijven vaker incidenteel. Ze zoeken
financiering om een investering te doen en als die investering afgerond is, hebben zij niet
direct weer behoefte aan geld. Bij grotere bedrijven is dit proces van externe middelen
aantrekken, investeren en weer opnieuw financieren veel meer een standaard onderdeel
van de bedrijfsvoering. Bij deze groep zien we dat bijna tweederde met een behoefte in
het afgelopen jaar óók weer een verwachte behoefte heeft in het komende jaar.
Figuur 6.1.1 geeft de verwachte financieringsbehoefte voor het komende jaar weer.
In vergelijking met de behoefte van het afgelopen jaar in figuur 4.1.1 is een opvallend
verschil zichtbaar. Toen was de financieringsbehoefte van het grootbedrijf ongeveer even
laag als die van het microbedrijf. De verwachte financieringsbehoefte voor het komende
jaar is bij het grootbedrijf juist veel hoger dan die van het microbedrijf: 22 versus
13 procent.
Snelgroeiende ondernemingen en startups verwachten veruit het vaakst financiering
buiten het bedrijf nodig te zullen hebben: respectievelijk 36 en 30 procent. Dit heeft alles
te maken met de levensfase waarin zij zich bevinden en het geld dat nodig is om hun
groei en groeiplannen te realiseren. Dochterbedrijven verwachten aanzienlijk minder vaak
een externe financieringsbehoefte: slechts 10 procent. Zij kunnen een beroep doen op de
moedermaatschappij voor financiering.

6.2 Minder leasing en meer informele
investeerders
Voor ondernemers blijven bankleningen de meest logische manier om aan geld te komen.
Twee op de vijf verwacht de financieringsbehoefte in het komende jaar op die manier
in te vullen. Dat is bijna precies gelijk aan de invulling van verkregen financiering in het
afgelopen jaar.
Meer dynamiek is zichtbaar bij leasing en informele investeerders. Het verwachte gebruik
van leasing is voor het komende jaar nog maar de helft van wat het daadwerkelijk was
in het afgelopen jaar. Dat van informele investeerders verdrievoudigt juist. Allebei die
ontwikkelingen komen voor rekening van het microbedrijf. Ook rekeningcourant als
verwachte manier van financieren neemt af in belang. Dat gebeurt bij alle grootteklassen.
Met uitzondering van financiering via informele investeerders blijven de opkomende
alternatieven dus ook opkomend. Crowdfunding, participaties, leverancierskrediet,

Financierings­behoefte in de toekomst

55

factoring en business angels worden bijvoorbeeld nog steeds gebruikt om slechts
een tiende van de totale verwachte behoefte in te vullen. Het zijn daarbij de kleinere
ondernemers die het meest open staan voor die ontwikkeling - en er misschien ook het
meest van afhankelijk zijn. Zo verwacht 5 procent van het microbedrijf nu te financieren
met crowdfunding, terwijl dat in het kleinbedrijf nog geen 2 procent is. Het microbedrijf
heeft ook meer interesse in factoring. Zij zijn voor factoringmaatschappijen wel minder
interessant, omdat ook hun facturen veel kleiner zijn. Er geldt daarom een ondergrens aan
de omzet.
6.2.1 Vormen in de succesvol aangetrokken financiering (afgelopen jaar)
en de verwachte behoefte (komend jaar)
Business angels
Factoring
Leverancierskrediet

1%
1%
1%

Participaties

2%

Crowdfunding

3%

Achtergestelde lening

6%

Overig vreemd vermogen

4%

Overig eigen vermogen

5%

1%

2%
2%
3%

Rekeningcourant 12%
Informele investeerders

3%

Business angels
Factoring
Leverancierskrediet
Participaties

4%

Crowdfunding

5%

Achtergestelde lening

5%

Overig vreemd vermogen

6%

Overig eigen vermogen

9%

Rekeningcourant

10% Informele investeerders

11% Leasing

Leasing 21%

Banklening 40%

41% Banklening
Afgelopen jaar

56

Financieringsmonitor 2018

Komend jaar

6.3 Mkb wil meer geld voor
vernieuwing
In het afgelopen jaar gebruikte het mkb financiering vooral om bestaande activiteiten uit te
breiden. In het komende jaar verwachten ze juist vaker op zoek te gaan om hun activiteiten
te vernieuwen en om te investeren in onroerend goed. Hier kan sprake zijn van een nieuwe
focus op groei, maar ook van een verschil tussen waar ondernemers financiering voor
willen aantrekken (komende jaar) en waar ze het daadwerkelijk voor kunnen aantrekken2).
Investeringen in vernieuwing en in personeel zijn een grotere onzekerheid voor de
financier. Vernieuwing door te investeren in R&D of in innovatie hoeft bijvoorbeeld niet
daadwerkelijk tot een uitkomst te leiden. Omgekeerd heeft uitbreiding van activiteiten het
voordeel van een bewezen formule.
6.3.1

Verdeling financieringsdoelen over de verwachte
financieringsbehoefte in het komende jaar en succesvol
aangetrokken financiering in het afgelopen jaar
Vernieuwing
Eitbreiding
Werkkapitaal
Overbrugging

Onroerend goed
Herfinanciering
Personeel
Anders
0

Komend jaar

5

10

15

20

25

30

35

40
%

Afgelopen jaar

De vernieuwingsdrang is het grootst in het kleinbedrijf (31 procent) en in de landbouw
(40 procent). Kleinere bedrijven hebben meer behoefte aan geld voor onroerend goed
en personeel dan grotere bedrijven. Financiering voor personeel is vooral erg belangrijk
in de ICT, een sector die relatief arbeidsintensief is. Het grootbedrijf heeft juist opvallend
vaak externe middelen nodig voor herfinanciering (15 procent) en dan vooral in de
sector onroerend goed en reparatie. Overbruggingsfinanciering is iets minder belangrijk
geworden, maar nog altijd nodig in vooral de bouw en in de handel, vervoer en horeca.
Vernieuwing, uitbreiding en personeel zijn financieringsdoelen waar het geld direct naar
toe vloeit, maar daar kunnen ook nog dieperliggende doelen achter liggen. Met afstand de
meeste verwachte financiering voor het komende jaar wordt gezocht voor investeringen
in activa: 53 procent in het gehele mkb. Alle andere strategische doelen zijn meteen van
een veel kleiner belang. Investeringen in R&D en innovatie, in overnames of fusies en in
digitalisering volgen met respectievelijk 12, 8 en 6 procent.

2)

Het verschil tussen wensen en realisaties kan voor het eerst in de Financieringsmonitor 2019 onderzocht worden.

Financierings­behoefte in de toekomst

57

Ook hier is een ontwikkeling te zien. In de verwachte behoefte voor het komende jaar
worden de meer strategische doelen vaker genoemd dan in het afgelopen jaar. Denk aan
internationalisering (van 2 naar 5 procent) en verduurzaming (van 1 naar 5 procent). Dat
zijn doelen waar een langere-termijn visie uit spreekt, maar ook hier kan sprake zijn van
een verschil tussen wat ondernemers willen en wat zij daadwerkelijk kunnen krijgen.

58

Financieringsmonitor 2018

Medewerkers
Auteurs
Tommy Span
Krista Keller
Evrim Onat

Dashboard
Stephan Verschuren
Roelof Waaijman

Met medewerking van
Remco Kaashoek
Rob van de Laar
Hans Langenberg
Remco Paulissen
Manuela Schols

Medewerkers

59

Centrum voor Beleidsstatistiek
Het Centraal Bureau voor de Statistiek verzamelt gegevens bij personen, bedrijven en
instellingen om deze daarna te verwerken tot statistische informatie over groepen mensen,
bedrijven en hun omgeving. De resultaten stelt het CBS voor iedereen beschikbaar. Voor
sommige vragen is deze informatie, die beschikbaar wordt gesteld via de CBS-website
www.cbs.nl, echter niet toereikend. In dat geval kunnen externe partijen zich wenden tot
het Centrum voor Beleidsstatistiek (CBS-CvB).
Het CBS-CvB bepaalt in nauw overleg met de gebruiker welke informatie in welke vorm
beschikbaar en nuttig is voor het beantwoorden van de vraag. Daarna voert het CBS-CvB
het onderzoek uit en beschrijft de resultaten in een tabellenset, rapport of dashboard.
Alle uitkomsten en publicaties worden openbaar gemaakt en zijn te vinden op de website
(www.cbs.nl/maatwerk).
Vragen over deze publicatie kunnen gestuurd worden aan het CBS-CvB onder vermelding
van het referentienummer 180023. Ons e-mailadres is maatwerk@cbs.nl.

60

Financieringsmonitor 2018

Onderzoeksverantwoording
Cijfers over de manier waarop het bedrijfsleven op zoek gaat naar externe
financiering zijn verzameld door middel van een digitale enquête. De enquête is
uitgezet onder 9 984 ondernemingen waarvan 53 procent ook daadwerkelijk heeft
deelgenomen. Om precies te zijn, bedraagt de netto steekproef 5 263 ondernemingen.
De onderzoekspopulatie van de monitor wordt gevormd door het gehele mkb in de
business economy. Aan de enquête hebben ook grote bedrijven en ondernemingen
actief in de landbouw deelgenomen. Hun uitkomsten maken geen deel uit van de
uitkomsten als er alleen totaalcijfers voor het mkb in de business economy worden
gepresenteerd, maar vormen wel een benchmark.

