5
Begroting Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2019
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(XV) voor het jaar 2019 ( 35000-XV ).
De voorzitter:
Ik stel aan de orde het agendapunt Begroting Sociale Zaken
en Werkgelegenheid. Wij hebben voor dit debat de minister
en de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uitgenodigd. Welkom in ons midden; fijn dat u naar
de Kamer bent gekomen.
Ik wil met de leden afspreken dat wij interrupties in tweeën
doen. Dan weet u dat nu aan de voorkant en kunt u daar
rekening mee houden. De spreektijd die u op het schermpje
ziet, is de spreektijd per persoon in eerste termijn.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik wil als eerste naar het katheder roepen de heer De Jong,
lid van de fractie van de PVV.

De heer De Jong (PVV):
Voorzitter. Vandaag bespreken wij de begroting Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. Wie daar goed naar kijkt, wordt
er niet vrolijk van, want dit kabinet blijft het gewone
Nederlanders vrijwel onmogelijk maken om de gevolgen
van de crisis van de afgelopen jaren te boven te komen.
Jong en oud, werkenden, gepensioneerden, arbeidsgehandicapten, noem maar op, iedereen is met dit kabinet de
pineut. Terwijl onze hardwerkende middenklasse nog maar
met moeite het hoofd boven water kan houden en keihard
werkt voor een beetje bestaanszekerheid, maakt dit kabinet
het bedrijven nog makkelijker om mensen te ontslaan, tast
het kabinet de WW-rechten aan en gaat het door met de
toch al zo doorgeschoten flexibilisering van de arbeidsmarkt.
Kortom, nog meer onzekerheid voor hen die de handen uit
de mouwen willen steken, die het in de afgelopen jaren al
zo enorm voor de kiezen hebben gehad en die zonder hun
hand op te houden iets willen maken van hun leven. Deze
mensen kunnen fluiten naar extraatjes. Voor hen geen
gratis zorg of voorrang op een huurwoning. U weet wel, al
die zaken waar niet-westerse allochtonen die niets hebben
bijgedragen aan de opbouw van dit land, bij dit kabinet wel
gewoon op kunnen rekenen. Gewone Nederlanders hebben
het nakijken; zij zijn bij dit kabinet alleen goed om in economisch slechte tijden de klappen op te vangen zoals ze vele
jaren hebben gedaan. Nu het beter gaat, hoeven ze in de
praktijk ook niet te rekenen op een extraatje, want voor dit
kabinet zijn gewone Nederlanders alleen goed om uitgeknepen te worden.
Voorzitter. Nu hoor ik u al denken: maar dit kabinet heeft
toch beloofd dat iedereen het beter zou krijgen? Het was

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

toch deze minister, minister Koolmees zelf, die precies een
jaar geleden precies op die plek daar beweerde dat de
mensen het na al die jaren van bezuinigingen beter zouden
gaan krijgen? Dat zij het zouden gaan voelen in hun portemonnee. Dat de mensen economische groei zouden gaan
merken. Ja, dat klopt, maar nu de praktijk. Al die koopkrachtbeloften voor gewone Nederlanders zijn grove leugens
gebleken. Want hoe zit het nu wel?
Voor 2017 is ons door Rutte 1% koopkracht beloofd. Dat
werd uiteindelijk 0,3% in de boeken. De helft van de mensen
is er zelfs op achteruitgegaan. En voor 2018 is een beschamende 0,6% beloofd. Dat werd nog minder, namelijk 0,4%.
Maar daar bleef het niet bij. De minister moest zijn in september gepresenteerde koopkrachtcijfers in oktober al weer
aanpassen waardoor werkenden bij de nieuwe cijfers minder overhouden. Deze aanpassing werd trouwens pas
gedaan en publiekelijk gemaakt nadat de Politieke
Beschouwingen al waren geweest; dus nadat alle aandacht
en schijnwerpers allang weer op andere politieke onderwerpen waren gericht. Deze aanpassingen in het nadeel van
werkenden hebben dan ook niet de aandacht gekregen die
zij anders wel zouden hebben gehad. En kwam dat dit
kabinet toch eventjes goed uit, zeg. Het kwam hem echt
heel goed uit.
Voorzitter. Dat zijn spelletjes, spelletjes die de mensen
kotsbeu worden. Nu moeten wij de kruimels die ons voor
2019 worden beloofd, u weet wel die met veel bombarie
aangekondigde 1,5% die neerkomt op een eurootje per dag,
wel gaan geloven? Ik doe dat dus niet. Zeker niet omdat die
cijfers ook nog eens afhankelijk zijn van een loonstijging
van 3% en als de inflatie tegenvalt, is die euro ook weg
voordat wij er erg in hebben en zijn miljoenen Nederlanders
weer extra de klos. Ik ben zeker niet de enige die er geen
vertrouwen in heeft. Volgens een peiling van EenVandaag
gelooft 77% van de Nederlanders de gepresenteerde
koopkrachtbeloftes van dit kabinet niet. Het blijkt maar weer
dat dit kabinet het volk niet voor eeuwig voor de gek kan
houden.
Zijn die koopkrachtcijfers dan helemaal waardeloos en
overbodig? Nee, zeker niet. Zij laten namelijk goed zien
waar dit kabinet voor staat, hoe het Nederland ziet en voor
wie het wel en voor wie het geen prioriteit heeft. Neem nou
een gezin met twee kinderen waarin de partners allebei
werken en samen €30.000 verdienen. Deze mensen gaan
er volgens het Nibud €8 per maand op achteruit. Maar als
een gezin van dezelfde samenstelling €200.000 verdient,
dan gaat het er €128 per maand op vooruit. Dus als je twee
ton per jaar verdient, dan ga je er bij dit kabinet op vooruit,
maar als je probeert om met een normaal salaris rond te
komen, dan kan je het schudden. Een verschil van ruim
€1.600 per jaar in het nadeel van gewone Nederlanders. De
VVD weet echt wel voor wie zij wil zorgen, welke mensen
in hun ogen wel mogen meeprofiteren en welke mensen
niet.
Zoals gezegd, wordt het gewone Nederlanders vrijwel
onmogelijk gemaakt om de gevolgen van de crisis te boven
te komen. Terwijl de beloofde koopkrachtverbeteringen dus
hoogst onzeker zijn, is het wel 100% zeker dat Nederlanders
straks weer meer geld kwijt zijn voor het dagelijks leven.
Zo worden boodschappen honderden euro's duurder door
de btw-verhoging, gaan mensen weer meer betalen voor
de energierekening, stijgt de zorgpremie weer en gaan de
huren alweer omhoog. Alles wordt alleen maar duurder.

28 november 2018
TK 29

29-5-1

Hoe moeten de mensen dat straks allemaal gaan betalen?
Hoe moeten al die Nederlanders die iedere dag weer vroeg
opstaan om in de file te staan om richting werk te gaan, die
het gewoon goed willen doen, dit allemaal gaan bolwerken?
Ze houden nu al vrijwel niets over. En dat is ook niet zo gek.
De lonen, waar deze minister van afhankelijk is als het gaat
om de koopkrachtplaatjes, blijven al jaren achter bij de
economische groei. En ook nu. In drie jaar tijd is er een
economische groei van bijna, zo ongeveer, 10%. Ondertussen krijgen vele Nederlanders een kruimel of gaan zij er
zelfs op achteruit. En dat is al vele jaren zo. Volgens het
CPB is de economie in de afgelopen vijftien jaar met 15%
gestegen. De bedrijfswinsten verdubbelden, maar de
koopkracht steeg nauwelijks. Slechts 2%. De Nederlander
heeft anno 2018 gemiddeld evenveel te besteden als iemand
uit 1977, terwijl de economie is vervijfvoudigd. Dit kabinet
doet er dus helemaal niets aan om deze oneerlijke ongelijkheid van mensen, van onze eigen mensen, aan te pakken.
Het doet niets om onze eigen mensen te laten meeprofiteren. Sterker nog, tegen alle beloftes in blijven de lasten met
dit kabinet gewoon doorstijgen, simpelweg omdat het
Nederlanders zijn.
Voorzitter. Dit moet stoppen. Ik roep de minister dan ook
op om te komen met echte lastenverlichtingen. Stop met
bijvoorbeeld de expatregeling en gebruik het vrijgekomen
geld, honderden miljoenen, voor lastenverlaging voor
burgers. Zorg ervoor dat Nederlanders er echt in koopkracht
op vooruitgaan. Draai de voorgenomen btw-verhoging op
boodschappen terug. Verlaag de huren met 15% en bevries
de zorgpremie. Gebruik hiervoor een deel van het begrotingsoverschot. Dat is een politieke keuze die we vandaag
kunnen maken en die een direct effect heeft voor al die
Nederlanders die het al jaren moeilijk hebben gehad en
hun hoofd nog maar nauwelijks boven water kunnen houden. Het is toch niet te veel gevraagd om er nu eens voor
te gaan zorgen dat onze eigen mensen eens gaan meeprofiteren?
Als we kijken naar al die buitenlanders hier in Nederland,
dan zien we dat die wel volop profiteren. Voor miljarden
euro's per jaar. De bijstand is een allochtonenuitkering
geworden. Alleen al het aantal niet-westerse allochtonen
kost ons meer dan 3 miljard euro per jaar aan bijstandsgeld.
In tien jaar tijd zijn er bijna 100.000 niet-westerse bijstandstrekkers bij gekomen. Dat kost ons klauwen vol geld. En dat
gaat de komende jaren alleen maar erger worden. Kijk
alleen al naar al die statushouders. Die krijgen vrijwel allemaal bij binnenkomst direct een enkeltje bijstand in de
schoot geworpen, zonder dat ze er ook maar iets voor
hebben hoeven doen. Direct. Gratis geld. Daar is door dit
kabinet wel extra geld voor te vinden. Heel veel geld. Voor
statushouders is het bijstandsbudget voor 2018 en 2019 bij
elkaar met 185 miljoen euro verhoogd. Voor mensen die
hier alleen maar komen om onze verzorgingsstaat leeg te
plunderen is er dus wel genoeg geld te vinden. En dankbaarheid richting al die Nederlanders die dat voor deze mensen
moeten ophoesten? Ho maar! Als dank worden ze kei- en
keihard belazerd.
Kijk alleen maar naar al die bijstands-Turken. Naar schatting
pleegt een op de vijf Turken met een bijstandsuitkering
fraude met de bijstand. Omdat ze bijvoorbeeld een tweede
huis hebben in Turkije of een stuk grond bezitten in Turkije.
Ze worden bijna niet gepakt. En als er dan weleens een
keertje een fraude-Turk wordt gepakt, dan moeten we ook
nog eens "begrip" hebben. Dan is het vrijwel altijd: "ikke

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

niet weet" en "ikke niet begrijp". Ze komen er allemaal mee
weg. En als er dan toch een wakkere gemeente is die die
fraude-Turk aanpakt, dan zijn er natuurlijk altijd weer die
D66-rechters die niet de kant van de samenleving, maar de
kant van de fraude-Turk kiezen. Zo was er dit jaar een Turk
die €60.000 in zijn kluis had en ondertussen een bijstandsuitkering ontving. De rechter gaf aan dat er rekening moest
worden gehouden met — en ik citeer — "in hun cultuur
geldende gebruiken". De gemeente kon dus fluiten naar de
€74.000 aan onterecht ontvangen bijstandsgeld die ze wilde
terugvorderen. Sterker nog, de gemeente moest zelfs de
rechtsbijstandskosten van deze Turkse fraudeur betalen.
We zijn knettergek geworden in dit land.
Ondertussen staat door het buigen van het kabinet voor
alles wat niet Nederlands is en door het opengrenzenbeleid
van het kabinet onze sociale zekerheid op het spel. Dit
kabinet stond erbij en keek ernaar hoe 10.000 Polen ongestoord fraude pleegden met de WW. Het staat erbij en kijkt
ernaar hoe gemeenten niet handhaven op de vereisten
binnen de bijstand. Dit wegkijken moet echt afgelopen zijn.
Wij roepen het kabinet dan ook op om de volgende maatregelen te nemen. Erken dat het behoud van onze verzorgingsstaat en massa-immigratie een onmogelijke combinatie is.
Het gaat gewoon niet. Sluit in het belang van de sociale
zekerheid de grenzen voor alle immigranten uit islamitische
landen en voor alle asielzoekers. Ze komen alleen maar om
te profiteren, alleen maar om te halen. We hebben helemaal
niets aan deze mensen. Voor buitenlanders die hier zal zijn,
zou moeten gelden dat ze pas nadat ze tien jaar Nederlander
zijn, geen crimineel zijn en hebben gewerkt, eventueel in
aanmerking zouden kunnen komen voor de bijstand. Statushouders moeten helemaal worden uitgesloten van de
bijstand, per direct. Zorg ervoor dat buitenlandse uitkeringsfraudeurs worden opgepakt, het bedrag moeten terugbetalen en het land worden uitgezet, samen met hun hele
familie. Wegwezen! Logische maatregelen, maar dit kabinet
wil hier samen met een overgrote meerderheid van deze
Kamer niet aan. Ze accepteren dat onze verzorgingsstaat
om zeep wordt geholpen. En onze eigen mensen moeten
dat betalen.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Van Dijk van de Partij van de
Arbeid.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Voorzitter. Ik heb even getwijfeld, want zo veel onzin bij
elkaar ... Moet je daar eigenlijk wel op reageren, moet je
daar aandacht aan geven? Toch wel. Ik was een paar weken
geleden op Lesbos. Daar was ik bij vluchtelingenkampen.
Mensen die van oorlog zijn gevlucht en via een wankel
bootje alsnog een veilig heenkomen probeerden te vinden,
en zo ook in Nederland komen. En dan zet de PVV deze
mensen, die vluchtten voor oorlog en geweld, weg als
profiteurs. Wat een onzin! Daar wil ik echt grote afstand
van nemen, want het gaat over mensen die vluchten, niet
over profiteurs.
De heer De Jong (PVV):
Ons land is overspoeld door profiteurs. Kijk naar onze verzorgingsstaat, die staat op springen. Kijk naar onze bijstand,
die staat op springen. Kijk naar al die zogenaamde dokters,
al die zogenaamd hoogopgeleide Syriërs; ze zitten bijna

28 november 2018
TK 29

29-5-2

allemaal in de bijstand, ze komen hier alleen maar hun hand
ophouden. Dát is het verhaal. En als het al zo is dat de
mensen waarover u het heeft, vluchtelingen zijn, laat ze
dan in hun eigen regio opgevangen worden. Waarom
moeten wij de problemen van de hele wereld op onze
schouders nemen? We hebben hier te maken met Nederland, dat in de afgelopen — wat is het? — tientallen jaren
al meer en meer dan genoeg heeft gedaan. Het is afgelopen,
het moest maar eens tijd zijn voor onze eigen mensen. Dáár
gaat het om.
De voorzitter:
Een interruptie van de heer Van Weyenberg van D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, voorzitter. Ik had dezelfde aarzeling als Gijs van Dijk.
Om te beginnen, zou ik de heer De Jong willen uitnodigen
om eens een werkbezoek te brengen aan Jordanië of Beiroet, om eens te kijken hoe in Jordanië en Libanon heel
veel vluchtelingen in kampen zitten. Een gigantisch aandeel
van de bevolking daar is vluchteling, dus dat verwijt slaat
helemaal nergens op.
Maar toch even terug naar de vraag die net werd gesteld.
Grote woorden vliegen door deze zaal: "profiteurs". Maar
die loodgieter uit Aleppo wiens huis kapot is gebombardeerd, moet vluchten voor de veiligheid van zijn dochter
op straat, komt uiteindelijk in Nederland omdat wij een plek
geven aan mensen die vluchten voor oorlog en geweld en
hun leven niet zeker zijn. Volgens de heer De Jong zijn die
mensen — dat zei hij namelijk — hier niet naartoe gekomen
omdat hun huis kapot is, hun gezin met de dood wordt
bedreigd en er bommen uit de lucht vallen, maar om een
bijstandsuitkering te krijgen. Is dat het motief van al die
vluchtelingen? Is dat echt wat De Jong hier eerlijk durft te
vertellen? Dat is toch flauwekul? Dat u er anders over denkt,
meneer De Jong, mag, zeg ik via u, voorzitter. Maar zeggen
dat mensen die huis en haard hebben moeten verlaten, hier
komen voor de bijstand: dat kan toch zelfs de PVV niet
menen?

krijgen. En vervolgens gaan ze, als ze hier comfortabel zitten, terug naar Syrië om vakantie te vieren. Dat valt niet uit
te leggen. Het is dus tijd — daar sta ik met de PVV inderdaad
alleen in, in deze Kamer, maar daar ben ik nog trots op ook
— voor onze eigen mensen. Het is tijd dat zij gaan meeprofiteren, dat zij beloond worden voor al het harde werken,
voor het voelen van de crisis en voor het betalen van het
asieldrama. Voor die mensen sta ik hier en voor die mensen
kom ik graag op.
De heer Van Weyenberg (D66):
Zeker, maar in de praktijk heeft u nog nooit echt iets betekend voor die mensen. Maar mijn vraag was een andere.
De heer De Jong zei heel letterlijk dat de mensen uit Syrië
komen om hier te profiteren van de bijstand. Ik herhaal mijn
vraag, want los van de gebruikelijke tirade heb ik daar geen
antwoord op gekregen. Komen die mensen — dat zei u
namelijk en ik geef u de kans om dat recht te zetten — van
wie hun huis kapot werd gebombardeerd terwijl de bommen
van Assad uit de lucht vielen, van wie hun kinderen hun
leven niet zeker waren, van wie de echtgenoot of echtgenote
zijn of haar leven niet zeker was, hiernaartoe voor de bijstand? Dat zei de heer De Jong. Ik daag hem uit om dat
terug te nemen.
De heer De Jong (PVV):
Ik hoef helemaal niet uitgedaagd te worden. Als je ervoor
kiest om door zeven veilige landen in Europa heen te crossen om uiteindelijk in Nederland uit te komen, vraag ik me
af of je wel een echte vluchteling bent. Natuurlijk zijn er
mensen die in dramatische toestanden zitten. Dan heb je
altijd nog de mogelijkheid om in de eigen regio opgevangen
te worden. Als het nu zo is dat ik-weet-niet-hoeveel Syriërs
op vakantie gaan in Syrië, waarom zou ik dan niet aan alle
Syriërs kunnen vragen om terug te gaan naar hun eigen
land, om hun eigen land op te bouwen? Wat is daaraan te
veel gevraagd? Het wordt tijd voor onze eigen mensen.
Daar sta ik voor.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog.

De heer De Jong (PVV):
Hetzelfde D66-riedeltje wordt hier weer gegeven, dat ik naar
Jordanië of Beiroet op werkbezoek moet. Ik zou zeggen: ga
eens op werkbezoek in de wijken in Nederland. Ga daar
eens kijken naar de achtergestelde Nederlanders, die
jarenlang hebben moeten zien dat iemand die van buiten
hier naar binnen komt, zijn hand kan ophouden en gewoon
direct, zonder iets te hoeven doen, geld in zijn hand krijgt.
Die mensen, die Nederlanders, moeten dat allemaal betalen.
Die laat u keihard in de steek. En dan al die Syriërs waar u
het over heeft: ze gaan massaal terug om vakantie te vieren!
Er zijn hele delen in Syrië waar ze gewoon naartoe kunnen
gaan. En u zegt dat dat onzin is?
De voorzitter:
"Meneer Van Weyenberg zegt."
De heer De Jong (PVV):
Voorzitter, de heer Van Weyenberg van D66 ziet dat mensen
hier, zodra ze binnenkomen, direct een enkeltje bijstand

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer De Jong (PVV):
Voorzitter. Voor dit alles, voor al die cadeautjes die D66 wil
weggeven aan profiteurs, moeten onze eigen mensen
steeds langer doorwerken. Met als resultaat dat steeds meer
Nederlanders door de asociale AOW-leeftijdsverhoging ziek
richting hun pensioen gaan. Hier is gisteren een uitgebreid
debat over gevoerd, maar ik wil er toch nog iets over kwijt.
Het is een ongekende schande dat dit kabinet de asociale
AOW-leeftijdsverhoging gewoon doorzet. Een meerderheid
van de Nederlanders en een meerderheid van de werkgevers willen het niet, maar toch zet het kabinet dit door, net
zoals het afbreken van ons mooie pensioenstelsel. Het moet
worden afgebroken, want dat heeft dit kabinet nu eenmaal
afgesproken in de achterkamertjes. Schandalig.
Hoewel minister Koolmees de afgelopen weken liet weten
in staat te zijn om kortingen te voorkomen, om zelfs
indexeringen weer mogelijk te maken en om tot een regeling te komen voor mensen die het niet meer redden, doet
hij dit alles niet. Juist door dit handelen van de minister

28 november 2018
TK 29

29-5-3

verliezen steeds meer Nederlanders het vertrouwen in ons
pensioenstelsel, maar dat interesseert deze minister helemaal niks. Sterker nog, het verlies van vertrouwen in ons
pensioenstelsel is de winst voor dit kabinet. Door het aanwakkeren van wantrouwen probeert deze minister draagvlak
te creëren voor zijn gedroomde hervormingen. Politiek op
zijn smerigst. Ik roep deze minister op zijn afbraakbeleid te
stoppen en zijn focus te leggen bij onze eigen mensen.
Daarom stel ik de volgende maatregelen voor. Pas de
rekenrente aan, zodat pensioenfondsen weer wat lucht
krijgen, kortingen kunnen worden voorkomen en indexering
weer mogelijk wordt. Stop met ontwikkelingshulp en
gebruik dit geld om de asociale leeftijdsverhoging bij de
AOW te stoppen en de AOW-leeftijd weer op 65 te zetten.
Het kan, als je maar wil.
Voorzitter. Nog even terug naar de koopkrachtplaatjes. We
zien dat die koopkrachtplaatjes in de praktijk altijd tegenvallen. Er wordt altijd gezegd dat we er allemaal op vooruitgaan. Vervolgens moeten de lonen stijgen. Die lonen blijven
achter. Dat zeggen werkgevers ook. De mensen worden
voor de gek gehouden. Wordt het dan niet eens een keer
tijd dat deze minister eerlijk is en de Kamer op een eerlijke
manier informeert? Mijn vraag aan deze minister is dan ook
om te komen met aangepaste koopkrachtcijfers. En voorzie
die aangepaste koopkrachtcijfers dan ook van de lokale
lasten. Want die lasten gaan door heel Nederland omhoog,
maar worden nooit meegenomen in de koopkrachtplaatjes
en in de mooie feeststemming van dit kabinet. Ik vraag dan
ook om deze koopkrachtplaatjes nog tijdens deze begrotingsbehandeling naar de Kamer te sturen, dus voor de
beantwoording van de vragen morgen.
Voorzitter, zoals gezegd rond ik af. Het moet allemaal
anders. We moeten kiezen voor onze eigen mensen. We
moeten stoppen met het spekken en voortrekken van alles
wat niet-Nederlands is, en de Nederlanders weer op een,
op twee en op drie zetten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Jong. De tweede spreker van de
PVV is de heer De Graaf.

