Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 200 XVIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van de
begroting Wonen, Wijken en Integratie (XVIII)
voor het jaar 2008

Nr. 65

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juni 2008
Tijdens het Algemeen Overleg van de Algemene Commissie voor Wonen,
Wijken en Integratie en de Vaste Commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu van uw Kamer, over de Energiebesparingsplannen gebouwde omgeving, op 22 april 2008, heb ik toegezegd uw
Kamer schriftelijk over een aantal onderwerpen te informeren. Tevens heb
ik toegezegd nog openstaande vragen schriftelijk te beantwoorden. In
deze brief doe ik mijn toezeggingen gestand. Ik volg hierbij de toezeggingen zoals aangegeven in het verslag van het AO (Kamerstukken II,
2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 63).
De toezegging van de minister van VROM in het kader van Schoon en
Zuinig inzake de vergroening van het belastingstelsel:
Mogelijk is hier sprake van een misverstand. Tijdens het AO heb ik
gewezen op de brief van de staatssecretaris van Financiën over fiscale
(vergroenings-)maatregelen (die u inmiddels heeft ontvangen). Tijdens het
AO is gevraagd naar de toezegging van de minister van VROM over
vergroening van de huurtoeslag. Helaas is de oorsprong van de mogelijke
toezegging niet terug te vinden in parlementaire verslagen. Daarbij komt
dat het in de huidige situatie niet gewenst is een systeemwijziging in de
huurtoeslag te overwegen.
De vraag over het verminderen van de woningvoorraad onder de
huurtoeslaggrens ten gevolge van energiebesparingsinvesteringen:
Tijdens het AO is in het kader van het treffen van energiebesparende
maatregelen aan huurwoningen gesproken over de gevolgen voor het
eventuele recht op huurtoeslag van de betrokken huurders. Ik wil nogmaals benadrukken dat een huurverhoging in verband met energiebesparende maatregelen geen nadelige gevolgen heeft voor het recht op huurtoeslag van huurders die deze toeslag al ontvangen. De huurverhoging
wordt meegenomen bij de berekening van de hoogte van de huurtoeslag
en zal vaak leiden tot een hogere toeslag. De mate waarin is afhankelijk

KST119484
0708tkkst31200XVIII-65
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