Bewerkingen
Op de ruwe enquêtedata zijn verschillende bewerkingen uitgevoerd. Zo zijn er controles
uitgevoerd op de routing van de vragenlijst om er zeker van te zijn dat vragen alleen zijn
beantwoord door respondenten die de vraag ook horen te beantwoorden.
Sommige vragen bevatten een categorie “anders, namelijk…”. De open respons op die
categorie is in detail bekeken. Wanneer mogelijk zijn antwoorden toegekend aan gegeven
antwoordcategorieën. Zo bleken veel van de open antwoorden bij de financieringsdoelen
toch toe te kennen aan het doel werkkapitaal of voorraden. Soms leverde dit ook nieuwe
categorieën op die aanvankelijk niet in de vragenlijst waren opgenomen, zoals onroerend
goed als doel van de financiering. Bij de (overwogen) financieringsvormen werden
opvallend vaak antwoorden gegeven die, ondanks de expliciete vraag naar externe
financiering, toch intern eigen vermogen betroffen. Winstinhoudingen en privévermogen
werden daar vaak genoemd. Daarom is die categorie alsnog toegevoegd.

Corrigeren voor extreme waarden
De enquête bevat slechts een beperkt aantal kwantitatieve vragen. Het gaat dan om het
aantal eerdere aanvragen, de omvang van de financieringsaanvraag en het daadwerkelijk
aangetrokken bedrag, om de vaste en variabele rentepercentages die betaald zijn op die
financiering en de omvang van de verwachte financieringsbehoefte in het komende jaar.
Omdat deze variabelen (de bedragen in het bijzonder) gevoelig zijn voor uitschieters is
winsorising toegepast op 1,5 keer de standaardafwijking boven het gemiddelde. Dat wil
zeggen dat iedere waarde boven dat punt is vervangen door de waarde die gelijk is aan
1,5 keer de standaardafwijking boven het gemiddelde. Dat maakt de variabelen beter
geschikt voor het berekenen van representatieve gemiddelden. Het heeft overigens
geen invloed op de mediaan. Deze blijft ongewijzigd, omdat het aantal waarnemingen
niet verandert.

Onderzoeksverantwoording

61

Populatie en stratificatie
De onderzoekspopulatie van de Financieringsmonitor bestaat uit het mkb in de business
economy. De business economy bestaat uit het bedrijfsleven met uitzondering van de
landbouw en financiële dienstverlening. Het mkb is gedefinieerd als ondernemingen met
minder dan 250 werkzame personen. Er wordt een ondergrens van 2 werkzame personen
gehanteerd. De onderzoekseenheid is de bedrijfseenheid (BEID) zoals die door het CBS
gedefinieerd wordt. De BEID is bepalend voor de bedrijfsgrootte, niet de omvang van het
(eventuele) gehele concern.

B.1

Afbakeningen binnen de Financieringsmonitor

Bedrijfstak

Sbi

Grootteklasse

Wp

Leeftijd

Jaren

Nijverheid

B-E

Microbedrijf

Bouw

2–9

Jong

<5

F

Kleinbedrijf

10–49

Oud

5+­

Handel, Vervoer en Horeca

G-I

Middenbedrijf

50–249

Informatie en Communicatie

J

Zakelijke Dienstverlening

M-N

Onroerend Goed en Reparatie

L, 95

Business Economy

Mkb

Niet-Business Economy
Landbouw

Niet-Mkb
A

Grootbedrijf

250+­

In de Financieringsmonitor wordt binnen de business economy een onderscheid gemaakt
naar zes bedrijfstakken, ingedeeld op basis van de Standaard Bedrijfsindeling (SBI). De
combinatie van de bedrijfstak onroerend goed (L) en de sector reparatie (95) is geen voor
de hand liggende. Hier is voor gekozen, omdat de sector reparatie op zichzelf te klein
is voor veel uitsplitsingen en dan onderdrukt zou moeten worden. Uitkomsten voor de
landbouw worden aanvullend gepresenteerd wanneer relevant.
Binnen het mkb worden drie grootteklassen onderscheiden op basis van de werkzame
personen (wp). Voor het grootbedrijf worden uitkomsten aanvullend gepresenteerd als
benchmark. Uitkomsten zijn ook opgenomen naar twee klassen bedrijfsleeftijd.
De steekproef van de enquête is disproportioneel gestratificeerd naar drie dimensies:
sector (7), grootteklasse (4) en bedrijfsleeftijd (2). Dit leidt in beginsel tot een totaal van
56 strata waarvoor consistente uitkomsten gepresenteerd kunnen worden. Drie strata zijn
niet gevuld in de steekproef. Het grootbedrijf in de landbouw, jong en oud, is bewust niet
opgenomen in de steekproef. Als cijfers betrekking hebben op de landbouw, is dat namelijk
alleen voor het mkb in de landbouw. Als cijfers betrekking hebben op het grootbedrijf, is
dat alleen voor de business economy. Ten slotte komen er simpelweg geen grootbedrijven
voor in de bedrijfstak onroerend goed en reparatie.
Disproportionele stratificatie betekent dat de aandelen van strata in de steekproef niet
gelijk zijn aan hun aandelen in de populatie. Zo maakt het microbedrijf 79 procent uit van
het mkb in de business economy, maar slechts 34 procent van de uiteindelijke steekproef.
De reden is tweeledig. Enerzijds is er efficiëntie: er zijn minder waarnemingen nodig om
uitspraken met voldoende betrouwbaarheid te doen. Anderzijds zou een proportionele
verdeling er toe leiden dat er in absolute zin bijna geen grote bedrijven in de steekproef

62

Financieringsmonitor 2018

B.2

Steekproef en respons
Jong

Oud
Micro

Klein

Midden

Groot

Micro

Klein

Midden

Landbouw

329­

155­

13­

Nijverheid

330­

262­

125­

31­

Bouw

330­

262­

59­

Handel, Vervoer en Horeca

330­

262­

Informatie en Communicatie

330­

Zakelijke Dienstverlening
Onroerend Goed en Reparatie

Groot

328­

262­

125­

329­

262­

125­

55­

10­

330­

262­

125­

88­

125­

58­

330­

262­

125­

55­

262­

84­

21­

330­

262­

125­

89­

329­

262­

125­

78­

329­

262­

125­

55­

330­

96­

4­

0­

330­

262­

125­

25­

Bruto steekproef (Totaal: 9 984)

Netto steekproef (Totaal: 5 263)
Landbouw

100­

58­

7­

82­

126­

76­

Nijverheid

140­

158­

104­

23­

138­

192­

102­

35­

Bouw

100­

151­

40­

4­

117­

155­

92­

61­

Handel, Vervoer en Horeca

116­

139­

92­

35­

142­

171­

93­

35­

Informatie en Communicatie

115­

154­

49­

13­

155­

163­

95­

60­

Zakelijke Dienstverlening

132­

145­

94­

62­

164­

179­

105­

43­

Onroerend Goed en Reparatie

128­

51­

4­

0­

165­

175­

107­

21­

%

Respons
Landbouw

30­

37­

54­

25­

48­

61­

Nijverheid

42­

60­

83­

74­

42­

73­

82­

64­

Bouw

30­

58­

68­

40­

35­

59­

74­

69­

Handel, Vervoer en Horeca

35­

53­

74­

60­

43­

65­

74­

64­

Informatie en Communicatie

35­

59­

58­

62­

47­

62­

76­

67­

Zakelijke Dienstverlening

40­

55­

75­

79­

50­

68­

84­

78­

Onroerend Goed en Reparatie

39­

53­

100­

0­

50­

67­

86­

84­

zitten. Dan zouden de onzekerheidsmarges op de uitkomsten voor die grootteklasse erg
groot zijn.

Ophoging
Door ophoging kunnen uitspraken gedaan worden over de gehele onderzoekspopulatie.
Er vindt weging plaats naar werkgelegenheid binnen de strata. Elke bedrijfseenheid in de
steekproef krijgt een ophooggewicht. De populatie voor de Financieringsmonitor bestond
uit 278 223 bedrijfseenheden toen in mei 2018 een steekproef werd getrokken. De totale
werkgelegenheid bij deze bedrijven was op dat moment 4 178 244 werkzame personen.
Uiteindelijk hebben er 5 263 bedrijfseenheden deelgenomen aan de enquête met een
gezamenlijke werkgelegenheid van 528 270 werkzame personen.
De ophoogfactoren worden berekend per stratum: een driedimensionale combinatie van
bedrijfstak, grootteklasse en bedrijfsleeftijd. Omdat de stratificering erg gedetailleerd is,
wijken de ophoogfactoren bij weging naar werkgelegenheid en naar het aantal bedrijven
weinig van elkaar af. De impact op de hoofduitkomsten ligt in de orde van grootte van
enkele tienden van procentpunten.

