Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 195

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 november 2012
Hierbij zend ik u, mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda van de Raad voor Onderwijs,
Jeugd, Cultuur, en Sport van 26 en 27 november aanstaande. In deze brief
worden de onderwerpen die betrekking hebben op de beleidsterreinen
onderwijs, cultuur en media nader toegelicht en treft u per onderwerp de
kabinetsinzet aan. Over de kabinetsinzet op de jeugd- en sportonderwerpen wordt u apart geïnformeerd door mijn collega van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Ik wijs u erop dat, zoals te doen gebruikelijk, over de definitieve standpuntbepaling van Nederland in de OJCS-Raad nog afstemming in de
ministerraad zal plaatsvinden.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

kst-21501-34-195
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

1

Geannoteerde agenda OJCS-Raad 26–27 november 2012
De volgende onderwerpen zijn geagendeerd voor wat betreft de beleidsterreinen van het ministerie van OCW:
Onderwijs:
• Erasmus voor Iedereen
• Geletterdheid
• Validatie niet-formeel en informeel leren
• Onderwijs en opleiding in de Europa 2020-strategie
• Versterken van de kwaliteit en status van leraren in tijden van beperkte
financiële middelen
Cultuur en Audiovisueel:
• Cultural governance
• Culturele hoofdstad
• Creative Europe: garantiefaciliteit
• Beter internet voor kinderen
Onderwijs
Erasmus voor Iedereen – informatie over stand van zaken
Fiche: Tweede Kamer (2011–2012) 22 112, 1332
Tijdens de Raad van 10 en 11 mei jl. werd reeds een partieel akkoord
bereikt over het Erasmus voor Iedereen programma. Het nieuwe EU
programma om onder meer mobiliteit tussen lidstaten in het onderwijs te
bevorderen. Een besluit over de garantiefaciliteit Erasmus Master wordt
wederom doorgeschoven. Op dit moment is met name het standpunt van
het Europees Parlement over het Erasmus voor Iedereen programma van
belang en de uitkomsten van de onderhandelingen over het Meerjarig
Financieel Kader 2014–2020. Het is in het kader van deze onderhandelingen dat het totaalbudget voor Erasmus voor Iedereen wordt bepaald.
De verwachting is dat het voorzitterschap de aanwezige lidstaten zal
informeren over bovenstaande punten, voor zoverre deze informatie
beschikbaar is ten tijde van de OJCS-Raad.
Inzet Nederland
Nederland kan deze informatie aanhoren.
Geletterdheid – aannemen raadsconclusies
De aan te nemen raadsconclusies liggen in het verlengde van het advies
van de «High Level Expert Group on Literacy». Deze expertgroep is
opgericht om advies uit te brengen over de manier waarop ongeletterdheid, waarmee 20% van de EU-ingezetenen tot 15 jaar mee kampt, in
2020 teruggebracht kan worden naar de Onderwijs en Opleiding 2020
doelstelling van minder dan 15%. Deze expertgroep bestaat uit elf
Europese deskundigen uit verschillende lidstaten die elk hun eigen
expertise hebben op het gebied van geletterdheid. H.K.H. Prinses
Laurentien der Nederlanden zit deze expertgroep voor. De drie overkoepelende aanbevelingen in het rapport zijn:
− creëer een geletterde omgeving;
− verhoog het niveau van onderwijs op het terrein van leesvaardigheid
en biedt meer ondersteuning om de leesvaardigheid te verbeteren;
− stimuleer participatie en integratie.
Een belangrijk element in de raadsconclusies is dat een brede definitie
van geletterdheid en de betrokkenheid van verschillende actoren – ook
buiten de onderwijswereld – nodig is om geletterdheid te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