1

van de huurhoogte na verbetering. De huurtoeslag kent immers een
systeem van oplopende kwaliteitskortingen. Ook als de huurprijs door de
huurverhoging uitstijgt boven de maximale huurgrens van de huurtoeslag, behoudt een huurtoeslagontvanger zijn recht op huurtoeslag. Wel
blijft in dat laatste geval het deel van de huur boven de maximumgrens
buiten beschouwing bij het bepalen van de hoogte van de toeslag.
Als de huurprijs door een huurverhoging in verband met energiebeparende maatregelen uitkomt boven de maximale huurgrens, betekent dat
wel dat een nieuwe huurtoeslagaanvrager niet meer in aanmerking kan
komen voor huurtoeslag voor die woning. Dit vormt naar mijn mening
echter geen beletsel om tot verbetering van de energieprestaties van de
huurwoningenvoorraad over te gaan. De bestaande huurwoningenvoorraad, waarvan circa 85% (2,5 mln. huurwoningen) een huurprijs heeft
ruim (meer dan €100) onder de maximale huurgrens van de huurtoeslag,
biedt ruimschoots voldoende mogelijkheden voor het betaalbaar huisvesten van de circa 1,1 mln. huurtoeslagontvangers.
Tenslotte: tot voor kort konden zich ook beletsels voor het toekennen van
huurtoeslag voordoen als de te verbeteren woning een huurprijs had net
onder de aftoppingsgrenzen van de huurtoeslag1. Voor huurders gold
namelijk dat zij bij verhuizing naar een woning met een huur boven de
aftoppingsgrens alleen huurtoeslag konden ontvangen, als de gemeente
in een advies had aangegeven dat er geen beter passende woning voor
het desbetreffende huishouden beschikbaar was. Inmiddels heb ik uw
Kamer meegedeeld dat ik in het kader van de vereenvoudiging van de
huurtoeslag deze passendheidstoets per 1 januari 2009 zal afschaffen.
Voor woningen waarvan de huur boven de aftoppingsgrenzen uit is
gestegen, is er dus geen beletsel om huurtoeslag te krijgen, voor zittende
noch voor nieuwe huurders.
De aanscherping van de eis voor EPC in de bestaande bouw:
In het werkprogramma Schoon en Zuinig wordt aangekondigd dat de
energieprestatie-eisen voor nieuwbouwwoningen in 2011 en 2015 aangescherpt worden met respectievelijk 25% en 50% ten opzichte van de
huidige eisen. De afspraken die zijn gemaakt in het Lente-akkoord Energiebesparing in de Nieuwbouw (op 22 april 2008 ondertekend) bevestigen
deze ambities. Daarbij is afgesproken dat de besparingen naast met
perceelgebonden maatregelen ook met enkele gebiedgebonden maatregelen mogen worden gerealiseerd, zoals aangegeven in het Lenteakkoord
Nieuwbouw. Hiertoe zullen op korte termijn geschikte bepalingsmethoden
worden ontwikkeld. Op dit moment loopt een onderzoek naar de mogelijkheden om ook aan bestaande gebouwen energieprestatie-eisen te stellen.
Op dit moment bestaat er echter nog niet zo’n «EPC voor de bestaande
bouw». Over het onderzoek zal de Kamer in de eerste helft van 2009 nader
worden geïnformeerd. Overigens zal de norm (bepalingsmethode) voor
de EPC worden herzien om deze toekomstbestendiger te maken. De
aanpassing zal per 2011 in werking treden. De stappen hiervoor zijn als
volgt: In overleg met marktpartijen wordt in het eerste kwartaal van 2009
een «groene versie» opgeleverd, die medio 2009 zal worden vastgesteld.
Deze wordt vervolgens genotificeerd bij de Europese Commissie. Planning is dat de norm vervolgens half 2010 wordt gepubliceerd en vervolgens per 2011 in werking kan treden.
De maatregelen die in aanmerking komen voor de
energie-investeringsaftrek:
1

Per 1-7-2008 voor 1 en 2 persoonshuishoudens € 499,51 en voor 3- en meerpersoonshuishoudens € 535,33.

De EIA is een fiscale regeling van de ministeries van Financiën en Economische Zaken om energiebesparing bij bedrijven te bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

