Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 295

Infectieziektenbestrijding

35 853

Wijziging van de Wet publieke gezondheid in
verband met enkele verbeteringen en
preciseringen van de tijdelijke regels over de
inzet van coronatoegangsbewijzen bij de
bestrijding van het virus SARS-CoV-2

Nr. 1884

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 juni 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport inzake Ontwikkelingen rondom het
coronavirus.
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
13 mei 2022 inzake Besluitvorming maatregelen COVID-19 (Kamerstuk
25 295, nr. 1842),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
17 mei 2022 over het RIVM-advies inzake herhaalprik en besluit
zomercampagne vaccinatie COVID-19 (Kamerstuk 25 295, nr. 1843),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
9 mei 2022 inzake het Verslag van de formele EU gezondheidsraad
29 maart 2022 (Kamerstuk 21 501-31, nr. 666),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
23 mei 2022 inzake het Ontwerpbesluit houdende wijziging van de
vervaldatum van artikel 6ba van de Wet publieke gezondheid (Kamerstuk 35 853, nr. 14),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
11 mei 2022 inzake het RIVM-advies over de isolatie en mondkapjesplicht luchtvaart (Kamerstuk 25 295, nr. 1841),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
24 mei 2022 inzake overgang naar nieuwe rekenmethode COVID-19
vaccinatiegraad (Kamerstuk 25 295, nr. 1867),
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van
23 mei 2022 inzake de stand van zaken corona Wob-aanpak (Kamerstuk
25 295, nr. 1845).

kst-25295-1884
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

1

De vragen en opmerkingen zijn op 2 juni 2022 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 15 juni 2022
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

2

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brieven over
de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Zij danken de Minister voor
de stand van zaken met betrekking tot het coronavirus en de ontwikkelingen op dit gebied. Deze leden hebben hierbij nog enkele vragen.
Allereerst zijn zij blij te lezen dat er opschaalbare capaciteit voor vaccineren, (zelf)testen en medicatie klaarstaat. Genoemde leden zijn wel
benieuwd hoe snel dit ingezet kan worden en op welke schaal. Is hier ook
rekening gehouden met een eventuele grootschalige vaccinatiecampagne
of enkel voor booster- en herhaalprikken? Kan de Minister aangeven welke
Europese landen op dit moment vaccinatierondes voorbereiden? Tevens
vragen deze leden wat de stand van zaken is met betrekking tot de
vaccinatiestrategie voor de lange termijn waar het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Gemeentelijke Gezondheidsdienst
en Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties in de Regio (GGD GHOR
Nederland) en andere betrokken partijen samen met het kabinet aan
werkt.
Ook zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd hoe de Minister ervoor
gaat zorgen dat een Outbreak Management Team (OMT) en een
Maatschappelijk Impact Team (MIT) tot een goede, eenduidige aanpak
kunnen komen, ook wanneer hun adviezen lijnrecht tegenover elkaar
staan. Hoe is de Minister van plan om te gaan met duidelijke verschillen
tussen OMT- en MIT-adviezen? Hoe ziet de Minister de positionering van
het OMT en het MIT naast elkaar? Kan de Minister aangeven of hij
overweegt om de adviezen aan elkaar te laten verbinden, zoals het
Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) bij de OMT-adviezen? Welke
disciplines vindt de Minister dat plaats moeten hebben in een OMT/MIT?
Genoemde leden vinden het belangrijk dat we goed zicht houden op het
virus en zij zijn blij te lezen dat de overheid inzet op stevige monitoring,
maar zijn wel benieuwd hoe goed het zicht op virus momenteel is nu het
grootschalige testen niet meer nodig is. Op welke manier wordt nu
bijgehouden in welke leeftijdsgroepen de besmettingen voorkomen en
welke varianten rondgaan wanneer dit niet naar voren komt bij bijvoorbeeld rioolwatersurveillance? Hoe gaat de Minister erop toezien dat de
experts het zicht op het virus niet kwijtraken? Wat is de stand van zaken
met betrekking tot de toezegging aan het lid Tielen tijdens het commissiedebat over de Ontwikkelingen rondom het coronavirus op 19 april jl. om
onderzoek te doen naar het toch doorzetten van de Coronamelder en het
meldportaal voor zelftesten?
Wat is op dit moment de status van de inhaalzorg? Welk plan van aanpak
met bijbehorende termijn ligt hiervoor klaar en wat is daar aanvullend
voor nodig? Kan de Minister aangeven hoe zelfstandige klinieken kunnen
helpen met de inhaalzorg wanneer sommige klinieken aangeven nu al aan
het zorgkostenplafond zitten? Op welke manier worden patiënten die op
hun behandeling wachten op de hoogte gehouden van de vorderingen
van hun wachtproces? In hoeverre nemen zorgverzekeraars hun verantwoordelijkheid om wachtlijstbemiddeling toe te passen en is de Minister
voornemens om, indien dit niet goed gaat, zorgverzekeraars hierop aan te
spreken?
Het testbeleid is gewijzigd en het testen bij de GGD is enkel nog voor
specifieke doelgroepen, waaronder inwoners van een verpleeghuis, zij
kunnen nog naar een GGD-teststraat. De leden van de VVD-fractie zijn
benieuwd hoe in dit testbeleid rekening wordt gehouden met niet-mobiele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

3

thuiswonenden. Worden op dit moment ook nog thuisbemonsteringen
door GGD’en uitgevoerd?
Nu mogen lidstaten nog zelf besluiten of en wanneer ze voor herstelbewijzen van een antigeentest gebruikmaken. Genoemde leden zijn
benieuwd waarom op Europees niveau niet één lijn wordt getrokken bij de
herstelbewijzen op basis van een antigeentest.
Voorts zijn deze leden benieuwd wanneer de procedure voor aankoop van
Paxlovid en Lagevrio rond is. Daarnaast zijn zij benieuwd naar een reactie
op de uitkomst van recent wetenschappelijk onderzoek dat Evusheld ook
in staat is om nieuwe Omicron-varianten BA.4 en BA.5 te neutraliseren.
Op welke manier zullen bovengenoemde middelen in behandelplannen
hun plek krijgen?
Daarnaast kijken de leden van de VVD-fractie uit naar de uitkomsten van
het literatuuronderzoek van het RIVM naar de inzet van luchtreinigers. Kan
de Minister aangeven of dit voor of na het zomerreces wordt verwacht?
Kan de Minister aangeven hoeveel vaccinaties inmiddels zijn gezet met
het Novavax-vaccin?
Per 19 april jongstleden is het quarantaineadvies komen te vervallen. Het
isolatieadvies geldt nog wel. Kan de Minister een toelichting geven
waarom de online campagne om mensen te informeren over isolatie bij
een positieve (zelf)testuitslag maar loopt tot eind mei 2022? Wat is de
reden dat dit geen doorlopende campagne is? Kan de Minister daarnaast
aangeven waarom de communicatie over het rekening houden met
kwetsbaren minder uitgebreid is dan de communicatie over de
herhaalprik? Waarom wordt hier niet evenveel aandacht aan besteed?
De Minister geeft in zijn brief van 17 mei jongstleden aan dat voor
verschillende scenario’s uitvoeringsplannen klaarliggen om snel te
kunnen starten met een vaccinatiecampagne als de situatie daar om
vraagt. Kan de Minister aangeven met welke scenario’s rekening is
gehouden? En wat bedoelt hij precies met snel kunnen starten? Gaat het
dan om enkele dagen of dient dan rekening te worden houden met
weken? Tenslotte zijn deze leden benieuwd naar het plan van de Minister
met betrekking tot reboosters. De vorige booster is ongeveer een half jaar
geleden en de bescherming neemt dan weer af. Kan de Minister aangeven
op welk termijn er zal worden gestart met reboosters?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zien een grote discrepantie tussen de
waarschuwing van de regering dat corona in het najaar kan oplaaien en
de passiviteit als het gaat om het organiseren van structureel meer
intensive care (ic)- en ziekenhuiscapaciteit en het bewerkstelligen van de
juiste ventilatie in binnenruimtes.
Is de Minister van mening dat we goed voorbereid zijn voor een opleving
van corona in de herfst? Zo ja, waarop is dit gebaseerd? Het RIVM geeft
aan dat we rekening moeten houden met een opleving van het virus. De
Europese Commissie verzoekt de lidstaten hieromtrent onder meer om
intensivering en stimulering van vaccinatie. Op welke manier is de
Minister van plan dit op te volgen? Is de Minister voornemens nieuwe
(booster)vaccinatierondes op te starten? Op wie zal deze vaccinatieronde
dan van toepassing zijn? Kan de Minister dit nader toelichten? Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

4

Klopt het dat vaccinatie de kans op langdurige COVID-klachten (vooral bij
mensen met milde klachten) nauwelijks verkleint? Is er inmiddels al een
vaccin dat is aangepast aan de nieuwste varianten? Zo ja, welke variant is
dit? Er wordt immers nog steeds geprikt tegen de Wuhanvariant van het
virus. Wanneer kan het aangepaste vaccin ingezet worden?
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd dat onder meer de coronatoegangsbewijzen (CTB’s) met het verwerpen van de vijfde verlenging van de
Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm) vervallen zijn. Helaas is het
Digitaal Corona Certificaat (DCC) nog wel nodig om internationaal te
reizen. Genoemde leden lezen dat de Europese Commissie heeft
voorgesteld de DCC-verordening, die het technisch kader biedt, te
verlengen met een jaar. Is de Minister voornemens daarmee in te
stemmen? Zo ja, waarom? Komt het «vinkje» voor dit DCC-bewijs te
vervallen wanneer de (vierde) prik in het najaar niet genomen wordt?
Andersom kan dit ook van toepassing zijn, er zijn miljoenen mensen
wiens «vinkje» vervallen is omdat zij de derde (booster)vaccinatie niet
hebben genomen. Zal het «vinkje» weer geactiveerd worden na het halen
van de (vierde) vaccinatie in het najaar?
In zijn vorige functie als voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum
Patiënten Spreiding (LCPS) maakte de huidige Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens zijn laatste bijdragen aan een
technische briefing in de Tweede Kamer de enige juiste analyse, namelijk
dat het ziektebeeld COVID een extra ziekte is en derhalve extra ziekenhuiscapaciteit en extra ic-capaciteit vereist. Waarom is deze extra capaciteit
nog steeds niet geregeld, terwijl de Minister een oncontroleerbare oploop
in het aantal ziekenhuisopnamen met het ziektebeeld COVID niet uitsluit?
Wat is de reactie van de Minister op de bijdrage van de heer Van Ranst
tijdens het rondetafelgesprek over de Langere termijn aanpak corona
waarin hij stelde dat België tweemaal zoveel ic-capaciteit heeft en België
derhalve eind 2021 niet in een lockdown zat en Nederland wel?
Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat voldoen aan de ventilatie-richtlijn uit
het bouwbesluit het aantal besmettingen met corona in nachtclubs met
wel 70% kan doen laten dalen. Deelt de Minister de mening dat de juiste
ventilatie is dus van cruciaal belang om in te zetten «to flatten the curve»
in geval het aantal opnames met het ziektebeeld COVID onverhoopt
oplaait door bijvoorbeeld een ziekmakendere variant, in een land met de
gemiddeld laagste ic-capaciteit in Europa? Zo nee, kan de Minister
aangeven waarom de regering in dat geval niet bewerkstelligt dat alle
binnenruimtes voor het najaar voldoen aan de juiste ventilatie?
Genoemde leden valt het op dat het grote publiek nog steeds niet goed
genoeg bekend is met de juiste ventilatie. Is de Minister bereid de
campagnes uit te breiden met een televisiecampagne waarin de juiste
ventilatie beeldend uitgelegd wordt? Waarom worden de ventilatierichtlijnen zoals die nu al bestaan in het bouwbesluit niet actief in alle
binnenruimtes gehandhaafd?
Wat is de uitgebreide reactie van de Minister op de uitgebreide bijdrage
van de heer De Hond over ventilatie tijdens het rondetafelgesprek over de
Langere termijn aanpak corona? Wat is de reactie van de Minister op de
verwondering van de heer Van Ranst tijdens datzelfde rondetafelgesprek
dat in buurland België overal CO2-meters in binnenruimtes aanwezig zijn
en in Nederland niet? Is de Minister bereid te bewerkstelligen dat voor de
start van het nieuwe school- en studiejaar in september alle leslokalen
uitgerust zijn met CO2-meters en een instructiekaart voor de juiste
ventilatie? Zo nee, waarom niet? Is de Minister bereid om te bewerkstelligen dat alle binnenruimtes voor september uitgerust zijn met
CO2-meters en een instructiekaart voor de juiste ventilatie? Waar blijven
de sectorplannen rondom ventilatie? Hoeveel scholen hebben hun
ventilatie al op orde? Is hier goed zicht op?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

5

De leden van de PVV-fractie zijn erg geschrokken van het feit dat 22% van
de jongeren tijdens de vierde lockdown op enig moment aan zelfmoord
heeft gedacht. Kan de Minister toezeggen dat onderwijsinstellingen nooit
meer sluiten? Kan de Minister toezeggen dat jongeren, die relatief weinig
gezondheidsrisico hebben gelopen door corona, niet meer zo onevenredig
hard worden getroffen door vrijheid beperkende maatregelen als het weer
mis mocht gaan met corona? Ook het aantal jongvolwassenen dat een
einde aan hun leven maakte is in 2021 hoger dan voorgaande jaren. Hoe
gaat de Minister beter rekening houden met het effect van corona en
lockdowns op jongeren? Hoeveel 18-minners zijn in ons land door (dus
niet met) corona overleden? Hoeveel 21-minners zijn in ons land door
(dus niet met) corona overleden? Hoeveel van hen hadden onderliggend
lijden? Hoeveel jongeren in de leeftijd van 21 tot 30 jaar zijn in ons land
door (dus niet met) corona overleden? Hoeveel van hen hadden onderliggend lijden?
Corona is niet voorbij, maar de regering zegt nu tegen de samenleving:
zoek het zelf maar uit. Dit gaat dwars tegen de adviezen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in. Waar blijft de centrale regie van de
regering? Hoe bizar is het corona dan maar los te laten als de regering de
ic- en ziekenhuiscapaciteit niet structureel heeft verhoogd en niet de juiste
ventilatie in binnenruimtes (to flatten the curve) heeft geregeld? De zorg is
nog steeds uitgekleed, overbelast en kampt met een hoog ziekteverzuim.
Een bezoekje en een bedankje van de Minister is niet genoeg. Waar blijven
de uitgewerkte plannen ten aanzien van de broodnodige zorgcrisisreserve? De Minister kan wel hopen dat er geen nieuwe varianten komen of
dat ze minder besmettelijk zijn, maar zo zijn we natuurlijk nooit goed
voorbereid op een nieuwe opleving van het virus komende herfst. Wat
nodig is zijn duidelijke draaiboeken voor diverse scenario’s. Wanneer kan
de Kamer die verwachten? Zijn voor de komende herfst de richtlijnen al
op orde voor het beschermen van kwetsbare mensen en ouderen in de
samenleving? Wat zijn nu de afspraken voor het testen en opsporen van
het virus en voor de verdeling van persoonlijke beschermingsmiddelen en
testmaterialen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de diverse
brieven die de huidige stand van zaken met betrekking tot de ontwikkelingen rondom het coronavirus aangeven. Deze leden hebben enkele
vragen aan de Minister. In de Verzamelbrief COVID-19 van 30 mei 20221
geeft de Minister aan dat de overheid onder andere inzet op opschaalbare
capaciteit voor vaccineren, (zelf)testen en medicatie. Hierbij geeft de
Minister echter niet aan hoe het zit met de laboratoriumcapaciteit. De
leden van de CDA-fractie vragen daarom of de Minister een overzicht kan
geven van de huidige beschikbare laboratoriumcapaciteit. Is het
momenteel nog mogelijk om grootschalig testen te analyseren? Wat is de
huidige maximale laboratoriumcapaciteit per dag? Op welke wijze kan de
Minister eventueel deze capaciteit opschalen? Hoe snel kan er worden
opgeschaald in laboratoriumcapaciteit?
Genoemde leden vragen of de Minister een overzicht kan geven van de
huidige totale testcapaciteit bij de GGD’en. Hoeveel testlocaties zijn er
momenteel en wat is de totale maximale testcapaciteit per dag? Is het
mogelijk om testlocaties in te richten bij bijvoorbeeld apothekers of
zorginstellingen, zodat op meer plekken getest kan worden? Worden hier
plannen voor ontwikkeld richting het najaar? In de brief van 15 maart

1

Kamerstuk 25 295, nr. 1869.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

6

20222 geeft de Minister aan dat de lopende pilot begeleid zelftesten wordt
geëvalueerd. Deze leden vragen of de Minister kan aangeven wat hiervan
de stand van zaken is.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe in Nederland bij wordt gehouden
en wordt geregistreerd hoeveel mensen last hebben van Long COVID.
Welke onderzoeken naar oorzaak, gevolgen en behandeling van Long
COVID vinden binnen Nederland plaats? Klopt het dat onderzoeken naar
Long COVID binnen Nederland nauwelijks van de grond komen, zoals in
een artikel in de Volkskrant onlangs beschreven werd3? Wat is hiervan de
oorzaak? Wat is de Minister bereid om te doen om deze onderzoeken
binnen Nederland wel mogelijk te maken? Deze leden vragen waarom er
geen lange termijn beleid is op Long Covid, zoals het plan in Duitsland en
wat de Gezondheidsraad in Nederland heeft geadviseerd4. Genoemde
leden vragen of de Minister kan toelichten op welke wijze momenteel
behandelingen van Long COVID-gerelateerde klachten vergoed worden
binnen het basispakket.
Genoemde leden vragen of het klopt dat in de Verenigde Staten 1,4
miljard euro is geïnvesteerd in een biomedisch onderzoeksprogramma.
Vindt een soortgelijk onderzoek ook in Nederland plaats? Zo nee, waarom
niet? Is de Minister bereid om te bezien of in Nederland een soortgelijk
biomedisch onderzoeksprogramma opgezet kan worden? Zo nee, waarom
niet? De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de lopende
onderzoeken via ZonMW naar biomedische onderzoeken binnenkort
aflopen. Wanneer wordt een volgende ronde naar biomedisch onderzoek
aangekondigd?
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoeveel
vaccins er voor het najaar ingekocht zijn. Hoe gaat de organisatie van een
volgende vaccinatiecampagne verlopen? Overweegt de Minister om dit
deze keer te combineren met het toedienen van de griepprik? Zo nee,
waarom niet?
In het commissiedebat van 19 april 2022 gaf de Minister aan dat als er een
omikronvaccin zou komen, Nederland hier net als Duitsland beschikking
over zou hebben. Kan de Minister hiervan de laatste stand van zaken
geven?
In antwoord op eerder gestelde schriftelijke vragen5 stelt de Minister dat
Pfizer zou weigeren om Paxlovid voor de Nederlandse patiënt beschikbaar
te maken. De leden van de CDA-fractie vragen of het echter klopt dat
Pfizer heeft aangeboden dit medicijn zowel via bilaterale als Europese
onderhandelingen aan te bieden. Klopt het dat er met vrijwel alle
Europese lidstaten reeds bilaterale contracten zijn afgesloten, maar met
Nederland niet? Zo ja, waarom heeft de Nederlandse overheid geen
gebruikgemaakt van deze mogelijkheid? Klopt het tevens dat Pfizer op
1 mei een eerste deel van het dossier (farmacotherapeutisch) heeft
ingediend voor het aanvragen van vergoeding voor Paxlovid via de
reguliere route? Is de Minister bereid om te bekijken hoe deze aanvraag zo
spoedig mogelijk behandeld kan worden?

2

Kamerstuk 25 295, nr. 1819.
Volkskrant, 28 mei 2022, «Studie naar postcovidsyndroom komt in Nederland amper van de
grond. Oorzaak: een gebrek aan geld».
4
Bundesregierung.de, 15 mei 2022, «Stellungnahme des ExpertInnenrates der Bundesregierung
zu COVID-19» (https://www.bundesregierung.de/resource/blob/975196/2040048/
feffdcc21a9892def37df142e4feb9b6/9-stellungnahme-long-covid-data.pdf?download=1).
5
Antwoord op schriftelijke vragen van de leden Bikker en Van den Berg over het bericht
«Annelies zit al twee jaar in isolatie, maar Nederland is traag met medicatie voor kwetsbaren»,
ontvangen 13 mei 2022. Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2735
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

7

De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de Minister van plan is
eventuele noodmaatregelen te nemen bij een volgende coronagolf, nu de
Tijdelijke wet maatregelen covid-19 is komen te vervallen.
In de Verzamelbrief COVID-19 van 30 mei 2022 geeft de Minister aan dat
het RIVM is gestart met een literatuuronderzoek naar de inzet van
luchtreinigers. De leden van de CDA-fractie vragen wat de stand van zaken
van dit onderzoek is. Zij vragen tevens wat de stand van zaken is van het
onderzoek naar ventilatiesystemen op scholen in Staphorst. Kan de
Minister garanderen dat de diverse onderzoeken voldoende voortvarend
gedaan worden zodat de benodigde kennis in het najaar beschikbaar en
inzetbaar is op scholen? Hoeveel scholen hebben inmiddels een goed
functionerend ventilatiesysteem? Hoeveel procent van de scholen heeft
CO2-meters geïnstalleerd?
Genoemde leden vragen de Minister om een reactie op het bericht dat
plannen voor het concentreren van COVID-patiënten een stille dood lijken
te sterven6. Neemt de Minister het anders organiseren van coronazorg
mee in zijn lange termijn plannen?
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat er een taskforce is
opgericht voor de optimalisatie van de organisatie van zorg voor
COVID-patiënten. Klopt het tevens dat de opdracht voor deze taskforce
niets meer is dan randvoorwaarden van subsidieverlening mogelijk te
maken? Zo nee, wat is wel de opdracht aan deze taskforce? Klopt het dat
ziekenhuizen, artsen en verpleegkundigen (of vertegenwoordigers
daarvan) niet in deze taskforce zitten? Zo ja, waarom zitten zij daar niet in?
Klopt het dat ziekenhuizen een beroep op de door de taskforce opgestelde
subsidie kunnen doen als zij zelf een goed idee hebben voor andere
organisatie van zorg voor COVID-patiënten? Deelt de Minister de mening
dat op die vrijblijvende wijze echte verandering van de organisatie van
COVID-zorg niet tot stand komt? Deelt de Minister de mening dat er hierin
duidelijke centrale regie genomen moet worden? Waarom neemt de
Minister hierin geen regie? Deelt de Minister de mening van genoemde
leden dat het vreemd is dat de Minister wel binnen de kortste tijd
noodmaatregelen kan nemen waarmee de samenleving (deels) op slot
gaat, maar dat de Minister tegelijkertijd blijkbaar niet de (wettelijke)
middelen heeft om in de organisatie van de zorg noodmaatregelen te
treffen? Waarom kan de Minister bijvoorbeeld niet opleggen dat andere
beroepsgroepen (tijdelijk) ingezet kunnen worden op de ic, zodat daar
meer capaciteit ontstaat? Waarom kan de Minister ook niet afdwingen dat
er pilots gestart worden voor betere organisatie van COVID-zorg? Welke
wettelijke middelen hiertoe mist de Minister en is de Minister bereid om
ervoor te zorgen dat die wettelijke middelen er wel komen?
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat er nog steeds geen
pilots rond een andere organisatie van COVID-zorg zijn geweest, en ook
niet in het verschiet liggen. Klopt het dat er tot op heden op geen enkele
manier geëxperimenteerd is hoe je met dezelfde mensen de COVID-zorg
slimmer kan organiseren? Zo ja, waarom komt dit niet van de grond? Is
doorgerekend (bijvoorbeeld met de inzet van kunstmatige intelligentie)
hoe we de beperkte middelen kunnen inzetten om zo veel mogelijk
COVID-zorg beschikbaar te stellen bij een mogelijke volgende coronagolf?
Is de Minister van mening dat in het geval van grote druk op de ic’s,
anesthesisten ingezet zouden moeten worden op de ic? Deze leden vragen
tevens of het uitbreiden van het aantal Post Anesthesia Care Unit
(PACU)-bedden een oplossing zou kunnen zijn voor de druk op de ic7. Zo
6
7

Parool, 24 april 2022, «Plan voor aparte covid-ic’s komt niet van de grond».
Medisch Contact, 1 november 2021, «Anesthesiologen: «Uitbreiden PACU-bedden oplossing
voor druk op de ic»».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

8

nee, waarom niet? Zo ja, waarom wordt dit niet in veel meer ziekenhuizen
toegepast?
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister een scenario heeft
ontwikkeld voor het geval dat dit najaar tegelijk een griepgolf en een
coronagolf plaatsvindt. Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan dit scenario met
de Kamer gedeeld worden?
Kan de Minister een reactie geven op de oproep van de Patiëntenfederatie
Nederland waarin zij stellen dat mensen die langdurig moeten wachten op
hun operatie vanwege uitgestelde zorg, met regelmaat gecontacteerd
zouden moeten worden door het ziekenhuis8?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de gevolgen van
Long COVID. Hierover hebben deze leden nog enkele vragen en opmerkingen. Zij zijn benieuwd naar de laatste cijfers over Long COVID. Hoeveel
meldingen van Long COVID zijn er op dit moment bekend bij het
ministerie? Hoeveel van deze patiënten vallen hierdoor langer dan drie
maanden (gedeeltelijk) uit? Bij hoeveel procent van de COVID-19 patiënten
komt Long COVID voor (zo ver dat nu bekend is)? Ook zijn deze leden
benieuwd hoe Long COVID-patiënten worden betrokken bij beleid. Zijn
patiënten tot nu toe betrokken geweest bij beleid? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, waarom niet en is de Minister bereid om dit voortaan wel te
doen? Deze leden horen dat patiënten en experts oproepen tot gespecialiseerde Long COVID-centra voor patiënten met complexe klachten. Is de
Minister bereid om deze oproep serieus te nemen? Zo ja, wanneer worden
hier stappen in gezet? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het kabinet een
verantwoordelijkheid heeft voor de mensen die tijdens de coronacrisis in
een essentiële sector werkten om de maatschappij draaiende te houden.
Deze leden hebben vragen over de stappen die (niet) worden gezet om
werknemers met Long COVID-klachten te ondersteunen. Is de Minister
bereid om de subsidieregeling voor zorgverleners met Long COVID uit te
breiden van alleen zorgmedewerkers naar een grotere groep? Zo ja, aan
welke groep van werknemers denkt de Minister? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie zien de subsidieregeling als een tijdelijke
oplossing om mensen langer de kans te geven om te herstellen en te
re-integreren. Daarmee wordt echter te weinig gedaan aan de grote
financiële schade die werknemers in essentiële sectoren met Long COVID
hebben opgelopen. Naar de mening van de genoemde leden is het
daarom zaak dat deze mensen snel en eerlijk gecompenseerd worden.
Kan de Minister aangeven of het kabinet het met genoemde leden eens is
dat er een fonds zou moeten komen om werknemers tegemoet te komen?
Zo ja, welke acties wil het kabinet nemen om deze mensen verder
tegemoet te komen? Zo nee, waarom niet? Hoe groot zou de groep zijn
die mogelijk hier gebruik van kunnen maken? Deze leden constateren dat
Long COVID al is aangemerkt als beroepsziekte. Kan de Minister aangeven
of het kabinet bereid is om voor werknemers uit essentiële sectoren een
vergelijkbare regeling in te stellen als de regeling Tegemoetkoming
Stoffengerelateerde Beroepsziekten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe wil
het kabinet dit fonds precies vormgeven? Hoeveel geld is het kabinet
bereid om hiervoor beschikbaar te stellen?

8

Dagblad van het Noorden, 31 mei 2022, «Patiëntenfederatie: houd contact met wachtende voor
operatie».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

9

De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat werknemers die Long
COVID hebben het beste in dienst kunnen blijven van hun werkgever. Dit
zou eventueel kunnen door de mogelijkheid van een derde ziektejaar te
creëren. Kan de Minister aangeven of het kabinet bereid is te kijken of een
derde ziektejaar voor werknemers met Long COVID mogelijk is? Zo ja, is
het kabinet ook bereid om te kijken of (een gedeelte van) deze extra
kosten gedragen kunnen worden door de overheid?
Genoemde leden constateren dat er nog veel onbekend is over Long
COVID. Zij weten dat enkele publiek gefinancierde onderzoeken lopen
naar Long COVID. Wat is de aard en omvang van deze onderzoeken? Voor
hoeveel onderzoeken heeft het ministerie opdracht gegeven en hoeveel
geld is er voor deze onderzoeken beschikbaar gesteld? Waar zitten de
gaten in de informatiepositie rond dit onderwerp? Ziet de Minister opties
om meer te investeren in onderzoek naar Long COVID? Zo ja, welke
opties? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie zien het belang van voorlichting van
medische professionals en patiënten over Long COVID. Heeft de Minister
al navolging gegeven aan het advies van de Gezondheidsraad om een
voorlichtingscampagne te starten onder professionals en patiënten over
Long COVID? Welke acties heeft de Minister al ondernomen? Welke acties
wil de Minister nog nemen om de voorlichting op te zetten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben hierover nog een aantal vragen en opmerkingen. Zij
zijn positief gestemd over de afschaffing van de wettelijke basis voor het
CTB. Is de Minister het ermee eens dat de mogelijkheid om CTB’s te
gebruiken ook niet thuishoort in de aangekondigde aanpassing van de
Wet publieke gezondheid (Wpg)?
Genoemde leden merken op dat de lange termijnstrategie van de Minister
vooral is ingericht op de huidige situatie en dat de corona-aanpak van de
heftigere scenario’s uit het rapport van de Koninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de Wetenschappelijke Raad
voor het Regeringsbeleid (WRR) minder is uitgewerkt. Waarom is hiervoor
gekozen? Is de Minister het ermee eens dat alle mogelijke scenario’s
voldoende moeten worden uitgewerkt in de lange termijn strategie? Zo ja,
wat gaat de Minister doen om dit alsnog te doen?
De leden van de SP-fractie constateren daarnaast dat weinig stappen
worden gezet om de zorg daadwerkelijk te versterken. Waarom wordt
bijvoorbeeld niet geïnvesteerd in een eerlijke beloning voor zorgverleners,
om zo meer zorgverleners aan te trekken? Waarom wordt niet ingezet op
het heropenen van eerder gesloten essentiële ziekenhuisvoorzieningen,
die we tijdens oplevingen van het virus hard nodig hebben? Hoe is de
Minister van plan de motie van het lid Hijink9 uit te voeren?
Genoemde leden maken zich ook zorgen over de paraatheid van andere
onderdelen van de pandemiebestrijding. Is Nederland bijvoorbeeld
voldoende voorbereid om in het najaar bron- en contactonderzoek en het
testen uit te voeren als dat nodig is? In hoeverre is de GGD in staat om op
korte termijn grootschalig te vaccineren, mocht er een nieuwe vaccinatieronde nodig zijn? Waar bereidt de Minister zich op dat gebied op voor?
Wordt alleen geanticipeerd op een vaccinatieronde voor kwetsbaren of
voor de gehele bevolking?

9

Kamerstuk 25 295, nr. 1857

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

10

De leden van de SP-fractie zijn zeer kritisch op de keuze van de Minister
om de virusbestrijding voor een groot deel uit te besteden aan de
samenleving. Is de Minister het ermee eens dat het kabinet de verantwoordelijkheid voor de virusbestrijding dient te dragen? Zo ja, hoe gaat
het kabinet die verantwoordelijkheid op zich nemen? Worden bijvoorbeeld
alle scholen voor het begin van het nieuwe schooljaar voorzien van betere
ventilatie en CO2-meters? Zo nee, waarom niet? Worden bijvoorbeeld alle
horecagelegenheden de komende maanden voorzien van betere ventilatie
en CO2-meters? Zo nee, waarom niet?
Deze leden vragen de Minister daarnaast op welke datum het loket voor
de subsidieregeling voor zorgwerkgevers met het oog op het behoud van
langdurig zieke werknemers geopend wordt. Waarom heeft het zo lang
geduurd voordat deze regeling feitelijk wordt uitgevoerd? Het was toch al
lang duidelijk dat zorgverleners met Long COVID de grens van twee jaar
ziekte zouden bereiken? Hoeveel zorgverleners zijn inmiddels al om deze
reden ontslagen?
De leden van de SP-fractie constateren dat er momenteel wordt onderhandeld over een mogelijk pandemieverdrag. Zij vragen de Minister wat
zijn inzet is bij de onderhandelingen voor dit verdrag en hoe de motie van
de leden Leijten en Van der Graaf10, waarin wordt uitgesproken dat de
gezondheidszorg een nationale competentie is en moet blijven, hierin
wordt meegenomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het zit met de voorraad
aan coronavaccins. Kan de Minister in een tabel een overzicht geven van
hoeveel vaccins nog op voorraad liggen en wanneer de houdbaarheidsdatum hiervan afloopt? Klopt de berichtgeving van het AD dat circa 3,5
miljoen vaccins de komende weken hun houdbaarheidsdatum verliezen?
Zo ja, waarom is hier niet eerder op geacteerd? Genoemde leden vragen
ook wat nu het huidige boosterregime precies is. Bestaat er een roadmap
van welke groepen, en wanneer, voor een vervolgbooster in aanmerking
komen voor komend jaar? Waarom wordt, uit voorzorg, geen derde
booster aangeboden drie maanden na de tweede booster? Klopt het dat
een derde booster in principe niet schadelijk is en derhalve het altijd beter
is om deze beschikbaar te stellen, dan de vaccins te laten verlopen en
zodoende weg te gooien? Wat wordt ondernomen om de vaccinatie én
boosterbereidheid op te hogen? De leden van de GroenLinks-fractie
vragen bovendien of de regering de laatste wetenschappelijke inzichten
met de Kamer kan delen over de vaccineffectiviteit en boostereffectiviteit
na verloop van tijd. Wanneer gaat de subsidieregeling in de zorg in
(«Tijdelijke ondersteuning voor behoud zorgmedewerkers met Long
COVID»)? Hoeveel is voor deze subsidieregeling begroot en waarom duurt
het zo lang totdat deze subsidieregeling actief wordt?
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de Minister een
overzicht kan maken van welke regelingen er op dit moment zijn
aangaande het gratis verspreiden van zelftesten en persoonlijke beschermingsmiddelen. Hoe wordt de aangenomen motie van het lid
Westerveld11 over verlenging van de regeling persoonlijke beschermingsmiddelen en zelftesten voor kwetsbaren uitgevoerd?