Insluitgewichten
In eerste instantie worden insluitgewichten berekend. Het insluitgewicht van een bedrijf in

Onderzoeksverantwoording

63

bedrijfstak,
bedrijfstak, grootteklasse
grootteklasse en
en bedrijfsleeftijd.
bedrijfsleeftijd. Omdat
Omdat de
de stratificering
stratificering erg
erg gedetailleerd
gedetailleerd is,
is,
wijken de
de ophoogfactoren
ophoogfactoren bij
wijken
bij weging
weging naar
naar werkgelegenheid
werkgelegenheid en
en naar
naar het
het aantal
aantal bedrijven
bedrijven
weinig
weinig van
van elkaar
elkaar af.
af. De
De impact
impact op
op de
de hoofduitkomsten
hoofduitkomsten ligt
ligt in
in de
de orde
orde van
van grootte
grootte van
van
enkele
tienden
van
procentpunten.
enkele tienden van procentpunten.

Insluitgewichten
stratum
h wordt genoteerd met ih. Het insluitgewicht van een respondent is gelijk aan
Insluitgewichten
In eerste
worden insluitgewichten
eerste instantie
instantie
insluitgewichten berekend.
berekend. Het
Het insluitgewicht
insluitgewicht van
van een
een bedrijf
bedrijf
1Ingedeeld
door de worden
insluitkans.
in
in stratum
stratum h
h wordt
wordt genoteerd
genoteerd met
met iihh.. Het
Het insluitgewicht
insluitgewicht van
van een
een respondent
respondent is
is gelijk
gelijk aan
aan
1
1 gedeeld
gedeeld door
door de
de insluitkans.
insluitkans.
De insluitkans van een bedrijf wordt gedefinieerd als de kans dat het bedrijf in de respons
De
van
een
bedrijf
gedefinieerd
als
bedrijf
de
voorkomt.
De kans
een
bedrijfwordt
in de respons
voorkomt,
gelijkdat
aanhet
de kans
datin
De insluitkans
insluitkans
vandat
een
bedrijf
wordt
gedefinieerd
als de
deis kans
kans
dat
het
bedrijf
ineen
de
respons
voorkomt.
De
kans
dat
een
bedrijf
in
de
respons
voorkomt,
is
gelijk
aan
de
kans
respons
De kans
dat een
bedrijfininsteekproef
de respons
is gelijkdoor
aan het
de kans
bedrijf
invoorkomt.
de steekproef
voorkomt
(aantal
in voorkomt,
stratum gedeeld
aantal
dat een
een bedrijf
bedrijf in
in de
de steekproef
steekproef voorkomt
voorkomt (aantal
(aantal in
in steekproef
steekproef in
in stratum
stratum gedeeld
gedeeld door
door
dat
in
populatieininpopulatie
stratum), vermenigvuldigd
met de kans dat een
bedrijf ineen
de responsin de
het
het aantal
aantal in populatie in
in stratum),
stratum), vermenigvuldigd
vermenigvuldigd met
met de
de kans
kans dat
dat een bedrijf
bedrijf in de
respons
gegeven
dat
in
in
respons
voorkomt
gegeven dat
het bedrijf
de steekproef
voorkomtvoorkomt
(aantal in(aantal
respons
stratum
respons voorkomt
voorkomt
gegeven
dat het
hetinbedrijf
bedrijf
in de
de steekproef
steekproef
voorkomt
(aantal
inin
respons
in
stratum
gedeeld
door
aantal
in
steekproef
in
stratum).
In
formulevorm:
gedeeld
door
aantaldoor
in steekproef
in stratum).inInstratum).
formulevorm:
in stratum
gedeeld
aantal in steekproef
In formulevorm:
iihh =
=

1
1

1
1

!!
!!
!
!!
!

!! !!
!! ∗ !!
! ∗ !!
!!
!!
!!
!!
! =
!! =
!!

=
=

met
de
steekproefomvang
stratum
populatieomvang
stratum
h
rrhh de
h de
populatieomvang
h en
rh de
met
met nn
nh hhde
desteekproefomvang
steekproefomvanginin
instratum
stratumh,h,
h,NhN
Nde
populatieomvanginin
instratum
stratum
h en
en
de
h de
responsomvang
in
stratum
h.
Merk
op
dat
de
insluitgewichten
van
respondenten
in
responsomvangininstratum
stratum
Merk
op dat
de insluitgewichten
van respondenten
in
h. h.
Merk
op dat
de insluitgewichten
van respondenten
in stratum
responsomvang
stratum
h
op
deze
manier
optellen
tot
de
populatieomvang
in
stratum
h.
In
stratum
h
op
deze
manier
optellen
tot
de
populatieomvang
in
stratum
h.
In
h op deze manier optellen tot de populatieomvang in stratum h. In formulevorm:
formulevorm:
formulevorm:
iihh ∗∗ rrhh =
= (N
(Nhh // rrhh)) ∗∗ rrhh =
=
N
Nhh

Correctiegewichten
Correctiegewichten
Correctiegewichten
Vervolgens
Vervolgens worden
worden de
de insluitgewichten
insluitgewichten vermenigvuldigd
vermenigvuldigd met
met correctiegewichten
correctiegewichten om
om te
te
komen
tot
eindgewichten.
Het
eindgewicht
van
een
bedrijf
in
stratum
h
wordt
genoteerd
Vervolgens
worden
de
insluitgewichten
vermenigvuldigd
met
correctiegewichten
om
te
komen tot eindgewichten. Het eindgewicht van een bedrijf in stratum h wordt genoteerd
met
komen
met w
whh..tot eindgewichten. Het eindgewicht van een bedrijf in stratum h wordt genoteerd
met wh.
52
52

Alle indicatoren in de monitor worden op een hoger niveau bekeken dan op dat van het

stratum. Doelvariabelen zoals de financieringsbehoefte en zeker de slaagkans correleren
met het economische gewicht van bedrijven. Als proxy voor het economische gewicht van
een stratum kan beter het aantal werkzame personen in dat stratum worden gebruikt dan
hetAlle
aantal
bedrijven.
indicatoren
in de monitor worden op een hoger niveau bekeken dan op dat van het

stratum. Doelvariabelen zoals de financieringsbehoefte en zeker de slaagkans correleren
met het economische gewicht van bedrijven. Als proxy voor het economische gewicht
een stratum kan beter
het aantal
werkzame
personen
in dat dat
stratum
worden
Devan
correctiegewichten
worden
daarom
zodanig
bepaald
het eindgewicht
van een
gebruikt dan het aantal bedrijven.

bedrijf gelijk is aan het aantal werkzame personen in de populatie van het betreffende
De correctiegewichten
daaromwerkzame
zodanig bepaald
dat het in
eindgewicht
van van
een het betreffende
stratum
gedeeld doorworden
het aantal
personen
de respons
bedrijf gelijk is aan het aantal werkzame personen in de populatie van het betreffende

stratum.
formulevorm:
stratum In
gedeeld
door het aantal werkzame personen in de respons van het betreffende
stratum. In formulevorm:
wh = Ah / ah

met Ah het aantal werkzame personen in de populatie van stratum h en ah het aantal

werkzame
in de responspersonen
van stratumin
h. de populatie van stratum h en a het aantal
Ah het personen
aantal werkzame
met
h

h.
werkzame
de respons
van
Bedrijven inpersonen
de steekproefintellen
na ophoging
nietstratum
op tot de bedrijvenpopulatie

Merk op dat de eindgewichten van respondenten in stratum h op deze manier niet
optellen tot de populatieomvang in stratum h. Dit komt doordat de responsfractie
Bedrijven
in deinsteekproef
tellen
ophoging
niet
tot
bedrijvenpopulatie
(aandeel respons
populatie) uitgedrukt
in na
bedrijven
anders kan
zijnop
dan
de de
fractie
uitgedrukt in werkzame personen.

Merk op dat de eindgewichten van respondenten in stratum h op deze manier niet optellen
eindgewichten van respondenten
niet optellen
de populatie- (aandeel respons
Ditstratum
komt doordat
detot
responsfractie
totDat
dedepopulatieomvang
in stratuminh.een
omvang in het stratum, is geen probleem als de doelvariabelen worden uitgedrukt in

in aandelen.
populatie)
uitgedrukt
in in
bedrijven
anders kan zijn
dan de fractie
in werkzame
Dat is
ook het geval
de Financieringsmonitor.
Doelvariabelen
kunnenuitgedrukt
dan
niet in aantallen bedrijven worden uitgedrukt. Als de berekende eindgewichten niet aan
personen.

bedrijfseenheden in de respons worden toebedeeld, maar aan alle werkzame personen
in de respons, tellen de eindgewichten in stratum h wel op tot het aantal werkzame
personen in de populatie van stratum h.

64

Financieringsmonitor 2018

Deze manier van ophoging naar werkgelegenheid wordt ook toegepast in de Survey on
the Access to Finance for Enterprises (SAFE), een financieringsmonitor voor de hele
Europese Unie, van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese Commissie50.