2

SenterNovem en de Belastingdienst voeren de EIA uit. Alle ondernemers
die in Nederland belastingplichtig zijn voor inkomsten- of vennootschapsbelasting kunnen in principe in aanmerking komen voor EIA. Via de EIA
kunnen ondernemers 44% van de investeringskosten voor energiebesparende bedrijfsmiddelen of duurzame energie aftrekken van de fiscale
winst van hun onderneming. Het directe financiële voordeel is afhankelijk
van het belastingpercentage en bedraagt ongeveer 11% van de goedgekeurde investeringskosten.
Welke energie-efficiënte en duurzame energie maatregelen voor aftrek in
aanmerking komen is vastgesteld in de energielijst 2008 (zie
www.senternovem.nl/eia). Onder andere de volgende investeringen in
maatregelen voor energiebesparing in bedrijfsgebouwen komen voor EIA
in aanmerking:
– Dakisolatie, vloerisolatie en gevelisolatie tot een maximum van
€ 20,–/m2 voor bestaande gebouwen
– HR-glas voor bestaande gebouwen
– Warmtepomp en warmtepompboiler
– Warmte- en koudeopslag
– Meet- en regelapparatuur voor verbetering van energie-efficiency
– Ventilatie met warmteterugwinning
– Efficiënte verlichtingssysteem en besparingssysteem voor verlichting
of klimaat zoals daglichtafhankelijke regeling of aanwezigheidsdetectie.
– LED-verlichting
– Warmtelevering door derden
Per 1 januari 2008 is het energie-prestatie-maatwerkadvies als nieuwe
maatregel aan de Energielijst toegevoegd. Dit maatwerkadvies wordt
specifiek voor een gebouw opgesteld en geeft aan waar energie kan
worden bespaard, wat en hoeveel daarvoor moet worden geïnvesteerd en
op welke termijn de investering kan worden terugverdiend. De kosten
voor het maatwerkadvies komen voor EIA in aanmerking in combinatie
met een investering in minstens één bedrijfsmiddel dat op de Energielijst
staat.
Met het oog op het voornemen in het werkprogramma Schoon & Zuinig
om de EIA voor de gebouwde omgeving te verruimen wordt op dit
moment onderzocht of het mogelijk is om de EIA aan te laten sluiten bij
het energielabel dat per 1 januari 2008 aanwezig moet zijn bij bouw,
verkoop of verhuur van gebouwen. Onderzocht wordt of het mogelijk is
om EIA mogelijk te maken voor een pakket dat leidt tot een bepaalde
prestatie, bijvoorbeeld een labelverbetering van minimaal 2 labels of
minimaal label B. Deze prestatiebenadering sluit aan bij de doelen van
«Meer met Minder». Gestreefd wordt om dit voorstel te betrekken bij de
samenstelling van de nieuwe EIA-lijst die per 1 januari 2009 van kracht
moet worden.
Overigens vindt momenteel nog een onderzoek plaats hoe, in afstemming
met Meer met Minder, ook energiebesparing in gebouwen in de non-profit
sector kan worden gestimuleerd. Non-profit sectoren, waaronder zorginstellingen en onderwijsgebouwen, zijn niet vennootschapsbelastingplichtig, waardoor zij niet voor EIA in aanmerking komen. De resultaten
van dit onderzoek worden deze zomer verwacht.
Tenslotte: tijdens het AO stelde de heer Samsom voor een prijs in te
stellen voor de «meest energiebesparende straat». Dit om energiebesparing leuk te maken voor de burger. Ik kijk serieus naar dit voorstel van de
heer Samsom. Ik kan u daarnaast melden dat de uitvoeringsorganisatie
«Meer met minder» heeft aangegeven hierbij te kunnen ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

3

In de bijlage bij deze brief vindt u de antwoorden op nog openstaande
vragen.
De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
C. P. Vogelaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