10
11

Kamerstuk 21 501–20, nr. 1600.
Kamerstuk 25 295, nr. 1851.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

11

Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met grote ontsteltenis kennisgenomen van het feit dat het debat over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus is geannuleerd. De zomervakantie staat voor de deur.
Nederlanders staan op het punt zich in grote getalen te verzamelen op de
verschillende vliegvelden in dit land om vervolgens allerlei exotische
plekken op aarde te bezoeken. De terrasjes raken weer vol, jongeren gaan
de discotheken weer in en ook festivals zijn weer helemaal booming.
Hartstikke fijn dat dit allemaal weer zonder gemaar (en hopelijk zonder
groot gevaar) mogelijk is. Er blijft echter wel een risico schuilen in dit
feestelijke gebeuren. Een risico dat volgens genoemde leden niet
onbesproken kan blijven. Een risico dat gedegen voorzorgsmaatregelen
verdient. Deze leden hebben het hier natuurlijk over het enorme risico op
een toename aan coronagevallen en eventuele toename van de ziekenhuisbezetting.
– Heeft de Minister al een plan over hoe om te gaan met eventuele
toename van het aantal corona patiënten? Zo nee, waarom niet?
– Hoe onderscheidt dit plan zich van de aanpak van de afgelopen twee
jaar?
– Hoe gaat de Minister, bij een corona-opleving in het najaar, ervoor
zorgen dat de zorg niet weer overrompeld wordt?
– Hoeveel ic-capaciteit is er momenteel beschikbaar om een eventuele
corona-opleving na de zomerperiode op te vangen?
– Hoeveel ic-capaciteit verwacht de Minister in het najaar nodig te
hebben?
– Heeft de Minister ook een worst-case scenario uitgewerkt? Zo nee,
waarom niet?
– Wat gaat de Minister doen om er zeker van te zijn dat wij niet weer
achter de feiten aanlopen en de samenleving in het najaar weer op het
slot moet?
– Zijn er enige ontwikkelingen met betrekking tot coronageneesmiddelen, zoals de door het Europees Geneesmiddelenbureau
(EMA) goedgekeurde coronapil van Pfizer?
– Verwacht de Minister dat deze pillen in het najaar grootschalig ingezet
kunnen worden als aanvulling of als alternatief op de huidige
behandelmethode om zodoende de ziekenhuizen te ontlasten? Zo nee,
waarom niet?
– Hoe staat het met de doorontwikkeling van de vaccins?
Nog belangrijker dan het oplossen van een eventuele corona-uitbraak is
het voorkomen ervan. De leden van de DENK-fractie zijn dan ook
benieuwd welke maatregelen de Minister in gedachten heeft om een
eventuele uitbraak in de kiem te smoren.
– Welk percentage Nederlanders is in het afgelopen half jaar gevaccineerd?
– Welk percentage Nederlanders is in het afgelopen half jaar al eens met
het coronavirus besmet geweest?
– Wat is de huidige vaccinatiestrategie?
– Is de Minister al begonnen met het vaccineren van ouderen en de
meest kwetsbaren? Zo nee, wanneer wil de Minister hiermee beginnen?
– Is de Minister het met deze leden eens dat al in september uitnodigingen moeten worden gestuurd naar de meest kwetsbaren?
– Zijn er andere maatregelen om een eventuele corona-uitbraak te
voorkomen? Zo ja, welke zijn dat?
– Welke maatregelen zullen als eerst uit de gereedschapskist worden
gehaald op het moment dat er een opleving is van het aantal coronabesmettingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

12

Uit verschillende informatiestukken die naar de Kamer zijn gestuurd, blijkt
dat de Minister ervoor heeft gekozen om horeca & ondernemers deze
zomer vrij spel te geven in het bepalen van de eigen corona-aanpak. De
doe-het-zelf-aanpak van de Minister legt veel verantwoordelijkheid bij de
ondernemers in dit land. Genoemde leden zijn blij dat er eindelijk
vertrouwen wordt gegeven aan het volk. Nu corona al een tijdje onder de
radar is, moet echter wel worden gewaakt voor onderschatting.
– Hoe zorgt de Minister dat het gevoel van urgentie bij de ondernemers
wordt gecreëerd en behouden?
– Hoe wordt gehandhaafd op naleving van de eigen corona-strategie van
ondernemers?
– Heeft de Minister een plan B voor het geval de doe-het-zelf-aanpak niet
het gewenste resultaat oplevert?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga stellen dat op 31 mei jl. de motie van het
lid Van Haga12 werd aangenomen waarin wordt opgeroepen in overleg te
gaan met beroepsorganisaties van artsen over het standaard aan Larab
melden van onverwachte ziektebeelden na vaccinatie. Zij weten inmiddels
van een paar zeer ernstige bijwerkingen als ontstekingen aan het hart bij
jonge mensen. De oversterfte baart eveneens grote zorgen.
Op advies van het RIVM stopt de Minister met nieuwe rondes herhaalprikken. Klopt het dat reeds geplande boosterrondes voor 60-plussers wel
doorgaan? Moet het «prikken en boosteren uit voorzorg», gezien de
bijwerkingen niet helemaal stoppen? Is de Minister het met genoemde
leden eens dat er geen bijzondere noodsituatie is die het gebruik van
experimentele vaccins rechtvaardigt? Kan de Minister nog een keer
toelichten wanneer een experimenteel vaccin gebruikt mag worden? Kan
de Minister aangeven hoe het staat met de definitieve goedkeuring van de
COVID-vaccins? Wanneer is die te verwachten?
Op 24 maart jl. sprak de Kamer met de Minister over het Europese DCC.
Het was een wat kafkaësk debat. Er staat zwart op wit dat de EU het DCC
beschouwt als een testcase voor een veel omvangrijkere Europese digitale
identiteit. De Minister ontkende dat tijdens het debat. Het COVIDcertificaat zou de vrije bewegingsruimte garanderen. Het is omgekeerd.
Het beperkt de bewegingsvrijheid omdat je aan allerlei voorwaarden moet
voldoen om te kunnen reizen. De Minister kon niet zeggen wat het
allemaal gaat kosten aan beheer en onderhoud van de infrastructuur en
de doorontwikkeling van het certificaat. Er is al 29 miljoen euro gereserveerd, maar er zou nog meer bijkomen. Kan de Minister inmiddels
aangeven wat de Nederlandse belastingbetaler nog meer moet bijdragen
aan het corona certificaat?
Genoemde leden zien geen reden om in te stemmen met het verlengen
van het DCC en dus ook niet om in te stemmen met het ontwerpKoninklijk Besluit. De volksgezondheid is er niet mee gebaat en de
individuele gezondheid al helemaal niet. De voorhangprocedure van het
koninklijk besluit vervalt aanstaande maandag, op 6 juni. In dit verband
nogmaals de vraagtekens van genoemde leden bij het voorstel om het
commissiedebat te schrappen omdat er geen dringende agendapunten
zouden zijn. De dringende vraag van deze leden is nu om geen
onomkeerbare stappen te zetten tot na behandeling van dit schriftelijk
overleg. Tevens willen genoemde leden een tweeminutendebat aanvragen
waarin het ontwerpbesluit verder aan de orde kan worden gesteld en
moties ingediend kunnen worden.

12

Kamerstuk 25 295, nr. 1850.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

13

De aanvullende vragen van de leden van de Groep van Haga aan de
Minister betreffen de te verwachte ontwikkelingen in het najaar. De reden
voor het verlengen van maatregelen, inclusief het DCC, is dat het totaal
onduidelijk zou zijn wat er dit najaar gaat gebeuren. Weet de Minister al
meer over mogelijk te verwachten mutaties van het coronavirus? Is gezien
het RIVM-onderzoek naar nieuwe varianten – te lezen op de RIVM-website
(Varianten van het coronavirus SARS-CoV-2) – al enigszins aan te geven
wat we qua mutaties kunnen verwachten in het najaar? Hoe zit het met de
kans dat corona pandemische proporties zou gaan aannemen gezien het
feit dat bijna iedereen antistoffen heeft opgebouwd? Gezien de besmettelijkheid van de omikronvariant is wellicht een groot deel van de Nederlandse bevolking ermee in aanraking geweest en zijn er op grote schaal
antistoffen opgebouwd. Kan de Minister de meest recente gegevens
daarover met de Kamer delen?
In de stukken over het RIVM-advies lezen genoemde leden dat er nog
sprake zou zijn van een epidemie. De Minister vraagt bijvoorbeeld aan het
RIVM: «Kunt u reflecteren op de noodzaak tot het voorlopig handhaven
van de mondkapjesplicht met inachtneming van de huidige epidemiologische situatie?» Kan de Minister aan de hand van cijfers uitleggen hoe
ernstig de epidemie momenteel is?
Op de website van de GGD GHOR is te lezen dat de polymerase chain
reaction (pcr)-test gegevens maximaal vijf jaar worden bewaard. Daarna
worden ze vernietigd of anoniem gemaakt. De gegevens over de
pcr-testen zijn belangrijk onderzoeksmateriaal voor de waarheidsvinding.
Bijvoorbeeld over de vraag bij welke grenswaarde iemand een positieve
testuitslag kreeg. Kan de Minister het bericht ontkrachten dat deze
gegevens na een jaar worden vernietigd? Indien er al pcr-testmateriaal
wordt vernietigd, op welke schaal gebeurt dit en met welke reden? Kan de
Minister garanderen dat het pcr-test materiaal in ieder geval tien jaar
behouden blijft?
Vragen en opmerkingen van de leden van de JA21-fractie
Nu het commissiedebat over de ontwikkelingen rond corona is omgezet in
een schriftelijk overleg, maken de leden van de JA21-fractie van de
gelegenheid gebruik om de volgende inbreng te leveren.
Volgens het kabinet leven we nog altijd in een corona-epidemie. Historici
van de toekomst mogen ooit bepalen wanneer de endemische fase is
ingegaan. Onvoorstelbaar. Maar deze leden beseffen dat het geen enkele
zin heeft om de Minister te vragen of dat beeld kan worden bijgesteld.
Vanuit het perspectief dat het nu droog lijkt te worden, maar dat het ooit
weer gaat regenen, sorteert het kabinet voor op de volgende virusvarianten. Daarbij hoort hardnekkig volhouden dat we ook nu nog in een
epidemie leven. Gelukkig heeft de Eerste Kamer de eindeloze reeks
verlengingen van de coronawet een halt toegeroepen.
Liever dan het kabinet met paraplu’s te zien leuren, zien de leden van de
JA21-fractie dat het dak wordt gerepareerd nu de zon schijnt. De Minister
waarschuwt voor een zogenaamde najaarsgolf. Dan is het in ieder geval
hoog tijd om eindelijk de gebrekkige ic-capaciteit op orde te brengen. In
vergelijking met vergelijkbare landen mag duidelijk zijn dat Nederland te
laag scoort. Genoemde ledenz hebben keer op keer aangedrongen om
hierin verbetering te krijgen en grijpen dit schriftelijk overleg aan om dat
weer te doen. Een één-op-één vergelijking met cijfers van andere landen
is te kort door de bocht. Dat is helder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

14

Maar aan de andere kant is het te gemakkelijk als wordt verscholen achter
verschillen in de invulling van ziekenhuiszorg en verschillen in de definitie
van ic-capaciteit. Het tekort van Nederland aan basale ic-capaciteit gaat
ons ongetwijfeld opnieuw opbreken wanneer deze capaciteit vroeg of laat
op de proef wordt gesteld. Wat genoemde leden niet heeft overtuigd en
ook niet gaat overtuigen, is de veronderstelling dat uitbouwen van
ic-capaciteit investeren is in overcapaciteit. Voor deze leden is investeren
nodig om de achterstand in te lopen. Die achterstand bestaat. Zij zien het
dan ook als verplichting om deze inherente kwetsbaarheid in onze
ziekenhuiszorg weg te nemen. Enkele vragen hierover.
Onderkent de Minister de noodzaak om de ic-capaciteit structureel naar
een hoger niveau te tillen, zowel wat betreft het aantal bedden als wat het
aantal beschikbare en opgeleide gekwalificeerde verpleegkundigen
aangaat? Zo nee, hoe verantwoordt de Minister dit tegenover de
aanmerkelijk hogere ic-capaciteit in omringende landen? Wat heeft de
Minister ondernomen om eraan bij te dragen dat ziekenhuizen de
ic-capaciteit naar een hoger niveau tillen? Wat heeft de Minister in het
werk gesteld om ziekenhuizen te ondersteunen in het opleiden van
personeel voor de ic-afdelingen? De leden van de JA21-fractie krijgen
graag een overzicht waarin de inspanningen staan benoemd. Bij welke
ziekenhuizen en in welke regio’s doen zich met name (potentiële)
knelpunten voor met betrekking tot de ic-capaciteit? Wat zijn de vorderingen om concentratie van zorg te organiseren voor patiënten die
dezelfde soort ziekenhuiszorg en ic-zorg nodig hebben in het onverhoopte
geval van een virusuitbraak die een groot beroep zal doen op ziekenhuiszorg? Kan de Minister een overzicht geven met acties die in gang zijn
gezet om ervoor te zorgen dat patiënten in een situatie waarin dat nodig is
geclusterde ziekenhuiszorg en ic-zorg kunnen krijgen?
Nederland kampt met een enorm overschot aan vaccins. Vanaf deze week
raken 3,5 miljoen doses over de datum. Enkele vragen hierover. Ligt het in
de rede dat alle elf miljoen ongebruikte doses vaccins komende maanden
moeten worden vernietigd? Lukt het om afspraken over donaties te maken
met andere landen, of is dat een theoretische optie? Kan de Minister
garanderen dat de wijze van vernietigen in geen enkel geval gevaar
oplevert voor de volksgezondheid, dit met het oog op de constatering in
de media dat de vloeistoffen overigens niet onbehandeld in het riool
verdwijnen?
Vervolgens het EU DCC. Tijdens de EU Gezondheidsraad heeft de Minister
andere lidstaten opgeroepen het EU DCC alleen in te zetten wanneer dit
proportioneel en noodzakelijk is. Genoemde leden wijzen erop dat de
verordening inzake het EU DCC lidstaten in geen enkel opzicht verplicht
tot het beperken van het vrije personenverkeer. Twee vragen aan de
Minister. Waarom heeft de Minister niet opgeroepen tot het onmiddellijk
en volledig stopzetten van het EU DCC? Wat is tijdens de EU Gezondheidsraad verder besproken over dit digitaal coronapaspoort? Tot zover de
schriftelijke inbreng van de leden van de JA21-fractie.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de agenda en
bijhorende stukken inzake de ontwikkelingen rondom het coronavirus en
heeft daarbij een aantal opmerkingen en vragen. Zij vraagt of de Minister
een update kan geven over de stand van zaken als het gaat om het
verbeteren van de ventilatie in scholen. Genoemd lid vindt het van groot
belang dat we er nu alles aan doen om leerlingen in het najaar naar
school te laten gaan, ook als er weer veel besmettingen komen. Hebben
de scholen de middelen om dit serieus op te pakken? Kan de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

15

aangeven hoe het kabinet daarbij ondersteunt? In het verlengde daarvan:
hoe gaat de Minister de op 31 mei jongstleden aangenomen motie van de
leden Van Haga en Agema13 over het krachtig bevorderen van ventilatiemaatregelen uitvoeren?
Het lid van de BBB-fractie wil nogmaals aandacht vragen voor de
problematiek omtrent Long COVID. Genoemd lid vindt het van groot
belang dat zo snel mogelijk duidelijkheid komt over de achtergronden van
Long COVID: onderzoeken die nu naar buiten komen spreken elkaar vaak
tegen. Dit is funest voor de aanpak van Long COVID. Kan de Minister hier
een rol in spelen? Wat vindt de Minister van het idee om Multidisciplinaire
Long COVID -klinieken in het leven te roepen die gericht zijn op onderzoek
en behandeling? Genoemd lid denkt dat er al veel kostbare tijd verloren is
gegaan en dat de Minister nu beter in kan zetten op een goede gedegen
aanpak. Wat de achterliggende oorzaak van Long COVID ook is: vele
tienduizenden mensen hebben langdurige klachten en kunnen niet meer
deelnemen aan het arbeidsproces. Wat het lid van de BBB-fractie betreft
moet een gedegen aanpak komen en is het funest als er geen duidelijke
richtlijnen en behandelingen zijn voor deze mensen. Hierbij kan ook
gekeken worden naar internationale samenwerking. Landen als Amerika
en Engeland zijn hier al wat verder in. Welke stappen zet de Minister om
dit internationaal op te pakken? Hoe staat het met de aanpak van de
problematiek van deze patiënten?
Genoemd lid wil graag weten welke biomedische onderzoeken op dit
moment in Nederland lopen naar Long COVID. Klopt het dat Nederland
nauwelijks budget heeft voor biomedisch onderzoek en dat we vooral
afhankelijk zijn van buitenlands onderzoek? Voorts maakt zij zich zorgen
over de afhandeling van Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WIA)-aanvragen voor de groep Long COVID-patiënten. Het lijkt deze
patiënten hetzelfde te vergaan als mensen met ME. Dat wil zeggen, dat ze
vaak niet serieus genomen worden en dat er geen eenduidigheid is vanuit
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Kan de
Minister aangeven wat de richtlijn voor het UWV-personeel nu is? Verder
heeft de Minister voor Langdurige Zorg en Sport een subsidieregeling in
het leven geroepen waardoor mensen met Long COVID langer in dienst
kunnen blijven bij hun werkgever (na de ziekteperiode van twee jaar). Kan
de Minister aangeven hoeveel aanvragen hiervoor zijn gedaan? Kent de
Minister het signaal dat een beroep op deze regeling niet meer mogelijk is
als er al een WIA-aanvraag ligt? Hoe zinvol is de regeling dan, daar het
aanvragen van WIA een lang voortraject kent? Kan de Minister ervoor
zorgen dat de aanvraag voor een WIA-uitkering dan on hold gaat?
Het lid van de BBB-fractie maakt uit de beantwoording van Kamervragen
van het lid Omtzigt op dat de Minister de aansprakelijkheid voor Long
COVID bij personeel uit de zorg doorschuift naar de werkgever. Vanuit de
Arbowet moet men immers zorgen voor een veilige werkomgeving. Het
lid van de BBB-fractie vindt dit wel erg makkelijk en wijst erop dat er in
tijden van een pandemie, en dus een landelijke crisis, gehandeld wordt
vanuit de richtlijnen die de rijksoverheid opstelt. Ook heeft de vorige
Minister een werkgever die zelf persoonlijke beschermingsmiddelen
inkocht voor zijn personeel openlijk aan de schandpaal genageld.
Genoemd lid is van mening dat hier ernstige inschattingsfouten zijn
gemaakt en vraagt de Minister nogmaals om dit correct af te handelen
met de mensen die in de beginfase van de COVID-19 pandemie
onbeschermd moesten werken en daarbij Long COVID opliepen. Een deel
van deze mensen zit nu al in de WIA met alle consequenties van dien.

13

Kamerstuk 25 295, nr. 1848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

16

Genoemd lid maakt zich verder zorgen over de druk op de zorg in het
najaar, mocht het inderdaad zo zijn dat er dan weer veel COVID-19
besmettingen zullen zijn. In het verslag van de EU Gezondheidsraad staat
dat er een verhoogd aantal TBC- en HIV-besmettingen is als gevolg van de
vluchtelingenstroom uit Oekraïne. Kan de Minister de Kamer informeren
over hoe de situatie in Nederland is? Welke extra druk op de zorg is er
vanuit de vluchtelingenstroom? Kan de Minister toelichten hoe deze extra
druk opgevangen moet worden? Uit de lange termijn visie op COVID-19
maakt het lid van de BBB-fractie niet op hoe er gewerkt wordt aan meer
capaciteit voor de zorg. Daarbij wil zij benadrukken dat het hier niet alleen
gaat om bijvoorbeeld ic-capaciteit. Ook de huisartsen hebben het zwaar
als gevolg van hoge lastendruk, steeds meer taken en ook COVID-19.
Genoemd lid heeft de indruk dat de zorg niet klaar is voor een eventuele
nieuwe golf aan besmettingen.
Het lid van de BBB-fractie vindt de aanpassing van de Wpg, artikel 6ba lid
6 op dit moment onnodig. Het lid betreurt dat de Europese Commissie
voornemens is om het DCC te verlengen. Zij ziet niet in hoe het DCC het
vrij verkeer van personen zou bevorderen en vindt bovendien dat het
schijnveiligheid biedt daar gevaccineerde personen wel degelijk besmet
kunnen zijn. In deze fase van de pandemie lijkt het bovendien niet
proportioneel.
Ten slotte heeft zij nog wat vragen over de nieuw te sluiten contracten met
vaccinleveranciers. In de eerste contracten die Pfizer heeft afgesloten,
deed Pfizer afstand van alle aansprakelijkheid voor eventuele bijwerkingen
van de vaccins. Het lid van de BBB-fractie wil graag weten of dit nu wel
onderwerp van de onderhandeling zal zijn of dat er weer sprake van een
volledige vrijwaring voor de vaccinfabrikanten is. Verder schrijft de
Minister dat de nieuwe contracten vooral gericht zijn op leveringszekerheid. Op dit moment heeft Nederland een overschot van 3,5 miljoen
doses die naar verwachting voor een groot deel weggegooid zullen
moeten worden14. Wat is de inzet van de Minister bij de onderhandelingen? Wordt er ook rekening mee gehouden dat de vaccinatiebereidheid
afneemt naarmate COVID-19 ontwikkelt naar een mildere vorm? Hoe
voorkomt de Minister nogmaals een dergelijke verspilling van vaccins?
Vragen en opmerkingen van het lid van de fractie Den Haan
Het lid van de fractie Den Haan heeft kennisgenomen van de Kamerbrieven over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Het genoemde
lid heeft nog een aantal vragen. Voor de meeste van ons lijkt het alsof het
coronavirus is verdwenen, maar voor een groep kwetsbaren die vanwege
een medische aandoening in isolatie moet verblijven, is het omgaan met
corona nog een dagelijkse realiteit. In de verzamelbrief COVID-19 leest het
lid van de fractie Den Haan dat het medicijn Evusheld in de loop van juni
beschikbaar zal zijn. Klopt het dat er tienduizend doses besteld zijn?
Waarom is er niet meer besteld? Hoe zal de verdeling van dit schaarse
medicijn onder de groep immuungecompromitteerden verlopen? Verder
geeft de Minister aan dat voor de medicijnen Paxlovid en Lagevrio de
Europese procedure voor aankoop nog loopt. Kan de Minister iets zeggen
over de voortgang van deze procedures?
De Minister schrijft ook in de verzamelbrief dat hij het onwenselijk vindt
dat de overheid centraal COVID-behandelingen moet inkopen. Hij wil
daarom terugkeren naar de gebruikelijke route van marktintroductie van
nieuwe geneesmiddelen in Nederland. Het lid van de fractie Den Haan wil
graag van de Minister weten hoe hij op deze manier kan garanderen dat
14

Brabants dagblad, 1 juni 2022, «Ruim miljoen coronaprikken de prullenbak in...».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

17

benodigde COVID-behandelingen tijdig beschikbaar zijn bij een eventuele
nieuwe uitbraak.
In de kamerbrief over het RIVM-advies inzake een herhaalprik, leest
genoemd lid dat er geen vaccinatieronde voor herhaalprikken wordt
georganiseerd. Tegelijkertijd is het niet uitgesloten dat er op korte termijn
een nieuwe uitbraak kan ontstaan van een virus dat gevaarlijker is dan de
huidige variant. Zijn mensen dan op tijd weer voldoende beschermd? In
het rondetafelgesprek Lange termijn coronabeleid gaven deskundigen
immers aan dat na de zomer gestart zou moeten worden met een
boostercampagne.
Eerder gaf de Minister aan dat hij FFP2-maskers gratis beschikbaar zal
stellen aan mensen met een kwetsbare gezondheid. Het lid van de fractie
Den Haan wil graag weten wanneer deze maskers worden toegevoegd
aan de maandelijkse persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)-pakketten
zodat mensen met een kwetsbare gezondheid hier gebruik van kunnen
maken.
De Minister schrijft in de verzamelbrief dat het voor mensen met een
kwetsbare gezondheid moeilijk kan zijn dat coronamaatregelen worden
afgeschaald. In publiekscommunicatie wordt opgeroepen om begrip te
hebben voor mensen die zich aan de adviezen willen houden. Het
genoemde lid wil van de Minister weten of onder mensen met een
kwetsbare gezondheid wordt onderzocht of deze publiekscommunicatie
werkt. Ervaren zij dat mensen rekening met hen houden en voelen zij zich
daardoor veiliger?
In de laatste verzamelbrief (Kamerstuk 25 295, nr. 1869) is weinig te lezen
over de pandemische paraatheid op dit moment. Het lid van de fractie
Den Haan wil graag weten of het veld klaar is om meteen op te schalen op
het moment dat dat nodig is. Immers, de worst case scenario’s zijn niet of
nauwelijks uitgewerkt.
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt bekijkt met verbazing de voorbereiding van de Minister
voor corona dit najaar. Meer dan twee jaar na het begin van de coronapandemie is er geen wettelijk kader, geen kader dat de grondrechten
beschermt, om toe te passen bij een eventuele variant of concern in een
volgende fase. Genoemd lid merkt op dat Nederland zich in verschillende
fases van de crisis heeft laten verrassen: bij de eerste uitbraak – terwijl de
situatie in China en later Italië bekend was. Bij de tweede golf in het najaar
van 2020, waarop Nederland onvoorbereid was. En wederom in december
2021 toen het als enige land een lockdown afkondigde, die natuurlijk grote
maatschappelijke en financiële kosten had.
Toch lijken we niet te leren en de Minister geeft aan dat het wettelijk kader
niet op tijd af is. Toch kan het vervallen van de tijdelijke wet niet als een
verrassing gekomen zijn. Het lid Omtzigt merkt op dat het normaal zou
zijn geweest om na de noodverordeningen en de tijdelijke noodwet, meer
permanente zaken in de Wpg te regelen en die te voorzien van fatsoenlijke
waarborgen van grondrechten. Immers is de afgelopen twee jaren veel te
gemakkelijk gegrepen naar ingrijpende maatregelen zoals lockdowns en
vaccinatiebewijzen, terwijl veel minder ingrijpende maatregelen (bijvoorbeeld ventilatie, gedragsmaatregelen in ziekenhuizen en andere plekken
waar andere groepen bij elkaar komen) niet van de grond kwamen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

18

Genoemd lid nodigt de Minister dan ook uit om het wetgevingsproces
rond de Wpg te versnellen en al voor de zomer een wetsvoorstel in te
dienen, zodat de Tweede Kamer de behandeling daarvan ter hand kan
nemen. Hij is ook bereid om hier in het zomerreces aan door te werken,
omdat hij beseft dat zonder wettelijk kader veel zwaardere maatregelen
ingezet worden bij een volgende golf, de burgerrechten wederom
vergaand ingeperkt worden en meer. Is de Minister daartoe bereid?
In het vervolg hiervan heeft genoemd lid een aantal aanvullende vragen
die hierop zien: de vroegsignalering lijkt niet op orde, zodat pas laat
duidelijk wordt dat er maatregelen genomen worden. De mogelijkheden
voor een boostercampagne voor zeg, kwetsbaren en ouderen moeten
helder zijn en klaar liggen. En tegelijkertijd zien we nog steeds oversterfte
in Nederland en dat is verwonderlijk omdat op een periode van
oversterfte meestal een periode van ondersterfte volgt omdat de meest
kwetsbaren hard getroffen worden in een epidemie of pandemie.
Onderzoek naar de precieze oorzaken van oversterfte is dan ook gewenst.
In de brief van de Minister15 staat: «Dat laat onverlet dat zodra de
epidemiologische situatie verandert en een nieuwe herhaalprik nodig
blijkt, de uitvoering hiervan is voorbereid. Er liggen voor verschillende
scenario’s uitvoeringsplannen klaar om snel te kunnen starten met een
vaccinatiecampagne als de situatie daar om vraagt». Het OMT schrijft in
haar advies revaccinatie dat op dit moment nog geen derde booster hoeft
te worden gezet, vanwege de epidemiologische situatie en de aangeboden herhaalprikken (waar ongeveer 40% van de uitgenodigde groep
gebruik van heeft gemaakt). Gegeven dat het waarschijnlijk is dat de
epidemiologische situatie verslechtert vanaf het najaar, vanaf wanneer
kan de nieuwe boosterronde van start? Is er een scenario uitgewerkt
waarin nu al besloten kan worden om vanaf eind september/begin
oktober te beginnen met vaccineren? Aangezien de GGD zelf aangeeft dat
ze zo’n drie weken nodig hebben om op te schalen naar 500.000 prikken
per week en nog eens drie weken om op te schalen naar 1.500.000 miljoen
prikken per week: hoe gaat de Minister waarborgen dat we de chaotische
boostercampagne van afgelopen jaar gaan voorkomen?
Heeft de Minister inzicht in welke vaccinaties gebruikt kunnen worden op
dat moment? Is het aannemelijk dat nieuwe vaccins, speciaal gemaakt
voor de omikronvariant, ingezet kunnen worden? Kan de Minister het
beschikbaar draaiboek (de samenvatting van een pagina) geven over wat
er mogelijk is in het najaar? Is de Minister van plan om in het najaar breed
de beschikking te hebben over antivirale middelen zoals Evusheld, dat
positieve effecten oplevert tegen ernstige uitkomsten bij infectie met de
omikronvariant16? In welke mate zullen de middelen Paxlovid en Lagevrio
beschikbaar zijn in het najaar van 2022 (die via de Europese centrale
procedure worden ingekocht)?
De Minister geeft in zijn laatste kamerbrief aan dat hij wil dat de markt
(ziekenhuizen en groothandels) zelf geneesmiddelen inkopen. Echter, deze
middelen worden ingezet als pre-exposure prophylaxis (Evusheld) of post
exposure prophylaxis (Paxlovid en Lagevrio), waarbij de post exposure
middelen zo kort mogelijk na infectie moeten worden toegediend. Is de
Minister van plan om het gebruik van deze middelen centraal te coördineren, in te kopen, en te verdelen via bijvoorbeeld de eerste lijn of de
apotheken, aangezien het nut van deze middelen alleen wordt behaald
15
16

Kamerstuk 25 295, nr. 1843.
MedRxiv, 29 mei 2022, «Tixagevimab/Cilgavimab for Prevention of COVID-19 during the
Omicron Surge: Retrospective Analysis of National VA Electronic Data» (https://
www.medrxiv.org/content/10.1101/2022.05.28.22275716v1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

19

wanneer ze kort na infectie worden ingenomen? Indien niet, op welke
manier stimuleert hij de groothandel dan om deze middelen op voorraad
te hebben voor het najaar?
Het lid Omtzigt zou graag een vergelijking zien van hoe de ventilatie op
scholen en in publieke gebouwen op orde is in Nederland en in Vlaanderen. Wat zijn de plannen voor scholen en zal de zomervakantie benut
worden om aanpassingen in lokalen te plegen of niet?
De Minister geeft aan dat de vroegsurveillance nu bestaat uit rioolwatersurveillance, Nivel-peilstations, infectieradar, sequencing en internationale
duidingen. In eerdere brieven werd aangeven dat het aantal Nivelpeilstations wordt opgeschaald tot 300 en dat Infectieradar mogelijk wordt
uitgebreid tot een grotere groep respondenten. In welke mate is dit nu al
georganiseerd en is dit tijdig gereed voor het komende najaar? Kan de
Minister aangeven hoe hij omgaat met data uit de vroegsurveillance, te
weten: wanneer implementeert de Minister welke interventies bij welke
signalen uit de vroegsurveillance? Hoe wordt de publiekscommunicatie
daarop afgesteld? In de lange termijn strategie die in april met de Kamer
is gedeeld, spreekt de Minister bijvoorbeeld ook over bredere modellering, waarbij «meerdere onderliggende modellen» gebruikt worden, en
de Minister gaf hierbij aan dat hij met het RIVM in gesprek is om dit
mogelijk te maken. Kan hier een update over komen? In hoeverre stelt de
Minister het RIVM en andere wetenschappelijke partners in staat om bij te
dragen aan meerdere onderliggende modellen?
Het lid Omtzigt ontvangt veel mails van mensen met Long COVID die
ervaren dat hun hele leven is veranderd en velen hebben het gevoel aan
hun lot te worden overgelaten. Regelmatig is er sprake van een
uitzichtloze situatie, zonder verbetering op korte termijn. Daarnaast wordt
aangegeven dat zij door specialisten het bos in worden gestuurd,
vanwege het onvoldoende beschikken over kennis over (onderliggende)
kenmerken en passende zorg. Herkent de Minister dit en hoe zou dit wat
de Minister betreft verbeterd kunnen worden? Ter aanvulling, hoe kan
volgens de Minister de kennisdeling tussen specialisten en onderzoekers
over Long COVID en behandeling ervan verder worden gestimuleerd en
gecoördineerd? Meerdere mensen geven aan inmiddels hun baan te zijn
verloren door Long COVID. Wat niet meehelpt is dat wanneer iemand
Long COVID heeft opgelopen in een werksituatie, dit niet erkent wordt als
dienstongeval/beroepsziekte, ook uit angst voor precedentwerking. Het lid
Omtzigt is van mening dat de overheid een belangrijke rol heeft in een
goed voorbeeld geven als het gaat om ondersteuning bieden aan mensen
met Long COVID. Inmiddels hebben duizenden mensen zich gemeld bij
C-support. Kan de Minister toelichten wat C-support en vergelijkbare
initiatieven concreet voor mensen die Long COVID hebben opgelopen
kunnen betekenen? Wat is de reactie van de Minister op de oproep vorige
week van C-support tot meer biomedisch onderzoek?
De Minister geeft in de beantwoording aan dat de subsidieregeling,
waardoor zorgwerkgevers loondoorbetaling deels gesubsidieerd krijgen,
in juni wordt gepubliceerd en het UWV werkgevers in zorg en welzijn die
een ontslagaanvraag indienen, attenderen op deze subsidieregeling17.
Betekent dit dat de subsidieregeling vanaf vandaag beschikbaar is en het
UWV werkgevers hier vanaf nu op attendeert? Zo nee, vanaf wanneer
precies in juni? Hoe gaat de Minister verder aan deze regeling bekendheid
geven bij werkgevers? Ook als het gaat om mogelijkheden om met
17

Antwoord op vragen van het lid Omtzigt over geldende richtlijnen inzake persoonlijke
beschermingsmiddelen (PBM) aan het begin van de coronacrisis en het onderzoek naar Long
COVID. Ontvangen op 24 mei 2022. (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2868)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

20

terugwerkende kracht een aanvraag te doen, zodat zolang het loket niet
open is er alsnog afspraken kunnen worden gemaakt over loondoorbetaling. Kan de Minister de recent gestelde vragen over de handhavingsnormen van de iSWZ tezamen met de antwoorden op dit verslag aan de
Kamer doen toekomen?
Het lid Omtzigt is benieuwd naar de voortgang van het onderzoek naar
oversterfte. Hij leest met instemming over de samenwerking tussen onder
andere het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het RIVM.
Genoemd lid vraagt de Minister of hij ervan uit mag gaan dat de onderzoekers de beschikking krijgen over alle beschikbare CBS-data (onder
andere data van overlijden), RIVM-data (zoals vaccinatiedata en data dat
iemand een positieve test gehad heeft), data van Stichting Dutch Hospital
Data (DHD) (zodat comorbiditeiten meegewogen kunnen worden) en
VECTIZ-data.
Mag genoemd lid ervan uitgaan dat deze data via anonimisering ook voor
de onderzoekers niet herleidbaar is naar specifieke personen en er dus
volledig voldaan wordt aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en andere privacy wetten? Kan de Minister dat bevestigen?
Het lid Omtzigt heeft met enige zorg kennisgenomen van de notulen18 van
de derde bijeenkomst van de klankbordgroep Onderzoek oversterfte
2020–2021, ingesteld door ZonMw. Genoemd lid vraagt om verheldering,
want een data-onderzoek waar data niet beschikbaar en dus niet alle
hypotheses goed getest kunnen worden, is niet de bedoeling. Is de
Minister in staat om het onderzoek te doen over 2020 en 2021 en door te
zetten, aangezien de oversterfte helaas eind november 2021 nog niet
teruggekeerd was naar normale waarden? Het Lid Omtzigt zal hier
aandacht voor blijven vragen. Een oversterfte van meer dan 30.000
mensen zou topprioriteit moeten zijn in de publieke gezondheidszorg.
Indien de redenen daarvan goed in kaart gebracht kunnen worden, heeft
dat gevolgen voor het beleid en hoe we de bevolking in Nederland gezond
en levend kunnen houden.
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brieven over
de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Zij danken de Minister voor
de stand van zaken met betrekking tot het coronavirus en de ontwikkelingen op dit gebied. Deze leden hebben hierbij nog enkele vragen.
Allereerst zijn zij blij te lezen dat er opschaalbare capaciteit voor vaccineren, (zelf)testen en medicatie klaarstaat. Genoemde leden zijn wel
benieuwd hoe snel dit ingezet kan worden en op welke schaal. Is hier ook
rekening gehouden met een eventuele grootschalige vaccinatiecampagne
of enkel voor booster- en herhaalprikken? Kan de Minister aangeven welke
Europese landen op dit moment vaccinatierondes voorbereiden? Tevens
vragen deze leden wat de stand van zaken is met betrekking tot de
vaccinatiestrategie voor de lange termijn waar het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Gemeentelijke Gezondheidsdienst
en Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties in de Regio (GGD GHOR
Nederland) en andere betrokken partijen samen met het kabinet aan
werkt.