2

bevorderen. Gelet op het gegeven dat geletterdheid de poort is naar al het
andere leren, is het van belang om actie te ondernemen om geletterdheid
te bevorderen. Om geletterdheid te stimuleren worden lidstaten onder
meer uitgenodigd om een aanpak te ontwikkelen waar alle relevante
actoren bij worden betrokken; het taboe rondom laaggeletterdheid te
doorbreken; een geletterde omgeving te creëren en leraren te equiperen
met kennis over de theoretische basis van alfabetisering.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met de tekst van de raadsconclusies, omdat de
voorstellen in de raadsconclusies aansluiten bij het Nederlands beleid om
geletterdheid te bevorderen, zoals verwoord in het «Aanvalsplan
laaggeletterdheid» (TK 2010–2011, 32 500, nr. 210) en in het Actieplan
Kunst van Lezen (TK 2010–2011, 32 500, nr. 210) en (TK 2011–2012, 33 000,
nr. 174).
Validatie niet-formeel en informeel leren – aannemen aanbeveling
van de Raad
Fiche: Tweede Kamer (2012–2013), 22 112, nr. 1481
De aan te nemen aanbeveling ligt in het verlengde van het voorstel van
Commissie voor een aanbeveling van de Raad voor de validatie van
niet-formeel en informeel leren. Wel is een aantal essentiële aanpassingen
gedaan in de tekst in vergelijking met het voorstel van de Commissie. Met
deze aanbeveling roept de Raad de lidstaten op om ervoor te zorgen dat
uiterlijk in 2018 nationale systemen voor de validatie van niet-formeel en
informeel leren zijn ingevoerd. Daarnaast biedt de tekst voldoende ruimte
aan lidstaten om een validatiesysteem in te richten op een manier die past
bij de specifieke situatie van iedere lidstaat.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met de tekst van de aanbeveling.
Nederland onderschrijft de aanbeveling en het belang van de validatie van
leerresultaten die door niet-formeel en informeel leren zijn verworven in
het kader van een leven lang leren. Het werkt drempelverlagend en
bevordert daarmee de toegankelijkheid van het onderwijs. Nederland kan
instemmen met de in de aanbeveling genoemde termijn van 2018 voor
invoering van een validatiesysteem van niet-formeel en informeel leren,
Nederland behoort tot één van de vier landen – samen met Finland,
Frankrijk en Luxemburg – waar reeds sprake is van een omvattend
systeem. In Nederland is er momenteel veel aandacht voor de kwaliteit,
het gebruik en de effectiviteit van het huidige systeem.
Nederland kan instemmen met de tekst van de aanbeveling omdat
Nederland tijdens de onderhandelingen zich succesvol heeft ingezet om
een aantal voor Nederland belangrijke punten te wijzigen. Een voorbeeld
hiervan is dat in de aanbeveling geen tekst is opgenomen dat van
lidstaten wordt verwacht dat zij de betaalbaarheid van validatie van
niet-formeel en informeel leren garanderen. In Nederland is dit namelijk
een marktactiviteit. Nederland heeft ervoor gezorgd dat lidstaten in de
aanbeveling niet worden opgeroepen om het validatiesysteem specifiek te
richten op kansarme groepen. Nederland voert geen doelgroepenbeleid
op het terrein van validatie. Iedere burger zou gebruik moeten kunnen
maken van validatie. Zo wordt validatie in Nederland veel als arbeidsmarktinstrument gebruikt door werkenden. De passage waarin lidstaten
worden opgeroepen om werklozen een gelegenheid te bieden om hun
vaardigheden en competenties te laten beoordelen is op dusdanige wijze
verwoord dat Nederland ook hier mee in kan stemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