4

BIJLAGE

Beantwoording van openstaande vragen van leden van de Tweede
Kamer, gesteld tijdens het AO Energiebesparingsplannen 22 april
2008
1. PvdA (Samsom): Hoe komen we van 15% naar 100% energielabels bij
transactiemomenten?
Kopers en huurders zijn via voorlichtingscampagnes op de hoogte
gebracht van hun recht op een energielabel. Daarnaast komt er na de
zomer een voorlichtingscampagne die zich specifiek richt op de makelaars
en notarissen en hun rol in het stimuleren van de verplichte overhandiging van het label. Mijn verwachting is dat, vanwege de activiteiten in het
kader van het nationale energiebesparingsplan voor de gebouwde omgeving «Meer met Minder», de burgers zich nog meer bewust zullen worden
van het belang van energiebesparing. In diverse stimuleringsregelingen
die nu worden voorbereid ten behoeve van verbetering van woningen zal
een verbeterd energielabel een voorwaarde zijn voor verstrekking van
subsidie of een fiscaal voordeel. Een voorbeeld is de aanpassing van de
regeling groen beleggen.
2. PvdA (Samsom): Is het mogelijk om dit jaar de resultaten van de pilots
te verwerken om per 1 januari 2009 een succesformule te hebben om
mensen aan te zetten tot energiebesparing?
In het kader van MmM worden momenteel proefprojecten geïnitieerd
vanuit de uitvoeringsorganisatie MmM, die is opgezet door de marktpartijen van MmM. 3 Proefprojecten zijn al gestart, enkele tientallen
bevinden zich «in de pijplijn». De uitvoering van de proefprojecten zal
vooral plaatsvinden in de tweede helft van 2008. Doel is om de aanpak
van MmM verder te ontwikkelen en uit te testen. Dit betreft bijvoorbeeld
de samenwerking van de diverse betrokken partijen in de 1-loket-functie,
de wijze waarop gebouweigenaren het beste kunnen worden benaderd,
etc. De proefprojecten zijn divers en weerspiegelen hiermee de diverse
vormen die MmM lokaal zal aannemen. Overigens worden vaak al
bestaande of opgestarte projecten omarmd en aangepast tot MmM-proefproject. Op die manier kan snel ervaring worden opgedaan, zodat het
mogelijk is per 1 januari 2009 een succesformule gereed te hebben.
3. CDA (Spies): Hoe staat het met de utiliteitsbouw?
In het beleid voor energiebesparing in gebouwen krijgt, behalve de
woningbouw, ook de utiliteitsbouw aandacht. Zo is per 1 januari 2009 een
aanscherping van de EPC voorzien met ongeveer 20%. In het Kabinetsprogramma Schoon en Zuinig is het voornemen opgenomen om de
energieprestatie-eis voor nieuwe utiliteitsgebouwen aan te scherpen met
50% in 2017. De doelstellingen in het Lenteakkoord voor de nieuwbouw
zijn voor de utiliteitsbouw zeer ambitieus en gaan nog een stap verder. Op
basis van het Lenteakkoord hebben de marktpartijen voor utiliteitsbouw
ingestemd met een afname van het energiegebruik van 25% in 2012 en
50% in 2015. Dit is 2 jaar eerder dan voorzien op basis van Schoon en
Zuinig. Daarbij wordt de EPC zoals geldend per 1 januari 2009 als ondergrens gehanteerd. Dit betekent dat de ambities voor 2012 en 2015 uit het
Lenteakoord een aanvulling zijn op de aanscherping van 20% per 1 januari
2009.
Wat betreft bestaande bouw is utiliteit ook in MmM een belangrijke sector.
Een aantal proefprojecten heeft hier betrekking op. Het rijk ondersteunt
energiebesparing in de utiliteitsbouw ook. Het belangrijkste financiële
instrument hiervoor is de EIA. In de brief bij deze bijlage is aangegeven
hoe deze wordt aangepast om energiebesparing in utiliteitsbouw verder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

