Evaluatie Eureka en Eurostars
2008-2012
Bijlagenrapport

Yvonne Prince, Nicolette Tiggeloove, Petra Gibcus, Tommy Span, Michiel Linssen, Ro Braaksma
Zoetermeer, 16 september 2014

Zoetermeer , 16 september 2014
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
1

Gebruikte databestanden

5

1.1
1.2

Informatie over de gebruikers van de instrumenten
Verrijking analysebestand met CBS microdata

5
8

2

Methodologische verantwoording econometrische
analyses

2.1
2.2
2.3
2.4

13
14
16

2.5
2.6
2.7

Uitgaven aan S&O benaderd met S&O-loonuitgaven
Regression discontinuity stappenplan
Manipulatie van de scores
Visuele controle van het verband tussen de score en outcome
variabelen
Keuze tussen sharp en fuzzy ontwerp
Keuze tussen parametrische en niet-parametrische modellen
Regression discontinuity schattingen

3

Opzet en respons telefonische enquête

39

3.1
3.2
3.1

Opzet telefonische enquête
Respons telefonische enquête
Kenmerken van de respondenten

39
39
40

4

Vragenlijst telefonische enquête

43

5

Gespreksleidraad diepte-interviews

51

6

Berekening administratieve lasten en uitvoeringskosten 53

6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
6.6
6.7
6.8
6.9

Beschrijving van de aanvraagprocedures van de regelingen
Verplichtingen voor aanvragers en gebruikers
Eureka flankerende activiteiten
Aanpak voor de quick scan
Uitgangspunten bij de ramingen
Kwantificering administratieve lasten en uitvoeringskosten
Gebruikte frequentieparameters
Raming administratieve lasten bedrijven over 2012
Raming uitvoeringskosten overheid over 2012

Bijlagen: Detailoverzichten kwantificering administratieve lasten

13

20
27
28
30

53
56
60
61
65
66
70
71
76
78

3

1

Gebruikte databestanden
Deze bijlage bevat het eerste deel van technische onderzoeksverantwoording van de
effectanalyses van de Eureka- en Eurostars-instrumenten over de periode 2008-2012.
In dit deel van de verantwoording wordt ingegaan op bewerkingen die zijn uitgevoerd
op het bestand met gegevens van aanvragers van subsidie via de instrumenten , en op
de koppelingen die zijn uitgevoerd met microdata statistieken van het Centraal Bureau
voor de Statistiek. In bijlage 2 worden de econometrische technieken en specificaties
besproken die zijn toegepast om de effecten van het gebruik van de instrumenten te
meten.

1.1

Informatie over de gebruikers van de instrumenten
Ten behoeve van de evaluatie van de Eureka- en Eurostars-instrumenten heeft Panteia
van nationaal contactpunt RVO.nl diverse gegevensbestanden ontvangen. Deze
gegevensbestanden zijn speciaal voor deze evaluatie samengesteld. Het betrof geen
kant-en-klaar bestand. De voor deze evaluatie relevante informatie is opgebouwd uit
meerdere informatiebronnen van RVO.nl en is op basis van verschillende analyses tot
stand gekomen. Panteia heeft de bestanden ontvangen met daarin een overzicht van
de ingediende projecten in de periode 2008-2012 en de bijbehorende aanvragers. In
tabel 1.1 is een overzicht gegeven van de aanwezige data in het projectenbestand en
het partnerbestand.
De bestanden met de toegekende en afgewezen projecten, en de bijbehorende
partners zijn in eerste instantie beschikbaar gesteld voor Eureka Individuele
Projecten, Eureka Clusters en Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten.
Voor Eurostars telde het bestand alleen de projecten en de aanvragers die reeds
waren goedgekeurd door de internationale jury. Door de inspanningen van RVO.nl
hebben we in een nalevering ook de gegevens ontvangen van de afgewezen project en
van Eurostars. Uit dit bestand hebben we alleen de afgewezen projecten geselecteerd
waar bij de aanvraag een Nederlandse organisatie was betrokken. Voor de JTI’s
beschikten we in eerste instantie alleen over de toegekende projecten en de partners
binnen die projecten. De afgewezen projecten binnen Artemis en ENIAC zijn later door
RVO.nl toegestuurd. In deze bestanden was geen Kamer van Koophandel-nummer
opgenomen voor de partners, maar ook de scores voor het project ontbraken. In een
nog latere fase hebben we ook alsnog de scores en de rankings van de afgewezen
JTI’s ontvangen.
Alle afzonderlijke bestanden met projecten en partners van de vijf verschillende
instrumenten, zijn door Panteia samengevoegd tot een bestand: het
aanvragersbestand. Door met een bestand te werken, zijn we bijvoorbeeld in staat om
te kijken of organisaties voor meerdere instrumenten subsidie hebben ingediend en
hoe vaak ze dit hebben gedaan. Het aanvragersbestand is vervolgens opgeschoond.
De belangrijkste stappen die daarbij zijn doorlopen, hebben we hieronder kort
opgesomd:
1 . S a m en vo eg en van va ri a b e len
Sommige variabelen kwamen door samenvoeging meerdere keren voor in het bestand,
bijvoorbeeld de score bij Eureka Individuele Projecten stond in het veld ‘totaalscore’,
terwijl de score van Eurostars in het veld ‘score_eurostars’ stond. In dit voorbeeld zijn
beide scores in een veld samengevoegd.

5

Tabel 1.1

Overzicht van gegevens in het projecten- en partnerbestand van RVO.nl

Projectenbestand

Partnerbestand

Project ID

Project ID

Projectnaam
Programma

Programma

Deelprogramma

Deelprogramma

Thema

Thema

Regeling

Regeling

Naam penvoerder

Naam partner organisatie

KvK-nummer penvoerder

KvK-nummer partner organisatie

Dossierstatus

Dossierstatus

Gevraagde subsidie

Totaal ingediende projectkosten per partner

Toegekende subsidie

Totaal gevraagde subsidie per partner

Vastgestelde subsidie

Totaal toegekende projectkosten per partner

Eurostars: Projectkosten internationaal gevraagd

Gecorrigeerde subsidie totaal

Eurostars: Projectkosten Nederland gevraagd
Betalingen
Eurostars: projectstatus
Jaar (van verplichting)
Aanvangsdatum
Einddatum
Totaalscore
Deelscores
Afkappunt
Ranking
Eurostars: Nederlandse ranking
Bron: Panteia, op basis van RVO.nl

2 . S p li t sen v an v a r iab e le n
Een aantal variabelen in het veld bevatten dusdanig veel informatie dat we ze ten
behoeve van de analyses en het maken van selecties hebben gesplitst in meerdere
velden. Zo bevatte het bestand bijvoorbeeld een veld ‘Jaar van verplichting’. In dit veld
was niet alleen het jaar opgenomen, maar ook het label ‘Afgewezen project’. We hebben
een aparte variabele aangemaakt per instrument en per call of het project is afgewezen
dan wel is toegewezen. Hierdoor is het voor iedere organisatie duidelijk of ze binnen een
bepaald instrument de subsidie hebben toegekend, afgewezen of geen voorstel hebben
ingediend. In de databestanden van RVO.nl werd bijvoorbeeld geen onderscheid
gemaakt naar Eureka Individuele Projecten en Geïndustrialiseerde Landen en
Opkomende Markten. In het analysebestand is dit onderscheid wel aangebracht.
3 . O n td u b b e len b in n en re f er en t i ec o d es
Ieder project heeft zijn eigen referentiecode. Bij sommige projecten zagen we binnen
eenzelfde referentie een partner meerdere keren voorkomen. Belangrijkste oorzaak was

6

in dat geval dat de deelnamerol van een partner was gewijzigd. Voor regression
discontinuity is het niet van belang welke rol wordt meegenomen. Immers, de partner is
een van de aanvragers binnen het project. Dubbele partners binnen een project zijn dan
ook verwijderd, zodat een partner binnen een referentiecode slechts een keer mee telt.
4 . T ek s tv a ri ab e len o m z et t en in n u me r iek
Sommige variabelen bevatten alleen tekst. We hebben deze tekst gehercodeerd tot
numerieke variabelen. Voor verdere analyses is het makkelijker om met deze numerieke
te werken. Bijvoorbeeld de toegekende subsidiebedragen werden ingelezen als tekst. Om
het gemiddelde toegekende subsidiebedrag per instrument te bepalen, is met de
numerieke waarden gerekend.
5 . V a r i ab e len ve rw ij d e re n
Voor de koppeling aan de microdatabestanden van het CBS en de regression
discontinuity zijn een deel van de variabelen niet nodig. Deze variabelen hebben we uit
het bestand verwijderd dat ter koppeling is aangeboden aan het CBS om matching met
CBS-bestanden en het WBSO-gebruikersbestand van RVO.nl. mogelijk te maken. Wel
zijn een deel van deze variabelen gebruikt bij het maken van de beschrijvende analyses
ten behoeve van het doelgroepbereik.
6 . Nu l len ve r ta l en n a a r o n tb rek en d e w aa rd en
In de bestanden van RVO.nl stond soms bij een bedrag meerdere malen de waarde nul.
Navraag bij RVO.nl leverde op dat dit eigenlijk geen nul betrof, maar dat het om een
missende waarde ging. In het analysebestand zijn deze nullen vervangen door missende
waarden, zodat de ‘onterechte’ nullen niet in de berekening konden worden
meegenomen.
Het aantal ondersteunde projecten, het aantal afgewezen projecten en het aantal
ondersteunde deelnemers per jaar in de periode 2008-2012 is opgenomen in
hoofdstuk 3 van de hoofdrapportage.
Het aanvragersbestand dat is samengesteld op basis van de data van RVO.nl bevat
een grote hoeveelheid aan informatie en basisgegevens die essentieel zijn voor de
uitgevoerde evaluatie. Eén van de doelen van de evaluatie is de effectiviteit en
doelmatigheid van de instrumenten te meten. Hiervoor wordt het effect van de
subsidies verstrekt vanuit Eureka en Eurostars op diverse outcome indicatoren
empirisch gemeten. Deze indicatoren komen niet voor in het aanvragersbestand van
RVO.nl. Om inzicht te krijgen in de impact op deze indicatoren is het daarom zaak het
aanvragersbestand te koppelen aan microdatabestanden die het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS) beschikbaar stelt voor statistisch onderzoek voor wetenschap en
beleid.
Ten behoeve van het aanbieden van het aanvragersbestand aan het CBS zijn nog de
volgende selecties doorgevoerd:
1 . V e rw ij d e ren reg e ls zo n d er K am e r v an K o o p h an d e l -n u mm e r
Alle regels waarvan het Kamer van Koophandel-nummer leeg was, zijn verwijderd.
Het CBS kan lege velden niet koppelen aan bedrijfseenheden en
ondernemingengroep.
2 . V e rw ij d e ren van p a rti j en
Partijen zoals intermediairs en het college van beroep voor het bedrijfsleven zijn
uit het aanvragersbestand verwijderd, omdat zij niet of nauwelijks betrokken zijn
bij de uitvoering van de projecten. Zij helpen alleen bedrijven en/of
kennisinstellingen bij het aanvragen van de subsidie.

7

Het aanvragersbestand is op dusdanige wijze getransformeerd en ingericht dat op
eenvoudige wijze de CBS microdatabestanden te koppelen zijn. Voor deze exercitie
zijn alle gegevens van een aanvragende partij op een regel gezet, omdat zogenaamde
many-to-many koppelingen niet mogelijk zijn.
In tabel 1.2 is het aantal unieke aanvragers per instrument per jaar in de periode
2008-2012 opgenomen. Deze aantallen vormen het vertrekpunt voor de koppelingen
bij het CBS.
Tabel 1.2

Aantal unieke aanvragers per instrument met KvK-nummer voor koppeling met
microdatabestanden van het CBS
2008

2009

2010

2011

2012

Totaal*

Toegekend

9

16

27

25

44

103

Afgewezen

5

8

21

63

66

121

Totaal

14

24

48

88

110

224

Toegekend

23

52

26

12

-

99

Afgewezen

49

30

23

61

-

115

Totaal

72

82

49

73

-

214

Toegekend

28

33

18

12

25

66

Afgewezen

14

12

28

19

17

60

Totaal

42

45

46

31

42

126

Eurostars

Eureka Individuele Projecten

Eureka Clusters

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
Toegekend

33

26

25

26

-

93

Afgewezen

51

49

25

75

-

153

Totaal

84

75

50

101

-

246

Toegekend

89

118

84

68

66

376

Afgewezen

93

83

77

181

77

327

Totaal

182

201

161

249

143

703

TOTAAL**

* Optelling van de aantallen per jaar is niet gelijk aan het totaal, omdat organisaties in meerdere jaren een
aanvraag kunnen hebben ingediend.
** Inclusief JTI’s.
Bron: Panteia, 2014 op basis van RVO.nl

1.2

Verrijking analysebestand met CBS microdata
Dit deel van de onderzoeksverantwoording gaat eerst in op de potentiële indicatoren
die van belang kunnen zijn voor deze evaluatie. Vervolgens worden de beschikbare
statistieken en enquêtes van het CBS besproken waar deze informatie uit geput kan
worden. Omdat enquêtes veelal slechts een deel van de populatie ondervragen, is het
niet mogelijk om voor alle bedrijven uit het aanvragersbestand van RVO.nl gegevens
te verzamelen. Daarna wordt ingegaan op het verschil tussen de diverse observatieeenheden die het CBS gebruikt. Een overzicht van de behaalde koppelpercentages

8

wordt daarom ook gepresenteerd. Tot slot wordt nog een korte beschrijving gegeven
van het uiteindelijke analysebestand.
I mp a c t van E u rek a en E u ro s ta r s o p o u tc o m e in d ic a to ren
De twee kerndoelstellingen van Eureka en Eurostars zijn het vermeerderen van de
internationale technologische samenwerking en ook het verbeteren van de kwaliteit
hier van, en het stimuleren van uitgaven aan Speur en Ontwikkeling (S&O). De twee
primaire maatstaven zijn dus samenwerking op het gebied van innovatie en uitgaven
aan S&O.
Meer uitgaven aan S&O vertalen zich naar een grotere innovativiteit en via een
verbeterde arbeidsproductiviteit ook naar betere bedrijfsprestaties. Voorbeelden van
dergelijke prestatie indicatoren zijn omzet, productiviteit, werkgelegenheid en export.
B ro n van o u tc o me in d i c at o r en : s t at i st i ek en en en q u ê te s
Maatstaven van innovatie kunnen uit de twee S&O- en innovatie-enquêtes van het
CBS worden afgeleid: de Community Innovation Survey (CIS) en de Research
Technological Development (RTD) enquête. Beiden worden tweejaarlijks afgenomen in
elkaar afwisselende jaren. De CIS is de meer uitgebreide van de twee en beschikt over
meer variabelen en diepergaande vragen. Omdat beiden enquêtes onder steekproeven
van bedrijven zijn en onder meer de groep bedrijven met niet meer dan tien
werkzame personen uitsluiten, is ook een beroep gedaan op de WBSO -administratie
van RVO.nl. Het WBSO-bestand bevat een indicatie van de S&O-loonuitgaven van alle
bedrijven die WBSO aanvragen.
Maatstaven van bedrijfsprestaties kunnen worden afgeleid uit de Statistiek Niet financiële Ondernemingen (NFO), met daarin balans- en resultatenrekeninggegevens
van alle rechtspersonen in het Nederlandse niet-financiële bedrijfsleven. Een
aanvullende bron zijn de btw-aangiften, waaruit ook informatie over import en export
kan worden afgeleid. Ten slotte is het Algemene Bedrijvenregister onmisbaar. Dit
register bevat informatie over alle bedrijven in Nederland en is noodzakelijk om de
bedrijven in het aanvragersbestand van RVO.nl aan de andere CBS -bestanden te
koppelen. De genoemde statistieken, enquêtes en databestanden worden kort
toegelicht.
A lg em een B ed rij ven re g i s te r ( A BR )
Alle bedrijven in Nederland zijn opgenomen in een basisregister dat is gebaseerd op
inschrijving bij de Kamer van Koophandel en gegevens van de Belastingdienst. Deze
CBS-statistiek is daarom onmisbaar wanneer analyses op bedrijfsniveau moeten
worden uitgevoerd. Het register bevat tevens basiskenmerken van de bedrijven zoals
de sector waarin zij werkzaam zijn en een indicatie van het aantal werkzame
personen. Het ABR is voor alle jaren uit de analyseperiode beschikbaar.
C o m mu n i t y I n n o v a tio n Su r ve y ( CI S)
Eens in de twee jaar zet het CBS een grootschalige enquête uit op het gebied van
innovatie onder een steekproef van alle bedrijven met ten minste tien werkzame
personen. Dit gebeurt in alle even jaartallen. De meest recente meting waarover data
beschikbaar zijn, vond plaats in 2010. In de enquête zijn relevante vragen opgenomen
met betrekking tot samenwerking in innovatie met andere bedrijven of instellingen,
over de innovativiteit van bedrijven, over de uitgaven aan S&O en over het aantal
werknemers dat zich bezighoudt met innovatie. De CIS is beschikbaar voor twee jaar
in de evaluatieperiode, te weten 2008 en 2010.

9

R e s ea rc h Tec h n o lo g ic a l De ve lo p m en t ( R TD) en q u ê te
In de jaren waarin de CIS niet wordt afgenomen, wordt een kleinschaliger enquête
afgenomen onder een steekproef van bedrijven met ten minste tien werkzame
personen. De meest recente meting waarover data beschikbaar zijn, vond plaats in
2011. De focus van deze enquête ligt nadrukkelijker alleen op S&O en biedt dus wel
informatie over uitgaven aan S&O en de omvang van het betrokken personeel, maar
heeft geen bredere innovatiemaatstaven en informatie op het gebied van
samenwerking. De RTD is beschikbaar voor twee jaar in de evaluatieperiode, te weten
2009 en 2011.
W B SO - ad m in is t ra t ie
De WBSO is net als de Eureka en Eurostars regelingen er op gericht de innovativiteit
van bedrijven te stimuleren. Er is dus redelijkerwijs een aanzienlijke overlap te
verwachten tussen gebruikers van deze regelingen. In het kader van de WBSO administratie van RVO.nl worden aanzienlijk minder innovatie indicatoren verzameld
dan in de CIS. Van belang zijn de uren besteed aan S&O die worden opgegeven voor
de WBSO en een vertaling van deze uren naar S&O-loonuitgaven. Het meest
voorname voordeel dat de WBSO bestanden bieden, is dat het een administratie
betreft van alle deelnemers aan de regeling en dus ook de kleine bedrijven met
minder dan tien werkzame personen.
De WBSO-gebruikersbestanden zijn beschikbaar voor de jaren 2005-2012. Voor bijna
ieder jaar zijn twee separate bestanden beschikbaar: één met informatie voor
inhoudingsplichtige bedrijven en één voor zelfstandigen. De twee bestanden
verschillen in een belangrijk opzicht. Bij de zelfstandigen ontbreekt de variabele die de
totale S&O loonuitgaven meet, omdat zelfstandigen immers geen loon betalen, maar
zelf de winst uit hun onderneming genieten. Voor deze groep is het S&O loonbedrag
benaderd door het gemiddelde S&O-uurloon in ieder jaar te vermenigvuldigen met het
aantal aan S&O bestede uren.
S t a t is t iek Ni e t - fin an c i ë l e o n d e rn em in g en ( N F O)
Balans- en resultatenrekeninggegevens van het niet-financiële bedrijfsleven met
rechtspersoonlijkheid in Nederland worden in beeld gebracht in de NFO. Het bestand is
opgebouwd vanuit een enquête afgenomen door het CBS onder alle grote bedrijven,
de Statistiek Financiën Grote Ondernemingen (SFGO) en gegevens uit de
vennootschapsbelastingaangifte van de belastingdienst uit een database van het
ministerie van Financiën voor kleine ondernemingen (SFKO). De SFO-enquête is
feitelijk integraal en wordt aan alle bedrijven met (per 2011) een omzet groter dan
40 miljoen euro uitgezonden. Voor 2011 lag deze grens op 23 miljoen euro. Ook de
SFKO is een enquête. De NFO is tot en met 2011 beschikbaar.
De NFO bevat geen gegevens voor bedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. Dit zijn
bijvoorbeeld eenmanszaken en bedrijven verenigd onder een Vennootschap onder
Firma (VOF). Bovendien zijn financiële instellingen uitgesloten. Met bed rijven zonder
rechtspersoonlijkheid wordt een aanzienlijke groep bedrijven uitgesloten: 75% van
alle bedrijven heeft geen rechtspersoonlijkheid. Dit komt onder meer door het hoge
aantal zzp’ers in Nederland. Gezien het meer risicovolle karakter dat kleeft aan
innovatiewerkzaamheden is het echter onwaarschijnlijk dat bedrijven zonder
rechtspersoonlijkheid aanspraak doen op Eureka en Eurostars.
B tw -b e st an d en
De btw-bestanden bevatten aangiftegegevens over de omzetbelasting en zijn
bruikbaar om, naast de netto omzet, ook een beeld te verschaffen over de import en

10

export door bedrijven. De bestanden bevatten witte vlekken voor die activiteiten die
zijn vrijgesteld van omzetbelasting. Belangrijk voordeel van de btw-bestanden is dat
zij (in principe) integraal zijn en dus alle Nederlandse bedrijven bevatten. De btwbestanden zijn voor alle jaren in de evaluatieperiode beschikbaar.
O b s e rv a ti e - een h ed en b ed r ij v en
Bedrijven komen op verschillende manieren voor in de statistieken en enquêtes van
het CBS. Er kan ruwweg een onderscheid gemaakt worden tussen bedrijfseenheid (BE)
en ondernemingengroepen (OG). De ondernemingengroep is de meest omvattende
verzameling van in Nederland gevestigde juridische personen en vertegenwoordigd de
feitelijke actor in financiële processen. De bedrijfseenheid is de feitelijke actor in het
productieproces en is autonoom en marktgericht. De ondernemingengroep ligt feitelijk
op een hoger aggregatieniveau dan dat van de afzonderlijke bedrijfseenheid, ten
minste in die gevallen dat meer bedrijfseenheden samen een ondernemingengroep
vormen. Het kan worden gezien als het concernniveau.
Concreet betekent dit dat sommige statistieken en enquêtes informatie op BE-niveau
(CIS, RTD, btw) bevatten en anderen op OG-niveau (WBSO, NFO). Daarom zijn bij het
CBS twee analysebestanden opgesteld: één bestand dat het aanvragersbestand van
RVO.nl aan statistieken op BE-niveau koppelt en één bestand dat het aan statistieken
op OG-niveau koppelt. Zoals deze onderzoeksverantwoording duidelijk zal maken, zijn
de koppelpercentages van de BE-statistieken zo laag, dat uiteindelijk alleen met het
andere analysebestand wordt gewerkt. Bovendien heeft het invloed op het aantal
unieke bedrijven dat voorkomt in het analysebestand. Het aanvragersbestand van
RVO.nl is op het niveau van inschrijvingen in de Kamer van Koophandel. Bij één KvK nummer kunnen meerdere bedrijfseenheden horen en meerdere KvK-nummers of
meerdere bedrijfseenheden kunnen weer onderdeel uitmaken van één OG.
U n iek e w a a rn e min g en en u it v al t ij d en s h et k o p p e len
Niet alle bedrijven die voorkomen in het aanvragersbestand van RVO.nl komen ook
voor in de hierboven genoemde statistieken en enquêtes. Enquêtes worden veelal
afgenomen onder een zorgvuldig geselecteerde steekproef aan bedrijven waarmee het
mogelijk is om uitspraken te doen over de gehele populatie aan bedrijven. Hoewel het
dus wel mogelijk is om met daaraan ontleende cijfers uitspraken te doen over een
hele populatie, levert dit praktische problemen op bij koppeling aan andere
microdatabestanden. Simpelweg niet alle bedrijven uit het aanvragersbestand komen
voor in de steekproef van een enquête. In tabel 1.3 wordt een overzicht gegeven van
het aantal unieke waarnemingen afhankelijk van de gebruikte observatie-eenheid en
welk aandeel van de bedrijven in het aanvragersbestand aan de CBS statistieken en
enquêtes is te koppelen.
De tabel laat duidelijk zien dat er per Kamer van Koophandel-nummer meerdere
bedrijfseenheden (BE) van het CBS kunnen bestaan en dat de ondernemingengroep
(OG) een meer overkoepelend concept is, waarvan er dus ook minder overblijven. De
koppeling met de twee S&O-enquêtes, de CIS en de RTD, laat zien dat de matching
resulteert in erg lage aantallen bedrijven per instrument waar analyses op kunnen
worden uitgevoerd. Feitelijk zijn de CIS en RTD onvoldoende dekkend voor een
evaluatie die is ingestoken op het niveau van de individuele bedrijven. Daarmee ko mt
samenwerking in innovatie dus als bruikbare outcome indicator te vervallen.
De NFO levert een betere dekking op maar ook bij deze koppeling verdwijnen relatief
veel observaties. Dit betekent dat er ook weinig observaties overblijven voor analyses
op enkele voorname hogere orde outcome indicatoren.

11

Tabel 1.3

Aantal waarnemingen in analysebestand en koppelpercentages

aantal unieke waarnemingen RVO.nl

703

aantal unieke waarnemingen BE

745

koppelpercentage CIS

28%

koppelpercentage RTD

27%

koppelpercentage btw

100%

aantal unieke waarnemingen OG

627

koppelpercentage WBSO

82%

koppelpercentage NFO

51%

Bron: Panteia, 2014 o.b.v. aanvragersbestand Eureka en Eurostars van RVO.nl en CBS microdata

K eu z e vo o r S & O -lo o n u itg a ven
Buiten de btw-bestanden levert de WBSO-administratie het hoogste koppelpercentage:
maar liefst 82% van de aanvragers van een subsidie uit de Eurostars - of Eurekainstrumenten heeft ook een aanvraag voor WBSO ingediend. Deze administratie b evat
een goede proxy voor de totale uitgaven aan S&O van bedrijven: de uitgaven aan
S&O-lonen.
De WBSO is een fiscale maatregel die uitgaven aan S&O stimuleert door gerelateerde
loonkosten te verlagen. Deze verlaging vindt plaats via een afdrachtverminde ring in
de aangifte loonheffingen voor inhoudingsplichtigen en een aftrekpost voor de groep
belastingplichtigen. Enkel uren die aan bepaalde typen S&O-projecten zijn besteed,
komen hiervoor in aanmerking. Bedrijven dienen een aanvraag in voorafgaand aan de
periode waarin de S&O-uitgaven gedaan worden. In hun aanvraag geven zij het aantal
verwachte S&O-uren op. RVO.nl, het toenmalige RVO.nl, houdt een administratie met
de opgegeven uren bij en vertaalt deze uren naar S&O-loonuitgaven. Deze variabele
bevat dus nadrukkelijk alleen de S&O-loonuitgaven die opgegeven zijn voor de WBSO.
Uitgaven besteed aan marktonderzoek, organisatie en administratie en
werkzaamheden buiten de EU zijn hier niet in opgenomen.
Met het oog op het matige resultaat van de koppelingen van het aanvragersbestand
aan diverse voorname CBS enquêtes is er voor gekozen ons primair te richten op de
eerste-orde-effecten van de subsidies, te meten via de S&O-loonuitgaven.