18

ZonMw, «Onderzoek naar redenen en oorzaken van oversterfte in de coronacrisis – Samenvatting van de voorzitter over de derde vergadering».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

21

Voor de meeste mensen is het goed mogelijk om zelftesten zelf aan te
schaffen omdat deze voor een redelijke prijs beschikbaar zijn. Het kabinet
kan ervoor kiezen, zoals in de brief van 1 april jl.19 aangekondigd, om
zelftesten kosteloos en laagdrempelig te verspreiden onder bepaalde
groepen. Voor specifieke doelgroepen waarvoor zelftesten niet een
vanzelfsprekende optie is, is het mogelijk om een professioneel
afgenomen test bij de GGD te doen. Dit geldt bijvoorbeeld voor inwoners
van verpleeghuizen of andere instellingen met kwetsbare personen en
voor zorgmedewerkers. Hiertoe houdt de GGD een basistestcapaciteit
beschikbaar. Deze basiscapaciteit geeft ook de mogelijkheid tot beperkte
opschaling indien nodig. Op een deel van de positieve PCR-testen wordt
nadere variantanalyse gedaan ten behoeve van het zicht op de opkomst
en verspreiding van nieuwe varianten. Grootschalige opschaling van
PCR-testen voor de gehele bevolking is alleen nodig als er een variant
komt waarbij de antigeen(zelf)testen onvoldoende betrouwbaar zijn,
terwijl de besmettingen en druk op de zorg onverhoopt toch weer
oplopen. In ieder geval tot in februari 2023 houden de GGD’en rekening
met dit scenario en zijn er afspraken gemaakt over de opschalingssnelheid. De GGD’en bereiden zich voor om vanuit een risicogerichte
testcapaciteit per regio binnen twee weken de testcapaciteit op te schalen
naar 15.000 per dag en in de vijf weken daarna naar een testcapaciteit van
100.000 per dag.
Voor het uitvoeren van eventuele nieuwe vaccinatiecampagnes in het
najaar heeft het RIVM samen met de GGD’en en andere uitvoerders
uitvoeringsplannen opgesteld. De uitvoeringsplannen voor een mogelijke
planbare vaccinatiecampagne in het najaar liggen klaar en zijn afgestemd
met uitvoeringspartners. Bij een positief besluit over een volgende
vaccinatieronde kunnen deze plannen direct ingezet worden. Er is een
basisscenario opgesteld waarbij in ieder geval de meest kwetsbare
groepen, die in maart 2022 in aanmerking zijn gekomen voor een
herhaalprik, ook in het najaar een herhaalprik aangeboden krijgen. Er
wordt er ook rekening gehouden met een scenario waarin deze campagne
moet worden opgeschaald omdat ook de griepgroep of de hele bevolking
(12-plus) wordt toegevoegd aan de doelgroep voor een dergelijke
campagne. Daarnaast werkt het RIVM momenteel met meerdere
uitvoeringspartners aan een nooduitvoeringsplan om – bij een plotselinge
ernstige opleving van SARS-CoV-2 – in zeer korte tijd en op hoog tempo
de hele bevolking te kunnen vaccineren. Dit uitvoeringsplan zal naar
verwachting eind juni gereed zijn.
Voor de eerste twee scenario’s bereiden de GGD’en zich voor om vanuit
een basiscapaciteit van 300.000 prikken per week in drie weken op te
schalen naar een capaciteit van 500.000 prikken per week en in de drie
weken daarna naar een capaciteit van 1,5 miljoen prikken per week. Voor
zowel testen als vaccineren geldt dat het vinden van voldoende personeel
in een open samenleving een uitdaging blijft. Voor het nooduitvoeringsplan, waarin in zeer korte tijd en op hoog tempo de hele bevolking
gevaccineerd moet kunnen worden, zal meer nodig zijn dan enkel de inzet
van de GGD’en. Daarom wordt er voor dit nooduitvoeringsplan ook
gekeken naar wat nodig is om sneller op te schalen en hoe voor het
vaccineren een beroep gedaan kan worden op de inzet van bijvoorbeeld
ziekenhuispersoneel en huisartsen.
Over het aanbieden van een volgende herhaalprik laat ik mij adviseren
door het RIVM en zijn «expertteam COVID-19-vaccinaties». Het RIVM heeft
een responsteam ingericht dat elke twee weken de noodzaak voor
revaccinatie in relatie tot de epidemiologische situatie duidt. Op basis
19

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

22

hiervan maakt het RIVM een inschatting van de noodzaak om een
herhaalprik te overwegen. Indien nodig kan diezelfde week door het
«expertteam COVID-19-vaccinaties» geadviseerd worden over de inzet van
een herhaalprik, al dan niet voor specifieke doelgroepen of voor de hele
bevolking. Zoals ik ook in mijn brief van 13 juni jl.20 heb aangegeven
houden we er rekening mee dat in de komende maanden nieuwe
vaccinatierondes nodig kunnen zijn. Voor welke groepen en op welk
moment dit nodig is, hangt af van de epidemiologische situatie en de
bescherming die de vaccins op dat moment bieden. Landen als België en
Duitsland werken, net als Nederland, aan verschillende scenario’s met
betrekking tot de vaccinatiestrategie. De komende tijd blijft het ministerie
in contact met verschillende omliggende landen om strategieën en
plannen met elkaar te delen.
Voor geneesmiddelen geldt dat ik heb aangegeven de Corona Crisisvoorraad (CCV) van essentiële IC-geneesmiddelen een jaar langer, tot het
einde van 2023, aan te willen houden. Ik heb al enkele COVIDbehandelingen aangekocht en ben daarnaast ook bezig met de aankoop
van enkele andere COVID-behandelingen. Ik ben bereid om aanvullende
aankopen te doen. Hierbij wil ik wel de kanttekening plaatsen dat we
hebben gezien dat behandelingen soms minder of niet werkzaam zijn
tegen nieuwe varianten. Dit betekent dat ik hier in de aankoopstrategie
rekening mee zal houden.
Ook zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd hoe de Minister ervoor
gaat zorgen dat een Outbreak Management Team (OMT) en een
Maatschappelijk Impact Team (MIT) tot een goede, eenduidige aanpak
kunnen komen, ook wanneer hun adviezen lijnrecht tegenover elkaar
staan. Hoe is de Minister van plan om te gaan met duidelijke verschillen
tussen OMT- en MIT-adviezen? Hoe ziet de Minister de positionering van
het OMT en het MIT naast elkaar? Kan de Minister aangeven of hij
overweegt om de adviezen aan elkaar te laten verbinden, zoals het
Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO) bij de OMT-adviezen? Welke
disciplines vindt de Minister dat plaats moeten hebben in een OMT/MIT?
Beide adviezen zal het kabinet betrekken bij de besluitvorming. Daarbij
houdt het kabinet de twee doelen van de langetermijnaanpak COVID-19
scherp voor ogen. Het is aan het kabinet om de MIT- en OMT-adviezen
integraal te wegen. Wij zullen altijd streven naar een optimaal resultaat
voor iedereen, maar het zijn moeilijke keuzes geweest in het verleden en
dat zal in de toekomst niet anders zijn, mochten we weer met een sterke
en ziekmakendere opleving te maken krijgen. Uiteindelijk is de keuze voor
het wel of niet inzetten van verplichte maatregelen een politiek besluit.
Het is voor het kabinet van belang dat MIT-advisering op het juiste
moment op de juiste plaats beschikbaar is. Het MIT staat naast het OMT
en zal daarom, in crisissituaties, parallel functioneren aan het OMT. Het
MIT zal in ieder geval ten tijde van besluitvorming over maatregelen
gevraagd worden te adviseren over de maatschappelijke impact hiervan,
gelijk met de OMT-advisering. Het advies van het MIT wordt gedeeld met
Tweede Kamer (in lijn met OMT-adviezen). Ook zal de voorzitter van het
MIT in het besluitvormingsproces zoveel mogelijk parallel optreden aan
de voorzitter van het OMT.
De adviesaanvragen aan het OMT en MIT zullen hetzelfde voorstel
bevatten, maar zullen gericht zijn op een andere expertise. De gelijkluidendheid is belangrijk zodat de adviezen daarna zo goed mogelijk kunnen
worden gewogen. Het OMT en het MIT versturen hun definitieve adviezen
20

Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

23

aan de betreffende ministeries (resp. VWS en SZW). Daarnaast wordt aan
diverse partijen, waaronder de GGD’en, gevraagd een uitvoeringsadvies
te geven op het voorgestelde maatregelenpakket. Op het OMT-advies
volgt nog een bespreking door het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg (BAO),
dat de taak heeft om het OMT-advies op bestuurlijke haalbaarheid en
wenselijkheid te beoordelen.
Het kabinet beoogt een samenstelling van het MIT op basis van ervaring
en expertise zodat in het MIT actuele (wetenschappelijke) informatie en
vakkennis aanwezig is. Verschillende sociaalmaatschappelijke en
economische invalshoeken zullen van belang zijn. Tot nu toe zijn de
impact van het coronabeleid op de economie, kwetsbaren, jongeren en
mentaal welzijn in het algemeen, en het voorkomen van permanente
schade op de lange termijn relevante sociaalmaatschappelijke en
economische aspecten gebleken. De samenstelling van het MIT wordt
bepaald in samenspraak met de kwartiermaker, externe experts en het
Ministerie van SZW.
Het is aan de voorzitter van het OMT om te zorgen dat het OMT de
expertise in huis heeft om te kunnen adviseren over de epidemiologische
aspecten van de bestrijding van COVID-19.
Genoemde leden vinden het belangrijk dat we goed zicht houden op het
virus en zij zijn blij te lezen dat de overheid inzet op stevige monitoring,
maar zijn wel benieuwd hoe goed het zicht op virus momenteel is nu het
grootschalige testen niet meer nodig is. Op welke manier wordt nu
bijgehouden in welke leeftijdsgroepen de besmettingen voorkomen en
welke varianten rondgaan wanneer dit niet naar voren komt bij bijvoorbeeld rioolwatersurveillance? Hoe gaat de Minister erop toezien dat de
experts het zicht op het virus niet kwijtraken?
Om zicht te houden op het virus, houden we een groot aantal zaken in de
gaten waarvoor verschillende monitoringsinstrumenten ingezet worden.
Deze mix van instrumenten wordt afgestemd op de veranderende
omstandigheden om een zo goed mogelijk beeld van de verspreiding van
het virus onder de bevolking te behouden. We proberen nieuwe varianten
en oplevingen zo vroeg mogelijk te signaleren met instrumenten als
kiemsurveillance, Infectieradar, rioolwatersurveillance en Nivelpeilstations. Via onder andere Infectieradar kan ook zicht gehouden
worden op het aantal positieve meldingen in specifieke leeftijdsgroepen.
Naast deze vroegsignalering houden we zicht op de ernst van het virus, de
druk op de zorg en de immuniteit van de bevolking door bijvoorbeeld te
kijken naar het aantal IC- en ziekenhuisopnames, uitgestelde zorg en het
doen van serologisch onderzoek. Gezamenlijk geven al deze monitoringsinstrumenten een goed beeld van de epidemiologische situatie.
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de toezegging aan het lid
Tielen tijdens het commissiedebat over de Ontwikkelingen rondom het
coronavirus op 19 april jl. om onderzoek te doen naar het toch doorzetten
van de Coronamelder en het meldportaal voor zelftesten?
Naar aanleiding van mijn toezegging aan het lid Tielen heb ik de Taskforce
Digitale Ondersteuning Bestrijding COVID-19 (DOBC) en de Taskforce
Gedragswetenschappen gevraagd om mij te adviseren over of het zinvol
en proportioneel is om – bij een opleving van het virus – CoronaMelder in
combinatie met zelftesten weer in te zetten. Hierdoor zou de app (los van
het bron- en contactonderzoek bij de GGD) ook als middel kunnen worden
ingezet om zelf onbekende contacten te notificeren in geval een positieve
(zelf)test. Ik heb de Taskforces hierbij gevraagd wat de mogelijkheden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

24

risico’s of bezwaren zijn om dit te doen, zowel op epidemiologisch,
communicatief en technisch vlak, als ook op het gebied van privacy en
security. Ik verwacht uw Kamer voor het reces over dit advies te kunnen
informeren.
Wat is op dit moment de status van de inhaalzorg? Welk plan van aanpak
met bijbehorende termijn ligt hiervoor klaar en wat is daar aanvullend
voor nodig? Kan de Minister aangeven hoe zelfstandige klinieken kunnen
helpen met de inhaalzorg wanneer sommige klinieken aangeven nu al aan
het zorgkostenplafond zitten? Op welke manier worden patiënten die op
hun behandeling wachten op de hoogte gehouden van de vorderingen
van hun wachtproces? In hoeverre nemen zorgverzekeraars hun verantwoordelijkheid om wachtlijstbemiddeling toe te passen en is de Minister
voornemens om, indien dit niet goed gaat, zorgverzekeraars hierop aan te
spreken?
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft in het «Kader passende
inhaalzorg» samen met de betrokken partijen afspraken gemaakt over het
opschalen van de zorg en het inhalen van de medisch specialistische zorg.
Dit om ervoor te zorgen dat mensen die geconfronteerd zijn met uitstel
van zorg weer geholpen kunnen worden, en daarbij regionale verschillen
in toegankelijkheid te minimaliseren. De NZa houdt hierop toezicht. Op
1 maart 2022 is een addendum vastgesteld waarin de afspraken herbevestigd worden en sommige op onderdelen aangepast.21 De kern van het
«Kader passende inhaalzorg» is dat patiënten zo snel mogelijk de
passende zorg gaan krijgen die is uitgesteld door de COVID-pandemie.
Het gaat om de patiënten die al verwezen waren naar een arts, maar die
op een wachtlijst terecht kwamen omdat hun behandeling werd uitgesteld
vanwege de COVID-drukte in het ziekenhuis. De ambitie is om de
uitgestelde zorg zo snel mogelijk in te halen. Zorgverleners hebben een
informatieplicht en moeten patiënten actief informeren over wachttijden
en de mogelijkheid van zorgbemiddeling door de zorgverzekeraar.
Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor zorgbemiddeling vanuit hun
zorgplicht. Het is de keuze van de patiënt of zij hier gebruik van maken.
Uit de meest recente NZa monitor Toegankelijkheid van Zorg van 30 mei
jl.22 blijkt dat de ziekenhuizen de planbare zorg de afgelopen weken
hebben kunnen opschalen. Tegelijkertijd is het aantal mensen dat wacht
op een behandeling in een ziekenhuis in mei vergelijkbaar met april. De
productie van de ziekenhuizen is op het niveau van voor de pandemie,
maar van een echte inhaalslag van de uitgestelde zorg is geen sprake.
Daarom heeft NZa ook aangegeven dat er meer nodig is en heeft extra
acties aangekondigd. Ik heb aangegeven hierin een stapsgewijze aanpak
te zien:
1. Op dit moment is er geen sprake van een COVID of griepseizoen. Dat
betekent dat ziekenhuizen nu maximaal kunnen inzetten om de zorg
binnen het ziekenhuis in te halen.
2. Ziekenhuizen kunnen onderling patiënten doorverwijzen en moeten
samen goed kijken waar de patiënt het beste elders in de regio
geholpen kan worden.
3. Zelfstandige behandelcentra brengen in beeld welke extra capaciteit
zij kunnen vrijmaken om uitgestelde zorg te leveren.
4. Laatste stap is dat patiënten naar het buitenland bemiddeld worden
voor zorg; dit zal gegeven de specifieke omstandigheden vooral om
gevallen op individuele basis gaan.

21
22

Zie: bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 1819
Zie: https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2022/05/30/planbare-zorg-opgeschaald-en-lichte-dalingziekteverzuim-heeft-nog-geen-effect-op-wachtlijsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

25

In alle gevallen hebben zorgverzekeraars hierin een belangrijke rol waar
het gaat zorgbemiddeling.
Ik heb voor de aanpak van uitgestelde zorg in overleg met Zorgverzekeraars Nederland, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen en de
Nederlandse Federatie van Universitair Medisch Centra concrete
afspraken gemaakt over op welke wijze patiënten die te lang moeten
wachten op zorg geholpen kunnen worden:
• In de komende drie maanden wordt gezamenlijk gewerkt aan een
concreet en volledig inzicht – per ziekenhuis en per regio – in de lijst
van wachtenden die vanwege uitgestelde zorg te lang op een
wachtlijst staan.
• De ziekenhuizen zullen alle patiënten die vanwege uitgestelde zorg te
lang op een wachtlijst staan persoonlijk benaderen om te vragen of zij
nog willen wachten of door middel van zorgbemiddeling sneller op
een andere plek geholpen willen worden.
• Er wordt een centraal landelijk meldpunt ingesteld waar zorgaanbieders, inclusief zelfstandige behandelklinieken, zich kunnen melden als
zij te maken hebben met tekorten of overschotten. Dit kan de verzekeraars helpen om hun zorgbemiddeling te versnellen en makkelijker te
maken.
• Binnen de regio bestaan al goede samenwerkingsverbanden. Het
organiseren van een regionale aanpak is het makkelijkst en voor
patiënten de beste en fijnste optie. Zorgbemiddeling over de grenzen
van de regio heen – elders in het land of naar het buitenland – blijft
mogelijk als een patiënt dat wil en een lokale oplossing niet mogelijk
is.
Het testbeleid is gewijzigd en het testen bij de GGD is enkel nog voor
specifieke doelgroepen, waaronder inwoners van een verpleeghuis, zij
kunnen nog naar een GGD-teststraat. De leden van de VVD-fractie zijn
benieuwd hoe in dit testbeleid rekening wordt gehouden met niet-mobiele
thuiswonenden. Worden op dit moment ook nog thuisbemonsteringen
door GGD’en uitgevoerd?
Niet-mobiele thuiswonenden kunnen in alle regio’s thuis bemonsterd
worden. In week 23 (6 t/m 12 juni 2022) was de vraag naar thuistesten laag
en zijn er 72 mensen thuis bemonsterd.
Nu mogen lidstaten nog zelf besluiten of en wanneer ze voor herstelbewijzen van een antigeentest gebruikmaken. Genoemde leden zijn
benieuwd waarom op Europees niveau niet één lijn wordt getrokken bij de
herstelbewijzen op basis van een antigeentest.
Op 23 februari jl. is de gedelegeerde verordening (EU) 2022/25 betreffende
de afgifte van herstelcertificaten op basis van snelle antigeentests tot
wijziging van verordening (EU) 2021/953 van kracht geworden. Aanleiding
was het recordaantal COVID-19-gevallen als gevolg van de zorgwekkende
omikronvariant begin dit jaar en de grote vraag naar NAAT-capaciteit in
verschillende lidstaten. Voor de afgifte van herstelcertificaten mag alleen
gebruik worden gemaakt van antigeentests, als deze zijn opgenomen in
de gemeenschappelijke EU-lijst. De mogelijkheid voor lidstaten om
antigeentests te gebruiken voor de afgifte van herstelcertificaten wordt
gezien als een uitbreiding van het testarsenaal voor een herstelbewijs als
daar behoefte aan is en is daarmee facultatief.
Voorts zijn deze leden benieuwd wanneer de procedure voor aankoop van
Paxlovid en Lagevrio rond is. Daarnaast zijn zij benieuwd naar een reactie
op de uitkomst van recent wetenschappelijk onderzoek dat Evusheld ook
in staat is om nieuwe Omicron-varianten BA.4 en BA.5 te neutraliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

26

Op welke manier zullen bovengenoemde middelen in behandelplannen
hun plek krijgen?
Zowel voor Paxlovid als Lagevrio geldt dat de onderhandelingen voor
aankoop in het eindstadium zitten. Mijn verwachting is dat deze spoedig
zullen worden afgerond. Voor alle COVID-medicatie geldt dat de beroepsgroepen zelf bepalen hoe zij de resultaten van wetenschappelijk
onderzoek duiden en hoe zij deze geneesmiddelen inzetten of zullen gaan
inzetten. Dit geldt dus ook voor de mogelijke werking van Evusheld tegen
nieuwe virusvarianten.
Daarnaast kijken de leden van de VVD-fractie uit naar de uitkomsten van
het literatuuronderzoek van het RIVM naar de inzet van luchtreinigers. Kan
de Minister aangeven of dit voor of na het zomerreces wordt verwacht?
Het RIVM heeft de uitkomsten van het literatuuronderzoek meteen na het
zomerreces beschikbaar. Er wordt door TNO een soortgelijk onderzoek
afgerond waarvan de resultaten gelijktijdig gepresenteerd worden. Ik zal
uw Kamer informeren over de uitkomsten.
Kan de Minister aangeven hoeveel vaccinaties inmiddels zijn gezet met
het Novavax-vaccin?
Tot en met zondag 12 juni 2022 zijn er in totaal 1.866 vaccinaties gezet met
het Novavax-vaccin. Het ging hierbij om 1.153 eerste vaccinaties en 713
tweede vaccinaties.
Per 19 april jongstleden is het quarantaineadvies komen te vervallen. Het
isolatieadvies geldt nog wel. Kan de Minister een toelichting geven
waarom de online campagne om mensen te informeren over isolatie bij
een positieve (zelf)testuitslag maar loopt tot eind mei 2022? Wat is de
reden dat dit geen doorlopende campagne is?
De onlinecampagne loopt ook na mei 2022 door. Voor alle campagnes
geldt dat we continu afwegen welke boodschap op welke manier het
meest passend is. Voor het blijvend onder de aandacht brengen van het
isolatieadvies gebeurt dat maandelijks. Het OMT geeft aan dat het
vervallen van het isolatieadvies pas tegen het einde van de transitiefase
en het naderen van de endemische fase verantwoord is. Daar is op dit
moment (epidemiologisch) nog geen sprake van. Daarom is de campagne
ook na mei 2022 verlengd.
Kan de Minister daarnaast aangeven waarom de communicatie over het
rekening houden met kwetsbaren minder uitgebreid is dan de communicatie over de herhaalprik? Waarom wordt hier niet evenveel aandacht aan
besteed?
Iedere communicatie-opgave kent een eigen doelstelling. Daarbij gaat het
er niet om welk onderwerp het meeste aandacht krijgt maar hoe we de
doelgroep bereiken met de juiste boodschap.
Voor de herhaalprik geldt dat deze drie maanden na de laatste prik of
doorgemaakte besmetting gehaald kan worden. Dat moment is voor
iedereen anders waardoor er gedurende een lange periode over gecommuniceerd wordt om iedereen die in aanmerking komt te bereiken.
Daarnaast roept de rijksoverheid op om rekening te houden met de groep
mensen met een kwetsbare gezondheid. Deze boodschap is een
onderdeel in de algemene communicatie omtrent corona. Ook worden
mensen er via een online campagne van bewust gemaakt dat de
afschaling van maatregelen consequenties heeft voor kwetsbaren. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

27

boodschap is: houd rekening met elkaar en geef medisch kwetsbare
Nederlanders de ruimte. Dat betekent bijvoorbeeld dat je afstand houdt
als iemand daarom vraagt en er respect voor hebt als iemand een
mondkapje draagt.
Ook wordt onder andere via de zorgkoepels breed gecommuniceerd dat
persoonlijke beschermingsmiddelen – zoals mondkapjes – kosteloos
beschikbaar zijn voor mensen die in thuisisolatie zitten vanwege hun
kwetsbare gezondheid. En wordt hierover een filmpje gemaakt en via
sociale media verspreid, sociale mediaberichten gepost en via de
zorgaanbieders rechtstreeks gecommuniceerd met de mensen wie het
betreft. Ook wordt via de zorgkoepels gecommuniceerd dat specifieke
groepen nog steeds een test kunnen doen bij de GGD en dat voor sociale
minima 10 miljoen zelftesten en 10 miljoen mondkapjes beschikbaar zijn.
In het kader van de wijkgerichte aanpak zijn nog eens 5,8 miljoen
zelftesten en 5,8 miljoen mondkapjes beschikbaar gesteld. Ook worden via
apotheken zelftesten verstrekt aan kwetsbaren in thuisisolatie.
De Minister geeft in zijn brief van 17 mei jongstleden aan dat voor
verschillende scenario’s uitvoeringsplannen klaarliggen om snel te
kunnen starten met een vaccinatiecampagne als de situatie daar om
vraagt. Kan de Minister aangeven met welke scenario’s rekening is
gehouden? En wat bedoelt hij precies met snel kunnen starten? Gaat het
dan om enkele dagen of dient dan rekening te worden houden met
weken? Tenslotte zijn deze leden benieuwd naar het plan van de Minister
met betrekking tot reboosters. De vorige booster is ongeveer een half jaar
geleden en de bescherming neemt dan weer af. Kan de Minister aangeven
op welk termijn er zal worden gestart met reboosters?
Voor de antwoorden op vragen over de scenario’s waarmee rekening
gehouden wordt en de snelheid van opschaling verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 1. Ik kan nog niet aangeven op welke termijn er gestart
zal worden met een nieuwe campagne. Hierover laat ik mij adviseren door
het RIVM, zoals uiteengezet in het antwoord op vraag 1.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zien een grote discrepantie tussen de
waarschuwing van de regering dat corona in het najaar kan oplaaien en
de passiviteit als het gaat om het organiseren van structureel meer
intensive care (ic)- en ziekenhuiscapaciteit en het bewerkstelligen van de
juiste ventilatie in binnenruimtes.
Is de Minister van mening dat we goed voorbereid zijn voor een opleving
van corona in de herfst? Zo ja, waarop is dit gebaseerd? Het RIVM geeft
aan dat we rekening moeten houden met een opleving van het virus. De
Europese Commissie verzoekt de lidstaten hieromtrent onder meer om
intensivering en stimulering van vaccinatie. Op welke manier is de
Minister van plan dit op te volgen? Is de Minister voornemens nieuwe
(booster)vaccinatierondes op te starten? Op wie zal deze vaccinatieronde
dan van toepassing zijn? Kan de Minister dit nader toelichten? Zo nee,
waarom niet?
Het kabinet heeft zich, samen met sectoren, zo goed mogelijk geprobeerd
voor te bereiden op verschillende scenario’s, waaronder een scenario
waarbij we te maken krijgen met een opleving van het virus. Het kabinet
heeft hiertoe gewerkt aan een langetermijnstrategie COVID-19. Over de
uitwerking van deze strategie heb ik uw Kamer onlangs geïnformeerd,
samen met de Ministers van EZK en SZW. Zoals aangegeven in deze brief
aan uw Kamer, kan de capaciteit voor testen en vaccineren bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

28

snel worden opgeschaald in het geval van een opleving en zet de
overheid samen met de zorgsector in op optimalisering van de zorgketen.
Ook andere sectoren bereiden zich met sectorplannen voor op een
mogelijke opleving. Met de langetermijnstrategie staan we zoveel als
mogelijk klaar om bij een eventuele opleving van het virus in de toekomst
de Nederlandse samenleving zoveel mogelijk open te houden en om de
gehele zorgketen voor iedereen toegankelijk te houden. Iedereen draagt
bij aan de uitwerking en uitvoering van de strategie: inwoners van
Nederland, sectoren en overheden doen het samen.
Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen de coronaprik halen die
hen geadviseerd wordt, is het noodzakelijk om mensen in staat te stellen
een weloverwogen keuze te maken om zich wel of niet te laten vaccineren.
Er is daarom blijvend aandacht voor het laagdrempelig beschikbaar
stellen van de coronavaccinatie, het breed verstrekken van informatie en
gerichte inspanningen om degenen die nog niet zijn gevaccineerd te
bereiken. Over het aanbieden van een volgende herhaalprik laat ik mij
adviseren door het RIVM en het «expertteam COVID-19-vaccinaties».
Zoals ik ook in mijn brief over de nadere uitwerking langetermijnaanpak
COVID-19 van 13 juni jl.23 heb aangegeven houden we er rekening mee
dat in de komende maanden nieuwe vaccinatierondes nodig kunnen zijn.
Voor welke groepen en op welk moment dit nodig is, hangt af van de
epidemiologische situatie en de bescherming die de vaccins op dat
moment bieden.
Klopt het dat vaccinatie de kans op langdurige COVID-klachten (vooral bij
mensen met milde klachten) nauwelijks verkleint? Is er inmiddels al een
vaccin dat is aangepast aan de nieuwste varianten? Zo ja, welke variant is
dit? Er wordt immers nog steeds geprikt tegen de Wuhanvariant van het
virus. Wanneer kan het aangepaste vaccin ingezet worden?
Op basis van beschikbare wetenschappelijke literatuur lijkt vaccinatie
tegen COVID-19 voorafgaand aan infectie deels te beschermen tegen het
ontwikkelen of houden van langdurige klachten na COVID-19. Over de
mate waarin en de voorwaarden waaronder vaccinatie beschermend
werkt tegen langdurige klachten is nog onvoldoende bekend. Hier is meer
onderzoek naar nodig. Een nieuwe Amerikaanse studie gepubliceerd in
Nature Medicine24 vergelijkt bijvoorbeeld mensen met een doorbraakinfectie met mensen die geïnfecteerd raakten zonder vaccinatie. Na
vaccinatie bleek het risico op langdurige klachten na COVID-19 vijftien
procent lager dan bij mensen die niet gevaccineerd waren. Dit suggereert
dat vaccinatie slechts deels beschermt tegen langdurige klachten. De
bevindingen uit deze nieuwe studie sluiten aan op de gegevens uit andere
wetenschappelijke studies waarin het effect van vaccinatie op langdurige
COVID-klachten onderzocht werd. In veel studies wordt (deels)
beschermend effect gevonden, maar er zijn ook studies waaruit dit niet
blijkt. De verschillende studies zijn moeilijk met elkaar te vergelijken
omdat ze erg verschillend zijn. Ze gebruiken bijvoorbeeld niet allemaal
dezelfde definitie voor langdurige klachten en kijken naar een verschillende tijdsperiode na vaccinatie en na infectie.
De farmaceuten Moderna en BioNTech/Pfizer werken aan de ontwikkeling
van meerdere aangepaste COVID-19-vaccins in diverse doseringen. Het
gaat daarbij om de ontwikkeling van een zogenaamd bivalent vaccin
(gebaseerd op een combinatie van de Wuhanvariant en de omikronvariant) en een monovalent vaccin (enkel gebaseerd op de omikronvariant).
23
24

Kamerstuk 25 295, nr. 1883
Al-Aly, Bowe en Xie (2022). Long COVID after breakthrough SARS-CoV-2 infection. Zie:
https://www.nature.com/articles/s41591-022-01840-0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

29

Moderna zal zijn bivalente vaccin indienen bij het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) ter goedkeuring. Het oordeel van de EMA wordt eind
deze zomer verwacht. Dit is echter nog onder voorbehoud en kan niet
gegarandeerd worden. Het is op dit moment nog niet bekend welk
aangepast vaccin door Pfizer/BioNTech wordt ingediend bij de EMA ter
goedkeuring. Voor een deel van de nog geplande leveringen van op dit
moment gecontracteerde vaccins geldt dat, zodra aangepaste vaccins
door het EMA zijn goedgekeurd en op de Europese markt verschijnen,
Nederland het recht heeft om deze vaccins om te zetten naar leveringen
van het aangepaste vaccin. Dat betekent dat we in het najaar al de eerste
leveringen zouden kunnen ontvangen van het aangepaste vaccin. In
Europees verband wordt momenteel gewerkt aan overeenkomsten om
deze regeling voor alle reeds gecontracteerde leveringen van dit jaar te
laten gelden. Dit geldt voor alle EU-lidstaten.
De leden van de PVV-fractie zijn verheugd dat onder meer de coronatoegangsbewijzen (CTB’s) met het verwerpen van de vijfde verlenging van de
Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm) vervallen zijn. Helaas is het
Digitaal Corona Certificaat (DCC) nog wel nodig om internationaal te
reizen. Genoemde leden lezen dat de Europese Commissie heeft
voorgesteld de DCC-verordening, die het technisch kader biedt, te
verlengen met een jaar. Is de Minister voornemens daarmee in te
stemmen? Zo ja, waarom? Komt het «vinkje» voor dit DCC-bewijs te
vervallen wanneer de (vierde) prik in het najaar niet genomen wordt?
Andersom kan dit ook van toepassing zijn, er zijn miljoenen mensen
wiens «vinkje» vervallen is omdat zij de derde (booster)vaccinatie niet
hebben genomen. Zal het «vinkje» weer geactiveerd worden na het halen
van de (vierde) vaccinatie in het najaar?
Het kabinet heeft reeds ingestemd met de verlenging van verordening
(EU) 2021/953. Op 13 juni jl. is er in triloog een voorlopig politiek akkoord
bereikt over verlenging van de verordening. Mits de Raad en het Europees
Parlement instemmen met het akkoord, is de verordening tot 1 juli 2023
van kracht. Op dit moment is namelijk lastig in te schatten hoe de
epidemiologische situatie zich de komende maanden gaat ontwikkelen en
of er weer meer eisen aan het inreizen gesteld gaan worden, waarbij het
DCC weer vaker faciliterend ingezet kan gaan worden.
Hoewel een groot aantal EU-landen, waaronder Nederland, op dit
moment geen COVID-19 vaccinatie-, test- of herstelbewijs meer eist, zijn
er nog enkele EU-landen die wel eisen stellen bij het inreizen. Ook wordt
als toegangscontrole bij deelname aan het maatschappelijk verkeer soms
nog de 3G-regel gebruikt (het laten zien van een vaccinatie-, test-, of
herstelbewijs) in bijvoorbeeld het openbaar vervoer in bepaalde regio’s in
Duitsland en in ziekenhuizen en andere zorginstellingen in Oostenrijk. Het
is daarom van belang dat Nederland deze DCC’s kan blijven verstrekken.
De geldigheidsduur van een vaccinatie die onderdeel is van de primaire
vaccinatieserie is 270 dagen. Indien men na een vaccinatie een besmetting
heeft doorgemaakt is het pas drie maanden na de besmetting mogelijk
om een booster of herhaalprik (tweede booster) te halen. Men kan in dat
geval na 11 dagen een herstelbewijs krijgen, dat vervolgens vanaf de
datum van de afgenomen test 180 dagen geldig is. Wat betreft de
boosterprik is door de EU (vooralsnog) geen geldigheidsduur bepaald.
Voor nu komt het DCC dus niet te vervallen als de vierde prik niet
genomen wordt.
Als er in het najaar een nieuwe vaccinatiecampagne komt, kunnen
Nederlanders die de derde vaccinatie (de boosterprik) niet gehaald
hebben op dat moment ook een vaccinatie halen. Als zij een basisserie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

30

hebben afgerond zal – op basis van de huidige inzichten over
bescherming van de vaccins – het DCC weer geactiveerd worden na de
mogelijke (vierde) prik in het najaar.
In zijn vorige functie als voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum
Patiënten Spreiding (LCPS) maakte de huidige Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens zijn laatste bijdragen aan een
technische briefing in de Tweede Kamer de enige juiste analyse, namelijk
dat het ziektebeeld COVID een extra ziekte is en derhalve extra ziekenhuiscapaciteit en extra ic-capaciteit vereist. Waarom is deze extra capaciteit
nog steeds niet geregeld, terwijl de Minister een oncontroleerbare oploop
in het aantal ziekenhuisopnamen met het ziektebeeld COVID niet uitsluit?
Wat is de reactie van de Minister op de bijdrage van de heer Van Ranst
tijdens het rondetafelgesprek over de Langere termijn aanpak corona
waarin hij stelde dat België tweemaal zoveel ic-capaciteit heeft en België
derhalve eind 2021 niet in een lockdown zat en Nederland wel?
Op basis van het huidige Opschalingsplan COVID-19 van het Landelijk
Netwerk Acute Zorg (LNAZ)25, geeft het LNAZ aan hoeveel IC-bedden er
landelijk beschikbaar en opgeschaald beschikbaar zouden kunnen zijn.
Momenteel zijn er 993 IC-bedden operationeel (dd. 13 juni 2022). Indien
nodig kan er op dit moment tot 1.350 IC-bedden worden opgeschaald
voor een korte piekperiode. Ondanks al deze inspanningen kan bij een
exponentieel optredend en ziekmakend coronavirus het nemen van
maatregelen op enig moment onontkoombaar zijn. Ook landen met een
grotere IC-capaciteit, zoals Duitsland, hebben maatregelen moeten
nemen. Waar we wél aan kunnen en moeten werken is structurele en
flexibel opschaalbare IC-capaciteit, zodat we kunnen anticiperen op een
toename van het aantal patiënten. Parallel hieraan vraag ik het LNAZ om
een actualisatie te maken van het Opschalingsplan COVID-19, waarbij het
benodigde inzicht wordt geleverd in wat de (bandbreedte) van de)
beschikbare zorgcapaciteit is in het komende najaar op het gebied van
onder meer IC- en klinische ziekenhuisbedden.
Het kabinet is van oordeel dat we door het optimaliseren van het
zorgnetwerk, hogere aantallen patiënten kunnen behandelen. Om die
reden onderzocht het expertteam COVID-zorg wat nodig is om het
zorgnetwerk zo te optimaliseren dat bij een nieuwe COVID-opleving de
reguliere ziekenhuiszorg zoveel mogelijk geleverd kan blijven worden.
Overigens is de Subsidieregeling opschaling curatieve zorg COVID-19
(hierna: Subsidieregeling) dit jaar nog steeds van kracht. Het Ministerie
van VWS maakte daarvoor afspraken met het veld over de opschaling en
financiering van IC-bedden en bijbehorende klinische bedden. Per
1 januari 2023 worden de crisismiddelen Rijksbreed beëindigd, dit geldt
ook voor de Subsidieregeling. Voor 2023 en verder is het uitgangspunt dat
de financiering en levering van zorg aan COVID-19-patiënten onderdeel
wordt van de reguliere bedrijfsvoering van ziekenhuizen. Daarom is het
integreren van COVID-zorg een belangrijk thema in de gesprekken over
het reguliere zorginkoopproces in 2023 met zorgverzekeraars en zorgaanbieders; IC-capaciteit maakt hier onderdeel van uit. Die omschakeling
vergt tijd terwijl we aankomende winter voorbereid moeten zijn om een
groeiende zorgvraag op te vangen als gevolg van een mogelijke opleving
van de COVID-pandemie. Het kabinet acht het daarom nodig ten behoeve
van 2023 onder meer afspraken met zorgverzekeraars en zorgaanbieders
te maken over de financiering van de instandhouding van de huidige
IC-opschaling. Zie daarvoor ook de kabinetsreactie op het rapport van het

25

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/10/01/actualisatieopschalingsplan-covid-19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