5

te stimuleren. Daarnaast onderzoek ik, in afstemming met MmM, met
welk aanvullend beleid deze sector verder kan worden gestimuleerd.
4. CDA (Spies): Hoe worden de gemeenten betrokken?
Het convenant MmM is gesloten met marktpartijen, i.e. energiebedrijven,
aannemers en installateurs. Met gemeenten is eerder een convenant
gesloten, het Klimaatakkoord rijk – gemeenten. In de convenanten wordt
naar elkaar verwezen. Omdat de relatie hiermee is gelegd, is er geen
voornemen de relatie nog nader vast te leggen in een aparte afspraak. In
de praktijk zullen gemeenten nauw samenwerken met MmM. Bijvoorbeeld
in de proefprojecten, die lokaal worden uitgewerkt, zal de gemeente vaak
een belangrijke rol vervullen.
5. CDA (Spies): Welke pilots worden betaald met de € 14 miljoen?
Zoals aangegeven in het werkprogramma Schoon & Zuinig is er voor
energiebesparing in gebouwen, in het bijzonder ter ondersteuning van
MmM, 121 mln euro gebudgetteerd. Deze zal vooral worden ingezet voor:
• Stimuleringspremie eigenaar-bewoners (het merendeel).
• Inzet overheidsorganisaties zoals SenterNovem en MilieuCentraal ter
ondersteuning van uitvoering MmM
• Ondersteuning van de uitvoering van het plan «Nederland Bespaart»
van de consumentenorganisaties verenigd in het Platform Bewoners
en Duurzaam Bouwen.
• Communicatie door het rijk, in aansluiting op communicatie door
MmM en «Nederland Bespaart»
Van de 121 mln euro is in 2008 14 mln euro beschikbaar.
Zoals te zien in bovenstaand overzicht draagt het rijk niet rechtstreeks bij
aan de MmM-proefprojecten. In de proefprojecten zal wel gebruik
gemaakt kunnen worden van de stimuleringspremie. Daarnaast ondersteunt SenterNovem de proefprojecten met diverse activiteiten, onder
andere monitoring en communicatie. Deze samenwerking van rijk en
MmM loopt vooruit op de toekomstige situatie ná de proefprojecten,
waarin er ook geen rechtstreekse bijdrage van het rijk aan de uitvoerende
marktpartijen zal zijn. Op die manier wordt in de proefprojecten de
toekomstige situatie het beste voorbereid.
6. CDA (Spies): Hoe worden voor de hand liggende aanpassingen voor
energiebesparing onder de aandacht gebracht?
Een uitbreiding van het energielabel is het maatwerkadvies. Dit is een
advies aan de gebouweigenaar dat voor die specifieke situatie en gebouw
aangeeft welke maatregelen het beste kunnen worden genomen, hoeveel
deze kosten en wat ze opleveren. In een maatwerkadvies worden alle
mogelijke maatregelen afgewogen. Vanwege hun bewezen toepasbaarheid en (t.o.v. innovatieve maatregelen) relatief lage kosten zullen in het
maatwerkadvies juist ook die voor de hand liggende maatregelen naar
voren komen. Bijvoorbeeld in MmM heeft dit maatwerkadvies een
centrale plaats.
7. CU (Wiegman): Is er actie ondernomen naar aanleiding van de motie
van de VROM-begroting met betrekking tot het revolving fund?
In het kader van MmM is dit instrument, garantstelling van de overheid
voor een «energiebesparingsfonds», als mogelijkheid aan de orde
gekomen. Samen met MmM wordt momenteel nagegaan, of een dergelijk
instrument benodigd is voor (deel-sectoren van) de sector gebouwde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