De heer De Graaf (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Misschien ben ik vandaag de enige
van de hele Kamer die het toch over integratie gaat hebben,
maar dat deert niet, want die hoort bij deze begroting. Het
vorige overleg daarover vond ik te kort, en er zijn nog te
veel vragen te stellen en nog te veel opmerkingen te maken.
Voorzitter. Het is geschied: we kregen via dagblad Trouw
ons gelijk. Dat gebeurt niet vaak. Eerder deze week werd in
een uitgebreid artikel criminoloog Werdmölder opgevoerd,
die lang geleden al waarschuwde voor een aantal zaken die
misgingen in het integratiebeleid. Hij stelde dat het falen
van nieuwkomers, in dit geval te zien in de criminaliteitsstatistieken, niet per se bij de ontvangende maatschappij moest
worden gezocht, zoals nu nog steeds gebeurd en steeds
gebeurd is. Altijd worden de Nederlanders, de ontvangenden, neergezet als de daders van dingen die misgaan, ook

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

in deze regeerperiode van Rutte III. Wij maken onszelf wijs
dat we te weinig doen, dat wij falen. Waarom ligt het falen
altijd aan discriminatie, geen kansen, geen werk of slecht
onderwijs, zo vraagt ook Werdmölder zich af.
Voorzitter. Dat integratiebeleid van de afgelopen jaren heeft
alleen maar geleid tot islamisering van onze maatschappij.
Ik vraag de minister dan ook afstand te nemen van dit zelfhaatbeleid in Nederland, en gewoon hard in te zetten op
handhaving van de wet, en natuurlijk ook op het denaturaliseren en uitzetten van criminelen met een dubbel paspoort,
zoals ik iedere keer vraag en zal blijven vragen. Vraag bijvoorbeeld eens aan Turken van wie ze last hebben, en het
antwoord zal zijn: van Marokkanen. Dat bleek uit Amsterdams onderzoek. Van de groep 30-jarige Marokkanen is
70% ten minste eenmaal verdachte geweest. We hebben
te maken met genitale verminking, met eerwraak, met uitkeringsafhankelijkheid, met vrouwen die thuis worden
gehouden en met geweld dat verborgen wordt gehouden
achter katoenen tralies. Is dat de schuld van Nederland?
Werdmölder haalt in het artikel in Trouw ook een groep
aan van 40 allochtone probleemjongeren uit de jaren tachtig
met wie hij contact had. Ook zij hadden alle kansen, echter
25 van die 40 is ondertussen óf overleden óf is nog steeds
verslaafd, crimineel, hangt aan het overheidsinfuus of loopt
bij de psychiatrie. Ligt dat aan Nederland, vraag ik ook hier.
Graag een antwoord daarop.
Dan wordt ook de Surinaamse econoom en socioloog
Gowricharn opgevoerd, en die bevestigt het beeld. Nederlanders, zegt hij, zoeken altijd de oorzaken van het falen
van anderen buiten die ander zelf. En dat is nou precies het
enige wat wél aan Nederland ligt: wij hebben de cultuur
van de ander niet als gelijkwaardig gezien, maar de achterlijkheden en mankementen van die ander als superieur
beschouwd. Nederland heeft de eigen cultuur niet als
superieur willen tonen en geen assimilatie daaraan willen
eisen. Dat is het gevolg van de marxistische overname van
onderwijs, media en politiek sinds 1968. Wie wel voor de
eigen cultuur opkomt, zoals de PVV, wordt hier in dit huis
en in vele andere huizen van de democratie in Nederland
verketterd.
Voorzitter. Eerder deze week vernamen we voor de zoveelste keer dat Joden niet meer herkenbaar over straat durven.
Ze verbergen hun keppeltje. Ze durven niet meer te zeggen
dat ze Jood zijn. Joodse instellingen moeten worden
beveiligd vanwege de islam. Het keppeltje verbergen is ook
vanwege de islam. De islam draagt moslims op om Joden
te zoeken achter iedere steen en achter iedere boom, en
hen te doden. En die uitkomst van het onderzoek van EenVandaag van gisteren alsof het aan allerlei andere zaken
zou liggen, is niet waar. Het ligt aan de islam, de islam en
nog eens de islam, die Jodenhaat in Nederland. Want Joden
zijn, naast perfect geassimileerde Nederlanders, de
spreekwoordelijke kanaries in de kolenmijn voor een
samenleving. We kennen heel goed het verhaal van de in
elkaar getrapte Joodse mevrouw in Amsterdam van een
aantal jaren geleden. Het was een bejaarde mevrouw, in
haar huis. Maar zij is in Europa niet de enige. We zien overal
dezelfde beweging: waar de islam groeit, daar worden
Joden bedreigd. Uiteindelijk kiezen vele joden ervoor om
te vertrekken, vaak naar Israël, een land te midden van
islamitische dictaturen en onder constante dreiging van de
islam, maar ze voelen zich daar veiliger dan hier in Nederland. Dat zegt een heleboel. Ik wil daarvoor een verklaring

28 november 2018
TK 29

29-5-4

van de minister. Denkt de minister echt dat de jodenhaat
uit de islam te halen valt en zo ja, hoe dan? Want tot nu toe
heeft de geschiedenis steeds aangetoond dat waar de islam
groeit, de joden de klos zijn.
En niet alleen de joden. Professor Hans Jansen leerde ons
het islamitische spreekwoord: "na de zaterdag komt de
zondag". Volgens zijn uitleg betekent dat: als de joden
opraken, zijn de christenen aan de beurt. Dat hebben we
gezien in Noord-Afrika, bij de eerste uitbreidingen van de
islam, maar ook vandaag de dag zien we dat nog bij de
kopten, die worden gedecimeerd. Kortgeleden zagen we
het natuurlijk ook in Syrië, bij de jezidi's. De christenen zijn
aan de beurt, en hoe. In Nederland is eergisteren zelfs een
meldpunt voor bedreigde christenvluchtelingen geopend;
eergisteren, in Nederland! Hoe ver gaat het nog? Is de
minister trots op deze verrijking, tot stand gekomen door
zijn beleid en dat van zijn voorgangers?
Ik wil dit nog aanstippen. Het blijft vreemd dat veel christenen in Nederland — lang niet alle, maar wel veel — hun
eigen ondergang blijven faciliteren en importeren. Want
dat is de oorzaak van het meldpunt dat ik zojuist noemde.
Het CDA werkt eraan mee, de ChristenUnie werkt eraan
mee. Ik heb hier eerder al eens betoogd dat de PVV de
kastanjes uit het vuur haalt voor de christenen in Nederland.
Nogmaals, dat doen we met liefde, want wij zijn trots op
onze joods-christelijke cultuur. Die willen wij conserveren,
zodat mensen het christelijk geloof kunnen blijven aanhangen tot in de eeuwigheid. Want wij zien die bedreiging en
durven die te benoemen en als enige ook echt aan te pakken.
Daarom vraag ik aan dat deel van de christelijke bevolking
van Nederland dat wel het hoofd buigt: waar is de praktische uitvoering gebleven van het "voorwaarts, christenstrijders, achter Christus' heil'ge kruisvaan aan"? Waar is die
gebleven? Waar is uw patriottische inborst in het dagelijkse
leven? Uw andere wang is wel een keer kapot van het toekeren, kapot door de politieke correctheid. Uw nederigheid
is misbruikt om de ondergang van uw eigen christelijke
cultuur te bevorderen. Uw tolerantie is doorgeslagen en
heeft geleid tot de import van intolerantie.
Zegt 2 Johannes 1 u niet dat men iemand die een andere
leer meebrengt, niet dient te ontvangen in uw huis? Maar
waarom staat u dan toe dat dat wel zo massaal gebeurt?
Kan de minister hier trouwens ook op reageren? Waarom
gooit hij met het kabinet dit mooie fundament onder onze
cultuur weg?
Vergeet ook niet dat de gelijkenis van de barmhartige
samaritaan vaak door mensen misbruikt wordt om iedereen
maar binnen te laten. Die barmhartige samaritaan ging na
zijn goede daad weer naar huis. Hij betaalde de kosten voor
de persoon die hij hielp. Nu is het volledig andersom. We
helpen iedereen die hierheen komt, we betalen hun kosten,
maar ze gaan nooit meer weg.
Voorzitter: Arib
De heer De Graaf (PVV):
Voorzitter. Een ander onderwerp: de burgemeester van
Amsterdam, die de islamisering van die stad zo'n warm
hart toedraagt. Bezigde ze vroeger een enkele keer stoere
taal tegen hoofddoekjes, bij het allereerste debat dat ze

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

aanging met moslims in de stad ging ze zwaar door de
knieën. Moslims hebben het zwaarder dan anderen, was
haar tekst. Waar haalt ze het vandaan? Deze burgemeester
denkt bovendien te kunnen bepalen welke wetten ze wel
en niet hoeft uit te voeren. Vanmorgen konden we zien dat
de hogescholen in Amsterdam — ik had het al over marxisten — haar nog steunen ook. Daar moet je als gewone
Nederlander eens mee komen, zelf bepalen welke wetten
je wel en niet wenst te hanteren en waar je je wel en niet
aan wenst te houden; dan staat de politie, de Belastingdienst of het CJIB op de stoep. Wie denkt de burgemeester
van Amsterdam wel niet dat zij is?
Gisteren publiceerde De Telegraaf als stelling van de dag
de vraag: is het boerkaverbod niet te handhaven? Daarop
antwoordde 95% van de respondenten met "oneens", een
magere 4% zei "eens" en slechts 1% zei "ik weet het niet"
of "geen mening". Burgemeester Halsema staat doorgaans
nou niet echt bekend als de grote verbinder in dit land, maar
hier zorgde ze dan toch voor eensgezindheid, maar dan wel
tegen haar eigen persoon gericht.
Een kleine greep uit de uitspraken van een aantal hoogleraren van de afgelopen dagen. Dan kom ik uit bij Wim Voermans, maandag bij de NOS. Hij zei: "Halsema heeft hier
niets te willen en ze heeft al helemaal geen ruimte om eigen
beleid te voeren. Ze geeft een heel verkeerd signaal aan de
samenleving af. We hebben een rechtsstaat en een van de
mensen die duidelijk moeten maken dat we regels hebben,
is een burgemeester". Daarbij sluit hoogleraar staats- en
bestuursrecht Jon Schilder aan. Hij zegt: "Daar gaat Halsema
helemaal niet over. Zij bespreekt openlijk dat ze landelijke
wetgeving gaat frustreren, en dat vind ik heel onverstandig".
Vervolgens zeggen ze ook dat zij zich niet kunnen herinneren dat een burgemeester openlijk aankondigt een strafwet
te negeren. Dat is voor het eerst: een strafwet negeren;
strafrecht!
"Niemand staat boven de wet", zei staatssecretaris Visser,
"ook mevrouw Halsema niet". En dan komen we bij premier
Rutte. Het zal geen verrassing zijn: hij behoort duidelijk tot
de magere 1% van de "weetnieters" en "geenmeningers".
Hij zei: "ik ga niet op elke burgemeester reageren. Ook
minister Ollongren behoort tot die 1%-categorie. Zij spreekt
via een woordvoerder, omdat zij D66'ers in een ander land
moet toespreken. Dat schijnt belangrijker te zijn dan hier
haar werk te doen. Haar woordvoerder zegt: uitspraken van
burgemeesters over prioritering zijn daarom prematuur".
Wat hebben we daaraan?
Er is maar één sanctie die de Kroon hier kan geven, en dat
kan de Kroon. Dat is ontslag. De burgemeester van
Amsterdam heeft lak aan haar ambtseed en is een verdomd
slecht voorbeeld voor de mensen die ze hoort te dienen en
voor haar collega's. Zie ook die hogescholen. Pak dus ook
die maar aan, zeg ik tegen de minister. En, zo ja, hoe?
Voorzitter. Om terug te komen op de uitspraak van de burgemeester van Amsterdam dat moslims het hier moeilijker
hebben dan anderen, zeg ik graag nog het volgende. De
PVV betoogt hier al jaren met cijfermatige onderbouwing
en praktijkvoorbeelden dat moslims juist alle kansen krijgen
in Nederland. Alle kansen! Vanaf binnenkomst worden ze
in de watten gelegd, met huisvesting, eten en drinken,
gratis zorg en scholing en een hele rij asielprocedures. Als
je wordt afgewezen, ga je gewoon nog een keer, net zolang

28 november 2018
TK 29

29-5-5

tot de door de Nederlandse belastingbetaler ter beschikking
gestelde asieladvocaat jouw zin heeft doorgedreven en je
kunt blijven. Daarna voorrang bij de toewijzing van een
sociale huurwoning en hulp bij de inburgering. Gaat de
minister eindelijk eens de wet handhaven op het gebied
van die inburgering voordat hij met een nieuwe wet komt,
door al die fraudeurs gewoon buiten te zetten? Want er is
nogal wat fraude gepleegd de afgelopen maanden. Daarover was nieuws. En ook de falende inburgerklanten:
handhaven! Haal je het niet, dan ga je eruit. Welke reden
is er nog om dat schorriemorrie uit het buitenland dat
fraudeert, hier te houden?
Voorzitter. Ik wil nog iets voorleggen aan de minister. Wij
kregen een melding van iemand die bij een islamitische
school aan zijn 600 uur Nederlandse les had voldaan. Maar
hij kreeg alleen maar Koranles en zag in de omgeving dat
er heel veel mensen waren die in die 600 uur alleen maar
koranles kregen. Die kregen geen Nederlandse les maar
Koranles, en met hen vele anderen. Na vier keer zakken
voor het examen konden deze mensen door voor het
Nederlands paspoort en ook door voor kwijtschelding van
hun €10.000 belastinggeld die ze aan leningen hadden
gekregen. Daar lopen natuurlijk ook mensen tussen die
minder goede bedoelingen hebben met Nederland. Laat ik
me netjes uitdrukken.
Hoe is dat mogelijk? Begrijpt de minister dat hij eerst moet
gaan handhaven op die misstanden en dat hij ook onderzoek naar dit geval moet plegen voordat hij met zijn nietwerkende hangmatwet voor inburgeraars gaat komen? Er
zijn maar drie redenen waarom die inburgering niet werkt.
De druk op het systeem blijft bestaan door de open grenzen,
er wordt niet gehandhaafd op fraude en falen en er wordt
niemand teruggestuurd naar veilige gebieden in de regio,
zoals Syriërs en Eritreeërs. En wat krijgen we ervoor terug,
voor zo veel goedgeefsheid? Onze meisjes worden aangevallen in de buurt van azc's. Dat was het nieuws van gisteren en vandaag. Graag ook daar een reactie op.
Voorzitter. Lukt het voor een enkeling niet om na zo veel
goedgeefsheid van de Nederlander een verblijfsvergunning
te krijgen dan krijgt je wel bed-bad-brood. Er wordt je niets
in de weg gelegd om in Amsterdam panden te kraken en
mensen die staan te douchen, vrouwen die kwetsbaar zijn,
hun huis uit te jagen. We hebben het allemaal gezien dit
jaar. Of je valt onder een generaal pardon. En ben je als
vreemdeling geen moslim, dan is er altijd nog de kerk om
je te helpen om onze wetten te overtreden. Wat een land!
Voorzitter. Dat er niet geassimileerd wordt en zelfs amper
geïntegreerd, komt dus niet door Nederland en de Nederlanders. We zijn een tolerant en vrijgevig volk. Het probleem
ligt aan de zijde van hen die hierheen komen en in bijna
alle gevallen ligt het aan de islam. In De Telegraaf lazen we
kortgeleden het verhaal van een oud-Shelldirecteur die na
vijftien jaar gratis Nederlandse les aan moslims als een zak
oud vuil door het Haagse buurthuis De Mussen naar buiten
werd gesmeten. De oorzaak daarvan: moslimvrouwen die
niet wensten met deze keurige heer samen te werken. En
een Marokkaanse jongen beet hem daar toe: "Wacht maar,
als wij hier de baas zijn, gaan jullie koppen eraf". Wat hij
daar ook meemaakte, was dat een meisje van 8 aan hem
vroeg wat hij was, deze keurige Shell-meneer. Of hij nou
Marokkaan was, Berber, Somaliër of Turk, vroeg ze, maar
dat hij Nederlander was, dat kwam niet in haar op. En tot

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

slot observeerde hij hetzelfde als het Sociaal en Cultureel
Planbureau uit onderzoek concludeerde: het wantrouwen
neemt in Nederland toe. Graag een reactie van de minister.
Voorzitter. Ik kom bijna aan een afronding. De oproepen
tot geweld van imams doen ze altijd via Allah, hebben we
gezien bij Mohammed Bouyeri. Maar het zijn gewoon reële
oproepen tot geweld. Dus ook graag zo bestraffen. Graag
daar een reactie op.
Ik wil nog aandacht vragen voor een ander islamiseringsfenomeen, het halalbankieren. Ik citeer: "Halalhypotheken
zijn in trek. Komen ze ook in Nederland?" Dat kopte de NOS
dit weekend als reclamefilmpje op haar website. Nou, wat
ons betreft niet. De NOS juicht in een vrolijk uitlegfilmpje
over de mogelijke positieve effecten van "scheutjes islam
en toefjes halal " — ja, ze zeggen het echt — op ons financiële systeem. Hoe gek moet je het verzinnen? De mogelijk
negatieve effecten komen natuurlijk niet aan bod. Maar uit
onderzoek van het IMF uit 2016 blijkt dat islamitisch bankieren gevoelig zou zijn voor witwassen en het financieren
van terrorisme. Zo maakte terreurorganisatie Hamas bijvoorbeeld gebruik van de islamitische bank Al-Aqsa, de Al-Aqsa
Islamic Group, om terreur te financieren. De PVV heeft hier
in 2007 al schriftelijke vragen over gesteld. Minister Bos
van Financiën zag het toen helemaal voor zich. Nederland
als financieel centrum voor het islamitisch bankieren. In
navolging van Londen zou het hier helemaal gaan gebeuren.
Ik vraag de minister om de opkomst van het halalbankieren
en helemaal de vestiging daarvan in Nederland te bestrijden
en te zorgen dat het niet gebeurt.
Daarna kom ik tot een afronding maar ik zie dat er interrupties zijn, daar heeft u me al voor gewaarschuwd.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Even een toelichting graag, want ik hoorde de heer De Graaf
zeggen: imams roepen op tot het toepassen van geweld en
dat vind ik barbaars. Geen misverstand daarover, maar toen
zei hij: wil de regering nadenken over vergelijkbare straffen
voor dat soort imams? Of begreep ik hem verkeerd? Riep
u nou op tot het gebruik van geweld tegen die imams? Want
dat lijkt me net zo barbaars.
De heer De Graaf (PVV):
Ik weet niet waar de heer Van Dijk het vandaan haalt. Ik
roep nooit op tot geweld. De PVV zal nooit oproepen tot
geweld, überhaupt niet. Ik heb gevraagd of de regering wil
kijken ... Je hebt een oproep tot geweld, maar er is natuurlijk
— laat ik het Ruttiaans zeggen — een geitenpaadje: dan
doen we het lekker via Allah. Maar dan weet je ook dat er
volgelingen klaarstaan om het uit te voeren. Dat hebben
we gezien bij Mohammed Bouyeri, die Theo van Gogh
afslachtte. Ik vind dat zo'n imam berecht moet worden
volgens de oproep tot geweld en dat hij niet via dat geitenpaadje vrijuit kan gaan, zoals de hele tijd Fawaz Jneid vrijuit
is gegaan.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Helder. Dan valt dat weer alles mee. Dat de PVV nooit
oproept tot geweld, moet u volgens mij even checken, want
ik herinner me nog dat uw fractieleider zei dat je hooligans,
zeker die van een bepaalde afkomst, best een knieschot

28 november 2018
TK 29

29-5-6

mag geven. Dus het klopt niet helemaal dat u nooit oproept
tot geweld.

Graaf hier nog eens over nadenken, zodat wij er later op
kunnen terugkomen?

De heer De Graaf (PVV):
Oud-collega Brinkman heeft ooit gezegd dat je dat binnen
de wet mag doen zodra een politieagent zich daartoe geëigend voelt. Ik dacht me dat zó goed te herinneren. Daarmee
hebben we niet opgeroepen tot geweld maar tot het handhaven van de wet. That's it.

De heer De Graaf (PVV):
Ik kan nu zo ongeveer dezelfde reactie geven. Het is wel
een heel mooie interruptie, want die maakt veel duidelijk.
We hebben het de afgelopen decennia heel erg goed
gedaan als Nederlanders, maar we hebben ook gezien dat
het geld dat wij aan anderen hebben gegeven, die barmhartigheid, in zakken van dictators is verdwenen. Mijn collega,
Van Weerdenburg, zal er vanavond ook over spreken bij de
begroting van BuHa/OS, op zijn Haags gezegd. Zij zal ook
aangeven, schat ik zo in, dat we moeten stoppen met ontwikkelingssamenwerking omdat dit niet werkt. Vele onderzoeken hebben dat uitgewezen. Laten wij die barmhartigheid vooral inzetten voor onze eigen buurman. Die buurman
woont niet in Syrië, niet in Eritrea, niet in Kenia, maar
gewoon hier op de hoek, op het Spui.