Ten slotte gaat op dat de berekende eindgewichten minimaal gelijk zijn aan 1. Bedrijven
die gerespondeerd hebben, tellen na weging dus minimaal voor 1 bedrijfseenheid mee:
zichzelf.

I.3 Betrouwbaarheidsintervallen

Dat de eindgewichten van respondenten in een stratum niet optellen tot de populatieomvang in het stratum, is geen probleem als de doelvariabelen worden uitgedrukt in
aandelen. Dat is ook het geval in de Financieringsmonitor. Doelvariabelen kunnen dan
niet in aantallen bedrijven worden uitgedrukt. Als de berekende eindgewichten niet aan
bedrijfseenheden in de respons worden toebedeeld, maar aan alle werkzame personen in
de respons, tellen de eindgewichten in stratum h wel op tot het aantal werkzame personen
in de populatie van stratum h.
Deze manier van ophoging naar werkgelegenheid wordt ook toegepast in de Survey on
the Access to Finance for Enterprises (SAFE), een financieringsmonitor voor de hele Europese
Unie, van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese Commissie1).
Ten slotte gaat op dat de berekende eindgewichten minimaal gelijk zijn aan 1. Bedrijven
die gerespondeerd hebben, tellen na weging dus minimaal voor 1 bedrijfseenheid mee:
zichzelf.

Betrouwbaarheidsintervallen
Enquêtering heeft plaatsgevonden onder een klein deel van de daadwerkelijke populatie.
De resultaten die gebaseerd zijn op deze steekproef vertegenwoordigen schattingen van
de uitkomsten. Er zit een bepaalde onzekerheid rondom die geschatte waarde. Dit zijn de
95%-betrouwbaarheidsintervallen waarbinnen de uitkomsten vallen. Dat wil zeggen dat bij
herhaling de geschatte uitkomst in 95 procent van de gevallen binnen dat interval ligt.
Marges zijn te berekenen voor alle indicatoren maar in de monitor uiteindelijk alleen
opgenomen voor de vijf voornaamste indicatoren. Het gaat om het aandeel van het mkb in
de business economy:

waarde. Dit zijn de 95%-betrouwbaarheidsintervallen waarbinnen de uitkomsten vallen.
Dat wil zeggen dat bij herhaling de geschatte uitkomst in 95 procent van de gevallen
waarde.
Ditfinancieringsbehoefte;
zijn de 95%-betrouwbaarheidsintervallen
waarbinnen de uitkomsten vallen.
binnen
dat
interval
ligt.
—— met
een
Dat wil zeggen dat bij herhaling de geschatte uitkomst in 95 procent van de gevallen
—— dat
vervolgens
de
verkend
binnen
dat
ligt. mogelijkheden
Marges
zijninterval
te berekenen
voor alle indicatoren
maar heeft;
in de monitor uiteindelijk alleen
opgenomen voor de vijf voornaamste indicatoren. Het gaat om het aandeel van het mkb
—— dat
vervolgens
een
financieringsaanvraag
heeft
gedaan;
Marges
zijn teeconomy…
berekenen voor alle indicatoren maar in de monitor uiteindelijk alleen
in de business
opgenomen
voor
de
vijf
voornaamste
indicatoren.
Het
gaat
om
het aandeel van het mkb
—— met een succesvolle financieringsaanvraag;
in de
economy…
1. business
… met een
financieringsbehoefte;
—— dat2.een
financieringsbehoefte verwacht in het komende jaar.
… dat vervolgens de mogelijkheden verkend heeft;
1.
…
met
een financieringsbehoefte;
3. … dat vervolgens
een financieringsaanvraag heeft gedaan;
2.
de mogelijkheden
verkend heeft;
4. … dat
metvervolgens
een succesvolle
financieringsaanvraag;
Iedere3.
indicator
leidt
tot
fractie
voor ieder
van
de jaar.
53 strata. Deze fracties kunnen
eeneen
financieringsaanvraag
gedaan;
5. … dat vervolgens
een financieringsbehoefte
verwacht
in heeft
het komende
4.
…
met
een
succesvolle
financieringsaanvraag;
worden geschat per stratum h maar ook voor combinaties U van strata. Dat speelt
5. …
dat een leidt
financieringsbehoefte
verwacht
in het
Iedere
indicator
tot een fractie voor
ieder van
dekomende
53 strata.jaar.
Deze fracties kunnen
bijvoorbeeld
bij het
van de
voorUhet
microbedrijf.
Dit is immers
worden geschat
per schatten
stratum ℎ maar
ookuitkomsten
voor combinaties
vangehele
strata. Dat
speelt
Iedere
indicator
tot een fractie
ieder vanvoor
de 53
fracties kunnen
bijvoorbeeld
bij leidt
het schatten
van devoor
uitkomsten
hetstrata.
geheleDeze
microbedrijf.
Dit is
eenworden
combinatie van
12 strata:
6 bedrijfstakken
in 2 leeftijdsklassen.
Dit resulteert voor een
per stratum
ook 6voor
combinatiesinU 2van
strata. Dat speelt
immers geschat
een combinatie
van ℎ12maar
strata:
bedrijfstakken
leeftijdsklassen.
Dit
bijvoorbeeld
bijeen
hetdergelijke
schatten
vande
devolgende
uitkomsten
voor
het gehele
microbedrijf.
Dit
is
resulteertdeelpopulatie
voor
deelpopulatie
𝑈𝑈 in de
volgende
schattingen
van relatieve
U in
schattingen
van
relatieve
fracties:
dergelijke
immers
fracties: een combinatie van 12 strata: 6 bedrijfstakken in 2 leeftijdsklassen. Dit
resulteert voor een dergelijke deelpopulatie 𝑈𝑈 in de volgende schattingen van relatieve
fracties:𝑟𝑟 !/! = 𝑟𝑟 ! 𝑟𝑟 !
!
!
!
!/!

= 𝑟𝑟!! 𝑟𝑟!!
met uit𝑟𝑟!de respons

met uit de! respons

!
met uit𝑟𝑟!de=
respons
!!" 𝑤𝑤! 𝑛𝑛!
!

!

!!" 𝑤𝑤! 𝑛𝑛!

𝑟𝑟! = !!" 𝑤𝑤! 𝑛𝑛! 𝑤𝑤! gelijk
𝑛𝑛! 𝐴𝐴! /𝑎𝑎! , 𝑛𝑛 ! het aantal bedrijven in de respons in
!!" 𝑤𝑤!aan
met ophooggewichten
!
stratum ℎ met categorie 𝑦𝑦!! = 1 voor enquêtevraag 𝑦𝑦, en 𝑛𝑛! het aantal bedrijven in de
!
met
ophooggewichten
𝑤𝑤
gelijk
aan
𝐴𝐴
/𝑎𝑎
,
𝑛𝑛
het aantal
bedrijven
respons in
respons in stratum ℎ. Analoog
in de !notatie
enquêtevraag
𝑥𝑥. in
De de
bijbehorende
!
!
!voor
ℎvoor
metdoelgroep
categorie U
𝑦𝑦W
1 vooraan
enquêtevraag
𝑦𝑦, enaantal
𝑛𝑛! het aantal
bedrijven
in de
variantie
is:=gelijk
!!
metstratum
ophooggewichten
A
/a
,
n
het
bedrijven
in de
respons in stratum h
h
h
h
respons in stratum ℎ. Analoog in de notatie voor enquêtevraag 𝑥𝑥. De bijbehorende
variantie voor!/!
doelgroep U is:
!/! !
!/!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!
= 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!! + 𝑟𝑟!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!! − 2𝑟𝑟! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟!! , 𝑟𝑟!!
𝑟𝑟!! !
1)

!

!/!
!/!
!/!
Zie voor𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
resultaten
informatie
methodologie
𝑟𝑟!
=en 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟!! + over
𝑟𝑟! de𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟!! − 2𝑟𝑟! van
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶de𝑟𝑟!!SAFE
, 𝑟𝑟!! de website
𝑟𝑟!! ! van de ECB.
Met als variantie en covariantie voor de doelgroepen U:
!
!
Met als𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
variantie
voor
de doelgroepen U:
𝑟𝑟!! =en covariantie
!!" 𝑊𝑊! 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!