12

2

Methodologische verantwoording
econometrische analyses
Het gebruik van een controlegroep in evaluaties is van essentieel belang voor het
bewaren van de interne validiteit van een evaluatieonderzoek: kan een causaal
verband worden vastgesteld binnen de context van het huidige onderzoek? Een goede
controlegroep verzekert dat veranderingen over de tijd bij de experimentele groep
anders dan veranderingen bij de controlegroep het gevolg zijn van een interventie, in
dit geval een subsidie. Als er geen willekeurige toekenning van een instrument
plaatsvindt, bestaat het risico van selectiebias: de groepen zijn voorafgaand aan de
subsidie niet aan elkaar gelijk. Een correcte samenstelling van de controlegroep is dus
van groot belang in een evaluatieontwerp. Binnen deze evaluatie is dit bereikt met
behulp van de regression discontinuity aanpak.
Het onderdeel van de methodologische verantwoording dat is opgenomen in deze
bijlage gaat nader in op deze techniek en presenteert een zeer gedetailleerde
uiteenzetting van de te hanteren stappen en de achterliggende theorie. Feitelijk is de
hier gepresenteerde tekst een meer uitgebreide versie van hoofdstuk vijf uit de
hoofdrapportage. Dezelfde analyses worden gepresenteerd, zij het met een andere
output maatstaf. Op die manier dient deze verantwoording ook als input voor een
gevoeligheidsanalyse op de gevonden resultaten.

2.1

Uitgaven aan S&O benaderd met S&O-loonuitgaven
De kerndoelstellingen die met behulp van de Eureka- en Eurostars-instrumenten
getracht worden te realiseren zijn groei in internationale technologische samenwerking
en verbetering van deze samenwerking, evenals het stimuleren van uitgaven aan S&O.
Dit zijn de eerste-orde-effecten die onderzocht dienen te worden. Dit onderzoek richt
zich op de meest primaire van deze twee outcome maatstaven: de uitgaven aan S&O.
De keuze voor alleen uitgaven aan S&O-lonen is hoofdzakelijk pragmatisch ingegeven.
De bron van dit cijfer (WBSO-administratie van RVO.nl) levert een aanzienlijk betere
koppeling met het aanvragersbestand op dan de bron van de samenwerkingscijfers
(de Community Innovation Survey, CIS). Bij de koppeling aan de CIS wordt het aantal
resterende observaties onbruikbaar laag: slechts 28% kan gekoppeld worden. Aan de
WBSO administratie kan 82% gekoppeld worden. Dit is nader toegelicht in het deel
van de onderzoeksverantwoording dat de totstandkoming van het analysebestand
beschrijft, opgenomen in Bijlage 1.
W in so r i sin g van d e w a a rn em in g en
De effectschattingen verkregen via regressiemodellen zijn gevoelig voor uitbijters. Dit
zijn extreme waarden die buiten de reguliere verdeling van waarnemingen binnen een
verband vallen. Bij de veronderstelling dat er een positief verband is tussen score en
uitgaven aan S&O-lonen, zou dit bijvoorbeeld een bedrijf kunnen zijn met een erg lage
score en tegelijkertijd erg hoge S&O-lonen.
Met dergelijke uitbijters kan op verschillende manieren worden omgegaan. Het is niet
ongebruikelijk om een bepaald percentage van de laagste en hoogste waarden te
trimmen. Dit houdt in dat deze waarden simpelweg verwijderd worden. Het nadeel van
deze aanpak is dat dit het aantal observaties vermindert. Gezien de relatief beperkte
omvang van het aantal bedrijven in het analysebestand is dit niet wenselijk. Het door

13

ons gehanteerde alternatief is Winsorising. Hierbij wordt een bepaald percentage van
de laagste en hoogste waarden niet verwijderd, maar vervangen voor de
corresponderende percentiel waarde. Winsorising op 1% betekent dus dat de hoogste
1% aan waarnemingen wordt vervangen door de waarde van het 99 e percentiel en de
laagste 1% aan waarnemingen wordt vervangen door de waarde van het 1 e percentiel.
Alle analyses zijn op zowel getrimde als via Winsorising bewerkte data uitgevoerd.

2.2

Regression discontinuity stappenplan
Het primaire uitgangspunt van de onderzoeksaanpak voor de evaluatie van Eureka en
Eurostars is het gebruik van de regression discontinuity methode om het lokale effect
van deelname aan de regelingen rondom een afkappunt vast te stellen. Deze techniek
wordt in dit deel besproken. Na een korte introductie tot de techniek wordt een
stappenplan doorlopen waarin de verschillende fasen die onderdeel uitmaken van de
techniek worden toegelicht en enkele eerste voorbeeldresultaten worden besproken.
I n t ro d u c ti e t o t reg r es s io n d i sc o n t in u i t y
Idealiter worden effecten van te evalueren instrumenten gemeten door een sociaal
experiment op te zetten. In een dergelijk experiment worden subsid ies op willekeurige
basis toegekend. Subsidies via de Eureka- en Eurostars-instrumenten worden echter
niet willekeurig toegekend via een lotingprocedure. Wanneer de omstandigheden zich
niet lenen voor een sociaal experiment, kunnen wel methoden gebruikt wo rden die de
effecten van een natuurlijk experiment meten. Een natuurlijk experiment doet zich
voor wanneer een experimentele en controlegroep bij “toeval” door een regeling
gevormd worden. De regression discontinuity methodiek wordt wel als de beste
benadering van een gerandomiseerd onderzoek beschouwd (Linden & Adams,
2012:318). 1
Deze techniek kan toegepast worden wanneer toekenning van een interventie, in dit
geval de verstrekte subsidies, gebeurt op basis van een score. Dit is het geval bij de
Eureka- en Eurostars-instrumenten. Aanvragers dienen een projectvoorstel in dat door
een internationale jury of nationaal contactpunt wordt beoordeeld op een aantal
vooraf bepaalde criteria. Bij een voldoende score wordt subsidie toegekend op basis
van de ranking zolang het nationale budget toereikend is. Dit is het punt waar de
experimentele of interventiegroep (de groep die wel een subsidie krijgt) kan worden
onderscheiden van de controlegroep (de groep bedrijven die geen subsidie kre eg).
Het idee achter de techniek is dat er zich rondom de score die het afkappunt vormt
een discontinuïteit in een outcome variabele voordoet: bedrijven die net wel subsidie
hebben ontvangen doen dan bijvoorbeeld meer aan internationale samenwerking op
het gebied van innovatie of hebben een hogere omzet als gevolg van het
innovatieproject dan bedrijven die net geen subsidie hebben ontvangen. Met de
regression discontinuity methode wordt feitelijk een lokaal effect geschat dat zich
precies rond de afkapscore voordoet. Rondom dit punt wordt in theorie de ideale
controlegroep gevormd van bedrijven die net geen subsidie hebben ontvangen voor de
vergelijking met de bedrijven die net wel een subsidie hebben ontvangen. Het enige
verschil is het daadwerkelijke ontvangen van de subsidie. Voorwaarde hiervoor is dat
er geen sprake kan zijn van manipulatie van de score. Wanneer aan deze voorwaarde
is voldaan, meet de waargenomen discontinuïteit de impact van de ontvangen
subsidies op de outcome variabele.
1

14

Linden, A. & J.L. Adams (2012), Combining the regression discontinuity design and propensity score-based
weighting to improve causal inference in program evaluation, Journal of Evaluation in Clinical Practice 18,
(2), 317-325.

R eg r es s io n d i sc o n tin u it y s t ap p en p l an
Een serie stappen moeten doorlopen worden in het toepassen van de regression
discontinuity aanpak in een evaluatieontwerp. Deze stappen worden hier genoemd en
kort toegelicht. Het vervolg van dit stuk volgt de structuur uiteengezet in dit
stappenplan en wordt iedere stap nader uitgewerkt in een eigen paragraaf.
1 . M an ip u l at i e v an d e sc o re s
Verzamel zoveel mogelijk informatie over de beoordelingsprocedure van de
projectvoorstellen en het toekenningsproces van de subsidies. Maak op basis
van deze informatie een inschatting of manipulatie van de score en het
afkappunt mogelijk zijn door de aanvragende én de toekennende partij. Test
vervolgens visueel of er sprake is van manipulatie. Plot hiervoor grafieken van
de dichtheidsfuncties, waarbij per score het aantal projectaanvragen wordt
weergegeven. Wanneer er zich een sprong in de dichtheid voordoet rondom de
afkapscore, kan dit duiden op manipulatie.
2 . V i su e l e c o n t ro le s v erb an d sc o r e en o u t c o m e v a ri ab e le
Mogelijk de meest voorname stap in de procedure is het visueel controleren
van het verband tussen de scoringsvariabele en de outcome variabelen. Hierbij
wordt gezocht naar een discontinuïteit in de outcome variabele rondom het
afkappunt. Als deze visuele controle al geen discontinuïteit laat zien, i s het
zeer onwaarschijnlijk dat een effect van de interventie vastgesteld kan
worden. Deze grafieken laten ook zien wat de vorm is van het overall verband
tussen de twee variabelen: is er sprake van een lineair of polynoom verband
en, in dit laatste geval, hoeveel polynomen zijn waarneembaar in het verband?
De discontinuïteit moet zich rond het afkappunt voordoen. Controleer ook of er
zich elders een discontinuïteit voordoet. Wanneer dit het geval is, is er sprake
van andere factoren die het verband beïnvloeden.
3 . K eu z e tu ss en sh a rp en fu z zy o n tw e rp
Het standaard regression discontinuity ontwerp gaat er van uit dat de score
volledig bepaalt of bedrijven de subsidie toegekend krijgen. Dan is er sprake
van een sharp ontwerp. In werkelijkheid kan dit verband minder rechtlijnig
zijn: er is kans op zogenaamde no-shows (bedrijven die wel voldoende scoren,
maar uiteindelijk van de subsidie afzien) en crossovers (bedrijven die
aanvankelijk onvoldoende scoren, maar toch subsidie ontvangen). Bij een
fuzzy ontwerp zal het geschatte effect wat minder zuiver en daardoor kleiner
zijn.
4 . K eu z e tu ss en p ar am et r i sc h e en n i et -p ar a me t r isc h e mo d e ll en
Maak een keuze tussen parametrische en niet-parametrische modellen om tot
de optimale specificatie van het te schatten model te komen. Bij
parametrische modellen worden alle observaties in het model meegenomen,
bij niet-parametrische modellen wordt de analyse beperkt tot waarnemingen
die zich rondom het afkappunt bevinden.
5 . R eg r es s io n d i sc o n tin u it y sc h a t t in g en
Voer schattingen uit om de omvang en de significantie van de discontinuïteit,
en daarmee van de impact van de subsidies op de outcome variabelen, te
bepalen.

15

2.3

Manipulatie van de scores
Om de validiteit van het regression discontinuity ontwerp te garanderen, is het een
vereiste dat scores van ingediende projectvoorstellen en het uiteindelijke afkappunt
onafhankelijk van elkaar bepaald worden. Manipulatie is mogelijk als de beoordelaars
kennis hebben van het punt waarop de subsidie net wel of net niet verleend wordt, de
zogenaamde afkapscore. Om te beoordelen of manipulatie van de scores aan de orde
is, is een adequate beschrijving nodig van het beoordelings- en scoringsproces.
Vijf financiële instrumenten zijn onderwerp van deze evaluatie. Het beoordelings - en
toekenningsproces is voor ieder instrument op een iets afwijkende wijze ingericht, met
eigen criteria en verschillende partijen, maar grofweg is de gang van zaken in twee
algemene procedures te onderscheiden. 2 In tabel 2.1 wordt een schematisch overzicht
gegeven van de beoordelingsprocedure. Na de tabel volgt een toelichting.
Tabel 2.1

Beoordelingsprocedure Eureka en Eurostars

Eurostars

Europese

Nederlandse

Nederlandse

Label

beoordeling

beoordeling

subsidie toekenning

benodigd

x

Eureka Individuele Projecten
Eureka Clusters

x

Geïndustrialiseerde Landen en
Opkomende Markten
JTI’s

x
x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Bron: Panteia, 2014

E u ro p e se b eo o rd e l in g en N ed er l an d s e v erd e l in g : E u ro s ta r s , E u re k a
C lu s te r s en J TI ’ s
Bij Eurostars, de Eureka Clusters en de JTI’s beoordeelt een onafhankelijk internationaal
panel alle ingediende projectvoorstellen op basis van vaste criteria. Projecten krijgen op
basis van deze criteria een score en worden aan de hand van die score op een ranking
lijst gezet. Alle projecten die een voldoende score hebben behaald, kunnen daarna bij
het nationale contactpunt (RVO.nl) een officiële subsidieaanvraa g indienen. Het
nationale contactpunt zorgt dan voor de verdeling van de beschikbare subsidie via de
eigen tenderprocedure, waarbij de internationale ranking wordt gevolgd. De subsidie
wordt toegekend op basis van de ranking lijst van de internationale jur y, totdat het
Nederlandse budget (inclusief de ‘top up’ van de Europese Commissie) binnen de
betreffende tender is uitgeput.
N ed er l an d s e b eo o rd eli n g en v erd e lin g : E u re k a I n d i vid u el e P ro j ec ten ,
G e ïn d u st r i al i se erd e La n d en en Op k o men d e M a rk ten
Eureka Individuele Projecten kennen een nationale beoordeling en een internationale
toets ter verkrijging van het Eureka label. De toekenning van het Eureka label is een
vereiste om de subsidie ook daadwerkelijk toegekend te krijgen. Voor die
internationale toets dient de aanvrager een voorstel in bij het nationale contactpunt
(RVO.nl) voor Eureka in het land van vestiging van de projectleider. De subsidie wordt
toegekend op basis van de ranking lijst, totdat het Nederlandse budget binnen de
betreffende tender uitgeput is.

2

16

Zie voor een nadere beschrijving van de beoordelingsprocedures hoofdstuk 2 van de hoofdrapportage van
de Evaluatie van Eureka en Eurostars.

De projecten met Geïndustrialiseerde Landen werden beoordeeld met en gefinancierd
uit dezelfde tenders als de Eureka Individuele Projecten. Projecten met Opkomende
Markten werden apart beoordeeld door de Adviescommissie Internationaal Innoveren.
M an ip u l at i e v an d e sc o r in g sp ro c ed u r e i s o n w aa r sc h ij n l ij k
De beoordelingsprocedure van alle instrumenten is vooraf vastgelegd. De afkapscore
wordt bovendien per tenderprocedure, per jaar en per instrument op het laatste
moment vastgesteld en volledig bepaald door de omvang van het beschikbare budget
en de omvang van ingediende projecten. Dit maakt het zeer onwaarschijnlijk dat
aanvragende bedrijven invloed kunnen uitoefenen op de uiteindelijke score die zij
krijgen. Bovendien bestaat er bij de instrumenten Eurostars, Eureka Clusters en JTI’s
een toegevoegde barrière voor manipulatie, omdat de aanvraagbeoordeling wordt
uitgevoerd door een orgaan dat volledig losstaat van het nationale contactpunt dat de
effectieve afkappunt bepaalt.
V i su e l e c o n t ro le o p ma n i p u l a t ie : p lo t d e d ic h th e id sfu n c t ie s
De hiervoor beschreven scoringsprocedure maakt manipulatie onwaarschijnlijk. De
eerste visuele controle van de data is er op gericht om ons ervan te verzekeren dat er
zich ook daadwerkelijk geen manipulatie van de scores heeft voorgedaan. Wanneer de
aanvragende bedrijven de score kunnen beïnvloeden, zou dit zich uiten in clustering
van projecten vlak boven het afkappunt en een afwezigheid van projecten vlak onder
het afkappunt. Anders gezegd, als zich een sprong in de verdeling voordoet rondom
het afkappunt, kan dit een teken zijn van manipulatie. Dit is te meten met de
dichtheidsfunctie van de verdeling van de projecten over de scores.
G e s t an d a a rd is ee rd e sc o r es
In figuur 2.1 worden de dichtheidsfuncties geplot van vier financiële instrumenten.
Deze grafieken geven een verdeling van de kans op een bepaalde gestandaardiseerde
score en laten zien dat de waarnemingen zich centreren rondom het afkappunt. In de
grafieken worden gestandaardiseerde scores gebruikt, deze laten de relatieve positie
van een toegekende score zien ten opzichte van de afkapscore z:
(

)

De toegekende scores zijn op deze manier gestandaardiseerd, omdat het afkappunt
binnen ieder instrument per jaar en per call kan veranderen en omdat de verschillende
instrumenten worden gescoord op afwijkende schalen. De dichtheidsfuncties zijn voor
slechts vier van de vijf financiële instrumenten geplot, omdat er bij de JT I’s simpelweg
te weinig informatie beschikbaar is over (op Europees niveau) afgewezen aanvragen. 3
De vier grafieken in de linkse kolom maken duidelijk dat er zich geen dip in de
kansdichtheid vlak onder het afkappunt voordoet. De grafieken van de drie Eu rekainstrumenten wijzen eerder op een dip vlak boven de afkapscore: de kans op een
score vlak boven het afkappunt is dus juist eerder lager dan de kans op een score net
iets lager dan de afkapscore.

3

Panteia heeft van RVO.nl informatie ontvangen over op Europees niveau afgewezen JTI’s, maar deze
beschikten niet over een Kamer van Koophandel-nummer en konden derhalve niet worden gebruikt voor de
analyses op bedrijfsniveau.

17

M c Cr a ry to et s vo o r sp ro n g in sc o red ic h th e id
De rechterzijde van figuur 2.1 toont per instrument de grafische weergave van de
statistische toets van McCrary (2008). 4 Deze formele empirische toets controleert of
er zich een sprong in de verdeling van bedrijven rondom de afkapscore voordoet door
twee onafhankelijke lokale lineaire regressies uit te voeren, één aan iedere zijde van
het afkappunt. De logaritme van het verschil in de intercepten van deze twee
vergelijkingen mag vervolgens niet statistisch significant afwijken van nul. Wanneer
dit wel het geval is, duidt dit op een ongewenst patroon. De middelste lijn in de
McCrary figuren is de regressielijn, de twee buitenste lijnen vertegenwoordigen een
95%-betrouwbaarheidsinterval.

4

18

Zie McCrary, J. (2008), Manipulation of the Running Variable in the Regression Discontinuity Design: A
Density Test, Journal of Economic Literature, 142 (2): 698–714.

Figuur 2.1

Dichtheidsfuncties van vier financiële instrumenten

dichtheidsfunctie EUROSTARS
.06

McCrary EUROSTARS

.025

.04

.015

.01
.02

Probability density

.02

.005

0
20

40

0

-60
-40
-20
0
gestandaardiseerde score
reference normal, mean -4.7995 sd 17.265

-100

-50

50

McCrary EUREKA Individuele Projecten
.15

dichtheidsfunctie EUREKA Individuele Projecten
.06

.1

.04

.02
.05

Probability density

0

0
-30
-20
-10
gestandaardiseerde score
reference normal, mean -3.4798 sd 7.4298

0

10

0

-40

-40

-20

0

20

dichtheidsfunctie EUREKA GL & OM

Probability density

.04

.03

.02

.01

0
-30

-20
-10
0
gestandaardiseerde score
reference normal, mean -2.4198 sd 9.151

10

20

dichtheidsfunctie EUREKA Clusters

McCrary EUREKA Clusters
.08

.04

.06
.04

.02

.02

.01

0
-20
-10
0
gestandaardiseerde score
reference normal, mean -1.9448 sd 10.215

10

20

0

Probability density

.03

-40

-20

0

20

40

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl;
GL & OM staat voor Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten; de toegekende score is
gestandaardiseerd rondom het afkappunt en meet nu de relat ieve afstand van een score tot dit
afkappunt: (score - afkappunt) / afkappunt

19

De resultaten van de McCrary toets worden gepresenteerd in tabel 2.2. De meest
voorname teststatistieken bevinden zich in de tweede en in de laatste kolom van de
tabel. De schatting van de omvang van de sprong geeft een indicatie van hoe groot
(de logaritme van) het verschil is tussen de intercepten van de twee regressies die
geschat zijn rondom de afkapscore. De t-waarde van deze schatting geeft aan of de
waarde van de sprong statistisch significant afwijkt van nul. Dit blijkt het geval te zijn
bij Eurostars. Bij de andere instrumenten is er geen sprake van een ongewenst
patroon rondom het afkappunt. Uit de tabel blijkt het belang van de McCrary toets: de
geplotte dichtheidsfuncties in de linkse kolom van figuur 2.1 doen eerder vermoeden
dat het Eurostars-instrument het enige instrument is zónder ongewenst patroon
rondom het afkappunt.
Tabel 2.2

Uitkomsten McCrary test voor sprong in de verdeling rondom het afkappunt

Instrument

Omvang sprong

Standaardfout

T-waarde

schatting
Eurostars

0,63

0,27

2,36

Individuele Projecten

0,29

0,33

0,86

Clusters

-0,01

0,52

-0,02

Geïndustrialiseerde Landen en

-0,47

0,33

-1,43

Opkomende Markten
Bron: Panteia, 2014

C o n c lu s ie: mo g e l ij k sp r ak e v an m an ip u la t ie b ij E u ro s t ar s
In tegenstelling tot wat de grafische plots van de dichtheidsfuncties mogelijk doen
vermoeden, is er volgens de McCrary toets juist bij Eurostars sprake van een
ongewenst patroon rondom het afkappunt en dus van mogelijke manipulat ie van de
score en/of het afkappunt. Jacob et al. (2012:43) 5 wijzen er op dat het regression
discontinuity ontwerp nog steeds valide kan zijn zolang de aanvragende bedrijven
geen volledige controle hebben over de scoring.

2.4

Visuele controle van het verband tussen de score en outcome
variabelen
De tweede visuele controle die wordt uitgevoerd bestaat uit het in beeld brengen van
het verband tussen de scoringsvariabele en een outcome variabele. Deze stap maakt
direct inzichtelijk of er zich rondom het afkappunt een discontinuïteit voordoet in de
outcome variabele en is daarmee één van de meest essentiële stappen in de gehele
procedure. Wanneer uit deze basis visualisering al geen discontinuïteit blijkt, heeft het
al bijna geen zin meer om nog verder te gaan met de techniek: de kans dan nog een
statistisch significant effect te vinden is minimaal (Jacob et al., 2012:9). 6
K eu z e vo o r S& O -lo o n u itg a ven
In deze stap richten wij ons primair op de eerste-orde-effecten van gebruik van de
instrumenten. De verwachting is dat bedrijven die subsidie krijgen via de Eureka- en
Eurostars-instrumenten meer aan internationale samenwerking zullen doen op het
gebied van innovatie en dat hun uitgaven aan S&O zullen toenemen. In de rest van dit
onderdeel van de onderzoeksverantwoording zal de focus op deze laatste variabele
liggen, in de vorm van de uitgaven aan S&O-lonen die bedrijven moeten opgeven in

5

6

20

Jacob, R., P. Zhu, M.A. Somers & H. Bloom (2012), A practical guide to regression discontinuity, MDRC, New
York City & Oakland, California.
Ibid.

hun aanvraag voor de WBSO. Deze keus is grotendeels ingegeven door pragmatische
overwegingen. Het overgrote deel van de bedrijven die gebruik maken van de Eurekaen Eurostars-instrumenten maakt ook gebruik van de WBSO: 82% van de bedrijven
met een aanvraag voor één van deze instrumenten heeft ook een aanvraag voor de
WBSO ingediend. Dit betekent dat de koppeling van de twee bestanden een goed
resultaat oplevert. 7 Daarnaast kunnen bedrijven meerdere keren gebruik maken van
de WBSO, waardoor er per bedrijf een tijdserie geconstrueerd kan worden 8. Dit maakt
dat de S&O-loonuitgaven een goed uitgangspunt vormen.
V e rd e l in g o b s er v a ti es ro n d o m h e t a fk ap p un t p e r in st ru men t
Gebaseerd op het totale aantal waarnemingen en de verdeling van deze
waarnemingen aan beide zijden van het afkappunt, zijn de visuele controles
uitgevoerd voor drie van de vijf instrumenten: Eurostars, Eureka Individuele Project en
en Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten. In tabel 2.3 wordt een
verdeling van het aantal unieke bedrijfseenheden per regeling gepresenteerd. Binnen
de instrumenten Eureka Clusters en JTI’s zijn op het eerste oog te weinig observaties.
Uiteindelijk zijn analyses voor de Clusters alsnog uitgevoerd. De reden voor het zeer
beperkte aantal afgewezen JTI’s is dat van de bedrijven achter de op Europees niveau
afgewezen aanvragen voor dit instrument geen Kamer van Koophandel-nummers
beschikbaar zijn. Koppeling aan het WBSO-bestand is voor deze groep niet mogelijk.
Tabel 2.3

Aantal unieke bedrijfseenheden per regeling naar afgewezen en toegekende subsidie

Instrument

Afgewezen

Toegekend

Eurostars

162

85

Eureka Individuele Projecten

112

53

Eureka Clusters

37

29

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

125

65

6

47

JTI’s

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl

H e t g eb ru ik v an b in s o m een p a tr o o n t e o n t w a r en
Een eerste stap in het plotten van het verband tussen de scoringsvariabele en de
uitgaven aan S&O-lonen is het maken van een puntenwolk, waarbij iedere punt een
individueel bedrijf vertegenwoordigt. Zeker bij grote aantallen bedrijven kan het
moeilijk zijn om uit een dergelijke grafiek een helder patroon te ontwaren. Om een
eventueel patroon helder te krijgen, worden zogenaamde bins geconstrueerd. Eén bin
vertegenwoordigt een bereik binnen de scorevariabele op de x-as, waarbij iedere bin
even groot is. Stel bijvoorbeeld dat de scorevariabele van -20 tot 20 loopt en aan
weerszijden van het afkappunt zijn vier bins, dan is de breedte van iedere bin vijf. Per
bin wordt vervolgens de gemiddelde waarde van de outcome variabele berekend en
deze wordt opgenomen in de grafiek. De regressielijnen die door de grafiek heen
worden geplot zijn echter wel gebaseerd op de onderliggende, individuele observaties.
De keuze van het aantal bins en daarmee van de breedte van een bin is van groot
belang. Als er meer - en dus smallere - bins worden opgenomen, is het gemakkelijker
om visueel een patroon te herkennen. Meer bins betekent echter ook dat er meer
7

8

Internationale samenwerking op het gebied van S&O kan afgeleid worden uit de Community Innovation
Survey (CIS). Deze enquête van het CBS is gebaseerd op een steekproef en wordt alleen afgenomen onder
bedrijven met te minste tien werkzame personen. Bij de koppeling aan de CIS wordt het aantal resterende
observaties onbruikbaar laag: slechts 28% kan gekoppeld worden.
De CIS wordt eens in de twee jaar afgenomen en door de steekproeftrekking is het niet zeker dat een zelfde
bedrijf ook meerdere keren in de analyseperiode is ondervraagd.

