•

•
•

•

De MMIP’s van de Integrale Kennis en Innovatie Agenda Klimaat en Energie
(IKIA) geven richting aan onderzoeks- en innovatie-inzet van de betrokken
actoren (departementen, kennisinstellingen, Topsectoren en bedrijven).
Deze programma's zijn tevens de basis voor de inzet via het energieinnovatie instrumentarium.
Met de komst van de MMIP's in 2019 is afgesproken dat deze elke 4 jaar
herijkt wordt. Hier wordt gekeken naar welke innovatie uitdagingen in de
afgelopen vier jaar zijn opgepakt, welke eventueel meer aandacht en prioriteit
moeten krijgen en of er nieuwe innovatie uitdagingen zijn. Zodoende zorgen
we dat de innovatieprogrammering up-to-date is.
In de toelichting staan de belangrijkste aanpassingen per MMIP.

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Strategie
Energiesysteem
Kenmerk
DGKE-DSE / 26848052

Evaluatieonderzoek energie-innovatie instrumentarium
•
De evaluatie heeft plaatsgevonden vanwege de verplichting om elke vijf jaar
subsidie-instrumenten te evalueren.
•
Het doel van de evaluatie is om te onderzoeken of de regelingen binnen het
innovatie-instrumentarium doelmatig en doeltreffend zijn geweest over de
periode 2012-2021. De periode bestrijkt twee kenmerkende koerswijzigingen:
de komst van het klimaatakkoord en het missie-gedreven innovatiebeleid.
Hierdoor is de doelstelling van het energie-innovatiebeleid medio 2019
opgeschoven naar bijdrage aan de klimaatdoelen. Dit was voorheen primair
verdienvermogen en exportpotentieel. In praktijk zie we dat dit vaak hand in
hand gaat1.
•
De grote verandering heeft ertoe geleid dat het onderzoek in twee periodes is
geknipt; voor en na 2019. Ondanks dat het vorige evaluatieonderzoek de
periode van 2012-2017 al onderzocht heeft, is ervoor gekozen om deze
periode mee te nemen in het onderdeel voor 2019. Dit geeft een robuuster
resultaat dan enkel 2017 en 2018 evalueren.
•
Het onderzoek wijst uit dat de regelingen doelmatig en doeltreffend zijn
(geweest). De regelingen dragen bij aan de versnelde totstandkoming van
innovaties. Tevens hebben ze een positieve bijdrage op het efficiënter behalen
van de energie- en klimaatdoelen.
•
Er is ook ruimte voor verbetering. Het evaluatierapport geeft een vijftal
aanbevelingen hiervoor. In de brief geeft u aan dat u de aanbevelingen
grotendeels zal opvolgen of reeds heeft opgevolgd (zie toelichting).
•
Tot slot geeft u in de brief aan dat u voornemens bent om met dit
instrumentarium innovaties aan te blijven jagen, hoe het instrumentarium
verder gestroomlijnd kan worden en dat u actief blijft bezien welke
innovatiethema’s beter ondersteund moeten worden. Dit gebeurt onder
andere door advies te vragen aan de AWTI, waarvoor u een toezegging heeft
gedaan aan de Kamer.

Toelichting
Herijking MMIP’s
•
De belangrijkste wijzigingen t.o.v. van de in 2019 vastgestelde MMIP’s zijn
als volgt:

1 bijvoorbeeld, een fabriek die lichtgewicht, circulaire zonnepanelen maakt en daarvoor DEI+-subsidie hebben