3

Onderwijs en opleiding in de Europa 2020-strategie – aannemen
raadsconclusies
Met de voorliggende raadsconclusies wil de OJCS-Raad de positie van
onderwijs en de OJCS-Raad binnen de Europa 2020-strategie versterken.
De onderwijs- en opleidingssector, inclusief op ministerieel niveau,
moeten een meer prominente rol krijgen in de Europa 2020-strategie. Dit
zal onder meer bewerkstelligd worden door debatten te organiseren in de
OJCS-Raad over zaken die verband houden met de Europa 2020-strategie
en door samenwerking tussen het werkgelegenheidscomité, het onderwijscomité en andere relevante comités te bevorderen. Daarnaast is het
belangrijk dat lidstaten zich inzetten om de Europa 2020-doelstelling op
het terrein van onderwijs te behalen, onder meer door beleid te implementeren op het terrein van de landenspecifieke aanbevelingen. Het is
daarbij belangrijk dat ook in tijden van crisis investeringen worden
gedaan in onderwijs. De komende tijd zal de bijdrage die onderwijs kan
leveren aan het terugdringen van de hoge (jeugd)werkloosheid in veel
EU-lidstaten daarbij een prominente rol hebben. Bijvoorbeeld door een
soepele overgang van onderwijs naar de arbeidsmarkt te faciliteren.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met deze raadsconclusies. Het belang dat
Nederland hecht aan goed onderwijs, wordt onderstreept door het feit dat
onderwijs buiten de bezuinigingen wordt gehouden en er in deze crisistijd
zelfs in geïnvesteerd wordt. Een goede coördinatie in Brussel tussen de
verschillende betrokken voorbereidende comités en raden is van belang
om de bijdrage van onderwijs aan het bereiken van de Europa
2020-doelstellingen te faciliteren.
Versterken van de kwaliteit en status van leraren in tijden van
beperkte financiële middelen – gedachtewisseling
In een discussiedocument van het voorzitterschap wordt aandacht
gevraagd voor de centrale rol die leraren hebben in het aanbieden van
kwalitatief goed onderwijs.
De belangrijke rol die onderwijs- en opleidingsstelsels hebben in het
bereiken van de EU-doelstellingen is gemarkeerd in de Europa
2020-strategie. Goed onderwijs is van cruciaal belang voor het uitrusten
van burgers met vaardigheden en competenties die de Europese
samenleving en economie nodig hebben om concurrerend te blijven en
innovatief en goed onderwijs tegelijkertijd bij draagt aan bevordering van
de sociale samenhang en integratie. Het Cypriotisch voorzitterschap is van
mening dat leraren een centrale rol hebben om er voor te zorgen dat
onderwijs daadwerkelijk deze bijdrage kan leveren. Het Cypriotisch
voorzitterschap nodigt lidstaten daarom uit om in een debat stil te staan
bij de vraag welke initiatieven genomen kunnen worden om de kwaliteit
en de competenties van docenten – ook in tijden van schaarse financiële
middelen – te verbeteren.
Het voorzitterschap legt aan de lidstaten de volgende discussievragen
voor:
1. Op welke manieren kan de kwaliteit en de status van leraren worden
verbeterd in tijden van schaarse financiële middelen?
2. Op welke manieren kan de rol van de leerkrachten worden ondersteund om efficiënt te kunnen inspelen op de huidige en toekomstige
uitdagingen?
Inzet Nederland
Tijdens het debat zal Nederland inbrengen dat ook Nederland de mening
is toegedaan dat de kwaliteit van het onderwijs staat of valt met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