21

observaties in de uiteinden van de verdeling zitten waar de relatie minder eenduidig
kan zijn. Dit veroorzaakt meer ruis in het geplotte patroon. Een bin moet daarom smal
genoeg zijn om een patroon te kunnen herkennen, maar ook breed genoeg zijn om de
ruis in de staarten van de verdeling niet te laten overheersen. De bins in de grafieken
zijn zo gekozen dat ze uit ten minste vijf bedrijven bestaan. 9
G e p lo t te sc en a r io ’ s
Het blijkt dat het gevonden patroon zeer gevoelig is voor de precieze specificatie die
gekozen wordt. Daarom zijn systematisch de volgende scenario’s getest voor de vier
instrumenten:
1. varianten van de outcome variabele:
- absolute S&O-loonuitgaven;
- gemiddelde S&O-loonuitgaven;
- groei van S&O-loonuitgaven;
- 1% en 5% trim van extreme waarden;
- 1% en 5% Winsorising van extreme waarden.
2. varianten op het impactmoment:
- S&O-loonuitgaven na 1 jaar;
- S&O-loonuitgaven na 2 jaar;
- S&O-loonuitgaven na 3 jaar;
- S&O-loonuitgaven na 4 jaar.
3. varianten waarbij de bandbreedte zo klein mogelijk wordt gemaakt, zonder dat er minder
dan vijftig observaties overblijven en met het behoud van voldoende bins.
Een aantal van de grafische resultaten van deze variaties die zijn gemaakt als onderdeel van
de eerste visuele verkenningen van het verband worden in dit stuk getoond om een indruk
te geven van de enorme variatie die bestaat en van de gevoeligheid van de uitkomsten voor
de exacte keuze qua specificatie. Bij de uiteindelijke analyses die zijn gepresenteerd in de
hoofdtekst en ook later in dit stuk, zijn figuren met een meer dynamisch verloop
opgenomen die met behulp van een ander softwarematig commando zijn verkregen.
V a r i at i es in d e o u t c o m e m a a ts t af: ab so lu u t , g e mid d e ld en g ro e i
In figuur 2.2 wordt gevarieerd in de manier waarop de outcome variabele gemeten
wordt. De uitgaven aan S&O-lonen zijn in drie varianten opgenomen: absoluut,
gemiddeld en groei. De (schaal van de) grafieken blijken gevoelig te zijn voor extreme
waarden. Om hiervoor te corrigeren worden de 1% en 5% hoogste en laagste waarden
per maatstaf verwijderd. In de gepresenteerde grafieken is gewerkt met een
consistente scorebandbreedte ter bevordering van de vergelijkbaarheid van de figuren
en is geprobeerd zoveel mogelijk bins te bewaren om een beter beeld te schetsen van
de onderliggende verdeling. De figuur toont de zes grafieken die gemaakt zijn voor
Eurostars.
C o n c lu s ie: g ep lo t ve rb an d z ee r g e vo el ig vo o r m an ie r v an m et en
De meest voorname suggestie die door dit overzicht van plots wordt gewekt, is dat zowel de
richting als de omvang van de discontinuïteit sterk worden beïnvloed door de gemaakte
keuzes. Wanneer wordt gerekend met absolute waarden en met de groei van uitgaven aan
S&O-lonen is er een positief effect van de Eurostars-subsidie waarneembaar. Wanneer er
wordt gerekend met de gemiddelde S&O-loonuitgaven per werkzame persoon is dit effect

9

22

Dit is gebeurd in overleg met het CBS om de mogelijkheid tot onthulling van de onderliggende bedrijven uit
te sluiten. Een andere maatregel die op verzoek van het CBS is genomen om de gepresenteerde grafieken
te kunnen gebruiken, is het verwijderen van de waarden langs de y-as.

negatief. De mate waarin voor uiterste waarden wordt gecorrigeerd is niet van invloed op de
richting van de discontinuïteit.
Figuur 2.2

Instrument: Eurostars
Plots van het verband tussen de scorevariabele en diverse varianten op de uitgaven aan S&O
lonen in het jaar t+1

absolute waarde S&O lonen, 1% trim

absolute waarde S&O lonen, 5% trim

gemiddelde waarde S&O lonen, 1% trim

gemiddelde waarde S&O lonen, 5% trim

groeivoet S&O lonen na één jaar, 1% trim

groeivoet S&O lonen na één jaar, 5% trim

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl
en WBSO gebruikersdata, waarbij de toegekende score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en
de relatieve afstand van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

De vorm van de relatie tussen de scoringsvariabele en de S&O-loonuitgaven blijkt eveneens
zeer gevoelig te zijn voor de gekozen specificatie. Deze varieert van volledig positief tot
paraboolvormige relaties, zowel positief als negatief, wanneer het overall patroon over de
gehele x-as bezien wordt. Opvallend is bovendien dat niet alleen de gekozen meetwijze van

23

de outcome variabele hierop van invloed is, maar ook de mate waarin deze waarden getrimd
worden.
Deze grafieken zijn tevens geplot voor de instrumenten Eureka Individuele Projecten
en Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten en vertonen een vergelijkbaar
sterke mate van variatie en specificatieafhankelijkheid. Deze grafieken worden hier
niet gepresenteerd om de overzichtelijkheid van de tekst te waarborgen.
V a r i at i es in h e t mo me n t w a aro p h et eff ec t w o rd t g em et en : 1 - 4 j a ar …
In de volgende serie grafieken, gepresenteerd in Figuur, wordt gevarieerd met het
moment in de tijd waarop de impact van de subsidies via de Eureka - en Eurostarsinstrumenten gemeten wordt. De verwachting is dat een wijziging in de S&O loonuitgaven als gevolg van de subsidie niet per direct, maar met enige vertraging zal
plaatsvinden. Het uitgangspunt is dat dit in het jaar zal gebeuren nadat een bedrijf
heeft deelgenomen aan een call. In de grafieken wordt gevarieerd met perioden
oplopend tot vier jaar na toekenning van de subsidie.
… en va r i at i es in d e vo rm van h et ve rb an d : l in ea i r en k w ad r a t isc h
De grafieken zijn geplot voor de groeivoet van uitgaven aan S&O -lonen en het Eurekainstrument Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten. Van twee
alternatieven worden ook de kwadratische plots gepresenteerd. In de gepresenteerde
grafieken is opnieuw gewerkt met een consistente scorebandbreedte ter bevordering
van de vergelijkbaarheid van de figuren en is geprobeerd zoveel mogelijk bins te
bewaren om een beter beeld te schetsen van de onderliggende verdeling.
De eerste vier figuren laten zien dat er in ieder geval binnen dezelfde maatstaf van de
uitgaven aan S&O-lonen (de groeivoet, 1% trim) een consistent beeld bestaat. Het
effect van de subsidie op de groei in S&O-loonuitgaven na één jaar is positief. Dit
effect blijft in de twee daaropvolgende jaren doorwerken. Pas na vier jaar is er sprake
van een ommekeer. Ook voor deze variaties in doorlooptijd van het effect geldt echter
dat er veel variatie zit in de geschetste relatie. Gelezen van links naar rechts en
vervolgens van boven naar beneden, schetsen de tweede en vierde grafiek een
volledig positief verband tussen score en groei van S&O -lonen, de eerste en derde
grafiek vertonen respectievelijk een U-vormig en een omgekeerd-U-vormig verband.
Tot nu toe is de impliciete aanname gedaan dat het verband tussen de score en de
S&O-lonen lineair is. De laatste twee grafieken in Figuur zijn kwadratische plots van
dit verband. In tegenstelling tot de lineaire tegenhangers van deze grafieken, doen
deze plots vermoeden dat er sprake is van een negatieve discontinuïteit.
Een deel van deze grafieken is ook geplot voor de instrumenten Eurostars en Eureka
Individuele Projecten. Bij Eurostars is het echter niet mogelijk om tijdspannes hoger
dan twee jaar op te nemen omdat het aantal observaties hiervoor te beperkt is. Bij
Eureka Individuele Projecten is een effect van drie jaar na toekenning van de subsidie
het maximaal haalbare.
C o n c lu s ie: g ep lo t ve rb an d g e vo e l ig vo o r me e tmo men t en vo r m va n
v e rb an d
Het meetmoment en de vorm van het verband (lineair of kwadratisch) zijn van grote
invloed op zowel het gevonden effect als op de overall vorm van het verband wanneer
de gehele relatie links én rechts van het afkappunt bezien wordt.

24

Figuur 2.3

Instrument: Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
Lineaire en kwadratische plots van het verband tussen de scorevariabele en de 1% getrimde
groeivoet van de uitgaven aan S&O lonen in de periode t+1 t/m t+4

groeivoet S&O lonen na 1 jaar

groeivoet S&O lonen na 2 jaar

groeivoet S&O lonen na 3 jaar

groeivoet S&O lonen na 4 jaar

groeivoet S&O lonen na 1 jaar

groeivoet S&O lone n na 2 jaar

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl
en WBSO gebruikersdata, waarbij de toegekende score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en
de relatieve afstand van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

V a r i at i es in b an d b re ed te
Ten slotte variëren we met de bandbreedte. In feite betekent dit een impliciete keuze
tussen een parametrische en niet-parametrische modelspecificatie. Wanneer er voor
een parametrisch model gekozen wordt, worden alle observaties in acht genomen. Bij
een niet-parametrisch model beperkt dit zich tot de observaties binnen de gekozen
bandbreedte. Variëren met de bandbreedte betekent dus een keuze voor een niet parametrische modelspecificatie. Verdere verschillen tussen parametrische en niet -

25

parametrische modellen worden toegelicht in de vierde stap in het stappenplan: de
keuze tussen parametrische en niet-parametrische modellen.
Figuur 2.4

Instrument: Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
Lineaire en kwadratische plots van het verband tussen de scorevariabele en de 1% getrimde
groeivoet van de uitgaven aan S&O in t+1 voor verschillende bandbreedtes

scorebandbreedte: 20

scorebandbreedte: 20

scorebandbreedte: 3

scorebandbreedte: 3

scorebandbreedte: 2

scorebandbreedte: 2

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl
en WBSO gebruikersdata, waarbij de toegeken de score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en
de relatieve afstand van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

D r ie b an d b re ed t e s, d r i e v er sc h i ll en d e ve rb an d en
De grafieken die zijn opgenomen in Figuur geven een indruk van de gevoeligheid van
de uitkomsten voor de keuze van scorebandbreedte. Dit is opnieuw gedaan voor het
instrument Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten. Er zijn drie
bandbreedtes gekozen: 20 (zie ook Figuur), 3 en 2. Een kleinere bandbreedte was niet

26

mogelijk door een ontoereikend aantal onderliggende observaties. Grafieken met
zowel een lineair als een kwadratisch verband zijn voor de drie bandbreedtes geplot.
Opnieuw blijkt dat de gevonden discontinuïteiten en de vorm van het verband tussen
de score en S&O-lonen erg gevoelig zijn voor de gekozen specificatie. In de drie
grafieken waarin een lineair verband wordt geplot, is er bij alle bandbreedtes sprake
van een positieve discontinuïteit. De vorm van het verband verschilt echter drastisch.
De drie grafieken waarin een kwadratisch verband wordt geplot toont een grote mate
van variatie in zowel de richting van de discontinuïteit (positief bij een bandbreedte
van 20, negatief bij kleinere bandbreedtes) als in de vorm van het verband (één tot
meerdere ombuigpunten).
O v er a l l c o n c lu s ie: vi su el e c o n tro l e w ij s t n ie t o p e en e en d u id ig ef fe c t
Het voorgaande stuk maakt duidelijk dat het erg lastig, zo niet onmogelijk, is om
eenduidige resultaten te vinden op basis van een visuele controle. Zowel de vorm van
het verband tussen de score en de S&O-lonen als de richting van een eventuele
discontinuïteit worden erg sterk beïnvloed door keuzes in meetmanier, periode waarin
de subsidies effect hebben en bandbreedte rondom de afkapscore.

2.5

Keuze tussen sharp en fuzzy ontwerp
Het standaard regression discontinuity ontwerp gaat er van uit dat de score volledig
bepaalt of bedrijven de subsidie toegekend krijgen. In die gevallen is er sprake van
een sharp ontwerp. In werkelijkheid kan dit verband minder rechtlijnig zijn. Het kan
gebeuren dat bedrijven voldoende scoren en de subsidie in beginsel toegekend
krijgen, maar uiteindelijk toch geen beroep doen op de subsidie. Dit zijn zogenaamde
no-shows. Deze situatie kan zich in de context van de Eureka- en Eurostarsinstrumenten voordoen, bijvoorbeeld wanneer een beoogde samenwerking toch geen
doorgang vindt of een partner de financiering van het project niet rond krijgt. Het kan
hierdoor ook voorkomen dat er bedrijven zijn die in eerste instantie onvoldoende
scoren en dus niet voor subsidie in aanmerking komen, alsnog subsidie ontvangen. Dit
zijn zogenaamde crossovers. Deze situatie kan zich voordoen wanneer een aanvraag
door het voorkomen van een no-show een plaats stijgt op de ranking lijst en alsnog
binnen het beschikbare budget komt te vallen. In die gevallen is er sprake van een
fuzzy ontwerp.
Tabel 2.4

Aantal no-shows en crossovers per instrument in de periode 2008-2012
Totaal in
No-shows

Crossovers

analysebestand

Eurostars

15

0

247

Eureka Individuele Projecten

4

5

165

Eureka Clusters

0

0

66

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

2

2

190

JTI’s

0

0

53

Bron: Panteia, 2014 op basis van gebruikersinformatie van de Eureka - en Eurostars-instrumenten van RVO.nl

Bij een fuzzy ontwerp zal het geschatte effect wat minder zuiver zijn en daardoor
kleiner uitvallen. Om een meer zuivere schatting te krijgen in een dergelijke context,
wordt ook wel voorgesteld een two-stage least squares (2SLS) analyse uit te voeren.
Het aantal no-shows en crossovers is dermate gering dat hiervan is afgezien en van

27

een sharp ontwerp is uitgegaan. Het aantal no-shows en crossovers dat voorkomt in
de gebruikte dataset wordt weergegeven in tabel 2.4.

2.6

Keuze tussen parametrische en niet-parametrische modellen
De tweede stap van de regression discontinuity analysemethode bestond uit het
plotten van het verband tussen de uitgedeelde score en de outcome variabele. Uit
deze stap moet blijken of er zich überhaupt een verband voordoet en wat de vorm van
dit verband kan zijn. Dit laatste is van groot belang, omdat het de uiteindelijke
functionele vorm van de uit te voeren schatting bepaalt. Wanneer een verband lineair
wordt verondersteld, maar in werkelijkheid kwadratisch is, kan dit tot een bias in de
schatting leiden. Er zijn twee manieren om hier mee om te gaan.
P a r am e tr is c h e mo d e lle n : a ll e o b s e rv a ti e s
Bij het hanteren van de parametrische benadering worden alle observaties gebruikt in
de schatting van het effect. Hierbij worden punten die zich ver weg van het afkappunt
bevinden een lager gewicht toegekend. Om in dit geval de bias zo laag mogelijk te
houden, worden verschillende functionele vormen van het model geschat: lineair, met
hogere orde polynomen en met of zonder interactieterm. Dit is een tijdrovende aanpak
waarbij de resultaten bovendien zeer gevoelig zijn voor de uiteindelijk gekozen
modelspecificatie.
De keuze voor de functionele vorm is mede bepalend voor de vorm van het geschetste
verband. Wanneer een interactieterm wordt opgenomen tussen de score en de
interventiedummy (met waarde 0 wanneer een bedrijf geen subsidie ontvangen heeft
en waarde 1 wanneer een bedrijf wel subsidie ontvangen heeft), kan de helling van
het verband aan weerszijden van het afkappunt anders zijn. Wanneer er geen
interactieterm wordt opgenomen, worden de hellingen verondersteld gelijk te zijn. Het
opnemen van een interactieterm maakt dat het model beter omgaat met punten die
ver van het afkappunt verwijderd zijn.
N i e t-p a ra me t r isc h e mo d el l en : a l le en o b s erv a t ie s ro n d o m h e t
a fk ap p u n t
De niet-parametrische benadering richt zich juist enkel op de observaties die zich in
een beperkte bandbreedte rondom het afkappunt bevinden. De bandbreedte dient
dusdanig gekozen te worden dat het aantal observaties zo groot mogelijk is, maar ook
zo dat de bandbreedte klein genoeg is om redelijkerwijs een lokaal lineair verband te
veronderstellen. De optimale bandbreedte kan softwarematig aan de data afgeleid
worden. Vervolgens wordt een lokale lineaire regressie uitgevoerd, waarbij helling én
intercept aan weerszijden van de afkapscore anders kunnen zijn. Feitelijk wordt er dus
aan weerszijden van het afkappunt een aparte lineaire regressie met een
interactieterm uitgevoerd op een lokale selectie aan waarnemingen. Het is ook
mogelijk hogere orde polynomen te schatten. In de software gebeurt dit automatisch
in één stap. De schattingsmodule berekent direct het verschil tussen de intercepten
van beide regressielijnen. In het plotten van de verkennende grafiek en is feitelijk
gebruik gemaakt van de niet-parametrische benadering.
P a r am e tr is c h ve r su s n ie t - p a r am e tr i sc h
De keuze tussen de twee benaderingen wordt ingegeven door een afweging tussen
precisie en bias. Jacob et al. (2012:21) 10 stellen dat parametrische modellen in theorie
preciezere schattingsresultaten kunnen opleveren, maar dat het moeilijk is om de
10

28

Jacob, R., P. Zhu, M.A. Somers & H. Bloom (2012), A practical guide to regression discontinuity, MDRC, New
York City & Oakland, California.

juiste functionele vorm van de specificatie te kiezen. Een verkeerde functionele vorm
kan tot een bias in het schattingsresultaat leiden. De niet-parametrische aanpak
verkleint de kans op een bias in de schattingsresultaten aanzienlijk.
Jacob et al. wijzen er op dat het onderscheid tussen deze twee benaderingen weinig
fundamenteel is. De parametrische aanpak kan simpelweg gezien worden als een nietparametrische aanpak met een erg brede bandbreedte en de niet-parametrische
aanpak kan bezien worden als een parametrische analyse op een subset van de
waarnemingen. In de recente empirische literatuur is het bovendien steeds
gebruikelijker om de niet-parametrische aanpak te hanteren. Calonico et al. (2014)
beschouwen het tegenwoordig als de standaardkeuze bij het hanteren van de
regression discontinuity methode. 11 In de presentatie van de resultaten is er daarom
voor gekozen de niet-parametrische benadering te hanteren.
D r ie b an d b re ed t e s ele c t i em e th o d en
De optimale bandbreedte in de lineaire interactiemodellen is softwarematig bepaald
met behulp van drie selectiemethoden:


de Ludwig & Miller (CV) kruisvalidatiemethode;



de Imbens & Kalyanaraman (IK) selectiemethode;



de Calonico, Cattaneo & Titiunik (CCT) selectiemethode.

Omdat de gekozen bandbreedte van grote invloed kan zijn op de gevonden
schattingen worden de resultaten van de drie methoden consequent gepresenteerd in
deze evaluatie en in deze onderzoeksverantwoording.
C V k ru i s va l id at i em eth o d e
De kruisvalidatiemethode (CV) van Ludwig & Miller (2007) 12 is een eerste manier om
de optimale bandbreedte voor een parametrisch regression discontinuity ontwerp te
bepalen. De omvang van de bandbreedte bepaalt welke waarnemingen onder en boven
het afkappunt worden meegenomen in de effectschattingen.
Bij het toepassen van deze methode wordt begonnen met een bandbreedte met
omvang h 1. Deze bandbreedte wordt geplaatst over alle waarnemingen ónder de
eerste waarneming onder het afkappunt. Concreet: bij een gestandaardiseerde score
is de afkapscore 0. Men neme een bandbreedte van 5. De eerste waarneming A onder
de afkapscore heeft een score van -0,5. Dan vallen alle waarnemingen met scores die
lopen van -5,5 tot (en niet tot en met) -0,5 binnen deze bandbreedte. Op deze
waarnemingen wordt een regressie van de outcome variabele op de score uitgevoerd.
Met behulp van de geschatte coëfficiënten wordt de verwachte waarde van A
voorspeld, Â.
Vervolgens wordt de bandbreedte steeds één observatie naar links opgeschoven, in dit
geval voorbij de tweede waarneming B, zodat de schatting op weer net iets andere
waarnemingen wordt uitgevoerd. Op die manier wordt ook een voorspelde waarde van
B verkregen, ̂ . Dit proces wordt herhaald voor alle observaties onder het afkappunt
en vervolgens ook toegepast op de observaties boven het afkappunt. Het resultaat is
een gegevensserie bestaande uit de werkelijke punten A, B, ... en de voorspelde
punten Â, ̂ , ... Met deze data kan de gemiddelde kwadratische fout, of de mean
square error (MSE), berekend worden.

11

12

Calonico, S., M.D. Cattaneo & R. Titiunik (2014), Robust nonparametric confidence intervals for regression
discontinuity designs, University of Michigan.
Ludwig, J. & D.L. Miller (2007), Does Head Start Improve Children’s Life Chances? Evidence from a
Regression Discontinuity Design, Quarterly Journal of Economics, 122, (1), 159-208.

29

Herhaal deze aanpak voor verschillende bandbreedtes h en kies de bandbreedte
waarbij de MSE geminimaliseerd wordt. De kruisvalidatiemethode baseert zich op het
concept van de means square error (MSE), waarbij het effect van de uitruil tussen
precisie van de schattingen en de bias wordt gemeten. Naarmate de bandbreedte
groter wordt, worden resultaten preciezer, maar neemt de kans op bias ook toe.
I K se lec t i em eth o d e
Het startpunt van de IK bandbreedte selectiemethode van Imbens & Kalyanaraman
(2012)13 is dat bij het kiezen van de optimale bandbreedte in acht genomen dient te
worden dat het geschatte gemiddelde effect van een interventie zich voordoet rondom
het afkappunt. Een optimale bandbreedte dient in hun ogen smal genoeg te zijn om de
focus op dit lokale effect te behouden. De kruisvalidatietechniek levert een te brede
bandbreedte op, omdat het een bandbreedte bepaalt op basis van álle waarnemingen.
De auteurs berekenen een asymptotische MSE en daarmee een optimale bandbreedte
die volledig data-gedreven wordt bepaald.
C C T se le c t i em eth o d e
Ook de CCT bandbreedte selectiemethode van Calonico, Cattaneo en Titiunik (2014) 14
is het resultaat van de wens een selectiemethode te creëren die voorkomt dat te
brede bandbreedtes worden gekozen. Te brede bandbreedtes leiden tot bias in de
schatter en tot het risico dat de nulhypothese (geen effect van de interventie) te vaak
wordt afgewezen. Anders gezegd: effectief zal de CCT selectiemethode minder vaak,
maar wel een zuiverder, effect van een interventie vinden.

2.7

Regression discontinuity schattingen
De visuele inspectie van het verband tussen de scorevariabele en de uitgaven aan
S&O-lonen toont een enorme variatie afhankelijk van de gekozen specificatie. Dit doet
vermoeden dat er geen eenduidig verband bestaat en de impact van de subsidies
vanuit de Eureka- en Eurostars-instrumenten op de S&O-lonen blijft vooralsnog
ongewis. Met behulp van de daadwerkelijke regression discontinuity schattingen kan
de omvang van de discontinuïteit geschat worden en kunnen we zien hoe groot een
eventueel effect is.
In de hoofdtekst zijn de resultaten opgenomen van schattingen met de logaritme van
de absolute waarden van de S&O-loonuitgaven. In deze onderzoeksverantwoording
worden als alternatief de resultaten van schattingen met de groeivoet van de S&Oloonuitgaven gepresenteerd.
D e in vl o ed o p d e g ro e i in S &O - lo o n u itg a ve n g esc h a t
De finale stap uit het regression discontinuity stappenplan wordt gevormd door het
daadwerkelijk uitvoeren van de regressies. In deze paragraaf worden de resultaten
van deze analyses per instrument gepresenteerd. Voor de JTI’s zijn geen schattingen
uitgevoerd, omdat het aantal waarnemingen voor dit instrument, spec ifiek binnen de
controlegroep, simpelweg te laag is. Eerder in deze onderzoeksverantwoording zijn al
figuren opgenomen die een eerste indicatie geven van de mogelijke effecten van
verstrekte subsidies voor diverse alternatieve specificaties (absolute, gemi ddelde of
groeivoet maatstaf, lineair of kwadratisch verband). In deze paragraaf worden nieuwe
figuren gepresenteerd die aansluiten op de daadwerkelijk uitgevoerde regressies.

13

14

30

Imbens, G. & K. Kalyanaraman (2012), Optimal Bandwidth Choice for the Regression Discontinuity
Estimator, Review of Economic Studies, 79, (3), 933-959.
Calonico, S., M.D. Cattaneo & R. Titiunik (2014), Robust nonparametric confidence intervals for regression
discontinuity designs, University of Michigan.

Voor deze paragraaf zijn de analyses die in de hoofdtekst worden besproken opnieuw
uitgevoerd met één voornaam verschil. De gekozen output maatstaf in de hoofdtekst
is de logaritme van de absolute S&O-loonuitgaven één of twee jaar na aanvraag van
de subsidie. Bij de schattingen die in deze onderzoeksverantwoording gepresenteerd
worden, is gerekend met de groeivoet van de uitgaven aan S&O-loonuitgaven in het
jaar, of in de twee jaar, volgend op de subsidieaanvraag. Voordeel van deze maatstaf
is dat het corrigeert voor verschillen in de uitgangspositie: als een bedrijf al forse
uitgaven aan S&O-lonen doet, zullen de lonen van één extra S&O-medewerker een
relatief kleine toevoeging betekenen. Nadeel van deze maatstaf is dat er in het geval
van regression discontinuity feitelijk een verschil in een verschil gemeten wordt, wat
de interpretatie minder intuïtief maakt.
Deze paragraaf dient hoofdzakelijk als een aanvulling op hoofdstuk vijf met de
resultaten van de econometrische analyses uit het hoofdrapport. De resultaten worden
dan ook slechts summier besproken met daarbij een nadruk op verschillen met de
resultaten in het hoofdrapport.
V e rb an d tu ss en E u ro st a r s - su b s id ie en S &O -u i tg av en g ro e i
De drie grafieken geplot in figuur 2.5 tonen het verband tussen de gestandaardiseerde
score uitgedeeld aan ingediende projecten en de groeivoet van de S&O -loonuitgaven
van bedrijven. De score is zo gestandaardiseerd dat de afkapwaarde gelijk is aan nul.
Een invloed van de verstrekte subsidie op de groei in S&O-loonuitgaven uit zich rond
dit afkappunt in een discontinuïteit in het verband: een sprong omhoog of omlaag.
Wanneer uit deze basis visualisering al geen discontinuïteit blijkt, heeft het feitelijk al
bijna geen zin meer om nog verder te gaan met de techniek: de kans dan n og een
statistisch significant effect te vinden is minimaal (Jacob et al., 2012:9).
Figuur 2.5

Verband tussen gestandaardiseerde scorevariabele en de groeivoet van S&O-loonuitgaven voor
Eurostars na één jaar bij verschillende oplopende bandbreedtes rondom het afkappunt, waarbij de
toegekende score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en de relatieve afstand van een
score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

Bron: Panteia, 2014

Er is gekozen voor een polynoom verband, opdat beperkingen van de functionele vorm
niet bepalend zijn voor het gevisualiseerde verband. Concreet houdt dit in dat de
geplotte lijnen een erg grillig verloop kunnen vertonen. In iedere grafiek wordt
gewerkt met een andere bandbreedte. De middelste bandbreedte (de tweede grafiek)
correspondeert met de optimale bandbreedte die wordt voorgesteld door de software.
De bandbreedtes in de eerste grafiek en derde grafiek zijn respectievelijk half of twee
maal zo groot. De omvang van de bandbreedte neemt dus per fi guur toe. Deze
bandbreedtes corresponderen niet één-op-één met de optimale bandbreedtes gekozen
volgens de drie bandbreedte selectiemethoden die gebruikt worden bij de
effectschattingen, maar benaderen ze wel. Deze discrepantie komt voort uit het
gebruik van verschillende commando’s in de software.