gekregen.
Pagina 2 van 5

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Strategie
Energiesysteem

o

o

o

o

o

o

o

o

o

o

MMIP 1 - Hernieuwbare energie op zee: toenemend belang van de
subthema’s onder het deelprogramma geïntegreerde offshore
Kenmerk
energiesystemen en de subthema’s netto positieve bijdrage aan ecologie, DGKE-DSE / 26848052
circulariteit & grondstoffen en zon op zee.
MMIP 2 - Hernieuwbare energie op land en in de gebouwde omgeving:
kostenreductie blijft belangrijk, maar er is ook meer aandacht voor
maatschappelijke waarden (circulariteit, efficiënt ruimtegebruik,
esthetische inpassing, etc.) en innovatieve businessmodellen. Daarnaast
dient ieder innovatieproject aan de slag te gaan met inpassing in het
elektriciteitssysteem. Tot slot is er meer aandacht voor de PV
maakindustrie in Europa.
MMIP 3 - Versnelling van energierenovaties in de gebouwde omgeving: er
is niet alleen ingezet op technologische, maar ook financiële, sociale en
juridische innovatie. Aandacht voor meer samenhang in
verduurzamingsmaatregelen, focus op beschikbaarheid van
gekwalificeerd personeel en betaalbaarheid & financierbaarheid.
MMIP 4 - Duurzame warmte en koude in de gebouwde omgeving
(inclusief glastuinbouw): Meer aandacht voor koelen (inzetten op
systemen die zowel kunnen verwarmen als koelen), flexibiliteitsopties in
warmte- en koude systemen, geothermie & aquathermie en
beschikbaarheid personeel (industrialisatie, plug & play ontwerpen,
digitalisering en standaardisering, ontsluiting arbeidspotentieel).
MMIP 5 - Elektrificatie van het energiesysteem in de gebouwde
omgeving: onder andere meer aandacht voor slimme energiediensten en
technische bouwblokken om de zelfconsumptie te verhogen, zoveel
mogelijk goedkope en duurzame elektriciteit te gebruiken en/of congestie
en onbalans voorkomen. Geen prioritaire innovatie-inzet meer op
elektrische opslagbatterijen, omdat deze voldoende ver ontwikkeld en
geïmplementeerd zijn.
MMIP 6 - Grondstoffen en producten: de indeling van de MMIP’s onder
Missie C (MMIP 6, 7 en 8) is gewijzigd, zodat deze beter aansluit bij de
acht beleidsroutes voor de verduurzaming van de industrie. In MMIP 6 is
onder andere een onderzoeksprogramma opgenomen gericht op de
ontwikkeling van technieken en ketens die leiden tot negatieve CO2emissie. Het gaat daarbij om het langs biologische of technische weg
verwijderen van CO2 uit de lucht waarna vastlegging plaatsvindt om zo te
komen tot afremming van klimaatverandering.
MMIP 7 - Energiehuishouding: gaat niet langer over het verduurzamen
van het bestaande industriële warmtesysteem, maar over
energiehuishouding (dat wat de industriële processen drijft).
MMIP 8 - Keten- en Systeem Aspecten: dit MMIP is nieuw en richt zich op
de inpassing van de industrie in het toekomstige energiesysteem en op
het zicht krijgen op de uitdagingen van het tot stand brengen van nieuwe
groene ketens.
MMIP 9 en 10 en KIA Toekomstbestendige mobiliteitssystemen: welzijn
faciliteren in plaats van mobiliteit, verdere verslimming van het
mobiliteitssysteem om de energietransitie te versnellen en het
mobiliteitssysteem verder ontwikkelen vanuit een circulaire economie.
MMIP 13 - Systeemintegratie: onder andere meer focus op de rol en
aansturing van flexibiliteit, dynamische stabiliteit en robuustheid van het
Pagina 3 van 5

elektriciteitssysteem (<1ms) en op prikkels en sturingsmechanismen die
leiden tot maatschappelijk optimale invulling

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Strategie
Energiesysteem
Kenmerk
DGKE-DSE / 26848052