!
! !
! 𝑟𝑟
!
!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑊𝑊!!𝑊𝑊
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
!!" !!"
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟𝑟𝑟!!! , 𝑟𝑟=
! 𝑟𝑟! , 𝑟𝑟! , met 𝑊𝑊! = 𝑁𝑁! /𝑁𝑁! .
! =
! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶

! !
!
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟vanuit
𝑟𝑟!! , 𝑟𝑟!! , metvan
𝑊𝑊! de
= individuele
𝑁𝑁! /𝑁𝑁! .
Opgebouwd
de variantie
en covariantie
strata h:
!!" 𝑊𝑊! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
! , 𝑟𝑟! =
!
!
!
Opgebouwd
de variantie
en covariantie
van de individuele strata h:
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟vanuit
! = 1 − 𝑟𝑟! 𝑟𝑟! 1 − 𝑟𝑟! / 𝑛𝑛! − 1

Onderzoeksverantwoording

65

fracties:
fracties:
!/!
!
bijvoorbeeld
𝑟𝑟
= bij
𝑟𝑟! het
𝑟𝑟!! schatten van de uitkomsten voor het gehele microbedrijf. Dit is
immers!!/!
een
combinatie
van 12 strata: 6 bedrijfstakken in 2 leeftijdsklassen. Dit
!/! ! ! ! !
𝑟𝑟 𝑟𝑟 = =
𝑟𝑟! een
𝑟𝑟!𝑟𝑟! 𝑟𝑟dergelijke
resulteert
deelpopulatie 𝑈𝑈 in de volgende schattingen van relatieve
!
met uit!de!voor
respons
fracties:
met
uituit
dede
respons
met
respons !
𝑟𝑟!!!/!= !!"
𝑤𝑤! 𝑛𝑛!
!!" 𝑤𝑤! 𝑛𝑛!
𝑟𝑟! ! = 𝑟𝑟!! 𝑟𝑟!! ! !
𝑟𝑟! 𝑟𝑟!= = !!"
𝑤𝑤!𝑤𝑤𝑛𝑛!!𝑛𝑛!
met categorie
yhi!!"
=𝑤𝑤!1𝑤𝑤𝑛𝑛!voor
enquêtevraag
y en nh het aantal bedrijven in de respons in
!!"
!𝑛𝑛! !!"
met ophooggewichten
𝑤𝑤! gelijk aan 𝐴𝐴! /𝑎𝑎! , 𝑛𝑛!! het aantal
bedrijven in de respons in
met uith.deAnaloog
respons in de notatie voor enquêtevraag
x. De
bijbehorende
stratum
stratum ℎ met categorie
𝑦𝑦!! = 1 voor enquêtevraag
𝑦𝑦, en 𝑛𝑛! het
aantal
bedrijven in devariantie voor
! !
met
ophooggewichten
𝑤𝑤!𝑤𝑤gelijk
aan
𝐴𝐴
/𝑎𝑎
,
𝑛𝑛
het
aantal
bedrijven
in in
dede
respons
in in
met
ophooggewichten
gelijk
aan
𝐴𝐴
/𝑎𝑎
,
𝑛𝑛
het
aantal
bedrijven
respons
!
!! ! ! !
respons !in stratum ℎ.! Analoog
in de !notatie
voor enquêtevraag 𝑥𝑥. De bijbehorende
U
is:
doelgroep
stratum
ℎ
met
categorie
𝑦𝑦
=
1
voor
enquêtevraag
𝑦𝑦,
en
𝑛𝑛
het
aantal
bedrijven
in
de
stratum
ℎ
met
categorie
𝑦𝑦
=
1
voor
enquêtevraag
𝑦𝑦,
en
𝑛𝑛
het
aantal
bedrijven
in
de
𝑟𝑟
=
𝑤𝑤
𝑛𝑛
𝑤𝑤
𝑛𝑛
!!
!
!!
!
!!"
!
!!"
!
!
! voor doelgroep
! U is:
variantie
respons
responsin instratum
stratumℎ. ℎ.Analoog
Analoogin indedenotatie
notatievoor
voorenquêtevraag
enquêtevraag𝑥𝑥. 𝑥𝑥.DeDebijbehorende
bijbehorende
variantie
voor
doelgroep
variantie
voor
doelgroep
U
is: aan 𝐴𝐴 /𝑎𝑎 , 𝑛𝑛 ! het aantal bedrijven in de respons in
met
ophooggewichten
𝑤𝑤U! is:
gelijk
!
!
!/!
!/! !!
!/!
!
! !
! !
𝑟𝑟! categorie
= 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑦𝑦!!
𝑟𝑟! =+1 voor
𝑟𝑟! enquêtevraag
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!! − 2𝑟𝑟𝑦𝑦,
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑟𝑟bedrijven
stratum𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
ℎ met
𝑛𝑛! 𝑟𝑟het
in de
!
!
! , 𝑟𝑟aantal
! en
!
!
!/!!/!
!/!
!/!
!/!notatie! voor
!/!
! !
! ! ! 𝑥𝑥.
!
! De! bijbehorende
respons
in
stratum
ℎ.
Analoog
in
de
enquêtevraag
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟! 𝑟𝑟!− −
2𝑟𝑟!2𝑟𝑟! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑟𝑟! 𝑟𝑟! = =𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑟𝑟! 𝑟𝑟!+ +𝑟𝑟! 𝑟𝑟! 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝑟𝑟! 𝑟𝑟,!𝑟𝑟!, 𝑟𝑟! 𝑟𝑟! 𝑟𝑟!! !
variantie voor doelgroep U is:
Met als variantie en covariantie voor de doelgroepen U:

Met als variantie en covariantie voor de doelgroepen U:

Met
alsals
variantie
enen
covariantie
voor
dede
U: U:
Met
variantie
covariantie
voor
doelgroepen
!doelgroepen
!
!/!
!
𝑊𝑊!!𝑟𝑟𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟 ! !/! 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!! − 2𝑟𝑟!!/! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟!! , 𝑟𝑟!!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
! = = !!"
! + ! 𝑟𝑟!
!

!

𝑟𝑟!! !

! !
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑊𝑊!𝑊𝑊
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟! 𝑟𝑟!! ! !
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑟𝑟 𝑟𝑟 != = !!"!!"
! 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟!!! !, 𝑟𝑟!! = !!" 𝑊𝑊!! 𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑟𝑟 , 𝑟𝑟 , met 𝑊𝑊! = 𝑁𝑁! /𝑁𝑁! .
Met als variantie en covariantie voor!de !doelgroepen U:
! !
! !! !
! !
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑊𝑊!𝑊𝑊
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑟𝑟
,!𝑟𝑟!, 𝑟𝑟!,, met
𝑊𝑊𝑊𝑊=
𝑁𝑁!𝑁𝑁
/𝑁𝑁
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝑟𝑟! 𝑟𝑟,!𝑟𝑟!!, 𝑟𝑟!!= = !!"!!"
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
, met
met
!. !.
! =
! /𝑁𝑁
!
! 𝑟𝑟
Opgebouwd vanuit
de variantie
en! covariantie
van! de
individuele
strata h:
!
!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟! = !!" 𝑊𝑊! 𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!
Opgebouwd
vanuit
dede
variantie
enen
covariantie
van
dede
individuele
strata
h: h:
Opgebouwd
vanuit
variantie
covariantie
van
individuele
strata
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!!! =
1 − 𝑟𝑟! 𝑟𝑟!! !1 − 𝑟𝑟!! !/ 𝑛𝑛! ! − 1
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟!! ,!𝑟𝑟!! = !!" 𝑊𝑊
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 !𝑟𝑟!!, 𝑟𝑟! , met 𝑊𝑊! = 𝑁𝑁! /𝑁𝑁! .
! !!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉
𝑟𝑟! variantie
𝑟𝑟 𝑟𝑟 en
/ 𝑛𝑛
11
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑟𝑟vanuit
1−
𝑟𝑟𝑟𝑟! 𝑟𝑟 1 !−
1−
/ !covariantie
𝑛𝑛−
! −
Opgebouwd
de
van de individuele strata h:
!𝑟𝑟 = =1 −
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟!! !, 𝑟𝑟!! = 1 − !𝑟𝑟! !𝑟𝑟! 1!−!𝑟𝑟!! / 𝑛𝑛! − 1
Opgebouwd vanuit
de variantie en covariantie van de individuele strata h:
! !! !
! !
! !
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶
𝑟𝑟! 𝑟𝑟𝑟𝑟!! 𝑟𝑟!1 −
𝑟𝑟! 𝑟𝑟!/ 𝑛𝑛
11
𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝑟𝑟! 𝑟𝑟,!𝑟𝑟!, 𝑟𝑟!= =1 −
1−
1−
/ !𝑛𝑛−
! −
!
!
!
𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟! = 1 − 𝑟𝑟! 𝑟𝑟! 1 − 𝑟𝑟! / 𝑛𝑛! − 1
!

54

!

𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶𝐶 𝑟𝑟! , 𝑟𝑟!! = 1 − 𝑟𝑟! 𝑟𝑟! 1 − 𝑟𝑟!! / 𝑛𝑛! − 1

54 54

54
is een
Analoog in de notatie voor enquêtevraag x. De gebruikte variantieschatter

eerste-orde linearisatie inclusief eindige-populatie correctie. Hieruit worden
Analoog in de notatie voor enquêtevraag 𝑥𝑥. De gebruikte variantieschatter is een eerste-

orde linearisatie inclusief eindige-populatie
Hieruit
worden
95%-betrouwbaarheidsintervallen
berekend correctie.
waarbij de
marge
gelijk 95%is aan 1,96 * SE met
betrouwbaarheidsintervallen berekend waarbij de marge gelijk is aan 1,96 ∗ 𝑆𝑆𝑆𝑆 met de

de standaardfout
berekend
standaardfout berekend
als: als:
𝑆𝑆𝑆𝑆 =

!/!

𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉𝑉 𝑟𝑟!