31

De figuren laten een positieve discontinuïteit zien rondom het afkappunt. Deze is meer
prominent zichtbaar wanneer een bredere bandbreedte gehanteerd wordt. D it wordt
nader getest met regression discontinuity schattingen. In tabel 2.5 worden de
resultaten van de regression discontinuity effectschattingen gepresenteerd. De
resultaten van hetzelfde lineaire interactie model worden drie keer gegeven, waarbij
de bandbreedte van de geanalyseerde waarnemingen varieert. Alle geschatte modellen
zijn direct in één tabel opgenomen.
Tabel 2.5

Resultaten van lineaire regression discontinuity schatting met interactieterm voor de impact van
verkregen subsidie via het Eurostars-instrument op de groeivoet van de S&O-loonuitgaven na één
of twee jaar ten opzichte van het jaar waarin de subsidie al dan niet wordt toegekend, waarbij
voor extreme waarden is gecorrigeerd met Winsorising, over de periode 2008-2012, bij
verschillende bandbreedtes rondom het afkappunt
Impact

Na 1 jaar

Kennisintensief

Overige sectoren

*

Standaardfout

p-waarde

Bandbreedte

N

N

N

interventie

controle

CCT

12,408

24,757

0,616

6,78

111

38

12

IK

44,854 **

19,248

0,020

16,64

111

58

20

CV

**

20,153

0,013

34,85

111

64

43

CCT

13,423

31,435

0,669

6,25

58

21

6

IK

14,127

28,101

0,615

8,94

58

26

7

CV

**

24,842

0,083

28,82

58

36

19

CCT

51,074

36,280

0,159

9,10

53

19

7

IK

60,237 *

33,098

0,069

28,77

53

28

19

CV

60,229 *

33,514

0,072

34,85

53

28

21

50,244

43,015

= significant tegen 10% ; ** = significant tegen 5% ; *** = significant tegen 1%

Bron: Panteia, 2014

Van primair belang is de impact van de interventie. Uit de tabel blijkt dat Eurostars subsidies een positief effect hebben op de groeivoet van de S&O-loonuitgaven na één
jaar. Afhankelijk van de gehanteerde bandbreedte selectiemethode groeien de S&Oloonuitgaven van bedrijven die subsidie ontvingen na één jaar 12% tot 50% harder
dan die van bedrijven die geen subsidie ontvingen. Het gevonden effect neemt toe
naarmate een bredere bandbreedte genomen wordt en wordt bovendien ook meer
significant. Het positieve effect op de groei van de S&O -loonuitgaven is groter voor de
minder kennisintensieve sectoren.
R e su lt a t en in p e rsp ec t i ef
Gebruikmakende van de groeivoet als output maatstaf, blijken subsidies verstrekt via
het Eurostars-instrument een louter positieve invloed te hebben op de uitgaven aan
S&O-lonen. Afhankelijk van de gebruikte bandbreedte is deze invloed bovendien
statistisch significant. Wanneer wordt gerekend met de absolute loonuitgaven, zoals is
gebeurd in de hoofdtekst, is het effect eveneens positief, maar nooit significant. Bij de
meer kennisintensieve sectoren is het effect dan soms zelfs negatief.
V e rb an d tu ss en E u r ek a I n d i v id u e le Pro j ec t en su b s id i e en S& O u itg a ven g ro ei
De drie grafieken geplot in figuur 2.6 tonen voor Eureka Individuele Projecten het
verband tussen de gestandaardiseerde score uitgedeeld aan ingediende projecten en
de groeivoet van de S&O-loonuitgaven van bedrijven. De figuren laten een negatieve
discontinuïteit zien rondom het afkappunt, wat kan wijzen op een negatieve invloed

32

van de subsidies op de groei in S&O-loonuitgaven. Het eventuele bestaan van deze
invloed is nader getest met regression discontinuity schattingen.
Figuur 2.6

Verband tussen gestandaardiseerde scorevariabele en de groeivoet van S&O-loonuitgaven voor
Eureka Individuele Projecten na één jaar bij verschillende oplopende bandbreedtes rondom het
afkappunt, waarbij de toegekende score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en de
relatieve afstand van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

Bron: Panteia, 2014

In tabel 2.6 worden de resultaten van de regression discontinuity effectschattingen
gepresenteerd. De resultaten van hetzelfde lineaire interactie model worden drie keer
gegeven, waarbij de bandbreedte van de geanalyseerde waarnemingen varieert. Alle
geschatte modellen zijn direct in één tabel opgenomen: het effect op de groei na één
en na twee jaar is onderzocht, evenals verschillen in dit effect tu ssen kleine en grote
bedrijven en tussen bedrijven actief in meer of minder kennisintensieve sectoren.
De gepresenteerde resultaten doen vermoeden dat subsidies verstrekt via het Eureka instrument Individuele Projecten in eerste instantie leiden tot een a fname in de groei
van S&O-loonuitgaven. De groei ligt in het eerste jaar na beoordeling van de aanvraag
33% tot 40% lager bij bedrijven die wél subsidie ontvingen dan bij bedrijven die géén
subsidie ontvingen. Bekeken over een periode van twee jaar na het moment van
beoordeling is dit effect echter positief: de uitgaven groeien 33% tot 50% harder op
deze iets langere termijn. Geen van deze gevonden effecten is echter statistisch
significant, ook niet bij grotere bandbreedtes.
Kleinere bedrijven lijken een meer positieve (of minder negatieve) invloed van de
subsidies op hun S&O-loonuitgavengroei te ervaren dan grotere bedrijven. Dit
onderscheid is echter niet statistisch significant. De sectorstructuur blijkt van groter
belang. Het gevonden negatieve effect in de groeivoet na één jaar speelt vooral bij de
minder-kennisintensieve sectoren, waar de groei in S&O-loonuitgaven van bedrijven
die subsidie krijgen tot wel 136% lager ligt dan bij bedrijven die geen subsidie
krijgen. Dit effect is voor deze groep bovendien statistisch significant.
R e su lt a t en in p e rsp ec t i ef
Gebruikmakende van de groeivoet als output maatstaf, blijken subsidie s verstrekt via
het Eureka-instrument Individuele Projecten een wisselende invloed te hebben op de
uitgaven aan S&O-lonen. Bekeken over één jaar ligt de groei in uitgaven lager bij
bedrijven die subsidie ontvingen dan bij bedrijven die geen subsidie ontvingen.
Bekeken over twee jaar ligt de groei in uitgaven juist hoger. Dit positieve effect deed
zich niet voor bij de analyses op de absolute S&O-loonuitgaven en is niet statistisch
significant.
Dat het negatieve effect op de groeivoet omvangrijker is bij grotere bedrijven, spreekt
ook niet uit de analyses op de absolute uitgaven: eerder het tegenovergestelde. Daar

33

was het negatieve effect op kleine bedrijven juist significant. Het forsere negatieve
effect bij de minder-kennisintensieve sectoren werd ook daar gevonden, zij het niet
statistisch significant.
Tabel 2.6

Resultaten van lineaire regression discontinuity schatting met interactieterm voor de impact van
verkregen subsidie via het Eureka-instrument Individuele Projecten op de groeivoet van de S&Oloonuitgaven na één of twee jaar ten opzichte van het jaar waarin de subsidie al dan niet wordt
toegekend, waarbij voor extreme waarden is gecorrigeerd met Winsorising, over de periode 20082012, bij verschillende bandbreedtes rondom het afkappunt
Impact

Na 1 jaar

Na 2 jaar

Klein (<50 wp)

Groot (50+ wp)

Kennisintensief

Overige sectoren

*

Standaardfout

p-waarde

Bandbreedte

N

N

N

interventie

controle

CCT

-33,168

60,202

0,582

3,11

162

37

38

IK

-39,306

40,244

0,329

10,97

162

73

67

CV

-39,783

40,552

0,327

10,77

162

72

67

CCT

49,913

123,43

0,686

3,33

111

33

23

IK

38,351

64,940

0,555

15,34

111

63

48

CV

32,833

74,785

0,661

10,77

111

62

41

CCT

20,322

131,27

0,877

4,39

75

14

18

IK

-15,838

98,916

0,873

7,49

75

25

30

CV

-15,835

89,665

0,860

10,77

75

27

33

CCT

-69,909

88,578

0,430

2,73

87

23

18

IK

-52,043

54,205

0,337

7,75

87

43

32

CV

-45,909

51,208

0,370

10,42

87

45

33

CCT

55,399

101,13

0,584

3,27

87

22

21

IK

18,945

78,900

0,810

6,61

87

34

35

CV

17,897

69,367

0,796

10,42

87

38

36

CCT

-136,280 *

79,564

0,087

4,40

75

21

19

IK

-133,650 *

73,607

0,069

5,39

75

26

25

CV

-117,690 **

57,122

0,039

10,04

75

33

29

= significant tegen 10% ; ** = significant tegen 5% ; *** = significant tegen 1%

Bron: Panteia, 2014

V e rb an d tu ss en su b s id ie G e ïn d u st r i al i se erd e L an d en en Op k o me n d e
M a rk t en en S & O -u it g a v en g ro e i
De drie grafieken geplot in figuur 2.7 tonen het verband tussen de gestandaardiseerde
score uitgedeeld aan ingediende projecten voor Geïndustrialiseerde Landen en
Opkomende Markten en de groeivoet van de S&O-loonuitgaven van bedrijven. De
figuren laten nauwelijks een discontinuïteit zien rondom het afkappunt, wat e r op wijst
dat er geen invloed zou zijn van de verstrekte subsidies op de groei in S&Oloonuitgaven. Dit is nader getest met regression discontinuity schattingen.
In tabel 2.7 worden de resultaten van de regression discontinuity effectschattingen
gepresenteerd. De resultaten van hetzelfde lineaire interactie model worden drie keer
gegeven, waarbij de bandbreedte van de geanalyseerde waarnemingen varieert. Alle
geschatte modellen zijn direct in één tabel opgenomen: het effect op de groei na één
en na twee jaar is onderzocht, evenals verschillen in dit effect tussen kleine en grote
bedrijven en tussen bedrijven actief in meer of minder kennisintensieve sectoren.

34

De gepresenteerde resultaten bevestigen het beeld dat in de figuren werd geschetst:
de verstrekte subsidies hebben geen invloed op de groeivoet van uitgaven aan S&O lonen. Uit de analyses blijkt een klein positief, maar zeker niet statistisch significant,
effect van de subsidie bekeken over één jaar en een wat groter negatief, maar
eveneens niet significant, effect bekeken over twee jaar.
Figuur 2.7

Verband tussen gestandaardiseerde scorevariabele en de groeivoet van S&O-loonuitgaven voor
Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten na één jaar bij verschillende oplopende
bandbreedtes rondom het afkappunt, waarbij de toegekende score is gestandaardiseerd rondom
het afkappunt en de relatieve afstand van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) /
afkappunt

Bron: Panteia, 2014

Tabel 2.7

Resultaten van lineaire regression discontinuity schatting met interactieterm voor de impact van
verkregen subsidie via het instrument Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten op de
groeivoet van de S&O-loonuitgaven na één of twee jaar ten opzichte van het jaar waarin de
subsidie al dan niet wordt toegekend, waarbij voor extreme waarden is gecorrigeerd met
Winsorising, over de periode 2008-2012, bij verschillende bandbreedtes rondom het afkappunt
Impact

Na 1 jaar

Na 2 jaar

Klein (<50 wp)

Groot (50+ wp)

Kennisintensief

Overige sectoren

*

Standaardfout

p-waarde

Bandbreedte

N

N

N

interventie

controle

CCT

8,231

22,438

0,714

4,92

227

50

61

IK

10,529

16,562

0,525

13,28

227

92

101

CV

8,228

16,436

0,617

19,66

227

103

121

CCT

-22,143

39,033

0,571

5,27

144

48

43

IK

-13,747

32,447

0,672

8,28

144

58

49

CV

-10,924

24,702

0,658

18,45

144

78

64

CCT

-17,526

29,906

0,558

5,21

131

25

30

IK

-13,181

26,909

0,624

14,03

131

49

62

CV

-18,182

25,947

0,483

18,88

131

53

74

CCT

30,583

22,233

0,169

4,29

96

26

26

IK

27,839

18,510

0,133

6,09

96

32

32

CV

**

17,743

0,045

16,05

96

48

45

CCT

19,847

22,658

0,381

3,66

120

21

25

IK

3,364

17,450

0,847

6,63

120

37

40

CV

0,510

14,150

0,971

14,44

120

51

58

CCT

13,237

32,214

0,681

4,08

107

20

28

IK

24,077

27,648

0,384

14,06

107

46

48

CV

25,036

28,148

0,374

18,81

107

51

54

35,495

= significant tegen 10% ; ** = significant tegen 5% ; *** = significant tegen 1%

Bron: Panteia, 2014

35

Bedrijfsgrootte is mogelijk een bepalende factor in het bepalen van de invloed. Het
effect van de via het instrument Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
verstrekte subsidies is vooral positief bij de grotere bedrijven. Wanneer een voldoende
grote bandbreedte wordt gebruikt, is dit effect bovendien statistisch significant: de
uitgaven aan S&O-lonen van bedrijven met ten minste vijftig werkzame personen die
wél subsidie ontvingen, groeien in één jaar dan ruim 35% harder dan die van
bedrijven die géén subsidie kregen. Sectorstructuur is van minder groot belang. De
daar gevonden effecten zijn ook in geen enkel geval significant.
R e su lt a t en in p e rsp ec t i ef
Gebruikmakende van de groeivoet als output maatstaf, blijken subsidies verstrekt via
het instrument Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten geen invloed te
hebben op de uitgaven aan S&O-lonen. De geschatte coëfficiënten wijzen op een
kleine positieve invloed op de groei over één jaar en een wat grotere negatieve
invloed over twee jaar, maar geen van deze effecten is significant. Uit de analyses
met de absolute uitgaven aan S&O-lonen gepresenteerd in de hoofdtekst bleek een
iets meer uitgesproken negatief effect, dat eveneens niet significant was.
V e rb an d tu ss en E u r ek a C lu st e rs su b s id i e e n S &O -u itg a ven g ro ei
De drie grafieken geplot in figuur 2.8 tonen het verband tussen de gestandaardiseerde
score uitgedeeld aan ingediende projecten voor Eureka Clusters en de groeivoet van
de S&O-loonuitgaven van bedrijven. De figuren laten een negatieve discontinuïteit
zien rondom het afkappunt, wat er op zou kunnen wijzen dat er een negatieve invloed
is van de verstrekte subsidies op de groei in S&O-loonuitgaven. Het eventuele bestaan
van een invloed is nader getest met regression discontinuity schattingen.
Figuur 2.8

Verband tussen gestandaardiseerde scorevariabele en de groeivoet van S&O-loonuitgaven voor
Eureka Clusters na één jaar bij verschillende oplopende bandbreedtes rondom het afkappunt,
waarbij de toegekende score is gestandaardiseerd rondom het afkappunt en de relatieve afstand
van een score tot dit afkappunt meet: (score - afkappunt) / afkappunt

Bron: Panteia, 2014

In tabel 2.8 worden de resultaten van de regression discontinuity effectschattingen
gepresenteerd. De resultaten van hetzelfde lineaire interactie model worden drie keer
gegeven, waarbij de bandbreedte van de geanalyseerde waarnemingen varieert. Alle
geschatte modellen zijn direct in één tabel opgenomen: het effect op de groei na één
en na twee jaar is onderzocht. Om inzicht te krijgen in verschillen in dit effect tussen
kleine en grote bedrijven en tussen bedrijven actief in meer of minder
kennisintensieve sectoren waren niet voldoende waarnemingen beschikbaar.
De resultaten wijzen op een negatief effect van subsidies verstrekt via de Eureka
Clusters op de groei van de uitgaven aan S&O-lonen. De uitgaven aan S&O-lonen van
bedrijven die wél subsidie ontvingen, zijn in één jaar 25% tot 40% minder hard
gegroeid dan die van bedrijven die géén subsidie ontvingen. Dit effect is voornamer

36

bij de grotere bandbreedtes bepaald met behulp van de IK en CV selectiemethoden en
is in die twee gevallen ook statistisch significant. Wanneer de groei van de S&Oloonuitgaven over een periode van twee jaar wordt bekeken, wordt dit effect kleiner
en is het bovendien niet langer statistisch significant.
Tabel 2.8

Resultaten van lineaire regression discontinuity schatting met interactieterm voor de impact van
verkregen subsidie via de Eureka Clusters op de groeivoet van de S&O-loonuitgaven na één of
twee jaar ten opzichte van het jaar waarin de subsidie al dan niet wordt toegekend, waarbij voor
extreme waarden is gecorrigeerd met Winsorising, over de periode 2008-2012, bij verschillende
bandbreedtes rondom het afkappunt
Impact

na 1 jaar

*

p-waarde

Bandbreedte

N

N

N

interventie

controle

CCT

-25,462

16,804

0,130

4,88

118

26

12

IK

-39,688

**

18,336

0,030

12,20

118

64

30

-35,423

**

17,536

0,043

18,07

118

69

36

CCT

0,633

24,466

0,979

3,61

89

14

8

IK

-9,135

13,714

0,505

20,64

89

58

28

CV

-14,209

14,598

0,330

10,52

89

66

46

CV
na 2 jaar

Standaardfout

= significant tegen 10% ; ** = significant tegen 5% ; *** = significant tegen 1%

Bron: Panteia, 2014

R e su lt a t en in p e rsp ec t i ef
Gebruikmakende van de groeivoet als output maatstaf, blijken subsidies verstrekt via
de Eureka Clusters een negatieve invloed te hebben op de uitgaven aan S&O -lonen
van bedrijven. Dit effect is aanzienlijk meer uitgesproken dan de resultaten verkregen
uit analyses met de absolute S&O-loonuitgaven waren.
D e b e vin d in g en v an d e a l te rn at i ev e ef fe c t an al y se s s am en g e v at
In dit deel van de onderzoeksverantwoording zijn de analyses die in de hoofdtekst zijn
gepresenteerd herhaald met een afwijkende output maatstaf. Waar dit de logaritme
van de absolute S&O-loonuitgaven was in de hoofdrapportage, is dit nu de groeivoet
van deze uitgaven in het eerste of in de eerste twee jaar na de beoordeling van de
subsidieaanvraag. Ook hier zijn de JTI’s buiten beschouwing gelaten vanwege het te
lage aantal waarnemingen in de controlegroep.
In tabel 2.9 wordt een overzicht van de gevonden resultaten gepresenteerd. Ook uit
deze analyses blijkt een ambigu beeld: de gevonden effecten zijn soms positief
(groen), soms negatief (rood) en enkele gevallen zelfs statistisch significant (X). Lege
cellen duiden op analyses die niet konden worden uitgevoerd, omdat er te weinig
observaties zijn. Subsidies verstrekt via het instrument Eurostars hebben de meest
positieve invloed op de groei in S&O-loonuitgaven. Dit loopt op tot een hogere groei
tot wel 60% bij bedrijven in de minder-kennisintensieve sectoren. Deze louter
positieve, en bovendien soms statistisch significante, invloed van het instrument bleek
niet onverdeeld uit de analyses op de absolute uitgaven.
Ook bij de andere instrumenten bestaan er verschillen in de resultaten afhankelijk van
met welke output maatstaf gerekend wordt. Het wisselende beeld binnen het gebruik
van een output maatstaf én tussen diverse output maatstaven benadrukt de invloed
die de gekozen specificatie heeft op het gevonden resultaat. Het overall beeld is dat
de subsidies verstrekt via de Eureka- en Eurostars-instrumenten geen statistisch

37

significante invloed hebben op de uitgaven aan S&O-lonen, zij het gemeten als
groeivoet of als absolute waarde.
Tabel 2.9

Samenvattend overzicht met schattingsresultaten
Groen is positief; rood is negatief en X = statistisch significant effect
Lege cellen duiden op analyses die niet zijn uitgevoerd
Bandbreedte selectiemethoden
CCT

Eurostars

na 1 jaar

IK

CV

X

X

na 2 jaar
klein
groot
Kennisintensieve sectoren

X

Overige sectoren
Eureka IP

X

X

X

X

na 1 jaar
na 2 jaar
klein
groot
kennisintensieve sectoren
overig sectoren

GL & OM

X

na 1 jaar
na 2 jaar
klein
groot
Kennisintensieve sectoren
Overige sectoren

Eureka Clusters

na 1 jaar
na 2 jaar
klein
groot
Kennisintensieve sectoren
Overige sectoren

Bron: Panteia, 2014

38

X

3
3.1

Opzet en respons telefonische enquête
Opzet telefonische enquête
Met een telefonische enquête is in kaart gebracht welke ontwikkelingen deelnemers en
afgewezen subsidieaanvragers op enkele indicatoren in 2008 -2012 laten zien.
Daarnaast is gevraagd welke effecten gebruikers van de financiële instrumenten van
Eureka en Eurostars zelf percipiëren, hoe zij oordelen over de inhoud en uitvoering
van de instrumenten, en welke suggesties zij hebben voor verbetering.
In totaal bestond het door Panteia ontvangen databestand van RVO.nl uit 1.150
adressen van bedrijven die in de periode 2008-2012 een projectaanvraag hebben
ingediend in het kader van de financiële instrumenten van Eureka en Eurostars. Dit
bestand bevatte een groot aantal ‘dubbelingen’. Bedrijven kunn en namelijk aan
meerdere projecten in Eureka en Eurostars deelnemen en dus meerdere
projectaanvragen hebben ingediend. In totaal bevatte het databestand 571 unieke
bedrijven die allemaal zijn benaderd.
Voor de aansturing van de enquête waren de volgende zaken relevant:


Alleen bedrijven zijn bevraagd (geen kennisinstellingen of intermediairs);



Alle beschikbare adressen van bedrijven zijn benaderd;



Bedrijven met meerdere projectaanvragen zijn maximaal één maal bevraagd;



Bij bedrijven met meerdere projectaanvragen is zoveel mogelijk gekozen voor het stellen
van vragen over een recente projectaanvraag (omdat de kwaliteit van de antwoorden
over recente projectaanvragen naar verwachting hoger is vergeleken met ‘oudere’
projectaanvragen) en ging daarnaast de voorkeur uit naar een toegewezen
projectaanvraag boven een afgewezen projectaanvraag gegeven de doelstelling van het
evaluatieonderzoek om effecten van deelname in kaart te brengen.



Bij het benaderen van de bedrijven is gebruik gemaakt van de gegevens van
contactpersonen uit het databestand van RVO.nl. In het geval dat er moest worden
doorverwezen naar een andere persoon is er gevraagd naar de directeur/eigenaar (in
geval van een relatief klein bedrijf) of naar een manager die vragen kan beantwoorden
over technologische samenwerking en R&D van het bedrijf.

3.2

Respons telefonische enquête
In januari 2014 zijn door het Panteia callcenter 571 subsidieaanvragers van Eureka- en
Eurostars-projecten benaderd voor deelname aan de telefonische enquête. De enquête heeft
een respons opgeleverd van 60%: 343 aanvragers. Uitval (de resterende 40%) kwam vooral
van deelnemers die niet bereikbaar waren. Verder bleek in een aantal gevallen een interview
niet mogelijk omdat het betreffende project en de regeling helemaal niet bekend waren of
omdat niemand binnen het bedrijf inhoudelijk op de hoogte was van het project. Tot slot
voldeed een beperkt aantal niet aan de gestelde criteria: het ging hier om kennisinstellingen
en intermediairs. Tabel 3.1 geeft de cijfers van de veldwerkverantwoording. Op basis van
deze responsgegevens verwachten wij niet dat er sprake is van een selectiebias.
In totaal zijn er 343 geslaagde interviews afgenomen. De bereidheid om deel te
nemen aan deze telefonische enquête was groot. De participatiegraad (gesprek/
gesprek+weigering) bedraagt 98%. Slechts 2% weigerde medewerking: een voor
enquêtes bij bedrijven ongebruikelijk laag percentage. Een grote bereidheid om mee te
werken aan dit onderzoek blijkt ook uit het gegeven dat driekwart van de respondenten

39

aangeeft dat zij nogmaals benaderd mogen worden voor verdiepende vragen over hun
deelname aan Eureka/ Eurostars.15
Tabel 3.1

Veldwerkverantwoording evaluatie Eureka en Eurostars 2008-2012

Omschrijving

Absoluut

In %

Beschikbare adressen bedrijven

1.150

Geen telefoonnummer bekend

28

Dubbele bedrijven (meerdere projectaanvragen)

573

Unieke bedrijven

571

Bruikbare adressen

571

Benaderde adressen

571

Benaderd totaal

571

100%

Geslaagd interview via telefoon

343

60%

Voldoet niet aan criteria bedrijf

17

3%

Project en regeling zijn helemaal niet bekend

23

4%

Project is bekend, maar niemand binnen het bedrijf is

28

5%

Weigering

13

2%

Fax/info toon

30

5%

Bedrijf opgeheven

19

3%

Naam correspondeert niet

14

2%

Dubbel adres

12

2%

Fout adres anders

14

2%

Persoon onbereikbaar tijdens veldwerkperiode

9

2%

Meer dan 5 belpogingen

26

5%

Meer dan 7 belpogingen

6

1%

Niet bruikbaar anders

17

3%

inhoudelijk op de hoogte van het project

Bron: Panteia, 2014, telefonische enquête.