6

omgeving, en wat hierin de rol van overheid respectievelijk de markt zou
moeten zijn.
Over de stand van zaken van de motie van mevrouw Wiegman (Kamerstukken II, 31 200 XI, nr. 48) zal uw Kamer vóór de gestelde deadline van
30 juni 2008 nader worden geïnformeerd».
8. CU (Wiegman): Wordt de energierekening ingezet voor bewustwording
en het treffen van energiebesparende maatregelen?
In het kader van MmM is met energiebedrijven een dergelijke afspraak
gemaakt. Er is afgesproken dat zij communiceren over de mogelijkheden
van MmM, en dat zij specifiek deelnemers aan MmM ná het treffen van
maatregelen twee wekelijks nader gaan informeren over hun gebruik,
onder andere via de te plaatsen op afstand afleesbare meter, en over
verdere besparingsmogelijkheden.
9. CU (Wiegman): Is het binnenklimaat, zoals genoemd in artikel 2,
voldoende gewaarborgd?
Het is de verantwoordelijkheid van de marktpartijen om de uitvoering van
de energiebesparingsmaatregelen van goede kwaliteit te laten zijn. Dat
bepaalt immers mede het succes van MmM. Hiervoor werkt MmM nu een
instrumentarium uit. Uitgangspunt is dat het binnenmilieu na het treffen
van maatregelen niet verslechtert.
10. CU (Wiegman): Hebben de gemeenten voldoende capaciteit om de
pilots uit te voeren?
Er wordt door het rijk een nieuwe subsidieregeling gemaakt voor provincies en gemeenten. Deze € 35 miljoen kunnen door gemeenten gebruikt
worden voor klimaatmaatregelen (o.a. uitvoeringscapaciteit) mits er
sprake is van cofinanciering. De regeling wordt naar verwachting in de
loop van juni 2008 opengesteld.
12. VVD (Van der Burg): Welke criteria worden gebruikt bij het uitvoeren
van het werkprogramma?
In geval van de gebouwde omgeving wordt het beleid zoals geschetst in
werkprogramma Schoon & Zuinig uitgewerkt volgens de lijn van convenanten: afspraken tussen rijk en markt. «Meer met minder» en het Lenteakkoord voor de nieuwbouw zijn voorbeelden hiervan. Hoewel dit vrijwillige afspraken betreft, zijn ze niet vrijblijvend. Indien met deze aanpak niet
de gestelde doelen worden gehaald, kunnen alsnog verplichtende maatregelen worden ingezet.
13. VVD (Van der Burg): Hoe staat het met de labeling van huishoudelijke
apparaten?
De energielabelling van apparaten is de verantwoordelijkheid van mijn
collega de minister van Economsche Zaken. De Europese Commissie is
bezig met de herziening van de kaderrichtlijn voor energielabelling van
huishoudelijke producten (92/75/EG); ideeën hiervoor zijn op 8 februari
2008 in het label comité besproken. Verder is een werkgroep ingesteld om
specifiek naar de lay-out van een herzien energielabel te kijken. De resultaten hiervan worden voor medio juli 2008 verwacht. Het is de verwachting dat de Commissie na de zomervakantie met een voorstel voor de
herziening van de labelling richtlijn (92/75/EG) komt.
In het kader van het opstellen van uitvoeringsmaatregelen onder de richtlijn Ecodesign (2005/32/EG) werkt de Commissie ook aan het herzien van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

7

bestaande energielabels en het opstellen van nieuwe energielabels.
Volgens de meest recente planning van de Commissie (in het concept
werkplan van Ecodesign; versie 28 april 2008) wordt verwacht dat voor de
volgende producten in 2008/2009 een (herzien) energielabel vastgesteld
wordt: televisies, verwarmings- en warmwaterapparatuur, koelvriesapparatuur, airconditioners, wasmachines en vaatwassers.
Nederland zet zich actief in voor zowel de herziening van de energielabelling richtlijn uit 1992 als voor een ambitieuze insteek bij de uitvoeringsmaatregelen onder de Ecodesign-richtlijn.
14. VVD (Van der Burg): Blijven de administratieve lasten beperkt?
Bij de uitwerking van beleid en maatregelen voor energiebesparing in
gebouwen is de insteek de administratieve lasten zo beperkt mogelijk te
houden. Bijvoorbeeld bij de implementatie van het energielabel was dit
een belangrijk aandachtspunt. Ook bij de uitwerking van de stimuleringspremie voor eigenaar-bewoners ter ondersteuning van MmM is hier expliciet aandacht voor.
15. VVD (Van der Burg): Levert het geen vertraging op om pas na het
zomerreces afspraken te maken met Aedes?
Zoals aangegeven tijdens het AO is het voornemen een tripartite overeenkomst te sluiten met Aedes en de Woonbond, in aansluiting op MmM en
het Lenteakkoord voor de nieuwbouw. Met het oog op de bredere besprekingen met Aedes kon deze de convenanten nog niet ondertekenen.
Hoewel afspraken nog niet zijn vastgelegd kunnen woningcorporaties en
huurders wel al aan de slag met energiebesparing. Aan diverse voorbeelden in het land is te zien dat dit in praktijk ook al gebeurt. Daarom
verwacht ik dat, ook al worden de afspraken met Aedes en Woonbond pas
na het zomerreces vastgelegd, het halen van de energiebesparingsdoelstellingen geen vertraging op zal lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XVIII, nr. 65

8