31

expertteam van 13 juni jl.26 en het antwoord op vraag 21 voor onder meer
de overige adviezen van het expertteam.
Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat voldoen aan de ventilatie-richtlijn uit
het bouwbesluit het aantal besmettingen met corona in nachtclubs met
wel 70% kan doen laten dalen. Deelt de Minister de mening dat de juiste
ventilatie is dus van cruciaal belang om in te zetten «to flatten the curve»
in geval het aantal opnames met het ziektebeeld COVID onverhoopt
oplaait door bijvoorbeeld een ziekmakendere variant, in een land met de
gemiddeld laagste ic-capaciteit in Europa? Zo nee, kan de Minister
aangeven waarom de regering in dat geval niet bewerkstelligt dat alle
binnenruimtes voor het najaar voldoen aan de juiste ventilatie?
Genoemde leden valt het op dat het grote publiek nog steeds niet goed
genoeg bekend is met de juiste ventilatie. Is de Minister bereid de
campagnes uit te breiden met een televisiecampagne waarin de juiste
ventilatie beeldend uitgelegd wordt? Waarom worden de ventilatierichtlijnen zoals die nu al bestaan in het bouwbesluit niet actief in alle
binnenruimtes gehandhaafd?
Ik deel de mening dat goede ventilatie belangrijk is voor een gezond
binnenklimaat. Ventileren helpt ook om het risico op verspreiding van
respiratoire infecties, zoals SARS-CoV-2, te beperken. Het is dan ook een
belangrijke preventieve maatregel die er in combinatie met andere
maatregelen voor kan zorgen dat het aantal besmettingen minder snel
oploopt. In de afspraken die met sectoren worden gemaakt is een centrale
plek ingeruimd voor ventilatie. Daarbij is de belangrijkste aanbeveling om
ervoor te zorgen dat publieke ruimtes goed geventileerd worden. «Frisse
lucht» maakt onderdeel uit van de basismaatregelen en er zijn diverse
communicatiemiddelen (waaronder verschillende social media posts en
een filmpje) ontwikkeld om het belang van goede ventilatie bij een breed
publiek onder de aandacht te brengen en te houden. Uit gedragsonderzoek van het RIVM blijkt dat het belang van ventileren goed wordt
begrepen en nageleefd. Dit zullen we blijven monitoren.
De eisen uit het Bouwbesluit zijn inrichtingseisen: bij initiële oplevering,
herbestemming of herindeling wordt de benodigde ventilatie berekend en
daarna is het aan de gebouwbeheerder om dit te onderhouden. Via de
website «ventileren zo gedaan», mediacampagnes en afspraken met
sectoren wordt expliciet aandacht gevraagd voor het goed gebruiken,
inregelen en onderhouden van bestaande ventilatiesystemen. In samenwerking met VNO-NCW worden hoogrisicosectoren actief benaderd om
het belang van een goede luchtkwaliteit te onderstrepen en te kijken wat
sectoren zelf kunnen doen om de situatie waar nodig te verbeteren. In
deze gesprekken wordt ook gekeken hoe eventuele controle op het juiste
gebruik en goed onderhoud van ventilatiesystemen kan worden ingericht.
Wat is de uitgebreide reactie van de Minister op de uitgebreide bijdrage
van de heer De Hond over ventilatie tijdens het rondetafelgesprek over de
Langere termijn aanpak corona? Wat is de reactie van de Minister op de
verwondering van de heer Van Ranst tijdens datzelfde rondetafelgesprek
dat in buurland België overal CO2-meters in binnenruimtes aanwezig zijn
en in Nederland niet? Is de Minister bereid te bewerkstelligen dat voor de
start van het nieuwe school- en studiejaar in september alle leslokalen
uitgerust zijn met CO2-meters en een instructiekaart voor de juiste
ventilatie? Zo nee, waarom niet? Is de Minister bereid om te bewerkstelligen dat alle binnenruimtes voor september uitgerust zijn met
CO2-meters en een instructiekaart voor de juiste ventilatie? Waar blijven

26

Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

32

de sectorplannen rondom ventilatie? Hoeveel scholen hebben hun
ventilatie al op orde? Is hier goed zicht op?
Ik ben het met de heer De Hond eens dat goed ventileren in het algemeen
erg belangrijk is. Het is één van de basismaatregelen waar in de langetermijnafspraken met sectoren een centrale plek voor is ingeruimd. Ventilatie
kan het risico op besmetting echter nooit helemaal wegnemen.
CO2-meting kan een manier zijn om gebrekkige ventilatie te signaleren, en
kan daarmee een rol vervullen als bewustwordingsinstrument om het
belang van goed ventileren te benadrukken. In de handreiking «ventileren
zo gedaan»27 wordt dit onder de aandacht gebracht en CO2-meting is ook
als mogelijkheid aangedragen voor de sectorafspraken. In België is
CO2-meting verplicht in de horeca, maar dat is in Nederland nog niet
voorzien. Voordat een dergelijke verplichting vanuit de rijksoverheid
opgelegd wordt, vind ik het verstandig eerst te kijken wat er uit de dialoog
met de sectoren zelf komt. Het belang van goede ventilatie en de
mogelijkheid verbeteringen aan te brengen in zowel het gebruik van
bestaande systemen als de monitoring van de luchtkwaliteit worden actief
besproken met hoogrisicosectoren.
Er is € 360 miljoen beschikbaar gesteld om de ventilatie op scholen op
orde te krijgen. Daar is inmiddels € 200 miljoen van uitgegeven via de
SUVIS-regeling. Tevens is er € 17 miljoen beschikbaar gesteld via de
lumpsum, zodat elke school kan beschikken over een CO2-meter per
klaslokaal. Er is inmiddels een onderzoek gestart om inzichtelijk te krijgen
of elke school over CO2-meters beschikt, en of deze naar behoren
functioneren. Het Ministerie van OCW verwacht de resultaten van dit
onderzoek deze zomer naar uw Kamer te sturen. Als uit dit onderzoek
blijkt dat er scholen zijn die niet beschikken over CO2-meters, dan gaat het
ministerie met deze scholen in gesprek om tot een gezamenlijke oplossing
te komen. Zo kunnen we ervoor zorgen dat rond de herfst elke school over
CO2-meters beschikt.
Op 1 oktober 2020 heeft het Landelijk Coördinatieteam Ventilatie op
Scholen (LCVS) een «foto» opgeleverd met een stand van de ventilatiesituatie in schoolgebouwen in het funderend onderwijs. Uit een landelijke
extrapolatie van deze cijfers door kenniscentrum Ruimte-OK wordt
geschat dat op het moment van opleving van de «foto» in oktober 2020, in
73% van de schoolgebouwen de ventilatie op het gewenste niveau was,
het betreft circa 2.300 schoolgebouwen. Het verdiepend onderzoek van
Ruimte-OK van augustus 2021 bevestigt het beeld van het LCVS. Als de
projecten waarvoor via de SUVIS regeling aanvragen zijn ingediend zijn
afgerond, zal naar verwachting bij 84% van de schoolgebouwen de
ventilatie op orde zijn. Na de sluiting van de Maatwerkregeling
(31 december 2022) is er een nieuw beeld van de stand van zaken te
geven.
Voor meer informatie over de sectorplannen en de rol van ventilatie
daarin, verwijs ik uw Kamer naar de brief over de nadere uitwerking van
de langetermijnaanpak COVID-19, die 13 juni jl. aan uw Kamer is
gezonden.28
De leden van de PVV-fractie zijn erg geschrokken van het feit dat 22% van
de jongeren tijdens de vierde lockdown op enig moment aan zelfmoord
heeft gedacht. Kan de Minister toezeggen dat onderwijsinstellingen nooit
meer sluiten? Kan de Minister toezeggen dat jongeren, die relatief weinig
gezondheidsrisico hebben gelopen door corona, niet meer zo onevenredig
27
28

Zie: https://www.ventilerenzogedaan.nl
Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

33

hard worden getroffen door vrijheid beperkende maatregelen als het weer
mis mocht gaan met corona? Ook het aantal jongvolwassenen dat een
einde aan hun leven maakte is in 2021 hoger dan voorgaande jaren. Hoe
gaat de Minister beter rekening houden met het effect van corona en
lockdowns op jongeren? Hoeveel 18-minners zijn in ons land door (dus
niet met) corona overleden? Hoeveel 21-minners zijn in ons land door
(dus niet met) corona overleden? Hoeveel van hen hadden onderliggend
lijden? Hoeveel jongeren in de leeftijd van 21 tot 30 jaar zijn in ons land
door (dus niet met) corona overleden? Hoeveel van hen hadden onderliggend lijden?
Het onderwijs heeft in het COVID-19-beleid een aparte status, gezien de
speciale functie die onderwijs heeft in de ontwikkeling van onze kinderen
en jongeren. Uitgangspunt is dat het kabinet een scholensluiting te allen
tijde wil voorkomen. Er zal slechts sprake zijn van een (gedeeltelijke)
sluiting als we te maken hebben met een virus(variant) waarbij de
populatie in de scholen en onderwijsinstellingen direct gevaar loopt.
Jongeren (lees: kinderen, tieners en jongvolwassenen) zijn hard getroffen
door lockdowns en beperkingen in hun mogelijkheden tot onderwijs, vrije
tijdsactiviteiten en sociaal contact. Deze coronamaatregelen hebben voor
jongeren een grotere negatieve impact gehad op de mentale gezondheid
en hun ontwikkeling dan voor andere leeftijdsgroepen. Het gebrek aan
fysieke ontmoetingen heeft geleid tot mentale klachten bij jongeren. De
maatregelen, de invoering en de naleving daarvan, brachten spanningen
met zich mee voor jongeren en hun gezin. Een deel van de jongeren
ervaart nog altijd nadelige gevolgen van de coronacrisis, bijvoorbeeld op
hun mentale gezondheid. Daarom streeft het kabinet ernaar om fysieke
ontmoetingen voor jongeren mogelijk te houden bij eventuele oplevingen.
Binnen de plannen van de sectoren onderwijs, cultuur en sport is daarom
gekeken op welke manier deze voorzieningen zoveel en zo veilig mogelijk
open kunnen blijven. Daarnaast richt het sectorplan van de jeugdzorg zich
op goede en veilige doorgang van hulp en ondersteuning aan kinderen en
jongeren die dit nodig hebben. Om mentale gezondheid in het algemeen,
en van jongeren in het bijzonder, te verbeteren heeft de Staatssecretaris
van VWS samen met zijn collega’s van SZW en OCW onlangs de Kamer
geïnformeerd over de aanpak mentale gezondheid.
In februari 2022 heeft het CBS cijfers gepubliceerd over het aantal
personen dat in 2021 door COVID-19 is overleden.29 In deze publicatie is
het overlijden door COVID-19 voor verschillende leeftijdscategorieën in
kaart gebracht. Voor de categorie 0 tot 50 jaar was het aantal personen dat
overleed door COVID-19 veel kleiner dan voor de andere leeftijdscategorieën. Wanneer wordt gekeken naar het aantal overlijdens door COVID-19
onder personen onder 18 jaar dan is dit aantal nog kleiner. Het aantal
personen jonger dan 18 jaar dat in 2021 overleden is door COVID-19 is
kleiner dan 10. Ook het aantal personen jonger dan 21 jaar dat overleden
is door COVID-19 is kleiner dan 10. Het aantal personen tussen 21 en 30
jaar dat in 2021 overleden is door COVID-19 ligt tussen de 10 en 20. Verder
is informatie over onderliggend lijden die door het CBS via doodsoorzakenformulieren wordt verkregen niet toereikend om een compleet beeld te
schetsen over onderliggend lijden.
Corona is niet voorbij, maar de regering zegt nu tegen de samenleving:
zoek het zelf maar uit. Dit gaat dwars tegen de adviezen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in.
a. Waar blijft de centrale regie van de regering?

29

Zie: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/diversen/2022/ontwikkelingen-in-sterfte-in-2020-en-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

34

b. Hoe bizar is het corona dan maar los te laten als de regering de ic- en
ziekenhuiscapaciteit niet structureel heeft verhoogd en niet de juiste
ventilatie in binnenruimtes (to flatten the curve) heeft geregeld? De
zorg is nog steeds uitgekleed, overbelast en kampt met een hoog
ziekteverzuim. Een bezoekje en een bedankje van de Minister is niet
genoeg. Waar blijven de uitgewerkte plannen ten aanzien van de
broodnodige zorgcrisisreserve?
c. De Minister kan wel hopen dat er geen nieuwe varianten komen of dat
ze minder besmettelijk zijn, maar zo zijn we natuurlijk nooit goed
voorbereid op een nieuwe opleving van het virus komende herfst. Wat
nodig is zijn duidelijke draaiboeken voor diverse scenario’s. Wanneer
kan de Kamer die verwachten?
d. Zijn voor de komende herfst de richtlijnen al op orde voor het
beschermen van kwetsbare mensen en ouderen in de samenleving?
e. Wat zijn nu de afspraken voor het testen en opsporen van het virus en
voor de verdeling van persoonlijke beschermingsmiddelen en
testmaterialen?
Het kabinet laat in de brieven aan uw Kamer over langetermijnaanpak
COVID-19 zien wat de langetermijnstrategie is voor de bestrijding van
COVID-19. De brief aan uw Kamer van 13 juni jl. gaat in op de concrete
voorbereidingen die getroffen worden vanuit de overheid, de zorgsector,
maatschappelijke sectoren en doelgroepen, en op wat van individuele
burgers wordt verwacht. Het openhouden van de samenleving vraagt
immers om een integrale en preventieve aanpak en is een verantwoordelijkheid van ons allemaal.
Het kabinet heeft het rapport van het expertteam COVID-zorg ontvangen.
Het expertteam heeft geadviseerd over het optimaliseren van het
zorgnetwerk opdat – bij een eventuele nieuwe opleving van het coronavirus – de kritiek planbare zorg binnen zes weken geleverd kan blijven
worden en de reguliere ziekenhuiszorg zoveel mogelijk doorgang kan
vinden. Daarnaast heeft het expertteam in beeld gebracht hoe de
coördinatie van COVID-capaciteit in tijden van crisis het beste kan worden
ingericht, waarbij rekening wordt gehouden met de ervaring, kennis en
infrastructuur die is opgebouwd door alle partijen in de voorbije crisisjaren. Op 13 juni jl. heeft het kabinet gereageerd op het rapport van het
expertteam.30 In de zomerperiode zetten we in op de implementatie van
de adviezen van het expertteam.
Daarnaast heb ik in de beantwoording van de Kamervragen over het
bericht «Door uitblijven coronastrategie komt lockdown weer in beeld»31
uw Kamer laten weten dat ik op dit moment bezig ben met het nader
uitwerken van de juridische, de uitvoeringstechnische en de financiële
vraagstukken van de Nationale Zorgreserve (als publieke taak). In de
zomer wordt uw Kamer geïnformeerd over de voortgang.
Daar waar ventilatie aantoonbaar tekortschiet, zoals in sommige onderwijsinstellingen, wordt ter verbetering van de situatie bij de meest urgente
gevallen op korte termijn een maatwerkregeling gepubliceerd door het
Ministerie van OCW. Het streven is om deze zomer de regeling open te
zetten zodat scholen spoedig aan de slag kunnen gaan met het aanpakken
van de ventilatieproblematiek. Voor de binnenruimtes in de overige
sectoren zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat bestaande ventilatiesystemen niet voldoen. Uitgangspunt voor de sectorafspraken is dat de
meeste toegevoegde waarde te realiseren is door ervoor te zorgen dat
bestaande installaties goed worden gebruikt, afgesteld en onderhouden.
30
31

Kamerstuk 25 295, nr. 1883
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2995.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

35

De minimale ventilatie-eisen uit het Bouwbesluit en de geldende
landelijke (arbo)richtlijnen voldoen volgens de huidige wetenschappelijke
inzichten, ook in hoogrisicosettings zoals verpleeghuizen. Specifiek voor
de horeca bekijkt het Ministerie van BZK of de ventilatie-eisen voor horeca
uit de Twm, waar die hoger waren dan de eisen uit het Bouwbesluit,
overgenomen kunnen worden in het Bouwbesluit.
Het kabinet heeft zich, samen met sectoren, zo goed mogelijk geprobeerd
voor te bereiden op verschillende scenario’s, waaronder een scenario
waarbij we te maken krijgen met een opleving van het virus. Het kabinet
heeft hiertoe gewerkt aan een langetermijnstrategie COVID-19. Over de
uitwerking van deze strategie heb ik uw Kamer geïnformeerd, samen met
de Ministers van EZK en SZW, in de brief van 13 juni jl. Zoals aangegeven
in deze brief, kan de capaciteit voor testen, vaccineren, medicatie en zorg
bijvoorbeeld snel worden opgeschaald in het geval van een opleving.
Met de langetermijnstrategie staan we zoveel als mogelijk klaar om bij
een eventuele opleving van het virus in de toekomst de samenleving zo
veel mogelijk open te houden en om de gehele zorgketen voor iedereen
toegankelijk te houden. Iedereen draagt bij aan de uitwerking en
uitvoering van de strategie: inwoners van Nederland, sectoren en
overheden doen het samen.
In september wordt uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het
traject rond de sectorale plannen.
Het beschermen van mensen met een kwetsbare gezondheid gebeurt op
verschillende manieren: door via apotheken persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar te stellen voor mensen met een kwetsbare
gezondheid in thuisisolatie en hun mantelzorgers; door een publiekscampagne waarin het kabinet het algemene publiek vraagt om rekening te
houden met mensen die een kwetsbare gezondheid hebben; door in de
sectorplannen specifiek aandacht te besteden aan mensen met een
kwetsbare gezondheid, en doordat er uitvoeringsplannen gemaakt zijn
door het RIVM en de GGD’en waarbij in ieder geval rekening is gehouden
met het scenario dat de meest kwetsbare groepen een nieuwe herhaalprik
nodig hebben.
Voor specifieke doelgroepen is het mogelijk om een professioneel
afgenomen test (bij de GGD) te doen, zoals inwoners van een
verpleeghuis of andere instelling met kwetsbare personen en zorgmedewerkers. Hiertoe houdt de GGD een basistestcapaciteit beschikbaar. Deze
basiscapaciteit geeft ook de mogelijkheid tot beperkte opschaling indien
nodig. Op een deel van de positieve PCR-testen wordt nadere variantanalyse gedaan, voor zicht op de opkomst en uitbreiding van nieuwe
varianten. Grootschalige opschaling van PCR-testen voor de gehele
bevolking is alleen nodig als er een variant komt waarbij de antigeen(zelf)testen onvoldoende betrouwbaar zijn, terwijl de besmettingen en druk op
de zorg onverhoopt toch weer oplopen. In ieder geval tot in februari 2023
houden de GGD’en rekening met dit scenario en zijn er afspraken gemaakt
over de opschalingssnelheid. De GGD’en bereiden zich voor om vanuit
een risicogerichte testcapaciteit per regio binnen twee weken de testcapaciteit op te schalen naar 15.00032 per dag en in de vijf weken daarna naar
een testcapaciteit van 100.000 per dag. De beschikbaarheid van personeel
is daarbij een belangrijk aandachtspunt.

32

De testcapaciteit van 15.000 per dag is de omvang van de huidige kwetsbare doelgroep en hun
verzorgenden die met PCR wordt getest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

36

Verschillende instrumenten worden gebruikt om zicht te houden op het
virus. Instrumenten zoals kiemsurveillance, rioolwatersurveillance, de
Infectieradar en Nivel-peilstations zorgen ervoor dat we de varianten en
oplevingen van het virus vroegtijdig kunnen monitoren. De regie op de
infectieziektebestrijding is belegd bij het Centrum Infectieziektebestrijding
(CIb) van het RIVM. Het RIVM volgt de situatie op basis van alle
beschikbare indicatoren en voorziet het Ministerie van VWS wekelijks van
duiding en stelt vervolgstappen voor indien nodig. Op basis hiervan
kunnen acties worden ondernomen, zoals het extra monitoren via een
bepaald monitoringsinstrument of op een bepaalde plek om zoveel
mogelijk zicht op het virus te behouden. Een nadere toelichting hierop is
te vinden in de brief aan uw Kamer van 13 juni jl.33
Er zijn op dit moment voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen op
de markt aanwezig zodat zorgorganisaties daar hun bestellingen kunnen
doen. Het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) houdt een landelijke
noodvoorraad voor de zorg beschikbaar, om te zorgen dat niemand
binnen de zorgsector onbeschermd hoeft te werken. Zorginstellingen
kunnen zelf hun voorraden bij hun reguliere leveranciers inkopen. Lukt dat
niet, dan kunnen zij beschermingsmiddelen bij het LCH aanvragen via een
online portaal.
Dienst Testen is opgericht om het testen in Nederland mogelijk te maken
en houdt regie op het testlandschap. Dienst Testen koppelt testlocaties
aan (regionale) laboratoria waarbij er voldoende testcapaciteit gewaarborgd is en ziet onder meer toe op de kwaliteit binnen de gehele
testketen. Laboratoria zijn zelf verantwoordelijk voor het verkrijgen van
voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen en testmateriaal. Dienst
Testen kan indien nodig ondersteunen in het voorzien van materiaal
mochten er tekorten ontstaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de diverse
brieven die de huidige stand van zaken met betrekking tot de ontwikkelingen rondom het coronavirus aangeven. Deze leden hebben enkele
vragen aan de Minister.
In de Verzamelbrief COVID-19 van 30 mei 202234 geeft de Minister aan dat
de overheid onder andere inzet op opschaalbare capaciteit voor vaccineren, (zelf)testen en medicatie. Hierbij geeft de Minister echter niet aan
hoe het zit met de laboratoriumcapaciteit. De leden van de CDA-fractie
vragen daarom of de Minister een overzicht kan geven van de huidige
beschikbare laboratoriumcapaciteit. Is het momenteel nog mogelijk om
grootschalig testen te analyseren? Wat is de huidige maximale laboratoriumcapaciteit per dag? Op welke wijze kan de Minister eventueel deze
capaciteit opschalen? Hoe snel kan er worden opgeschaald in laboratoriumcapaciteit?
Tot februari 2023 is er per dag 106.500 NAAT-testen analysecapaciteit
gecontracteerd.
NAATII-aanbesteding
Amsterdam / Brabant Zuidoost
Totaal

33
34

92.000/dag
14.500/dag
106.500/dag

Kamerstuk 25 295, nr. 1883
Kamerstuk 25 295, nr. 1869.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

37

Opschaling van tot maximale capaciteit duurt ca. 4 tot 6 weken.
Dienst Testen is bezig met de voorbereiding voor een nieuwe NAATIIIaanbesteding voor na 24 februari 2023. Ook wordt bekeken of een
aanvullende NAAT-analysecapaciteit gecontracteerd zal worden voor
boven de 106.500 NAAT-testen per dag tot februari 2023.
Genoemde leden vragen of de Minister een overzicht kan geven van de
huidige totale testcapaciteit bij de GGD’en. Hoeveel testlocaties zijn er
momenteel en wat is de totale maximale testcapaciteit per dag? Is het
mogelijk om testlocaties in te richten bij bijvoorbeeld apothekers of
zorginstellingen, zodat op meer plekken getest kan worden? Worden hier
plannen voor ontwikkeld richting het najaar?
De GGD’en testen op dit moment risicogericht, met een testcapaciteit van
circa 10.000 testen per dag. Hiervoor zijn momenteel 109 locaties
beschikbaar. De GGD’en bereiden zich voor om in het najaar in twee
weken de testcapaciteit op te schalen naar 15.000 per dag en in vijf weken
daarna naar een testcapaciteit van 100.000 per dag. Voor een testcapaciteit van 100.000 per dag en zijn er aanvullend 94 grotere locaties
beschikbaar. Dit voorziet in voldoende landelijke dekking en spreiding. Het
gereed maken van deze locaties is onderdeel van de genoemde opschalingstijd. De beschikbaarheid van personeel is echter de belangrijkste
randvoorwaarde voor deze opschaling.
Op dit moment wordt het overgrote merendeel van de PCR-testen
afgenomen door de GGD. Er is momenteel geen gebrek aan capaciteit of
afnamelocaties, en dit wordt met het oog op de langetermijnstrategie, die
zich focust op het gebruik van zelftesten en het zelfzorgadvies, voorlopig
ook niet voorzien. Testen laten afnemen door apothekers en zorginstellingen heeft daarom thans geen meerwaarde.
In de brief van 15 maart 202235 geeft de Minister aan dat de lopende pilot
begeleid zelftesten wordt geëvalueerd. Deze leden vragen of de Minister
kan aangeven wat hiervan de stand van zaken is.
De evaluatie wordt voor het zomerreces verstuurd naar de Kamer.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe in Nederland bij wordt gehouden
en wordt geregistreerd hoeveel mensen last hebben van Long COVID.
Welke onderzoeken naar oorzaak, gevolgen en behandeling van Long
COVID vinden binnen Nederland plaats? Klopt het dat onderzoeken naar
Long COVID binnen Nederland nauwelijks van de grond komen, zoals in
een artikel in de Volkskrant onlangs beschreven werd?36 Wat is hiervan de
oorzaak? Wat is de Minister bereid om te doen om deze onderzoeken
binnen Nederland wel mogelijk te maken? Deze leden vragen waarom er
geen lange termijn beleid is op Long Covid, zoals het plan in Duitsland en
wat de Gezondheidsraad in Nederland heeft geadviseerd.37
Genoemde leden vragen of de Minister kan toelichten op welke wijze
momenteel behandelingen van Long COVID-gerelateerde klachten
vergoed worden binnen het basispakket.

35

Kamerstuk 25 295, nr. 1819.
Volkskrant, 28 mei 2022, «Studie naar postcovidsyndroom komt in Nederland amper van de
grond. Oorzaak: een gebrek aan geld».
37
Bundesregierung.de, 15 mei 2022, «Stellungnahme des ExpertInnenrates der Bundesregierung
zu COVID-19», zie: https://www.bundesregierung.de/resource/blob/975196/2040048/
feffdcc21a9892def37df142e4feb9b6/9-stellungnahme-long-covid-data.pdf?download=1
36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

38

Er is in Nederland momenteel geen landelijke registratie van mensen met
post-COVID. Dit komt onder andere doordat het ziektebeeld divers is,
mensen zeer uiteenlopende klachten kunnen ervaren en de duur van de
klachten sterk varieert. Door middel van wetenschappelijk onderzoek
wordt meer inzicht verkregen in het aantal mensen met post-COVID. Zo
doen bijvoorbeeld het RIVM en Erasmus MC onderzoek naar het aantal
mensen met post-COVID, wat de klachten zijn en hoe ernstig deze
klachten zijn.
Het Ministerie van VWS financiert via ZonMw onderzoek naar de
diagnostiek, behandeling en organisatie van zorg van post-COVID. Hiertoe
is het ZonMw-deelprogramma «COVID-19 aanhoudende klachten en
nazorg» gestart. Dit deelprogramma biedt inzicht in de (biologische) aard
en omvang van de aanhoudende klachten, het herstelproces, de direct
implementeerbare kennis over effectieve behandelingen en het organiseren van zorg. In samenwerking met de andere deelprogramma’s van
ZonMw, te weten «COVID-19 behandeling» en «COVID-19 vaccinatie»,
heeft het deelprogramma «COVID-19 aanhoudende klachten en nazorg»
veertien lopende onderzoeken uitgezet. De onderzoeken zijn te vinden op
de website van ZonMw. Naast de ZonMw-onderzoeken loopt er ook een
studie uitgevoerd door het RIVM naar post-COVID, deze valt onder het
brede COVID-programma van het RIVM.
Ik heb kennisgenomen van het artikel in de Volkskrant van 28 mei jl.
genaamd «Studie naar postcovidsyndroom komt in Nederland amper van
de grond. Oorzaak: een gebrek aan geld». Het Ministerie van VWS
financiert via ZonMw en het RIVM onderzoek naar post-COVID. Hiervoor is
voor de periode van 2021 t/m 2024 circa € 9 miljoen vrijgemaakt (circa
€ 7,81 miljoen voor onderzoek via ZonMw en circa € 1 miljoen voor
onderzoek via het RIVM). (Tussentijdse) onderzoeksresultaten worden,
indien mogelijk, gepubliceerd en direct toegepast in de ondersteuning en
behandeling van mensen met post-COVID.
Net als de Gezondheidsraad vind ik het belangrijk dat er meer bekend
wordt over post-COVID. Daarom wordt er op nationaal niveau veel
onderzoek naar gedaan. Op 22 april jl. publiceerde het onderzoeksbureau
Blauw Research in opdracht van het Ministerie van VWS het rapport
«Behoeftes van post-COVID-patiënten». In dit rapport wordt onder meer
geconcludeerd dat mensen met post-COVID behoefte hebben aan meer
begrip, behandeling en ondersteuning. De conclusies uit dit rapport neem
ik serieus en worden besproken met betrokkenen. De output hiervan
neem ik mee bij de besluitvorming over toekomstig beleid en communicatie hierover.
Zorg die nodig is voor het herstel van COVID of zorg voor mensen met
post-COVID wordt vergoed vanuit het basispakket. Daarvoor gelden de
reguliere aanspraken voor onder andere medisch-specialistische zorg,
revalidatiezorg, huisartsenzorg en wijkverpleging. Specifiek voor de
paramedische herstelzorg voor mensen die COVID-19 hebben gehad en
die tijdens het herstel ernstige klachten of beperkingen ervaren geldt dat
deze zorg onder voorwaarden én tijdelijk wordt vergoed uit het basispakket. Onlangs heb ik deze mogelijkheid van vergoeding verlengd tot
1 augustus 2023. De herstelzorg kan bestaan uit (een combinatie van)
fysiotherapie, oefentherapie, dieetadvies, ergotherapie en logopedie. De
omvang en samenstelling van de herstelzorg kan per persoon verschillen.
De zorgverlener indiceert de zorg die nodig is.
Genoemde leden vragen of het klopt dat in de Verenigde Staten 1,4
miljard euro is geïnvesteerd in een biomedisch onderzoeksprogramma.
Vindt een soortgelijk onderzoek ook in Nederland plaats? Zo nee, waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

39

niet? Is de Minister bereid om te bezien of in Nederland een soortgelijk
biomedisch onderzoeksprogramma opgezet kan worden? Zo nee, waarom
niet?
Op 23 februari jl. maakte het US National Institutes of Health (NIH) bekend
ruim $ 1,15 miljard (ongeveer € 1,07 miljard) te investeren in een
onderzoeksprogramma naar post-COVID.38 Het onderzoeksprogramma
heeft als doel meer te weten te komen over de aard en omvang van
langdurige klachten na COVID-19. Daarbij wordt gesteld dat de inzichten
bijdragen aan een algeheel beter (biomedisch) begrip van het herstel van
patiënten na een infectieuze aandoening. Het onderzoeksprogramma richt
zich onder meer op de epidemiologie, ziekteleer, biologische oorzaken,
risicogroepen en verhouding tot co-morbiditeit bij post-COVID.
Ten aanzien van de vraag of er soortgelijk onderzoek in Nederland
plaatsvindt, verwijs ik u naar het antwoord op vraag 25. De genoemde
onderzoeken kunnen worden uitgesplitst in «oriënterend», «revalidatie»,
«psychologisch», «biomedisch» en «trials met geneesmiddelen» en zijn te
vinden op de website van ZonMw.
Er wordt op nationaal en internationaal niveau al veel onderzoek gedaan
naar post-COVID. Op basis van de definitieve resultaten van de lopende
onderzoeken moet worden beoordeeld wat de meerwaarde kan zijn van
een soortgelijk onderzoeksprogramma. Ik wacht de definitieve resultaten
van de lopende onderzoeken met belangstelling af.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de lopende onderzoeken via ZonMW naar biomedische onderzoeken binnenkort aflopen.
Wanneer wordt een volgende ronde naar biomedisch onderzoek
aangekondigd?
Het Ministerie van VWS financiert via ZonMw (biomedisch) onderzoek
naar post-COVID. Hiertoe is per september 2021 het ZonMwdeelprogramma «COVID-19 aanhoudende klachten en nazorg» gestart.
Binnen dit deelprogramma zijn er verschillende onderzoeken met een
biomedisch karakter uitgezet. Een voorbeeld hiervan is de VeCosCo-studie
naar de neurobiologische basis van langdurige cognitieve klachten en
vermoeidheid na COVID-19. De onderzoeken hebben een gemiddelde
looptijd van twee jaar. Tussentijdse resultaten van deze onderzoeken
worden, indien mogelijk, gepubliceerd.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoeveel
vaccins er voor het najaar ingekocht zijn. Hoe gaat de organisatie van een
volgende vaccinatiecampagne verlopen? Overweegt de Minister om dit
deze keer te combineren met het toedienen van de griepprik? Zo nee,
waarom niet?
Er zijn voldoende vaccins op voorraad om, indien nodig, alle 12-plussers
in het najaar opnieuw te vaccineren. Naast de huidige voorraad komen er
in het najaar ook nieuwe vaccinleveringen binnen. Het RIVM coördineert
de organisatie van de vaccinatiecampagnes. GGD GHOR Nederland is
daarin de grootste uitvoerder voor het zetten van de vaccinaties en zal in
de eventuele extra ronde in het najaar uitvoeren voor de kwetsbare
groepen of de gehele bevolking. In het nooduitvoeringsplan, in geval van
een snelle opleving van het virus, bekijkt het RIVM momenteel wat nodig
is om sneller op te schalen en hoe voor het vaccineren in dat scenario een
beroep gedaan kan worden op de inzet van bijvoorbeeld ziekenhuisper38

Zie: https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-launches-newinitiative-study-long-covid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

40

soneel en/of huisartsen. Ik overweeg op dit moment niet om een
eventuele volgende vaccinatiecampagne te combineren met de griepvaccinatie, omdat deze campagnes zowel op het gebied van starttijd,
doelgroep als uitvoerders uit elkaar lopen. Daarnaast krijgt een deel van
de ouderen naast een griepprik ook gelijktijdig een pneumokokkenvaccinatie. Dit maakt het combineren van de griepprik met de coronavaccinatie
extra gecompliceerd.
In het commissiedebat van 19 april 2022 gaf de Minister aan dat als er een
omikronvaccin zou komen, Nederland hier net als Duitsland beschikking
over zou hebben. Kan de Minister hiervan de laatste stand van zaken
geven?
Voor nadere informatie over de aangepaste vaccins verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 15.
In antwoord op eerder gestelde schriftelijke vragen39 stelt de Minister dat
Pfizer zou weigeren om Paxlovid voor de Nederlandse patiënt beschikbaar
te maken. De leden van de CDA-fractie vragen of het echter klopt dat
Pfizer heeft aangeboden dit medicijn zowel via bilaterale als Europese
onderhandelingen aan te bieden. Klopt het dat er met vrijwel alle
Europese lidstaten reeds bilaterale contracten zijn afgesloten, maar met
Nederland niet? Zo ja, waarom heeft de Nederlandse overheid geen
gebruikgemaakt van deze mogelijkheid? Klopt het tevens dat Pfizer op
1 mei een eerste deel van het dossier (farmacotherapeutisch) heeft
ingediend voor het aanvragen van vergoeding voor Paxlovid via de
reguliere route? Is de Minister bereid om te bekijken hoe deze aanvraag zo
spoedig mogelijk behandeld kan worden?
Dit is een andere uitleg van mijn antwoord dan ik had bedoeld. Ik heb in
de beantwoording aangegeven dat Pfizer voor mij onacceptabele
voorwaarden stelde bij een mogelijke aankoop van hun product, zowel via
de Europese als de bilaterale route. Ik heb er daarom voor gekozen om
niet via de bilaterale route in te kopen, maar via de Europese route, omdat
ik daar meer kans zag om het product onder acceptabele voorwaarden in
te kopen. Pfizer heeft hiermee de snelle beschikbaarheid van hun product
in eigen hand. Als Pfizer acceptabele voorwaarden had geboden, was ik
uiteraard overgegaan tot snellere inkoop. Ik heb geen inzicht in de
contracten van Pfizer met andere landen en onder welke voorwaarden zij
het product hebben ingekocht. Het klopt dat Pfizer op mijn aandringen
bezig is met een vergoedingsaanvraag in Nederland; dit juich ik van harte
toe. COVID-behandelingen moeten waar mogelijk weer via de reguliere
route in Nederland op de markt komen en worden vergoed.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de Minister van plan is
eventuele noodmaatregelen te nemen bij een volgende coronagolf, nu de
Tijdelijke wet maatregelen covid-19 is komen te vervallen.
Met ingang van 20 mei 2022 is de Tijdelijke wet maatregelen covid-19
vervallen. Er zijn daardoor momenteel geen specifieke bevoegdheidsgrondslagen voorhanden om collectieve maatregelen te treffen ter
bestrijding van een epidemie van COVID-19 of een directe dreiging
daarvan. In de brief aan beide Kamers van 4 mei 2022 heb ik aangekondigd dat in een versneld traject wordt gewerkt aan de herziening van
de Wet publieke gezondheid.40 De eerste tranche van de aanpassing van
39

Antwoord op schriftelijke vragen van de leden Bikker en Van den Berg over het bericht
«Annelies zit al twee jaar in isolatie, maar Nederland is traag met medicatie voor kwetsbaren»,
ontvangen 13 mei 2022. (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2735)
40
Kamerstuk 25 295, nr. 1839.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