4

kwaliteit van de leraar en de schoolleider. Daarom investeert de overheid
hier flink in. Het betreft maatregelen op het gebied van betere beloning,
sterkere beroepsgroep en professionelere scholen. Daarnaast wordt ook
flink ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van de lerarenopleidingen.
Er komt extra geld beschikbaar voor het verbeteren van de kwaliteit van
docenten en schoolleiders en de begeleiding van startende leraren in de
bètavakken en jonge academische leraren in het voortgezet onderwijs.
Cultuur
Cultural governance – aannemen raadsconclusies
De Raad erkent de multidimensionale bijdrage van cultuur aan het
realiseren van de doelstellingen uit de Europa 2020 strategie en dat
cultuur, creativiteit en innovatie meerdere sociale, politieke en economische doelen dienen. Tevens erkent ze de uitdagingen voortvloeiend uit
de behoefte om de publieke waarde die de culturele sector levert te
identificeren en te meten, alsmede dat cultureel beleid rekening moet
houden met de economische voordelen van cultuur, alsook het intrinsieke
belang van culturele waarde.
Meer specifiek nodigt de Raad in de voorliggende conclusies de lidstaten
uit om:
− de evidence-based aanpak voor het maken van cultureel beleid te
ondersteunen op nationaal, regionaal en lokaal niveau;
− ervaringsuitwisselingen ter bevordering van de beoordeling van de
effecten van cultuur op de economie te promoten;
− nationale organisaties en Eurostat te stimuleren om kwalitatieve
statistieken m.b.t. cultuur te leveren;
− nationaal samen te werken en integratie en cohesie door samenwerking te stimuleren en netwerken promoten te bevorderen tussen
onderwijs instituten, onderzoekscentra, culturele instituten en culturele
en creatieve ondernemingen door gebruikmaking van elkaars
onderzoeksresultaten;
− Europees samen te werken door o.a. ervaringen uit te wisselen,
verspreiding van best practices van cultuurbeleid en door synergie te
promoten tussen lidstaten m.b.t. academisch onderzoek en waar
toepasselijk gebruik te maken van fondsen op EU-niveau, inclusief op
het gebied van onderzoek en het promoten van netwerken op
Europees niveau.
Inzet Nederland:
Nederland onderschrijft het belang van deugdelijke statistische gegevens
en daarmee ook deze conclusies. In de Nederlandse situaties wordt daarin
overigens al in grote mate voorzien. Samenwerken en netwerken worden
al geruime tijd in het nationale beleid gestimuleerd.
Culturele hoofdstad – voortgangsrapportage van het voorzitterschap
Tijdens de Raad staat een voortgangsrapportage van het Cypriotisch
voorzitterschap geagendeerd van de bespreking van het voorstel van de
Europese Commissie met betrekking tot het programma Europese
Culturele Hoofdstad.
Dit voorstel heeft de Commissie geïnitieerd zodat hier in 2013 een besluit
over wordt vastgesteld.
Het huidige besluit (nr. 1622/2006/EG) loopt af in 2019, maar het startsein
voor de strijd om de titel wordt zes jaar op voorhand gegeven om de
steden voldoende tijd voor hun voorbereiding te geven. Daarom moet
met het oog op een soepele overgang in 2020 de nieuwe rechtsgrondslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