De heer Stoffer (SGP):
Ik had mijn interruptie eigenlijk willen plegen aan het eind
van de bijdrage van de heer De Graaf, maar ik doe het dan
toch maar nu. Ik vond het heel mooi dat de heer De Graaf
citeerde uit de barmhartige Samaritaan. Ik had ook de indruk
dat hij zichzelf ongeveer in die context plaatste.
De heer De Graaf (PVV):
Dat weet ik niet.
De voorzitter:
Tot zover het compliment.
De heer Stoffer (SGP):
Tot zover het compliment, ja, maar er komt misschien meer.
Wat ik heel mooi vind bij die barmhartige Samaritaan is
dat hij, toen hij uiteindelijk de persoon die gewond was
achterliet bij de herbergier, ook zei: "Hier heb je geld", en
uiteindelijk zei hij ook "als het straks nog meer kost, ik kom
weer terug en dan betaal ik dat ook". Hoor ik hier nu ook
een pleidooi vanuit de PVV voor ontwikkelingssamenwerking, om die mensen die het moeilijk hebben elders te helpen, of houdt de barmhartigheid op bij de grens?
De heer De Graaf (PVV):
Hartstikke leuk natuurlijk, want dat zat natuurlijk ook precies
in mijn verhaal. Hij gaf nog twee schellingen extra geloof
ik, of waren het eerst twee en toen vier, maar in ieder geval
gaf hij nog twee schellingen extra volgens mij. Daarna ging
de barmhartige Samaritaan weer terug en zijn eigen ding
doen. Hij bleef niet, hij ging terug, vergeleken met nu. Nee,
de heer Stoffer hoort mij geen oproep voor ontwikkelingssamenwerking doen. Sterker nog, we hebben de afgelopen
60, 70 jaar genoeg aan ontwikkelingssamenwerking
gepompt in Afrika en andere delen van de wereld. De
barmhartigheid en de goedertierenheid hebben al die
decennia vanuit Nederland genoeg vooropgestaan.
Ondertussen staat de eigen bevolking het water tot de lippen en zullen wij eerst de balk uit onze eigen ogen moeten
halen.
De heer Stoffer (SGP):
Dat is heel jammer, want als ik de geschiedenis lees, dan
houdt die naaste niet op bij de grenzen. Ik roep de heer De
Graaf toch op om nog eens nadrukkelijk na te denken. Als
je barmhartigheid wil plegen en je naaste liefhebben, dan
moet je verder kijken dan alleen naar de Nederlandse grens,
want ik denk dat dit geweldig goed zou zijn. Wil de heer De

De heer Stoffer (SGP):
Ik hoor dat de barmhartigheid bij de PVV helaas ophoudt
bij de grens. Ik ben vanavond ook bij de begrotingsbehandeling Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Ik ga de collega van de heer De Graaf vanavond er nogmaals van proberen te overtuigen om die grens een beetje
weg te denken, maar volgens mij houdt het nu op.
De voorzitter:
Dank u.
Gaat u verder, mijnheer De Graaf. U was aan het afronden.
De heer De Graaf (PVV):
Ja, ik zal dit doorgeven aan mijn collega.
Afrondend. Nederland heeft zich lelijk in de nesten gewerkt.
De machthebbers hebben al die jaren precies het tegenovergestelde gedaan van wat moest. Cultuurmarxisme, uitmondend in politieke correctheid, sloopte de joods-christelijke
fundamenten onder onze samenleving. De islam werd
gefaciliteerd. Het zijn van welke minderheid dan ook werd
tot slachtofferschap verheven. Zie de uitwassen daarvan:
Gloria Wekker, Jeffrey Atee en Sylvana Simons, de moskeebesturen. Altijd zijn de minderheden of mensen met een
bepaalde afwijking het slachtoffer. Links politiek correct
Nederland heeft dat aangemoedigd. Daarom is het nu tijd
om de rug te rechten, tijd om op te komen voor onze joodschristelijke cultuur, voor onszelf en van anderen eisen dat
ze assimileren. Zo niet, dan ga je weg. We moeten wetten
handhaven, zoals de Inburgeringswet. Criminelen met een
dubbel paspoort moeten we denaturaliseren en uitzetten.
Jihadisten, hun bruiden en de kalifaatkinderen moeten we
niet toelaten. We moeten Nederland de-islamiseren, grenzen
stellen en grenzen sluiten voor asiel en immigratie uit islamitische landen. Het moet, want alleen dan kunnen we
Nederland nog redden voor de toekomstige generaties.
De voorzitter:
Dank u wel.
Het woord is aan de heer Wiersma namens de VVD.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

28 november 2018
TK 29

29-5-7

De heer Wiersma (VVD):
Voorzitter. We bespreken vandaag de grote begroting
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik realiseer me elke dag
hoe bevoorrecht ik ben dat ik deze portefeuille mag doen,
want die raakt iedereen, jong en oud, aan het begin van je
loopbaan of juist aan het eind, in loondienst, ondernemerschap, bijgeschoold of ongeschoold. Dat is dus een grote
verantwoordelijkheid. Omdat deze portefeuille zo veel
mensen raakt, zal ik een breed scala aan onderwerpen
vandaag bespreken. Ik begin met een wat algemeen beeld
van Nederland. Daarna ga ik in op twee specifieke onderwerpen, de krapte op de arbeidsmarkt en daarna de algemene arbeidsmarkt en het beleid voor die arbeidsmarkt.
Daarna zou mijn collega, mevrouw Nijkerken-de Haan, het
van mij overnemen als het gaat om de portefeuille van de
staatssecretaris, plus Integratie, maar zij is last minute
helaas door overmacht uitgevallen. Ik neem ook haar
belangrijkste punten aan het eind van mijn betoog mee
voor het kabinet.
Voorzitter. We kennen het plaatje vast allemaal: als je
Nederland vanuit de lucht bekijkt. De laatste keer voor mij
was dat afgelopen zomer: met het kersverse gezin eigenlijk
de Nederlandse hitte ontvluchten. Ik zag het uitzicht over
ons mooie land. Dat blijf ik magisch vinden: aangeharkt,
georganiseerd, innovatief. Plukken groen met dan weer
hele plukken stad. Wegen die over en onder elkaar door
kronkelen en belangrijke industrie die Nederland zo goed
helpt. Het is het gevoel dat menigeen wel zal herkennen als
je in dat vliegtuig zit en naar beneden kijkt. Een prachtig
land.
Wat het voor mij nog mooier maakte was dat op mijn schoot
mijn elfjarige dochter zat.
(Hilariteit)
De heer Wiersma (VVD):
"Elf maanden" hoor ik roepen, sorry. Zei ik elf jaar? Dan zou
ik heel andere vragen krijgen per interruptie, denk ik. Het
zou een heleboel hebben geholpen als ze elf jaar was
geweest, want nu was ze elf maanden zat ze te huilen op
mijn schoot, dus dat maakt het moment een stuk minder
mooi. Maar daartussendoor, tussen dat huilen en dat mooie
beeld van Nederland vanuit het vliegtuig had ik ook een
stemmetje in mijn hoofd dat fluisterde: hoe houden we dat
mooie Nederland nou vast? Later die week las ik de column
van Mathijs Bouman. Hij maakte voor de derde keer op rij
de ranglijst der ranglijsten. Als je alle lijstjes bij elkaar optelt,
staat Nederland na Zwitserland op de tweede plaats op de
lijst met beste landen ter wereld.
Dat is toch mooi, voorzitter, maar de typische Nederlander
nuanceert dat natuurlijk graag. Een van de beste landen ter
wereld is een mooie medaille, maar ook een medaille met
twee kanten. Natuurlijk, aan de ene kant de economie die
groeit, de koopkracht, de consumptie, de investeringen, de
laagste werkloosheid sinds 2001, een forse toename van
het aantal banen een kabinet dat dat ook nog aanjaagt met
een heel pakket aan lastenverlichting. Daar ben ik trots op.
Maar er is ook een andere kant van de medaille. Als je in
het spitsuur van je leven zit, 's ochtends vroeg opstaat, de
kinderen naar de opvang brengt, naar je werk racet en
misschien tussendoor nog een boodschap doet voor je

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

zieke ouder, dan wil je vooral dat alles wat wij hier met
elkaar bespreken eigenlijk gewoon goed geregeld is. Door
alle snelle veranderingen op de arbeidsmarkt is dat gevoel
van zekerheid, van zowel het hebben van werk als die basis
om op terug te vallen, best een uitdaging.
Werkzoekenden die langs de kant staan zien ondertussen
dat zij achteropraken qua kennis en vaardigheden. Mensen
met een arbeidshandicap ervaren soms onvoldoende dat
steuntje in de rug. De ondernemer kan geen geschikt personeel vinden en loopt tegen muren op bij UWV en gemeente.
Voor beiden de uitdaging om aan het eind van je geld geen
stukje maand over te houden.
Het vervolg van mijn betoog gebruik ik dan ook voor die
andere kant van de medaille, omdat ik zie dat onze eigen
systemen en regels ook zorgen voor onnodige onzekerheid.
Ik zal daar een paar voorbeelden van geven en er oplossingen voor aandragen. Ik knip dat in twee blokjes, zoals ik al
zei: de krapte op de arbeidsmarkt en de arbeidsmarkt zelf:
hoe kan die beter?
De krapte op de arbeidsmarkt. "De arbeidsmarkt is nu bijna
net zo gespannen als tien jaar geleden" kopte het CBS twee
weken geleden. In gewone taal: de Nederlandse economie
is niet te houden. Zo hebben we nu een heus record aan
openstaande vacatures: 262.000. Is dat goed nieuws? ja,
natuurlijk, dat is goed nieuws. Maar ook hier een verhaal
met twee kanten, want zo veel openstaande vacatures
betekent ook dat een op de vier ondernemers de productie
niet meer rond krijgt. Dat resulteert er weer in dat werkgevers steeds vaker zullen grijpen naar arbeidsmigranten. Dat
heeft een effect waarvan we niet weten hoe dat gaat uitpakken. Dat kan ook zomaar eens een stille revolutie zijn. Want,
voorzitter, er is urgentie en die wordt groter. Ons land vergrijst, dus ons potentieel neemt in de toekomst af. Ondertussen hebben we nog 1,1 miljoen mensen aan de kant
staan die meer willen werken. Dat kan ik niet rijmen met
de 262.000 vacatures en met het feit dat we eigenlijk iedereen nodig hebben voor de grote uitdagingen waar we nu
al voor staan. Denk aan de energietransitie, de honderdduizenden nieuw te bouwen woningen of voldoende handen
aan het bed in het verzorgingshuis om de hoek. En helemaal
aan de andere kant: hoe kan het dat je nog steeds geen
werk gevonden hebt, als je al een tijdje aan het zoeken bent?
Het matcht niet. Het kabinet werkt aan krapte. Daar zijn we
ook heel blij mee, maar de grote vraag van de toekomst
blijft hoe we de mismatch verkleinen tussen vraag en aanbod. Hebben we daar nu voldoende eigenaarschap en een
aanpak voor, vraag ik aan het kabinet. En hoe kunnen we
dat nog beter doen de komende tijd?
Naar aanleiding van de begroting van vorig jaar heeft het
kabinet laten zien wat er is gebeurd met het omscholingsbudget dat is vrijgemaakt op amendement van D66, CDA,
ChristenUnie en onszelf. We hebben 30 miljoen vrijgemaakt
om mensen die al langer langs de kant staan, via scholing
weer aan het werk te helpen, maar we zien nu in de cijfers
dat het gebruik toch wel beperkt blijft, terwijl er wel heel
veel mensen nog behoefte aan hebben. En natuurlijk, de
regeling is net gestart, maar hier zit wel een zorg, want hoe
gaan we dat nou beter doen?
De voorzitter:
De heer De Jong.

28 november 2018
TK 29

29-5-8

De heer De Jong (PVV):
Voorzitter. We zijn nu zo'n vijf minuten bezig, denk ik, met
de inbreng van de VVD.
De voorzitter:
Zeven minuten.
De heer De Jong (PVV):
Zeven. Ja, ik denk ik wacht eventjes wanneer dat excuus
er nou gaat komen vanuit de VVD.
De voorzitter:
Waarvoor?
De heer De Jong (PVV):
Nou, het excuus aan het Nederlandse volk voor al die
koopkrachtleugens. Ik weet nog wel, een jaar geleden hadden we hier de begrotingsbehandeling en toen werd er
aangegeven dat iedereen erop vooruitgaat, dat iedereen
echt gaat merken dat de economie beter gaat. Koopkracht,
moet je kijken hoe fantastisch! En vervolgens zien we dat
de mensen er helemaal niet op vooruit zijn gegaan. Dus
wanneer gaat de VVD haar excuses aanbieden aan het
Nederlandse volk?
De heer Wiersma (VVD):
Ik kom nog uitgebreid op de koopkracht, maar ik zie de heer
De Jong zo ongeduldig popelen dat ik hem ook niet te veel
wil teleurstellen. Het lijkt wel alsof de heer De Jong, naarmate de koopkracht beter wordt en er meer geld in de portemonnee van al die Nederlanders zit, steeds onrustiger
wordt en bijna hoopt dat het toch nog slechter zou gaan
dan het in de praktijk nu doet. Eerlijk gezegd, dat verbaast
mij. Blijkbaar wil de heer De Jong heel graag vertellen dat
heel veel mensen erop achteruitgaan, maar als we 100
mensen pakken, dan gaan daarvan 95 erop vooruit,
gemiddeld 1,5%. Dat vind ik een goed verhaal. Het is een
verhaal waarvan ik me kan voorstellen dat de PVV zegt: wij
bieden onze excuses aan omdat wij daar niet aan hebben
bijgedragen. Mooi, die incasseer ik, maar het is geen verhaal
waarvan ik zou zeggen dat je er níet trots op bent.
De heer De Jong (PVV):
Ik sta hier echt van te kijken. Daar staat de VVD, die toch
vorig jaar zei dat iedereen er echt op vooruitgaat. Vervolgens worden de koopkrachtplaatjes aangepast en komen
we erachter dat de helft van de Nederlanders erop achteruit
is gegaan. Erop achteruit! Hou op met liegen! Het klopt
gewoon niet wat de heer Wiersma hier vertelt. In de afgelopen drie jaar zijn de koopkrachtverhalen elke keer niet uitgekomen. Sterker nog, de mensen zijn er meer op achteruit
gegaan. En was het maar zo'n feest dat de mensen meer
geld overhielden in hun portemonnee. Dat zou geweldig
zijn. Dan zou ik de eerste zijn om dit kabinet te complimenteren, maar dat gebeurt juist niet. Dus mijn vraag aan de
VVD is: als u zich echt zorgen maakt en echt geeft om al die
mensen en hun portemonnee, als u echt wilt hebben dat
ze het in die portemonnee gaan voelen, voelt de VVD er
dan niet voor om bijvoorbeeld die btw-verhoging, waardoor

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

mensen er per jaar honderden euro's op achteruitgaan, in
te trekken?
De heer Wiersma (VVD):
De heer De Jong wil kennelijk mensen onnodig bang maken.
Hij loopt weg van de werkelijkheid en pakt wat cijfers van
het Nibud, terwijl — ik heb het net nog even nagezocht —
van alle getallen die daar staan, acht plusjes zijn en één een
min. Ja, dat klopt en daar ben ik eerlijk over: van de 100
mensen gaan er 95 op vooruit. Onder gepensioneerden is
het aantal overigens nog groter. En ja, want ik zie de heer
De Jong kijken, natuurlijk gaan er ook kosten omhoog. Als
je boodschappen doet, ja, die worden soms duurder. En de
zorgpremie wordt ook duurder. Maar met het hele pakket
zit er, als die gewone man in januari zijn portemonnee
opentrekt, meer in dan het jaar daarvoor. Niet alleen zit
daar meer in, dit kabinet investeert ook nog in een heleboel
dingen waar die gewone man heel erg hard behoefte aan
heeft. Het onderwijs waar hij zijn kinderen elke dag naar
stuurt: gaat meer geld naartoe. De ouderenzorg: gaat meer
geld naartoe. Politie en veiligheid: gaat meer geld naartoe.
Dus onderaan de streep zit er meer geld in die portemonnee. Dat kan de heer De Jong niet leuk vinden, maar dat is
wel een feit.
De heer De Jong (PVV):
Allemaal lange verhalen. De feiten. In 2017 is 1% koopkracht
beloofd. Dat werd 0,3% en de helft van de Nederlanders is
erop achteruitgegaan. In 2018 is 0,6% beloofd. Dat werd
0,4% en mensen zijn erop achteruitgegaan. Voor 2019
moeten we het nu wel gaan geloven. Maar de VVD vergeet
er bij te vertellen dat die afhankelijk is van de loonstijging.
De werkgevers zeggen zelf dat er helemaal geen ruimte is
voor loonstijging. Dus de VVD liegt. Waarom gaat de VVD
daarmee door? Vorig jaar deed u het. U heeft een heel jaar
lang kunnen nadenken over wat het antwoord zou zijn. En
weer kiest u ervoor om door te gaan met uw koopkrachtleugens. Zou het niet veel beter zijn om te zeggen: natuurlijk
hopen we dat de mensen wat meer geld in hun portemonnee gaan krijgen, maar we zijn afhankelijk van de werkgevers en het lukt ons niet? Dat zegt u niet. U maakt ze gek.
U verhoogt de lasten en vervolgens staan de mensen in de
kou. Hou ermee op.
De voorzitter:
Meneer De Jong, dit is een betoog, geen vraag. Meneer
Wiersma, u mag er kort op reageren en dan ga ik naar
mevrouw Van Brenk.
De heer Wiersma (VVD):
Juist die lonen gaan omhoog. Volgend jaar wordt daar
gemiddeld 2,9% voor verwacht. Dat is niet het enige. Het
is ook belangrijk dat mensen dat gaan voelen in de portemonnee en dat gaan we ook doen. Voor veruit de meeste
mensen doen we dat. Als je zo meteen in de supermarkt
staat, heb je gewoon meer geld te besteden dan het jaar
daarvoor. Als je je auto moet laten repareren, kan dat weer.
De heer De Jong wil dat wel ontkennen, maar grosso modo
zijn die cijfers gewoon goed.

28 november 2018
TK 29

29-5-9

De voorzitter:
Nee, meneer De Jong. Ik ga naar mevrouw Van Brenk. De
heer Wiersma is net begonnen, dus u mag straks terugkomen. Mevrouw Van Brenk.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik hoor net dat gepensioneerden er zo gigantisch op vooruitgaan, maar in het Nibud-rapport dat in opdracht van de
50PLUS-fractie in de Eerste Kamer is opgesteld, zien we
toch echt andere verhalen dan de heer Wiersma aangeeft.
We praten over mensen met een modaal inkomen. Een
alleenstaande werkende ging er in de periode 2010-2019
€300 op achteruit, maar een alleenstaande gepensioneerde
€1.800. Nog groter is het verschil bij anderhalf keer modaal.
Op jaarbasis ging een werkend paar er een dikke €800 op
achteruit en een gepensioneerd koppel bijna €3.200. Welke
onzin zit de VVD hier nu te beweren?
De heer Wiersma (VVD):
Ik denk dat niemand hier ontkent dat we allemaal maar
zeker ook ouderen de afgelopen jaren hebben ingeleverd
omdat we met elkaar uit een crisis kwamen, waarin iedereen
pijn heeft ervaren. Nu het beter gaat, proberen we iedereen
daarvan te laten profiteren. Dan ben ik heel blij dat ik in die
gepresenteerde cijfers zie dat 97 op de 100 ouderen erop
vooruitgaan. 97 op 100 ouderen; en ja, dat is heel zuur voor
die andere 3. Heb ik daar geen oplossingen voor? Ja, daar
kan ik er wel een paar voor bedenken. Als we iets aan het
pensioenstelsel zouden doen, zou dat heel wat ouderen
kunnen helpen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Even kijken waar ik gebleven was. Vlak voor de zomer heeft
de VVD zeven concrete maatregelen voorgesteld om tot
oplossingen te komen voor de krapte op de arbeidsmarkt.
Uiteraard graag een reactie van de minister op die voorstellen. Ik zal ze niet allemaal herhalen; hij kent ze ongetwijfeld
goed. Maar ik voeg er wel nog drie aan toe, die zich specifiek richten op soms beperkte aanpassingen in ons beleid
maar die mogelijk wel grote positieve gevolgen hebben.
Voorzitter. De eerste is de Ambachtsacademie; de minister
kent die ook. Dat is een voorbeeld van hoe we echt vakmanschap en ondernemerschap met oudere werkzoekenden
kunnen verbinden. Ik mocht dat vrijdag zien. Ik was te gast
bij zo'n heel mooi voorbeeld, waar oud-supermarktmanager
Reinier door een meubelmaker, Niels, wordt geholpen dat
vak te leren en uiteindelijk als zelfstandig ondernemer aan
de slag te gaan. Die twinkeling in de ogen van Reinier is
onbetaalbaar. Hij had weer de energie gevonden om de
hele toekomst, die hij nog voor zich heeft met zijn 53 jaar,
over een nieuwe boeg te gooien.
Voorzitter. Dat gunnen wij eigenlijk iedereen. Twee jaar
geleden is het initiatief hier in de begroting door het CDA
en de VVD tot leven gebracht. Het loopt als een trein. Er
zijn tientallen goede voorbeelden. Naast Reinier zijn er nog
vele anderen, maar de financiering stopt wel per 1 januari,
met alle gevolgen van dien, ook voor Reinier. Het zou toch

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

zonde zijn als deze mensen hun traject niet zouden kunnen
afmaken, maar het zou ook zonde zijn als al die geïnteresseerden, want dat zijn er honderden, dit traject niet zouden
kunnen volgen. Dus daarom heb ik samen met het CDA een
amendement ingediend om de financiering voor drie jaar
voort te zetten en ook de Ambachtsacademie de ruimte te
geven om een bredere groep dan alleen 50-plussers de
kans te geven om dit te doen. Dat ambacht is zo mooi, dat
gun je eigenlijk iedereen.
Voorzitter. In het verlengde zou de VVD graag zien dat het
kabinet ook kijkt hoe je dit principe van opleiden in de
praktijk nog beter zou kunnen uitvoeren. Dit kan bijvoorbeeld door bestaande, wat grotere bedrijven, bijvoorbeeld
met een bedrijfsschool, ook te laten opleiden voor het mkb
in hun omgeving. Met name het mkb heeft de grootste
moeite om goede mensen te vinden en vindt het ook lastig
om zelf op te leiden, want daar hebben ze niet altijd de
infrastructuur voor. Het zou heel mooi zijn om grote
bedrijven en kleine bedrijven op die manier aan elkaar te
verbinden, en zo zouden we bijvoorbeeld ook mkb-academies kunnen stimuleren. Wil de minister en ook de staatssecretaris, aangezien dit een breder punt is, dit ook oppakken? Het zou kunnen dat het gebruik van die scholingsmiddelen, die we vorig jaar hebben vrijgemaakt, uiteindelijk
tegenvalt. Zouden we deze dan ook kunnen gebruiken door
ze niet alleen vanuit het UWV beschikbaar te stellen, maar
bijvoorbeeld ook vanuit mkb-academies om mensen in het
mkb op te leiden via de grote bedrijven die daar al
bedrijfsscholen voor hebben?
Voorzitter. Dan mijn tweede voorbeeld van hoe we met
kleine aanpassingen misschien veel meer voor elkaar kunnen krijgen: maatwerkmogelijkheden in de WW. Ik was
recent op bezoek bij een opleidingsbedrijf hier in Den Haag
voor stukadoors, Traub Stuc. Daar hoorde ik het verhaal
van Donny. Hij is 38, werd vlak voor de zomer ontslagen
als personal trainer en klopte aan bij het UWV. Hij liet mij
daarna die mailwisselingen zien. De samenvatting is dat
dat best moeizaam was. Hij wilde graag die opleiding doen
tot stukadoor, maar het geld voor deze opleiding was niet
beschikbaar bij het UWV en had hij zelf ook niet op zijn
rekening. Hij kon wel het scholingsbudget krijgen van
€2.500, maar dat was hier eigenlijk te weinig. Donny zei zelf
dat hij erg geholpen zou zijn als hij ook had kunnen
afspreken dat hij bijvoorbeeld een deel van zijn WW-uitkering daarvoor zou kunnen gebruiken. Natuurlijk zou dit
onder voorwaarden plaatsvinden, want hij had daar een
baangarantie kunnen krijgen; hij had echt als stukadoor aan
de slag kunnen gaan. Vindt de minister dat een interessante
gedachte en zouden we eens verder kunnen bekijken hoe
we op deze manier Donny met maatwerkmogelijkheden
van het UWV eerder aan werk hadden kunnen helpen?
Inmiddels heeft hij, vorige week, weer een baan gevonden.
Hij is wel aan de slag gekomen in zijn oude rol als personal
trainer. Dus met Donny is het goed gekomen, maar de
Donny's van de toekomst zouden dit toch een mooi punt
vinden.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik vind dat de VVD een terecht punt aankaart. Er was een
bijeenkomst — ik heb u daar gemist, maar we kunnen niet
overal zijn — bij FNV Vrouw. Een aantal jonge moeders
wilden absoluut aan het werk komen en zij zagen kansen
voor zichzelf, maar ze hadden een opleiding nodig van
€6.000. Dan konden ze gegarandeerd werk krijgen in de