41

de Wet publieke gezondheid is op dit moment in voorbereiding en ligt tot
en met 29 juni 2022 in consultatie. Dit wetsvoorstel is de eerste tranche
van de aanpassing van de Wet publieke gezondheid (Wpg) voor een
versterkte pandemische paraatheid. Het voorstel creëert een structureel
wettelijk kader voor de bestrijding van een epidemie van infectieziekten
met pandemisch potentieel, of een directe dreiging daarvan (waaronder
COVID-19), waarbij de betrokkenheid van beide Kamers en de
bescherming van grondrechten wettelijk is verankerd.
Als het op korte termijn onverhoopt toch noodzakelijk blijkt om noodmaatregelen te nemen ter bestrijding van COVID-19, zal ik allereerst bezien of
dit wetstraject kan worden versneld, waartoe ik in dat geval ook een
beroep zal doen op uw Kamer en de Eerste Kamer om het wetsvoorstel
spoedig te behandelen. Indien ook via een dergelijk spoedwetgevingstraject niet tijdig in specifieke bevoegdheidsgrondslagen kan worden
voorzien, zal in acute gevallen teruggevallen moeten worden op de
procedure van noodverordeningen.
In de Verzamelbrief COVID-19 van 30 mei 2022 geeft de Minister aan dat
het RIVM is gestart met een literatuuronderzoek naar de inzet van
luchtreinigers (Kamerstuk 25 295, nr. 1869). De leden van de CDA-fractie
vragen wat de stand van zaken van dit onderzoek is. Zij vragen tevens wat
de stand van zaken is van het onderzoek naar ventilatiesystemen op
scholen in Staphorst. Kan de Minister garanderen dat de diverse
onderzoeken voldoende voortvarend gedaan worden zodat de benodigde
kennis in het najaar beschikbaar en inzetbaar is op scholen? Hoeveel
scholen hebben inmiddels een goed functionerend ventilatiesysteem?
Hoeveel procent van de scholen heeft CO2-meters geïnstalleerd?
Het RIVM heeft de uitkomsten van het literatuuronderzoek meteen na het
zomerreces beschikbaar. Er wordt door TNO een soortgelijk onderzoek
afgerond waarvan de resultaten gelijktijdig gepresenteerd worden.
Aangaande het onderzoek naar ventilatiesystemen op scholen in
Staphorst is het Ministerie van OCW in overleg met de betrokken
wethouder, het bedrijf dat de luchtreinigers produceert en de scholen
zodat de pilot op basisscholen in de gemeente Staphorst zo goed mogelijk
en veilig kan worden uitgevoerd. Om luchtreinigers op scholen in te zetten
is het belangrijk om van tevoren vast te stellen dat zij geen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Het Ministerie van OCW streeft ernaar hier
rond de zomer meer duidelijkheid over te hebben en uw Kamer hierover
te informeren. Ook vindt overleg plaats over de mogelijke doorontwikkeling van de pilot in Staphorst. Zodra de onderzoeken zijn afgerond
zullen deze met uw Kamer worden gedeeld.
Voor de vragen omtrent het aantal scholen met een goed functionerend
ventilatiesysteem en het aantal CO2-meters verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 19 van de leden van de PVV-fractie.
Genoemde leden vragen de Minister om een reactie op het bericht dat
plannen voor het concentreren van COVID-patiënten een stille dood lijken
te sterven.41 Neemt de Minister het anders organiseren van coronazorg
mee in zijn lange termijn plannen?
Ik heb contact gehad met de initiatiefnemers van de pilot die in het artikel
worden genoemd. Zij hebben mij bevestigd dat zij hebben besloten deze
pilot op dit moment niet uit te voeren. De voornaamste reden daarvoor is

41

Parool, 24 april 2022, «Plan voor aparte covid-ic’s komt niet van de grond».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

42

dat er op dit moment te weinig COVID-patiënten op de IC liggen om een
pilot rond concentratie te kunnen uitvoeren.
Het expertteam COVID-zorg in ziekenhuizen is expliciet gevraagd te
adviseren over de concentratie van COVID-zorg. Ik heb het advies
Optimalisatie ziekenhuiszorg in tijden van COVID inmiddels ontvangen en
met uw Kamer gedeeld.42 Er worden in het advies verscheidene modules
beschreven die (in verschillende fasen van de crisis) kunnen worden
ingezet en daarmee raken aan een andere organisatie van coronazorg. Ik
denk dan aan regionale concentratie van COVID-IC-zorg (op bestaande
locaties), de inzet van Post Anesthesia Care Unit (PACU)-capaciteit en
zelfstandige behandelcentra (ZBC’s), maar bijvoorbeeld ook aan taakdifferentiatie. Ik roep de ROAZ-voorzitters dan ook op een implementatieplan
op te stellen dat ertoe bijdraagt dat de modules zo snel mogelijk inzetbaar
zijn, zodat bij een eventuele nieuwe opleving van COVID, het ROAZ en de
in de regio actieve zorgaanbieders beter voorbereid zijn en flexibel
kunnen handelen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat er een taskforce is
opgericht voor de optimalisatie van de organisatie van zorg voor
COVID-patiënten. Klopt het tevens dat de opdracht voor deze taskforce
niets meer is dan randvoorwaarden van subsidieverlening mogelijk te
maken? Zo nee, wat is wel de opdracht aan deze taskforce? Klopt het dat
ziekenhuizen, artsen en verpleegkundigen (of vertegenwoordigers
daarvan) niet in deze taskforce zitten? Zo ja, waarom zitten zij daar niet in?
Klopt het dat ziekenhuizen een beroep op de door de taskforce opgestelde
subsidie kunnen doen als zij zelf een goed idee hebben voor andere
organisatie van zorg voor COVID-patiënten? Deelt de Minister de mening
dat op die vrijblijvende wijze echte verandering van de organisatie van
COVID-zorg niet tot stand komt? Deelt de Minister de mening dat er hierin
duidelijke centrale regie genomen moet worden? Waarom neemt de
Minister hierin geen regie? Deelt de Minister de mening van genoemde
leden dat het vreemd is dat de Minister wel binnen de kortste tijd
noodmaatregelen kan nemen waarmee de samenleving (deels) op slot
gaat, maar dat de Minister tegelijkertijd blijkbaar niet de (wettelijke)
middelen heeft om in de organisatie van de zorg noodmaatregelen te
treffen? Waarom kan de Minister bijvoorbeeld niet opleggen dat andere
beroepsgroepen (tijdelijk) ingezet kunnen worden op de ic, zodat daar
meer capaciteit ontstaat? Waarom kan de Minister ook niet afdwingen dat
er pilots gestart worden voor betere organisatie van COVID-zorg? Welke
wettelijke middelen hiertoe mist de Minister en is de Minister bereid om
ervoor te zorgen dat die wettelijke middelen er wel komen?
Op 21 december 2021 is het expertteam COVID-zorg in ziekenhuizen
ingesteld.43 Het expertteam COVID-zorg in ziekenhuizen heeft onderzocht
wat nodig is om vanaf september 2022 de COVID-ziekenhuiszorg zodanig
in te richten dat de reguliere zorg in het najaar/winter van 2022–2023
zoveel mogelijk doorgang kan vinden bij een nieuwe opleving van COVID.
Daarbij is gekeken naar het hele zorgnetwerk. Ik heb het advies Optimalisatie ziekenhuiszorg in tijden van COVID inmiddels ontvangen en met uw
Kamer gedeeld.
In het expertteam zaten experts uit de zorgwereld die op persoonlijke titel
deelnamen. In het advies is, in het kader van de verantwoording, een lijst
met deelnemers bijgesloten. Dit betreft onder andere bestuurders, artsen
en verpleegkundigen uit de ziekenhuiswereld. Daarnaast is een klankbordgroep ingesteld waarin alle relevante partijen uit de zorgsector zitting
hebben genomen.
42
43

Kamerstuk 25 295, nr. 1877.
Kamerstuk 25 295, nr. 1673.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

43

Een onderdeel van de opdracht aan het expertteam was het verzoek om
pilots te starten voor de realisatie en monitoring van innovatieve ideeën
rond COVID-zorg. Ter ondersteuning (van de realisatie hiervan) heb ik een
bedrag van € 5 miljoen subsidie gereserveerd. Initiatiefnemers van
testcases konden zich bij het expertteam melden voor includering in de
aanpak van het expertteam. Het expertteam heeft testcases beoordeeld en
geselecteerd die het meest relevant zijn om opschaling en effectievere
inzet van COVID-ziekenhuiszorg te realiseren. Ik heb daarnaast subsidie
beschikbaar gesteld om innovatieve ideeën, die nog onvoldoende in de
praktijk zijn getest, door het expertteam te laten monitoren, zodat
verwachte efficiency- en effectiviteitswinst kunnen worden gevalideerd en
geleerde lessen voor het najaar van 2022 kunnen worden geïnventariseerd.
Zoals in de opdracht aan het expertteam is verzocht, adviseert het
expertteam ook over regie en sturing in tijden van crisis. Het expertteam
geeft in zijn advies aan dat wanneer de zorgcontinuïteit overal in het land
in het geding is, centrale landelijke regie en sturing op toegankelijkheid,
kwaliteit en betaalbaarheid van zorg noodzakelijk wordt. Zoals het
expertteam daarbij stelt, ontbreekt het in het huidige stelsel aan een
dergelijke centrale sturings- en regiefunctie. Dit wordt ook gesignaleerd in
het eerste deel van het onderzoek naar de COVID-19-pandemie van de
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). De OVV beveelt daarbij aan de
crisisstructuur voor het zorgveld aan te passen, zodat ik de bevoegdheid
heb om sector-, regio- of instellingoverstijgende problemen effectief te
kunnen aanpakken, waaronder in elk geval met rechtstreeks bindende
aanwijzingen. Gelet op het advies van het expertteam op dit vlak tref ik
voorbereidingen om centrale sturing en regie wettelijk te borgen en
daarbij de verschillende verantwoordelijkheden te expliciteren.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat er nog steeds geen
pilots rond een andere organisatie van COVID-zorg zijn geweest, en ook
niet in het verschiet liggen. Klopt het dat er tot op heden op geen enkele
manier geëxperimenteerd is hoe je met dezelfde mensen de COVID-zorg
slimmer kan organiseren? Zo ja, waarom komt dit niet van de grond? Is
doorgerekend (bijvoorbeeld met de inzet van kunstmatige intelligentie)
hoe we de beperkte middelen kunnen inzetten om zo veel mogelijk
COVID-zorg beschikbaar te stellen bij een mogelijke volgende coronagolf?
Is de Minister van mening dat in het geval van grote druk op de ic’s,
anesthesisten ingezet zouden moeten worden op de ic? Deze leden vragen
tevens of het uitbreiden van het aantal Post Anesthesia Care Unit
(PACU)-bedden een oplossing zou kunnen zijn voor de druk op de ic.44 Zo
nee, waarom niet? Zo ja, waarom wordt dit niet in veel meer ziekenhuizen
toegepast?
Het advies van het expertteam laat zien dat er enorm veel initiatieven zijn
ontwikkeld en goede voorbeelden zijn opgedaan met het anders organiseren van COVID-zorg. De kracht van het rapport is dat veel regionale
initiatieven landelijk zijn op te schalen en er daarmee voor kunnen zorgen
dat veel meer COVID-patiënten zorg kunnen ontvangen. Daarnaast konden
geïnteresseerde partijen zich bij het expertteam melden voor het
uitvoeren van innovatieve pilots. Een aantal initiatieven is afgevallen,
omdat bijvoorbeeld dit najaar geen effect te verwachten was (buiten de
scope van het expertteam) of er geen ROAZ-regio of zorgorganisatie
verbonden was aan het initiatief. Daarnaast is een initiatief rond concentratie uit de regio Amsterdam teruggetrokken, omdat er momenteel te
weinig COVID-patiënten op de IC liggen om een pilot te kunnen uitvoeren.

44

Medisch Contact, 1 november 2021, «Anesthesiologen: «Uitbreiden PACU-bedden oplossing
voor druk op de ic»».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

44

Uiteindelijk zijn drie initiatieven positief beoordeeld door het expertteam
en is één initiatief voorwaardelijk positief beoordeeld. Er is niet met
kunstmatige intelligentie doorgerekend hoe schaarse middelen kunnen
worden verdeeld, maar één van de positief beoordeelde pilots beoogt wel
een simulatie naar de inzet van een regionale pandemie-unit. Betreffende
partijen hebben op dit moment een subsidieaanvraag lopen bij het
Ministerie van VWS of verwachten dat op zeer korte termijn te doen. Voor
het initiatief van het Utrecht UMC is subsidie inmiddels toegekend. Het
uitbreiden van de Post Anesthesia Care Unit (PACU)-capaciteit is een
module in het advies van het expertteam en ik onderschrijf dat de inzet
hiervan in tijden van crisis waardevolle extra capaciteit kan opleveren,
met name ten behoeve van de doorgang van de reguliere U3-, U4- en
U5-zorg.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister een scenario heeft
ontwikkeld voor het geval dat dit najaar tegelijk een griepgolf en een
coronagolf plaatsvindt. Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan dit scenario met
de Kamer gedeeld worden?
Voor de langetermijnstrategie COVID-19 houdt het kabinet rekening met
verschillende scenario’s, zoals aangegeven in de brief «Lange termijn
aanpak COVID-19» van 1 april jl. aan uw Kamer.45 Er wordt rekening
gehouden met scenario’s variërend van licht (verkoudheidsscenario) tot
zwaar (worst case). Daarbij staan twee beleidsdoelen centraal: sociaalmaatschappelijke en economische vitaliteit/continuïteit en toegankelijkheid van de gehele zorgketen voor iedereen. Het in de vraag specifiek
genoemde scenario is niet apart aangegeven door KNAW/WRR. In de
voorbereidingen die door het kabinet worden getroffen, wordt hier wel
rekening mee gehouden. Zie verder de antwoorden op vragen 21 en 69.
Kan de Minister een reactie geven op de oproep van de Patiëntenfederatie
Nederland waarin zij stellen dat mensen die langdurig moeten wachten op
hun operatie vanwege uitgestelde zorg, met regelmaat gecontacteerd
zouden moeten worden door het ziekenhuis?46
Ik begrijp de oproep van de Patiëntenfederatie en heb daarom in overleg
met zorgverzekeraars en zorgaanbieders concrete afspraken gemaakt over
op welke wijze patiënten die te lang moeten wachten op zorg geholpen
kunnen worden. Daarbij hoort ook een juiste informatievoorziening
richting de patiënt. Zie hiervoor het antwoord op vraag 5.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de gevolgen van
Long COVID. Hierover hebben deze leden nog enkele vragen en opmerkingen. Zij zijn benieuwd naar de laatste cijfers over Long COVID. Hoeveel
meldingen van Long COVID zijn er op dit moment bekend bij het
ministerie? Hoeveel van deze patiënten vallen hierdoor langer dan drie
maanden (gedeeltelijk) uit? Bij hoeveel procent van de COVID-19 patiënten
komt Long COVID voor (zo ver dat nu bekend is)? Ook zijn deze leden
benieuwd hoe Long COVID-patiënten worden betrokken bij beleid. Zijn
patiënten tot nu toe betrokken geweest bij beleid? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, waarom niet en is de Minister bereid om dit voortaan wel te
doen? Deze leden horen dat patiënten en experts oproepen tot gespecialiseerde Long COVID-centra voor patiënten met complexe klachten. Is de

45
46

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.
Dagblad van het Noorden, 31 mei 2022, «Patiëntenfederatie: houd contact met wachtende
voor operatie».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

45

Minister bereid om deze oproep serieus te nemen? Zo ja, wanneer worden
hier stappen in gezet? Zo nee, waarom niet?
C-support, dat in opdracht van het Ministerie van VWS de nazorg voor
post-COVID op zich heeft genomen, heeft inmiddels bijna 15.000 mensen
met post-COVID geregistreerd en ondersteund.
Recent onderzoek47 onder ongeveer 7.000 mensen met post-COVID uit de
populatie van C-support laat zien dat 91% van de onderzochte mensen
met post-COVID voorafgaand aan de coronabesmetting betaald werk had.
Hiervan valt tussen de 77% en 93% gedeeltelijk of geheel 3 maanden of
langer uit. Op dit moment zien we dat 31% van de totale groep respondenten (nog) helemaal niet in staat is om het werk te hervatten, en dat
46% minder werkt. Van de mensen die minder kunnen werken, werkt men
gemiddeld 53% minder; van gemiddeld 34 uur per week naar 16 uur per
week, een verschil van 18 uur.
Een wetenschappelijk breed-geaccepteerde diagnose van post-COVID
bestaat nog niet. Het Nivel48 heeft middels een vragenlijst en
data-analyseonderzoek gedaan naar (de klachten van) mensen met
post-COVID. Een belangrijke kanttekening is dat het hier de klachten
betreft van mensen die in de eerste of tweede golf de huisarts bezochten
met COVID-symptomen. Afhankelijk van de te hanteren definitie van
post-COVID kreeg 20–37% van de onderzochte populatie te maken met
post-COVID. De resultaten van het Nivel-onderzoek kunnen niet één op
één worden doorvertaald naar de prevalentie van post-COVID onder alle
mensen met coronabesmetting.
In opdracht van het Ministerie van VWS heeft het bureau Blauw Research
onderzoek gedaan naar de behoeftes van mensen met post-COVID.49
Hiervoor zijn meerdere mensen met post-COVID geïnterviewd naar hun
inzichten met betrekking tot beleid en communicatie. De conclusies die
daaruit volgen neem ik serieus en wordt besproken met betrokkenen. De
output hiervan neem ik mee bij de besluitvorming over toekomstig beleid
en de communicatie hierover. Daarnaast ben ik voortdurend in gesprek
met de patiëntenorganisaties. Denk aan C-support, het Longfonds en de
patiëntengroep Long Covid Nederland.
Ik heb kennisgenomen van de oproep van experts tot gespecialiseerde
post-COVID-centra voor mensen met langdurige klachten na een
coronabesmetting. Op dit moment is er nog veel onduidelijk over
langdurige klachten na een COVID-besmetting. Daarom wordt er veel
onderzoek gedaan naar de juiste diagnostiek, behandeling en organisatie
van zorg voor mensen met post-COVID. Gemiddeld verschijnen er op dit
onderwerp – internationaal gezien – circa 150 wetenschappelijke publicaties per maand. Aan deze voorlopige onderzoeksresultaten kunnen
echter nog geen conclusies worden verbonden. Het is nu aan het veld,
zoals zorgprofessionals in de eerste en tweede lijn en verzekeraars, om te
kijken wat voor een ieder met langdurige klachten na een COVIDbesmetting de beste aanpak is. Hiervoor gebeurt op dit moment al veel op
verschillende plekken in het land. C-support werkt aan een plan voor de
organisatie van expertisecentra voor postinfectieuze aandoeningen. Ik
vind het goed dat C-support zich hard maakt voor mensen met langdurige
klachten na een COVID-besmetting en blijf de komende periode in gesprek
47

Zie: https://www.c-support.nu/start-meerjarig-onderzoek-long-covid/
Zie: https://www.nivel.nl/nl/nieuws/beter-zicht-op-het-aantal-personen-met-het-post-covidsyndroom
49
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/04/30/behoeftes-van-post-covidpatienten
48

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

46

om te kijken wat er nodig is voor deze groep. De uitkomsten van de
gesprekken met C-support neem ik mee in de besluitvorming over
toekomstig beleid. Daarnaast zullen we vanuit het Ministerie van VWS
partijen in contact met elkaar brengen.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het kabinet een
verantwoordelijkheid heeft voor de mensen die tijdens de coronacrisis in
een essentiële sector werkten om de maatschappij draaiende te houden.
Deze leden hebben vragen over de stappen die (niet) worden gezet om
werknemers met Long COVID-klachten te ondersteunen. Is de Minister
bereid om de subsidieregeling voor zorgverleners met Long COVID uit te
breiden van alleen zorgmedewerkers naar een grotere groep? Zo ja, aan
welke groep van werknemers denkt de Minister? Zo nee, waarom niet?
Zoals in de brief van 25 februari jl. beschreven, heeft het kabinet ervoor
gekozen om specifiek en alleen werkgevers in de zorg in deze te ondersteunen voor specifiek deze periode (Kamerstuk 25 295, nr. 1813). De
reden hiervoor was de uitzonderlijke combinatie van factoren in de
zorgsector in het begin van de pandemie, namelijk:
• er is een beroep gedaan op het zorgpersoneel om te blijven werken,
• er werd gewerkt met COVID-patiënten,
• als gevolg van de druk op de zorg en algehele coronamaatregelen
waren er belemmeringen voor de re-integratie, en
• er zijn grote tekorten aan zorgpersoneel.
De leden van de PvdA-fractie zien de subsidieregeling als een tijdelijke
oplossing om mensen langer de kans te geven om te herstellen en te
re-integreren. Daarmee wordt echter te weinig gedaan aan de grote
financiële schade die werknemers in essentiële sectoren met Long COVID
hebben opgelopen. Naar de mening van de genoemde leden is het
daarom zaak dat deze mensen snel en eerlijk gecompenseerd worden.
Kan de Minister aangeven of het kabinet het met genoemde leden eens is
dat er een fonds zou moeten komen om werknemers tegemoet te komen?
Zo ja, welke acties wil het kabinet nemen om deze mensen verder
tegemoet te komen? Zo nee, waarom niet? Hoe groot zou de groep zijn
die mogelijk hier gebruik van kunnen maken? Deze leden constateren dat
Long COVID al is aangemerkt als beroepsziekte. Kan de Minister aangeven
of het kabinet bereid is om voor werknemers uit essentiële sectoren een
vergelijkbare regeling in te stellen als de regeling Tegemoetkoming
Stoffengerelateerde Beroepsziekten? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe wil
het kabinet dit fonds precies vormgeven? Hoeveel geld is het kabinet
bereid om hiervoor beschikbaar te stellen?
Naar aanleiding van de vragen van uw Kamer, de FNV en CNV wordt
binnen het kabinet gesproken over de vraag naar compensatie van
financiële gevolgen van langdurige ziekte als gevolg van post-COVID
klachten. Zodra dit tot een conclusie heeft geleid, informeert het kabinet
uw Kamer daarover. Ik kan daar niet op vooruitlopen.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat werknemers die Long
COVID hebben het beste in dienst kunnen blijven van hun werkgever. Dit
zou eventueel kunnen door de mogelijkheid van een derde ziektejaar te
creëren. Kan de Minister aangeven of het kabinet bereid is te kijken of een
derde ziektejaar voor werknemers met Long COVID mogelijk is? Zo ja, is
het kabinet ook bereid om te kijken of (een gedeelte van) deze extra
kosten gedragen kunnen worden door de overheid?
Werkgevers zijn verplicht het loon van zieke werknemers gedurende een
periode van twee jaar door te betalen. Voor veel ziekten, en helaas ook
voor mensen met langdurige klachten na COVID-19, geldt dat het verloop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

47

slecht te voorspellen valt en dat het herstel soms langer dan twee jaar
duurt. In dergelijke gevallen kunnen werkgevers in overleg met hun
werknemer kiezen om vrijwillig de periode van loondoorbetaling bij ziekte
maximaal één jaar te verlengen. Ik ben niet voornemens een derde jaar
(verplichte) loondoorbetaling specifiek voor werknemers met langdurige
klachten door COVID-19 in te stellen. Het kabinet heeft besloten om
specifiek en alleen werkgevers in de zorgsector extra ondersteuning te
bieden vanwege het uitzonderlijke karakter van de beginfase van de
coronapandemie en het werken in de zorg. Werkgevers in de zorg die
kiezen voor een vrijwillige verlenging van de loondoorbetaling met zes
maanden, kunnen een subsidie krijgen als tegemoetkoming in de kosten
van re-integratie en herstel. Hierover is de kamer in een brief op
25 februari jl. geïnformeerd.50
Genoemde leden constateren dat er nog veel onbekend is over Long
COVID. Zij weten dat enkele publiek gefinancierde onderzoeken lopen
naar Long COVID. Wat is de aard en omvang van deze onderzoeken? Voor
hoeveel onderzoeken heeft het ministerie opdracht gegeven en hoeveel
geld is er voor deze onderzoeken beschikbaar gesteld? Waar zitten de
gaten in de informatiepositie rond dit onderwerp? Ziet de Minister opties
om meer te investeren in onderzoek naar Long COVID? Zo ja, welke
opties? Zo nee, waarom niet?
Ten aanzien van de onderzoeken die lopen naar Long COVID, verwijs ik u
naar de antwoorden op de vragen 25 en 26.
Voor het deelprogramma «COVID-19 aanhoudende klachten en nazorg»
van ZonMw is in totaal € 7,8 miljoen beschikbaar gesteld met een looptijd
van 2021 t/m 2024. Daarnaast is voor circa € 1 miljoen de genoemde
RIVM-studie begroot in het COVID-programma van het RIVM voor de
periode van 2021 t/m 2023.
Niet alleen op internationaal niveau, maar ook op nationaal niveau wordt
veel onderzoek gedaan naar post-COVID. Deze onderzoeken hebben een
gemiddelde looptijd van twee jaar. Tussentijdse resultaten van deze
onderzoeken worden, indien mogelijk, gepubliceerd. Aan voorlopige
onderzoeksresultaten kunnen nog geen conclusies worden verbonden. We
wachten de definitieve resultaten met belangstelling af en bepalen indien
nodig waar aanvullend onderzoek gewenst is.
De leden van de PvdA-fractie zien het belang van voorlichting van
medische professionals en patiënten over Long COVID. Heeft de Minister
al navolging gegeven aan het advies van de Gezondheidsraad om een
voorlichtingscampagne te starten onder professionals en patiënten over
Long COVID? Welke acties heeft de Minister al ondernomen? Welke acties
wil de Minister nog nemen om de voorlichting op te zetten?
Het Ministerie van VWS heeft het onderzoeksbureau «Blauw Research»
opdracht gegeven een studie uit te voeren naar de behoeftes van mensen
met post-COVID op het gebied van communicatie en beleid. Het rapport
beschrijft onder andere een set aan communicatie-acties die volgens
mensen met post-COVID kunnen helpen bij (h)erkenning en sneller
herstel. Deze acties neem ik mee bij de besluitvorming over toekomstig
beleid en de communicatie hierover. Zo heb ik bijvoorbeeld reeds
besloten de naamgeving «post-COVID» te hanteren in publiekscommunicatie vanuit het Ministerie van VWS.

50

Kamerstuk 25 295, nr. 1813

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

48

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben hierover nog een aantal vragen en opmerkingen. Zij
zijn positief gestemd over de afschaffing van de wettelijke basis voor het
CTB. Is de Minister het ermee eens dat de mogelijkheid om CTB’s te
gebruiken ook niet thuishoort in de aangekondigde aanpassing van de
Wet publieke gezondheid (Wpg)?
De eerste tranche aanpassing van de Wpg voorziet niet in de mogelijkheid
om een coronatoegangsbewijs voor te schrijven voor bepaalde locaties
om de verspreiding van het virus te remmen. Hoewel het coronatoegangsbewijs van belang kan zijn bij het tegengaan van besmettingen met
COVID-19, is niet op voorhand duidelijk of dit ook geldt voor toekomstige
epidemieën. Het kabinet blijft de komende tijd met sectoren in gesprek om
te bezien of het coronatoegangsbewijs in bepaalde omstandigheden een
gewenste maatregel kan zijn. Sommige sectorplannen geven aan dat inzet
van het coronatoegangsbewijs in uitzonderlijke situaties een werkbare
maatregel kan zijn. In het verlengde daarvan wordt bezien of hiervoor een
aanvullende wettelijke grondslag gecreëerd zou kunnen of moeten
worden.
Genoemde leden merken op dat de lange termijnstrategie van de Minister
vooral is ingericht op de huidige situatie en dat de corona-aanpak van de
heftigere scenario’s uit het rapport van de Koninklijke Nederlandse
Akademie van Wetenschappen (KNAW) en de Wetenschappelijke Raad
voor het Regeringsbeleid (WRR) minder is uitgewerkt. Waarom is hiervoor
gekozen? Is de Minister het ermee eens dat alle mogelijke scenario’s
voldoende moeten worden uitgewerkt in de lange termijn strategie? Zo ja,
wat gaat de Minister doen om dit alsnog te doen?
Het kabinet werkt voor de aanpak voor de lange termijn met vier
scenario’s die mogelijke ontwikkelingen van het virus schetsen, van licht
(verkoudheidsscenario) tot zwaar (worst case). Maatregelen worden
getroffen in samenspraak met sectoren en op basis van de zwaarte van
het epidemiologische scenario waarin Nederland zich op dat moment
bevindt. Preventieve maatregelen kunnen de kans op verspreiding van het
virus verkleinen en het tempo van opleving vertragen. Mochten we ons
toch in een situatie met een hogere infectiedruk bevinden, dan hebben
sectoren nagedacht over mogelijke interventiemaatregelen, die helpen
onderlinge contacten tussen personen veiliger te maken. Sectoren
noemen bijvoorbeeld een registratie en gezondheidscheck van bezoekers,
kuch- en spatschermen, placering, looproutes, werken op afspraak en het
houden van 1,5 meter afstand als werkbare maatregelen. In een situatie
met een hogere infectiedruk, zal het kabinet in samenspraak met sectoren
bekijken hoe beide doelen van het coronabeleid gewaarborgd kunnen
worden: sociaalmaatschappelijke continuïteit/vitaliteit en de toegankelijkheid van de gehele zorgketen voor iedereen.
Naast de inzet van sectoren staat de overheid klaar om de capaciteit voor
testen, medicatie en zorg snel op te schalen – mocht dit nodig zijn. Zo
bereiden de GGD’en zich onder andere voor op een vaccinatiecampagne
waarbij, vanuit een basiscapaciteit van 300.000 prikken per week, in zes
weken kan worden opgeschaald naar 1,5 miljoen prikken per week. Ook
de capaciteit van testen kan grootschalig en landelijk worden
opgeschaald: GGD’en bereiden zich voor om binnen twee weken de
PCR-testcapaciteit op te schalen naar 15.000 per dag en in de vijf weken
daarna naar een testcapaciteit van 100.000 per dag. Daarnaast vergroten
we waar mogelijk de beschikbaarheid van zorgprofessionals en zetten we
in op flexibele opschaling en optimalisatie van de zorgcapaciteit. Ook het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

49

vinden van voldoende personeel – in het geval er aanleiding is dat
GGD’en op moeten schalen in testen, vaccineren en bron- en contactonderzoek (monitoring en advies) – is een gezamenlijke en maatschappelijke
opgave. Met een open samenleving als uitgangspunt kan het vinden van
voldoende personeel immers een extra uitdaging zijn.51 Voor een nadere
toelichting op de lange termijn strategie en hoe het kabinet en de
samenleving klaar staan voor een mogelijke opleving, verwijs ik u naar de
brief die ik uw Kamer – samen met de Ministers van EZK en SZW – hier
onlangs over heb gestuurd.52
De leden van de SP-fractie constateren daarnaast dat weinig stappen
worden gezet om de zorg daadwerkelijk te versterken. Waarom wordt
bijvoorbeeld niet geïnvesteerd in een eerlijke beloning voor zorgverleners,
om zo meer zorgverleners aan te trekken? Waarom wordt niet ingezet op
het heropenen van eerder gesloten essentiële ziekenhuisvoorzieningen,
die we tijdens oplevingen van het virus hard nodig hebben? Hoe is de
Minister van plan de motie van het lid Hijink53 uit te voeren?
Er wordt wel degelijk geïnvesteerd in de beloning van zorgverleners. Om
een concurrerende salarisontwikkeling mogelijk te maken, stelt het
kabinet jaarlijks de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling
(ova) beschikbaar. Met deze bijdrage is een marktconforme loonontwikkeling in de zorg mogelijk. Het gaat bij deze bijdrage over grote bedragen.
De afgelopen kabinetsperiode 2018–2021 is met de overheidsbijdrage
circa € 6 miljard aan extra arbeidsvoorwaardenruimte beschikbaar
gekomen. Voor 2022 bedraagt de ova ongeveer € 1,6 miljard. Voor de
middengroepen uit de loongebouwen van zorg en welzijn heeft het vorige
kabinet daar bovenop vanaf 2022 nog eens € 675 miljoen beschikbaar
gesteld.
Op 13 mei jl. heb ik u de hoofdlijnenbrief over het programma Toekomstbestendige arbeidsmarkt zorg aan uw Kamer aangeboden. Hierin heb ik
mijn aanpak op hoofdlijnen voor de uitdagingen op de arbeidsmarkt in
zorg en welzijn in de komende jaren geschetst, zoals die ten aanzien van
behoud en instroom van personeel. In het Commissiedebat van 6 juli a.s.
ga ik graag met uw Kamer in gesprek over mijn plannen.
Ik zet niet in op het heropenen van eerder gesloten ziekenhuisvoorzieningen. Die voorzieningen zijn over het algemeen niet voor niets gesloten.
De beschikbaarheid van medewerkers is de kritieke factor voor het aanbod
van zorg. De kwaliteit, doelmatigheid en beschikbaarheid van zorg zijn
niet gediend bij het heropenen van gesloten locaties. Heropenen van
gesloten locaties zou vooral personeel uit andere zorginstellingen
wegtrekken; per saldo levert dat geen meerwaarde op.
Genoemde leden maken zich ook zorgen over de paraatheid van andere
onderdelen van de pandemiebestrijding. Is Nederland bijvoorbeeld
voldoende voorbereid om in het najaar bron- en contactonderzoek en het
testen uit te voeren als dat nodig is? In hoeverre is de GGD in staat om op
korte termijn grootschalig te vaccineren, mocht er een nieuwe vaccinatieronde nodig zijn? Waar bereidt de Minister zich op dat gebied op voor?
Wordt alleen geanticipeerd op een vaccinatieronde voor kwetsbaren of
voor de gehele bevolking?