3.1

Kenmerken van de respondenten
Ruim de helft van de respondenten (55%) is directeur of directeur/eigenaar van het
bedrijf. De overige respondenten zijn voor het grootste deel managers: van de
afdeling R&D, de financiële afdeling of anderszins.
Van twee derde van de geïnterviewde bedrijven (66%) is de subsidieaanvraag
toegewezen, van de resterende 34% is hij afgewezen. De verdeling van d e aantallen
geïnterviewde bedrijven over de financiële instrumenten is weergegeven in tabel 3.2.

15

40

Het ging om 76% van alle deelnemers aan de telefonische enquête: 81% van de bedrijven met een
toegewezen subsidieaanvraag en 66% van de afgewezen aanvragers.

Tabel 3.2

Aantal ‘unieke’ bedrijven in adressenbestand en aantal geïnterviewde bedrijven per instrument

Instrument

Toegewezen aanvragen

Afgewezen aanvragen

Totaal

Aantal unieke bedrijven in het bestand per instrument
Eurostars

87

18

105

Eureka Individuele Projecten

83

101

184

Eureka Clusters

57

53

110

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

89

137

226

JTI’s

77

4

81

Totaal*

333

238

571

Aantal geïnterviewde bedrijven per instrument
Eurostars

67

8

75

Eureka Individuele Projecten

42

35

77

Eureka Clusters

24

23

47

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

50

48

98

JTI's

43

3

46

Totaal

226

117

343

In procenten
Eurostars

77%

44%

71%

Eureka Individuele Projecten

51%

35%

42%

Eureka Clusters

42%

43%

43%

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

56%

35%

43%

JTI’s

56%

75%

57%

Totaal

68%

49%

60%

* De afzonderlijke cijfers voor het aantal unieke bedrijven per financieel instrument kunnen niet zondermeer
worden opgeteld vanwege dubbeltellingen; bedrijven kunnen aan meerdere instrumenten deelnemen.
Bron: Panteia, 2014, telefonische enquête

In het adressenbestand dat Panteia ontving van RVO.nl is het aantal adressen van
unieke bedrijven met afgewezen subsidieaanvragen voor sommige instrumenten erg
laag: 18 afgewezen aanvragen voor Eurostars en 4 afgewezen aanvragen voor de
JTI’s. 16 Zelfs bij een hoge respons blijft het aantal absolute respondenten dan zeer
laag.

16

In een latere fase van het onderzoek ontving Panteia aanvullende bestanden van RVO.nl voor de
kwantitatieve effectanalyses voor Eurostars met gegevens van bedrijven met afgewezen projectaanvragen
door de internationale jury.

41

4

Vragenlijst telefonische enquête
INTRO
Goedemorgen/-middag/-avond mevrouw/mijnheer mevrouw/mijnheer, u spreekt met
... van Panteia. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken evalueren wij
het Eureka programma en de Eurostars regeling. Die zijn gericht op het stimuleren
van internationale samenwerking bij innovatie. Als onderdeel van de evaluatie doen
wij een telefonisch onderzoek. Mag ik u hiervoor een aantal vragen stellen?
[instr. ENQ: Uit de administratie blijkt dat uw bedrijf een financiële aanvraag heeft
ingediend voor het Eureka programma of de Eurostars regeling. Uw naam is vermeld
als contactpersoon.]
Project: ...
Project is ...
Regeling: ...

Vraag V001
Klopt het dat uw organisatie een bedrijf is en niet een intermediaire organisatie of
kennisinstelling?
[ENQ: intermediairs zoals subsidieadviseurs/consultants en kennisinstellingen zoals
universiteiten en academische ziekenhuizen behoren niet tot de doelgroep van het
onderzoek]
1: ja
2: nee

 door naar EXPNID

Vraag V001B
Volgens onze informatie is uw subsidieaanvraag voor " [naam project]" in het kader
van "[naam regeling/instrument]" [toegewezen/afgewezen]
Klopt dat?
1: ja
2: nee

 door naar EXPNID

Vraag V002
Wat is uw functie binnen het bedrijf?
1: directeur/eigenaar
2: hoofd financiële afdeling
3: administratief of financieel medewerker
4: hoofd R&D
5: medewerker R&D
6: overig management
7: weet niet/ wil niet zeggen

43

Vraag V003
Mijn volgende vraag gaat over nieuwe producten of diensten.
Is het aantal nieuwe of sterk verbeterde producten of diensten dat uw bedrijf op de
markt heeft geïntroduceerd in 2012 ten opzichte van 2008 toegenomen, afgenomen of
gelijk gebleven?
1: licht toegenomen
2: sterk toegenomen
3: licht afgenomen
4: sterk afgenomen
5: gelijk gebleven
6: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V004
Is het aantal eigen R&D-medewerkers van uw bedrijf in 2012 ten opzichte van 2008
toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven?
1: licht toegenomen
2: sterk toegenomen
3: licht afgenomen
4: sterk afgenomen
5: gelijk gebleven
6: mijn bedrijf heeft geen eigen R&D-medewerkers
7: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V005
Zijn de R&D-uitgaven van uw bedrijf in 2012 ten opzichte van 2008 toegenomen,
afgenomen of gelijk gebleven?
(ENQ: het gaat om de R&D-uitgaven dat het bedrijf zelf doet in eigen huis)
(ENQ: dit is inclusief R&D-loonkosten)
1: licht toegenomen
2: sterk toegenomen
3: licht afgenomen
4: sterk afgenomen
5: gelijk gebleven
6: mijn bedrijf heeft geen R&D-uitgaven
7: weet niet / wil niet zeggen

44

Vraag V007
Heeft uw bedrijf in de periode 2008 t/m 2012 in technologieprojecten samengewerkt
met ...
"andere bedrijven"
"universiteiten of andere instellingen voor hoger onderwijs"
"onderzoeksinstituten"
1: ja
2: nee
3: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V008
Als Vraag V007_1 is 1 of Vraag V007_2 is 1 of Vraag V007_3 is 1
Heeft u ook technologische samenwerkingsprojecten gedaan met buitenlandse
bedrijven en instellingen?
1: ja
2: nee

 door naar Vraag V011

3: weet niet / wil niet zeggen

 door naar Vraag V011

Vraag V009
Is het aantal internationale technologische samenwerkingsprojecten van uw bedrijf in
2012 ten opzichte van 2008 toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven?
1: licht toegenomen
2: sterk toegenomen
3: licht afgenomen
4: sterk afgenomen
5: gelijk gebleven
6: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V010
Is het aantal internationale samenwerkingspartners in 2012 ten opzichte van 2008
toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven?
1: licht toegenomen
2: sterk toegenomen
3: licht afgenomen
4: sterk afgenomen
5: gelijk gebleven
6: weet niet / wil niet zeggen

45

Vraag V011
Als Vraag KENMERK is 1
Ik noem u 10 mogelijke effecten van deelname aan het Eureka - of Eurostars-project
voor uw bedrijf. U kunt antwoorden met: ja of nee.
""snellere start van het innovatieproject""
""snellere doorlooptijd van het innovatieproject""
""verbreding van technologische toepassingen""
""meer omzet met nieuwe of verbeterde producten""
""betere toegang tot buitenlandse markten""
""betere kwaliteit van internationale technologische samenwerking""
""waardevolle nieuwe samenwerkingspartners""
""verwerving van waardevolle nieuwe technologische kennis""
""versterking van de concurrentiepositie van uw bedrijf""
""vergroting van het marktaandeel van uw bedrijf""
1: ja
2: nee
3: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V012
Als Vraag KENMERK is 1
Wat zou er zijn gebeurd met het project als u geen subsidie zou hebben ontvangen in
het kader van Eureka of Eurostars? Zou het project...
ENQ: Oplezen; meerdere antwoorden mogelijk
1: ongewijzigd zijn uitgevoerd (ENQ indien ja gelijk verder met de volgende vraag)
2: in afgeslankte vorm zijn uitgevoerd
3: vertraagd zijn uitgevoerd
4: met andere partners zijn uitgevoerd
5: niet zijn uitgevoerd
6: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V013
Als Vraag KENMERK is 2
Uw bedrijf heeft in het kader van Eureka of Eurostars een of meerdere
subsidieaanvragen ingediend die niet zijn toegekend. Wat is er gebeurd met het
project?
ENQ: Oplezen; meerdere antwoorden mogelijk
1: het project wordt ongewijzigd uitgevoerd (ENQ indien ja gelijk verder met de
volgende vraag)
2: in afgeslankte vorm uitgevoerd
3: vertraagd uitgevoerd
4: met andere partners uitgevoerd
5: niet uitgevoerd
6: weet niet / wil niet zeggen

46

Vraag V014
Ik noem u 3 stellingen over de betekenis van Eureka en Eurostars voor Nederlandse
bedrijven in het algemeen. Kunt u aangeven in hoeverre u het daarmee eens bent? U
kunt antwoorden met mee eens, noch mee eens noch mee oneens, en mee oneens.
[ENQ: het gaat om de betekenis van deelname aan Eureka en Eurostars voor
Nederlandse bedrijven in het algemeen, dus niet specifiek voor uw bedrijf]
Door Eureka en Eurostars wordt er door Nederlandse bedrijven ...
""... meer samengewerkt met buitenlandse partners""
""... beter samengewerkt met buitenlandse partners""
""... meer uitgegeven aan R&D""
1: mee eens
3: noch mee eens noch mee oneens
4: mee oneens
5: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V016
Heeft uw bedrijf deelgenomen in het Europese Zevende Kaderprogramma voor
onderzoek en technologische ontwikkeling?
[ENQ: welk jaar of periode maakt niet uit]
1: ja
2: nee

 door naar Vraag V018

3: weet niet / wil niet zeggen

 door naar Vraag V018

Vraag V017
Beoordeelt u de aanvraagprocedure daarvan als eenvoudiger, ingewikkelder of
vergelijkbaar ten opzichte van de aanvraagprocedure van Eureka en Eurostars?
1: eenvoudiger
2: ingewikkelder
3: vergelijkbaar
4: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V018
Agentschap NL is namens de Nederlandse overheid actief in het internationale Eureka
netwerk om Nederlandse bedrijven in contact te brengen met buit enlandse partners.
Is u bekend dat Agentschap NL ondersteuning biedt bij het vinden van technologische
partners?
[ENQ: bijvoorbeeld door internationale matchmaking, buitenlandse missies of
seminars]
1: ja
2: nee

 door naar Vraag V021

3: weet niet / wil niet zeggen

 door naar Vraag V021

47

Vraag V019B
Heeft u ook gebruik gemaakt van
(ENQ: oplezen; meerdere antwoorden mogelijk)
"internationale matchmaking [ENQ: matchmaking is het in contact brengen met
partners]"
"Heeft u deelgenomen aan een buitenlandse missie?"
"deelgenomen aan een seminar?"
1: ja
2: nee
3: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V020
Als Vraag V019B_1 is 1 of Vraag V019B_2 is 1 of Vraag V019B_3 is 1
Hoe beoordeelt u de toegevoegde waarde van de ondersteuning van Agentschap NL
als het gaat om het vinden van technologische partners? Is dat .. .
1: zeer slecht
2: slecht
3: goed
4: zeer goed
5: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V021
Heeft uw bedrijf gebruik gemaakt van een adviseur van Agentschap NL om de
aanvraag voor Eureka of Eurostars vooraf te bespreken?
1: ja
2: nee, heeft géén gebruik gemaakt van adviseur Agentschap NL

 door naar

Vraag V023
3: weet niet / wil niet zeggen

 door naar Vraag V023

Vraag V022
Hoe beoordeelt u de toegevoegde waarde van de adviseur van Agentschap NL? Is dat
...
1: zeer slecht
2: slecht
3: goed
4: zeer goed
5: weet niet / wil niet zeggen

48

Vraag V023
Heeft uw bedrijf gebruik gemaakt van een intermediair of subsidie -adviseur om de
aanvraag voor Eureka of Eurostars in te dienen?
1: ja
2: nee, heeft géén ondersteuning van andere partij gehad

 door naar Vraag V026

3: weet niet / wil niet zeggen

 door naar Vraag V026

Vraag V024
Hoe beoordeelt u de toegevoegde waarde van deze intermediair of subsidie -adviseur?
1: zeer slecht
2: slecht
3: goed
4: zeer goed
5: weet niet / wil niet zeggen

Vraag V025B
Wat waren de kosten van deze intermediair?
[ENQ Indien u geen exact antwoord weet, volstaat een schatting]

Vraag V025E
Werd door de intermediair gewerkt op no cure no pay basis?
1: Ja
2: nee
3: weet niet / wil niet zeggen

Vraag M026A
Om subsidie voor projecten binnen Eureka en Eurostars te krijgen moet een aanvraag
worden ingediend. Graag wil ik weten hoeveel tijd uw bedrijf heeft besteed aan de
aanvraag voor project …
Ik noem u de verplichtingen vanuit de aanvraag.
Hoeveel uren heeft u ongeveer besteed aan:
- kennisname van de regeling en procedure en vooroverleg met Agentschap NL: | uur
- invullen en indienen van het aanvraagformulier van Agentschap NL (exclus ief het
schrijven van het projectplan): | uur
- opstellen en indienen van een begroting voor de Nederlandse kosten: | uur
- beantwoorden aanvullende vragen en overleg met projectpartners en Agentschap
NL: | uur

49

Vraag M026B
Als Vraag KENMERK is 1
Ik noem u de verplichtingen die u heeft tijdens de uitvoering van het project.
Hoeveel uren heeft u op jaarbasis ongeveer besteed aan:
- bijhouden projectregistratie; | uur
- opstellen voortgangsrapportage; | uur
- overleg met Agentschap NL, begeleidingscommissie voortgang: | uur
- het opstellen van een eindrapport; | uur
- het opstellen van de financiële verantwoording van het project; | uur

Vraag V028
In het kader van dit onderzoek willen wij enkele bedrijven nog enkele verdiepende
vragen stellen over hun ervaringen met Eureka en Eurostars. Mogen wij u daarvoor
binnenkort nogmaals bellen?
1: Ja
2: Nee

Vraag GESL
Als Vraag V028 is 1
Dan wil ik graag enkele gegevens noteren.
(ENQ: Noteer geslacht)
1: Man
2: Vrouw

Vraag NAWT
Als Vraag V028 is 1
(ENQ: Noteer/controleer gegevens)

EINDE
Sluit deze case af (Interview compleet)

EINDENID
Sluit deze case af (Voldoet niet aan criteria)

50

5

Gespreksleidraad diepte-interviews
De diepte-interviews met bedrijven (totaal 20) zijn gericht op een verdere verdieping
en inkleuring van de resultaten van de telefonische enquête en zijn vooral gebruikt om
meer vat te krijgen op de achtergronden en processen met betrekking tot de effecten
van de financiële instrumenten op de bedrijfsprestaties.
Bij de selectie van de interviewpartners is rekening gehouden met de spreiding over
de verschillende dimensies, zoals soort financieel instrument en de grootteklasse van
het bedrijf. De interviews betreffen zowel bedrijven die een subsidie hebben
ontvangen als bedrijven waarvan de aanvraag werd afgewezen.
Specifiek zijn enkele interviews gedaan met bedrijven die een subsidie hebben
ontvangen, maar waar geen positieve effecten zijn gemeld. Wat zijn de oorzaken
daarvan? Verder zijn enkele interviews gedaan met bedrijven die gebruik hebben
gemaakt van verschillende instrumenten ten behoeve van een vergelijking van de
instrumenten op enkele aspecten.
Bij de afgewezen subsidieaanvragers zijn enkele bedrijven bevraagd waarvan de
aanvraag is afgewezen, maar het project tóch is voortgezet. Op welke wijze is de
voortzetting gerealiseerd?

Vragen voor deelnemers
1. Is [Eureka/Eurostars-project] uw
afgelopen jaren of zijn er al
2. [indien meer] Oók

□enige technologische samenwerkingsproject van de

□meer geweest?

□meer Eureka/Eurostars-projecten?

3. Hoe bent u in aanraking gekomen met [instrument]?
4. Was uw [Eureka/Eurostars]-aanvraag een
plan, of een

□al bestaand plan, een□ aangepast bestaand

□helemaal nieuw plan?

5. Hoe bent u aan buitenlandse partners gekomen? [doorvragen: kende u ze al en
waarvan? Of hebt ze speciaal gezocht, en op grond waarvan?]
6. Hoe bent u voor dit project aan R&D-medewerkers gekomen? [doorvragen: zijn die
intern of extern gerekruteerd? Zijn ze na afloop van het project bij u blijven werken /
c.q. zullen ze na afloop bij u blijven werken?
7. Wat zijn de resultaten van deelname aan [project] voor uw bedrijf geweest?
[doorvragen: (1e orde effecten) R&D-uitgaven, R&D-capaciteit, internationale
technologische samenwerking (en 2e orde effecten), meer kennis, nieuwe / betere
producten, omzet, groeikansen]
8. [doorvragen op interessante effecten:] wat triggerde dit effect?
9. Wat heeft het uw bedrijf [tot nu toe] opgeleverd? [= inzoomen op positieve effecten]
10. In hoeverre waren dit beoogde en in hoeverre onverwachte effecten?
11. Hoe beoordeelt u de feitelijke effecten in het licht van de vooraf beoogde effecten?
[doorvragen:] Wat zijn de belangrijkste plus- en minpunten?
12. [check of interviewee heeft deelgenomen aan buitenlandse missies, matchmaking of
seminars] Hoe beoordeelt u de bijdrage van de door RVO/Agentschap NL georganiseerde
[buitenlandse missies / matchmaking / seminars] aan het effect van deelname aan
[project]?
13. Heeft u suggesties om procedures en uitvoering van [instrument(en)] te verbeteren [evt.
laten vergelijken, afhankelijk van de antwoorden op vraag 1 en 2]?

51

Vragen voor afgewezen aanvragers
1. Hoe bent u in aanraking gekomen met [instrument]?
2. Was uw [Eureka/Eurostars]-aanvraag een
plan, of een

□al bestaand plan, een □ aangepast bestaand

□helemaal nieuw plan?

3. Waarom is uw aanvraag afgewezen?
4. Hoe bent u aan buitenlandse partners gekomen? [doorvragen: kende u ze al en
waarvan? Of hebt ze speciaal gezocht, en op grond waarvan?]
5. Welke effecten heeft de afwijzing van de aanvraag gehad voor uw bedrijf? [doorvragen:
R&D-capaciteit, kennis, producten, omzet, groeikansen]
6. [check: is project ongewijzigd voortgezet? Zo ja:] Hoe is het project na de afwijzing
voortgezet [doorvragen: financiering, partners, R&D-budget, resultaat]
7. [check: is project beëindigd? Zo ja:] Waarom is het project beëindigd?
8. Overweegt u in de toekomst
project?

□opnieuw een aanvraag in te dienen voor een soortgelijk

9. [Zo ja:] Waarom? En aan welke voorwaarden moet dan voldaan zijn?
[Zo nee:] Waarom niet? Aan welke voorwaarden moet zijn voldaan, wil u wél opnieuw
een aanvraag doen?
10.Heeft u suggesties om procedures en uitvoering van [instrument(en)] te verbeteren [evt.
laten vergelijken, afhankelijk van de antwoorden op vraag 1 en 2]?

52

6

6.1

Berekening administratieve lasten en
uitvoeringskosten
Beschrijving van de aanvraagprocedures van de regelingen

Eurostars
Wettelijke basis
De regeling is in Nederland onderdeel van de Subsidieregeling Innoveren. Eurostars is een
Eureka-programma dat tevens onder KP7/H2020 valt (EU top-up op basis van art. 185
TEU).
Indienen van een aanvraag
Een onafhankelijk internationaal panel (in Brussel) beoordeelt en rangschikt alle ingediende
projectvoorstellen. Alle Eurostars-landen volgen de internationale rangschikking bij het
toekennen van subsidie. Er is geen inhoudelijke beoordeling op nationaal niveau.
De indieningsprocedure voor Eurostars-projecten bestaat uit twee ronden. In de eerste
ronde dienen de deelnemers een projectaanvraag in bij Eurostars in Brussel. Alle projecten
die een voldoende score hebben behaald (boven de quality threshold zijn gerankt), kunnen
daarna bij het nationale contactpunt (RVO.nl) een officiële subsidieaanvraag indienen. Het
nationale contactpunt zorgt dan voor de verdeling van de beschikbare subsidie via de eigen
tenderprocedure, waarbij de internationale ranking wordt gevolgd. De subsidie wordt
toegekend op basis van de rankinglijst van de internationale jury, totdat het Nederlandse
budget (inclusief de ‘top up’ van de Europese Commissie) binnen de betreffende tender
uitgeput is. Het recht op Nederlandse Eurostars-subsidie vervalt wanneer geen aanvraag
wordt ingediend.
De subsidiepercentages voor bedrijven zijn: 35% voor onderzoeksactiviteiten en 25% voor
ontwikkelingsactiviteiten. Voor MKB-bedrijven geldt hierbovenop een toeslag van 10%-punt.
De subsidiepercentages voor kennisinstellingen zijn: 50% voor onderzoeksactiviteiten en
25% voor ontwikkelingsactiviteiten. Het maximale subsidiebedrag per project is € 500.000
(voor alle Nederlandse deelnemers gezamenlijk).

Eureka Individuele Projecten
Wettelijke basis
Eureka individuele projecten werden tot eind 2008 gefinancierd vanuit de
subsidieregeling Internationale Innovatieprojecten en vervolgens vanuit de
subsidieregeling Sterktes in Innovatie, artikel 2.2 Internationaal Innoveren. De
regeling Internationaal Innoveren is eind 2011 gesloten. Vanaf 2012 kunnen
geïnteresseerden gebruikmaken van het Innovatiekrediet als vervanging van deze
regeling.
Indienen van een aanvraag
Eureka-projecten kennen een nationale beoordeling en een internationale toets. Er is
geen vastgestelde volgorde voor het doorlopen van deze stappen. Voor de
internationale toets dient de aanvrager een Eureka-voorstel in bij het Nationale
Contactpunt voor Eureka in het land van vestiging van de projectleider. Voor
Nederland fungeert het Expertisecentrum voor Internationaal Onderzoek en Innovatie

53

(EiOI) van RVO.nl als Nationale Contactpunt. Het voorstel wordt door de Nationale
Contactpunten van de deelnemende landen in onderling overleg getoetst aan de
Eureka-criteria:


Is het een technisch R&D innovatieproject?



Heeft de voorgestelde ontwikkeling een civiele toepassing?



Zijn er minstens twee onafhankelijke partijen uit twee Eureka landen die voor eigen
rekening en risico in het project deelnemen?



Kan iedere deelnemer zijn aandeel in het project financieren?

Wanneer het project aan deze criteria voldoet krijgt het, na goedkeuring door de High
Level Group, het Eureka-label. Onder de regeling Internationaal Innoveren is het
hebben van het Eureka-label een voorwaarde voor financiering.
De regeling Internationaal Innoveren, evenals zijn voorgangers, werkt met tenders of
calls. Deze zijn open voor alle technologiegebieden. Alle voorstellen die aan de
voorwaarden van de regeling voldoen worden voorgelegd aan de Adviescommissie
Internationaal Innoveren, die de voorstellen beoordeelt en rankt op basis van de
volgende criteria:


algemene opbouw van het project en toegevoegde waarde van de samenwerking;



technologische en innovatieve waarde;



marktpotentieel en concurrentievermogen.

De subsidie wordt toegekend op basis van de rankinglijst, totdat het Nederlandse
budget binnen de betreffende tender uitgeput is. Indien een project nog geen Eureka label heeft, wordt de subsidie voorwaardelijk toegekend.
De subsidiepercentages voor bedrijven zijn: 35% voor onderzoeksactiviteiten en 25%
voor ontwikkelingsactiviteiten. Voor MKB-bedrijven geldt hierbovenop een toeslag van
10%-punt. De subsidiepercentages voor kennisinstellingen zijn: 50% voor
onderzoeksactiviteiten en 25% voor ontwikkelingsactiviteiten. Het maximale
subsidiebedrag per project is € 750.000 (voor alle Nederlandse deelnemers
gezamenlijk).

Eureka Clusters
Bedrijven die willen deelnemen aan een Eureka Cluster kunnen gebruikmaken van de
calls die de Clusters op internationaal niveau organiseren. Voor deelname aan een
project in ITEA2 of CATRENE worden de volgende stappen genomen door het
consortium van aanvragende partijen: 17


Het verkort projectvoorstel (Project Outline) wordt ingediend bij het secretariaat van het
Cluster.



De aanvraag wordt beoordeeld door een commissie, de Steering Group genoemd én door
de nationale overheden die een gecoördineerd commentaar afgeven op de Project
Outline voorstellen.



Na goedkeuring door de Steering Group wordt een volledig projectvoorstel (Full Project
Proposal) ingediend.



De aanvraag wordt wederom beoordeeld door de Steering Group én door de nationale
overheden die een gecoördineerd commentaar afgeven op de FPP voorstellen



Het voorstel wordt al dan niet gelabeld door de Steering Group. Een positieve
beoordeling van het volledige projectvoorstel levert het ITEA2- c.q. CATRENE-label op.

Het verkrijgen van een label houdt in dat het voorstel wordt goedgekeurd als
Clusterproject. Het label is een voorwaarde voor subsidie door de nationale overheid.
17

54

http://www.catrene.org/web/downloads/Project_selection_process.pdf

Dit betekent dat Nederland dus over de gelabelde projecten een financierings beslissing moet nemen. Nederland doet dat middels nationale calls. Gedurende het
proces is er contact met de nationale overheden door alle partijen. De
Adviescommissie Internationaal Innoveren beoordeelt de gelabelde voorstellen voor
Nederlandse projectdelen en stelt een ranking op. Bij deze nationale beoordeling
gelden criteria ten aanzien van: bijdrage aan technologische innovatie, kwalit eit van
samenwerking, economisch perspectief en betrokkenheid van het MKB.

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
Met de regelingen Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten, die inmiddels
niet meer lopen, werd internationale samenwerking met partners uit niet-Eurekalanden gestimuleerd. De regelingen financieren projecten zonder daarbij het Europese
Eureka programma in te zetten. Dit betekent dat het Expertisecentrum zelf volledig
verantwoordelijk is voor het beoordelen en financieren van de projecten.
De regelingen werkten met tenders of calls die open stonden voor alle
technologiegebieden. Alle voorstellen die aan de voorwaarden van de regeling
voldeden werden voorgelegd aan de Adviescommissie Internationaal Innoveren, die de
voorstellen beoordeelde en rangschikte op basis van de volgende criteria:


algemene opbouw van het project en toegevoegde waarde van de samenwerking;



technologische en innovatieve waarde;



marktpotentieel en concurrentievermogen.

De subsidie werd toegekend op basis van de rankinglijst, totdat het Nederlandse
budget binnen de betreffende tender uitgeput was.