28 november 2018
TK 29

29-5-10

zorg. Maar het UWV betaalde dat niet en liet ze liever jaren
een uitkering krijgen, in plaats van deze opleiding te financieren. Maar deze mensen kunnen dat absoluut niet van
hun WW-uitkering betalen, want daar hebben ze al een
tekort. Zij zijn inmiddels in de bijstand gekomen. Kunnen
we nou met de VVD afspreken dat we hier toch de ruimte
geven om die opleiding te betalen? Dat scheelt ons jarenlange uitkeringen.
De heer Wiersma (VVD):
Dat laatste klinkt altijd goed. Ik deel wat mevrouw Van Brenk
zegt. Je wilt niet in de WW komen. Als je daar tegen je zin
toch in komt, wil je zo snel mogelijk weer aan het werk
kunnen. Dan wil je alles kunnen aangrijpen wat daartoe
leidt. Als dat een stukje opleiding is — dat zal het denk ik
steeds vaker zijn — is dat een stukje opleiding en dan
moeten we daar met elkaar voor zorgen. Als u tussen de
regels door hebt geluisterd, en dat heeft u gedaan, dan hebt
u gehoord dat mijn vraag tweeledig was. Hebben we voldoende opleidingsbudget? En: hoe kun je mensen ruimte
geven om, als dat niet voldoende is, zelf keuzes te maken,
bijvoorbeeld om in de WW het budget naar voren te halen
en daarmee groter te maken? Ik kan me ook voorstellen dat
dat, zoals u zegt, niet altijd voor iedereen kan. Ik wil ook
geen recht afpakken, helemaal niet. Ik zoek alleen naar
nieuwe manieren om beter tegemoet te komen aan die
snelle veranderingen op de arbeidsmarkt. Het geld van de
scholingsbudgetten blijft achter. Ik ben benieuwd of we die
twee zaken allebei beter kunnen doen, dus het budget beter
gebruiken, ook als dat soms meer vraagt maar iemand
daardoor wel eerder uit de uitkering is, en aan de andere
kant ruimte bieden om zelf te kunnen kiezen of je in je WW
enige ruimte voor scholing wilt.
De voorzitter:
Ik ben streng tegenover Kamerleden die interrumperen: het
moet echt concreet en kort zijn. Maar dat geldt ook voor
het antwoord.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik ben heel blij om te horen dat de VVD er niet op uit is om
mensen hun WW af te pakken, want inderdaad, een heleboel
mensen zouden het zich niet kunnen veroorloven.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik zal het kort houden, voorzitter. Een controlevraag, want
we hebben wel met de VVD te maken en het gaat over uitkeringen. De WW is inkomensbescherming. Je verliest je
baan. Dat is sowieso balen. Dan wil je zo snel mogelijk weer
aan het werk. Hoe ziet de VVD het praktisch voor zich, het
naar voren halen van de WW?
De heer Wiersma (VVD):
De heer Van Dijk zegt het goed, het is inkomensondersteuning. Het is ook zo dat mensen het zelf opbrengen, uiteraard
in een collectief, dat weet de heer Van Dijk ook. Maar
mensen hebben wel het gevoel: ik betaal er iedere maand
voor en als het tegenzit krijg ik dat, maar dan zit het eigenlijk
zo in beton gegoten dat ik zelf geen keuze heb wat de
invulling betreft, bijvoorbeeld of ik iets voor scholing zou
willen gebruiken. Ik vind dat we over dat soort mogelijkhe-

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

den moeten nadenken met elkaar. Ik heb een paar voorbeelden van mensen die zeggen dat ze daarmee geholpen
zouden zijn. Ik erken meteen dat er mogelijk ook nadelen
aan kunnen zitten en dat dit goed doordenkwerk vraagt.
Maar ik hoop dat de heer Van Dijk wel wil meedoen met
dat doordenkwerk.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Zeker om mensen weer snel aan de slag te krijgen is scholing van groot belang. Je zou dan ook kunnen denken aan
verhoging van het scholingsbudget bij het UWV en je hebt
ook altijd nog de transitievergoeding die mensen meekrijgen. Die kan ook daarvoor worden ingezet. Dat zou de
suggestie zijn.
De heer Wiersma (VVD):
Daarbovenop zou het mooi zijn om te bekijken hoe de WW
daaraan bij zou kunnen dragen door mensen de ruimte te
geven om zelf over hun WW na te denken.
De heer Van Kent (SP):
De WW-uitkeringen worden betaald uit het Algemeen
werkloosheidsfonds. De eerste vraag aan de heer Wiersma:
weet u wie die premie betaalt? Bent u zich ervan bewust
dat die premie omhoog zal moeten? Bent u daartoe ook
bereid? De tweede vraag. U wilt het Awf, die werkloosheidspot, gebruiken als een soort scholingsbudget. In hoeverre
mogen mensen die bijvoorbeeld twee jaar recht hebben op
WW, werkloos worden en in de WW instromen, een heel
jaar aan WW-geld opnemen van de VVD? Waar stelt u die
grens?
De heer Wiersma (VVD):
Dit gaat verder dan vragen over de techniek. Die ken ik
uiteraard. Waar het hier om gaat is dat de stap naar werk
voor mensen zo klein mogelijk gemaakt moet worden. Ik
hoor dat mensen die bij het UWV aankloppen, daar te horen
krijgen: dit hebben we; we denken nog even na. Vervolgens
krijgen ze wekenlang geen reactie. Er wordt dus niet meegedacht. Ik wil dat er mogelijkheden zijn om mee te denken.
Als dat kan door het scholingsbudget een paar euro te
verhogen, moeten we daar niet te moeilijk over doen. Als
dat kan via de WW, moeten we ook niet te moeilijk doen.
Ik zal een voorbeeld geven. Neem de Ambachtsacademie.
Daar krijgen mensen een traject dat met behoud van uitkering wordt gefinancierd. Dat duurt bijvoorbeeld anderhalf
jaar. Stel dat je WW-uitkering maar voor één jaar is. Dan
zou het mooi zijn als mensen kunnen overwegen om een
klein beetje te spreiden, zodat ze het traject binnen hun
uitkering kunnen volgen. Dat zou ook een idee zijn. Dat zou
ook een idee kunnen zijn.
De heer Van Kent (SP):
Dat is weer het volgende VVD-proefballonnetje. Ik stel een
paar inhoudelijke vragen en ik merk dat de heer Wiersma
nog op geen enkele manier heeft nagedacht over hoe zijn
voorstel er dan uit zou moeten zien. Ik zal de heer Wiersma
helpen. Het zijn de werkgevers die de premie betalen voor
het werkloosheidsfonds. Daarop zal een groter beslag
worden gelegd doordat je scholing daaruit mogelijk maakt.

28 november 2018
TK 29

29-5-11

Welke stijging van de WW-premie acht de heer Wiersma
wenselijk?
De heer Wiersma (VVD):
Ik vind het heel raar dat de heer Van Kent nu eigenlijk ontkent dat mensen die werken ook gewoon bijdragen aan
hun WW-uitkering. Nog raarder vind ik het dat hij vervolgens zegt: "Maar als ze eenmaal die WW-uitkering krijgen,
hebben ze daar helemaal niks meer over te zeggen. Ik stort
elke maand een zak geld op die rekening en verder mag
het wel zo zijn dat je er meer behoefte aan hebt, maar dat
ga je niet uit die zak halen. Dat moet de overheid maar
opplussen. Dat moet daar maar gebeuren. Dat moet daar
maar gebeuren." Ik denk dat we daarover moeten nadenken.
Als u zegt dat u dat niet wilt, is dat prima, dan denk ik niet
met u mee. Maar ik hoop dat er meer partijen zijn die wel
bereid zijn om na te denken over nieuwe manieren om
tegemoet te komen aan die vraag die mensen hebben als
ze aankloppen bij het UWV.
De heer Van Kent (SP):
Ik constateer dat de VVD er zelf nog helemaal niet over heeft
nagedacht. Ze hebben geen idee wat voor voorstel ze hier
op tafel leggen, maar ze richten tot mij een aantal verwijten
die volgens mij zeer onterecht zijn, omdat ik dat nooit
gezegd heb. De vraag die ik de VVD heb gesteld, is: waar
ligt de grens; hoeveel geld mogen mensen voor scholing
uit de WW-pot halen? De WW-pot moet aangevuld worden
door de werkgevers, want die betalen wel degelijk de premie en niet de werknemers. Hoeveel extra geld gaan we
van de werkgevers vragen om dit plan mogelijk te maken?
Dat heb ik gevraagd. Verder niks.
De heer Wiersma (VVD):
Dit gaat erover dat we de huidige rechten ook op een andere
manier kunnen aanwenden en dat we daarvoor mogelijkheden voor maatwerk bij het UVW zouden kunnen creëren.
Volgens mij ben ik daar heel duidelijk over geweest, maar
ik proef tussen de regels door dat de heer Van Kent dat niet
ziet zitten en dat vind ik jammer.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik zie de heer Wiersma zoeken naar nieuwe manieren om
mensen uit de WW te krijgen. Ik denk dat meer partijen
daarnaar op zoek zijn. Er zijn de afgelopen jaren verschillende voorstellen door verschillende partijen gedaan. Als
ik de verschillende elementen zie, heb ik toch de neiging
om te zeggen dat het één wat positiever kan zijn dan het
ander. Als er hier een pleidooi wordt gehouden om bij het
geld dat voor scholing beschikbaar is wat meer te kijken of
voor specifieke opleidingen misschien meer maatwerk
geleverd kan worden, dan is volgens mij niemand hier bij
voorbaat heel erg tegen. Maar als je zegt "we gaan breed
toestaan dat de WW individueel ingezet mag worden voor
scholing", dan bestaat het risico dat aanbod vraag gaat
creëren die er anders niet geweest was. Er bestaat dan een
risico dat scholingsbudgetten waar eigenlijk eerder geen
vraag naar was, uit de WW gefinancierd gaan worden. En
dan heb je wel degelijk het risico dat premies omhooggaan.
Ik neem toch aan dat dat niet is wat de heer Wiersma wil
bereiken.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Wiersma (VVD):
In antwoord op de vraag van de heer Gijs van Dijk zei ik dat
er ook nadelen aan kunnen zitten. Dat willen we niet, maar
ik vind het interessant genoeg om te kijken hoe je het wel
mogelijk zou kunnen maken als er individueel vraag naar
is bij iemand die op die manier gewoon aan een baan kan
komen. Dat willen we toch met z'n allen.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Daarvoor zou de andere suggestie, die dus meer in de hoek
zit van het flexibeler omgaan met de scholingsbudgetten,
ook een goede optie kunnen zijn. Kijk naar zo'n ambachtsacademie; daar wordt al met behoud van WW gewerkt. Het
gaat dus om het zoeken naar verschillende mogelijkheden
om hier meer maatwerk te kunnen leveren.
De heer Wiersma (VVD):
Dat was precies wat ik zei. Daarvoor moet je volgens mij
ook de twee kanten van de medaille bekijken, zoals ik net
ook zei in antwoord op mevrouw Van Brenk, die daar ook
naar vroeg. Maar je moet wel naar allebei kijken, zou ik
willen zeggen tegen de heer Heerma.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij zijn we allemaal op zoek naar vernieuwende
manieren die werken voor die groep die het helaas nog
steeds niet lukt om aan de slag te komen. Ik wil even kijken
of ik de heer Wiersma wel goed begrijp. Een groot risico
dat ik zie, is dat we omdat de vraag zijn eigen aanbod creëert en het aanbod hier ook zijn eigen vraag, uiteindelijk
veel meer geld kwijt zijn aan mensen die normaal heel snel
weer uit de WW zouden zijn gestroomd. Dat moeten we,
denk ik, toch niet willen. Is de heer Wiersma het met mij
eens dat we in dat denken ook moeten kijken hoe we dit
vooral daar waar het echt nodig is, kunnen inzetten? Is hij
het ook met D66 eens dat je dan inderdaad ook breder moet
zoeken? Ik vind bijvoorbeeld dat je echt moet kijken of het
UWV niet breder omscholing moet ondersteunen en of dat
scholingsbedrag van €2.500 niet omhoog kan. Dat vind ik
minstens zo interessant. Begrijp ik het goed dat de heer
Wiersma niet alleen naar zijn idee wil kijken, maar dat hij
ook echt veel breder wil zoeken?
De heer Wiersma (VVD):
De heer Van Weyenberg zegt eigenlijk wat ik net ook al zei,
namelijk dat die twee kanten allebei relevant zijn. Dat geldt
dus ook voor het scholingsbudget van het UWV en de
mogelijkheid om daar meer maatwerk te bieden dan nu.
Dat is de ene kant. Aan de andere kant ben ik het met de
heer Van Weyenberg eens dat we hier niet iets willen
optuigen waarbij het mogelijk is om de WW naar voren te
halen voor scholing als je daarmee het risico groter maakt
dat het juist veel meer geld kost. Het doel is hier dat we
mensen eerder aan werk helpen, dat we daarmee uitkeringen besparen en dat we mensen sneller in die baan zien.
Als we dat niet voor elkaar krijgen, moeten we dat natuurlijk
nooit doen. Dat is niet het doel.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik kijk uit naar de concrete uitwerking van die voorstellen.
Wat ik echt winst vind vandaag is dat ik ook de VVD hier

28 november 2018
TK 29

29-5-12

heel positief hoor over scholing en omscholing in de WW.
Ik kan mij eerdere kabinetten herinneren, wat verder terug,
die daar vooral het mes in wilden zetten. Er is zo ongeveer
helemaal geen scholingsgeld meer. Ik vind de focus op hoe
we mensen in de WW kunnen helpen echt een stap vooruit.
De heer Wiersma (VVD):
Het is een zoektocht naar hoe mensen zelf daar ook meer
regie in kunnen nemen. Die sluit heel goed aan bij wat het
kabinet doet aan een leven lang ontwikkelen. Daar hebben
we verschillende debatten over gehad, ook over de leerrekening en het vullen daarvan. Al die mogelijkheden horen
zo meteen bij die keuze in de WW om snel naar werk te
komen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Voorzitter. Ik bouwde mijn verhaal op naar een derde punt.
De punten gingen van minder controversieel naar controversieel. Dus nu komt-ie: de herstartbaan, de doorstartbaan.
Hiervoor pleit de VVD samen met de ANBO. In de pensioenwereld zien we het succes van het generatiepact. Dat is
eigenlijk een soort innovatie. We wilden mensen helpen
om af te bouwen van werk naar pensioen en we bedachten
daar nieuwe dingen voor, bijvoorbeeld 70% werken tegen
80% loon en tegen 90% pensioenopbouw. Maar diezelfde
innovatie zou heel erg helpen voor al die mensen die nog
niet toe zijn aan die stap, die nog wat jonger zijn, maar wel
oud genoeg om tegen problemen aan te lopen op de
arbeidsmarkt, en waarvan we de afgelopen tijd hebben
gezien dat die groep er het moeilijkst tussen komt — de 45plusser, de 50-plusser. Naarmate je ouder wordt, wordt dat
ingewikkelder. Hoe bouw je dan weer op naar werk? Een
vaste baan is dan soms gewoon te veel gevraagd. Die korte
uitzendbaan is dan eigenlijk ook te veel gevraagd van die
oudere. Ja, tuurlijk, het is mooi als die helpt om weer naar
werk te komen. Maar zou het niet veel mooier zijn als we
veel vaker kiezen voor die gulden middenweg? Een langjarig
contract van pakweg drie jaar met juist extra scholing, met
misschien een iets lagere start, maar wel daarna een snellere groei, met een mooie kans om er weer tussen te komen.
Daarbij doe ik een beroep op met name werkgevers om die
kans dan ook te bieden. We zien voorbeelden van dit soort
contracten — niet zozeer voor ouderen, maar in het algemeen — in de supermarkten, op universiteiten. Dat zijn
steeds meer die langjarige tijdelijke contracten. Zouden we
niet met sociale partners in gesprek moeten om daar specifiek voor die doelgroep ouderen een mooi pakket van te
maken dat we afspraken in cao's, waarmee we ouderen
weer echt perspectief geven? Ik vind dat we dat aan onszelf
verplicht zijn omdat we — laatste zin, voorzitter — nu wel
heel veel instrumenten hebben, zoals no-riskpolissen, ontwikkeladviezen en scholingsbudgetten, maar toch zien dat
die nog onvoldoende zoden aan de dijk zetten. Zouden we
niet de innovatie met elkaar moeten stimuleren?
De voorzitter:
Dit was de categorie controversieel?

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Wiersma (VVD):
Er zijn twee mensen bij de interruptiemicrofoon, dus het
valt mee.
De voorzitter:
Ik kijk even of u dit misschien even kunt afronden. Daarna
ga ik naar de interrupties.
De heer Wiersma (VVD):
Dit punt is afgerond.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Het is een controversieel voorstel, maar op zich zijn we best
bereid om ernaar te kijken, ook omdat het samen met de
ANBO is opgesteld. Dat maakt in ieder geval duidelijk dat
er maatschappelijk draagvlak voor is, in ieder geval bij een
deel van de maatschappij. Maar dan moet er wel helderheid
zijn op twee heel belangrijke punten. Ik hoop dat u die kunt
verschaffen. Het eerste is dat het toch niet de bedoeling
kan zijn om mensen onder het minimumloon te gaan
betalen — die 80%. Daar krijg ik graag helderheid over. Het
tweede punt is voor ons minstens zo belangrijk: hoe gaat
u ervoor zorgen dat mensen na drie jaar wel een vast contract krijgen? U zegt: het is niet vast, het is niet flex. Maar
als u dat niet weet te regelen in uw voorstel, dan gaat het
de zoveelste vorm van flex worden. En daar hebben we er
al veel te veel van.
De heer Wiersma (VVD):
Op dat laatste punt hebben we een heel pakket aan maatregelen van dit kabinet, waar u ook een mening over heeft.
Dat pakket behandelen we binnenkort in de Kamer en heeft
tot doel om juist de aantrekkelijkheid van de vaste banen
groter te maken. Op dat eerste punt: nee, het is niet mijn
bedoeling om hier onder het minimumloon te zitten. Helemaal niet, zou ik zeggen. Het is wel de bedoeling om een
werkgever te verleiden iemand aan te nemen, om een
werknemer, een werkzoekende in dit geval, te verleiden te
accepteren dat hij daar misschien een stapje van scholing
voor nodig heeft. Inderdaad, die 80% zou een voorbeeld
kunnen zijn van wat je afspreekt in cao's. Nogmaals, ik leg
de vraag bij de minister neer of hij met sociale partners zou
willen bespreken wat daarvoor werkt. Dat kunnen wij hier
niet opleggen. Dat is aan hen, maar het zou een suggestie
kunnen zijn om 80% te betalen en 20% in scholing mogelijk
te maken. Dan blijven de kosten voor de werkgever uiteindelijk misschien wel gelijk, maar dan wordt de werknemer
ook uitbetaald in scholing.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ben blij met het antwoord van de heer Wiersma op mijn
eerste vraag, namelijk dat het niet de bedoeling is om onder
het minimumloon te komen. Ik hoop dat dat ook hard in
het voorstel staat dat u hier waarschijnlijk over gaat indienen. Op het tweede punt ben ik een stuk minder gerust,
want ik las dat u tegen de NOS heeft gezegd dat u hoopt
dat dat gaat leiden tot een vast contract. Er zijn volgens mij
in het verleden heel veel dingen bedacht waarvan we
hoopten dat ze gingen leiden tot een vast contract. Als je
dat niet wat beter regelt, gaat dat waarschijnlijk niet
gebeuren. Ik zou dus echt van u willen weten hoe u dat gaat