51

Tijdens eerdere opschalingen was er personeel beschikbaar uit onder andere de horecasector
en de evenementenbranche, dat (tijdelijk) in kon springen bij de GGD’en. Met het
uitgangspunt van een open samenleving is dit mogelijk niet het geval.
52
Kamerstuk 25 295, nr. 1834.
53
Kamerstuk 25 295, nr. 1857.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

50

Met de lange termijnstrategie, waarbij het zelftesten bij klachten de
leidraad is, en de komst van het (niet-)digitaal zelfzorgadvies, is grootschalig bron- en contactonderzoek (BCO) niet langer noodzakelijk. BCO
blijft wel zinvol voor specifieke doelgroepen, (lokale) clusters of uitbraken.
In de transitiefase verandert de focus van het BCO van het zicht houden
op en indammen van het virus, naar het beschermen van kwetsbaren en
het signaleren van uitbraken. Ook speelt BCO een rol bij het in kaart
brengen van eigenschappen van eventuele nieuwe varianten. De
BCO-capaciteit, die bestaat uit een regionale basiscapaciteit bij de GGD’en
en een landelijke capaciteit bij de Landelijke Coördinatie COVID-19
Bestrijding (LCCB), is grotendeels afgeschaald. De personele capaciteit in
de landelijke schil is sinds eind mei 2022 volledig afgebouwd. Regionaal
hebben de GGD’en een beperktere (basis)capaciteit beschikbaar voor
BCO. De basiscapaciteit wordt ingezet voor het adviseren bij specifieke
uitbraken – zoals in intramurale instellingen waar mensen verblijven met
een hoog risico op ernstig verloop. Wanneer opschaling van capaciteit
toch nodig is, schalen de regio’s eerst binnen de eigen GGD op. Bij een
langdurige opschaling kan de landelijke schil weer worden geactiveerd.
Met deze beperkte regionale capaciteit kan de GGD adviseren bij
specifieke uitbraken en wordt – door tijdelijke intensivering van het BCO –
bij een nieuwe variant zicht verkregen op verspreiding en eigenschappen
van de variant. De LCCB behoudt de noodzakelijke infrastructuur, voor het
geval er bij een sterke opleving behoefte is aan landelijke BCO-capaciteit.
Voor antwoorden op de vraag over het opschalen van de testcapaciteit
verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag 1.
Voor het uitvoeren van eventuele nieuwe vaccinatiecampagnes in het
najaar heeft het RIVM samen met de GGD’en en andere uitvoerders
uitvoeringsplannen opgesteld. De uitvoeringsplannen voor een mogelijke
planbare vaccinatiecampagne in het najaar liggen klaar en zijn afgestemd
met uitvoeringspartners. Bij een positief besluit over een volgende
vaccinatieronde kunnen deze plannen direct ingezet worden. Er is een
basisscenario opgesteld waarbij in ieder geval de meest kwetsbare
groepen die in maart 2022 in aanmerking zijn gekomen voor een
herhaalprik, ook in het najaar een herhaalprik aangeboden krijgen. Er
wordt er ook rekening gehouden met een scenario waarin deze campagne
moet worden opgeschaald omdat ook de griepgroep of de hele bevolking
(12-plus) wordt toegevoegd aan de doelgroep voor een dergelijke
campagne. Daarnaast werkt het RIVM momenteel met meerdere
uitvoeringspartners aan een nooduitvoeringsplan om – bij een plotselinge
ernstige opleving van SARS-CoV-2 – in zeer korte tijd en op hoog tempo
de hele bevolking te kunnen vaccineren. Dit uitvoeringsplan zal naar
verwachting eind juni gereed zijn.
Voor de eerste twee scenario’s bereiden de GGD’en zich voor om vanuit
een basiscapaciteit van 300.000 prikken per week in drie weken op te
schalen naar een capaciteit van 500.000 prikken per week en in de drie
weken daarna naar een capaciteit van 1,5 miljoen prikken per week. Voor
zowel testen als vaccineren geldt dat het vinden van voldoende personeel
in een open samenleving een uitdaging blijft. Voor het nooduitvoeringsplan, waarin in zeer korte tijd en op hoog tempo de hele bevolking
gevaccineerd moet kunnen worden, zal meer nodig zijn dan enkel de inzet
van de GGD’en. Daarom wordt er voor dit nooduitvoeringsplan ook
gekeken naar wat nodig is om sneller op te schalen en hoe voor het
vaccineren een beroep gedaan kan worden op de inzet van bijvoorbeeld
ziekenhuispersoneel en huisartsen.
De leden van de SP-fractie zijn zeer kritisch op de keuze van de Minister
om de virusbestrijding voor een groot deel uit te besteden aan de
samenleving. Is de Minister het ermee eens dat het kabinet de verant-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

51

woordelijkheid voor de virusbestrijding dient te dragen? Zo ja, hoe gaat
het kabinet die verantwoordelijkheid op zich nemen? Worden bijvoorbeeld
alle scholen voor het begin van het nieuwe schooljaar voorzien van betere
ventilatie en CO2-meters? Zo nee, waarom niet? Worden bijvoorbeeld alle
horecagelegenheden de komende maanden voorzien van betere ventilatie
en CO2-meters? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet is van mening dat de strijd tegen de pandemie en het borgen
van een open samenleving een verantwoordelijkheid is van iedereen:
inwoners van Nederland, sectoren en overheden moeten het samen doen.
Twee jaar pandemiebestrijding heeft uitgewezen dat, mede om het
draagvlak in de samenleving te behouden en de uitvoering en naleving
van maatregelen te waarborgen, een gemeenschappelijke aanpak vereist
is. Het kabinet kijkt samen met allerlei geledingen uit de samenleving naar
de beste manieren om de twee maatschappelijke doelen overeind te
houden: sociaalmaatschappelijke en economische continuïteit/vitaliteit en
toegankelijkheid van de gehele zorgketen voor iedereen. Dit doen we door
met de verschillende sectoren in gesprek te gaan en zo te komen tot een
breed gedragen, gemeenschappelijke aanpak. Daarnaast zet de overheid
in op onder andere monitoring van het virus, vaccineren, testen,
medicatie en optimalisatie van de zorgketen. Voor een nadere toelichting
op de lange termijn strategie, verwijs ik u naar de brief die ik uw Kamer –
samen met de Ministers van EZK en SZW – hier onlangs over heb
gestuurd.54
Uit modellering van het RIVM blijkt dat ventilatie volgens de eisen van het
Bouwbesluit 2012 de kans op aerogene transmissie sterk verkleint ten
opzichte van geen ventilatie. De grootste toegevoegde waarde is niet te
behalen in het uitrusten van de horeca met betere ventilatie, maar in het
zorgen dat bestaande ventilatiesystemen goed gebruikt, ingeregeld en
onderhouden worden. Eventueel kan CO2-meting daar ondersteunend aan
zijn, door gebrekkige ventilatie te signaleren en daarmee een rol te
vervullen als bewustwordingsinstrument om het belang van goed
ventileren te benadrukken. Het kabinet zet zich ervoor in dat hierover
goede afspraken worden gemaakt met sectoren.
Voor de vragen omtrent het aantal scholen met een goed functionerend
ventilatiesysteem en het aantal CO2-meters verwijs ik u naar het antwoord
op vraag 19.
Deze leden vragen de Minister daarnaast op welke datum het loket voor
de subsidieregeling voor zorgwerkgevers met het oog op het behoud van
langdurig zieke werknemers geopend wordt. Waarom heeft het zo lang
geduurd voordat deze regeling feitelijk wordt uitgevoerd? Het was toch al
lang duidelijk dat zorgverleners met Long COVID de grens van twee jaar
ziekte zouden bereiken? Hoeveel zorgverleners zijn inmiddels al om deze
reden ontslagen?
De subsidieregeling is 14 juni jl. gepubliceerd, waarna het aanvraagloket
is geopend.55 In de afgelopen periode is de openstelling van deze subsidie
voorbereid: de subsidieregeling is opgesteld, met het UWV zijn afspraken
gemaakt over gegevenslevering ten bate van de controle van aanvragen
en ook is een aanvraagportaal gebouwd. De sociale zekerheid biedt,
ongeacht de reden van langdurige ziekte of de sector waarin iemand
werkt, een vangnet bij langdurige ziekte. Een vrijwillige verlenging van de
loondoorbetaling was op grond van de Wia reeds mogelijk.
54
55

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.
Zie: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/06/15/loket-subsidieregeling-voorbehoud-zorgmedewerkers-met-post-covidklachten-vanaf-vandaag-open

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

52

Tijdens de periode van ziekte voordat er een Wia-aanvraag wordt gedaan,
wordt de reden van ziekmelding niet geregistreerd. Ik kan daardoor niet
aangeven hoeveel mensen die ziek zijn als gevolg van langdurige klachten
na een COVID-besmetting, een Wia-aanvraag gaan doen. Op dit moment
zijn er nog geen cijfers over de Wia-instroom in verband met langdurige
COVID bekend. Sinds april 2020 heeft UWV een algemene diagnosecode
voor COVID-19 in de registratiesystemen aangebracht en per 1 januari
2022 ook een diagnosecode specifiek voor langdurige klachten na een
COVID-besmetting, te gebruiken bij alle Wia-claimbeoordelingen. Het
UWV verwacht in juni 2022 de eerste instroomcijfers in de Wia vanwege
langdurige klachten na COVID te publiceren.
De leden van de SP-fractie constateren dat er momenteel wordt onderhandeld over een mogelijk pandemieverdrag. Zij vragen de Minister wat
zijn inzet is bij de onderhandelingen voor dit verdrag en hoe de motie van
de leden Leijten en Van der Graaf56, waarin wordt uitgesproken dat de
gezondheidszorg een nationale competentie is en moet blijven, hierin
wordt meegenomen.
Op dit moment worden vooral nog inhoudelijke elementen verzameld die
de kern kunnen vormen van het instrument. Eind juli 2022 zal er een
werkdocument op tafel komen te liggen, waarbij onder meer ook de
juridische vorm van het uit te onderhandelen instrument op de agenda zal
staan. De Nederlandse inzet is op hoofdlijnen gericht op internationale
samenwerking en solidariteit, aangezien die cruciaal zijn om een
pandemie het hoofd te bieden. De inzet van Nederland is erop gericht om
tot betere afspraken te komen voor het versterken van de preventie,
paraatheid en aanpak van pandemieën. Zoals met alle internationale
instrumenten, zal de inhoud en vorm van een eventueel nieuw instrument
worden bepaald door lidstaten zelf, met inachtneming van hun eigen
nationale wet- en regelgeving. De verantwoordelijkheid voor de organisatie van de gezondheidszorg ligt bij de lidstaten en het pandemieverdrag
zal hier niets aan afdoen. Aangezien de inhoud en juridische basis van het
uit te onderhandelen pandemie-instrument nog niet zijn vastgesteld, zal
pas aan het einde van de onderhandelingen kunnen worden bepaald of
Nederland daadwerkelijk partij zal worden bij het instrument. Indien het
instrument de vorm krijgt van een internationaal verdrag, zal dit volgens
de daarvoor geldende goedkeuringsprocedure aan het parlement worden
voorgelegd. Voor Nederland is het van belang dat een nieuw pandemieinstrument substantiële meerwaarde biedt ten opzichte van de status quo
en dat er gebruik wordt gemaakt van de lessen uit de COVID-19-pandemie
en eerdere pandemieën. Zoals eerder aan uw Kamer toegezegd, zal ik u
op korte termijn nader informeren over de Nederlandse inzet bij het
pandemieverdrag.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het zit met de voorraad
aan coronavaccins. Kan de Minister in een tabel een overzicht geven van
hoeveel vaccins nog op voorraad liggen en wanneer de houdbaarheidsdatum hiervan afloopt? Klopt de berichtgeving van het AD dat circa 3,5
miljoen vaccins de komende weken hun houdbaarheidsdatum verliezen?
Zo ja, waarom is hier niet eerder op geacteerd? Genoemde leden vragen
ook wat nu het huidige boosterregime precies is. Bestaat er een roadmap
van welke groepen, en wanneer, voor een vervolgbooster in aanmerking
komen voor komend jaar? Waarom wordt, uit voorzorg, geen derde
booster aangeboden drie maanden na de tweede booster? Klopt het dat
een derde booster in principe niet schadelijk is en derhalve het altijd beter
56

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1600.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

53

is om deze beschikbaar te stellen, dan de vaccins te laten verlopen en
zodoende weg te gooien? Wat wordt ondernomen om de vaccinatie én
boosterbereidheid op te hogen? De leden van de GroenLinks-fractie
vragen bovendien of de regering de laatste wetenschappelijke inzichten
met de Kamer kan delen over de vaccineffectiviteit en boostereffectiviteit
na verloop van tijd.
Op dit moment is de voorraad zoals weergegeven in onderstaande tabel.
Hierbij moet worden opgemerkt dat het mogelijk is dat de houdbaarheid
van sommige van deze vaccins met goedkeuring van het EMA zal worden
verlengd.
Vaccin

Aantal doses op voorraad

Expiratiedatum

Pfizer 12+
Pfizer 5–11
Moderna
Novavax
Janssen

9 miljoen
2,4 miljoen
4,5 miljoen
0,7 miljoen
0,8 miljoen

Tussen 30 september en 31 december 2022
Tussen 30 september en 31 december 2022
Tussen 29 september en 10 december 2022
31 augustus 2022
Tussen 30 juni en 31 juli 2023

De berichtgeving van het AD waar naar verwezen wordt is gebaseerd op
mijn brief aan uw Kamer van 30 mei jl.57 Zoals ik heb aangegeven in mijn
brief van 19 april jl.58 heeft het kabinet alles op alles gezet om zo veel
mogelijk vaccins te doneren. Dit is onder andere gedaan via het ambassadenetwerk, via het Europees netwerk en door actief landen te benaderen
die nog vaccins nodig hadden. In de afgelopen weken heeft Nederland 1
miljoen vaccins gedoneerd aan Vietnam en ruim 700.000 aan Nicaragua.
Over het algemeen is er helaas wel sprake van een afgenomen behoefte
aan vaccindonaties. Op dit moment heeft Nederland nog ongeveer 7,1
miljoen vaccins beschikbaar voor donatie. Het kabinet blijft zich inzetten
om zoveel mogelijk van deze vaccins te doneren aan landen die hier
behoefte aan hebben.
Over het aanbieden van een volgende herhaalprik laat ik mij adviseren
door het RIVM en zijn «expertteam COVID-19-vaccinaties». Voor welke
groepen en op welk moment dit nodig is, hangt af van de epidemiologische situatie en de bescherming die de vaccins op dat moment bieden.
Het is daarom niet mogelijk om nu al aan te geven of en wanneer er in het
komend jaar nieuwe herhaalprikken zullen worden aangeboden en aan
wie. Op 17 mei jl.59 heb ik het advies van het RIVM met betrekking tot een
volgende herhaalprik overgenomen. Gezien de huidige epidemiologische
situatie is er geen aanleiding voor een nieuwe herhaalprik voor
60-plussers en specifieke doelgroepen na drie maanden. Het RIVM geeft
daarbij aan dat een langere interval ook kan zorgen voor een iets hogere
immuunrespons op de langere termijn. Ik vind het eventueel moeten
vernietigen van vaccins geen argument om een vaccin in te zetten als daar
geen medische noodzaak voor is. Vaccineren is een medische handeling
en daarmee is het van belang dat we de potentiële gezondheidswinst van
een extra vaccinatie altijd blijven wegen ten opzichte van de mogelijke
risico’s op bijwerkingen. De mensen die baat hebben bij een herhaalprik
komen hier al voor in aanmerking. De Gezondheidsraad heeft aangegeven
dat een extra vaccinatie voor mensen jonger dan 60 jaar, al dan niet uit
een medische risicogroep, nauwelijks extra gezondheidswinst oplevert.
Daarnaast zijn de vaccins die worden gebruikt in de lopende campagnes
voornamelijk mRNA-vaccins die nog zeker tot het einde van het jaar
houdbaar zijn.
57

Kamerstuk 25 295, nr. 1869.
Kamerstuk 25 295, nr. 1837.
59
Kamerstuk 25 295, nr. 1843.
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

54

Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen de coronaprik halen die
hen geadviseerd wordt, is het noodzakelijk om mensen in staat stellen een
weloverwogen keuze te maken om zich wel of niet te laten vaccineren. Er
is daarom blijvend aandacht voor het laagdrempelig beschikbaar stellen
van de coronavaccinatie, het breed verstrekken van informatie en gerichte
inspanningen om degenen die nog niet zijn gevaccineerd te bereiken. Het
belang van vaccinatie wordt voortdurend benadrukt, ook wanneer het
coronavirus minder aanwezig is, met brede én doelgroepgerichte
communicatie, middelen en interventies. Het doel is om alle Nederlanders
de mogelijkheid te bieden om zichzelf en de kwetsbaren in de
maatschappij met een coronaprik te beschermen tegen ernstige ziekte en
sterfte door corona.
Met betrekking tot de vaccineffectiviteit wil ik u wijzen op de publicatie
van het RIVM van 7 juni jl.60 over de vaccineffectiviteit tegen ziekenhuisen IC-opname gebaseerd op data van 1 februari 2022 t/m 31 mei 2022.
Hieruit blijkt dat de vaccineffectiviteit van de basisserie tegen ziekenhuisopname 23% is. Na een boostvaccinatie stijgt deze naar 77%. Voor de
60-plussers die een herhaalprik hebben gehad liep de vaccineffectiviteit
tegen ziekenhuisopname na de herhaalprik op naar 86%. De vaccineffectiviteit tegen IC-opname is respectievelijk 28%, 88% en 87%. Dit betekent
dat de kans op ziekenhuisopname voor mensen die een boosterprik
hebben ontvangen ruim 3 keer kleiner was dan voor mensen die alleen de
basisserie ontvangen hebben. Voor 60-plussers die een herhaalprik
hebben gehad is de kans om in het ziekenhuis te moeten worden
opgenomen met COVID-19 1,5 keer kleiner dan voor de 60-plussers die
alleen een boostvaccinatie hebben gehad.
Wanneer gaat de subsidieregeling in de zorg in («Tijdelijke ondersteuning
voor behoud zorgmedewerkers met Long COVID»)? Hoeveel is voor deze
subsidieregeling begroot en waarom duurt het zo lang totdat deze
subsidieregeling actief wordt?
Voor het antwoord op de vraag wanneer de subsidieregeling open gaat,
verwijs ik u naar het antwoord op vraag 49. Zoals gesteld in de beantwoording op vraag 49.
Voor de subsidieregeling is inclusief uitvoeringskosten € 30 miljoen
begroot. Hierbij is er overigens rekening mee gehouden dat bij de
aanvraag geen onderscheid kan en mag worden gemaakt naar of er al dan
niet sprake is van langdurige ziekte door post-COVID klachten. De regeling
staat daarom open voor alle vrijwillige verlengingen van de loondoorbetaling die werkgevers afspreken met werknemers die in de periode
1 maart 2020 tot en met 31 december 2020 langdurig ziek zijn geworden
en in de zorg werkzaam zijn.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de Minister een
overzicht kan maken van welke regelingen er op dit moment zijn
aangaande het gratis verspreiden van zelftesten en persoonlijke beschermingsmiddelen. Hoe wordt de aangenomen motie van het lid
Westerveld61 over verlenging van de regeling persoonlijke beschermingsmiddelen en zelftesten voor kwetsbaren uitgevoerd?
Overzicht regelingen:

60

RIVM (2022). Effectiviteit van COVID-19-vaccinatie tegen ziekenhuis en intensive-care-opname
in Nederland (opnames 1-2-2021 – 31-5-2022). Zie: https://www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/
kans-op-ziekenhuisopname-na-herhaalprik-voor-60-plussers
61
Kamerstuk 25 295, nr. 1851.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

55

1.

2.

3.

Via apotheken worden persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en
zelftesten verstrekt aan mantelzorgers, pgb-gefinancierde zorgverleners en cliënten in thuisisolatie;
Via gemeenten en maatschappelijke organisaties worden op dit
moment zelftesten voor gebruik bij corona gerelateerde klachten en
mondneusmaskers verspreid aan mensen met een laag inkomen;
Via scholen en onderwijsinstellingen worden op dit moment
zelftesten voor het gebruik bij corona gerelateerde klachten door
onderwijspersoneel, leerlingen en studenten verspreid.

De motie Westerveld vraagt het kabinet om de regeling persoonlijke
beschermingsmiddelen en zelftesten voor mensen met een kwetsbare
gezondheid en mantelzorgers via apotheken ook na 1 juni 2022 te
verlengen. De pakketten zijn ook vanaf 1 juni beschikbaar voor cliënten.
Pakketten kunnen op de gebruikelijke manier via apotheken verkregen
worden. Op de langere termijn is nog een adviesaanvraag in voorbereiding over de eventuele lange termijn verstrekking aan kwetsbaren zoals
ook in de laatste brief over de langetermijnstrategie door dit kabinet
nogmaals is benoemd.
Ook vraagt de motie het kabinet om FFP2-maskers voor mensen met een
kwetsbare gezondheid en mantelzorgers toe te voegen aan de huidige
pbm-regeling voor kwetsbaren. Ik heb de afgelopen periode in overleg
met het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) onderzocht hoeveel
van deze FFP2-maskers er op voorraad zijn. Daaruit blijkt dat er op dit
moment voldoende FFP2-maskers beschikbaar te zijn in de niet-essentiële
voorraad van het LCH om direct te kunnen gaan leveren aan apotheken
voor deze kwetsbare doelgroep. Doordat de huidige pbm-pakketten al
door het LCH samengesteld worden en er geen externe partijen betrokken
zijn bij het inpakken, kan de toevoeging van FFP2-maskers aan de
pakketten redelijk snel plaatsvinden. Dat betekent dat vanaf begin juni
2022 de FFP2-maskers toegevoegd zijn aan de huidige pakketten en
beschikbaar zijn voor de doelgroep via apotheken. Omdat de
FFP2-maskers niet beschikbaar gesteld kunnen worden uit de «nietessentiële voorraad» kan deze actie uitgevoerd worden zonder dat dit ten
koste gaat van de voorraad die beschikbaar moet blijven voor de
gezondheidszorg.
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met grote ontsteltenis kennisgenomen van het feit dat het debat over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus is geannuleerd.
De zomervakantie staat voor de deur. Nederlanders staan op het punt zich
in grote getalen te verzamelen op de verschillende vliegvelden in dit land
om vervolgens allerlei exotische plekken op aarde te bezoeken. De
terrasjes raken weer vol, jongeren gaan de discotheken weer in en ook
festivals zijn weer helemaal booming. Hartstikke fijn dat dit allemaal weer
zonder gemaar (en hopelijk zonder groot gevaar) mogelijk is. Er blijft
echter wel een risico schuilen in dit feestelijke gebeuren. Een risico dat
volgens genoemde leden niet onbesproken kan blijven. Een risico dat
gedegen voorzorgsmaatregelen verdient. Deze leden hebben het hier
natuurlijk over het enorme risico op een toename aan coronagevallen en
eventuele toename van de ziekenhuisbezetting.
a. Heeft de Minister al een plan over hoe om te gaan met eventuele
toename van het aantal corona patiënten? Zo nee, waarom niet?
b. Hoe onderscheidt dit plan zich van de aanpak van de afgelopen twee
jaar?
c. Hoe gaat de Minister, bij een corona-opleving in het najaar, ervoor
zorgen dat de zorg niet weer overrompeld wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

56

d. Hoeveel ic-capaciteit is er momenteel beschikbaar om een eventuele
corona-opleving na de zomerperiode op te vangen?
e. Hoeveel ic-capaciteit verwacht de Minister in het najaar nodig te
hebben?
Zie antwoord op vraag 17. Verder werkt het kabinet met onder meer
zorgverzekeraars, zorgaanbieders en de NZa toe naar afspraken over de
financiering van de instandhouding van de IC-opschaling en
-beschikbaarheid in 2023. We onderzoeken hoe deze afspraken samen met
betrokkenen concreet vormgegeven kunnen worden en welke middelen
daarvoor nodig zijn. Daarbij nemen we de inzichten van de afgelopen
twee jaar mee. Ook betrekken we daarbij de adviezen, zoals:
• het opschalingsplan van Nederlandse Vereniging voor Intensive Care
(NVIC) en de Beroepsvereniging Verzorgenden & Verpleegkundigen
(V&V) over de IC-capaciteit najaar/winter 2022/2023,
• het advies van de taskforce Ondersteuning Optimale Inzet Zorgverleners en
• het advies van het expertteam.
Heeft de Minister ook een worst-case scenario uitgewerkt? Zo nee,
waarom niet?
Het kabinet bereidt zich op verschillende scenario’s voor, waaronder een
worst-case scenario, zoals uiteengezet in de Kamerbrief over de langetermijn aanpak COVID-19 van 1 april jl.62 Deze scenario’s zijn gebaseerd
op de scenario’s van de WRR en KNAW en schetsen de mogelijke
epidemiologische ontwikkelingen van het virus, variërend van licht
(verkoudheidsscenario) tot zwaar (worst case). Ook sectoren bereiden zich
op verschillende scenario’s voor. In de vervolgbrief over de lange termijn
aanpak COVID-19 van 13 juni jl., is nader ingegaan op de voorbereidingen
die de overheid, de zorgsector, sectoren en doelgroepen treffen voor
nieuwe vaccinatierondes, opschaalbare capaciteit voor testen, beschikbaarheid van medicatie, de stappen die gezet worden in het optimaliseren
van de zorgketen en de vervolgstappen voor de sectorale aanpak.
Wat gaat de Minister doen om er zeker van te zijn dat wij niet weer achter
de feiten aanlopen en de samenleving in het najaar weer op het slot
moet?
Allereerst is het belangrijk om zicht te houden op het virus. We willen
oplevingen zo vroeg mogelijk signaleren met instrumenten zoals
rioolwatersurveillance en Nivel-peilstations. Daarnaast monitoren we de
ernst van het virus, de druk op de zorg en de immuniteit tegen het virus.
Naast zicht houden op het virus, is het van belang om paraat te staan
wanneer een opleving zich daadwerkelijk aandient. Hiertoe bereiden we
ons voor op het gebied van vaccineren, testen en medicatie. Ook werken
we internationaal samen. Verder is het belangrijk dat de zorgketen goed
kan blijven functioneren, ook bij een opleving van het virus. Daarom
willen we de zorg optimaliseren. Hiertoe is het Expertteam COVID-zorg in
de ziekenhuis en de Taskforce ondersteuning optimale inzet zorgmedewerkers opgericht. Het expertteam en de taskforce hebben recent hun
eindadvies opgeleverd. We willen de adviezen zo snel mogelijk implementeren. Tenslotte dragen de sectorplannen bij aan het openhouden van de
samenleving (zie ook het antwoord op vraag 62).
Zijn er enige ontwikkelingen met betrekking tot corona-geneesmiddelen,
zoals de door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) goedgekeurde
coronapil van Pfizer? Verwacht de Minister dat deze pillen in het najaar
62

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

57

grootschalig ingezet kunnen worden als aanvulling of als alternatief op de
huidige behandelmethode om zodoende de ziekenhuizen te ontlasten? Zo
nee, waarom niet?
Zowel voor Paxlovid als Lagevrio geldt dat de onderhandelingen in het
eindstadium zitten. Mijn verwachting is dat deze spoedig zullen worden
afgerond. Ik zal Lagevrio niet aankopen totdat een handelsvergunning is
afgegeven voor dit geneesmiddel. Zolang geen handelingsvergunning is
afgegeven, verwacht ik niet dat het middel in het najaar kan worden
ingezet. Om te bepalen hoeveel van welk geneesmiddel ik moet
aanschaffen, baseer ik mij onder andere op input van het Landelijk
Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG) en het aantal ziekenhuisopnamen tijdens voorgaande besmettingspieken. Ook de behandelrichtlijn is
hierbij van belang. Voor alle COVID-behandelingen geldt dat de beroepsgroepen zelf bepalen hoe zij deze geneesmiddelen inzetten of zullen gaan
inzetten.
Hoe staat het met de doorontwikkeling van de vaccins?
Voor nadere informatie over de aangepaste vaccins verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 15.
Nog belangrijker dan het oplossen van een eventuele corona-uitbraak is
het voorkomen ervan. De leden van de DENK-fractie zijn dan ook
benieuwd welke maatregelen de Minister in gedachten heeft om een
eventuele uitbraak in de kiem te smoren.
a. Welk percentage Nederlanders is in het afgelopen half jaar gevaccineerd?
b. Welk percentage Nederlanders is in het afgelopen half jaar al eens met
het coronavirus besmet geweest?
c. Wat is de huidige vaccinatiestrategie?
d. Is de Minister al begonnen met het vaccineren van ouderen en de
meest kwetsbaren? Zo nee, wanneer wil de Minister hiermee beginnen?
e. Is de Minister het met deze leden eens dat al in september uitnodigingen moeten worden gestuurd naar de meest kwetsbaren?
Van 1 januari 2022 tot 12 mei 2022 zijn 4,638 miljoen unieke personen
positief getest bij de GGD. Dit betekent dat ten minste 26% van de 17,6
miljoen inwoners van Nederland in deze periode besmet is geweest. Op
dit moment lopen er nog verschillende vaccinatiecampagnes met
verschillende doelgroepen. Iedereen die nog geen basisvaccinatie of nog
geen boostvaccinatie heeft gehad kan deze nog steeds halen. Daarnaast
wordt aan 60-plussers en mensen uit specifieke doelgroepen een
herhaalprik aangeboden. De diverse campagnes hebben dus verschillende
groepen die hiervoor in aanmerking komen en daarmee verschillen ook
de gevraagde percentages.
• In het afgelopen half jaar hebben ruim 131.000 personen van 12 jaar en
ouder de basisserie afgerond. Dit is ongeveer 0,7% van alle 12-plussers
in Nederland.
• In het afgelopen half jaar zijn er ruim 4,4 miljoen boostvaccinaties
gezet bij 12-plussers. Dit is ongeveer 28,5% van de 12-plussers.
• Sinds de start van de herhaalprikcampagne (week 9) zijn er bijna 2
miljoen herhaalprikken gezet. Daarmee heeft ongeveer 42,5% van alle
60-plussers een herhaalprik gehad.
Ik vind het niet verstandig om nu al te besluiten over een vaccinatieronde
in het najaar. Over het aanbieden van een volgende herhaalprik laat ik mij
adviseren door het RIVM en zijn «expertteam COVID-19-vaccinaties». Het
RIVM heeft een responsteam ingericht dat elke twee weken de noodzaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

58

voor revaccinatie in relatie tot de epidemiologische situatie duidt. Op
basis hiervan maakt het RIVM een inschatting van de noodzaak om een
herhaalprik te overwegen. Indien nodig kan diezelfde week door het
«expertteam COVID-19-vaccinaties» geadviseerd worden over de inzet van
een herhaalprik, al dan niet voor specifieke doelgroepen. Zoals ik ook in
mijn brief van 13 juni jl.63 heb aangegeven, houden we er rekening mee
dat in de komende maanden nieuwe vaccinatierondes nodig kunnen zijn.
Voor welke groepen en op welk moment dit nodig is, hangt af van de
epidemiologische situatie en de bescherming die de vaccins op dat
moment bieden.
Zijn er andere maatregelen om een eventuele corona-uitbraak te
voorkomen? Zo ja, welke zijn dat?
Naast vaccinaties, is testen een belangrijk instrument om een eventuele
corona-uitbraak te voorkomen. Testen geeft mensen zicht op een
eventuele coronabesmetting, waardoor ze passende maatregelen kunnen
nemen om zichzelf en hun naasten te beschermen. Met een zelfzorgadvies
krijgen burgers handelingsperspectief voor hoe te handelen na een
positieve testuitslag (bron- en contactonderzoek is vooral zinvol voor
specifieke doelgroepen of clusters/uitbraken). Met isolatie wordt de
besmettingsketen doorbroken.
Ook de sectoren kunnen met een sectorale aanpak bijdragen aan het
voorkomen van eventuele corona-uitbraken. In de plannen van de
sectoren is veel aandacht voor preventieve maatregelen; denk hierbij
schoonmaakprotocollen en ventilatie. Ook hebben sectoren werkbare
interventiemaatregelen genoemd zoals registratie- en gezondheidscheck,
kuch- en spatschermen, placering, looproutes en werken op afstand.
Met communicatiecampagnes zetten we in op naleving van adviezen en
eventuele maatregelen. Op dit moment zijn de basisadviezen: was vaak je
handen, hoest en nies in je elleboog, blijf thuis bij klachten en doe een
zelftest, zorg voor voldoende frisse lucht en haal een vaccin, booster- of
herhaalprik, nog steeds van kracht. Als er van mensen gevraagd wordt
zich weer aan bepaalde maatregelen te gaan houden, vraagt dat wederom
om een gedragsverandering. En gedrag is een zeer belangrijke succesfactor voor het beperken van het aantal besmettingen. Om zo goed
mogelijk het publiek te bereiken, worden inzichten in gedrag en factoren
die daarop van invloed zijn nauwlettend gevolgd.
Welke maatregelen zullen als eerst uit de gereedschapskist worden
gehaald op het moment dat er een opleving is van het aantal coronabesmettingen?
De eerste inzet is een opleving van het virus zoveel mogelijk te
voorkomen door preventieve maatregelen te treffen. Hiervoor zijn de
basisadviezen van belang: was vaak je handen, hoest en nies in je
elleboog, blijf thuis bij klachte ne ndoe een zelftest, zorg voor voldoende
frisse lucht en haal een vaccin, booster- of herhaalprik. Ook betreft het de
maatregelen die de kans op verspreiding van het virus verkleinen, zoals
hygiëne- en schoonmaakprotocollen en ventilatie. Door het treffen van
preventieve maatregelen, kan een opleving van het virus geremd worden.
Het kabinet blijft de komende maanden in gesprek met sectoren over het
treffen van deze maatregelen, in voorbereiding op een eventuele opleving
van het virus.

63

Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

59

Uit verschillende informatiestukken die naar de Kamer zijn gestuurd, blijkt
dat de Minister ervoor heeft gekozen om horeca & ondernemers deze
zomer vrij spel te geven in het bepalen van de eigen corona-aanpak. De
doe-het-zelf-aanpak van de Minister legt veel verantwoordelijkheid bij de
ondernemers in dit land. Genoemde leden zijn blij dat er eindelijk
vertrouwen wordt gegeven aan het volk. Nu corona al een tijdje onder de
radar is, moet echter wel worden gewaakt voor onderschatting.
a. Hoe zorgt de Minister dat het gevoel van urgentie bij de ondernemers
wordt gecreëerd en behouden?
b. Hoe wordt gehandhaafd op naleving van de eigen corona-strategie van
ondernemers?
c. Heeft de Minister een plan B voor het geval de doe-het-zelf-aanpak niet
het gewenste resultaat oplevert?
We zijn als maatschappij als geheel, waaronder dus ook ondernemers,
verantwoordelijk voor een open samenleving. Ondernemers en instellingen hebben de afgelopen twee jaar veel ervaring opgedaan met het
omgaan met het coronavirus. Het kabinet wil de inzichten van sectoren
gebruiken in de langetermijnaanpak. Het kabinet heeft sectoren gevraagd
plannen op te stellen op basis van de verschillende scenario’s van het
coronavirus, zoals onderscheiden door de WRR/KNAW. Hierbij vraagt het
kabinet aan sectoren om aandacht te hebben voor preventieve maatregelen, werkbare interventiemaatregelen die contacten veiliger maken bij
een opleving van het virus en preferenties ten aanzien van contactbeperkende maatregelen indien deze nodig zijn. De sectorplannen kunnen
daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de twee nevengeschikte
doelen van de langetermijnstrategie: sociaal-maatschappelijke en
economische continuïteit/vitaliteit en toegankelijkheid van de gehele
zorgketen voor iedereen. Ook draagt de sectorale aanpak bij aan de
voorspelbaarheid van en het creëren van draagvlak voor eventuele
maatregelen. De sectorplannen staan, mits deze stevig genoeg zijn, aan
de basis van het coronabeleid, ook als het virus opnieuw opleeft. Op basis
van de duiding van het RIVM zal de overheid adviseren aan sectoren over
het nemen van interventiemaatregelen, zoals het plaatsen van
spatschermen of looproutes. Op dat moment is het dus nodig om meer te
doen dan alleen preventieve maatregelen om besmettingen en uitval van
personeel te voorkomen. Het uitsluiten van de noodzaak zwaardere
maatregelen te moeten nemen, kunnen we niet. Onzekerheden rond het
virus blijven immers. Alleen in een zwart scenario kan het noodzakelijk
zijn om zwaardere juridisch afdwingbare maatregelen te treffen.
Het kabinet is blij dat veel sectoren de handschoen hebben opgepakt en
zich samen met het kabinet willen voorbereiden op een eventuele nieuwe
opleving van het virus. Dit stelt sectoren in staat om werknemers, klanten,
bezoekers en publiek een veiligere omgeving te bieden. Hiermee
verminderen ondernemers en instellingen de verspreiding van het virus
en in het verlengde daarvan de kans op uitval van personeel en helpen zij
bij het openhouden van de samenleving. Het is dus ook in het belang van
de sectoren zelf om zich met maatregelen voor te bereiden op scenario’s
waarin het virus oplaait. Het kabinet blijft de komende maanden in
gesprek met de sectoren om de sectorplannen verder vorm te geven en
de urgentie van (solide) sectorplannen te benadrukken.
Bij de sectorale plannen wordt rekening gehouden met de uitvoering en
de handhaafbaarheid. De sectoren hebben zelf belang bij de naleving van
sectorplannen. Het naleven van solide sectorplannen draagt namelijk bij
het aan openhouden van de samenleving. Het kabinet blijft de komende
maanden in gesprek met de sectoren om de sectorplannen – inclusief
naleving hiervan – verder vorm te geven. Hier worden ook de gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

60

bij betrokken. Uw Kamer wordt in september 2022 geïnformeerd over de
uitkomsten van het traject met de sectoren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
De leden van de Groep Van Haga stellen dat op 31 mei jl. de motie van het
lid Van Haga64 werd aangenomen waarin wordt opgeroepen in overleg te
gaan met beroepsorganisaties van artsen over het standaard aan Lareb
melden van onverwachte ziektebeelden na vaccinatie. Zij weten inmiddels
van een paar zeer ernstige bijwerkingen als ontstekingen aan het hart bij
jonge mensen. De oversterfte baart eveneens grote zorgen.
Op advies van het RIVM stopt de Minister met nieuwe rondes herhaalprikken. Klopt het dat reeds geplande boosterrondes voor 60-plussers wel
doorgaan? Moet het «prikken en boosteren uit voorzorg», gezien de
bijwerkingen niet helemaal stoppen? Is de Minister het met genoemde
leden eens dat er geen bijzondere noodsituatie is die het gebruik van
experimentele vaccins rechtvaardigt? Kan de Minister nog een keer
toelichten wanneer een experimenteel vaccin gebruikt mag worden? Kan
de Minister aangeven hoe het staat met de definitieve goedkeuring van de
COVID-vaccins? Wanneer is die te verwachten?
Het is niet correct dat het aanbieden van de herhaalprik gestopt is.
60-plussers en mensen uit een aantal specifieke doelgroepen die al een
boostvaccinatie hebben ontvangen, kunnen nog steeds een herhaalprik
halen. Op 17 mei jl. heb ik het advies van het RIVM met betrekking tot een
volgende herhaalprik overgenomen65. Gezien de huidige epidemiologische situatie is er geen aanleiding voor een nieuwe herhaalprik voor
60-plussers en specifieke doelgroepen na drie maanden. Bij elke vaccinatieronde laat ik mij deskundig adviseren, waarbij de potentiële gezondheidswinst van een extra vaccinatie altijd afgezet wordt tegen de
mogelijke risico’s op bijwerkingen. De bijwerkingen van vaccins worden
zorgvuldig gemonitord door Lareb.
Het betreft vaccins waar het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) een
voorwaardelijke handelsvergunning voor heeft afgegeven. Zoals ik op
1 april jl.66 ook in reactie op vragen van het lid Van Meijeren (FvD) heb
benoemd, wordt een voorwaardelijke handelsvergunning pas afgegeven
wanneer het Europese Beoordelingscomité (CHMP) van het EMA de
balans van werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit van een geneesmiddel
positief heeft beoordeeld. Er zijn in het beoordelingsproces geen stappen
overgeslagen. Op 11 mei jl.67 heb ik ook in reactie op vragen van het lid
Van Haga (Groep Van Haga) toegelicht dat de afgifte van een voorwaardelijke handelsvergunning losstaat van gebruik in een noodsituatie.
Noodgebruik is enkel aan de orde als een vaccin wordt toegediend
voordat een (voorwaardelijke) handelsvergunning is afgegeven. In
Nederland is geen sprake geweest van noodtoepassing of gebruik in een
noodsituatie, omdat dit vaccin is toegediend nadat het EMA en daarmee
de Europese Commissie een voorwaardelijke handelsvergunning had
afgegeven.
Nadat een voorwaardelijke handelsvergunning is verleend, moeten
vaccinproducenten binnen vastgestelde termijnen aan specifieke
verplichtingen voldoen. Zo moeten vaccinproducenten maandelijks een
extra veiligheidsrapportage inleveren bij het EMA. Aanvullende verplichtingen zijn bijvoorbeeld het voltooien van lopende of nieuwe onderzoeken
of het verzamelen van aanvullende gegevens. Op deze manier kunnen de
64