.

De betrouwbaarheidsintervallen worden groter naarmate de berekende schatting op

De betrouwbaarheidsintervallen
groterratio
naarmate
de50berekende
minder waarnemingen gebaseerd isworden
en de geschatte
dichter bij
procent in deschatting op

buurt komt. In de praktijk betekent dit dat de marges veelal het grootst zijn voor het
minder
waarnemingen gebaseerd is en de geschatte ratio dichter bij 50 procent in de buurt
grootbedrijf

en

de

landbouw.

Deze

groepen

behoren

ook

niet

tot

de

en zijn opgenomen
als benchmarks.
komt.onderzoekspopulatie
In de praktijk betekent
dit dat de
marges veelal het grootst zijn voor het grootbedrijf

en de landbouw. Deze groepen behoren ook niet tot de onderzoekspopulatie en zijn
I.4 Verrijking
opgenomen
als benchmarks.

De resultaten uit de enquête zijn verrijkt met gegevens uit andere bedrijvenstatistieken
van het CBS. Op die manier is informatie over de rechtsvorm en regio toegevoegd, een
reeks samengesteld met jaarlijkse werkgelegenheid (vanaf mei 2013) en kwartaalomzet
(vanaf 2014) en de gehele balans en resultatenrekening voor respondenten die in 2016
al bestonden. Kernindicatoren zoals de solvabiliteit, liquiditeit, rentabiliteit en het
aandeel onderpand
zijn berekend
als maatstaf
de financiële
gezondheid
van
De resultaten
uit de enquête
zijn verrijkt
met van
gegevens
uit andere
bedrijvenstatistieken
ondernemingen.

Verrijking

van het CBS. Op die manier is informatie over de rechtsvorm en regio toegevoegd, een

en peilmomenten
reeksBronnen
samengesteld
met jaarlijkse werkgelegenheid (vanaf mei 2013) en kwartaalomzet
De steekproef voor de enquête is getrokken op basis van de populatie in mei 2018. De

(vanaf
2014) en dezijn
gehele
voorpeilmaand
respondenten
die in 2016 al
ophooggewichten
ook opbalans
basis vanen
dieresultatenrekening
populatie bepaald. Dezelfde
geldt
voor kenmerken
van ondernemingen:
grootteklasse,
bedrijfsleeftijd,
regio,en het aandeel
bestonden.
Kernindicatoren
zoals debedrijfstak,
solvabiliteit,
liquiditeit,
rentabiliteit
en rechtsvorm. Deze kenmerken komen allen uit het Algemeen Bedrijven Register (ABR)

onderpand
zijn berekend als
maatstaf
van
financiële gezondheid van ondernemingen.
en het Bedrijfsdemografisch
Kader
(BDK) van
hetde
CBS.
De jaarlijkse werkgelegenheid is bepaald op basis van de Polisadministratie van het

UWV. Het
is steeds de maand mei van een jaar. Alle werknemers die in die
Bronnen
enpeilmoment
peilmomenten
maand actief waren, worden gerekend tot de werkgelegenheid. Er worden zowel
De steekproef
voor
is getrokken
basis
van
de populatie
in mei 2018. De
personen geteld
alsde
fte. enquête
Als een persoon
twee banenop
heeft
binnen
dezelfde
onderneming,
telt deze mee als één
werknemer,
maar als
de optelling
van de bijbehorende
fte-factoren.peilmaand geldt
ophooggewichten
zijn
ook op basis
van
die populatie
bepaald. Dezelfde
Deze werkgelegenheidscijfers hebben alleen betrekking op werknemers, niet op
voor zelfstandigen
kenmerkenactief
vanbijondernemingen:
bedrijfstak,
grootteklasse,
bedrijfsleeftijd,
regio, en
bedrijven. Als er in deze
monitor over
werkzame personen
wordt
gesproken, gaat het wél over werknemers en zelfstandigen, bovendien uitgedrukt in fte.
rechtsvorm.
Deze kenmerken komen allen uit het Algemeen Bedrijven Register (ABR) en het
Omzetcijfers zijn afkomstig
uit van
de het
Directe
Bedrijfsdemografisch
Kader (BDK)
CBS. Ramingen Totaal (DRT) en
vertegenwoordigen de totale omzet per kwartaal van ondernemingen. De cijfers bestaan
voor een groot deel uit btw-aangiftecijfers. Ondernemingen die geen btw hoeven te
betalen of werkgelegenheid
een ontheffing hebben,is komen
niet op
in deze
voor. Dat betekent
De jaarlijkse
bepaald
basisbestanden
van de Polisadministratie
van het UWV.
bijvoorbeeld dat de omzet voor landbouwbedrijven vaak ontbreekt: zij vielen tot begin
Het peilmoment
is
steeds
de
maand
mei
van
een
jaar.
Alle
werknemers
die
in
die maand
2018 onder de landbouwregeling en hoefden geen btw af te dragen over hun agrarische
activiteiten.
55

66

Financieringsmonitor 2018

actief waren, worden gerekend tot de werkgelegenheid. Er worden zowel personen
geteld als fte. Als een persoon twee banen heeft binnen dezelfde onderneming, telt deze
mee als één werknemer, maar als de optelling van de bijbehorende fte-factoren. Deze
werkgelegenheidscijfers hebben alleen betrekking op werknemers, niet op zelfstandigen
actief bij bedrijven. Als er in deze monitor over werkzame personen wordt gesproken, gaat
het wél over werknemers en zelfstandigen, bovendien uitgedrukt in fte.
Omzetcijfers zijn afkomstig uit de Directe Ramingen Totaal (DRT) en vertegenwoordigen
de totale omzet per kwartaal van ondernemingen. De cijfers bestaan voor een groot deel
uit btw-aangiftecijfers. Ondernemingen die geen btw hoeven te betalen of een ontheffing
hebben, komen niet in deze bestanden voor. Dat betekent bijvoorbeeld dat de omzet voor
landbouwbedrijven vaak ontbreekt: zij vielen tot begin 2018 onder de landbouwregeling
en hoefden geen btw af te dragen over hun agrarische activiteiten.
De financiële indicatoren zijn afkomstig uit twee bronnen. De Statistiek Financiën NietFinanciële Ondernemingen (NFO) voor bedrijven mét rechtspersoonlijkheid en de Satelliet
Zelfstandige Ondernemers (SZO) voor bedrijven zónder rechtspersoonlijkheid. Die bronnen
zijn gecombineerd om zo compleet mogelijk de balans en resultatenrekening van
respondenten in beeld te brengen. Beiden zijn (deels) gebaseerd op aangiftegegevens
en voor deze monitor daarom niet recenter beschikbaar dan 2016. Gegevens hebben
betrekking op dat gehele jaar.

Financiële indicatoren
De balans en resultatenrekening van ondernemingen worden gebruikt om indicatoren
te berekenen die hun financiële positie uitdrukken. De primaire bron voor deze cijfers
is de NFO. De NFO bevat gegevens op het niveau van het fiscaalnummer. De enquête
voor de Financieringsmonitor en alle andere gekoppelde data zijn op dat van de
bedrijfseenheid (BEID) van het CBS. Een bedrijfseenheid kan meerdere fiscale nummers
hebben of een fiscaal nummer kan bij meerdere bedrijfseenheden horen. Alleen voor
die gevallen waar één fiscaalnummer hoort bij één bedrijfseenheid zijn de waarden uit
de NFO één-op-één overgenomen.
Als die link niet eenduidig bestaat, is de balans en resultatenrekening gebruikt van het
gehele concern: de ondernemingengroep (OG). Dat zorgt ervoor dat de balans van een
bedrijfseenheid die onderdeel vormt van een groter ondernemingengroep nu vele malen
groter is. Dit gebeurt vanuit het idee dat het de financiële positie van het gehele concern
is die er toe doet bij een financieringsbehoefte en -aanvraag en niet alleen die van de
business unit. Er wordt in de monitor bovendien alleen gewerkt met de financiële positie
van het concern, uitgedrukt in samenvattende indicatoren.
Gegevens uit de NFO hebben alleen betrekking op bedrijven met rechtspersoonlijkheid.
De natuurlijke personen (eenmanszaken, stichtingen, vof) ontbreken dus. Die bedrijven
maken een wezenlijk deel van de populatie uit en komen bovendien veelvuldig voor
in het microbedrijf. Om ook voor die bedrijven een beeld te krijgen van hun financiële
positie is gebruik gemaakt van de SZO. Dit is een statistisch halffabricaat binnen het CBS
dat alleen gebruikt wordt als input om statistieken en microdatabestanden te maken.
Deze bron wordt ook niet gaafgemaakt en is daardoor van mindere kwaliteit. Er zijn
voor de monitor diverse controles uitgevoerd. Waarnemingen die niet aan deze controles
voldeden, zijn uitgesloten.