5

voor de voortzetting van het programma Europese Culturele Hoofdstad in
2013 worden vastgesteld. Daartoe dient het voorstel nr. 12558/12
«Voorstel voor een besluit van het Europese Parlement en de Raad tot
vaststelling van een actie van de Unie voor het evenement «Culturele
Hoofdsteden van Europa» voor de periode 2020 tot 2033.
Gelet op de resultaten van de evaluaties en de openbare raadpleging, laat
het voorstel voor de culturele hoofdsteden van Europa na 2019 de
essentie en de algemene opzet van de huidige regeling intact. Tegelijkertijd wordt een aantal verbeteringen voorgesteld om de problemen aan
te pakken die zich met het huidige besluit voordoen en om alle steden te
helpen het optimale rendement uit de titel te halen. De belangrijkste
wijzigingen die met de nieuwe rechtsgrondslag worden ingevoerd, zijn:
• criteria die explicieter zijn geformuleerd met het oog op betere
begeleiding van de kandidaat-steden en waarvan de meetbaarheid is
verbeterd om de jury van deskundigen te helpen bij de selectie van en
het toezicht op de steden;
• strengere voorwaarden voor de Melina Mercouriprijs;
• uitdrukkelijke vermelding dat de Europese jury niet verplicht is een
positieve aanbeveling te geven indien geen enkele kandidatuur aan de
criteria voldoet;
• striktere begeleidende maatregelen ter ondersteuning van de steden
tijdens de voorbereidingsperiode nadat zij de titel in de wacht hebben
gesleept, om de steden verdere steun en begeleiding te bieden;
• nieuwe evaluatieverplichtingen voor de steden zelf, zodat een
vollediger beeld van de effecten van de titel kan worden verkregen en
vergelijkbare gegevens kunnen worden verstrekt;
• ten slotte het voorstel om kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaatlidstaten na 2019 weer in de gelegenheid te stellen naar de titel mee te
dingen, zoals het geval was tot 2010. De ervaring die onder meer is
opgedaan met Sibiu 2007 en Istanboel 2010 heeft aangetoond dat het
evenement zowel deze landen als de Unie ten goede kan komen.
Inzet Nederland:
Nederland kan dit voortgangsverslag voor kennisgeving aannemen.
Inhoudelijk gezien heeft Nederland principiële bezwaren tegen het
voorstel van de Commissie met betrekking tot het programma Europese
Culturele Hoofdstad. Nederland is van mening dat de Europese
Commissie in het huidige voorstel de besluitvorming met betrekking tot
het selecteren van een Europese Culturele Hoofdstad teveel naar zich toe
trekt. Hierin staat Nederland overigens niet alleen, de meerderheid van de
lidstaten deelt deze kritiek. Tijdens de toekomstige onderhandelingen zal
Nederland zich er voor inzetten dat de rol van de Commissie in de
besluitvorming niet groter wordt dan deze op dit moment is.
Audiovisueel
Verordening Creatief Europa – gedeeltelijke algemene oriëntatie over
de garantiefaciliteit
Fiche: Tweede Kamer (2011–2012), 22 112, nr. 1314
Geagendeerd staat een gedeeltelijke algemene oriëntatie over de
garantiefaciliteit voor culturele organisaties en de creatieve bedrijfstakken.
Over het overige gedeelte van het programma bereikte de Raad al eerder
een standpunt onder voorbehoud. Nederland heeft, zoals gevraagd in de
motie Peters-Van der Ham (TK 2011–2012, 21 501-34, nr. 188), de onderhandeling over de garantiefaciliteit niet gedwarsboomd.
De garantiefaciliteit is onderdeel van het Creatief Europa programma. In
de kern komt de faciliteit er op neer dat het Europese Investeringsfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