Kamerstuk 25 295, nr. 1850.
Kamerstuk 25 295, nr. 1843.
66
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2306
67
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2690
65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

61

beoordelingscomités van het EMA de baten-risicoverhouding van de
vaccins goed in de gaten blijven houden. Het EMA publiceert de vastgestelde voorwaarden die aan de handelsvergunning worden gesteld in het
Europese openbare beoordelingsrapport van het geneesmiddel (EPAR). In
algemene zin geldt voor de producenten van de vaccins die op dit
moment in Nederland worden gebruikt dat zij in ieder geval tot eind 2023
de tijd hebben om aan alle voorwaarden voor een handelsvergunning te
voldoen. De termijnen verschillen per vaccin, zoals ook in de
voorwaarden68 van het EMA wordt beschreven.
Op 24 maart jl. sprak de Kamer met de Minister over het Europese DCC.
Het was een wat kafkaësk debat. Er staat zwart op wit dat de EU het DCC
beschouwt als een testcase voor een veel omvangrijkere Europese digitale
identiteit. De Minister ontkende dat tijdens het debat. Het COVIDcertificaat zou de vrije bewegingsruimte garanderen. Het is omgekeerd.
Het beperkt de bewegingsvrijheid omdat je aan allerlei voorwaarden moet
voldoen om te kunnen reizen. De Minister kon niet zeggen wat het
allemaal gaat kosten aan beheer en onderhoud van de infrastructuur en
de doorontwikkeling van het certificaat. Er is al 29 miljoen euro gereserveerd, maar er zou nog meer bijkomen. Kan de Minister inmiddels
aangeven wat de Nederlandse belastingbetaler nog meer moet bijdragen
aan het corona certificaat?
Genoemde leden zien geen reden om in te stemmen met het verlengen
van het DCC en dus ook niet om in te stemmen met het ontwerpKoninklijk Besluit. De volksgezondheid is er niet mee gebaat en de
individuele gezondheid al helemaal niet. De voorhangprocedure van het
koninklijk besluit vervalt aanstaande maandag, op 6 juni. In dit verband
nogmaals de vraagtekens van genoemde leden bij het voorstel om het
commissiedebat te schrappen omdat er geen dringende agendapunten
zouden zijn. De dringende vraag van deze leden is nu om geen
onomkeerbare stappen te zetten tot na behandeling van dit schriftelijk
overleg. Tevens willen genoemde leden een tweeminutendebat aanvragen
waarin het ontwerpbesluit verder aan de orde kan worden gesteld en
moties ingediend kunnen worden.
Binnen de EU is het in sommige gevallen nog steeds nodig om met een
Digitaal Corona Certificaat (DCC/QR-code) te reizen. De meeste Europese
landen, waaronder Nederland, hebben deze verplichting echter laten
vervallen. Zolang landen een COVID-19-vaccinatie-, herstel- of negatief
testbewijs (kunnen) vragen, zal de ICT-infrastructuur met onder andere de
CoronaCheck-app operationeel moeten blijven. De door het lid Van Haga
genoemde € 29 miljoen betreft aanvullend budget voor 2022 dat bestemd
is voor de kosten van alle tot nu toe gerealiseerde digitale ondersteuningsmiddelen in het kader van de pandemie. Hieronder vallen bijvoorbeeld CoronaMelder en GGD Contact, inclusief bijbehorende portalen en
helpdesks, maar dus ook kosten voor het CoronaCheck-stelsel.
Voor het complete CoronaCheck-stelsel bedragen de te verwachten kosten
voor 2022 en 2023 in totaal € 42,4 miljoen, waarvoor € 27,1 miljoen voor
2022 en € 15,3 miljoen voor 2023. Hieronder vallen onder andere de
kosten voor het beheer, monitoring en doorontwikkeling van het

68

De specifieke voorwaarden voor de verschillende vaccins zijn terug te vinden in de productinformatie van het betreffende vaccin. Zie voor BioNTech/Pfizer Comirnaty, INN-tozinameran
(europa.eu), pagina 67. Voor Moderna: Spikevax, INN-elasomeran (europa.eu), pagina 19 en
20. Voor Janssen: JCOVDEN, INN-COVID-19 vaccine (Ad26.COV2-S [recombinant])
(europa.eu), pagina 23. Voor AstraZeneca: Vaxzevria, COVID-19 Vaccine (ChAdOx1-S [recombinant]) (europa.eu), pagina 18 en 19. En voor Novavax: Nuvaxovid, INN-COVID-19 Vaccine
(recombinant, adjuvanted); (europa.eu), pagina 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

62

CoronaCheck-stelsel, de bevragingen van de Basisregistratie Personen
(BRP), het Klantcontactcentrum, hosting en onderzoek.
Over de voor 2022 beraamde kosten van het coronacertificaat heb ik uw
Kamer in december 2021 geïnformeerd. In de memorie van toelichting bij
de Wijziging van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor 2022 (eerste incidente suppletoire
begroting) staat daarover het volgende:
«Voor het afnemen van testen in het kader van coronatoegangsbewijzen
(CTB) wordt in 2022 een bedrag van € 215 miljoen gereserveerd. De CTB’s
worden alleen ingezet op basis van de epidemiologische situatie. De
beschikbaarheid van de middelen op de VWS-begroting betekent niet
automatisch dat het CTB-beleid wordt voortgezet. Er is een groep mensen
die zich niet kan laten testen en vaccineren. Het amendement Bikker op de
Wet Ctb heeft ertoe geleid dat we deze groep ook in staat stellen een
QR-code te genereren. Hiertoe wordt er een apart orgaan opgezet dat deze
groep gaat beoordelen waarvoor de verwachtte kosten € 4 miljoen zijn.
Daarnaast wordt ervoor gezorgd dat ook gevaccineerde reizigers zonder
DCC aangesloten worden op het CTB systeem (€ 5,6 miljoen). In totaal
wordt hiervoor in 2022 € 9,6 miljoen beschikbaar gesteld.»69
De aanvullende vragen van de leden van de Groep van Haga aan de
Minister betreffen de te verwachte ontwikkelingen in het najaar. De reden
voor het verlengen van maatregelen, inclusief het DCC, is dat het totaal
onduidelijk zou zijn wat er dit najaar gaat gebeuren. Weet de Minister al
meer over mogelijk te verwachten mutaties van het coronavirus? Is gezien
het RIVM-onderzoek naar nieuwe varianten – te lezen op de RIVM-website
(Varianten van het coronavirus SARS-CoV-2) – al enigszins aan te geven
wat we qua mutaties kunnen verwachten in het najaar?
Op basis van het onderzoek naar nieuwe varianten dat wereldwijd, in
Nederland onder coördinatie van het RIVM, uitgevoerd wordt, verwachten
we dat binnenkort (één van) de omikronvarianten BA.2.12.1, BA4 of BA5
dominant zal worden in Nederland. Of een toename in het aandeel
BA.4/BA.5 en BA.2.12.1 ook gepaard zal gaan met een beduidende
toename in het aantal besmettingen is nog onbekend. Deze nieuwe
varianten lijken volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet
ziekmakender dan de BA.2-variant die op dit moment het meest in
Nederland voorkomt. Wel zijn er aanwijzingen dat antistoffen opgewekt
door BA.1 minder effectief zouden kunnen zijn tegen deze varianten. Wat
we in het najaar qua mutaties kunnen verwachten is nu niet aan te geven.
Hoe zit het met de kans dat corona pandemische proporties zou gaan
aannemen gezien het feit dat bijna iedereen antistoffen heeft opgebouwd?
Gezien de besmettelijkheid van de omikronvariant is wellicht een groot
deel van de Nederlandse bevolking ermee in aanraking geweest en zijn er
op grote schaal antistoffen opgebouwd. Kan de Minister de meest recente
gegevens daarover met de Kamer delen?
Het RIVM onderzoekt de antistoffenniveaus en immuniteit van de
Nederlandse bevolking tegen het coronavirus. De meest recente data van
het RIVM zijn uit het najaar van 2021. Het aantal mensen dat afweer heeft
opgebouwd tegen het virus door besmetting dan wel vaccinatie was toen
86,5%. Dit is nader uit te splitsen naar leeftijd, regio en vaccin.70

69
70

Kamerstuk 35 989, nr. 2
Zie ook: https://www.rivm.nl/pienter-corona-onderzoek/resultaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

63

De opgebouwde immuniteit na een besmetting met bijvoorbeeld de
omikronvariant betekent niet automatisch dat er geen risico meer is op
verspreiding of op nieuwe varianten. Het is immers nog onduidelijk hoe
de opgebouwde immuniteit tegen de ene variant beschermt tegen de
andere (volgende) variant. Ook is er nog veel onbekend over de precieze
bescherming en het verloop van de antistoffenniveaus.
Tegelijkertijd wijzen meerdere onderzoeken uit dat het overgrote deel van
de Nederlandse bevolking door de vele blootstellingen aan verschillende
varianten en vaccinaties, boosters en herhaalprikken enige immuniteit
heeft op gebouwd. Dat is een groot verschil met het begin van de
COVID-19-pandemie. Door deze aanwezigheid van immuniteit in het
grootste deel van de bevolking zullen ook nieuwe varianten deels herkend
worden en zal de ernst van de ziekte naar verwachting minder zijn.
We blijven deze ontwikkelingen monitoren en zetten in samenwerking met
verschillende experts in op het genereren van meer bruikbare, recente
serologische data over immuniteit op populatieniveau.
In de stukken over het RIVM-advies lezen genoemde leden dat er nog
sprake zou zijn van een epidemie. De Minister vraagt bijvoorbeeld aan het
RIVM: «Kunt u reflecteren op de noodzaak tot het voorlopig handhaven
van de mondkapjesplicht met inachtneming van de huidige epidemiologische situatie?» Kan de Minister aan de hand van cijfers uitleggen hoe
ernstig de epidemie momenteel is?
De cijfers worden bijgehouden op zowel de website van het RIVM als op
het Coronadashboard. Deze week blijkt dat er sprake is van een verdubbeling van het aantal besmettingen. Dat laat onverlet dat we op basis van
de huidige cijfers, met flink minder mensen in het ziekenhuis en op de IC,
en met een stabilisatie van bijvoorbeeld het voorkomen van het virus in
de rioolwatersurveillance, we ons nu in een relatief minder ernstige fase
van de epidemie bevinden. We zien de laatste dagen een (lichte) toename
van het aantal positieve testen, het aantal virusdeeltjes in het rioolwater
en het aantal ziekenhuis- en IC opnames, maar dat is op dit moment nog
niet direct reden tot zorg. Uiteraard blijven we de situatie nauwlettend
monitoren.
Op de website van de GGD GHOR is te lezen dat de polymerase chain
reaction (pcr)-test gegevens maximaal vijf jaar worden bewaard. Daarna
worden ze vernietigd of anoniem gemaakt. De gegevens over de
pcr-testen zijn belangrijk onderzoeksmateriaal voor de waarheidsvinding.
Bijvoorbeeld over de vraag bij welke grenswaarde iemand een positieve
testuitslag kreeg. Kan de Minister het bericht ontkrachten dat deze
gegevens na een jaar worden vernietigd? Indien er al pcr-testmateriaal
wordt vernietigd, op welke schaal gebeurt dit en met welke reden? Kan de
Minister garanderen dat het pcr-test materiaal in ieder geval tien jaar
behouden blijft?
Medische dossiers naar aanleiding van een testafspraak bij de GGD,
bevatten in principe alleen een positieve of een negatieve testuitslag en
geen Cycle treshold-waarde (of grenswaarde). Naast PCR-testen zijn er
ook andere testen gebruikt (bijvoorbeeld TMA en LAMP) die geen
Ct-waarde genereren. Bovendien biedt niet elke PCR-testuitslag een
Ct-waarde. Daarnaast zijn de Ct-waarden tussen verschillende testsystemen van verschillende fabrikanten onderling niet zomaar vergelijkbaar.
Omdat de Ct-waarde niet bijdraagt aan de behandeling, is deze in veel
gevallen niet opgenomen in het medisch dossier bij de GGD. Als het
laboratorium de Ct-waarde wel heeft meegegeven aan de GGD, dan
maakt deze wel onderdeel uit van het medisch dossier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

64

Er zijn drie bewaartermijnen van toepassing op testuitslagen:
• De testketen bij de GGD’en is ingericht conform de Wet op de
geneeskundige behandelovereenkomst, hierbij geldt een bewaartermijn van twintig jaar.
• Conform de Wet publieke gezondheid worden gegevens in het kader
van de meldplicht voor A-ziektes door de GGD maximaal vijf jaar
bewaard.
• In de Tijdelijke wet coronatoegangsbewijzen is een uitzondering
opgenomen voor dossiers die uitsluitend een betrekking hebben op
een testuitslag met het virus SARS-CoV-2. Dossiers met een negatieve
testuitslag worden maximaal vier weken opgeslagen, dossiers met een
positieve uitslag maximaal één jaar. Het is niet de bedoeling geweest
van de wetgever om deze uitzondering van toepassing te laten zijn op
de GGD’en. De verkorte bewaartermijnen zijn om die reden van
toepassing op organisaties die speciaal in het leven zijn geroepen om
testen op SARS-CoV-2 uit te voeren. In het wetsvoorstel Eerste tranche
Wet publieke gezondheid is dit ook expliciet opgenomen om onduidelijkheid hierover in de toekomst te voorkomen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de JA21-fractie
Nu het commissiedebat over de ontwikkelingen rond corona is omgezet in
een schriftelijk overleg, maken de leden van de JA21-fractie van de
gelegenheid gebruik om de volgende inbreng te leveren.
Volgens het kabinet leven we nog altijd in een corona-epidemie. Historici
van de toekomst mogen ooit bepalen wanneer de endemische fase is
ingegaan. Onvoorstelbaar. Maar deze leden beseffen dat het geen enkele
zin heeft om de Minister te vragen of dat beeld kan worden bijgesteld.
Vanuit het perspectief dat het nu droog lijkt te worden, maar dat het ooit
weer gaat regenen, sorteert het kabinet voor op de volgende virusvarianten. Daarbij hoort hardnekkig volhouden dat we ook nu nog in een
epidemie leven. Gelukkig heeft de Eerste Kamer de eindeloze reeks
verlengingen van de coronawet een halt toegeroepen.
Liever dan het kabinet met paraplu’s te zien leuren, zien de leden van de
JA21-fractie dat het dak wordt gerepareerd nu de zon schijnt. De Minister
waarschuwt voor een zogenaamde najaarsgolf. Dan is het in ieder geval
hoog tijd om eindelijk de gebrekkige ic-capaciteit op orde te brengen. In
vergelijking met vergelijkbare landen mag duidelijk zijn dat Nederland te
laag scoort. Genoemde leden hebben keer op keer aangedrongen om
hierin verbetering te krijgen en grijpen dit schriftelijk overleg aan om dat
weer te doen. Een één-op-één vergelijking met cijfers van andere landen
is te kort door de bocht. Dat is helder.
Maar aan de andere kant is het te gemakkelijk als wordt verscholen achter
verschillen in de invulling van ziekenhuiszorg en verschillen in de definitie
van ic-capaciteit. Het tekort van Nederland aan basale ic-capaciteit gaat
ons ongetwijfeld opnieuw opbreken wanneer deze capaciteit vroeg of laat
op de proef wordt gesteld. Wat genoemde leden niet heeft overtuigd en
ook niet gaat overtuigen, is de veronderstelling dat uitbouwen van
ic-capaciteit investeren is in overcapaciteit. Voor deze leden is investeren
nodig om de achterstand in te lopen. Die achterstand bestaat. Zij zien het
dan ook als verplichting om deze inherente kwetsbaarheid in onze
ziekenhuiszorg weg te nemen. Enkele vragen hierover.
Onderkent de Minister de noodzaak om de ic-capaciteit structureel naar
een hoger niveau te tillen, zowel wat betreft het aantal bedden als wat het
aantal beschikbare en opgeleide gekwalificeerde verpleegkundigen
aangaat? Zo nee, hoe verantwoordt de Minister dit tegenover de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

65

aanmerkelijk hogere ic-capaciteit in omringende landen? Wat heeft de
Minister ondernomen om eraan bij te dragen dat ziekenhuizen de
ic-capaciteit naar een hoger niveau tillen? Wat heeft de Minister in het
werk gesteld om ziekenhuizen te ondersteunen in het opleiden van
personeel voor de ic-afdelingen? De leden van de JA21-fractie krijgen
graag een overzicht waarin de inspanningen staan benoemd. Bij welke
ziekenhuizen en in welke regio’s doen zich met name (potentiële)
knelpunten voor met betrekking tot de ic-capaciteit? Wat zijn de vorderingen om concentratie van zorg te organiseren voor patiënten die
dezelfde soort ziekenhuiszorg en ic-zorg nodig hebben in het onverhoopte
geval van een virusuitbraak die een groot beroep zal doen op ziekenhuiszorg? Kan de Minister een overzicht geven met acties die in gang zijn
gezet om ervoor te zorgen dat patiënten in een situatie waarin dat nodig is
geclusterde ziekenhuiszorg en ic-zorg kunnen krijgen?
Zie het antwoord op vraag 17. Aanvullend op deze beantwoording, geldt
dat, om te zorgen voor voldoende medisch personeel in ziekenhuizen, het
Ministerie van VWS jaarlijks fors investeert in het opleiden van gespecialiseerde verpleegkundigen en medisch ondersteunend personeel, ook voor
de IC. Dat doet het Ministerie van VWS op basis van ramingen van het
Capaciteitsorgaan, waarvoor kostendekkende financiering van opleidingsplekken beschikbaar wordt gesteld. Hier zit geen plafond op. In 2020 zijn in
totaal 448 mensen gestart met de opleiding IC verpleegkunde, terwijl het
Capaciteitsorgaan een aantal van 775 adviseerde. Het blijkt, mede
vanwege de huidige personeelskrapte, lastig voor ziekenhuizen om de
beschikbaar gestelde opleidingsplekken te vullen. We zijn daarom in
gesprek met de sector hoe meer mensen opgeleid kunnen worden.
Behalve dat we blijven inzetten op het vullen van deze reguliere
IC-opleidingsplekken, zetten we ook in op het breed en flexibel opleiden
van mensen die al in de zorg werken. Dit om het mogelijk te maken om
snel in te spelen op een veranderende zorgvraag, bijvoorbeeld als COVID
weer piekt en de personele capaciteit meer moet verschuiven naar de
IC-zorg. Met dit doel voor ogen is aan het begin van de pandemie meteen
en versneld gestart met het aanbieden van de modulaire opleiding Basis
Acute Zorg (hierna: BAZ). Inmiddels hebben 489 zorgmedewerkers deze
opleiding afgerond en zijn er nog 1.019 bezig met de opleiding (peildatum
april 2022). Tot 1 juli aaanstaande kunnen zorginstellingen voor bekostiging van deze opleiding nog gebruik maken van de VWS Subsidieregeling opschaling IC- en klinische capaciteit.
Het kabinet is voornemens een nieuwe subsidieregeling op te zetten voor
de bekostiging van de BAZ na 1 juli 2022. Hierdoor kunnen dit jaar nog
eens 800 studenten starten met de BAZ-opleiding. Overigens is opleiden
niet de enige oplossing voor de problematiek. We willen ook mensen
behouden voor de zorg en inzetten op ruimte voor herstel van zorgmedewerkers. Dit is ook nodig vanwege het hoge ziekteverzuim. Hier ligt een
belangrijke rol voor werkgevers, opdat we het maximale doen om
iedereen die in de zorg kan en wil werken, ook te behouden voor deze
mooie sector en dit prachtige vak.
Eén van de doelen van het coronabeleid is om de zorg voor iedereen
toegankelijk te houden. Het is belangrijk dat het zorgnetwerk kan blijven
functioneren, ook bij een opleving van het virus. De zorg bereidt zich dan
ook voor op een komende coronagolf aan de hand van het advies van de
Taskforce Ondersteuning optimale inzet zorgmedewerkers. Er wordt
gewerkt aan een optimale en flexibele inzet van zorgmedewerkers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

66

Op basis van de aanbevelingen van het expertteam COVID ziekenhuiszorg
bevordert het kabinet een effectieve inzet van de bestaande personele
capaciteit in het hele zorgnetwerk. We kunnen ervan uitgaan dat personele
capaciteit ook in het najaar beperkt blijft. De adviezen van het expertteam
richten zich daarom niet op het uitbreiden van het aantal IC-bedden of
zorgprofessionals, maar is erop gericht om met de huidige zorgcapaciteit
meer patiëntenzorg te kunnen leveren en daarmee tevens de druk op
zorgpersoneel te verlagen.
Belangrijk is de brede inzet van nieuwe initiatieven in de zorg die in de
afgelopen twee jaar succesvol zijn gebleken, maar nog niet in het hele
land zijn toegepast. Met het landelijk opschalen en implementeren van
deze initiatieven wordt het zorgnetwerk geoptimaliseerd. Ook wordt het
zorgpersoneel ontlast. Op deze wijze kan veel reguliere zorg bij een
nieuwe COVID-golf doorgaan. Hier gaan we ons de komende periode voor
inzetten. Daarbij werken we met betrokken partijen onder meer aan een
bredere en betere monitoring van de zorgcapaciteit in het hele
zorgnetwerk. Op basis van het geactualiseerde Opschalingsplan COVID-19
van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ), geeft het LNAZ aan hoeveel
IC-bedden er landelijk beschikbaar en opgeschaald beschikbaar kunnen
zijn. Momenteel zijn er 993 IC-bedden operationeel (dd. 13-06-2022).
Indien nodig kan er volgens het Opschalingsplan COVID-19 tot 1.350
IC-bedden worden opgeschaald voor een korte piekperiode. Specifieke
informatie per instelling is op te vragen bij de individuele ziekenhuizen
zelf.
Nederland kampt met een enorm overschot aan vaccins. Vanaf deze week
raken 3,5 miljoen doses over de datum. Enkele vragen hierover. Ligt het in
de rede dat alle elf miljoen ongebruikte doses vaccins komende maanden
moeten worden vernietigd? Lukt het om afspraken over donaties te maken
met andere landen, of is dat een theoretische optie? Kan de Minister
garanderen dat de wijze van vernietigen in geen enkel geval gevaar
oplevert voor de volksgezondheid, dit met het oog op de constatering in
de media dat de vloeistoffen overigens niet onbehandeld in het riool
verdwijnen?
Het moeten vernietigen van vaccins hangt af van meerdere factoren,
waaronder mogelijke donaties, mogelijke verlengingen van de houdbaarheidsdatum van de vaccins en de frequentie van eventuele toekomstige
vaccinatiecampagnes. Het is daarom lastig om aan te geven hoeveel
vaccins er exact dit jaar nog vernietigd gaan worden. Zoals ik heb
aangegeven in mijn brief van 19 april jl.71 heeft het kabinet alles op alles
gezet om zo veel mogelijk vaccins te doneren. Dit is onder andere gedaan
via het ambassadenetwerk, via het Europees netwerk en door actief
landen te benaderen die nog vaccins nodig hadden. In de afgelopen
weken heeft Nederland 1 miljoen vaccins gedoneerd aan Vietnam en ruim
700.000 aan Nicaragua. Over het algemeen is er helaas wel sprake van
een afgenomen behoefte aan vaccindonaties. Op dit moment heeft
Nederland nog ongeveer 7,1 miljoen vaccins beschikbaar voor donatie.
Het kabinet blijft zich inzetten om deze vaccins te doneren aan landen die
hier behoefte aan hebben. Op dit moment zijn ongeveer 4,2 miljoen
vaccins over de houdbaarheidsdatum. Deze vaccins bevinden zich niet in
Nederland, maar in de fabriek van de vaccinproducent. Nederland is
samen met de Europese Commissie bezig met het opstellen van een plan
van aanpak om deze vaccins op een correcte wijze te laten vernietigen.
Voor vaccins die in de toekomst eventueel in Nederland vernietigd zouden
moeten worden geldt dat geëxpireerde vaccins worden afgevoerd als
medisch afval conform wet- en regelgeving. Vernietiging wordt uitge71

Kamerstuk 25 295, nr. 1837

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

67

voerd door een afvalvernietigingsbedrijf dat gecertificeerd is om medisch
afval te vernietigen (verbranding). Als bewijs wordt een certificaat
afgegeven.
Vervolgens het EU DCC. Tijdens de EU Gezondheidsraad heeft de Minister
andere lidstaten opgeroepen het EU DCC alleen in te zetten wanneer dit
proportioneel en noodzakelijk is. Genoemde leden wijzen erop dat de
verordening inzake het EU DCC lidstaten in geen enkel opzicht verplicht
tot het beperken van het vrije personenverkeer. Twee vragen aan de
Minister. Waarom heeft de Minister niet opgeroepen tot het onmiddellijk
en volledig stopzetten van het EU DCC? Wat is tijdens de EU Gezondheidsraad verder besproken over dit digitaal coronapaspoort? Tot zover de
schriftelijke inbreng van de leden van de JA21-fractie.
De DCC-verordening betreft het technisch kader waarmee vaccinatie-,
herstel- en testbewijzen worden uitgegeven. Deze verplicht lidstaten en
aangesloten landen buiten de EU/Schengen om DCC-bewijzen wederzijds
te erkennen en accepteren. De inzet en daarmee het vragen van
vaccinatie-, herstel-, en testbewijzen is een bevoegdheid van ieder land
zelf en valt buiten de scope van de DCC-verordening.
Het stopzetten van het EU DCC zou ertoe leiden dat aangesloten landen
niet langer verplicht zijn tot het uitgeven van bovengenoemde bewijzen in
DCC-formaat. Wanneer de epidemiologische situatie aanleiding kan geven
tot de inzet van coronabewijzen en Europese lidstaten daarvoor kiezen,
kan dit leiden tot belemmeringen voor de reiziger. Zonder DCC accepteren
Europese lidstaten elkaars bewijzen immers niet vanzelfsprekend en
kunnen additionele bewijzen aan
certificaten ertoe leiden dat bewijzen van – bijvoorbeeld – Nederlandse
reizigers niet worden erkend. Om die reden heb ik niet opgeroepen tot
stopzetting van het EU DCC.
Tijdens de formele EU Gezondheidsraad van 29 maart jl. heb ik mijn
Europese collega’s opgeroepen om het Digitaal Covid Certificaat alleen in
te zetten wanneer dit proportioneel en epidemiologisch noodzakelijk is.
Inmiddels hebben de meeste Europese lidstaten de inzet van coronabewijzen opgeheven. Daarnaast heb ik speciaal aandacht gevraagd voor het
uitzonderen van jongeren (12–18 jaar) van de geldigheidsduur van
vaccinatiecertificaten conform de motie van het lid Bikker c.s.72. Deze
uitzondering is opgenomen in de gedelegeerde verordening van 29 maart
jl.73 tot wijziging van de DCC-verordening. Mijn volledige interventie vindt
u terug in het verslag74 van de formele EU Gezondheidsraad dat met uw
Kamer gedeeld is.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de agenda en
bijhorende stukken inzake de ontwikkelingen rondom het coronavirus en
heeft daarbij een aantal opmerkingen en vragen. Zij vraagt of de Minister
een update kan geven over de stand van zaken als het gaat om het
verbeteren van de ventilatie in scholen. Genoemd lid vindt het van groot
belang dat we er nu alles aan doen om leerlingen in het najaar naar
school te laten gaan, ook als er weer veel besmettingen komen. Hebben
de scholen de middelen om dit serieus op te pakken? Kan de Minister
aangeven hoe het kabinet daarbij ondersteunt? In het verlengde daarvan:
hoe gaat de Minister de op 31 mei jongstleden aangenomen motie van de
72

Kamerstuk 22 112, nr. 3335.
Zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?toc=OJ%3AL%3A2021%3A211%3ATOC&uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.211.01.0001.01.ENG
74
Kamerstuk 21 501–31, nr. 666
73

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

68

leden Van Haga en Agema75 over het krachtig bevorderen van ventilatiemaatregelen uitvoeren?
Het kabinet heeft € 360 miljoen beschikbaar gesteld voor de verbetering
van het binnenklimaat in scholen, waarvan bijna € 200 miljoen via de
SUVIS-regeling. Deze regeling is inmiddels volledig uitgeput. Het
Ministerie van OCW kijkt daarom naar het opzetten van een maatwerkregeling om de ventilatie op scholen te verbeteren. Gemeenten en schoolbesturen hebben aangegeven dat de 70% eigen bijdrage in sommige
gevallen financieel niet haalbaar was. Omdat het zich kan voordoen dat
gemeenten en schoolbesturen met bestaande middelen en de SUVISregeling niet tot een (tijdelijke) oplossing komen, is het essentieel dat er
ruimte is voor maatwerk. De inzet is om de regeling in juli open te stellen
zodat scholen en gemeenten tijdig een aanvraag in kunnen dienen om zo
de ventilatie op orde te krijgen.
Goede ventilatie is belangrijk voor een gezond binnenklimaat. Ventileren
helpt ook om het risico op verspreiding van respiratoire infecties, zoals
SARS-CoV-2, te beperken. Het is dan ook een belangrijke preventieve
maatregel die er in combinatie met andere maatregelen voor kan zorgen
dat het aantal besmettingen niet te snel oploopt. In de afspraken die met
sectoren worden gemaakt, is een centrale plek ingeruimd voor ventilatie.
Daarbij is de belangrijkste aanbeveling om ervoor te zorgen dat publieke
ruimtes goed geventileerd worden. Volgens de minimale inrichtingseisen
uit het Bouwbesluit zijn de bestaande ventilatiesystemen voldoende in
staat ruimtes van verse lucht te voorzien, mits deze systemen goed
ingeregeld, gebruikt en onderhouden worden.
«Frisse lucht» maakt onderdeel uit van de basismaatregelen en er zijn
diverse communicatiemiddelen ontwikkeld om het belang van goede
ventilatie bij een breed publiek onder de aandacht te brengen en te
houden. Uit het RIVM gedragsonderzoek blijkt dat het belang van
ventileren goed wordt begrepen en nageleefd. Als daar aanleiding voor is
zullen de inspanningen op dit vlak geïntensiveerd worden. Via de website
«ventileren zo gedaan», mediacampagnes en afspraken met (hoogrisico)sectoren wordt expliciet aandacht gevraagd voor het goed gebruiken,
inregelen en onderhouden van bestaande ventilatiesystemen.
Het lid van de BBB-fractie wil nogmaals aandacht vragen voor de
problematiek omtrent Long COVID. Genoemd lid vindt het van groot
belang dat zo snel mogelijk duidelijkheid komt over de achtergronden van
Long COVID: onderzoeken die nu naar buiten komen spreken elkaar vaak
tegen. Dit is funest voor de aanpak van Long COVID. Kan de Minister hier
een rol in spelen? Wat vindt de Minister van het idee om Multidisciplinaire
Long COVID -klinieken in het leven te roepen die gericht zijn op onderzoek
en behandeling? Genoemd lid denkt dat er al veel kostbare tijd verloren is
gegaan en dat de Minister nu beter in kan zetten op een goede gedegen
aanpak. Wat de achterliggende oorzaak van Long COVID ook is: vele
tienduizenden mensen hebben langdurige klachten en kunnen niet meer
deelnemen aan het arbeidsproces. Wat het lid van de BBB-fractie betreft
moet een gedegen aanpak komen en is het funest als er geen duidelijke
richtlijnen en behandelingen zijn voor deze mensen. Hierbij kan ook
gekeken worden naar internationale samenwerking. Landen als Amerika
en Engeland zijn hier al wat verder in. Welke stappen zet de Minister om
dit internationaal op te pakken? Hoe staat het met de aanpak van de
problematiek van deze patiënten?