Onderzoeksverantwoording

67

B.3

Herkomst financiële indicatoren

Bron

Aandeel (%)

NFO: rechtspersoon op OG-niveau

29­,8

NFO: rechtspersoon op fiscaalnummer

25­,8

SZO: niet-rechtspersoon op BEID

14­,3

BEID bestond nog niet in december 2016

8­,3

BEID bestond wel in december 2016, maar koppelt niet aan NFO en SZO

21­,8

Er zijn vier indicatoren berekend om de financiële gezondheid van deelnemers aan de
enquête uit te drukken. De solvabiliteit meet de mate waarin ondernemingen met eigen
middelen gefinancierd zijn en ze kunnen voldoen aan betalingsverplichtingen op de lange
termijn. De liquiditeit meet de mate waarin bedrijven kunnen voldoen aan verplichtingen
op korte termijn. Rentabiliteit op totaal vermogen en op eigen vermogen zijn maatstaven
van de winstgevendheid van ondernemingen, gerelateerd aan de ingelegde middelen. De
onderpandratio geeft een indicatie van de financiële zekerheden die een onderneming de
financier kan bieden. De indicatoren worden als volgt berekend:
solvabiliteit = eigen vermogen / balanstotaal
liquiditeit = vlottende activa / kortlopend vreemd vermogen
rentabiliteit totaal vermogen (RTV) = resultaat uit bedrijfsvoering / balanstotaal
rentabiliteit eigen vermogen (REV) = resultaat na belastingen / eigen vermogen
onderpand = materiële vaste activa / balanstotaal
Er is ook geëxperimenteerd met andere onderpandratio’s, maar deze leidden tot dezelfde
uitkomsten. Een tweede ratio nam het aandeel materiële vaste activa in het balanstotaal
gecorrigeerd voor immateriële vaste activa. Een derde ratio het totaal aan vaste activa
(materieel plus immaterieel) in het balanstotaal.
Het resultaat na belastingen komt niet voor in de SZO. Daarom wordt in de monitor alleen
gewerkt met de rentabiliteit op het totaal vermogen. Die maatstaf is bovendien minder
gevoelig voor de hefboomwerking van vreemd vermogen. Bij een gelijk eigen vermogen
kan een onderneming veel vreemd vermogen aantrekken en die grotere pot aan geld
inzetten om meer winst te behalen. Hogere winst bij een gelijk eigen vermogen zorgt voor
een hogere rentabiliteit op dat eigen vermogen. Maar tegelijkertijd wordt er ook veel meer
risico genomen en gaat de solvabiliteit omlaag. De rentabiliteit op het totaal vermogen
geeft een evenwichtiger beeld. Op de financiële indicatoren is ook winsorising toegepast
om te corrigeren voor extreme waarden.

68

Financieringsmonitor 2018

Begrippen
Een overzicht van de voornaamste begrippen en afkortingen die gebruikt worden in de
Financieringsmonitor.
Achtergestelde lening
Een kredietvorm die kenmerken van vreemd en eigen vermogen combineert. In het
geval van faillissement wordt de crediteur bij uitbetaling achtergesteld op de andere
kredietverstrekkers. De verstrekker van een achtergestelde lening heeft nog wel voorrang
op houders van obligaties of aandelen.
Asset-based finance
Financiering op basis van een onderpand, zoals debiteuren, machines of auto’s. Omdat het
door het onderpand zekerheden met zich meebrengt, is deze vorm interessant voor zowel
de financier als het bedrijf in kwestie.
Bedrijfseenheid
De feitelijke transactor in het productieproces gekenmerkt door zelfstandigheid ten aanzien
van de beslissingen over dat proces en door het aanbieden van zijn producten aan derden.
Bedrijfsobligaties
Bij een bedrijfsobligatie schrijft een bedrijf, met behulp van een bank of andere
bemiddelaar, een lening uit waar beleggers op intekenen. Die lening wordt opgeknipt
in verhandelbare coupures en er worden afspraken gemaakt over de looptijd, rente en
aflossing. Zo’n obligatie krijgt een notering aan een beurs of kan buiten de beurs om
onderhands verhandeld worden, bijvoorbeeld aan de werknemers van het bedrijf.
Business angel
Een business angel is een andere benaming voor een informele durfkapitaalverstrekker,
een vermogende particulier (meestal een ex-ondernemer die zijn bedrijf heeft verkocht)
die een gedeelte van zijn eigen geld actief investeert in het kapitaal van veelbelovende
bedrijven in ruil voor aandelen, een achtergestelde lening of een combinatie van beide.
Business economy
De term business economy wordt internationaal het meest gebruikt om het midden- en
kleinbedrijf (mkb) af te bakenen. De business economy telt de overheidssector niet mee.
Ook de agrarische sector, financiële dienstverlening, onderwijs, zorg, cultuur, sport en
recreatie, belangen- en hobbyverenigingen en overige persoonlijke dienstverlening
worden niet tot de business economy gerekend. De business economy is dus een deel van
alle economische activiteiten en beslaat de SBI-codes B tot en met N en 95, exclusief K.
Crowdfunding
Bij crowdfunding wordt financiering opgehaald bij een grote groep donateurs of
investeerders. Een belangrijk voordeel is dat geldvragers zelf de voorwaarden kunnen
bepalen. Zo beslissen ze zelf welke financieringsvorm ze gebruiken en wat de
tegenprestatie zal zijn.

Begrippen

69

Digitalisering
Aanpassen van het bedrijf aan door digitalisering veranderende markt. Digitalisering gaat
over de structurele verandering van de economie en maatschappij doordat mensen en
bedrijven steeds meer digitale technologie gebruiken.
Dochterbedrijf
Een zelfstandige juridische eenheid binnen een concern.
Equipment lease
Lease is een vorm van kredietverstrekking waarbij de verstrekker een goed koopt en deze
gedurende een overeengekomen termijn en tegen een vergoeding ter beschikking stelt
aan het bedrijf. Bij equipment lease gaat het om objecten anders dan auto’s, zoals kranen,
grondverzetmachines, industriële machines, koffieapparaten, kopieermachines, computers
en ICT-oplossingen.
Externe financiering
Alle financiering die van buiten de onderneming aangetrokken wordt. Een combinatie van
vreemd vermogen en extern eigen vermogen. Voorbeelden van extern eigen vermogen
zijn aandelenuitgifte, geld van informele investeerders of private equity. Intern eigen
vermogen behoort niet tot externe financiering. Ingehouden winsten en eigen inleg door
de ondernemer behoren dus niet tot dit begrip.
Factoring
Dit is een vorm van debiteurenfinanciering of voorraadfinanciering. Hierbij draagt de
ondernemer de facturatie over aan een extern bedrijf dat zorg voor de facturering, de
debiteurenadministratie en de incassering van de debiteuren. Het externe bedrijf ontvangt
in ruil meestal een percentage van de omzet, maar draagt ook het risico over de schulden.
Grootbedrijf
Tot het grootbedrijf behoren ondernemingen met ten minste 250 werkzame personen.
Deze grootteklasse komt voor in de monitor als benchmark maar behoort niet tot het mkb.
Informele investeerders
Onder informele investeerders verstaan we vrienden, familie, collega’s en andere
bekenden. Ze verschillen onder meer van business angels in dat zij niet actief betrokken
blijven bij de bedrijfsvoering.
Innovatief bedrijf
Ondernemingen die doen aan product-, proces-, marketing- en organisatorische
vernieuwingen of sterke verbeteringen.
Ketenmacht
Beperkende voorwaarden vanuit afnemers. Dit kan zich uiten in langere betaaltermijnen of
aanvullende voorwaarden.
Kleinbedrijf
Tot het kleinbedrijf behoren ondernemingen met tenminste 10 en minder dan 50
werkzame personen.

70

Financieringsmonitor 2018

Liquiditeit
De verhouding van de vlottende activa tot het kortlopend vreemd vermogen wordt ook wel
de current ratio genoemd. Het is een maatstaf van hoe goed bedrijven in staat zijn om aan
hun verplichtingen op korte termijn te voldoen.
Leverancierskrediet
Wanneer een onderneming goederen of diensten afneemt en die niet direct betaalt,
ontvangt deze in feite een vorm van krediet van de leverancier. De niet-betaalde rekening
is de financiering.
Management Buy-Out
Van een MBO is sprake wanneer het management van een bedrijf de activa en middelen
overneemt.
Microbedrijf
De kleinste grootteklasse binnen het mkb. Tot het microbedrijf behoren ondernemingen
met minder dan 10 werkzame personen. In de Financieringsmonitor wordt ook een
ondergrens gehanteerd van 2 werkzame personen.
Middenbedrijf
Tot het kleinbedrijf behoren ondernemingen met tenminste 50 en minder dan 250
werkzame personen.
Midden- en kleinbedrijf
Tot het mkb behoren ondernemingen met minder dan 250 werkzame personen. In de
Financieringsmonitor wordt ook een ondergrens gehanteerd van 2 werkzame personen.
De bedrijfsgrootte is bepaald op het niveau van de individuele bedrijfseenheid en niet
het gehele concern. Binnen het mkb wordt een onderverdeling gemaakt naar drie
onderliggende grootteklassen: het microbedrijf, het kleinbedrijf en het middenbedrijf. Het
grootbedrijf, dat ook voorkomt in de monitor, behoort niet tot het mkb.
Onderhandse lening
Een geldlening zonder tussenkomst van een bank, bijvoorbeeld bij familie of vrienden.
Rente en afspraken worden wel vastgelegd in een contract.
Ondernemingengroep
De eenheid die feitelijk optreedt als financiële transactor. De ondernemingengroep (OG)
wordt gedefinieerd als de meest omvattende verzameling van in Nederland gevestigde
juridische eenheden waarover zeggenschap kan worden uitgeoefend en die homogeen
is naar institutionele sector. De ondernemingengroep is de statistische eenheid op basis
waarvan het financieringsproces in Nederland wordt beschreven. Vooral bij grotere
eenheden komt deze feitelijke transactor doorgaans niet overeen met één juridische
eenheid, maar is een combinatie van juridische eenheden.
Private equity
Een financieringsvorm waarbij investeerders buiten de aandelenbeurs om financieel in
bedrijven participeren. Deze participatiemaatschappijen nemen dan een meerderheidsof een groot minderheidsbelang in een bedrijf. Binnen private equity zijn drie soorten
investeringen te onderscheiden: een buy-out, een groei-investering, of een investering in
vaak jonge ondernemingen met hoge risico’s, het zogenaamde venture capital.