Joint Technology Initiatives (JTI’s)
Net als de Eureka Clusters werken de JTI’s met internationale calls. Projectvoorstellen
worden hier beoordeeld door het uitvoerende (bestuurs)orgaan van de JTI, de Joint
Undertaking. Eerst wordt een samenvatting van een projectvoorstel ingediend, een
Project Outline (PO). De betrokken nationale overheden worden hiervan op de hoogte
gesteld, middels hun participatie in de Joint Undertaking. Na de beoordeling van deze
eerste stap wordt bekend gemaakt of een volledig voorstel, een Full Project Proposal
(FPP), mag worden ingediend. De beoordelingscriteria hebben betrekking op:
‘relevance and contribution to the objectives of the Call’, ‘R&D innovation and
technical excellence’, ‘S&T approach and workplan’, ‘market innovation and impact’,
‘quality of consortium and management’. De voorstellen ontvangen scores. Voorstellen
die ‘above threshold’ worden gewaardeerd, worden gerankt op basis van de
totaalscore. Vervolgens worden projectvoorstellen geselecteerd voor publieke
financiering, afhankelijk van de beschikbare budgetten en nationale
toekenningsvereisten (‘national eligibility criteria’).
Het is de nationale overheid die uiteindelijk de Nederlandse financiële middelen aan de
Nederlandse deelnemers ter beschikking stelt. Via de Joint Undertaking stelt de EC
zijn bijdrage aan de deelnemers ter beschikking. De financiering is dus een mix van
middelen van de nationale overheid en middelen afkomstig van de Europese
Commissie. Dit zijn twee aparte committeringen, eerst de nationale committering en
op basis daarna de committering vanuit de Joint Undertaking.
Wettelijke basis van de regelingen


Subsidieregeling Internationale Innovatieprojecten (vervallen)



Subsidieregeling sterktes in innovatie (art 2.2; Internationaal Innoveren)

55



6.2

Kaderwet EZ-subsidies

Verplichtingen voor aanvragers en gebruikers
Deze paragraaf beschrijft de stappen in de processen voor subsidie-aanvragers en subsidieontvangers van Eurostars en van de overige financiële instrumenten.

Eurostars
Stappen in de processen voor subsidieaanvragers en subsidieontvangers
A. Indienen van een aanvraag in Brussel
Bedrijven en kennisinstellingen dienen de volgende stappen te doorlopen.


Bedrijven kunnen desgewenst contact opnemen met de afdeling Eurostars bij RVO.nl.
Een adviseur kan helpen bij het invullen van de aanvraag. Er dient een formulier
Projecttoets Eurostars te worden ingevuld (niet verplicht, maar een service die RVO.nl
aanbiedt).



Registreren van de aanvrager op de website www.eurostars-eureka.eu en elektronisch
indienen van de aanvraag via deze website.



De aanvraag wordt door een internationaal evaluatie panel beoordeeld aan de hand van
drie criteria:

1. Algemene opbouw van het project en de inhoudelijke kwaliteit van het consortium;
2. Technologische en innovatieve waarde;
3. Marktpotentieel en concurrentievermogen.


Binnen vier maanden (16 weken) na het sluiten van de call worden aanvragers
geïnformeerd over de resultaten van de beoordeling. Als de aanvraag positief is
beoordeeld, kunnen de Nederlandse indieners van een project bij RVO.nl subsidie
aanvragen (waarbij gebruik gemaakt kan worden van de voor Brussel gemaakte
projectdocumentatie, zie verder onder B).

B. Indienen van een aanvraag in Nederland bij RVO.nl


Alle deelnemers in Eurostars-projecten vragen in hun eigen land subsidie aan. RVO.nl
gaat niet meer in op de inhoud van het project. Er wordt alleen om informatie gevraagd
die nodig is voor het toekennen van subsidie. De benodigde formulieren kunnen worden
gedownload vanaf de website http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/aanvrageneurostars



Het Aanvraagformulier Eurostars moet worden ingevuld door de penvoerder. De overige
Nederlandse aanvragers moeten de penvoerder machtigen (via het aanvraagformulier)
om de aanvraag bij RVO.nl in te dienen.
De aanvraag moet worden voorzien van:


Een kopie van de positieve beoordeling uit Brussel (met rangschikking) (wordt door
RVO.nl in de praktijk van het Eureka secretariaat ontvangen);



Een projectbegroting per aanvrager;



Een openbare samenvatting van de projectbeschrijving conform een door RVO.nl
opgesteld model. RVO.nl neemt genoegen met de projectbeschrijving die voor Brussel
is gemaakt, deze is vorm vrij en mag ook in het Engels zijn;




Een kopie van het definitieve, getekende consortium agreement;

Alleen de projectbegroting moet voor de aanvraag in Nederland worden opgesteld, de
overige informatie wordt door RVO.nl uit de database in Brussel gehaald.



56

Optioneel: de MKB-toets, om na te gaan of de aanvrager onder de MKB-definitie valt.

De aanvrager ontvangt van RVO.nl bericht van toekenning of afwijzing van de subsidie.
Ingeval van toekenning gelden voor de ontvangers van de subsidie de volgende
verplichtingen.
C. Processen na goedkeuring subsidieaanvraag


De aanvrager van wie de subsidie wordt toegekend ontvangt een subsidieverleningsbrief
van RVO.nl.



Er hoeft niet meer te worden gedeclareerd. Voor projecten die na 2009 zijn gestart
verstrekt RVO.nl automatisch voorschotten. 90% van de subsidie wordt gedurende de
looptijd van het project per kwartaal in gelijke delen uitbetaald.



Er dient een adequate projectadministratie te worden bijgehouden, volgens de richtlijnen
van RVO.nl. Deze verplichting geldt voor elke projectdeelnemer die subsidiegelden
ontvangt en gebruikt. De projectadministratie wordt niet structureel actief opgevraagd
door RVO.nl. Deze dient wel op aanvraag beschikbaar te zijn bij controles.



Projectdeelnemers zijn zelf verantwoordelijk voor een adequate tenaamstelling en
bescherming van uit het project voortvloeiende intellectuele eigendomsrechten.



Voor de ontbinding van een voor het project opgerichte rechtspersoon, of verplaatsing
van de statutaire zetel naar het buitenland, is toestemming van RVO.nl nodig. Dit komt
in de praktijk niet of nauwelijks voor.



Aan de hand van de in het projectplan aangegeven mijlpalen dient schriftelijk aan RVO.nl
te worden gerapporteerd over de voortgang van het project. Hiervoor kan dezelfde
(model)rapportage worden gebruikt als die voor het Eurostars-secretariaat. Dit
secretariaat vraagt tweemaal per jaar aan de coördinator (=projectleider) van het
internationale project, om een ‘project progress report’ aan te leveren namens alle
projectpartners. Feitelijk worden de voortgangsrapportages door de coördinator van het
internationale project (dit hoeft dus niet een Nederlandse partij te zijn) in Brussel
ingediend, waarna RVO.nl de relevante rapportages van de database van het Eurostarssecretariaat haalt.



Belangrijke wijzigingen binnen (de uitvoering van) projecten dienen te worden gemeld
aan RVO.nl.



Aan het einde van een project dient de definitieve subsidie te worden vastgesteld.
Hiervoor moet binnen een half jaar na beëindiging van een project het formulier
‘Aanvraag vaststelling subsidie’ worden ingediend bij RVO.nl. Om een vaststelling te
verkrijgen moet de aanvraag worden ingediend bij RVO.nl in combinatie met een
eindrapportage en een eindafrekening (‘final report’, voor RVO.nl en het Eurostarssecretariaat kan hetzelfde verslag worden gebruikt). Ten behoeve van de financiële
verantwoording heeft RVO.nl een Excelsheet gemaakt waarin de kosten per aanvrager
ingevuld moeten worden.



In bepaalde situaties is het vereist om een controleverklaring afgegeven door een
accountant mee te leveren. Een controleverklaring is alleen verplicht als het
subsidiebedrag per individuele deelnemer in het project hoger is dan € 125.000.



Tot 5 jaar na de vaststelling van de subsidie kan van subsidieontvangers vanuit
Eurostars-projecten worden gevraagd om mee te werken aan evaluaties ( ‘market impact
reports’), maar bijvoorbeeld ook aan klanttevredenheidsonderzoek.



Subsidieontvangers moeten meewerken aan controles die door of namens RVO.nl
(afdeling beheer projecten) worden uitgevoerd. Deze controles komen weinig voor in de
praktijk.



Voor de vervreemding van de resultaten van een project moet toestemming worden
gevraagd aan RVO.nl.



Bij 20% van de projecten stelt RVO.nl gedurende de looptijd vragen over de voortgang
van het project.

57

D. Extra verplichtingen voor penvoerders


De penvoerder is de contactpersoon voor RVO.nl namens het Nederlandse
samenwerkingsverband.



De penvoerder is verantwoordelijk voor het doorgeven van wijzigingen in het projectplan
of de begroting, namens alle Nederlandse deelnemers.



De penvoerder is verantwoordelijk voor het tijdig, juist en volledig informeren van alle
Nederlandse deelnemers in het samenwerkingsverband.



Betalingen van RVO.nl worden gedaan aan de penvoerder, die verantwoordelijk is voor
de correcte verdeling van deze gelden onder de Nederlandse deelnemers.

Overige financiële instrumenten
Stappen in de processen voor subsidieaanvragers en subsidieontvangers
A. Indienen van een aanvraag voor het Eureka-label c.q. kwaliteitslabel bij het
Europese samenwerkingsverband (Eureka Clusters en JTI’s)
Om voor de nationale subsidie in aanmerking te komen dient een Eureka-label te worden
aangevraagd (de projecten die worden gefinancierd via de JTI’s krijgen geen Eureka label).
Het Eureka-label is een kwaliteitskeurmerk dat Eureka aan projecten kan geven.18
De aanvraag voor het Eureka-label dient te worden ingediend bij het desbetreffende Eurekanetwerk. Eureka-netwerken en programma’s waar Nederland aan deelneemt zijn:


Eurogia+, programma voor duurzame energie-technologie



Catrene, programma voor micro- en nano-elektronica



ITEA2, programma voor Embedded Systems



CELTIC, programma voor telecommunicatie-technologie



Acqueau, initiatief gericht op watertechnologie en watermanagement.

Een project kan een Eureka-label krijgen als:


het project een marktgerichte technologische ontwikkeling is;



het project een civiele toepassing beoogt;



aan het project minimaal 2 organisaties uit 2 Eureka landen zijn betrokken;



de financiering van alle partners is geregeld.

Om in aanmerking te komen voor een Eureka-label is er een uitgebreide projectselectie en evaluatie met verschillende fasen. Ten eerste dient men een Project Outline (PO-fase) in bij
het betreffende Cluster, gevestigd in één van de EU-lidstaten (meestal in Brussel). Bij
voldoende kwaliteit volgt een uitnodiging voor het indienen van een Full Proposal (FP-fase).
Bij een positieve evaluatie van het Full Proposal ontvangt het project het Eureka-label. Met
dit label kan de aanvrager in eigen land financiële ondersteuning aanvragen. De nationale
overheden ondersteunen de projecten door specifieke nationale instrumenten. De gelabelde
projecten concurreren met elkaar voor het beschikbare budget.
B. Indienen van een subsidieaanvraag in Nederland bij RVO.nl
Wanneer het Eureka-label is verkregen kunnen projectdeelnemers in hun eigen land
subsidie aanvragen. Bij meerdere deelnemers in hetzelfde land geldt dat er een penvoerder
namens alle deelnemers optreedt. De nationale subsidieaanvraag kan worden ingediend bij
RVO.nl / Expertisecentrum internationaal Onderzoek en Innovatie. Voor het indienen kunnen
de standaardformulieren worden gebruikt die via de website van RVO.nl te downloaden zijn,
te weten:

58



Aanvraagformulier;



Model projectplan;



Model begroting;

18

Zie: http://www.eurekanetwork.org/



Aanmeldings- en machtigingsformulier deelnemer samenwerkingsverband (uitleg en
formulier);



Projectformulier (samenwerkingspartner bepaalt het format van dit formulier);



Jaarverslag/jaarrekening/accountantsverklaring van het laatst afgesloten boekjaar.

Het Aanvraagformulier moet worden ingevuld door de penvoerder. De overige aanvragers
moeten de penvoerder machtigen (via het aanvraagformulier) om de aanvraag bij RVO.nl in
te dienen.
RVO.nl gaat veelal akkoord met het indienen van hetzelfde projectvoorstel (in het Engels)
dat voor het aanvragen van het Eureka-label wordt gebruikt.
De aanvrager ontvangt van RVO.nl bericht van toekenning of afwijzing van de subsidie.
Ingeval van toekenning gelden voor de ontvangers van de subsidie de volgende
verplichtingen.
C. Processen na goedkeuring subsidieaanvraag


De aanvrager van wie de subsidie wordt toegekend ontvangt een subsidieverleningsbrief
van RVO.nl.



Er hoeft niet meer te worden gedeclareerd. Voor projecten die na 2009 zijn gestart
verstrekt RVO.nl automatisch voorschotten. 90% van de subsidie wordt gedurende de
looptijd van het project per kwartaal in gelijke delen uitbetaald.



Er dient een adequate projectadministratie te worden bijgehouden, volgens de richtlijnen
van RVO.nl. Deze verplichting geldt voor elke projectdeelnemer die subsidiegelden
ontvangt en gebruikt. De projectadministratie wordt niet structureel actief opgevraagd
door RVO.nl. Deze dient wel op aanvraag beschikbaar te zijn bij controles.



Projectdeelnemers zijn zelf verantwoordelijk voor een adequate tenaamstelling en
bescherming van uit het project voortvloeiende intellectuele eigendomsrechten.



Voor de ontbinding van een voor het project opgerichte rechtspersoon, of verplaatsing
van de statutaire zetel naar het buitenland, is toestemming van RVO.nl nodig. Dit komt
in de praktijk niet of nauwelijks voor.



Aan de hand van de in het projectplan aangegeven mijlpalen dient tweemaal per jaar
schriftelijk aan RVO.nl te worden gerapporteerd over de voortgang van het project.



Belangrijke wijzigingen binnen (de uitvoering van) projecten dienen te worden gemeld
aan RVO.nl.



Aan het einde van een project dient de definitieve subsidie te worden vastgesteld.
Hiervoor moet binnen een half jaar na beëindiging van een project het formulier
‘Aanvraag vaststelling subsidie’ worden ingediend bij RVO.nl. Om een vaststelling te
verkrijgen moet de aanvraag worden ingediend in combinatie met een eindrapportage en
een eindafrekening. Ten behoeve van de financiële verantwoording heeft RVO.nl een
Excelsheet gemaakt waarin de kosten per aanvrager ingevuld moeten worden.



In bepaalde situaties is het vereist om een controleverklaring afgegeven door een
accountant mee te leveren. Een controleverklaring is alleen verplicht als het
subsidiebedrag per individuele deelnemer in het project hoger is dan € 125.000.



Tot 5 jaar na de vaststelling van de subsidie kan van subsidieontvangers worden
gevraagd om mee te werken aan evaluaties en bijvoorbeeld ook aan
klanttevredenheidsonderzoek.



Subsidieontvangers moeten meewerken aan controles die door of namens RVO.nl
(afdeling beheer projecten) worden uitgevoerd. Deze controles komen weinig voor in de
praktijk.



Voor de vervreemding van de resultaten van een project moet toestemming worden
gevraagd aan RVO.nl.



Bij 20% van de projecten stelt RVO.nl gedurende de looptijd vragen over de voortgang
van het project.

59

D. Extra verplichtingen voor penvoerders


De penvoerder is de contactpersoon voor RVO.nl namens het Nederlands
samenwerkingsverband.



De penvoerder is verantwoordelijk voor het doorgeven van wijzigingen in het projectplan
of de begroting, namens alle Nederlandse deelnemers.



De penvoerder is verantwoordelijk voor het tijdig, juist en volledig informeren van alle
deelnemers in het Nederlands samenwerkingsverband.



Betalingen van RVO.nl worden gedaan aan de penvoerder, die verantwoordelijk is voor
de correcte verdeling van deze gelden onder de Nederlandse deelnemers aan het project.

6.3

Eureka flankerende activiteiten
Doel
Faciliteren van de efficiënte en effectieve inzet van de financiële instrumenten.
Doelgroep
De doelgroep voor de instrumenten is breed gedefinieerd en is zeer divers. Alle organisaties
die marktgerichte R&D uitvoeren in alle technologie- en toepassingsgebieden kunnen
gebruikmaken van Eureka.
Werkzaamheden
Het Expertisecentrum Internationaal Onderzoek en Innovatie (EiOI), onderdeel van RVO.nl,
heeft in 2012 de volgende flankerende activiteiten uitgevoerd:
1.

EiOI is Nationale Programma Coördinator (NPC) van en Nationaal Contactpunt voor
het Eureka netwerk. Dit heeft een nationale en internationale component:


Eerste aanspreekpunt voor Internationale Eureka Netwerk (veelal buitenlandse
NCPs maar soms ook buitenlandse bedrijven);



Eerste aanspreekpunt voor Nederlandse (potentiële) deelnemers;



Het geven van voorlichting en advies aan de doelgroep van Eur eka (bedrijven,
met name MKB, maar ook kennisinstellingen);



Nationale coördinatie van procedures voor Eureka en Eurostars deelnemers



Het ‘verdedigen’ van Nederlandse belangen en manier van werken in
internationale afspraken binnen Eureka;

2.



ondersteuning van het ministerie van EZ / High Level Group;



Deelname aan Zweeds-Zwitsers-Nederlands Medtech call;

Eureka Label 19:


Voorleggen van projectvoorstellen bij de High Level Group voor een Eureka
label;



Verstrekken van het Eureka label als kwaliteitskeurmerk, na goedkeuring van
een projectvoorstel door de High Level Group;



Onder de aandacht brengen van projecten met een Eureka label, landelijk en
internationaal;


3.

Monitoring en beheer van lopende projecten;

Ondersteunen van de JTI’s ENIAC en ARTEMIS en de Eureka Clu sters ITEA2 en
CATRENE:


Adviseren potentiële indieners;



Deelname aan interne overlegstructuur JTI’s en Clusters, in samenspraak met
het ministerie van EZ;



Organisatie en deelname aan internationale activiteiten, zoals:
a.

19

60

Cosummit Artemis/ITEA;

http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/eureka-label

b.
4.

Nano forum Catrene / ITEA;

Ondersteuning van het EUROAGRI-Foodchain Umbrella-netwerk 20 voor de Foodindustrie (internationaal thematisch netwerk);

5.

Uitgaande missies naar prioriteitslanden en binnenkomende missies met als
activiteiten:

6.4



Seminars;



One-on-one matchmaking events of Technology Matchmaking21 zoals de





Zwitserse watermissie;
Bedrijfs- en projectbezoeken;
Beursbezoek, zoals Food/Life Sciences beurs in Bazel;
Business ethics.

Aanpak voor de quick scan
In deze paragraaf wordt de omvang geraamd van de administratieve lasten en de
uitvoeringskosten over 2012 van de vijf financiële instrumenten die voortkomen uit de
subsidieregelingen:


Subsidieregeling Innoveren



Subsidieregeling Internationale Innovatieprojecten (inmiddels vervallen)



Subsidieregeling sterktes in innovatie (art 2.2; Internationaal Innoveren)

De in de ramingen betrokken instrumenten zijn:


Eurostars



Eureka Individuele Projecten



Eureka Clusters



Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten



Joint Technology Initiatives (JTI’s).

Bij de raming van de uitvoeringskosten is rekening gehouden met de kosten van het
flankerende beleid zoals beschreven in paragraaf 6.3.

Gebruik van het StandaardKostenModel
Administratieve lasten zijn een specifieke vorm van financiële lasten die ontstaan als
bedrijven informatieverplichtingen vanuit wet- en regelgeving hebben aan de overheid. Voor
het bepalen van de omvang van deze lasten, dient een door de overheid een
voorgeschreven aanpak gehanteerd te worden: het StandaardKostenModel (SKM).22
De uitvoeringskosten zijn de kosten die de overheid maakt bij de uitvoering van de
onderzochte instrumenten. Het gaat in dit geval om de uitvoeringskosten van RVO.nl. Naast
de uitvoeringskosten van de onderzochte instrumenten zijn tevens de uitvoeringskosten
geraamd van het bijbehorende flankerende beleid.
In figuur 6.1 is schematisch weergegeven welke plaats administratieve lasten innemen ten
opzichte van andere kosten vanuit wet- en regelgeving.

20

21
22

Umbrella’s zijn thematische platforms binnen het Eureka netwerk gericht op een specifiek technologiegebied
of een industriële sector. De voornaamste doelstelling van een umbrella is het bevorderen en faciliteren van
nieuwe Eureka samenwerkingsprojecten in zijn eigen doelgebied. De umbrella activiteiten worden
gecoördineerd door een werkgroep die bestaat uit Eureka vertegenwoordigers en industriële experts. Zie
http://www.eurekanetwork.org/programmes/umbrellas
http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/technology-matchmaking-eioi
Zie voor een volledige beschrijving van de methodiek: Meten is Weten II, Regiegroep Regeldruk, Den Haag,
januari 2008. De begrippen, afbakeningen en definities die hierin worden gehanteerd, vloeien voort uit het
MISTRAL-model, dat speciaal voor het meten van administratieve lasten door Panteia/EIM is ontwikkeld.

61

figuur 6.1

Bedrijfseffecten en directe nalevingskosten voor bedrijven voortvloeiend uit wet- en regelgeving

Bedrijfseffecten van wettelijke verplichtingen

Directe nalevingskosten
voortvloeiend uit wet- en
regelgeving

Secundaire nalevingseffecten

Marktwerking

Sociaaleconomische
effecten

Inhoudelijke
nalevingskosten

Administratieve
lasten

Financiële kosten

Bedrijfseigen kosten

Informatieverplichtingen aan
overheid

Retributies, belastingen, premies,
leges, boetes

Bedrijfsvreemde
kosten

Bron: Panteia, 2014

Definities
De administratieve lasten voor bedrijven die subsidie hebben aangevraagd en gebruiken zijn
in deze quick scan geraamd op basis van de volgende twee definities:
A d m in i s tr a t ie ve la s ten zijn de kosten voor bedrijven om te voldoen aan
informatieverplichtingen die voortvloeien uit wet- en regelgeving van de overheid.

Een in fo rm a ti ev e rp l ic h tin g is een verplichting tot het informeren over handelingen
en gedragingen ten aanzien van een maatschappelijk waardevol geachte norm .

Administratieve lasten worden geraamd door middel van een P * Q model volgens de
volgende formules:
R am in g ad m in i s tr a t iev e l a s ten ( A L)
Totale AL vanuit een wet

=

som van de kosten per informatieverplichting

Kosten per informatieverplichting

=

som van de kosten per handeling

Kosten per handeling

=

P * Q

P wordt hierbij gedefinieerd als de kosten van een administratieve handeling en Q als
het aantal keren dat de administratieve handeling wordt uitgevoerd.

62

De ramingen voor dit onderzoek zijn uitgevoerd in de vorm van een quick scan. Daarom zijn
de kosten niet bepaald op het niveau van de handelingen, maar op het niveau van de
informatieverplichtingen.
De kosten van informatieverplichtingen (P) kunnen op twee wijzen worden berekend,
afhankelijk van de wijze waarop hieraan door bedrijven invulling wordt gegeven:
1. indien de handeling door het bedrijf wordt uitgevoerd: tijdsbesteding in uren en minuten
vermenigvuldigd met een tarief dat wordt gehanteerd voor de functie van de
medewerkers die deze werkzaamheden uitvoeren;
2. indien de handeling wordt uitgevoerd door een externe partij: de integrale kosten die de
externe partij hiervoor aan het bedrijf in rekening brengt (exclusief btw). In dit
onderzoek gaat het bijvoorbeeld om de kosten van de intermediair en de kosten van een
accountantsverklaring.

Toelichting op de raming van administratieve lasten
Panteia heeft de administratieve lasten van de verschillende subsidieregelingen geraamd
volgens de systematiek van het StandaardKostenModel. Dit model draait om de
informatieverplichtingen die gemoeid zijn met de uitvoering van een wet, regel of regeling.
In regelgeving kunnen verschillende informatieverplichtingen zijn opgenomen. Een
informatieverplichting kan worden onderverdeeld in handelingen. In een quick scan wordt
doorgaans niet op het niveau van de handelingen geraamd. Deze quick scan geeft een beeld
van de administratieve lasten op het niveau van informatieverplichtingen.
Frequentie
Het aantal malen dat een informatieverplichting wordt nageleefd, wordt vaak bepaald door
het aantal bedrijven waarop de regelgeving van toepassing is, en de frequentie waarmee zij
de verplichting uitvoeren. Frequentieparameters kunnen echter ook betrekking hebben op
andere eenheden, zoals aantallen aanvragen, toekenningen, nieuwe aanvragers en
controles.
In de praktijk heeft het de voorkeur om frequenties van informatieverplichtingen uit
databases op te vragen, uiteraard mits deze databases betrouwbaar en volledig zijn. Voor
dit onderzoek hebben we gebruik gemaakt van de relevante frequentieparameters uit de
bestanden van RVO.nl.
Tijd
Deze parameter staat voor de benodigde tijd in minuten c.q. uren om een bepaalde
informatieverplichting na te leven. In de praktijk zijn de mogelijkheden om op
administratieve lasten te besparen het grootst voor de tijdrovende handelingen. Hoeveel tijd
de verschillende verplichtingen in beslag nemen is vastgesteld op basis van desk research
en middels telefonische interviews met bedrijven. De gevonden tijden zijn genormeerd per
informatieverplichting.
Tarief
Het uurtarief voor de door bedrijven gemaakte kosten bestaat uit brutoloon (incl.
werkgeverslasten) en een opslag voor overheadkosten. Brutoloon kan zowel
werknemersloon als toegerekend ondernemersloon betreffen. Onder overheadkosten worden
verstaan kosten van materialen en hulpmiddelen om te voldoen aan administratieve
verplichtingen (bijvoorbeeld huisvestingskosten, het gebruik van kantoormaterialen,
afschrijvingskosten van bureaus, pc's, faciliteiten van algemeen ondersteunende afdelingen
en dergelijke). Het uurtarief voor aanvragers en gebruikers van de Eurostars- en Eurekaregelingen is afkomstig uit de handleiding “Meten is Weten II” en is gelijk aan het laagste
tarief dat gehanteerd kan worden voor hoogopgeleide kenniswerkers. De brutolonen uit de

63

CBS notitie “Uurlonen per beroepsgroep 2005” zijn conform de algemene ontwikkeling van
de verdiende brutolonen geactualiseerd naar 2012 via indexering met de ontwikkeling van
deze lasten conform de loonkostenindex 2004-2012 van het CBS. Het uurtarief, inclusief
opslagen voor werkgeverslasten en overhead, voor hoogopgeleide kenniswerkers komt
hiermee uit op € 50 voor 2012.