6

overeenkomsten sluit met financiële tussenpersonen (banken). Deze
tussenpersonen krijgen trainingen aangeboden en kunnen portfolio’s van
leningen aanmelden voor een garantie. Een gegeven garantie door het EIF
kan worden ingeroepen als de lenende organisaties niet aan hun
verplichtingen kunnen voldoen.
Het voorzitterschap heeft in de voorbereidende werkgroep de tekst over
de garantiefaciliteit aangepast. Ten eerste is de werking van de faciliteit
duidelijker omschreven. Ten tweede is de garantiefaciliteit, mede op
verzoek van Nederland, geheel in lijn gebracht met de bepalingen van het
financiële reglement. Ten derde zijn er, conform de Nederlandse wens,
geen quota voor geografische spreiding opgenomen en kunnen naast de
lidstaten, de landen van de Europese Economische Ruimte (IJsland en
Noorwegen) en Zwitserland deelnemen, die daarvoor dan zelf ook geld
inleggen. Er is nog niet besloten of de garantiefaciliteit zelfstandig zal
bestaan of aan zal sluiten bij de grotere programma’s COSME of Horizon.
De Europese Commissie stelt dat dit niet uitmaakt, omdat de aangepaste
wetstekst bepaalt dat de garantiefaciliteit voor de creatieve sector hoe dan
ook een geoormerkt budget zal hebben en er specifieke voorwaarden zijn
voor deelnemende banken.
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met deze gedeeltelijke algemene oriëntatie. In
de verdere behandeling van het programma zal Nederland vasthouden
aan de eerdere positie dat het Creatief Europa programma wordt
gerealiseerd zonder verhoging van het budget t.o.v. de lopende
programma’s voor cultuur en film. Het voorgestelde budget voor de
periode 2014–2020 is € 1,8 miljard in lopende prijzen (€ 1,6 miljard in
constante prijzen t.o.v. € 1,2 miljard in de lopende periode). Niet
instemmen met een hoger budget betekent dat er bij een kleiner budget
keuzes zullen moeten worden gemaakt. In de Europese besluitvorming die
hierover nog zal volgen stelt Nederland zich op het standpunt dat het
budget voor de garantiefaciliteit wordt gehalveerd tot € 100 miljoen.
Beter Internet voor Kinderen – aannemen raadsconclusies en een
discussie aan de hand van een document van het voorzitterschap
Fiche: TK (2011–2012), 22 112, nr. 1425
De aan te nemen raadsconclusies liggen in het verlengde van de eerdere
mededeling van de Europese Commissie over een «Strategie voor een
beter internet voor kinderen» (TK 2011–2012, 22 112, nr. 1425). De
conclusies roepen de lidstaten, de Europese Commissie en de industrie op
om internetaanbod van hoge kwaliteit te bevorderen. In het bijzonder
door het aanmoedigen van innovatie door het gebruik van «open source»
software en open standaarden. Ook wordt aandacht gevraagd voor het
belang van het slechten van taalbarrières en voor leeftijdsadviezen op
basis van inhoudelijke classificatie van internetaanbod (zoals de
«Kijkwijzer»). Bij classificatie geldt dat de culturele verschillen tussen
lidstaten niet uit het oog mogen worden verloren.
In de raadsconclusies wordt verder gewezen op het belang van bewustwording en «empowerment». Zowel aan de lidstaten als de Europese
Commissie wordt daarom gevraagd aandacht te besteden aan mediawijsheid. De raadsconclusies dringen bij de lidstaten, de Commissie en de
industrie aan op het verbeteren van de instrumenten voor ouderlijk
toezicht. De industrie wordt opgeroepen om standaard privacy instellingen aan te houden en zich in te spannen om ouders en kinderen
daarover te informeren.
Het discussiedocument sluit aan bij de raadsconclusies. Tegen de
achtergrond van een zich snel veranderende internetomgeving vraagt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

7

voorzitterschap de lidstaten om een reactie op de onderstaande vragen in
de Raadsvergadering:
1. Hoe zouden regeringen zich het best kunnen verstaan met de industrie
teneinde te komen tot producten en diensten die kinderen in staat
stellen eigenmachtig te beslissen en te handelen, alsook hen te
beschermen? Heeft u vertrouwen in dat de industrie hiertoe in staat is?
2. In welke mate en hoe kunnen nationale initiatieven worden gecoördineerd teneinde een interne digitale markt te stimuleren, die meer
kansen kan bieden voor kinderen op het internet?
Inzet Nederland
Nederland kan instemmen met de raadsconclusies.
Met betrekking tot de eerste vraag («empowerment» en bescherming
kinderen) is Nederland van mening dat de industrie moet worden
aangemoedigd om zelf hier een verantwoordelijkheid te nemen.
Nederland heeft er het volste vertrouwen in dat de industrie hier door
middel van zelfregulering toe in staat is. Het overgrote deel van het
internetaanbod komt in de markt tot stand. Mede daarom ziet Nederland
geen bijzondere rol weggelegd voor (Europese) overheden.
Op de tweede vraag – mate van coördinatie van nationaal beleid met
betrekking tot kinderen en internet teneinde een digitale interne markt te
stimuleren – meent Nederland dat een vorm van coördinatie onontbeerlijk
is. Niet alleen vanwege de interne markt, maar ook omdat het internet per
definitie internationaal is. Wel zal Nederland hierbij bijzondere aandacht
vragen voor het feit dat er voor de lidstaten ruimte moet blijven bestaan
voor verschillende opvattingen over de mate waarin kinderen op het
internet beschermd dienen te worden en wie daarvoor verantwoordelijk
is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 195

8