Begrippen

71

Regionale Ontwikkelingsmaatschappij
Een samenwerkingsverband met het rijk (met het ministerie van EZK als handelend
onderdeel) en de desbetreffende provincies als aandeelhouders. ROM’S hebben als doel de
regionale economie te versterken. Ze investeren met name in innovatieve en snelgroeiende
regionale bedrijven en herstructureren vervallen bedrijventerreinen.
Rekeningcourant
Doorlopend krediet dat ondernemingen gebruiken voor alledaagse uitgaven en om hun
rekeningen te betalen, ook wel bekend als een betaalrekening.
Rentabiliteit eigen vermogen
De rentabiliteit op het eigen vermogen is de verhouding tussen de nettowinst (het
resultaat ná belastingen) en het eigen vermogen. Het is een indicator van het rendement
op het vermogen dat door aandeelhouders geïnvesteerd is.
Rentabiliteit totaal vermogen
De rentabiliteit op het totaal vermogen is de verhouding tussen het resultaat uit de
normale bedrijfsvoering (het resultaat vóór belastingen) en het totale vermogen.
Securitisaties
Bij securitisaties worden leningen gebundeld en als verhandelbare effecten verpakt via
speciaal daarvoor opgerichte vehikels (Special Purpose Vehicles).
Solvabiliteit
Het aandeel van het eigen vermogen in het balanstotaal. De solvabiliteit is een indicator
die gebruikt wordt om de financiële positie van ondernemingen te meten. Het geeft een
indicatie van de mate waarin zij in staat zijn te voldoen aan verplichtingen op langere
termijn. Een hogere solvabiliteit duidt op een financieel gezonder bedrijf.
Startup
Een startende onderneming met een vernieuwend, schaalbaar idee rondom een nieuwe
technologie.
Stratum
Een combinatie van bedrijfskenmerken waardoor bedrijven in de populatie en in de
steekproef van de enquête aan hokjes toe te kennen zijn. In de Financieringsmonitor
wordt gewerkt met 53 driedimensionale strata door bedrijfstak, grootteklasse en leeftijd te
combineren.
Venture capital
Een vorm van private equity waarbij het specifiek om investeringen in vaak jonge
ondernemingen met hoge risico’s gaat.
Werkzame persoon
Persoon die een baan heeft bij een in Nederland gevestigd bedrijf of bij een particulier
huishouden in Nederland. Tot de werkzame personen behoren alle personen die betaalde
arbeid verrichten, ook al is het maar voor één of enkele uren per week. Zij kunnen worden
onderscheiden in werknemers en zelfstandigen.

72

Financieringsmonitor 2018

Afkortingen
ABR

Algemeen Bedrijven Register

BDK

Bedrijfsdemografisch Kader

BEID

Bedrijfseenheid

BMKB

Borgstelling Mkb Kredieten

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

COEN

Conjunctuur Enquête Nederland

CPB

Centraal Planbureau

DNB

De Nederlandsche Bank

DRT

Directe Ramingen Totaal

EBA

Europese Bankautoriteit

ECB

Europese Centrale Bank

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FAAN

Factoring & Asset-based finance Association Netherlands

ICT

Informatie- en Communicatie Technologie

IMF

Internationaal Monetair Fonds

Mkb

Midden- en Kleinbedrijf

MFI

Monetaire Financiële Instelling

NFO

Statistiek Financiën Niet-Financiële Ondernemingen

NVB

Nederlandse Vereniging van Banken

NVL

Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen

NVP

Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen

OG

Ondernemingengroep

RA

Remote Access

REV

Rentabiliteit eigen vermogen

RTV

Rentabiliteit totaal vermogen

ROM

Regionale Ontwikkelingsmaatschappij

RVO.nl

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

SAFE

Survey on the Access to Finance of Enterprises

SBI

Standaard Bedrijfsindeling

SPV

Special Purpose Vehicle

SZO

Satelliet Zelfstandige Ondernemingen

Wp

Werkzame personen

WSW

Waarborgfonds Sociale Woningbouw

Afkortingen

73

Bronnen
In dit onderzoek zijn gegevens gebruikt afkomstig van een digitale enquête in het mkb
in de business economy, verrijkt met gegevens uit verschillende bronnen van het CBS. De
microdatabestanden die voor dit onderzoek gebruikt zijn, worden in deze bijlage kort
toegelicht.
Algemeen Bedrijven Register (ABR)
Het Algemeen Bedrijven Register (ABR) vormt voor het CBS de ruggengraat van het
statistisch proces voor economische statistieken. Het ABR is een systeem waarin
identificerende gegevens en structuurgegevens over alle bedrijven en instellingen
(inclusief zelfstandigen) zijn geregistreerd. Hieruit worden de statistische eenheden
bedrijfseenheid, ondernemingengroep en lokale bedrijfseenheid afgeleid. Het ABR bevat
informatie over de economische activiteit en het aantal werkzame personen.
Bedrijfsdemografisch kader (BDK)
Het BDK is een verrijking van het ABR met meer bedrijfskenmerken en samenhang tussen
bedrijven waardoor bedrijven beter door de tijd gevolgd kunnen worden.
Directe Raming Totalen (DRT)
De Directe Raming Totalen (DRT) combineren omzetgegevens uit drie verschillende
bronnen. Voor de 350 grootste bedrijven komen de gegevens uit CONGO (consistentie grote
ondernemingen). Voor de volgende 1 950 grootste bedrijven (Top-X) zijn deze gebaseerd
op primaire dataverzameling, bijvoorbeeld uit de Productiestatistieken. Voor de rest van
het bedrijfsleven dat niet voorkomt in steekproeven van enquêtes worden btw-bestanden
gebruikt. De data zijn per kwartaal beschikbaar.
Polisadministratie
De Polisadministratie bevat gegevens over banen en is gebaseerd op data uit de
loonaangiften van de Belastingdienst. De loonaangiften bevatten gegevens over
inkomstenverhoudingen (uit de loonadministratie) van werkgevers en andere
inhoudingsplichtigen. Het doel van de Polisadministratie is inzicht te krijgen in
arbeidscontracten en loon van werknemers. De Polisadministratie van het UWV bevat
naast kenmerken van de baan eveneens enkele gegevens over het bedrijf, waaronder het
bedrijfseenheid identificatienummer (BEID).
Satelliet Zelfstandige Ondernemers (SZO)
De SZO bevat informatie over alle zelfstandigen in alle bedrijfstakken, incl. zorg, landbouw
en onderwijs. De SZO is gebaseerd op een selectie van administratieve en CBS-eenheden uit
het ABR, genoemd het Basisregister Ondernemingen van Personen (BOP). Dit basisregister
is aangevuld met registergegevens die door de Belastingdienst aan het CBS zijn verstrekt.
Het betreft fiscale middelen inkomstenbelasting, omzetbelasting en loonbelasting en een
aantal fiscaal administratieve bestanden waaronder de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR).
Statistiek Financiën van niet-financiële ondernemingen (NFO)
De NFO bevat financiële gegevens uit de balans en resultatenrekening van bedrijven
mét rechtspersoonlijkheid op het niveau van de ondernemingengroep (OG): het
overkoepelende concern met daarin de moedermaatschappij en de bijbehorende

74

Financieringsmonitor 2018

groepsmaatschappijen. De NFO is opgebouwd uit twee deelbestanden. Informatie over
OG met een omzet kleiner dan 40 miljoen euro zijn afkomstig uit de Statistiek Financiën
van Kleine Ondernemingen (SFKO), gebaseerd op een databank van het ministerie van
Financiën met daarin gegevens over alle bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid die
vennootschapsbelasting moeten afdragen. Informatie over grotere OG is afkomstig uit de
Statistiek Financiën van Grote Ondernemingen (SFGO), gebaseerd op een integrale enquête
met ongeveer tachtig procent respons.

Bronnen

75