Stappen in het onderzoek
De quick scan naar de administratieve lasten en de uitvoeringskosten van Eureka en
Eurostars werd uitgevoerd in de volgende 4 stappen:
Stap 1: Inventarisatie van informatieverplichtingen voor bedrijven en
werkprocessen overheid
De juridische basis voor de informatieverplichtingen die administratieve lasten voor
bedrijven veroorzaken ligt in de volgende regelingen:


Subsidieregeling Innoveren;



Subsidieregeling Internationale Innovatieprojecten (inmiddels vervallen);



Subsidieregeling sterktes in innovatie (art 2.2; Internationaal Innoveren); en de



Kaderwet EZ-subsidies.

Als uitvoerder van de onderzochte financiële instrumenten heeft RVO.nl ervoor gezorgd dat
bedrijven via de website eenvoudig kunnen kennisnemen van de verplichtingen. Daarnaast
heeft RVO.nl de verplichtingen zoveel mogelijk gestandaardiseerd, zodat de naleving van
dezelfde verplichtingen voor verschillende financiële instrumenten in de meeste gevallen
identiek is. De verplichtingen uit de hiervoor genoemde subsidieregelingen zijn door RVO.nl
vertaald in goed bruikbare richtlijnen, handleidingen en formats, waardoor de
administratieve lasten tot het hoogst noodzakelijke worden beperkt.
Om goed aan te sluiten bij de praktijk van de subsidieaanvragers en –ontvangers, is bij de
inventarisatie van de informatieverplichtingen van bedrijven uitgegaan van de verplichtingen
zoals RVO.nl die in de handleidingen23 en richtlijnen op de website heeft opgenomen.
Vaststellen van werkprocessen bij RVO.nl
In deze stap is een inventarisatie gemaakt van de werkzaamheden ten behoeve van de
uitvoering van de onderzochte financiële instrumenten bij RVO.nl. Het gaat niet alleen om
de direct aan de regelingen te koppelen werkzaamheden, maar ook om de uitvoering van de
flankerende activiteiten door RVO.nl. Hiermee wordt bedoeld het faciliteren van de efficiënte
en effectieve inzet van de financiële instrumenten.
De werkprocessen van de bedrijven en van RVO.nl zijn getoetst op juistheid en volledigheid
door middel van interviews en deskresearch.24
Stap 2: Verzameling van parameters voor de raming van de administratieve lasten
en uitvoeringskosten
De quick scan is uitgevoerd over het kalenderjaar 2012. De gebruikte gegevens zijn dan ook
over 2012. De frequentieparameters zijn opgevraagd bij en aangeleverd door RVO.nl. Deze
parameters sluiten aan bij de informatieverplichtingen die door aanvragers en ontvangers
van de verschillende subsidies moeten worden nageleefd.
De tijd- en kostenparameters voor bedrijven zijn geraamd op basis van een telefonische
enquête onder aanvragers en gebruikers van de verschillende subsidies. Interviews zijn
23
24

64

Zoals: Handleiding voor Nederlandse deelnemers in Eurostars-projecten, Agentschap NL, maart 2011.
Zie: Boog, J.J. en drs. J.P. Vendrig, Administratieve Lasten Kaderbesluit EZ-subsidies, EIM, Zoetermeer,
2009 en Handleiding voor Nederlandse deelnemers in Eurostars-projecten, Agentschap NL, Den Haag, 2011
en http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/ (voorheen: http://www.agentschapnl.nl/subsidies-regelingen/).

afgenomen bij 343 bedrijven. Hiervan hebben 289 bedrijven gerespondeerd op de vragen
over administratieve lasten, waarvan 194 met een toegewezen aanvraag c.q. een lopend
project en 95 met een afgewezen aanvraag. De bedrijven zijn als volgt verdeeld over de
verschillende subsidieregelingen.
Tabel 6.1

Aantallen geïnterviewde bedrijven t.a.v. administratieve lasten

Instrument

Toegewezen /

Afgewezen

lopend project

aanvraag

Eurostars

59

8

Eureka Individuele Projecten

33

27

Eureka Clusters

20

16

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

41

41

JTI’s

41

3

Totaal 289 interviews, waarvan:

194

95

Bron: Panteia, 2014

Normeren van tijd- en kostenparameters
De tijd- en kostenparameters die via de telefonische interviews en de deskresearch zijn
verzameld, zijn genormeerd, met als referentiekader de ‘redelijk efficiënte nalevingspraktijk’
behorende bij gestandaardiseerde werkprocessen. De normering heeft plaatsgevonden op
basis van de uitkomsten van de telefonische interviews en de uitkomsten van eerder
onderzoek dat door Panteia/EIM is uitgevoerd in 2009.25
In deze stap zijn tijden per handeling voorlopig genormeerd. De definitieve vaststelling van
de tijden op basis waarvan de lasten gekwantificeerd worden, vindt plaats in stap 3. Op
basis van de voorlopige normering is een tussenrapportage gemaakt.
Stap 3: verificatie
De tussenrapportage is ter verificatie voorgelegd aan de begeleidingscommissie, het
ministerie van EZ en RVO.nl. Naar aanleiding van de verificat ie zijn enkele
bijstellingen gedaan. De belangrijkste bijstelling was dat voor de regelingen waarvoor
in 2012 geen budget beschikbaar was, is uitgegaan van de uitbetaalde subsidie om de
administratieve lasten aan te relateren. 26
Stap 4: rapportage
Met de verzamelde frequentieparameters, de genormeerde tijden en tarieven wordt een
definitieve raming van de administratieve lasten gemaakt. Aan de hand van de opgaven
van- en gesprekken met RVO.nl, worden in deze stap tevens de uitvoeringskosten van de
onderzochte subsidieregelingen geraamd.

6.5

Uitgangspunten bij de ramingen
Alleen lasten van Nederlandse bedrijven vanuit Nederlandse regelgeving
In deze quick scan zijn alleen de administratieve lasten bepaald van in Nederland gevestigde
bedrijven. Buitenlandse administratieve lasten vallen niet onder de kabinetsdefinitie van
administratieve lasten. Indien een projectvoorstel in Brussel moet worden ingediend om in
Nederland via een Nederlandse uitvoeringsorganisatie subsidie te ontvangen, zijn de
werkzaamheden voor het vervaardigen van het projectvoorstel voor Brussel niet
25

26

Zie: Boog, J.J. en drs. J.P. Vendrig, Administratieve Lasten Kaderbesluit EZ-subsidies, Panteia/EIM,
Zoetermeer, 2009.
Eureka Individuele Projecten en de regelingen Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten stonden
in 2012 niet meer open voor nieuwe aanvragen.

65

meegenomen in de kwantificering van de administratieve lasten. Wanneer de penvoerder
van de aanvraag in Nederland is gevestigd en in het R&D-project samenwerkt met
buitenlandse bedrijven, nemen wij voor de kwantificering van de lasten alleen de kosten
mee die worden gemaakt door het Nederlandse bedrijf.
Gemengde kosten
De methodiek van het StandaardKostenModel (SKM) voor de raming van administratieve
lasten kent de zogenoemde ‘gemengde kosten’. Dit zijn kosten die volgens de definitie van
het SKM als administratieve lasten beschouwd zouden moeten worden, omdat zij
voortvloeien uit informatieverplichtingen vanuit wet- en regelgeving van de overheid.
Tegelijk wordt bij deze kosten door bedrijven aangegeven dat zij de activiteiten die de
kosten veroorzaken ook zouden uitvoeren zonder wettelijke verplichting. Daarom de naam
‘gemengde kosten’. Van de gemengde kosten dient te worden vastgesteld welk deel tot de
administratieve lasten wordt gerekend en welk deel niet. In de tussenrapportage heeft
Panteia aannames gedaan ten aanzien van het percentage gemengde kosten bij relevante
informatieverplichtingen. De verificatie-stap is onder andere gebruikt om voor de uren- en
projectadministratie definitief vast te stellen welk deel van de kosten tot de administratieve
lasten wordt gerekend. De werkzaamheden van bedrijven die voortvloeien vanuit de urenen de projectadministratie vallen doorgaans onder de gemengde kosten. Dat betekent dat
een deel van deze werkzaamheden niet tot de administratieve lasten wordt gerekend, maar
tot de bedrijfseigen kosten. Dat laatste zijn kosten die bedrijven ook zouden maken
wanneer er geen wettelijke verplichtingen zouden zijn. Hierbij is uitgegaan van een 20/80verdeling. Dat houdt in dat wij ervan uitgaan dat 80% van de genoemde kosten
bedrijfseigen zijn, of tevens worden gemaakt ter vervulling van informatieverplichtingen
vanuit andere wettelijke regelingen (zoals de WBSO/RDA).
Naast de verplichte urenadministratie en projectadministratie, zijn er geen andere
informatieverplichtingen waarbij sprake is van gemengde kosten.
Inschakeling van een intermediair
Voor hulp bij het schrijven van een projectvoorstel en het indienen van de
subsidieaanvraag maken bedrijven regelmatig gebruik van de hulp van een
intermediair, zo blijkt uit de resultaten van de telefonische enquête. Van alle
aanvragers heeft gemiddeld een derde gebruik gemaakt van de diensten van een
intermediair of subsidie-adviseur.
De geïnterviewde bedrijven geven aan dat intermediairs en subsidie -adviseurs in bijna
twee derde van de gevallen werken op no cure, no pay-basis. Dit geldt vaker voor
afgewezen aanvragers (73% no cure no pay) dan voor toegewezen aanvragers (59%
no cure no pay).
Uit de resultaten van de telefonische enquête is verder af te leiden dat
subsidieaanvragers de intermediairs vooral ingeschakeld hebben bij het schrijven van
het projectplan. De kosten die intermediairs in rekening hebben gebracht liggen
gemiddeld tussen € 5.000 en € 10.000 per aanvraag. Juist omdat de activiteiten van
de intermediairs vooral geconcentreerd zijn op het schrijven van het projectplan,
hebben wij deze kosten niet meegenomen in de ramingen van de administratieve
lasten. Het schrijven van een projectplan behoort niet tot de definitie van
administratieve lasten.

6.6

Kwantificering administratieve lasten en uitvoeringskosten
Informatieverplichtingen voor bedrijven
In paragraaf 6.2 zijn de werkprocessen opgenomen die bedrijven doorlopen wanneer zij
aanvragen indienen onder de Eurostars- en Eureka regelingen. Vanuit deze werkprocessen

66

hebben wij de informatieverplichtingen voor de Eurostars-regeling opgenomen in tabel 6.2
en voor de overige regelingen in tabel 6.3.
Tabel 6.2

Informatieverplichtingen Eurostars

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag
Kennisnemen van de regeling en de procedures *)
Vooroverleg adviseur RVO.nl (inclusief invullen formulier projecttoets) *)
Invullen aanvraagformulier Eurostars (partners moeten penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag:
- kopie beoordeling Brussel (met ranking)
- projectbegroting (penvoerder en partners)
- openbare samenvatting projectbeschrijving
- kopie consortium agreement
Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen RVO.nl beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

Verplichtingen gedurende de looptijd van het project
Bijhouden projectadministratie
Bijhouden urenregistratie
Opstellen voortgangsrapportage aan RVO.nl (en voor Brussel)
Doorgeven van wijzigingen / beantwoorden van vragen van RVO.nl

Verplichtingen bij de eindverantwoording van een project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij RVO.nl
Opstellen eindrapportage (voor Brussel)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

Verplichtingen na afloop van een project
Meewerken aan evaluaties / klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door RVO.nl
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten project
*) niet verplicht, maar indien het wordt gedaan zijn het administratieve lasten
Bron: Panteia, 2014 op basis van RVO.nl

Voor de overige regelingen zijn de (informatie)verplichtingen voor bedrijven vrijwel identiek.
Er wordt daarom qua verplichtingen geen nader onderscheid gemaakt tussen de
verschillende instrumenten. De administratieve lasten worden wel per regeling geraamd. In
tabel 6.3 zijn de verplichtingen vanuit de overige regelingen opgesomd.

67

Tabel 6.3

Informatieverplichtingen overige regelingen

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag
Kennisnemen van de regeling en de procedures *)
Vooroverleg adviseur RVO.nl / expertisecentrum EIOI *)
Invullen aanvraagformulier Eureka (partners moeten penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag:
- kopie beoordeling Full Proposal / Eureka-label
- projectbegroting (penvoerder en partners)
- projectplan (grotendeels zelfde als voor verkrijgen Eureka-label)
- jaarverslagen laatste boekjaar
- openbare samenvatting projectbeschrijving (zelfde als voor verkrijgen Eureka -label)
- kopie consortium agreement
Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen RVO.nl beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

Verplichtingen gedurende de looptijd van het project
Bijhouden projectadministratie
Bijhouden urenregistratie
Opstellen voortgangsrapportage voor RVO.nl (en voor Eureka netwerk)
Doorgeven van wijzigingen / beantwoorden van vragen van RVO.nl

Verplichtingen bij de eindverantwoording van een project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij RVO.nl
Opstellen eindrapportage (voor Eureka netwerk)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

Verplichtingen na afloop van een project
Meewerken aan evaluaties / klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door RVO.nl
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten project
*) niet verplicht, maar indien het wordt gedaan zijn het administratieve lasten
Bron: Panteia, 2014 op basis van RVO.nl

Werkprocessen RVO.nl
Het spiegelbeeld van de informatieverplichtingen voor bedrijven leidt tot de werkprocessen
van RVO.nl.
RVO.nl zorgt voor informatieverstrekking aan (potentiële) subsidieaanvragers en voor de
afhandeling van de aanvraagprocedures. De inhoudelijke (technische) beoordeling van de
voorgestelde projecten ligt in Brussel waar het gaat om de Eurostars-projecten. Wat betreft
de Eureka-projecten ligt de beoordeling van de projectvoorstellen bij het desbetreffende
Eureka-netwerk (kan ook in Brussel zijn). RVO.nl (het Eureka Team) is wel het
aanspreekpunt in Nederland voor bedrijven is fungeert als Nationale Programma Coördinator
voor het Eureka-netwerk. Daarnaast verzorgt RVO.nl de administratieve afhandeling van
aanvragen en projecten waarvoor een subsidie is verkregen. Bovendien worden door RVO.nl
controles bij de subsidieontvangers gehouden op de voortgang van de goedgekeurde
projecten en de verantwoording van uren en activiteiten door bedrijven.

68

In tabel 6.4 zijn de werkprocessen van RVO.nl beknopt samengevat en gerelateerd aan de

vier onderscheiden fasen waarin Eureka- en Eurostars-projecten kunnen verkeren.
Tabel 6.4

Beknopte weergave werkprocessen RVO.nl Eureka- en Eurostars-projecten

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag
Uitschrijven van nationale tenders/calls voor projecten
Verstrekken van informatie over de financiële instrumenten via de website
Beantwoorden van vragen, verstrekken algemene en gerichte informatie
Vooroverleg over slaagkans en inhoud projecten
Ontvangen van ranking Eurostars-projecten
Ontvangen Eureka-label voor projecten
Beoordelen van subsidieaanvragen op volledigheid
Toetsen van subsidieaanvragen op rechtmatigheid
Kennisnemen van financiële bijlagen bij subsidieaanvragen
Aanvullende vragen stellen bij onduidelijkheden of onvolledige aanvragen
MKB-toets controleren
Verzenden subsidieverleningsbrief of afwijzing
Archiveren relevante documenten

Verplichtingen gedurende de looptijd van het project
Verwerken van wijzigingen in de projecten
Uitkeren subsidie volgens vastgestelde verdeling
Beantwoorden van vragen van subsidieontvangers
Beoordelen voortgangsrapportages

Verplichtingen bij de eindverantwoording van een project
Beoordelen aanvraag vaststelling subsidie en eindafrekening
Beoordelen eindrapportage
Beoordelen financiële eindverantwoording
Ontvangen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)
Uitvoeren van controles

Verplichtingen na afloop van een project
Uitvoeren van evaluaties / klanttevredenheidsonderzoek
Uitvoeren van controles
Toestemming verlenen / beoordelen vervreemden eindresultaten project

Uitvoeren flankerende activiteiten
Rol vervullen van Nationale Programma Coördinator en Nationaal Contactpunt voor het Eurekanetwerk
Uitvoeren werkzaamheden ter beoordeling van projectvoorstellen ter verkrijging van het Eureka -label
Ondersteunen van JTI’s ENIAC en ARTEMIS en de Eureka Clusters ITEA2 en CATRENE
Ondersteunen van Umbrella’s
Uitgaande missies naar prioriteitslanden en binnenkomende missies
Bron: Panteia, 2014 op basis van RVO.nl

69

6.7

Gebruikte frequentieparameters
In tabel 6.5 zijn de van RVO.nl verkregen frequentieparameters opgenomen die zijn
gebruikt bij de ramingen van de administratieve lasten voor bedrijven. Voor de projecten
wordt onderscheid gemaakt tussen penvoerders en partners. Deze partijen vormen samen
een consortium waarbinnen projecten worden uitgevoerd. Vanuit het consortium is de
penvoerder verantwoordelijk voor alle contacten over de goedkeuring van het project en de
subsidieaanvraag. De partners binnen een project voorzien de penvoerder hiertoe van de
relevante informatie. In deze quick scan is alleen gewerkt met de aantallen Nederlandse
penvoerders en partners.
Tabel 6.5

Frequentieparameters 2012 raming administratieve lasten bedrijven Eureka en Eurostars

Omschrijving parameter

Aantal

Eurostars
Aantal toegekende aanvragen (penvoerders)

31

Aantal toegekende aanvragen (partners)

14

Aantal afgewezen aanvragen (penvoerders)

10

Aantal afgewezen aanvragen (partners)

2

Aantal lopende projecten (penvoerders)

64

Aantal lopende projecten (partners)

27

Aantal afgesloten projecten (penvoerders)

11

Aantal afgesloten projecten (partners)

7

Aantal lopende projecten

64

Aantal afgesloten projecten

11

Aantal afgesloten projecten met subsidie > € 125.000

10

Eureka Individuele Projecten
Aantal toegekende aanvragen (penvoerders)

0

Aantal toegekende aanvragen (partners)

0

Aantal afgewezen aanvragen (penvoerders)

0

Aantal afgewezen aanvragen (partners)

0

Aantal lopende projecten (penvoerders)

26

Aantal lopende projecten (partners)

32

Aantal afgesloten projecten (penvoerders)

13

Aantal afgesloten projecten (partners)

17

Aantal lopende projecten

26

Aantal afgesloten projecten

13

Aantal afgesloten projecten met subsidie > € 125.000

13

Eureka Clusters

70

Aantal toegekende aanvragen (penvoerders)

8

Aantal toegekende aanvragen (partners)

30

Aantal afgewezen aanvragen (penvoerders)

8

Aantal afgewezen aanvragen (partners)

27

Aantal lopende projecten (penvoerders)

8

Aantal lopende projecten (partners)

37

Aantal afgesloten projecten (penvoerders)

10

Aantal afgesloten projecten (partners)

44

Aantal lopende projecten

8

Aantal afgesloten projecten

10

Aantal afgesloten projecten met subsidie > € 125.000

10

Omschrijving parameter

Aantal

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
Aantal toegekende aanvragen (penvoerders)

0

Aantal toegekende aanvragen (partners)

0

Aantal afgewezen aanvragen (penvoerders)

0

Aantal afgewezen aanvragen (partners)

0

Aantal lopende projecten (penvoerders)

27

Aantal lopende projecten (partners)

20

Aantal afgesloten projecten (penvoerders)

16

Aantal afgesloten projecten (partners)

9

Aantal lopende projecten

27

Aantal afgesloten projecten

16

Aantal afgesloten projecten met subsidie > € 125.000

14

JTI’s
Aantal toegekende aanvragen (penvoerders)

13

Aantal toegekende aanvragen (partners)

48

Aantal afgewezen aanvragen (penvoerders)

0

Aantal afgewezen aanvragen (partners)

0

Aantal lopende projecten (penvoerders)

37

Aantal lopende projecten (partners)

117

Aantal afgesloten projecten (penvoerders)

10

Aantal afgesloten projecten (partners)

24

Aantal lopende projecten

37

Aantal afgesloten projecten

10

Aantal afgesloten projecten met subsidie > € 125.000

10

Bron: Panteia, 2014 op basis van RVO.nl

6.8

Raming administratieve lasten bedrijven over 2012
De totale administratieve lasten van de onderzochte financiële instrumenten voor
bedrijven bedragen over 2012 € 686.000. In tabel 6.6 is de verdeling van de lasten
aangegeven naar fase van de projecten.
Tabel 6.6

Totale administratieve lasten financiële instrumenten 2012

Administratieve lasten naar fase in het project

Euro’s

%

Subsidieaanvraag

€ 185.167

27%

Uitvoering project

€ 394.100

57%

Eindverantwoording project

€ 104.049

15%

€ 2.400

0%

€ 685.716

100%

Na afloop project
Totaal
Bron: Panteia, 2014

De omvang van het totale subsidiebudget c.q. de uitbetaalde subsidies over 2012 van
de onderzochte financiële instrumenten bedroeg € 59 miljoen. De omvang van de
administratieve lasten als percentage van het totale subsidiebudget is 1,2% (€ 0,01
per euro subsidie).

71

Administratieve lasten van instrumenten ruim binnen de norm
Per instrument variëren de administratieve lasten van 2,8% tot 0,6% van het budget.
Daarmee blijven alle instrumenten qua administratieve lasten ruim binnen de vaak
gehanteerde norm van maximaal 5% van het budget. Tabel 6.7 geeft een overzicht
van de ramingen van de administratieve lasten per instrument. Tabel 6.8 geeft een
overzicht van de administratieve lasten voor de deelnemers per aanvraag/project.
Tabel 6.7

Administratieve lasten per financieel instrument 2012

Financieel instrument

Totaal in euro’s

In % van subsidie

Eurostars

€ 260.000

2,8%

Eureka Individuele Projecten

€ 89.000

1,6%

Eureka Clusters

€ 100.000

0,6%

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten

€ 81.000

1,4%

JTI’s

€ 156.000

0,8%

Totaal

€ 686.000

1,2%

Bron: Panteia, 2014

Tabel 6.8

Administratieve lasten per aanvraag/project 2012
Administratieve lasten
Per project

Instrumenten

Eurostars
Eureka Individuele Projecten
Eureka Clusters
Geindustrialiseerde Landen

Per aanvraag

Gedurende

Eind

Na afloop

looptijd

verantwoording

project

€ 2.053

€ 2.481

€ 1.530

€ 400

*

€ 2.578

€ 1.679

€ 400

€ 3.409

€ 2.745

€ 2.270

€ 400

*

€ 2.119

€ 1.434

€ 400

€ 3.571

€ 2.409

€ 1.973

€ 400

en Opkomende Markten
JTI’s

* Geen aanvragen ingediend in 2012, geen budget in 2012.
Bron: Panteia, 2014

In het vervolg van deze paragraaf worden de administratieve lasten per instrument beknopt
weergegeven. In Bijlage I zijn uitgebreide overzichten per instrument opgenomen met de
ramingen van alle lasten per informatieverplichting, opgezet conform het
StandaardKostenModel.

Administratieve lasten per financieel instrument
Eurostars
De administratieve lasten van de Eurostars-regeling worden voor 2012 geraamd op
€ 260.000. Dat komt neer op 2,8% van het subsidiebudget voor dat jaar.
In het volgende overzicht worden de lasten nader gespecificeerd.

72

K ern c ij fe rs E u ro s t a rs 2 0 1 2
Omvang subsidiebudget

€ 9.384.000

S a m en v a t tin g to ta l e a d m in is t r at i ev e l as t en 20 1 2
Administratieve lasten aanvraag

€ 84.192

32%

Administratieve lasten tijdens de looptijd

€ 158.760

61%

Administratieve lasten eindverantwoording

€ 16.830

6%

Administratieve lasten na afloop project
Totaal

€ 440

0%

€ 260.222

100%

K en g e t al l en
Administratieve lasten in % van het subsidiebudget

2,8%

Administratieve lasten per aanvraag

€ 2.053

Administratieve lasten per project tijdens de looptijd

€ 2.481

Administratieve lasten per project tbv eindverantwoording

€ 1.530

Administratieve lasten per project na afloop project

€ 400

Administratieve lasten Eurostars fors gedaald
De administratieve lasten van het instrument Eurostars zijn ook in 2009 gemeten. 27
Deze kwamen toen uit op 4,9% van het subsidiebudget. Ten opzichte van 2009 zijn de
lasten in 2012 met 2,1 procentpunt afgenomen tot 2,8%. Wanneer we de lasten
middelen per onderdeel 28 van het subsidietraject (aanvraag, uitvoering,
eindverantwoording en na afloop), dan waren de gemiddelde lasten van het gehele
traject in 2009 per project € 8.963 en in 2012 € 7.378. De administratieve lasten per
Eurostars-project zijn tussen 2009 en 2012 gedaald met bijna 18%.
Voor de andere instrumenten zijn geen eerdere metingen beschikbaar waardoor geen
mutatiecijfers kunnen worden gegeven.

Eureka Individuele Projecten
De administratieve lasten van de regeling Eureka Individuele Projecten worden voor 2012
geraamd op € 89.000. Dit komt neer op 1,6% van de in 2012 uitbetaalde subsidie.
In het volgende overzicht worden de lasten nader gespecificeerd.

27

28

Zie: Boog, J.J. en drs. J.P. Vendrig, Administratieve Lasten Kaderbesluit EZ-subsidies, Panteia/EIM,
Zoetermeer, 2009.
Per onderdeel zijn er verschillende Q’s, afhankelijk van hoeveel projecten worden aangevraagd, lopen of in
de afrondende fase zitten.

73

K ern c ij fe rs E u rek a I n d iv id u el e P ro j e c t en 20 1 2
Omvang subsidiebudget

geen budget in 2012

Omvang uitbetaalde subsidie

€ 5.535.315

S a m en v a t tin g to ta l e a d m in is t r at i ev e l as t en 20 1 2
Administratieve lasten aanvraag

geen

geen

Administratieve lasten tijdens de looptijd

€ 67.020

75%

Administratieve lasten eindverantwoording

€ 21.830

24%

Administratieve lasten na afloop project
Totaal

€ 520

1%

€ 89.370

100%

K en g e t al l en
Administratieve lasten in % van het subsidiebudget

geen

Administratieve lasten in % van de uitbetaalde subsidie

1,6%

geen

Administratieve lasten per aanvraag
Administratieve lasten per project tijdens de looptijd

€ 2.578

Administratieve lasten per project tbv eindverantwoording

€ 1.679
€ 400

Administratieve lasten per project na afloop project

In het jaar 2012 stond Eureka Individuele Projecten niet open voor nieuwe aanvragen.
Daarom konden voor dit jaar de administratieve lasten vanuit de aanvraag niet geraamd
worden. In plaats daarvan hebben wij de administratieve lasten gerelateerd aan de in 2012
uitbetaalde subsidiebedragen.

Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
De administratieve lasten van de regelingen Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende
Markten worden voor 2012 geraamd op € 81.000. Dit komt neer op 1,4% van de in 2012
uitbetaalde subsidie.
In het onderstaande overzicht worden de lasten nader gespecificeerd.
K ern c ij fe rs G eïn d u s tri a l is e erd e L an d en en O p k o m en d e M ark t en 2 0 1 2
Omvang subsidiebudget

geen budget in 2012

Omvang uitbetaalde subsidie

€ 5.885.726

S a m en v a t tin g to ta l e a d m in is t r at i ev e l as t en 20 1 2
Administratieve lasten aanvraag

geen

geen

Administratieve lasten tijdens de looptijd

€ 57.210

71%

Administratieve lasten eindverantwoording

€ 22.952

28%

Administratieve lasten na afloop project
Totaal

€ 640

1%

€ 80.802

100%

K en g e t al l en
Administratieve lasten in % van het subsidiebudget

geen

Administratieve lasten in % van de uitbetaalde subsidie

1,4%

Administratieve lasten per aanvraag

geen

Administratieve lasten per project tijdens de looptijd

€ 2.119

Administratieve lasten per project tbv eindverantwoording

€ 1.434

Administratieve lasten per project na afloop project

€ 400

In het jaar 2012 stonden de regelingen Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten
niet open voor nieuwe aanvragen. Daarom konden voor dit jaar de administratieve lasten

74

vanuit de aanvraag niet geraamd worden. In plaats daarvan hebben wij de administratieve
lasten gerelateerd aan de in 2012 uitbetaalde subsidiebedragen.

Eureka Clusters
De administratieve lasten van de regeling Eureka Clusters worden voor 2012 geraamd op
€ 100.000. Dat komt neer op 0,6% van het subsidiebudget.
In het onderstaande overzicht worden de lasten nader gespecificeerd.
K ern c ij fe rs E u rek a Clu s t e rs 20 1 2
Omvang subsidiebudget

€ 18.000.000

S a m en v a t tin g to ta l e a d m in is t r at i ev e l as t en 20 1 2
Administratieve lasten aanvraag

€ 54.551

55%

Administratieve lasten tijdens de looptijd

€ 21.960

22%

Administratieve lasten eindverantwoording

€ 22.704

23%

€ 400

0%

€ 99.615

100%

Administratieve lasten na afloop project
Totaal
K en g e t al l en
Administratieve lasten in % van het subsidiebudget

0,6%

Administratieve lasten per aanvraag

€ 3.409

Administratieve lasten per project tijdens de looptijd

€ 2.745

Administratieve lasten per project tbv eindverantwoording

€ 2.270
€ 400

Administratieve lasten per project na afloop project

JTI’s
De administratieve lasten van de regelingen voor JTI’s worden voor 2012 geraamd op
€ 156.000. Dat komt neer op 0,8% van het subsidiebudget.
In het onderstaande overzicht worden de lasten nader gespecificeerd.
K ern c ij fe rs J TI ’ s 2 0 12
Omvang subsidiebudget

€ 20.000.000

S a m en v a t tin g to ta l e a d m in is t r at i ev e l as t en 20 1 2
Administratieve lasten aanvraag

€ 46.423

30%

Administratieve lasten tijdens de looptijd

€ 89.150

57%

Administratieve lasten eindverantwoording

€ 19.734

13%

Administratieve lasten na afloop project
Totaal

€ 400

0%

€ 155.707

100%

K en g e t al l en
Administratieve lasten in % van het subsidiebudget

0,8%

Administratieve lasten per aanvraag

€ 3.571

Administratieve lasten per project tijdens de looptijd

€ 2.409

Administratieve lasten per project tbv eindverantwoording

€ 1.973

Administratieve lasten per project na afloop project

€ 400

75

6.9

Raming uitvoeringskosten overheid over 2012
In 2012 werden alle werkzaamheden ten behoeve van de uitvoering van de
onderzochte financiële instrumenten verricht door RVO.nl. Dit is dan ook de enige
overheidsorganisatie waarvan in deze quick scan de uitvoeringslast en in kaart worden
gebracht.
De totale uitvoeringskosten voor de onderzochte financiële instrumenten bedragen
over 2012 bijna € 2,6 miljoen. 29 Ongeveer 44% van de uitvoeringskosten (€ 1,1
miljoen) bestaat uit kosten die rechtstreeks kunnen worden toegereke nd aan de
uitvoering van de regelingen. Deze kosten zijn gespecificeerd in het volgende
overzicht.
Tabel 6.9

Uitvoeringskosten overheid financiële instrumenten Eureka en Eurostars 2012

Toe te rekenen uitvoeringskosten 2012

Eurostars

Eureka
Algemeen

Geïndustrialiseerde
Landen en
Opkomende
Markten

Clusters

Algemeen
Trainingen Eurostars

JTI's

Totaal

Totaal in
%

€ 99.900

€ 99.900

8,9%

€ 59.220

5,3%

€ 59.220

Label toekenning

€ 21.540

1,9%

C all coördinatie

€ 29.480

€ 21.540

€ 29.480

2,6%

Internationale Eurostars aanvragen

€ 187.440

€ 187.440

16,8%

Gehonoreerde Eurostars aanvragen

€ 99.540

€ 99.540

8,9%

Afgewezen Eurostars aanvragen

€ 29.088

€ 29.088

2,6%

Beheer lopende R&D projecten

€ 158.445

€ 568.888

50,8%

€ 23.765

2,1%
100,0%

Beheer E-label

€ 113.175

€ 106.385

€ 90.743

€ 100.140

€ 23.765

Totaal
Totaal in procenten

€ 563.213

€ 158.480

€ 106.385

€ 90.743

€ 200.040

€ 1.118.860

50,3%

14,2%

9,5%

8,1%

17,9%

100,0%

Bron: Panteia, 2014

De kosten voor de uitvoering van de Eurostars-regelingen zijn gelijk aan die van de
uitvoering van de overige (Eureka)-regelingen. Deze laatste kunnen minder ver
worden uitgesplitst dan de kosten voor de Eurostars regelingen.
Van de uitvoeringslasten over 2012 is € 1,4 miljoen (56%) niet di rect toe te rekenen
aan de uitvoering van de onderzochte regelingen. Onder de niet direct toe te rekenen
kosten vallen ook de kosten voor de uitvoering van het flankerende beleid. Het gaat
hier in 2012 om circa 30% (€ 0,8 miljoen) van de totale uitvoeringskosten. De niet
direct aan regelingen toe te rekenen uitvoeringskosten over 2012 zijn in tabel 6.10
opgenomen.

29

76

Exclusief de kosten voor ‘afbeheer’. Raming op basis van interview met RVO.nl en de Offerte AgentschapNL
Uitvoering Instrumentarium EZ 2013, november 2012.

Tabel 6.10

Toe te rekenen uitvoeringskosten

Niet toe te rekenen uitvoeringskosten 2012

Euro

Algemene kosten

€ 92.870

Management, secretariaat en rapportages

€ 203.900

Website, commercie, logistiek, evenementen

€ 219.470

Monitoring en effectmeting

€ 15.815

Advisering en intakes

€ 126.935

Bevorderen internationale samenwerking (flankerend beleid)

€ 784.150

Totaal

€ 1.443.140

Bron: Panteia

Uitvoeringskosten overheid bedragen 4,4% van het totale subsidiebudget
De totale uitvoeringskosten van de onderzochte financiële instrumenten bedragen over
2012 bijna € 2,6 miljoen (inclusief de uitvoering van het flankerende beleid). De
omvang van de uitvoeringskosten als percentage van het totale subsidiebudget is
4,4% (€ 0,04 per euro subsidie).
Er is weinig vergelijkingsmateriaal beschikbaar voor de uitvoeringskosten van
vergelijkbare financiële instrumenten. Recent heeft Panteia de uitvoeringskosten van
de WBSO geraamd op € 0,02 per euro subsidie. 30 Dit cijfer geeft slechts een indicatie
en is geen goede vergelijkingsmaatstaf omdat de werkzaamheden van RVO.nl
verschillend zijn voor de uitvoering van de WBSO en de hier onderzochte
instrumenten. Het grootste verschil bestaat uit het flankerende beleid, dat bij de
WBSO ontbreekt. Wanneer we de uitvoeringskosten vergelijken met die voor de WBSO
zonder rekening te houden met het flankerende beleid (kosten hiervoor: € 784.000),
dan komen we voor de financiële instrumenten op € 0,03 uitvoeringskosten per euro
subsidie. De uitvoeringskosten liggen dan op een iets hoger niveau dan die voor de
WBSO.

30

Evaluatie WBSO 2006-2010. Effecten, doelgroepbereik en uitvoering (onderdeel administratieve lasten en
uitvoeringslasten), Panteia, februari 2012.

77

Bijlagen: Detailoverzichten kwantificering
administratieve lasten

78

Kwantificering administratieve lasten subsidieregeling Eurostars 2012

Informatieverplichting

P

P

Kosten penvoerder

Kosten partner

P

Totaal
Pen- Uur- Tijd (uren
voerder tarief
/ min)

Uur- Tijd (uren
tarief
/ min)

Tijd *
tarief

€ 50
€ 50
€ 50

1
12
8

€ 50
€ 600
€ 400

€ 50
€ 600
€ 400

€ 50
€ 50
€ 50

1

€ 50

2

€ 100

€ 100

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

8
16
15/60
8
5/60

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

Bijhouden projectadministratie *)
Bijhouden urenregistratie *)
Opstellen voortgangsrapportage AGNL (en voor Brussel)

€ 50
€ 50
€ 50

32
8
40

Doorgeven van wijzigingen
Beantwoorden van vragen van AG NL

€ 50
€ 50

Q

PxQ

Aantal
Freq. of
pen- Aantal
afschr. voerders partners

Raming
administratieve
lasten

Totaal

Tijd *
tarief

PenTotaal voerder +
Partner
Partner

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag
Kennisnemen van de regeling en de procedures
Vooroverleg adviseur AG NL, invullen projecttoets
Invullen aanvraagformulier Eurostars (partners moeten
penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag: kopie beoordeling
Brussel, projectbegroting, samenvatting
projectbeschrijving, kopie consortium agreement
Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen AG NL beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

1

€ 50
€0
€ 50

€ 50
€0
€ 50

€ 100
€ 600
€ 450

1
1
1

41
12
41

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 150

1

41

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

1
1

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 450
€ 850
€ 13
€ 413
€4

1
1
1
1
1

41
41
4
4
41

16
16

€ 1.600
€ 400
€ 2.000

€ 1.600
€ 400
€ 2.000

€ 50
€ 50
€ 50

8
4

€ 400
€ 200
€0

€ 400
€ 200
€0

€ 2.000
€ 600
€ 2.000

0,2
0,2
1

64
64
64

27
27
27

4
2

€ 200
€ 100

€ 200
€ 100

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€ 100

1
1

6
6

€ 1.280
€ 640
€ 158.760

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 50

€0

€0

€ 50

0,33

11

€ 182

€ 50
€ 50

40
16

€ 2.000
€ 800

€ 2.000
€ 800
€ 1.650

€ 50
€ 50

€ 400
€ 50

€ 400
€ 50

€ 2.400
€ 850
€ 1.650

0,33
0,33
0,33

11
11
10

15/60

16
16

€ 2.850
€ 7.380
€ 17.200
€ 4.100

16

Totaal subsidieaanvraag

€ 17.200
€ 33.600
€ 51
€ 1.640
€ 171
€ 84.192

Verplichtingen gedurende uitvoering project

Totaal uitvoering project

€ 22.640
€ 6.200
€ 128.000

Verplichtingen eindverantwoording project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij AG
NL
Opstellen eindrapportage (voor Brussel)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

8
1

7
7

€ 8.184
€ 3.020
€ 5.445
€ 16.830

Totaal eindverantwoording project

Verplichtingen na afloop project
Meewerken aan evaluaties en
klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door AG NL
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten
project

€ 50

4

€ 200

€ 200

€ 50

€0

€0

€ 200

1

1

€ 220

€ 50
€ 50

4

€ 200
€0

€ 200
€0

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€0

1
1

1

€ 220
€0

Totaal na afloop project
Raming totale administratieve lasten

€ 440
€ 260.222

*) Gemengde kosten: 80% bedrijfseigen, 20% administratieve lasten

79

Kwantificering administratieve lasten subsidieregeling Eureka Individuele Projecten 2012

Informatieverplichting

P

P

Kosten penvoerder

Kosten partner
Totaal
Pen- Uurvoerder tarief

P

Uurtarief

Tijd (uren
/ min)

Tijd *
tarief

Tijd (uren
/ min)

Kennisnemen van de regeling en de procedures
Vooroverleg adviseur AG NL / expertisecentrum EIOI
Invullen aanvraagformulier Eureka (partners moeten
penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag: kopie beoordeling full
proposal/Eureka label, projectbegroting, projectplan,
jaarverslagen, samenvatting projectbeschrijving, kopie
consortium agreement

€ 50
€ 50
€ 50

1
14
16

€ 50
€ 700
€ 800

€ 50
€ 700
€ 800

€ 50
€ 50
€ 50

1

€ 50

2

€ 100

€ 100

Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen AG NL beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

8
16
15/60
8
5/60

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

Bijhouden projectadministratie *)
Bijhouden urenregistratie *)
Opstellen voortgangsrapportage AGNL (en voor Eureka
netwerk)

€ 50
€ 50
€ 50

32
8
40

Doorgeven van wijzigingen
Beantwoorden van vragen van AG NL

€ 50
€ 50

Q

PxQ

Aantal
Freq. of
pen- Aantal
afschr. voerders partners

Raming
administratieve
lasten

Totaal

Tijd *
tarief

PenTotaal voerder +
Partner
Partner

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag

1

€ 50
€0
€ 50

€ 50
€0
€ 50

€ 100
€ 700
€ 850

1
1
1

0
0
0

0
0
0

€0
€0
€0

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 150

1

0

0

€0

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

1
1

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 450
€ 850
€ 13
€ 413
€4

1
1
1
1
1

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

€0
€0
€0
€0
€0
€0

€ 1.600
€ 400
€ 2.000

€ 1.600
€ 400
€ 2.000

€ 50
€ 50
€ 50

8
4

€ 400
€ 200
€0

€ 400
€ 200
€0

€ 2.000
€ 600
€ 2.000

0,2
0,2
1

26
26
26

32
32
32

€ 10.880
€ 3.360
€ 52.000

4
2

€ 200
€ 100

€ 200
€ 100

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€ 100

1
1

3
3

€ 520
€ 260
€ 67.020

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 50

€0

€0

€ 50

0,33

13

€ 215

€ 50
€ 50

32
24

€ 1.600
€ 1.200

€ 1.600
€ 1.200
€ 1.650

€ 50
€ 50

€ 400
€ 50

€ 400
€ 50

€ 2.000
€ 1.250
€ 1.650

0,33
0,33
0,33

13
13
13

15/60

Totaal subsidieaanvraag

Verplichtingen gedurende uitvoering project

Totaal uitvoering project

Verplichtingen eindverantwoording project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij AG
NL
Opstellen eindrapportage (voor Eurfeka netwerk)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

8
1

17
17

€ 9.108
€ 5.429
€ 7.079
€ 21.830

Totaal eindverantwoording project

Verplichtingen na afloop project
Meewerken aan evaluaties en
klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door AG NL
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten
project

€ 50

4

€ 200

€ 200

€ 50

€0

€0

€ 200

1

1

€ 260

€ 50
€ 50

4

€ 200
€0

€ 200
€0

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€0

1
1

1

€ 260
€0

Totaal na afloop project
Raming totale administratieve lasten
*) Gemengde kosten: 80% bedrijfseigen, 20% administratieve lasten

80

€ 520
€ 89.370

Kwantificering administratieve lasten subsidieregelingen Geïndustrialiseerde Landen en Opkomende Markten 2012

Informatieverplichting

P

P

Kosten penvoerder

Kosten partner
Totaal
Pen- Uurvoerder tarief

P

Uurtarief

Tijd (uren
/ min)

Tijd *
tarief

Tijd (uren
/ min)

Kennisnemen van de regeling en de procedures
Vooroverleg adviseur AG NL / expertisecentrum EIOI
Invullen aanvraagformulier Eureka (partners moeten
penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag: kopie beoordeling full
proposal/Eureka label, projectbegroting, projectplan,
jaarverslagen, samenvatting projectbeschrijving, kopie
consortium agreement

€ 50
€ 50
€ 50

1
16
16

€ 50
€ 800
€ 800

€ 50
€ 800
€ 800

€ 50
€ 50
€ 50

1

€ 50

2

€ 100

€ 100

Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen AG NL beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

8
20
15/60
8
5/60

€ 400
€ 1.000
€ 13
€ 400
€4

Bijhouden projectadministratie *)
Bijhouden urenregistratie *)
Opstellen voortgangsrapportage AGNL (en voor Eureka
netwerk)

€ 50
€ 50
€ 50

32
8
32

Doorgeven van wijzigingen
Beantwoorden van vragen van AG NL

€ 50
€ 50

Q

PxQ

Aantal
Freq. of
pen- Aantal
afschr. voerders partners

Raming
administratieve
lasten

Totaal

Tijd *
tarief

PenTotaal voerder +
Partner
Partner

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag

1

€ 50
€0
€ 50

€ 50
€0
€ 50

€ 100
€ 800
€ 850

1
1
1

0
0
0

0
0
0

€0
€0
€0

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 150

1

0

0

€0

€ 400
€ 1.000
€ 13
€ 400
€4

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

1
1

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 450
€ 1.050
€ 13
€ 413
€4

1
1
1
1
1

0
0
0
0
0

0
0
0
0
0

€0
€0
€0
€0
€0
€0

€ 1.600
€ 400
€ 1.600

€ 1.600
€ 400
€ 1.600

€ 50
€ 50
€ 50

8
4

€ 400
€ 200
€0

€ 400
€ 200
€0

€ 2.000
€ 600
€ 1.600

0,2
0,2
1

27
27
27

20
20
20

€ 10.240
€ 2.960
€ 43.200

4
2

€ 200
€ 100

€ 200
€ 100

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€ 100

1
1

3
3

€ 540
€ 270
€ 57.210

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 50

€0

€0

€ 50

0,33

16

€ 264

€ 50
€ 50

32
20

€ 1.600
€ 1.000

€ 1.600
€ 1.000
€ 1.650

€ 50
€ 50

€ 400
€ 50

€ 400
€ 50

€ 2.000
€ 1.050
€ 1.650

0,33
0,33
0,33

16
16
14

15/60

Totaal subsidieaanvraag

Verplichtingen gedurende uitvoering project

Totaal uitvoering project

Verplichtingen eindverantwoording project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij AG
NL
Opstellen eindrapportage (voor Eureka netwerk)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

8
1

9
9

€ 9.636
€ 5.429
€ 7.623
€ 22.952

Totaal eindverantwoording project

Verplichtingen na afloop project
Meewerken aan evaluaties en
klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door AG NL
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten
project

€ 50

4

€ 200

€ 200

€ 50

€0

€0

€ 200

1

2

€ 320

€ 50
€ 50

4

€ 200
€0

€ 200
€0

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€0

1
1

2

€ 320
€0

Totaal na afloop project
Raming totale administratieve lasten
*) Gemengde kosten: 80% bedrijfseigen, 20% administratieve lasten

€ 640
€ 80.802

81

Kwantificering administratieve lasten subsidieregeling Eureka Clusters 2012

Informatieverplichting

P

P

Kosten penvoerder

Kosten partner
Totaal
Pen- Uurvoerder tarief

P

Uurtarief

Tijd (uren
/ min)

Tijd *
tarief

Tijd (uren
/ min)

Kennisnemen van de regeling en de procedures
Vooroverleg adviseur AG NL / expertisecentrum EIOI
Invullen aanvraagformulier Eureka (partners moeten
penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag: kopie beoordeling full
proposal/Eureka label, projectbegroting, projectplan,
jaarverslagen, samenvatting projectbeschrijving, kopie
consortium agreement

€ 50
€ 50
€ 50

1
18
12

€ 50
€ 900
€ 600

€ 50
€ 900
€ 600

€ 50
€ 50
€ 50

1

€ 50

2

€ 100

€ 100

Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen AG NL beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

8
16
15/60
8
5/60

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

Bijhouden projectadministratie *)
Bijhouden urenregistratie *)
Opstellen voortgangsrapportage AGNL (en voor Eureka
netwerk)

€ 50
€ 50
€ 50

40
16
32

Doorgeven van wijzigingen
Beantwoorden van vragen van AG NL

€ 50
€ 50

Q

PxQ

Aantal
Freq. of
pen- Aantal
afschr. voerders partners

Raming
administratieve
lasten

Totaal

Tijd *
tarief

PenTotaal voerder +
Partner
Partner

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag

1

€ 50
€0
€ 50

€ 50
€0
€ 50

€ 100
€ 900
€ 650

1
1
1

16
5
16

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 150

1

16

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

1
1

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 450
€ 850
€ 13
€ 413
€4

1
1
1
1
1

16
16
2
16
16

57
57
0
57
0

€ 9.250
€ 15.650
€ 20
€ 7.113
€ 67
€ 54.551

€ 2.000
€ 800
€ 1.600

€ 2.000
€ 800
€ 1.600

€ 50
€ 50
€ 50

8
4

€ 400
€ 200
€0

€ 400
€ 200
€0

€ 2.400
€ 1.000
€ 1.600

0,2
0,2
1

8
8
8

37
37
37

€ 6.160
€ 2.760
€ 12.800

4
2

€ 200
€ 100

€ 200
€ 100

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€ 100

1
1

1
1

€ 160
€ 80
€ 21.960

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 50

€0

€0

€ 50

0,33

10

€ 165

€ 50
€ 50

40
24

€ 2.000
€ 1.200

€ 2.000
€ 1.200
€ 1.650

€ 50
€ 50

€ 400
€ 50

€ 400
€ 50

€ 2.400
€ 1.250
€ 1.650

0,33
0,33
0,33

10
10
10

15/60

57
57

€ 3.650
€ 4.752
€ 12.450
€ 1.600

Totaal subsidieaanvraag

Verplichtingen gedurende uitvoering project

Totaal uitvoering project

Verplichtingen eindverantwoording project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij AG
NL
Opstellen eindrapportage (voor Eureka netwerk)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

8
1

44
44

€ 12.408
€ 4.686
€ 5.445
€ 22.704

Totaal eindverantwoording project

Verplichtingen na afloop project
Meewerken aan evaluaties en
klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door AG NL
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten
project

€ 50

4

€ 200

€ 200

€ 50

€0

€0

€ 200

1

1

€ 200

€ 50
€ 50

4

€ 200
€0

€ 200
€0

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€0

1
1

1

€ 200
€0

Totaal na afloop project
Raming totale administratieve lasten
*) Gemengde kosten: 80% bedrijfseigen, 20% administratieve lasten

82

€ 400
€ 99.615

Kwantificering administratieve lasten subsidieregelingen JTI's 2012

Informatieverplichting

P

P

Kosten penvoerder

Kosten partner
Totaal
Pen- Uurvoerder tarief

P

Uurtarief

Tijd (uren
/ min)

Tijd *
tarief

Tijd (uren
/ min)

Kennisnemen van de regeling en de procedures
Vooroverleg adviseur AG NL / expertisecentrum EIOI
Invullen aanvraagformulier Eureka (partners moeten
penvoerder machtigen)
Verstrekken met de aanvraag: kopie beoordeling full
proposal/Eureka label, projectbegroting, projectplan,
jaarverslagen, samenvatting projectbeschrijving, kopie
consortium agreement

€ 50
€ 50
€ 50

1
14
16

€ 50
€ 700
€ 800

€ 50
€ 700
€ 800

€ 50
€ 50
€ 50

1

€ 50

2

€ 100

€ 100

Opstellen en indienen definitief consortium agreement
Opstellen en indienen begroting Nederlandse kosten
MKB-toets opstellen
Aanvullende vragen AG NL beantwoorden
Ontvangen en archiveren subsidieverleningsbrief

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

8
16
15/60
8
5/60

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

Bijhouden projectadministratie *)
Bijhouden urenregistratie *)
Opstellen voortgangsrapportage AGNL (en voor Eureka
netwerk)

€ 50
€ 50
€ 50

32
8
32

Doorgeven van wijzigingen
Beantwoorden van vragen van AG NL

€ 50
€ 50

Q

PxQ

Aantal
Freq. of
pen- Aantal
afschr. voerders partners

Raming
administratieve
lasten

Totaal

Tijd *
tarief

PenTotaal voerder +
Partner
Partner

Verplichtingen bij de subsidieaanvraag

1

€ 50
€0
€ 50

€ 50
€0
€ 50

€ 100
€ 700
€ 850

1
1
1

13
4
13

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 150

1

13

€ 400
€ 800
€ 13
€ 400
€4

€ 50
€ 50
€ 50
€ 50
€ 50

1
1

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 50
€ 50
€0
€ 13
€0

€ 450
€ 850
€ 13
€ 413
€4

1
1
1
1
1

13
13
1
13
13

48
48
0
48
0

€ 7.600
€ 12.800
€ 16
€ 5.800
€ 54
€ 46.423

€ 1.600
€ 400
€ 1.600

€ 1.600
€ 400
€ 1.600

€ 50
€ 50
€ 50

8
4

€ 400
€ 200
€0

€ 400
€ 200
€0

€ 2.000
€ 600
€ 1.600

0,2
0,2
1

37
37
37

117
117
117

€ 21.200
€ 7.640
€ 59.200

4
2

€ 200
€ 100

€ 200
€ 100

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€ 100

1
1

4
4

€ 740
€ 370
€ 89.150

€ 50

1

€ 50

€ 50

€ 50

€0

€0

€ 50

0,33

10

€ 165

€ 50
€ 50

40
24

€ 2.000
€ 1.200

€ 2.000
€ 1.200
€ 1.650

€ 50
€ 50

€ 400
€ 50

€ 400
€ 50

€ 2.400
€ 1.250
€ 1.650

0,33
0,33
0,33

10
10
10

15/60

48
48

€ 3.050
€ 3.003
€ 12.800
€ 1.300

Totaal subsidieaanvraag

Verplichtingen gedurende uitvoering project

Totaal uitvoering project

Verplichtingen eindverantwoording project
Indienen formulier aanvraag vaststelling subsidie bij AG
NL
Opstellen eindrapportage (voor Eureka netwerk)
Opstellen financiële verantwoording
Meesturen accountantsverklaring (subsidie > € 125.000)

8
1

24
24

€ 9.768
€ 4.356
€ 5.445
€ 19.734

Totaal eindverantwoording project

Verplichtingen na afloop project
Meewerken aan evaluaties en
klanttevredenheidsonderzoek
Meewerken aan controles door AG NL
Toestemming vragen vervreemden eindresultaten
project

€ 50

4

€ 200

€ 200

€ 50

€0

€0

€ 200

1

1

€ 200

€ 50
€ 50

4

€ 200
€0

€ 200
€0

€ 50
€ 50

€0
€0

€0
€0

€ 200
€0

1
1

1

€ 200
€0

Totaal na afloop project
Raming totale administratieve lasten
*) Gemengde kosten: 80% bedrijfseigen, 20% administratieve lasten

€ 400
€ 155.707

83

84