Evaluatieonderzoek energie-innovatie instrumentarium
•
Het energie-innovatie instrumentarium heeft als doel om innovatieprojecten
die bij kunnen dragen aan behalen van de klimaatdoelen te ondersteunen en,
zodoende, er voor te zorgen dat deze sneller ontwikkeld worden.
•
Het instrumentarium bestaat uit een aantal regelingen die onderling sterke
samenhang hebben:
o Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie (DEI+);
o Hernieuwbare Energietransitie (HER+);
o Missiegedreven Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie (MOOI); en
o Een aantal TSE-regelingen.
•
Doeltreffendheid:
o Uit de evaluatie blijkt dat de regelingen hebben geleid tot projecten
waarin energie-innovaties sneller de innovatieketen doorlopen.
o Daarnaast dragen de regelingen ook bij aan het tijdig tot stand komen
van energie-innovaties en zijn daarmee doeltreffend.
o Of de regelingen daadwerkelijk bijdragen aan de klimaatdoelen van 2030
en 2050 is nog niet kwantitatief aan te tonen. Dit komt omdat de effecten
van de innovaties pas op langere termijn zichtbaar zullen zijn. Bovendien
is het zeer lastig kwalitatief vast te stellen hoeveel CO2-reductie
daadwerkelijk toe te schrijven is aan de innovaties, omdat een scala van
factoren uiteindelijk de CO2-reductie bepalen. Uit kwalitatieve analyse
van het onderzoek blijkt dat de projecten die ondersteund zijn inhoudelijk
goed aansluiten op de klimaatdoelen.
o Sinds de inwerkingtreding van het missiegedreven innovatiebeleid is het
innovatiesysteem verder verstevigd; meer actoren en grotere
innovatienetwerken.
•
Doelmatigheid:
o Voor de doelmatigheid is gekeken of de regelingen tegen minimale kosten
worden gerealiseerd en of de regelingen klantvriendelijk en efficiënt
worden uitgevoerd.
o Uit de evaluatie blijkt dat de regelingen door Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) op een efficiënte en klantvriendelijke
manier worden uitgevoerd,
o Ook blijkt uit de evaluatie dat de regelingen een positieve bijdrage
leveren aan het efficiënter behalen van de energie- en
klimaatdoelstellingen. Deze positieve bijdrage zou nog efficiënter kunnen
verlopen als de regelingen gemakkelijker op elkaar aan zouden sluiten;
•
Aanbevelingen:
1. Overweeg hoe meer flexibiliteit gecreëerd kan worden tussen de
regelingen en ontwikkelvragen. Werk hierbij samen met OCW en NWO
voor fundamenteel onderzoek
Reactie: aan deze aanbeveling wordt uitvoering gegeven. Buiten dit
instrumentarium wordt samen met de Topsector Energie jaarlijks bezien
voor welke thema’s NWO-calls voor fundamenteel onderzoek opgezet
moet worden. Daarnaast werken we aan een goede aansluiting met de
programmering voor opschaling via het perceel Vroege Fase Opschaling in
het Klimaatfonds en de SDE++.
Pagina 4 van 5

Directoraat-generaal Klimaat
en Energie
Directie Strategie
Energiesysteem

2. Wees duidelijker in de overkoepelende doelstelling van het
instrumentarium en de samenhang tussen de verschillende instrumenten. Kenmerk
DGKE-DSE / 26848052
Reactie: Deze aanbeveling neemt u over. Daarbij zegt u toe dat er later
dit jaar een beleidsdocument zal komen doelstellingen, samenhang en
functionaliteiten van de regeling duidelijk uiteenzetten.
3. Overweeg het verleggen van de voorwaarde in de HER+ dat innovaties
voor 2030 een eerste marktintroductie moeten kennen.
Reactie: Deze aanbeveling neemt u over voor het gehele instrumentarium.
Daarbij zal als vuistregel gelden dat innovatieprojecten binnen 10 jaar een
eerste marktintroductie moeten kennen. Indien nodig, kan er voor
specifieke gevallen van worden afgeweken.
4. Neem kosten voor kennisdeling en projectmanagement waar mogelijk op
in de subsidiabele kosten van de regelingen.
Reactie: Dit is in de MOOI-regeling reeds mogelijk. Voor de openstellingen
van volgend jaar zal bezien worden of het voor de andere regelingen ook
wenselijk is om dit te subsidiëren of dat dit als “tegenprestatie” voor het
krijgen van subsidie verplicht moet worden (met name kennisdeling).
5. Zorg gedurende de uitvoering van de regelingen voor herkenbare
(potentiële) kennisnetwerken door actieve communicatie.
Reactie: Deze aanbeveling neemt u over en zal besproken worden met
RVO en de Topsector Energie.

Pagina 5 van 5