28 november 2018
TK 29

29-5-13

regelen, want anders wordt het voor ons heel moeilijk om
dit te steunen.
De heer Wiersma (VVD):
Ik heb net als de heer Smeulders geen rode knop waarmee
we die vaste baan gaan krijgen, ook al zouden we die rode
knop soms wel willen. Ik heb wel — dat is niet zoals de heer
Smeulders — met het kabinet een heel pakket maatregelen
waarmee we ervoor gaan zorgen dat die kans zo groot
mogelijk wordt. Ik daag de heer Smeulders uit om in dat
pakket mee te gaan denken over hoe we dat ook gaan realiseren. Ik zie hem lachen en ik zie dat dat bevestiging is.
De voorzitter:
O. Meneer Smeulders, het staat in de Handelingen dat u
gelachen heeft.
De heer Wiersma (VVD):
Hij ontkent het ook niet.
De voorzitter:
Nee, hij ontkent het ook niet.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Het is goed dat hier wat te lachen valt. Ik ben heel blij dat
de VVD meedenkt om oudere werknemers weer aan het
werk te helpen, want dat is van groot belang. Maar ik heb
dezelfde zorgen als GroenLinks. Hoe zorgen we er nou voor
dat werkgevers niet denken: daar hebben we de volgende
dosis goedkopere arbeidskrachten en na drie jaar kan ik die
weer opnieuw aan gaan vragen? Wat is er anders aan dit
voorstel?
De heer Wiersma (VVD):
Wat hopelijk anders is, is dat we echt serieus zien dat er
voor heel veel ouderen nu eigenlijk te weinig keus is om
weer aan het werk te komen. Ze willen heel graag en ze
solliciteren zich suf, maar ze krijgen dan te horen dat ze niet
geschikt zijn, te oud zijn of te veel salaris willen verdienen,
terwijl het onderzoek van Joop Schippers, dat u ook kent,
juist aangaf dat ouderen heel erg bereid zijn, ook heel
flexibel willen zijn, de werkgever ook graag tegemoetkomen
en hem eigenlijk aan zijn jasje willen sleuren: kom op, geef
mij weer de kans op werk. Twee weken geleden was het
werkbezoekdag. Toen sprak ik iemand van 63, Jan, die weer
aan de slag wilde en er ook niet tussen kwam. Hij is toen
zijn taxidiploma gaan halen en is toen weer aangenomen.
Ik vond dat hij aan dat bedrijf liet zien dat hij zeer gemotiveerd was en dat opleidingsdeel wilde doen. Dat bedrijf gaf
hem het vertrouwen: oké, dan ben je erbij; je hebt weer een
baan. Dat soort voorbeelden moeten we weer veel meer
gaan maken. Daar hebben we nieuwe ideeën voor nodig.
Dit is dus een nieuw idee. Nee, het is niet een idee om
ouderen goedkoop langs de kant te zetten of goedkoop op
de arbeidsmarkt te zetten, want dat vind ik allebei slecht.
Nee, het is een idee om mensen erbij te trekken. Ik hoop
dat we dat samen gaan doen, maar we weten ook — dat
geldt zeker voor u — dat we dat aan de cao-tafel moeten
regelen. Dat kunnen wij hier met elkaar niet opleggen.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Zeker, we hebben gezien dat dat onderzoek van Vlasblom
en Schippers behoorlijk zorgelijk was, omdat daar ook in
stond dat ouderen bereid waren salaris in te leveren, maar
dat dat nog steeds geen extra werk opleverde. Wij zouden
heel erg voor dit voorstel zijn als er bij het inschrijven ook
een baangarantie na drie jaar is. Dan zou u ons ongelofelijk
blij maken, want dan is het echt de investering waard.
De heer Wiersma (VVD):
Wat mij betreft sturen we de minister op pad met de vraag
om dit met de sociale partners te gaan bespreken en kijken
we wat hij daarvan kan maken. Dat zou mooi zijn.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik zei zojuist, toen het over de WW ging, wat voorzichtig
dat we met de VVD te maken hebben. Nu hebben we echt
met de VVD te maken, want ik ben wat minder vriendelijk
over dit voorstel. Dit is namelijk: u bent 45 jaar en u mag
voor een lager salaris langer flexibel aan het werk. Dat is
de ware aard van de VVD, zou ik zeggen. Het zijn mooie
woorden, want wij willen dit ook oplossen, zodat mensen
die wat ouder zijn, gewoon aan het werk komen, maar niet
met een lager salaris en met langere tijdelijke contracten,
want daar hebben die mensen helemaal niks aan.
De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij zijn we allebei ongeveer even jong, maar in
het denken herhaalt de heer Van Dijk hier toch vooral het
denken dat we ook bij de FNV hebben gezien. Er zijn ook
vakbonden die hier heel positief en nieuw over denken. Het
CNV heeft hierin bijvoorbeeld hele goede dingen gedaan
in de supermarktbranche. Daar wilde de FNV niet aan
meedoen. Ik hoor een beetje dezelfde lijn. Ik zou tegen de
heer Van Dijk willen zeggen: laten we nou even niet
nadenken over die instituties en oude dingen. Laten we
nadenken over hoe we ouderen aan werk helpen, met de
afspraak dat daar meer scholing voor nodig is en daarna
ook een snellere groei naar een mooi en beter loon.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
De VVD schetst het alsof het allemaal rozengeur en maneschijn is, maar zo veel mensen hebben niet die vaste grond
onder de voeten. Wat wij willen, is die zekerheid aan
iedereen te geven. Dat is 2018, zeg ik tegen de VVD, en dat
is hartstikke hard nodig. Dat doen wij niet door de zekerheid
voor sommige groepen mensen af te breken, maar door
de zekerheid te vergroten. Dat is 2018 en dat is nieuw denken.
De heer Wiersma (VVD):
Dat is precies het voorstel dat wij doen en precies het
voorstel dat u wegwuift. Dat vind ik echt oud denken en
doodzonde.
De heer De Jong (PVV):
De realiteit is dat het voor heel veel ouderen die heel graag
willen, gewoon ontzettend moeilijk is om aan de slag te
komen. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de crisis;
mensen zijn eruit gezet. Laatst kwamen er allemaal cijfers

28 november 2018
TK 29

29-5-14

naar voren waaruit blijkt dat mensen er moeite mee hebben
om de gevolgen van de crisis te boven te komen. Vervolgens hoor ik dat de VVD voorstellen doet om de AOWleeftijd te verhogen. Dus aan de ene kant komen mensen
niet aan de slag, maar je ziet ook een groep mensen die,
als ze wel aan het werk zijn, het steeds moeilijker vinden
om de AOW-leeftijd te halen. Vervolgens verhoogt u de
AOW-leeftijd. Dat valt toch niet met elkaar te rijmen?

te bevriezen; dan zegt de VVD: nee, dat willen wij niet.
Intussen maken zij mooie sier door te zeggen: wij moeten
die mensen toch helpen. Dat rijmt niet met elkaar. Daarom
zou ik de VVD graag oproepen om eens een keer eerlijk te
zijn tegen die groep mensen en te zeggen: wij gebruiken u
alleen maar als melkkoe, wij willen gewoon dat u doorwerkt
tot aan uw dood en wij gaan u niet helpen. Dat is namelijk
het eerlijke verhaal van de VVD. Geef dat gewoon toe.

De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij zien wij allemaal dat het hier niet alleen gaat
om mensen die 65 of 66 jaar zijn. Dat onderzoek van Joop
Schippers geeft aan dat die groep mensen die moeilijk aan
de slag komt, een brede groep is. Ik neem aan dat het niet
uw voorstel is om mensen met 55 jaar met AOW te sturen,
maar ik heb eerlijk gezegd ook geen enkel voorstel in uw
bijdrage gehoord voor wat u voor deze groep zou willen
doen om hen aan werk te helpen, behalve een heleboel
geroeptoeter. Ik geef u graag de kans om ons daarover iets
mee geven zodat wij daar ook iets van kunnen vinden. Het
is heel makkelijk om het alleen maar af te branden als
iemand anders met een voorstel komt.

De heer Wiersma (VVD):
Ik zou graag het eerlijke verhaal van de heer De Jong horen
over de ideeën die hij heeft om deze groep echt aan het
werk en echt vooruit te helpen. Die hoor ik niet. Ik herinner
de heer De Jong eraan dat hij toch de eerste was bij de
verkiezingen van 2010 om de AOW meteen weg te geven.
Toen had hij die ouderen misschien kunnen helpen en dat
heeft hij helemaal niet gedaan. Die beloften van de PVV zijn
dus niets waard.

De heer De Jong (PVV):
Dat is helemaal geen antwoord op de vraag. Ik heb gewoon
een vraag gesteld. Je ziet dat het voor heel veel ouderen
moeilijk is om aan de slag te gaan, hoe graag ze ook willen,
want er staan er heel veel aan de kant, en aan de andere
kant zie je dat als mensen al aan de slag zijn, ze steeds vaker
ziek zijn. Wij hebben afgelopen week kunnen zien dat het
aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen voor de hogere
leeftijdscategorie toeneemt. Er zijn steeds meer mensen
die arbeidsongeschikt zijn door de verhoging van de AOWleeftijd. Maar u gaat toch door met het verhogen van de
AOW-leeftijd. U zou toch ook kunnen zeggen: wij gaan
proberen alles in het werk te stellen om die mensen aan de
slag te helpen en tot die tijd bevriezen wij minimaal de
AOW-leeftijd? Wat is daar mis mee? Ik zou daar graag een
antwoord op willen hebben?
De heer Wiersma (VVD):
Dit verbaast mij erg. Er is gisteren een heel debat geweest
over pensioen. De heer De Jong heeft toen ook gehoord
dat juist de coalitiepartijen bereid zijn om hier over hun
schaduw heen te stappen. Ze zijn bereid tot allerlei verzachtende maatregelen voor die groep die het moeilijk heeft om
dat laatste staartje tot de AOW te halen. Over dat pakket
zegt de heer De Jong: dat vind ik allemaal slecht, dat vind
ik allemaal niet goed; nee, wat ik wil, is bevriezen op 66, 11
miljard uitgeven en toekomstige generaties met de lasten
opzadelen. Dat is allemaal prima, maar volgens mij is dat
een ongelofelijk slecht voorstel. Dan gaat Nederland helemaal niemand aan werk helpen.
De voorzitter:
Tot slot op dit punt de heer De Jong.
De heer De Jong (PVV):
Dat krijg je dus elke keer. Als je zegt: luister eens, wij willen
de mensen die het nu lastig hebben en die ziek richting de
AOW-leeftijd gaan, helpen door minimaal de AOW-leeftijd

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Van Kent (SP):
In het verleden zijn er heel vaak voorstellen gedaan, vooral
uit de VVD-hoek, om werkgevers kortingen en cadeautjes
te geven in de hoop dat dat leidt tot meer banen voor
mensen die moeilijk terechtkunnen op de arbeidsmarkt. Ik
noem bijvoorbeeld de no-riskpolissen, het lage-inkomensvoordeel en de loonkostensubsidies. Wij hebben de afgelopen tien jaar heel veel regelingen voorbij zien komen. Kan
de heer Wiersma er een noemen die echt aantoonbaar heeft
geleid tot vooruitgang voor werknemers in die zin dat zij
werk kregen en later ook een vast contract?
De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij zijn die voorbeelden er wel, maar ik heb ze hier
nu niet voor het oprapen. Wij hebben die instrumenten niet
voor niks. Ik heb wel gezegd dat mij opvalt dat die instrumenten ook niet altijd even goed worden benut en niet altijd
even goed werken. Ik heb de minister dus ook de vraag
gesteld hoe we dat beter kunnen doen, want we hebben
een heel scala. U noemde ze terecht, maar dan moet je ze
ook benutten. Dan moeten we ook zorgen dat dat tot perspectief leidt. Ik ben wel benieuwd hoe we dat beter kunnen
doen, maar er zijn echt wel voorbeelden van werkgevers
— die ken ik ook — die mensen met een no-riskpolis hebben
aangenomen en daar dolblij mee zijn. Zij hebben gezien
dat ze daar veel aan hebben en geven hun daarna, en soms
ook direct, die vaste baan.
De heer Van Kent (SP):
Ik heb de afgelopen tien jaar een beetje gevolgd hoe dat
gegaan is. Het is altijd zo geweest dat werkgevers inderdaad
centen kregen, maar er is in mijn ogen nog nooit echt
vastgesteld dat het ook een daadwerkelijk effect heeft. Er
zijn natuurlijk exemplarische voorbeelden te bedenken.
Natuurlijk zijn er wel werkgevers die zeggen dat ze daar
dankbaar voor zijn. Ik heb ook werkgevers gesproken die
zeiden: "Ik was verrast. Ik kreeg ineens geld gestort. Geen
idee waarom." Maar het zijn altijd cadeautjes geweest
vanuit de VVD voor die werkgevers. En nu gaat de VVD nog
een stapje verder. Nu is het niet alleen een cadeautje vanuit
de regering aan die werkgevers, maar nu vraagt de VVD
zelfs een loonoffer van de werknemers, gewoon 20% korting, voor die werkgever. Dus welk probleem bent u hier

28 november 2018
TK 29

29-5-15

aan het oplossen? Ziet u niet dat altijd maar die subsidies
en die cadeautjes voor de werkgevers in het verleden niet
hebben gewerkt, en dat dit dus ook niet een oplossing is
voor het probleem dat u terecht aan de orde stelt?
De heer Wiersma (VVD):
Wat ik jammer vind is dat de heer Van Kent hier eigenlijk
de zwartepiet bij bedrijven legt die, terwijl ze nu echt
iedereen nodig hebben die bij het bedrijf kan werken, ook
heel veel mensen helpen om bij dat bedrijf te werken, ook
mensen die al wat langer aan de kant staan. Daardoor
kunnen zij weer gewoon op zaterdag of op zondagochtend
bijvoorbeeld hun werk in de winkel doen. Daar zijn heel
veel voorbeelden van. Het zijn altijd die bedrijven waarover
u altijd meteen weer zegt "dat zijn de graaiers, dat zijn foute
bedrijven, die willen dat helemaal niet". Nee, dat zijn
bedrijven die mensen aan werk helpen. Die zorgen ervoor
dat die mensen straks meer kunnen besteden als ze in de
supermarkt hun boodschappen doen. Alles wat eraan bijdraagt om die mensen aan werk te helpen, alles, moeten
we doen. Het zal niet altijd even goed slagen. Nee. Maar
daar zijn we toch samen voor om dat beter te maken? Ik
vind het dan zo zonde dat u alleen maar zegt: "Nou, die
werkgevers, die doen helemaal niks." Want als we helemaal
geen werkgevers meer hebben, dan hebben we ook helemaal geen banen meer, meneer Van Kent.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Dat is de gebruikelijke riedel van de VVD, terwijl ik het over
het voorstel had dat de VVD hier deed. De VVD noemt hier
de supermarkten. Weet u nog hoe dat ging met de jonggehandicapten die met subsidie bij de Albert Heijn ... Er was
een contract gesloten, een afspraak gemaakt met Ahold.
Weet je nog hoe met het die jonggehandicapten is afgelopen?
De heer Wiersma (VVD):
Wil de heer Van Kent nou zeggen dat, als dingen soms niet
goed gaan, je het dan maar niet moet proberen? Zonde!
De heer Van Kent (SP):
U kunt geen enkel voorbeeld noemen waarbij het goed is
gegaan.
De voorzitter:
Tot slot.

De voorzitter:
Een korte reactie.
De heer Van Kent (SP):
Ik constateer dat de VVD alleen maar geïnteresseerd is in
cadeautjes geven aan de grote bedrijven en verder eigenlijk
lak heeft aan het gevolg en het effect daarvan voor de
mensen die werk zoeken: jonggehandicapten, oudere
werkzoekenden enzovoort. Dat stelt mij teleur.
De heer Wiersma (VVD):
Ik wacht dan de goede ideeën van de heer Van Kent straks
af.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Ik had drie voorstellen gehad. Ik heb nog op specifiek dit
punt — een leven lang ontwikkelen — een zorgpunt. Dat is
het kabinet ook bekend. Het gaat over de fiscaliteit en de
belemmeringen rond scholing. Door dit kabinet wordt in
heel veel branches hard gewerkt aan allerlei mogelijkheden
om bijvoorbeeld leerrekeningen te starten, maar daarbij
loopt men vaak tegen twee problemen aan. Ook zonder btw
te betalen kun je het budget meenemen naar een volgende
werkgever. Dat is eerder ook al bij het algemeen overleg
Leven Lang Leren aan de orde geweest. De minister heeft
daar ook een brief over geschreven, maar branches hebben
daar nog steeds zorgen over. Dit vergt denk ik een langere
zoektocht de komende tijd. Hoe kunnen we dat nou goed
doen, zodat we geen angst creëren? En hoe voorkomen we
daarbij ook dat, als de opleiding niet wordt gezien als zijnde
in het verlengde van je huidige werkzaamheden, het budget
wordt aangemerkt als loon en daarover ook belasting dient
te worden betaald? Er zijn ook mooie voorbeelden. De
AWVN heeft er daar een heleboel van genoemd, ook richting de Kamer, waarbij dat eigenlijk nu onnodig ingewikkeld
wordt gemaakt. Dus graag een aanpak van het kabinet
daarop.
Ik kom bij het blokje arbeidsmarkt.

De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij zijn er een heleboel voorbeelden. Er zijn ook
voorbeelden waarbij het omscholingsbudget ... In de brieven die wij van het kabinet hebben gekregen staan allerlei
voorbeelden waaruit blijkt hoeveel mensen gebruikmaken
van het loopbaanadviezen en hoeveel mensen gebruikmaken van omscholingsbudgetten. Ik heb hier de Ambachtsacademie genoemd en Reinier die, gewoon door de hulp
die hij krijgt bij het UWV en door het behoud van de uitke-

Tweede Kamer

ring, aan het werk kan komen. Als de heer Van Kent zegt
"niks werkt", dan vind ik hem wel heel cynisch geworden.
Dan denk ik dat het helemaal geen zin heeft dat hij überhaupt nog in dit debat iets gaat toevoegen. We proberen
toch samen dingen te vinden die werken? Ik wil je uitdagen
om samen na te denken over vernieuwingen die helpen.

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Smeulders (GroenLinks):
Voorzitter. Ik reageer nu, omdat de heer Wiersma verwijst
naar de AWVN. Ik denk dat die een paar maanden geleden
een heel interessant stuk hebben geschreven, waar elementen in zitten die u misschien wat meer aanspreken, maar
ook mij als GroenLinks-politicus.
De voorzitter:
De heer Wiersma zegt dat hij daarop terugkomt.

28 november 2018
TK 29

29-5-16

De heer Smeulders (GroenLinks):
Ook op de arbeidsongeschiktheidsverzekering?
De heer Wiersma (VVD):
Ja.
De voorzitter:
U krijgt dan de gelegenheid om daar vragen over te stellen.
Gaat u verder, meneer Wiersma.
De heer Wiersma (VVD):
Voorzitter. Iedereen is nodig op de arbeidsmarkt, maar het
gaat niet vanzelf. Daarvoor is er een arbeidsmarkt nodig
die voor iedereen werkt. De arbeidsmarkt gaat pas echt
voor iedereen werken als we het ontslagrecht verbeteren,
knelpunten in het mkb aanpakken, het tijdelijk contract
zekerder maken en het vaste contract aantrekkelijker. Het
is goed dat al deze elementen in één wet zijn samengebracht. Maar het is wel een wet om haast mee te maken;
het liefst nog dit jaar. We behandelen de wet dan ook —
daar ga ik van uit — heel binnenkort, dus voor nu laat ik
hem voor wat hij is, en focus ik op twee belangrijke elementen die de VVD nog in die wet mist. De eerste is loondoorbetaling bij ziekte. Juist voor de kleine werkgevers is het
een crime om nu de goede mensen te vinden en om hen
daarna ook nog eens te durven aannemen. Het verzachten
van die loondoorbetaling bij ziekte is dan ook iets waar deze
ondernemers met smart op wachten, waar de hele Kamer
met smart op wacht, waar — denk ik — ook de hele polder
met smart op wacht, maar waarvan we eigenlijk wel kunnen
zeggen dat het wel heel lang duurt. Ik vraag dus aan de
minister: hoe staat het daarmee, wanneer komt de witte
rook? Het tweede punt zijn de zzp'ers, waar de heer
Smeulders volgens mij ook naar wilde verwijzen. Vorig jaar
heeft de VVD samen met D66 gevraagd om een snelle uitwerking van de gezagsrelatie. Er ligt nu een stuk van het
kabinet dat er volgens mij over het algemeen goed uitziet
en de goede richting heeft. Ik kan me voorstellen dat daarbij
niet alles meteen in beton gegoten is, en dat er ruimte is
om dingen beter te maken als we daar straks in de praktijk
tegenaan lopen. Het is dus een ongoing stuk; zo zien wij
het. Het is mooi dat het er nu ligt, want dan kunnen we die
discussie nog verder voeren.
Wat dat betreft zijn wij dus blij dat het op koers ligt. Voor
ons staat dan ook voorop dat die echte zzp'er zo snel
mogelijk duidelijkheid verdient, zodat hij vooral kan doen
waar hij goed in is: belangrijke opdrachten doen. De
mogelijke uitwerking met als doel om opdrachtgevers
vooral ook zekerheid te geven, bijvoorbeeld via die wetmodule, klinkt ook hoopvol. Klopt het dat de minister erop
aankoerst om die module op 1 januari 2020 in gebruik te
nemen? Op de onderkant is de vooruitgang wel beperkter.
Daar zit ook onze zorg, en ik denk dat die breed gedeeld zal
zijn in deze Kamer. Het regeerakkoord bevat namelijk een
totaalpakket aan maatregelen om juist dat doel van vast en
flex dichter bij elkaar te brengen. Ik ben heel benieuwd wat
nu de verwachtingen van de minister op dit specifieke punt
zijn, ook in relatie tot wat hij steeds schrijft over Europa.
Krijgen we Europa in de goede stand? Gaan we nu met
elkaar zeggen: jongens, wij willen dit en we gaan dat voor
elkaar boksen? Of worden we ingehaald door een andere
realiteit? En kan hij toelichten hoe we tot die tijd aan de

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

onderkant verscherpt gaan handhaven, zodat we op dat
punt misschien wel meer resultaat gaan boeken dan nu?
De minister heeft laten zien wat er gebeurd is aan die
onderkant in de handhaving. Mijn vraag is: hoe reflecteert
de minister daar zelf op en ziet hij mogelijkheden om de
Belastingdienst een nog duidelijkere en daadkrachtigere
rol daarin te geven?
Vorig jaar kwam de VVD, ook samen met D66, met een
voorstel om de toekomst van de arbeidsovereenkomst te
onderzoeken. Een jaar later heeft de minister daar zelfs een
hele commissie voor opgericht. Mooi, maar we hebben ook
nog wel één zorg, en die zit eigenlijk in het debat over het
loonaandeel. Het CPB heeft daar vorige week een mooi stuk
over laten zien. We hebben eerder discussies gehad over
de arbeidsinkomensquote en de rol van flexibilisering. Het
CPB ziet een dalend loonaandeel en ook een belangrijke
bepaler daarvan, namelijk de arbeidsproductiviteit. Naar
aanleiding van dat stuk zou mijn fractie het heel interessant
vinden om daarop door te denken, met name omdat het
CPB erop wijst dat de overheid die arbeidsproductiviteit
zou kunnen beïnvloeden, en dat daar alleen nog te weinig
kennis over is, evenals over de effectiviteit daarvan. Dat is
eigenlijk zonde. Dus is dit niet een proces dat we door
moeten zetten? Als die arbeidsproductiviteit zo belangrijk
is, hebben we daarmee namelijk ook een knop om dat
loonaandeel, de loonstijging, de koopkracht toe te laten
nemen. Dat is iets wat we volgens mij met zijn allen willen.
We zien dus graag een vervolgonderzoek. Is de minister
bereid dit te doen?
Voorzitter. Ik zie de heer Van Dijk staan, maar ik heb net de
heer Smeulders beloofd dat ik zou terugkomen ... Ik denk
dat het netjes is als ik dat eerst doe en dat de heer Van Dijk
vervolgens ...
De voorzitter:
Dat is inderdaad aan de voorzitter, zoals de heer Van Dijk
zegt. U neemt het over, merk ik.
De heer Wiersma (VVD):
Nou ja ...
De voorzitter:
De heer Wiersma heeft ook blokjes, heb ik begrepen. Gaat
u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Ik zie de heer Smeulders zo ongeduldig staan. Die wil iets
horen. Ik vraag me af of hij het echt wil horen. U kunt het
zich misschien niet voorstellen, zeg ik tegen de heer
Smeulders, maar er zijn mensen die het werknemerschap
bewust achter zich laten. Ik zou het dan doodzonde vinden
om die mensen in het werknemerschap te duwen. Maar er
zijn ook mensen, zeg ik dan meteen erbij, die ergens in
geduwd worden maar geen ondernemers zijn. Ik vind dat
we fundamenteel moeten durven kiezen binnen die groepen, en de echte ondernemer van de niet-echte ondernemer
moeten scheiden. Maar ik ga die echte ondernemer dan
niet lastigvallen met allerlei verplichtingen.

28 november 2018
TK 29

29-5-17

De voorzitter:
U was klaar met dit punt?

zaken van wil betalen, welke tarieven heeft u dan voor ogen,
zodat een en ander ook echt daarvan betaald kan worden?

De heer Wiersma (VVD):
Ja, ik verwacht nog een vraag.

De heer Wiersma (VVD):
De heer Smeulders is nog niet zo heel lang woordvoerder,
maar ik vermoed zomaar dat hij wel weet welke tarieven
het kabinet heeft opgeschreven in het regeerakkoord. Dat
zijn de tarieven.

De voorzitter:
U zou terugkomen op de heer Smeulders. Dat heeft u nu
gedaan?
De heer Wiersma (VVD):
Dat laat ik aan de heer Smeulders. Maar ik vind dat ik dat
gedaan heb.
De voorzitter:
Goed. Meneer Smeulders, klopt dat?
De heer Smeulders (GroenLinks):
Het is een mooie inleidende beschieting. Daar gaan we
gewoon op verder. Ik denk dat we elkaar misschien wel
kunnen vinden hierop. Wij zien natuurlijk ook dat er echte
ondernemers zijn die ervoor kiezen om zzp'er te zijn, met
de voordelen en de nadelen die daarbij horen. Je ziet ook
dat steeds meer mensen zzp'er zijn terwijl ze dat eigenlijk
helemaal niet willen. Mijn eerste vraag aan u gaat daarover.
U hebt er net wat over gezegd. Het kabinet doet dat ook.
Maar we zien gewoon dat er praktisch niks gebeurt. Vindt
u dat ook onacceptabel? Vindt u ook dat er op korte termijn
echt maatregelen over moeten worden genomen? Want
we praten er nu al heel lang over, maar er gebeurt eigenlijk
niks.
De voorzitter:
En dan niet "vindt u" maar "vindt de heer Wiersma". De
heer Wiersma.
De heer Wiersma (VVD):
Dit is een vraag die over een heleboel dingen tegelijk kan
gaan. Ik pak even de maatregelen die het kabinet wil nemen
voor zzp'ers. We hebben die zoektocht met Europa. Ik zeg
dan: kom op, laten we aan Europa laten zien dat wij hier
oplossingen voor hebben die veel meer landen, waarin ook
hierover gediscussieerd wordt, kunnen helpen. Die oplossing is om te werken met een minimumtarief. We gaan die
zzp'er aan de onderkant die geen echte zzp'er is, onderscheiden. We zorgen ervoor dat die weer aan een arbeidscontract
komt. Alles wat erbij komt, verzekeringen tegen arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en ziekte en pensioen, zit daarin.
Dat is de route die dit kabinet kiest. Daarbij houdt de echte
ondernemer de vrijheid om zelf te bepalen, omdat hij daar
ook voor kiest, hoe hij invulling geeft aan zijn ondernemerschap.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dat is een interessant punt. Ik ben wel benieuwd welke
tarieven de heer Wiersma voor zich ziet. Als u daar pensioenen, arbeidsongeschiktheid en allerlei andere sociale

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dan even over die ondernemers. Dan neem ik even de
hardwerkende bouwvakker die via zelfstandig ondernemerschap werkt en daar een goede boterham aan verdient. Die
bouwvakker is 58 of 59. Hij heeft jarenlang premie betaald
en heeft zichzelf ook netjes verzekerd, want hij kan een keer
van die steiger vallen. Maar vervolgens krijgt hij van zijn
verzekeraar te horen: sorry, u bent te oud, tot ziens. Wat is
de boodschap van de VVD voor deze hardwerkende bouwvakker?
De heer Wiersma (VVD):
Dit is een terecht punt. Die bouwvakker heeft er bewust
voor gekozen om het zelfstandig te doen. Die doet dat met
alle risico's om zich heen. Hij wil zich daarvoor verzekeren.
Als je werk hebt gehad en daarna zzp'er wordt, zijn er
mogelijkheden om je meteen te verzekeren, via het UWV
en verzekeringen, maar vooral als je ouder bent, zijn er
categorieën waar verzekeraars naar kijken. Daarvan laten
zij afhangen of je je kan verzekeren of niet. Het kabinet heeft
daar ook van gezegd, en wij vinden dat heel belangrijk: dat
kan er toch niet toe leiden dat die zzp'er uiteindelijk helemaal nergens terecht kan? Dat zou toch doodzonde zijn?
Maar het kan er ook niet toe leiden dat wij zeggen: dan moet
dat maar verplicht, en dan wij gaan voor hen bepalen wat
goed is. En precies op de middenweg heeft het kabinet
voorstellen gedaan, niet alleen voor die tarieven, maar ook
voor het gesprek met verzekeraars hierover. Er is ook een
brief gekomen, die u ongetwijfeld heeft gezien, waarin daar
acties op worden gezet. Vind ik dat voldoende? Nou, ik hoop
dat er meer acties komen, laat ik het zo zeggen. Want ik
vind dat het toegankelijker en makkelijker moet zijn om dat
dan te kunnen doen.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dat is precies de brief. De brief zegt: wij gaan verder het
gesprek voeren met de verzekeraars. Nou, dat kun je eindeloos blijven voeren, maar de verzekeraar zal gewoon zeggen: "U bent wat oud. U bent een groot risico voor ons. U
bent te duur. Tot ziens!" Dat is gewoon de praktijk. Die gaat
niet veranderen. Dat kan ik u op een briefje geven. Daar kan
je nog drie commissies tegenaan gooien, maar dat blijft zo.
Dus ik vraag de VVD of de VVD bereid is om met ons te
kijken naar vormen van een acceptatieplicht voor al die
verzekeraars, zodat er los van je ziektegeschiedenis, los van
je leeftijd en los van je beroep wordt gezegd: u bent welkom
bij ons en u kunt uzelf bij ons verzekeren tegen een betaalbare premie.
De heer Wiersma (VVD):
Ik ben wél hoopvol dat het gesprek met verzekeraars iets
kan opleveren. En als het gaat om allerlei dingen die daar-

28 november 2018
TK 29

29-5-18

voor nodig zijn, dan vertrouw ik erop dat de minister daar
met de verzekeraars goed naar kijkt. Dan horen we als
Kamer hoe dat kan.
Maar ik heb het gezien en ik ben het met u eens: die
opbrengst is mager. Maar dat betekent niet dat we het niet
belangrijk vinden dat het beter wordt. En dat is precies de
inzet van dit kabinet. Ik zou willen zeggen: heb wat vertrouwen in die verzekeraars om het wel te gaan doen, want die
zien dit probleem ook.

mijn vraag: kunnen we nu niet gezamenlijk iets doen? U
hoort de uitgestoken hand, ook bij de PvdA en bij vele
anderen. Dit is een probleem dat nu opgelost moet worden.
En we zien die verzekeraars echt onvoldoende bewegen.
De heer Wiersma (VVD):
Ik herken het probleem. Ik heb dit nu ook meegegeven aan
de minister: maak haast met de uitwerking en met het
gesprek met de verzekeraars. Dus de urgentie deel ik, maar
over de oplossing zeg ik eerlijk: ik ga geen verplichtingen
opleggen aan ondernemers die dat niet willen.

De voorzitter:
Tot slot op dit punt, meneer Van Dijk.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Tot slot, voorzitter. Ik vraag het volgende aan de heer
Wiersma van de VVD. Stel nou dat die gesprekken op niks
uitlopen. En ik geef u al aan dat de verzekeraars zullen
zeggen: terecht punt, maar het is voor ons heel moeilijk,
want risico's enzovoort. Is de VVD dan ook bereid hier de
politieke wil te tonen om de nodige maatregelen te nemen?
Even los van verplichten, maar ten minste een acceptatieplicht en ten minste een betaalbare premie? Wil de VVD
dat dan in werking zetten? Want ik verwacht dat we hier
over een jaar weer staan en zeggen: dat is toch hard nodig.
Is de VVD dan bereid om dat met ons te doen?
De heer Wiersma (VVD):
Het kabinet wil de verzekeringsgraad onder zzp'ers verhogen en gaat daarover het gesprek aan met de verzekeraars.
Ik wacht dat gesprek af.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Ik heb ook de brief gelezen. Ik vond die teleurstellend, want
ik had gehoopt dat daar verdere stappen in zouden komen.
Het is voor ons ontzettend belangrijk dat het betaalbaar is
voor iedereen. Is de VVD dus ook bereid om te kijken naar
een collectief alternatief, eventueel in publieke handen?
De heer Wiersma (VVD):
Het kabinet kiest een andere route, en wij ook. Wij kiezen
met het kabinet voor de route van onderscheid maken tussen de echte zzp'er en degene die eigenlijk ondernemer
heeft moeten worden om überhaupt z'n baan te kunnen
houden. Van dat soort constructies zeggen we met elkaar:
die willen we niet. Die route kiest het kabinet. En het kabinet
kiest dus niet voor de route om al die ondernemers maar
in verplichte verzekeringen te stoppen. Nee, want wij zeggen
juist: heel veel mensen kiezen er zelf voor om ondernemer
te worden. Het laatste wat zij willen, is in dat werknemerschap te worden gedwongen. En dat u daar licht over denkt,
is prima. Maar ik doe dat niet, want ik spreek heel veel
ondernemers die zeggen: ik kan er prima zelf voor zorgen.
Mevrouw Van Brenk (50PLUS):
Een ander punt is de vraag wat nu een "zelfstandige" is.
Ook daar zien we nog niet direct duidelijkheid over. Ook
dat wordt weer opgeschoven. En in de tussentijd zien we
dat een heleboel mensen klem komen te zitten en onverzekerd aan het werk zijn. Dat willen we allebei niet. Dan is

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Van Kent (SP):
Ik hoorde een tijdje terug een woordvoerder namens het
Verbond van Verzekeraars op Radio 1 zeggen dat ze mensen
met een zwaar beroep boven de 60 jaar gewoon helemaal
niet verzekeren, omdat bij die mensen het risico op
arbeidsongeschiktheid veel te groot is. Schat de heer
Wiersma in dat als de heer Koolmees blijft babbelen met
die verzekeraars, daar dan iets aan gaat veranderen?
De heer Wiersma (VVD):
"Babbelen" laat ik voor uw rekening. Maar ik hoop inderdaad
dat we dit gewoon gaan regelen met die verzekeraars.
Natuurlijk.
De heer Van Kent (SP):
Wat is de opvatting van de VVD als het niet geregeld wordt
met de verzekeraars? Vindt u dan dat de overheid daar een
verantwoordelijkheid in heeft, bijvoorbeeld voor de echte
ondernemer die zich heel graag wil verzekeren, maar stelselmatig, al jarenlang, geweigerd wordt omdat het werk te
zwaar is? Wij weten allebei dat voor bijvoorbeeld een
bouwvakker van boven de 60 arbeidsongeschiktheid een
groot risico is.
De heer Wiersma (VVD):
De heer Van Kent kan het zich blijkbaar niet voorstellen dat
er ook mensen zijn die er bewust voor kiezen om te ondernemen. Zij willen die vrijheid en kiezen niet voor werknemerschap. Ik ga dus niet de brug over die u hier voorstelt,
namelijk dat we al die mensen maar moeten dwingen tot
verzekeren. Ik ga wel de brug over dat we snelheid moeten
maken met het gesprek met verzekeraars, zoals u zegt. Ik
heb net ook gezegd dat ik benieuwd ben hoe de minister
dat verder gaat oppakken.
De voorzitter:
Tot slot, meneer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
De inschatting van velen hier is dat dat babbelen met de
verzekeraars niets gaat opleveren. Mijn vraag aan de VVD
is: als die echte ondernemer zich wil verzekeren, nu, vandaag, maar geweigerd wordt door de verzekeraar, vindt u
dan dat de overheid daar op een gegeven moment een
verantwoordelijkheid in heeft?

28 november 2018
TK 29

29-5-19

De heer Wiersma (VVD):
Die verantwoordelijkheid vullen we in door met die verzekeraars het gesprek te voeren. We hopen dat we daar uit
gaan komen. U kan het "babbelen" noemen, maar ik hoop
dat er gewoon een resultaat uitkomt.

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Wiersma. Dan geef ik nu het woord
aan ...
De heer Wiersma (VVD):
Nee, ik heb hier nog de bijdrage van mevrouw Nijkerken.

De voorzitter:
Ik stel voor dat u nu verdergaat met uw betoog, want u
staat hier al ruim een uur. Maar u heeft nog spreektijd en
het heeft ook met interrupties te maken. Gaat u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Ik eindig met het makkelijkste thema, de polder. Als oudvoorzitter van FNV Jong zal ik de eerste zijn die de waarde
van werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers erkent
— dat zeg ik ook tegen de heer Gijs van Dijk — maar daar
ook de uitdagingen van ziet. Dat zei ik vorig jaar op deze
plek. Dé werknemer bestaat namelijk niet meer, de representativiteit vertroebelt soms best en de organisatiegraad
daalt, terwijl één ding steeds niet verandert: de partijen die
aan de overlegtafels zitten. Daarom, voor het toekomstproof
maken van de overlegeconomie, dichtte ik de minister vorig
jaar de rol van bondscoach van de polder toe. Ik zei er toen
nog voorzichtig bij: ik hoop dat u succesvoller bent dan we
de afgelopen jaren op het voetbalveld hebben gezien.
In alle ernst, hier zit een grote zorg. Ik ben benieuwd hoe
de minister deze zorg bekijkt, want onze gezamenlijke kracht
is toch wel dat we samen verantwoordelijkheid nemen voor
moeilijke keuzes, zodat we samen vooruitkomen en samen
naar een hoger punt springen. Hoe ziet de minister dit, met
nog tal van onderwerpen op de agenda? Er zijn er hier, ook
in de interrupties, al een heleboel gepasseerd. Hoe ziet de
minister dat de komende tijd voor zich? Ziet de minister
ondertussen ook ruimte voor nieuwe collectieven aan de
bestaande tafels? De zzp'ers worden veelvuldig genoemd
in het debat, maar ze zijn tot nu toe twee keer langs geweest
bij de minister in een veldmeeting. Ik denk ook aan jongerenorganisaties. Die mogen af en toe een beetje aanschuiven bij de SER, maar hebben ze nou echt wat te zeggen? Ik
weet het zelf goed, vanuit mijn rol bij FNV Jong. Kunnen
we die hulpzenders voor de toekomst van de overlegeconomie niet beter gebruiken om op die manier de polder met
z'n allen de goede kant op te coachen?
Voorzitter. Ik sluit af, voor mijn bijdrage. We hebben een
belangrijk jaar voor de boeg. Hopelijk kunnen wij volgend
jaar tijdens ditzelfde debat terugkijken en constateren dat
de vooruitgang van Nederland niet alleen maar te zien is
als je vanuit een vliegtuig naar beneden kijkt, maar dat
mensen het ook zelf ervaren door de zekerheid van een
mooie baan of studie, dat we het zien aan de lege kaartenbakken van het UWV en de gemeente, dat we het merken
in de portemonnee, dat we het merken aan de tevreden
ondernemers, die het werk weer aankunnen, en dat we het
merken aan de werknemers, die zich zeker voelen in de snel
veranderende wereld. Als we dat kunnen bereiken, ben ik
tevreden. Die uitdaging ga ik graag, met u allen, aan.
Dank u wel.

De voorzitter:
U zei: ik rond af. Dus ik dacht dat ik naar de volgende spreker kon. Gaat u verder.
De heer Wiersma (VVD):
Het mooiste moet nog komen.
De voorzitter:
Nou, we zijn benieuwd.
De heer Wiersma (VVD):
Ik krijg de suggestie om iets anders aan te trekken, maar ik
denk dat ik u daar, met het oog op de tijd, geen plezier mee
doe.
Voorzitter. Mijn collega had graag een aantal punten
gemaakt. Die zal ik sec maken en meegeven aan het kabinet.
Eerst dan het breed offensief. Dat is met veel betrokken
partijen nu gepresenteerd om juist mensen met een
arbeidsbeperking die kans op werk te bieden. De uitgangspunten zijn helder: eenvoudiger maken voor werkgevers
en werkzoekenden, aantrekkelijker maken voor mensen met
een beperking en werkgevers en werkzoekenden elkaar ook
makkelijker laten vinden. Het is goed dat die verschillende
regelingen nu worden geharmoniseerd en vereenvoudigd,
zodat werkgevers ook hun steentje kunnen bijdragen aan
het creëren van arbeidsplaatsen voor mensen met een
beperking. En dat het er ook om gaat werken echt te laten
lonen. De VVD waardeert de ambitie en ook het tempo die
de staatssecretaris bij die verdere uitwerking kiest. Dat zijn
we ook wel met zijn allen aan elkaar verplicht, want we
moeten nu doorzetten en de ambitie ook realiseren en het
tempo hoog houden.
Dan de kandidaatverkenner. Hierbij moeten gemeenten en
UWV wel de mensen ook echt kennen. Er gaat zo meteen
twee keer 35 miljoen euro naar die arbeidsmarktregio's. De
VVD wil aan de staatssecretaris vragen welke stok zij achter
de deur heeft nu er opnieuw middelen beschikbaar worden
gesteld en wie er dan ook verantwoordelijk is, ondanks de
ook al eerder beschikbaar gestelde middelen richting die
arbeidsmarktregio's. Maar het is nog steeds niet op orde
om bijvoorbeeld mensen in die kandidaatverkenner ook
altijd maar op te nemen. Wat is de consequentie als dat
nou niet in orde komt? Wat betekent dat dan voor die middelen? En het inzichtelijk maken van het bestand helpt ook
om mensen weer aan het werk te krijgen. De arbeidsmarkt
staat daar juist om te springen. Dus dit moeten we wel echt
gaan regelen.
Dan het digitaal participatiedossier. De VVD heeft hier eerder aandacht voor gevraagd, voor een persoonlijk overzicht
van wat iemand kan en waar duidelijk in staat welke
ondersteuning iemand nodig heeft om weer te kunnen

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

28 november 2018
TK 29

29-5-20

werken én alle afspraken die hij of zij met de gemeente
heeft gemaakt ten aanzien van die hulpvraag. De staatssecretaris zou hierover in gesprek gaan met de gemeenten.
De VVD hoort graag de uitkomsten.
Dan de taaleis en de tegenprestatie. In het regeerakkoord
hebben we afgesproken dat de staatssecretaris in gesprek
gaat met gemeenten over de actieve uitvoering van de
taaleis en de tegenprestatie in de bijstand. De VVD wil graag
horen wat de inzet is van het kabinet op al deze punten als
de gemeenten zich niet aan die afspraken gaan houden en
als de resultaten van hun inzet achterblijven. Zijn er dan
voldoende prikkels voor gemeenten om die actieve uitvoering te kunnen geven aan die taaleis en die tegenprestatie?
Want er gaat wel steeds meer geld naar gemeenten, maar
komen hiermee dan ook die resultaten en hoe gaat het
kabinet dit waarborgen?
Voorzitter. Dan vermogen en fraude in de bijstand. Fraude
met uitkeringen is, dat vinden wij hier met z'n allen, onacceptabel. Het kan dan ook niet waar zijn dat je hier je hand
ophoudt en vermogen hebt in het buitenland. Dat is diefstal
van ons gemeenschapsgeld en wat de VVD betreft wordt
de uitkering dan ook gestopt in dat geval en wordt teruggevorderd wat er aan onterechte uitkeringen verstrekt is, plus
een boete. Fraude moet niet kunnen lonen. Het blijkt alleen
dat de praktijk voor gemeenten weerbarstig is en dat
gemeenten afspraken bij het opsporen en aanpakken van
fraude in het buitenland vaak te weinig naleven. Gemeenten
die wel doorpakken, lopen vervolgens tegen bizarre regels
aan. De gemeente constateert fraude en zet de uitkering
stop, maar vervolgens legt ze een boete op en vordert de
onterechte uitkeringen terug. Alleen ontstaat er dóór die
boete en die terugvordering dan een negatief vermogen
bij de fraudeur en daarmee dan weer recht op een uitkering,
precies wat we niet willen. De staatssecretaris heeft aangekondigd dit te onderzoeken, maar wat de VVD betreft moet
dit worden aangepast en zo snel mogelijk.
Voorzitter. Tot slot. Mijn collega Becker heeft een actieplan
voor zelfbeschikking gevraagd van de minister. Die motie
is ook aangenomen deze week. Het zou toch mooi zijn dat
de minister eens in een brief vertelt hoe hij dat uit gaat
voeren. Dank u wel.
De voorzitter:
Was u nu echt klaar met uw bijdrage?
De heer Wiersma (VVD):
Nu ben ik echt klaar. Ik wel.

ook niet met een verjaring. Wat zie ik? De VVD is tegen. Zo
gaat het keer op keer. We hebben een begrotingsbehandeling, bij de behandelingen daarvoor en al die moties die
vragen om een strengere aanpak van uitkeringsfraude
tegenstemmen en dan vervolgens tijdens de begrotingsbehandeling net doen alsof je ervoor bent. Leg dat eens uit.
De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij ben ik heel duidelijk. We hebben de staatssecretaris nu gevraagd om het te gaan doen. We hebben dus
dezelfde boodschap. De heer De Jong heeft het niet voor
elkaar gekregen. Ik ga proberen om het nu wel voor elkaar
te krijgen.
De heer De Jong (PVV):
Ik heb het niet voor elkaar gekregen? Wat is dat voor onzin!
Ik doe een voorstel. Er wordt elke keer gezegd dat wij geen
voorstellen doen, maar we doen die aan de lopende band.
Ik doe een aantal weken geleden een voorstel, dat wij al
jaren hebben gedaan, om de uitkeringsfraude echt aan te
pakken. Ik dien een motie in. Iedereen kan die teruglezen,
maar de VVD stemt tegen! Twee, drie weken later staan ze
hier te vertellen dat het moet gebeuren. Dat is toch niet uit
te leggen? Dat geldt ook voor de gemeenten. Het is een
mooi verhaal richting de staatssecretaris: de gemeenten
moeten gaan handhaven op de taaleis. Ik dien een motie
in, inhoudend dat er verplicht moet worden gehandhaafd
op de taaleis. De VVD is tegen. Dat is toch niet uit te leggen?
De heer Wiersma (VVD):
Volgens mij zitten wij er op dit punt hetzelfde in en zoeken
wij hoe je dit ook echt voor elkaar gaat krijgen. Wij vragen
de staatssecretaris nu om dit te gaan realiseren. Ik ken die
motie van toen niet. Ik zat toen nog niet in de Kamer, dus
ik weet niet wat de overwegingen waren om tegen te
stemmen. We doen nu een voorstel. Ik hoop samen met de
heer De Jong dat we de gemeenten daar een strenger beleid
op kunnen laten voeren.
De heer De Jong (PVV):
Afrondend. Ik zat niet in de Kamer? Misschien zat de heer
Wiersma te slapen, want de motie dateert van 11 oktober
2018. Een motie van de PVV van 11 oktober 2018: haal het
geld van die bijstandsfraudeurs terug. De VVD is tegen,
maar een paar weken later zeggen ze: dat moeten we doen.
Zo gaat het keer op keer, ook met de gemeenten. En dan
zeggen dat wij niets voor elkaar krijgen. De VVD houdt het
tegen! Zo meteen zegt de staatssecretaris: we gaan in
gesprek. Dan zegt de VVD weer: daar gaan we mee akkoord.
De heer Wiersma moet zich kapot schamen.

De voorzitter:
De heer De Jong.
De voorzitter:
Duidelijk.
De heer De Jong (PVV):
Stoere praatjes van de VVD. We zagen het vanochtend ook
al in De Telegraaf, dat ze uitkeringsfraude zogenaamd zouden willen aanpakken. Ik hoef trouwens ook niet acht jaar
terug voor het volgende dat ik ga zeggen. 11 oktober 2018,
een PVV-motie: "verzoekt de regering bij uitkeringsfraude
alles in het werk te stellen en het fraudebedrag tot de laatste
cent plus boete en wettelijke rente terug te vorderen". En

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Wiersma (VVD):
Wij houden niets tegen. Sterker nog, we willen dit gewoon
gaan regelen. We vragen de staatssecretaris om dit ook in
actie te zetten. Dat doen we niet via een motie met teksten
over zaken die misschien niet kunnen in de praktijk. Wij

28 november 2018
TK 29

29-5-21

vragen de staatssecretaris gewoon om dit voor elkaar te
boksen.
De voorzitter:
De heer Jasper van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Ik heb een vraag over de sociale werkvoorziening. Het vorige kabinet had bedacht om die te sluiten onder
het mom dat die mensen dan op de arbeidsmarkt terecht
zouden kunnen, binnen reguliere bedrijven. In de praktijk
zien wij dat dit maar moeizaam lukt. Er staan mogelijk
honderdduizend mensen aan de kant. Die vallen tussen wal
en schip, mensen met een beperking waarvan u en ik dolgraag willen dat ze aan de slag kunnen. Is de heer Wiersma
bereid om met mij te kijken hoe wij de toegang tot de SW
kunnen verbreden voor mensen die nu thuis zitten en niet
aan de slag kunnen in een regulier bedrijf?
De heer Wiersma (VVD):
Ik neem dit betoog over. Ik zit er niet tot in de details in,
maar ik heb begrepen dat dit een onderdeel vormt van een
breed offensief om te kijken hoe we mensen er weer tussen
kunnen krijgen, onder andere door de oude SW-bedrijven
op een nieuwe manier meer te laten samenwerken met
bedrijven in de omgeving. Ik neem aan dat dit verder gaat
worden uitgewerkt in de brief van de staatssecretaris. Verder laat ik dat aan haar.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik interpreteer dit als: het glas is halfvol. De heer Wiersma
sluit het niet uit, maar ik vraag hem eigenlijk om gewoon
met gezond verstand te antwoorden, zonder alle brieven
en teksten verder te kennen. Is hij het met mij eens dat
mensen met een beperking niet thuis moeten zitten, maar
aan de slag moeten kunnen? Als dat niet lukt door de hectiek in een gewoon bedrijf, dan moeten we ze een veilige
plek kunnen bieden in een sociale werkvoorziening of hoe
je dat ook wilt noemen tegenwoordig. Dat maakt mij niet
uit, maar we moeten een veilige plek voor ze creëren.
De heer Wiersma (VVD):
Er wordt gezocht naar hoe je die veilige plek kunt inruimen
en hoe je daarbij kunt helpen door middel van vernieuwingen. Het lijkt mij goed om die zoektocht door te zetten, al
heb ik geen volledige kennis op dit dossier.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Wiersma.
Het woord is aan de heer Smeulders namens GroenLinks.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wil graag beginnen met een felicitatie aan
deze twee bewindspersonen. Het is dit jaar precies 100 jaar
geleden dat het ministerie van Arbeid werd opgericht. Dat
was een heel belangrijk begin van onze verzorgingsstaat
en van onze sociale zekerheid. Want ga maar na. 1919: de

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

invoering van de achturige werkdag. 1930: de invoering
van de Ziektewet. 1941: de kinderbijslag. 1965: de invoering
van de Algemene Bijstandswet. We hebben de afgelopen
100 jaar veel opgebouwd, maar — u voelt hem misschien
al aankomen, voorzitter — ons stelsel van sociale zekerheid
biedt de laatste jaren helaas steeds minder zekerheid.
Steeds meer mensen hebben een onzeker contract. Zij zijn
bijvoorbeeld zzp'er, terwijl ze dat eigenlijk niet willen. Steeds
meer mensen moeten aanspraak maken op aanvullende
armoederegelingen en steeds meer mensen zitten in de
schulden. Mijn collega Wim-Jan Renkema zal daar straks
verder op ingaan.
Natuurlijk is het nu heel anders dan 100 jaar geleden, maar
GroenLinks maakt zich wel zorgen. Want leven in onzekerheid leidt tot stress en tot onvrede. Het leidt ertoe dat je
bezig bent met overleven en dat maakt je geen leuker mens.
Ons stelsel is in toenemende mate gebaseerd op wantrouwen, op financiële prikkels en op efficiëntie. En steeds
minder op vertrouwen, meedoen en ondersteuning. Wat
GroenLinks betreft is het echt tijd voor meer vertrouwen in
mensen, meer zekerheid en meer verzorgingsstaat. Wij
zullen dan ook vandaag en morgen een aantal voorstellen
doen om ervoor te zorgen dat wij onze sociale zekerheid
weer beter maken en niet slechter.
Ik begin met het meest actuele onderwerp: de pensioenen.
We hebben er gisteren een debat over gehad met de
minister-president en met minister Koolmees. Ik vond dat
een goed debat, omdat uit dat debat helder werd dat
eigenlijk heel de Kamer, van links tot rechts, wil dat we tot
een nieuw pensioenstelsel komen. Twee momenten in dat
debat waren in onze ogen heel belangrijk. Dat was de motie
van de heer Buma van het CDA, die heel breed werd ingediend, om toch echt goed te kijken naar die een-op-eenkoppeling en eigenlijk om die op termijn los te laten, omdat
we allemaal weten dat het niet haalbaar en reëel is. Dat is
een belangrijke stap naar een socialer stelsel. De tweede
stap die in mijn ogen belangrijk was, was de motie die de
heer Klaver indiende met de fractievoorzitters van de twee
andere linkse partijen, met een aantal uitgangspunten
waaraan een nieuw pensioenstelsel zou moeten voldoen.
De heer Koolmees worstelde nog een beetje met de
beantwoording. Er wordt pas volgende week over gestemd.
Ik hoop echt dat wij op basis hiervan gezamenlijk een stap
kunnen zetten naar een nieuw stelsel. Twee keer een uitgestoken hand dus.
Gisteren in de discussie is er relatief weinig aandacht
geweest voor het pensioencontract zelf, wat toch best een
belangrijk onderdeel is van het nieuwe pensioenstelsel. Dat
is eigenlijk best wel logisch. Om daar in de toekomst ook
als GroenLinks een wijs besluit over te kunnen nemen, is
het eigenlijk wel belangrijk dat we weten wat er nu precies
voorlag en wat er besproken is. De minister-president gaf
aan: we hebben heel veel berekeningen gemaakt, op
hoofdlijnen en ook meer op detailniveau, van wat bijvoorbeeld het afschaffen van de doorsneesystematiek betekent.
Ik zou de minister willen vragen of wij inzicht kunnen krijgen
in die berekeningen, omdat dat voor ons belangrijk is om
te kunnen kijken of we het er wel of niet mee eens zijn.
Dan mijn laatste punt over de pensioenen. Dat betreft de
initiatiefwet die de heer Klaver gisteren heeft aangekondigd
en die ik vanochtend heb ingediend. Het belangrijkste doel
van die initiatiefwet is, te voorkomen dat wij op korte termijn gaan korten op de pensioenuitkeringen en de pensioe-

28 november 2018
TK 29

29-5-22

nen, omdat wij denken dat dat heel slecht is voor het
draagvlak van het stelsel. Wij gaan daar binnenkort, hopelijk
zo snel mogelijk, met elkaar verder over praten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind het altijd wat ingewikkeld om, als je het contract niet
verandert, wel aan de spelregels te gaan sleutelen. Ik heb
twee vragen. De eerste is: het rekenmoment voor de eerste
fondsen is december volgend jaar. Dat geeft ons nog ruim
een jaar de tijd. Wat ik, los van de inhoud, een heel ongelukkig beeld zou vinden, is als de indruk ontstaat dat het
niet meer gaat lukken om tot een akkoord over de pensioenen te komen vóór volgend jaar december. Dat is, hoop ik,
toch niet de achtergrond van dit voorstel? Wat mij betreft
hebben we nog een jaar. Ik krijg een klein beetje de indruk
dat GroenLinks een pensioenakkoord de komende maanden
heeft opgegeven. Dat is toch niet aan de orde, hoop ik?
De heer Smeulders (GroenLinks):
Nee, dat is zeker niet aan de orde. Wij hopen ook dat er zo
snel mogelijk een nieuw pensioenakkoord komt, maar dan
een sociale. We hebben gewoon gezien dat het geklapt is.
Dat betreuren we allemaal. Dan kunnen we wel gaan zeggen: het ligt aan die of het ligt aan die, maar het is gewoon
mislukt. Wij zijn altijd bereid om na te denken, op basis van
de drie punten die gisteren in die motie zijn genoemd, over
hoe we tot een beter stelsel kunnen komen. Maar heel eerlijk
gezegd ben ik er op dit moment niet superhoopvol over dat
het op heel korte termijn gaat lukken. Als u daar andere
ideeën over heeft, zijn wij daar altijd toe bereid. Waarom
we nu toch met deze initiatiefwet komen, is omdat we zeggen: het zou helemaal slecht zijn voor het draagvlak als er
toch kortingen komen. Ik wil daar nog één ding bij zeggen.
Dat heeft de heer Klaver gisteren ook gedaan.
De voorzitter:
Dat wou ik net zeggen.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dat heeft de heer Klaver gisteren ook gedaan, maar het is
ook wel een handreiking naar D66. Wij zien dit niet als: we
stellen het een paar jaar uit en we zien wel. Stel dat de initiatiefwet wordt aangenomen, dan voelen wij de verplichting als GroenLinks om de komende jaren tot een nieuw
stelsel te komen.
De voorzitter:
Het initiatiefwetsvoorstel is vandaag ingediend?
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ja.
De voorzitter:
Dus het wordt nog behandeld in de Kamer, neem ik aan.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Hopelijk wel, ja.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De voorzitter:
Oké, maar jullie anticiperen alvast daarop. De heer Van
Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
We hebben het over iets van 1.300, 1.400 miljard pensioengeld, dus ik vind dat dat ook bij de Sociale Zakenbegroting
niet mag ontbreken. In de motie van de heer Klaver — ik
denk dat we samen zoeken, breed in deze Kamer, naar een
oplossing — werden drie thema's benoemd. Over de exacte
formulering ontstond een heel debat. Er stond er één niet
in, en dat was de rekenrente. De sociale partners hadden
in hun conceptadvies gezegd: nee, we blijven rekenen met
de risicovrije rente. Mag ik uit het feit dat deze niet is
genoemd, opmaken dat de opmaat naar een hogere
rekenrente, waar ik mevrouw Marijnissen en de heer Krol
altijd over hoor, dus niet een onderdeel is van de keiharde
inzet van GroenLinks? Daar was ik gisteren namelijk wel
wat bezorgd over.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Kijk, als het over pensioenen gaat, gaat het heel vaak over
de rekenrente. Ik snap dat op zich wel, omdat het bepaalt
of je wel of niet kunt indexeren, maar uiteindelijk moet het
natuurlijk gaan over hoeveel pensioen wij met elkaar
opbouwen en kunnen uitkeren. De rekenrente is daarvan
maar één van de onderdelen. Ik weet ook wat de heer Van
Weyenberg waarschijnlijk als volgende opmerkingen wil
gaan maken, namelijk: in het verleden was GroenLinks altijd
heel kritisch over het kijken naar de rekenrente en ik zie dat
GroenLinks daarin nu misschien aan het schuiven is. Ik wil
daar het volgende over zeggen. Die rekenrente is voor ons
geen heilige graal. Er zijn veel mensen die zeggen: blijf er
alsjeblieft vanaf, maar er zijn ook mensen die zeggen —
onder meer Koen Teulings, toch niet een van de domste
mensen in Nederland, oud-directeur van het CP — daar kun
je best wat aan doen. We hebben daar begin van het jaar
een hoorzitting over georganiseerd. Daar hoor je ook verschillende signalen. Dus wij willen best wel naar die
rekenrente kijken, maar dan wel in het totaalpakket. In het
totale nieuwe stelsel.
De voorzitter:
De heer Van Weyenberg, tot slot op dit punt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Als je echt persoonlijke potten hebt, dan zou je inderdaad
ook naar een andere rekenrente kunnen. Dat heeft de
voorkeur van mijn partij, maar dat weet de heer Smeulders.
Mijn punt was: ik begrijp dat de feiten veranderen, maar
zolang geld in een collectieve pot zit, ga je herverdelen.
Volgens mij willen wij allebei iets wat goed is voor jongeren
én gepensioneerden. De heer Klaver noemde eerder de
rekenrenteaanpak "het benadelen van jongeren". De
omstandigheden veranderen misschien, maar dat feit staat
en ik hoop hierin echt op koersvastheid van GroenLinks,
want die partij zou ik hierin toch niet graag in het kamp van
50PLUS en de SP zien.
De voorzitter:
Het lijkt wel een scheldwoord of zo.

28 november 2018
TK 29

29-5-23

De heer Smeulders (GroenLinks):
Om daar nog kort op te reageren. De reden dat wij het initiatiefwetsvoorstel van 50PLUS met betrekking tot de rekenrentes niet steunen, heeft daarmee te maken. De reden dat
wij nu een andere initiatiefwet indienen, waarmee eigenlijk
de termijnen worden verlengd en we daarmee niet aan alle
knopjes gaan zitten draaien, heeft daar ook mee te maken.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik betoogde gisteren dat dít het moment is om het pensioenstelsel aan te passen, nu er een hoogconjunctuur is. En
het beste moment ligt eigenlijk al achter ons, in de afgelopen vijf, jaar toen de rente nog hoger was. Is de heer
Smeulders dat met mij eens? Is hij het dus met mij eens
dat we nú zullen moeten handelen en dat dat nieuwe stelsel
er nú moet komen?
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ben het met de heer Bruins eens dat er een nieuw stelsel
moet komen. En bij GroenLinks zijn we ook bereid om daar
onze medewerking aan te verlenen. Wij hebben wel moeite
met het volgende. Het kabinet lijkt nu een beetje te zeggen:
wij hebben het pensioencontract, en dat is het stelsel, en
dan hebben we ook nog een paar aanvullende dingen,
waaronder de AOW, die we dan nog wel regelen. Eigenlijk
vinden we bijvoorbeeld met z'n allen die een-op-eenkoppeling van de AOW niet zo heel erg reëel. Laten we dat dan
nú regelen met elkaar, nu het financieel en economisch
goed gaat met dit land. Laten we het niet uitstellen tot een
volgende kabinetsformatie terwijl we geen idee hebben
hoe het land er dan voorstaat.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik dank de heer Smeulders voor de bevestiging dat dit het
moment is. Ik vind het dan wel heel moeilijk dat die initiatiefwet eigenlijk twee jaar de tijd geeft om te relaxen. Ik sluit
niet uit dat "we", de polder, de werkgevers, de werknemers,
er bijna uit waren omdat er druk op de ketel zit, omdat dreigt
dat die pensioenen gekort worden. En dat wil en durft niemand voor zijn rekening te nemen in dit land. Daarom
waren de partijen er bijna uit. Nu zegt GroenLinks: laten we
gewoon maar eens twee jaar extra tijd geven. Dan zitten
we in een tijd waarbij de economie weer naar beneden gaat
en waarin er geen geld is om extra naast die pensioendeal
te leggen. Dan komt het niet meer rond en dan heeft
GroenLinks ervoor gezorgd dat er geen pensioenherziening
kan komen omdat het geld er niet is. Dít, mijnheer Smeulders, is het moment om tot een nieuw pensioenstelsel te
komen.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik heb wel moeite met wat de heer Bruins doet. Het kabinet
zou iets soortgelijks hebben gedaan. Daar zei men immers
ook: stel dat er een nieuw pensioenstelsel is, dan duurt het
een aantal jaren voordat we alle wetten die daarvoor nodig
zijn behandeld hebben. De heer Bruins creëert nu een
tegenstelling. Hij zegt: als we de initiatiefwet van GroenLinks
aannemen, hebben we twee jaar de tijd. Met die tegenstelling ben ik het gewoon niet eens.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Bruins (ChristenUnie):
Er lag 7 miljard op de plank voor naast die pensioendeal
die er bijna was. Dat geld was er om ervoor te zorgen dat
ook de wensen van werknemers konden worden ingewilligd.
Mensen met een zwaar beroep konden eerder stoppen. De
pensioenleeftijd zou minder snel gaan stijgen en daar zou
een onderzoek naar gedaan worden. Er is gisteren Kamerbreed ook gezegd: dít is hét moment om die deal te sluiten.
Daar staan wij politiek ook helemaal achter. Ik roep daarom
alle partijen op om weer aan tafel te gaan, en niet twee jaar
te wachten om dan weer in dezelfde situatie van een
hogedrukketel te komen als waar we nu in zitten.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik wil daar graag nog één ding over zeggen. Er lag wel
degelijk iets op tafel. Maar het grote probleem was dat dat
allemaal incidenteel was. Als het in deze tijden van hoogconjunctuur al niet lukt om structureel de problemen op te
lossen, waar zijn we dan mee bezig?
De voorzitter:
Ik stel voor dat u verdergaat, want er wordt nu uitgebreid
gesproken over een wetsvoorstel dat nog niet in de Kamer
wordt behandeld. Dat maakt de discussie een beetje ingewikkeld. Gaat u verder.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Klopt, maar we hebben het natuurlijk ook over pensioenen
bij deze begrotingsbehandeling.
De voorzitter:
Ja, natuurlijk.
De heer Smeulders (GroenLinks):
En dan is het gek als ik ze niet noem, toch?
De voorzitter:
Zeker. Dat heeft u uitgebreid gedaan.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Zeker, Ik ga verder met de zzp. De groep zelfstandigen in
Nederland is de afgelopen tien jaar verdubbeld. Een steeds
grotere groep ondervindt eigenlijk vooral de nadelen van
het zzp'er zijn. Deze zzp'ers kunnen zich niet verzekeren, of
in ieder geval niet tegen een fatsoenlijke prijs, ze bouwen
geen pensioen op en ze werken eigenlijk in verkapte loondienst. En volgens mij zijn we het er met z'n allen over eens
dat er maatregelen nodig zijn, vooral voor die onderkant.
En daarom waren wij ook teleurgesteld toen we de brief
van minister Koolmees lazen. Daarin schreef hij: het mag
niet van Europa. Om heel eerlijk te zijn, vindt GroenLinks
dat ontzettend jammer. Want wij zijn vóór Europa, net als
volgens mij minister Koolmees is. Maar wij zijn wel voor
een Europa dat ervoor zorgt dat mensen zekerheid hebben,
en niet voor een Europa dat er alleen maar voor zorgt dat
bedrijven kunnen profiteren van marktwerking. Ik ben heel
benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt, en met name ook
hoe hij het vervolgtraject ziet. Hoe gaat hij ervoor zorgen
dat we echt wat gaan doen aan die onderkant, die eigenlijk

28 november 2018
TK 29

29-5-24

geen zzp'ers zijn? Eén punt wil ik daarbij specifiek noemen:
de Wet arbeidsmarkt in balans. Die gaan we binnenkort ook
behandelen, dus ik zal daar kort over zijn. Het idee van de
Wet arbeidsmarkt in balans en de zzp-discussie was dat die
tegelijkertijd werden gevoerd, omdat er, als je de Wet
arbeidsmarkt in balans wel doet en niks fundamenteels
doet aan de zzp'ers, nog steeds veel meer mensen zzp'er
gaan worden in de categorie die wij eigenlijk met z'n allen
niet willen. Ik ben dus heel erg benieuwd of minister Koolmees nog steeds vindt dat die twee wetten tegelijkertijd in
werking moeten treden, dus de Wet arbeidsmarkt in balans
en de opvolger van de Wet DBA.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik ga ook behulpzaam zijn, in de lijn van de heer Klaver. Dat
zal de heer Van Weyenberg dus deugd doen, hoop ik. Wij
vinden eigenlijk dat iedereen gewoon verplicht moet worden. Maar omdat we dit zo'n belangrijk punt vinden, zijn
wij ook bereid om te kijken wat we nu concreet voor deze
groep kunnen doen. Dat is dan ook de reden dat we morgen
samen met de SP en de PvdA een motie indienen die het
wat meer open houdt en die ook niet voorschrijft dat het
per se op deze manier moet gebeuren. Als we dat gaan
doen, is onze inschatting dat er waarschijnlijk geen
Kamermeerderheid voor is en er niks gaat gebeuren.

De heer Van Weyenberg (D66):
Eén verduidelijkende vraag. Ik heb in het verleden partijen
hier vaak horen zeggen: we moeten eigenlijk alle zelfstandigen in dit land verplichten. Mijn fractie heeft daar een
andere opvatting over; wij willen liever verleiden. Maar ik
hoorde gisteren de heer Klaver en vandaag ook de heer
Smeulders eigenlijk zeggen: ik heb het hier niet over al die
zelfstandige professionals en ondernemers die het echt uit
eigen wil zijn, maar het gaat mij om de groep aan de
onderkant die eigenlijk niet zelfredzaam is en het niet vrijwillig doet. Het regeerakkoord doet ook pogingen om daar
wat te doen; daar ga ik zelf ook veel over zeggen. Hoor ik
nou goed dat u eigenlijk loslaat dat het om alle zzp'ers gaat
maar dat u wil focussen op de meer kwetsbare groep aan
de onderkant, waar het heel dicht tegen werknemerschap
aan ligt, en daar iets voor wil regelen? Heb ik dat goed
begrepen?

De voorzitter:
Gaat u verder.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Dat is meteen ook een mooi bruggetje naar mijn volgende
punt: de arbeidsongeschiktheid voor zzp'ers. Als je het ons
als GroenLinks vraagt, dan zeggen wij dat wij dat het liefst
gewoon willen verplichten. Wij zien namelijk dat op dit
moment 80% van de zzp'ers niet verzekerd is, terwijl 60%
zegt: het zou eigenlijk wel moeten, maar er is geen geld
voor of het is te ingewikkeld. Dat is echt onwenselijk. Mag
ik u even iets voorrekenen? Uit de statistieken blijkt dat het
reëel is dat 1 op de 30 Nederlanders uiteindelijk arbeidsongeschikt raakt. Dat betekent 50.000 zzp'ers. Daarvan zijn er
10.000 verzekerd, 40.000 niet. Zolang wij daar niks aan doen,
accepteren we als samenleving dat we 40.000 mensen uiteindelijk gaan kwijtraken aan de arbeidsongeschiktheid
terwijl daar niks voor geregeld is. Voor ons is dat onacceptabel.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik deel de zorgen over de lage verzekeringsgraad; geen
misverstand. Maar ik vind de groep ook heel verschillend.
De een heeft het nodig, de ander heeft iets anders geregeld.
De reden waarom ik hier op terugkom, is dat gisteren bij
interruptie de heer Klaver heel expliciet zei: ik heb het niet
over al die ondernemers. Nu hoor ik de heer Smeulders
wellicht toch iets anders zeggen, namelijk dat hij dat
eigenlijk wel zou willen. Dan begrijp ik het niet meer. Gaat
het nou over alle zelfstandigen? De heer Klaver was heel
helder en maakte dat onderscheid. Dat vond ik behulpzaam.
Is dat nou wel of niet het standpunt van GroenLinks? Want
daar is nu wel wat twijfel over.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Smeulders (GroenLinks):
Want zo is het ook. We zijn best slim, toch?
Voorzitter. Dan kom ik op de onderkant van de arbeidsmarkt.
Juist aan die onderkant van de arbeidsmarkt is steeds meer
onzekerheid. Mensen worden gedwongen te werken als
oproepkracht, als payroller of als zelfstandige. Deels komt
dat doordat de werkgeverslasten bij lage lonen relatief hoog
zijn en daar zijn we zelf verantwoordelijk voor. Wat heel erg
positief is, is dat het vorige kabinet onder leiding van
minister Asscher van Sociale Zaken heeft gezegd: daar
moeten we eigenlijk iets aan doen. Het kabinet is toen met
het lage-inkomensvoordeel gekomen, het LIV. Het idee
daarachter ondersteunt GroenLinks volledig. We zien alleen
dat de uitwerking misschien niet helemaal uitpakt zoals we
gehoopt hadden. Het wordt eigenlijk gebruikt om de lonen
kunstmatig laag te houden. De vakbonden zijn daar ook
heel erg kritisch op. GroenLinks vindt dit onwenselijk. Ik
ben benieuwd of de minister dat ook onwenselijk vindt.
Zou het misschien een oplossing zijn om wat meer voorwaarden aan het LIV te stellen, zodat het niet meer misbruikt
kan worden? Ik wil twee suggesties doen aan de minister
en ik ben heel benieuwd hoe hij daarover denkt. De eerste
is: is het misschien een idee om het LIV alleen toe te kennen
bij vaste contracten? De tweede is: is het misschien niet
ook een beter idee om dat maximaal twee jaar te doen?
Want anders zorg je dat mensen vast blijven zitten in een
lage loonschaal. Is de minister bereid om hiernaar te kijken?
Ik hoop echt van harte dat dat zo is, want het zou zonde zijn
als we het kind met het badwater weggooien.
Dan het onderdeel zeggenschap. Dat is voor mijn partij,
GroenLinks, ook heel belangrijk. Het is belangrijk dat
werknemers op kunnen komen voor hun eigen rechten,
zeker als ze vermoeden dat daaraan getornd wordt. Met de
schijnconstructies op de huidige arbeidsmarkt gebeurt dat
helaas regelmatig. Een van de manieren om dat tegen te
gaan, is om te procederen tegen een werkgever. Dat kan
nu alleen gedaan worden door een individuele medewerker.
Je ziet gewoon in de praktijk dat dat problematisch is. Het
gebeurt ook amper, omdat medewerkers bang zijn dat ze
misschien wel ontslagen worden of omdat ze opzien tegen
allerlei juridische procedures waar ze helemaal niet in thuis
zijn. Er schijnen zelfs internationale zwarte lijsten te zijn van
werknemers die zich hebben uitgesproken en waarvan
wordt gezegd: neem die vooral niet aan. Dat is in onze ogen
echt absurd en totaal onwenselijk. Wat vindt de minister
daarvan? En ziet hij mogelijkheden om hier iets aan te doen

28 november 2018
TK 29

29-5-25

in het kader van de Wet aanpak schijnconstructies? Zou het
bijvoorbeeld helpen als vakbonden de mogelijkheid krijgen
om namens iemand of namens een groep te gaan procederen? Ik ben daar echt heel erg benieuwd naar.

De heer Smeulders (GroenLinks):
Eens. Ik stel voor dat ik daar in mijn tweede termijn op
terugkom.

Voorzitter. Ik kom bij mijn laatste punt. Dat gaat over een
groep waar GroenLinks zich echt zorgen over maakt, ook
met het oog op de toekomst. Dat is de groep werkende
mantelzorgers. Het gaat nu om één op de vijf werknemers.
Dat zijn er echt ontzettend veel. We weten allemaal dat deze
groep de komende jaren nog groter gaat worden. Dat heeft
te maken met vergrijzing, maar het heeft ook te maken met
de enorme krapte op de arbeidsmarkt, in de zorg. Werkende
mantelzorgers hebben het heel erg zwaar. Zij combineren
een drukke baan met zorg voor een naaste, waardoor ze
helaas vaak te weinig aan zichzelf toekomen. Dat rijmt niet
goed met de ontspannen samenleving waar wij als GroenLinks voor staan. Gelukkig heeft ons stelsel van sociale
zekerheid daar iets voor bedacht de afgelopen 100 jaar,
namelijk het zorgverlof. Het probleem is alleen dat van dat
zorgverlof amper gebruikgemaakt wordt. Van het kortlopend
zorgverlof maakt maar 5% van de mantelzorgers gebruik
en van het langlopende, onbetaalde, maar 1% van de
mensen. Dat is echt heel erg zonde.

De voorzitter:
Goed. Dank u wel. Dan gaan we nu naar de heer Renkema,
die zijn maidenspeech houdt. Zoals gebruikelijk in dit huis,
wordt tijdens de maidenspeech niet geïnterrumpeerd. Ik
kan u zeggen, menig bewindspersoon is daar jaloers op.
De heer Renkema.

Toen ik Kamerlid werd, een maand of vijf geleden, werd
gezegd: op jouw portefeuille hebben we in het verleden
ooit deze initiatiefwetten ingediend. Daar zat een initiatiefwet bij van ongeveer tien jaar oud, ingediend door collega's
Van Gent en Sap, illustere personen in de GroenLinksgeschiedenis, die zei: eigenlijk moeten we dat gewoon veel
beter gaan regelen. Ik dacht: nou leuk, dan gaan we die wet
afstoffen en gaan we ermee aan de slag. Maar ik zou vandaag en morgen samen met de heer Van Weyenberg van
D66 eigenlijk een tussenstap willen zetten. Dat is een vraag
die ik de minister stel: is hij bereid om te kijken hoe het nou
eigenlijk komt dat er zo weinig van die regeling gebruik
wordt gemaakt en om met een voorstel te komen om dat
mogelijk te verbeteren? Ik ben benieuwd naar het antwoord.
Ik zie dat ik nog genoeg tijd heb overgehouden voor het
belangrijkste onderdeel van de dag, namelijk de maidenspeech van mijn collega, Wim-Jan Renkema.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Heerma heeft nog een vraag.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Sorry, voorzitter, ik ben een beetje een spijtoptant, want ik
wil een vraag stellen over het een-na-laatste punt van de
heer Smeulders. Dat raakt aan de Wet aanpak schijnconstructies. Dat is een wet die in de vorige periode hier vrij
breed gesteund is. Onze beide fracties hebben die ook
gesteund. De civielrechtelijke ketenaanspraak was daarbij
een manier om bedrijven die onderbetalen aan te pakken.
Van het risico op een procedure zou mogelijk ook een reinigende werking uitgaan. Ik vind de laatste vraag — is het
mogelijk dat vakbonden een grotere rol spelen? — interessant en ik ben ook benieuwd naar het antwoord. Maar de
heer Smeulders had het over zwarte lijsten die internationaal zouden rondgaan. Dat bericht ken ik niet. Zou de heer
Smeulders willen uiteenzetten om welke zwarte lijsten het
gaat? Kan hij voorbeelden geven? Het is best zorgwekkend
wat hij hier naar voren brengt.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

De heer Renkema (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Het is voor mij een hele grote eer
om vandaag mijn maidenspeech uit te spreken bij de
begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, want in
deze begroting spreekt de politiek zich uit over de Nederlandse arbeidsmarkt, over de Nederlandse sociale voorzieningen en daarmee eigenlijk ook over de manier waarop
onze samenleving functioneert. Wat voor samenleving
hebben wij eigenlijk momenteel? Wat voor samenleving
ambiëren we?
Laat me om die reden beginnen met een wat filosofische
bespiegeling. De Romeinse god Janus is bekend als de god
met twee gezichten. Ook onze prestatiesamenleving heeft
zo'n januskop; ze laat twee gezichten zien. Enerzijds heb je
de modernisering van sociale verhoudingen. Anderzijds
heb je concurrentie en een toename van bezorgdheid, ziekte
en uitval. Alweer een tijdje geleden, in 2004, verscheen het
boek Statusangst van de Britse filosoof Alain de Botton. Hij
gebruikt die term voor de kwellende gedachte die mensen
kunnen hebben omdat ze mogelijk niet in staat zijn om te
voldoen aan de eisen en de verwachtingen die onze
samenleving aan hen stelt. Mensen, zo zegt hij, maken zich
druk over hun positie op de maatschappelijke ladder en
ervaren de angst dat ze er elk moment kunnen af vallen.
Ben ik wel succesvol? Ben ik wel productief genoeg? Wie
zijn mijn concurrenten? Word ik wel gezien? Kan ik ook
meedoen in onze samenleving als ik niet perfect ben, als ik
een beperking heb of als ik chronisch ziek ben?
Voorzitter. Van links tot rechts hebben we de afgelopen
decennia de idee van meritocratie omarmd; het ideaal dat
niet je afkomst, maar je kwaliteiten en je prestaties ertoe
doen en dus je sociale positie bepalen. Ik denk dat het een
hele grote stap vooruit is geweest ten opzichte van de hiërarchische klassenmaatschappij. Die maatschappij benadrukte ongelijkheid op basis van geboorte. Daar werd een
dubbeltje nooit een kwartje. Het onderwijssysteem heeft
de afgelopen decennia sociale mobiliteit en emancipatie
kunnen bewerkstelligen. Zo was mijn opa timmerman, ging
mijn vader naar de kweekschool en ging ik naar de universiteit. Maar nu, na drie of vier generaties, laat onze prestatiesamenleving ook haar andere gezicht zien. Want die
gedachte, die idee van een meritocratie, heeft geleid tot
een scherpe, nietsontziende concurrentie tussen mensen.
Dit denken laat ons immers geloven dat iedereen in het
leven krijgt wat hij of zij verdient. Wie nu nog mislukt, heeft
dat alleen aan zichzelf te danken. The winner takes it all. En
het aantal winnaars is beperkt.
Succes is de norm geworden in onze prestatiesamenleving.
Jongeren ervaren studiedruk, concurrentie, keuzestress,

28 november 2018
TK 29

29-5-26

maar laten mooie plaatjes van hun successen zien op Instagram. De Belgische psycholoog Verhaeghe beschrijft in
zijn boek Identiteit uit 2012 de effecten van wat hij noemt
"drie decennia neoliberalisme" op onze identiteit. Hij zegt
daarin: "Mentale stoornissen zijn geen ziektes, maar uitingen
bij het individu van ruimere maatschappelijke problemen."
Een op de zeven werkende Nederlanders krijgt een burnout, onder andere door de stress van te veel werk in combinatie met het moeten voldoen aan hoge verwachtingen.
Mijn collega zei het al: GroenLinks staat voor een ontspannen samenleving. Wij willen dat iedereen die dat wil goed
en gezond kan werken. Burn-out is dan het symptoom van
een overspannen prestatiesamenleving. Hiertegen helpt
niet enkel voorlichting aan werknemers over hoe je omgaat
met stress; hiervoor is meer nodig. In 2014 stelde het
Sociaal en Cultureel Planbureau al dat er heel weinig
onderzoek is gedaan naar de effecten van juist maatschappelijke ontwikkelingen op burn-out. Het SCP wil ook heel
graag empirisch onderzoek hiernaar. Dat lijkt ons een heel
goed idee. Welke ontwikkelingen in onze samenleving
maken dat we met z'n allen zo overwerkt zijn geraakt? Welke
beleidslessen kunnen we daaruit trekken? Wat moet anders?
Mijn vraag aan de staatssecretaris is: is zij het met mij eens
dat we dieper in de problematiek van de maatschappelijke
ontwikkelingen en burn-out zouden moeten duiken?
Voorzitter. Een burn-out kan ook ontstaan omdat iemand
zich niet veilig voelt. De laatste tijd horen we steeds meer
geluiden over ongewenst gedrag op de werkvloer. Gemiddeld worden elk jaar zo'n half miljoen mensen slachtoffer
van pesten op de werkvloer. TNO becijfert dat meer dan
130.000 Nederlanders per jaar te maken krijgen met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zij zijn dus het slachtoffer
van collega's en leidinggevenden. Wij vinden dat onacceptabel. Wij vinden dat dat bestreden moet worden. Een van
de manieren om meer veiligheid te creëren is het aanstellen
van een vertrouwenspersoon. Wij vinden dat elke arbeidsorganisatie zo'n vertrouwenspersoon moet hebben. Hij of
zij kan ondersteuning bieden, maar heeft ook een belangrijke preventieve functie. Een wettelijke verplichting daartoe
is wat ons betreft van groot belang. Ik weet hoe de staatssecretaris hierover denkt en ik ben daarom van plan om
zelf een initiatiefwet in te dienen om tot zo'n wettelijke
verplichting te komen. Gezien de brede steun die dit heeft
in de samenleving verwacht ik ook brede steun in deze
Kamer.
Voorzitter. Het mantra van onze samenleving is werk. Dat
is niet verkeerd. Werk levert inkomen, maar ook zingeving
en sociale contacten. Maar mijn fractie vraagt zich ook af
of de afgelopen jaren wel de juiste instrumenten zijn ingezet
om mensen te begeleiden richting werk en om hen aan het
werk te houden. Er zijn vooral heel veel regels bedacht. De
staatssecretaris komt nu met een breed offensief om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen. Het
is te prijzen dat een van haar doelen is dat het voor iedereen
gemakkelijker moet worden: voor werkgevers en werknemers. We zien dat ook duidelijk terug in haar nieuwe aanpak. We delen de urgentie om hier nu echt werk van te
maken.
Ik wil de staatssecretaris twee suggesties meegeven. Ten
eerste. Er zijn nu allerlei verschillende regimes, instrumenten en regels om iemand richting een baan te helpen. Zo
is er de Wajong in allerlei varianten. Er zijn meerdere doelgroepen en meerdere registers. Ik ben er echt van overtuigd
dat als we het stelsel versimpelen, we ook toe moeten naar

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

één instrument om iemands verminderde loonwaarde te
kunnen compenseren. Het is niet nieuw: voor mijn fractie
is dat het instrument loonkostensubsidie. Onlangs is weer
een nieuw onderzoek verschenen waaruit blijkt dat ook
werkgevers dit instrument verkiezen boven loondispensatie.
Volgens mij past het uitstekend bij de ambities van de
staatssecretaris om de loonkostensubsidie te vereenvoudigen en te zorgen voor harmonisering om ook te kijken naar
de mogelijke inzet hiervan in de Wajong. Is de staatssecretaris bereid dit serieus te onderzoeken en de financiële
consequenties daarvan in kaart te brengen?
Mijn tweede punt als het gaat over het brede offensief. We
maken ons zorgen om de groep jongeren uit het praktijkonderwijs en uit het voortgezet speciaal onderwijs. Jongeren
met een arbeidsbeperking hebben heel goede begeleiding
nodig om de overstap te kunnen maken van hun school
naar hun eerste baan. Vanuit de Wajong waren in het verleden heel goede netwerken tussen UWV, scholen en
werkgevers, maar met de invoering van de Participatiewet
lijkt deze groep steeds meer tussen wal en schip te vallen
en komen ze thuis te zitten. Ik ben blij met de aangenomen
motie van collega Segers van de ChristenUnie om meer
geld vrij te maken voor juist deze groep. Maar dat ging om
incidenteel geld, terwijl deze groep jaarlijks op de arbeidsmarkt komt. Zij hebben structureel aandacht nodig. Juist
in de leeftijd tussen 18 en 27 gaat het om de vraag: lukt het
mij om een eigen plek te vinden in deze ingewikkelde
samenleving of lukt dat niet? Hoe gaat de staatssecretaris
ervoor zorgen dat die netwerken weer goed gaan werken?
Is zij bereid om extra middelen voor de arbeidsmarktregio's
bij voorrang te besteden aan deze groep?
Voorzitter. De begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gaat nadrukkelijk ook over inkomensverschillen, over
armoede en over schulden. Mijn fractie is teleurgesteld over
de voortgang rondom de schuldenproblematiek, vooral
omdat de overheid te vaak medeveroorzaker van schulden
is en niet vaak genoeg helpt om die problematiek op te
lossen. Het is niet uit te leggen dat wetgeving die al lang
geleden is aangenomen en waar veel mensen op zitten te
wachten, niet wordt uitgevoerd. Als de beslagvrije voet niet
goed wordt uitgevoerd, komen mensen op straat terecht.
Dat moeten we gewoon te allen tijde voorkomen. Daar kan
geen ICT-argument tegenop. Ik heb het idee dat hier veel
meer doorzettingsmacht voor nodig is. Ik hoor graag van
de staatssecretaris of zij bereid is om die macht in te zetten.
Hetzelfde geldt voor het beslagregister. Twee jaar geleden
al was er de intentie om daarop aan te sluiten, maar het is
nog niet gebeurd. Tot slot geldt het ook voor de rijksbrede
incasso. Ik denk zelf dat deze drie thema's te weinig prioriteit
krijgen van de betrokken diensten en agentschappen en wil
de staatssecretaris als coördinerend bewindspersoon
rondom deze schuldenproblematiek oproepen om ervoor
te zorgen dat dit wel gebeurt. Graag een reactie hierop.
Tot slot de bijstand. Bijstandsgerechtigden verdienen vertrouwen. Helaas kijken veel partijen in deze Kamer — we
hebben het vanochtend ook kunnen horen — maar ook het
kabinet naar de bijstand met een bril van tegenprestaties,
wantrouwen en handhaving. Gemeenten leggen, zo bleek,
zelfs vingerscans vast. Sociaal rechercheurs tellen tandenborstels en gebruiken verborgen camera's. Laat heel helder
zijn: ook GroenLinks vindt dat je misbruik tegen moet gaan.
Maar de Participatiewet vraagt geen politieagenten. Uit
onderzoek blijkt dat juist betrokken, niet-afstandelijk beleid
mensen brengt tot participatie. Een inclusieve arbeidsmarkt

28 november 2018
TK 29

29-5-27

en een inclusieve samenleving beginnen met echt vertrouwen. Graag hoor ik van de staatssecretaris in dit verband
wat de stand van zaken is van de experimenten in de Participatiewet.
Dan kom ik tot een afronding; ik zie dat ik nog twintig
seconden heb. Ik hoop de komende tijd mijn woordvoerderschap in te kunnen zetten voor allen die in onze prestatiemaatschappij niet tot de succesvolle burgers behoren en
die de andere kant van de januskop zien. Ik zie daarbij uit
naar een goede samenwerking met alle leden in deze
Kamer.
Dank u wel, voorzitter.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Dank u wel. Als ik het zo zie, denk ik dat dat gaat lukken.
Van harte gefeliciteerd met uw maidenspeech.
De heer Renkema (GroenLinks):
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik heb de eer om u als eerste te feliciteren.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 14.00 uur, want ik weet dat de
familie helemaal uit Drenthe en uit Zeeland naar de zaal is
gekomen om aanwezig te zijn bij deze gelegenheid. Dus
van harte welkom!
De vergadering wordt van 13.26 uur tot 14.00 uur geschorst.

Tweede Kamer

Begroting Sociale Zaken en
Werkgelegenheid 2019

28 november 2018
TK 29

29-5-28