75

Kamerstuk 25 295, nr. 1848.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

69

Op nationaal niveau wordt er veel onderzoek gedaan naar post-COVID.
Deze onderzoeken zijn wetenschappelijk én onafhankelijk. Betrokkenen
hanteren gedragscodes voor de waarborging van wetenschappelijke
integriteit. Tussentijdse resultaten van de lopende onderzoeken worden,
indien beschikbaar, gepubliceerd. Aan voorlopige onderzoeksresultaten
kunnen nog geen conclusies worden verbonden. We wachten de
definitieve resultaten met belangstelling af.
Ten aanzien van het idee om multidisciplinaire post-COVID klinieken in het
leven te roepen, verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag 38.
Verder wil ik opmerken dat op initiatief van de Nederlandse Huisartsen
Genootschap (NHG), Federatie Medisch Specialisten (FMS) en Long
Alliantie Nederland (LAN) de multidisciplinaire richtlijn «Langdurige
klachten na COVID-19» is ontwikkeld.76 Deze richtlijn geeft antwoord op
vragen over diagnostiek, begeleiding, en behandeling van mensen met
langdurige klachten na COVID-19.
De richtlijn is meermaals onder de aandacht gebracht bij zorgprofessionals en beschrijft het belang van afstemming en samenwerking tussen
deze professionals, om zo de zorg te optimaliseren. Daarnaast wordt er
ook rekening gehouden met onder meer de internationale ontwikkelingen.
Zo heb ik in februari het advies «Langdurige klachten na COVID-19» van
de Gezondheidsraad77 ontvangen. Dit advies is gebaseerd op de nieuwste
wetenschappelijke publicaties en inzichten op zowel nationaal als
internationaal niveau.
Genoemd lid wil graag weten welke biomedische onderzoeken op dit
moment in Nederland lopen naar Long COVID. Klopt het dat Nederland
nauwelijks budget heeft voor biomedisch onderzoek en dat we vooral
afhankelijk zijn van buitenlands onderzoek?
Zie antwoord op vraag 27. Met het biomedische onderzoek78 wordt
bijvoorbeeld gekeken naar welke rol de aanwezigheid van ontstekingscellen speelt bij langdurige vermoeidheids- en cognitieve klachten na
COVID-19. Daarnaast kijkt ZonMw welke samenhang er is met biomedisch
onderzoek op het terrein van andere infectieziekten (zoals ME/CVS
(chronisch vermoeidheidssyndroom) en de ziekte van Lyme). De geleerde
lessen worden, voor zover mogelijk, nu al toegepast op het onderzoek
naar en de behandeling van post-COVID. Tot slot volgt ZonMw relevante
bevindingen uit internationaal onderzoek en vertaalt deze, indien
mogelijk, naar de Nederlandse context.
Voorts maakt zij zich zorgen over de afhandeling van Wet werk en
inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)-aanvragen voor de groep Long
COVID-patiënten. Het lijkt deze patiënten hetzelfde te vergaan als mensen
met ME. Dat wil zeggen, dat ze vaak niet serieus genomen worden en dat
er geen eenduidigheid is vanuit het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Kan de Minister aangeven wat de richtlijn voor het
UWV-personeel nu is? Verder heeft de Minister voor Langdurige Zorg en
Sport een subsidieregeling in het leven geroepen waardoor mensen met
Long COVID langer in dienst kunnen blijven bij hun werkgever (na de
ziekteperiode van twee jaar). Kan de Minister aangeven hoeveel
aanvragen hiervoor zijn gedaan? Kent de Minister het signaal dat een
76

Zie: https://demedischspecialist.nl/nieuwsoverzicht/nieuws/richtlijn-langdurige-klachten-nacovid-19-gepubliceerd
77
Zie: https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2022/02/14/advies-langdurigeklachten-na-covid-19
78
Zie: https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/coronavirus/onderzoek-naar-corona-en-covid-19/
long-covid/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

70

beroep op deze regeling niet meer mogelijk is als er al een WIA-aanvraag
ligt? Hoe zinvol is de regeling dan, daar het aanvragen van WIA een lang
voortraject kent? Kan de Minister ervoor zorgen dat de aanvraag voor een
WIA-uitkering dan on hold gaat?
Het UWV behandelt alle Wia-aanvragen op eenzelfde manier en houdt bij
de beoordeling van de mate van arbeidsongeschiktheid rekening met de
functionele mogelijkheden in arbeid van de individuele werknemer. Er
wordt dus rekening mee gehouden dat de klachten die mensen bij
langdurige COVID ervaren, niet voor iedereen hetzelfde zijn. Het UWV
maakt geen onderscheid in manier van handelen naar de reden van uitval
of ziekte. Omdat de Wia erop is gericht om inkomen uit arbeid te
verzekeren en een terugval in inkomsten door ziekte (gedeeltelijk) op te
vangen, is een inschatting van de resterende verdiencapaciteit van
iemand met een ziekte of beperking bepalend voor het arbeidsongeschiktheidspercentage. Dit heeft als gevolg dat de uitkomst van de
Wia-beoordeling niet voor iedereen die langdurige klachten heeft na een
COVID-besmetting, gelijk zal zijn.
De subsidieregeling van de Minister van Langdurige Zorg en Sport is
zoals eerder vermeld 14 juni jl. gepubliceerd. Voor inwerkingtreding van
de subsidieregeling konden geen aanvragen worden ingediend.
Nog tot de eerste uitbetaling van een Wia-uitkering is het mogelijk een
verlenging van de loondoorbetaling af te spreken. Daaruit vloeit voort dat
na de eerste Wia-uitkering niet meer van de subsidieregeling gebruik kan
worden gemaakt. Overigens voorziet de subsidieregeling slechts in een
tegemoetkoming van de kosten die gemoeid zijn met de verlenging van
de loondoorbetaling. De vrijwillige verlenging van de loondoorbetaling is
een reeds bestaande mogelijkheid in het kader van de Wia. Werkgever en
werknemer dienen het bij het UWV te melden als zij een vrijwillige
verlenging van de loondoorbetaling na het tweede ziektejaar zijn
overeengekomen. Indien deze door het UWV wordt bevestigd leidt dit
automatisch tot uitstel van de Wia-aanvraag. Nadat het UWV de
verlenging heeft bevestigd, kan een subsidieaanvraag worden ingediend.
Het lid van de BBB-fractie maakt uit de beantwoording van Kamervragen
van het lid Omtzigt op dat de Minister de aansprakelijkheid voor Long
COVID bij personeel uit de zorg doorschuift naar de werkgever. Vanuit de
Arbowet moet men immers zorgen voor een veilige werkomgeving. Het
lid van de BBB-fractie vindt dit wel erg makkelijk en wijst erop dat er in
tijden van een pandemie, en dus een landelijke crisis, gehandeld wordt
vanuit de richtlijnen die de rijksoverheid opstelt. Ook heeft de vorige
Minister een werkgever die zelf persoonlijke beschermingsmiddelen
inkocht voor zijn personeel openlijk aan de schandpaal genageld.
Genoemd lid is van mening dat hier ernstige inschattingsfouten zijn
gemaakt en vraagt de Minister nogmaals om dit correct af te handelen
met de mensen die in de beginfase van de COVID-19 pandemie
onbeschermd moesten werken en daarbij Long COVID opliepen. Een deel
van deze mensen zit nu al in de WIA met alle consequenties van dien.
In dit kader verwijs ik naar mijn beantwoording van vraag 40.
Genoemd lid maakt zich verder zorgen over de druk op de zorg in het
najaar, mocht het inderdaad zo zijn dat er dan weer veel COVID-19
besmettingen zullen zijn. In het verslag van de EU Gezondheidsraad staat
dat er een verhoogd aantal TBC- en HIV-besmettingen is als gevolg van de
vluchtelingenstroom uit Oekraïne. Kan de Minister de Kamer informeren
over hoe de situatie in Nederland is? Welke extra druk op de zorg is er
vanuit de vluchtelingenstroom? Kan de Minister toelichten hoe deze extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

71

druk opgevangen moet worden? Uit de lange termijn visie op COVID-19
maakt het lid van de BBB-fractie niet op hoe er gewerkt wordt aan meer
capaciteit voor de zorg. Daarbij wil zij benadrukken dat het hier niet alleen
gaat om bijvoorbeeld ic-capaciteit. Ook de huisartsen hebben het zwaar
als gevolg van hoge lastendruk, steeds meer taken en ook COVID-19.
Genoemd lid heeft de indruk dat de zorg niet klaar is voor een eventuele
nieuwe golf aan besmettingen.
Zie de antwoorden op vragen 17 en 69. De huisartsenzorg staat onder
toenemende druk. Een toekomstbestendige en toegankelijke huisartsenzorg is een van de onderwerpen waarover ik met partijen in gesprek
ben in het kader van het af te sluiten integraal zorgakkoord. Ik wil hierover
concrete afspraken maken, zodat huisartsen ook in de toekomst toegankelijke en kwalitatief goede zorg kunnen leveren, waarbij zij plezier in hun
werk hebben.
Het lid van de BBB-fractie vindt de aanpassing van de Wpg, artikel 6ba lid
6 op dit moment onnodig. Het lid betreurt dat de Europese Commissie
voornemens is om het DCC te verlengen. Zij ziet niet in hoe het DCC het
vrij verkeer van personen zou bevorderen en vindt bovendien dat het
schijnveiligheid biedt daar gevaccineerde personen wel degelijk besmet
kunnen zijn. In deze fase van de pandemie lijkt het bovendien niet
proportioneel.
Zoals hierboven aangegeven wordt door de meeste EU landen op dit
moment geen COVID-19-vaccinatie-, test- of herstelbewijs meer geëist bij
inreis van reizigers uit de EU of bij toegang tot bepaalde voorzieningen en
maken we daarnaast in Nederland geen gebruik meer van het coronatoegangsbewijs. In deze fase van de pandemie is er dus geen sprake van een
disproportioneel gebruik van het DCC. Het staat andere landen daarentegen vrij om te bepalen of zij in de toekomst (weer) gebruik willen maken
van het DCC voor inreizen of lokale faciliteiten. Gelet hierop, en gelet op
het feit dat er nog een aantal landen is dat wel een COVID-19-vaccinatie-,
test, of herstelbewijs eist voor inreis en in bepaalde situaties voor
toegang, blijft het, ook in deze fase van de pandemie, wenselijk dat
Nederland DCC’s kan blijven uitgeven. Bovendien wordt opnieuw
benadrukt dat sprake is van een juridische noodzaak om uitvoering te
blijven geven aan de DCC-verordening nu deze zal worden verlengd,
omdat de Verordening een algemene strekking heeft, verbindend is in al
haar onderdelen en rechtstreeks van toepassing is in de Nederlandse
rechtsorde. Nederland is daarmee verplicht uitvoering te blijven geven
aan de Verordening. Om deze redenen blijft artikel 6ba Wpg ook daadwerkelijk nodig.
Ten slotte heeft zij nog wat vragen over de nieuw te sluiten contracten met
vaccinleveranciers. In de eerste contracten die Pfizer heeft afgesloten,
deed Pfizer afstand van alle aansprakelijkheid voor eventuele bijwerkingen
van de vaccins. Het lid van de BBB-fractie wil graag weten of dit nu wel
onderwerp van de onderhandeling zal zijn of dat er weer sprake van een
volledige vrijwaring voor de vaccinfabrikanten is. Verder schrijft de
Minister dat de nieuwe contracten vooral gericht zijn op leveringszekerheid. Op dit moment heeft Nederland een overschot van 3,5 miljoen
doses die naar verwachting voor een groot deel weggegooid zullen
moeten worden.79 Wat is de inzet van de Minister bij de onderhandelingen? Wordt er ook rekening mee gehouden dat de vaccinatiebereidheid
afneemt naarmate COVID-19 ontwikkelt naar een mildere vorm? Hoe
voorkomt de Minister nogmaals een dergelijke verspilling van vaccins?

79

Brabants dagblad, 1 juni 2022, «Ruim miljoen coronaprikken de prullenbak in...».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

72

De bestaande afspraken met betrekking tot aansprakelijkheid en de
afgegeven vrijwaring lopen door bij de bestelling van nieuwe vaccins. Het
is onjuist dat vaccinfabrikanten worden gevrijwaard van elke vorm van
aansprakelijkheid. Voor de bestaande afgegeven vrijwaring gelden
namelijk specifieke en strikte voorwaarden. Op de inhoud hiervan kan niet
worden ingegaan in verband met de geheimhoudingsplicht.
Zoals ik ook in mijn brief van 13 juni jl.80 heb aangegeven is er voldoende
voorraad van de huidige COVID-19-vaccins om de hele Nederlandse
bevolking indien nodig een herhaalprik aan te bieden. We zorgen ervoor
dat er in ieder geval tot en met 2023 een robuuste vaccinvoorraad (in
omvang en houdbaarheid) beschikbaar is. Bij het opzetten van een
grootschalige vaccinatiecampagne is het niet mogelijk om aankoop en
gebruik exact op elkaar af te stemmen. Dit is afhankelijk van veel
verschillende factoren. Het doel van het kabinet blijft echter om ervoor te
zorgen dat zoveel mogelijk mensen de coronaprik halen die hen geadviseerd wordt. Daarom is het noodzakelijk om mensen in staat stellen een
weloverwogen keuze te maken om zich wel of niet te laten vaccineren. Er
is om die reden blijvend aandacht voor het laagdrempelig beschikbaar
stellen van de coronavaccinatie, het breed verstrekken van informatie en
gerichte inspanningen om degenen die nog niet zijn gevaccineerd te
bereiken.
Vragen en opmerkingen van het lid van de fractie Den Haan
Het lid van de fractie Den Haan heeft kennisgenomen van de Kamerbrieven over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Het genoemde
lid heeft nog een aantal vragen. Voor de meeste van ons lijkt het alsof het
coronavirus is verdwenen, maar voor een groep kwetsbaren die vanwege
een medische aandoening in isolatie moet verblijven, is het omgaan met
corona nog een dagelijkse realiteit. In de verzamelbrief COVID-19 leest het
lid van de fractie Den Haan dat het medicijn Evusheld in de loop van juni
beschikbaar zal zijn. Klopt het dat er tienduizend doses besteld zijn?
Waarom is er niet meer besteld? Hoe zal de verdeling van dit schaarse
medicijn onder de groep immuungecompromitteerden verlopen? Verder
geeft de Minister aan dat voor de medicijnen Paxlovid en Lagevrio de
Europese procedure voor aankoop nog loopt. Kan de Minister iets zeggen
over de voortgang van deze procedures?
Over de bestelde hoeveelheid kan ik helaas geen uitspraken doen. Om te
bepalen hoeveel van welk geneesmiddel ik moet aanschaffen baseer ik
mij onder andere op input van het LCG en het aantal ziekenhuisopnamen
tijdens voorgaande piekbesmettingen. Voor alle COVID-behandelingen
geldt dat de beroepsgroepen zelf bepalen hoe zij deze geneesmiddelen
inzetten of zullen gaan inzetten. Zowel voor Paxlovid als Lagevrio geldt
dat de onderhandelingen voor aankoop in het eindstadium zitten.
De Minister schrijft ook in de verzamelbrief dat hij het onwenselijk vindt
dat de overheid centraal COVID-behandelingen moet inkopen. Hij wil
daarom terugkeren naar de gebruikelijke route van marktintroductie van
nieuwe geneesmiddelen in Nederland. Het lid van de fractie Den Haan wil
graag van de Minister weten hoe hij op deze manier kan garanderen dat
benodigde COVID-behandelingen tijdig beschikbaar zijn bij een eventuele
nieuwe uitbraak.
Ik heb inderdaad mijn voornemen uitgesproken om zo snel als mogelijk
weer terug te gaan naar de reguliere route van marktintroductie en ik
hoop dat firma’s hier gehoor aan zullen geven. Dit betekent echter niet dat
80

Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

73

ik geen nieuwe centrale aankoop zal overwegen als de verspreiding van
het virus daar aanleiding toe geeft. Ik vind het van belang om op te
merken dat centrale inkoop tijdens de Coronacrisis heeft geleid tot in mijn
ogen ongewenste voorraadopbouw door landen, waardoor geneesmiddelen niet altijd daar beschikbaar waren waar ze het beste konden worden
ingezet. Dit vind ik onwenselijk.
In de kamerbrief over het RIVM-advies inzake een herhaalprik, leest
genoemd lid dat er geen vaccinatieronde voor herhaalprikken wordt
georganiseerd. Tegelijkertijd is het niet uitgesloten dat er op korte termijn
een nieuwe uitbraak kan ontstaan van een virus dat gevaarlijker is dan de
huidige variant. Zijn mensen dan op tijd weer voldoende beschermd? In
het rondetafelgesprek Lange termijn coronabeleid gaven deskundigen
immers aan dat na de zomer gestart zou moeten worden met een
boostercampagne.
Op 17 mei jl.81 heb ik het advies van het RIVM met betrekking tot een
volgende herhaalprik overgenomen. Gezien de huidige epidemiologische
situatie is er geen aanleiding voor een nieuwe herhaalprik voor
60-plussers en specifieke doelgroepen na drie maanden. Het RIVM geeft
daarbij aan dat een langer interval ook kan zorgen voor een iets hogere
immuunrespons op de langere termijn. Het RIVM houdt de situatie
nauwlettend in de gaten. Het RIVM heeft een responsteam ingericht dat
elke twee weken de noodzaak voor revaccinatie in relatie tot de epidemiologische situatie duidt. Op basis hiervan maakt het RIVM een inschatting
van de noodzaak om een herhaalprik te overwegen. Indien nodig kan
diezelfde week door een «expertteam COVID-19-vaccinaties» geadviseerd
worden over de inzet van een herhaalprik, al dan niet voor specifieke
doelgroepen. Zoals ik ook in mijn brief van 13 juni jl.82 heb aangegeven,
houden we er rekening mee dat in de komende maanden nieuwe
vaccinatierondes nodig kunnen zijn. Voor welke groepen en op welk
moment dit nodig is, hangt af van de epidemiologische situatie en de
bescherming die de vaccins op dat moment bieden. Er liggen voor
verschillende scenario’s uitvoeringsplannen klaar om snel te kunnen
starten met een vaccinatiecampagne zodra dit nodig is. Voor nadere
informatie over deze planner verwijs ik u naar mijn antwoord op vraag 1.
Eerder gaf de Minister aan dat hij FFP2-maskers gratis beschikbaar zal
stellen aan mensen met een kwetsbare gezondheid. Het lid van de fractie
Den Haan wil graag weten wanneer deze maskers worden toegevoegd
aan de maandelijkse persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)-pakketten
zodat mensen met een kwetsbare gezondheid hier gebruik van kunnen
maken.
Zie het antwoord op vraag 53 over de invulling van de motie Westerveld.
De Minister schrijft in de verzamelbrief dat het voor mensen met een
kwetsbare gezondheid moeilijk kan zijn dat coronamaatregelen worden
afgeschaald. In publiekscommunicatie wordt opgeroepen om begrip te
hebben voor mensen die zich aan de adviezen willen houden. Het
genoemde lid wil van de Minister weten of onder mensen met een
kwetsbare gezondheid wordt onderzocht of deze publiekscommunicatie
werkt. Ervaren zij dat mensen rekening met hen houden en voelen zij zich
daardoor veiliger?

81
82

Kamerstuk 25 295, nr. 1843.
Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

74

De groep mensen met een kwetsbare gezondheid is een brede en diverse
doelgroep. Dat maakt het moeilijk uitvoerbaar om deze doelgroep
specifiek te onderzoeken en bevragen. Dat neemt niet weg dat we wel
actief nagaan wat het effect van alle publiekscommunicatie is. Dus ook
richting deze groep mensen. Zo worden regelmatig campagne effectmetingen gedaan, waaruit we mogelijk ook signalen kunnen opvangen.
Daarnaast hebben we regelmatig contact met de organisaties die voor en
met mensen met een kwetsbare gezondheid werken. Aan hen vragen we
dan ook of zij de signalen die zij vanuit de doelgroep krijgen doorgeven
aan ons, zodat we daarop kunnen inspelen indien nodig.
In de laatste verzamelbrief is weinig te lezen over de pandemische
paraatheid op dit moment. Het lid van de fractie Den Haan wil graag
weten of het veld klaar is om meteen op te schalen op het moment dat dat
nodig is. Immers, de worst case scenario’s zijn niet of nauwelijks
uitgewerkt.
Het kabinet bereidt zich voor op verschillende scenario’s, zoals uiteengezet in de Kamerbrief over de langetermijn aanpak COVID-19 van 1 april
jl.83 Deze scenario’s zijn gebaseerd op de scenario’s van de WRR en KNAW
en schetsen de mogelijke epidemiologische ontwikkelingen van het virus,
variërend van licht (verkoudheidsscenario) tot zwaar (worst case). Ook
sectoren bereiden zich op verschillende scenario’s voor. In de vervolgbrief
over de lange termijn aanpak COVID-19 van 13 juni jl., is nader ingegaan
op de voorbereidingen die de overheid, de zorgsector, sectoren en
doelgroepen treffen op verschillende scenario’s, waaronder een scenario
waarin we te maken krijgen met een opleving van het virus.84 Zo is in de
brief ingegaan op de voorbereidingen voor nieuwe vaccinatierondes,
opschaalbare capaciteit voor testen, beschikbaarheid van medicatie, de
stappen die gezet worden in het optimaliseren van de zorgketen en de
vervolgstappen voor de sectorale aanpak.
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt bekijkt met verbazing de voorbereiding van de Minister
voor corona dit najaar. Meer dan twee jaar na het begin van de coronapandemie is er geen wettelijk kader, geen kader dat de grondrechten
beschermt, om toe te passen bij een eventuele variant of concern in een
volgende fase. Genoemd lid merkt op dat Nederland zich in verschillende
fases van de crisis heeft laten verrassen: bij de eerste uitbraak – terwijl de
situatie in China en later Italië bekend was. Bij de tweede golf in het najaar
van 2020, waarop Nederland onvoorbereid was. En wederom in december
2021 toen het als enige land een lockdown afkondigde, die natuurlijk grote
maatschappelijke en financiële kosten had.
Toch lijken we niet te leren en de Minister geeft aan dat het wettelijk kader
niet op tijd af is. Toch kan het vervallen van de tijdelijke wet niet als een
verrassing gekomen zijn. Het lid Omtzigt merkt op dat het normaal zou
zijn geweest om na de noodverordeningen en de tijdelijke noodwet, meer
permanente zaken in de Wpg te regelen en die te voorzien van fatsoenlijke
waarborgen van grondrechten. Immers is de afgelopen twee jaren veel te
gemakkelijk gegrepen naar ingrijpende maatregelen zoals lockdowns en
vaccinatiebewijzen, terwijl veel minder ingrijpende maatregelen (bijvoorbeeld ventilatie, gedragsmaatregelen in ziekenhuizen en andere plekken
waar andere groepen bij elkaar komen) niet van de grond kwamen.
Genoemd lid nodigt de Minister dan ook uit om het wetgevingsproces
rond de Wpg te versnellen en al voor de zomer een wetsvoorstel in te
dienen, zodat de Tweede Kamer de behandeling daarvan ter hand kan
83
84

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.
Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

75

nemen. Hij is ook bereid om hier in het zomerreces aan door te werken,
omdat hij beseft dat zonder wettelijk kader veel zwaardere maatregelen
ingezet worden bij een volgende golf, de burgerrechten wederom
vergaand ingeperkt worden en meer. Is de Minister daartoe bereid?
Met ingang van 20 mei 2022 is de Tijdelijke wet maatregelen covid-19
vervallen. Er zijn daardoor momenteel geen specifieke bevoegdheidsgrondslagen voorhanden om collectieve maatregelen te treffen ter
bestrijding van een epidemie van COVID-19 of een directe dreiging
daarvan. In de brief aan beide kamers van 4 mei 2022 heb ik aangekondigd dat in een versneld traject wordt gewerkt aan de herziening van
de Wet publieke gezondheid.85 De eerste tranche van de aanpassing van
de Wet publieke gezondheid is op dit moment in voorbereiding en ligt tot
en met 29 juni 2022 in consultatie. Gelet op een versnelde behandeling is
de consultatie-periode verkort naar drie weken. Dit wetsvoorstel is de
eerste tranche van de aanpassing van de Wet publieke gezondheid (Wpg)
voor een versterkte pandemische paraatheid. Het voorstel creëert een
structureel wettelijk kader voor de bestrijding van een epidemie van
infectieziekten met pandemisch potentieel, of een directe dreiging
daarvan (waaronder covid-19), waarbij de betrokkenheid van beide
Kamers en de bescherming van grondrechten wettelijk is verankerd.
Beoogd wordt met het wetsvoorstel om wettelijke grondslagen te creëren
voor het nemen van maatregelen zoals het opleggen van een veilige
afstand, de (onder voorwaarden) openstelling van publieke plaatsen,
hygiënemaatregelen en persoonlijke beschermingsmiddelen, zorgplicht
besloten en publieke plaatsen en de quarantaineplicht voor inreizigers.
Als het op korte termijn onverhoopt toch noodzakelijk blijkt om noodmaatregelen te nemen ter bestrijding van COVID-19, zal ik allereerst bezien of
dit wetstraject kan worden versneld, waartoe ik in dat geval ook een
beroep zal doen op uw Kamer en de Eerste Kamer om het wetsvoorstel
spoedig te behandelen. Indien ook via een dergelijk spoedwetgevingstraject niet tijdig in specifieke bevoegdheidsgrondslagen kan worden
voorzien, zal in acute gevallen teruggevallen moeten worden op de
procedure van noodverordeningen.
In het vervolg hiervan heeft genoemd lid een aantal aanvullende vragen
die hierop zien: de vroegsignalering lijkt niet op orde, zodat pas laat
duidelijk wordt dat er maatregelen genomen worden.
Om zicht te houden op het virus, maken we gebruik van verschillende
monitoringsinstrumenten. Deze mix van instrumenten wordt afgestemd
op de veranderende omstandigheden om een zo goed mogelijk beeld van
de verspreiding van het virus onder de bevolking te behouden. We
proberen nieuwe varianten en oplevingen zo vroeg mogelijk te signaleren
met instrumenten als kiemsurveillance, de infectieradar, rioolwatersurveillance en Nivel-peilstations.
De mogelijkheden voor een boostercampagne voor zeg, kwetsbaren en
ouderen moeten helder zijn en klaar liggen.
Er liggen verschillende plannen klaar voor een eventuele nieuwe
vaccinatieronde. Op de inhoud van de plannen ga ik uitgebreid in bij mijn
antwoord op vraag 1.

85

Kamerstuk 25 295, nr. 1839.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

76

En tegelijkertijd zien we nog steeds oversterfte in Nederland en dat is
verwonderlijk omdat op een periode van oversterfte meestal een periode
van ondersterfte volgt omdat de meest kwetsbaren hard getroffen worden
in een epidemie of pandemie. Onderzoek naar de precieze oorzaken van
oversterfte is dan ook gewenst.
Hieronder beantwoord ik de vragen 89, 98 en 99 gezamenlijk. Het lid
Omtzigt vroeg naar een update over het oversterfte-onderzoek waarbij hij
inging op de wenselijkheid van het onderzoek, de uitvoerbaarheid (gezien
de datatoegang) en de positie van de AVG hierin.
Ik deel de mening van het lid Omtzigt over de wenselijkheid van
onderzoek naar de precieze oorzaken van oversterfte. Daarmee juich ik
uiteraard ook alle initiatieven toe van wetenschappers om onderzoek naar
oversterfte in zijn algemeenheid uit te voeren. Vanuit het CBS en het RIVM
wordt sinds januari gewerkt aan een uitgebreid oversterfte-onderzoek. Dit
onderzoek is gefocust op de oversterfte eind 2021 aangezien hier expliciet
om gevraagd is in de motie van het lid Omtzigt.86 Het CBS en het RIVM
maken in hun onderzoek gebruik van een klankbordgroep bestaande uit
wetenschappers, ingericht via ZonMw. De resultaten van dit onderzoek
worden 23 juni gepubliceerd.
Naast het oversterfte-onderzoek van het CBS en het RIVM, zal ook
onderzoek worden uitgevoerd door onderzoekers die niet gelieerd zijn aan
het CBS of het RIVM. Een begeleidingscommissie, samengesteld via
ZonMw, stelt de onderzoeksagenda voor dit traject op en begeleidt de
onderzoekers. Voor het uitvoeren van dit onderzoek is het noodzakelijk dat
ook deze onderzoekers toegang krijgen tot COVID-data. Ik vind het
belangrijk dat dit gebeurt binnen de geldende privacy- en juridische
kaders, vandaar dat er momenteel op een zorgvuldige manier gewerkt
wordt aan het faciliteren van toegang tot zo veel mogelijk relevante data.
Toegang tot deze data kan geregeld worden via de beveiligde omgeving
van het CBS. Zo zijn de sterftecijfers en veel andere data daar voor
onderzoekers direct beschikbaar. Voor een groot deel van de data,
waaronder van VEKTIS en DHD, geldt dat onderzoekers aanvullend een
aanvraag moeten indienen bij deze organisaties voor het gebruik,
alvorens deze beschikbaar worden gesteld binnen de CBS-omgeving. Data
van het RIVM is momenteel wel al beschikbaar binnen de beveiligde
omgeving van het CBS, maar nog niet voor onderzoekers niet gelieerd
aan het RIVM. Er wordt gewerkt aan een vernieuwde procedure waarbij
onderzoekers een aanvraag kunnen indienen om toegang te krijgen tot
CIMS data. Dit document zal naar alle waarschijnlijkheid voor het
komende zomerreces beschikbaar zijn.
Afsluitend vind ik het nog van belang om te benadrukken dat er secuur
omgegaan wordt met het faciliteren van toegang tot zoveel mogelijk
relevante data voor onderzoekers die niet gelieerd zijn aan het CBS of het
RIVM. Dit kost meer tijd dan oorspronkelijk gedacht, maar daarmee wordt
wel geborgd dat er altijd binnen de geldende wettelijke kaders (onder
andere privacy-kaders) voor het doen van wetenschappelijk onderzoek
gehandeld wordt.
In de brief van de Minister87 staat: «Dat laat onverlet dat zodra de
epidemiologische situatie verandert en een nieuwe herhaalprik nodig
blijkt, de uitvoering hiervan is voorbereid. Er liggen voor verschillende
scenario’s uitvoeringsplannen klaar om snel te kunnen starten met een
86
87

Kamerstuk 25 295, nr. 1617.
Kamerstuk 25 295, nr. 1843.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

77

vaccinatiecampagne als de situatie daar om vraagt». Het OMT schrijft in
haar advies revaccinatie dat op dit moment nog geen derde booster hoeft
te worden gezet, vanwege de epidemiologische situatie en de aangeboden herhaalprikken (waar ongeveer 40% van de uitgenodigde groep
gebruik van heeft gemaakt). Gegeven dat het waarschijnlijk is dat de
epidemiologische situatie verslechtert vanaf het najaar, vanaf wanneer
kan de nieuwe boosterronde van start? Is er een scenario uitgewerkt
waarin nu al besloten kan worden om vanaf eind september/begin
oktober te beginnen met vaccineren? Aangezien de GGD zelf aangeeft dat
ze zo’n drie weken nodig hebben om op te schalen naar 500.000 prikken
per week en nog eens drie weken om op te schalen naar 1.500.000 miljoen
prikken per week: hoe gaat de Minister waarborgen dat we de chaotische
boostercampagne van afgelopen jaar gaan voorkomen?
Over het aanbieden van een volgende herhaalprik laat ik mij adviseren
door het RIVM en zijn «expertteam COVID-19-vaccinaties». Het RIVM heeft
een responsteam ingericht dat elke twee weken de noodzaak voor
revaccinatie in relatie tot de epidemiologische situatie duidt. Op basis
hiervan maakt het RIVM een inschatting van de noodzaak om een
herhaalprik te overwegen. Indien nodig kan diezelfde week door een
«expertteam COVID-19-vaccinaties» geadviseerd worden over de inzet van
een herhaalprik, al dan niet voor specifieke doelgroepen.
Ik vind het niet verstandig om nu al te besluiten over een vaccinatieronde
in het najaar. Zoals ik ook in mijn brief van 13 juni jl.88 heb aangegeven,
houden we er rekening mee dat in de komende maanden nieuwe
vaccinatierondes nodig kunnen zijn. Voor welke groepen en op welk
moment dit nodig is, hangt af van de epidemiologische situatie en de
bescherming die de vaccins op dat moment bieden. Er wordt rekening
gehouden met verschillende scenario’s waarvoor bijbehorende uitvoeringsplannen zijn gemaakt. Hier ben ik nader op in gegaan in mijn
antwoord op vraag 1.
Heeft de Minister inzicht in welke vaccinaties gebruikt kunnen worden op
dat moment? Is het aannemelijk dat nieuwe vaccins, speciaal gemaakt
voor de omikronvariant, ingezet kunnen worden? Kan de Minister het
beschikbaar draaiboek (de samenvatting van een pagina) geven over wat
er mogelijk is in het najaar?
Op de mogelijke beschikbaarheid van aangepaste vaccin ben ik ingegaan
in mijn antwoord op vraag 15. In mijn antwoord op vraag 89 heb ik
aangegeven op welke wijze de besluitvorming over een eventuele
volgende vaccinatieronde tot stand zal komen.
Voor het uitvoeren van eventuele nieuwe vaccinatiecampagnes in het
najaar heeft het RIVM samen met de GGD’en en andere uitvoerders
uitvoeringsplannen opgesteld. De uitvoeringsplannen voor een mogelijke
planbare vaccinatiecampagne in het najaar liggen klaar en zijn afgestemd
met uitvoeringspartners. Bij een positief besluit over een volgende
vaccinatieronde kunnen deze plannen direct ingezet worden. Er is een
basisscenario opgesteld waarbij in ieder geval de meest kwetsbare
groepen die in maart 2022 in aanmerking zijn gekomen voor een
herhaalprik, ook in het najaar een herhaalprik aangeboden krijgen. Er
wordt er ook rekening gehouden met een scenario waarin deze campagne
moet worden opgeschaald omdat ook de griepgroep of de hele bevolking
(12-plus) wordt toegevoegd aan de doelgroep voor een dergelijke
campagne. Daarnaast werkt het RIVM momenteel met meerdere
uitvoeringspartners aan een nooduitvoeringsplan om – bij een plotselinge
88

Kamerstuk 25 295, nr. 1883

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

78

ernstige opleving van SARS-CoV-2 – in zeer korte tijd en op hoog tempo
de hele bevolking te kunnen vaccineren. Dit uitvoeringsplan zal naar
verwachting eind juni gereed zijn.
Voor de eerste twee scenario’s bereiden de GGD’en zich voor om vanuit
een basiscapaciteit van 300.000 prikken per week in drie weken op te
schalen naar een capaciteit van 500.000 prikken per week en in de drie
weken daarna naar een capaciteit van 1,5 miljoen prikken per week. Voor
zowel testen als vaccineren geldt dat het vinden van voldoende personeel
in een open samenleving een uitdaging blijft. Voor het nooduitvoeringsplan, waarin in zeer korte tijd en op hoog tempo de hele bevolking
gevaccineerd moet kunnen worden, zal meer nodig zijn dan enkel de inzet
van de GGD’en. Daarom wordt er voor dit nooduitvoeringsplan ook
gekeken naar wat nodig is om sneller op te schalen en hoe voor het
vaccineren een beroep gedaan kan worden op de inzet van bijvoorbeeld
ziekenhuispersoneel en huisartsen.
Is de Minister van plan om in het najaar breed de beschikking te hebben
over antivirale middelen zoals Evusheld, dat positieve effecten oplevert
tegen ernstige uitkomsten bij infectie met de omikronvariant?89 In welke
mate zullen de middelen Paxlovid en Lagevrio beschikbaar zijn in het
najaar van 2022 (die via de Europese centrale procedure worden
ingekocht)?
Zoals ik reeds meerdere malen heb aangegeven, zal Evusheld in juni
beschikbaar komen en heb ik voor zowel Paxlovid als Lagevrio bestellingen geplaatst via de Europese aankoopprocedure.90
Om te bepalen hoeveel van welk geneesmiddel ik moet aanschaffen
baseer ik mij onder andere op input van het LCG en het aantal ziekenhuisopnamen tijdens voorgaande piekbesmettingen. Voor alle COVIDbehandelingen geldt dat de beroepsgroepen zelf bepalen hoe zij deze
geneesmiddelen inzetten of zullen gaan inzetten. Zowel voor Paxlovid als
Lagevrio geldt dat de onderhandelingen voor aankoop in het eindstadium
zitten.
De Minister geeft in zijn laatste kamerbrief aan dat hij wil dat de markt
(ziekenhuizen en groothandels) zelf geneesmiddelen inkopen. Echter, deze
middelen worden ingezet als pre-exposure prophylaxis (Evusheld) of post
exposure prophylaxis (Paxlovid en Lagevrio), waarbij de post exposure
middelen zo kort mogelijk na infectie moeten worden toegediend. Is de
Minister van plan om het gebruik van deze middelen centraal te coördineren, in te kopen, en te verdelen via bijvoorbeeld de eerste lijn of de
apotheken, aangezien het nut van deze middelen alleen wordt behaald
wanneer ze kort na infectie worden ingenomen? Indien niet, op welke
manier stimuleert hij de groothandel dan om deze middelen op voorraad
te hebben voor het najaar?

89

MedRxiv, 29 mei 2022, «Tixagevimab/Cilgavimab for Prevention of COVID-19 during the
Omicron Surge: Retrospective Analysis of National VA Electronic Data» (https://
www.medrxiv.org/content/10.1101/2022.05.28.22275716v1).
90
Kamerbrief met stand van zaken COVID-19 (30 mei 2022) (Kamerstuk 25 295, nr. 1869),
Antwoorden op Kamervragen over het bericht «Annelies zit al twee jaar in isolatie, maar
Nederland is traag met medicatie voor kwetsbaren» (13 mei 2022) (Aanhangsel Handelingen II
2021/22, nr. 2735), Antwoorden op Kamervragen over coronamedicatie voor kwetsbaren
(9 mei 2022) (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2656), Antwoorden op Kamervragen over
4e incidentele suppletoire begroting 2022 VWS (4 april 2022) (Kamerstuk 36 025, nr. 3),
Kamerbrief over verslag Schriftelijk Overleg VSO informele EU-Informele Gezondheidsraad
10 februari 2022 (21 maart 2022) (Kamerstuk 21 501–31, nr. 656)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

79

Sinds mijn besluit om een bestelling voor de middelen Paxlovid en
Lagevrio te plaatsen, ben ik uitvoerig in gesprek geweest met de
veldpartijen over de logistieke uitdagingen bij dit type geneesmiddelen,
welke voornamelijk worden veroorzaakt doordat de firma het middel niet
zelf in Nederland op de markt brengt. Hoewel het mijn wens is dat
groothandels het geneesmiddel zelf kunnen inkopen bij de firma, zal ik
vooralsnog Paxlovid centraal inkopen. Dit geneesmiddel wordt niet
verdeeld maar voorgeschreven door een behandelend arts. De inrichting
van het logistieke proces zal erop gericht zijn om het geneesmiddel
vervolgens zo spoedig mogelijk via een apotheek beschikbaar te maken
voor de patiënt.
Het lid Omtzigt zou graag een vergelijking zien van hoe de ventilatie op
scholen en in publieke gebouwen op orde is in Nederland en in Vlaanderen. Wat zijn de plannen voor scholen en zal de zomervakantie benut
worden om aanpassingen in lokalen te plegen of niet?
Op 14 april jl. is uw Kamer op hoofdlijnen geïnformeerd over de middellange termijn COVID-19 aanpak in het funderend onderwijs91. Momenteel
is een sectorplan in ontwikkeling, waarin ook aandacht is voor ventilatie
op scholen. Zodra het definitieve sectorplan gereed is, wordt deze met uw
Kamer gedeeld. Inzake de maatwerkregeling verwijs ik u naar antwoord
71. Voor publieke plaatsen geldt in Nederland dat deze minimaal moeten
voldoen aan de eisen uit het Bouwbesluit. De eisen uit het bouwbesluit
zijn inrichtingseisen. Bij ontwerp van het gebouw, herbestemming of
herindeling wordt de benodigde ventilatie berekend en worden voorzieningen aangelegd. Daarna is het aan de gebouwbeheerder om dit te
onderhouden. In 2020 zijn een aantal quickscans verricht in verschillende
sectoren om de ventilatie te beoordelen. Op basis daarvan zijn extra
inspanningen gepleegd in het onderwijs. Voor publieke gebouwen zijn er
geen signalen dat de situatie niet op orde is.
De Minister geeft aan dat de vroegsurveillance nu bestaat uit rioolwatersurveillance, Nivel-peilstations, infectieradar, sequencing en internationale
duidingen. In eerdere brieven werd aangeven dat het aantal Nivelpeilstations wordt opgeschaald tot 300 en dat Infectieradar mogelijk wordt
uitgebreid tot een grotere groep respondenten. In welke mate is dit nu al
georganiseerd en is dit tijdig gereed voor het komende najaar? Kan de
Minister aangeven hoe hij omgaat met data uit de vroegsurveillance, te
weten: wanneer implementeert de Minister welke interventies bij welke
signalen uit de vroegsurveillance? Hoe wordt de publiekscommunicatie
daarop afgesteld? In de lange termijn strategie die in april met de Kamer
is gedeeld, spreekt de Minister bijvoorbeeld ook over bredere modellering, waarbij «meerdere onderliggende modellen» gebruikt worden, en
de Minister gaf hierbij aan dat hij met het RIVM in gesprek is om dit
mogelijk te maken. Kan hier een update over komen? In hoeverre stelt de
Minister het RIVM en andere wetenschappelijke partners in staat om bij te
dragen aan meerdere onderliggende modellen?
Het aantal Nivel-peilstations wordt opgeschaald tot 140 (en niet de in de
vraag genoemde 300) en op dit moment leveren 120 praktijken samples
aan voor detectie van respiratoire pathogenen. Op dit moment loopt
Infectieradar al en doen zo’n 8000 deelnemers mee. Het plan is om het
aantal deelnemers tot en met het najaar uit te breiden. Deze deelnemers
zullen nog geworven worden via verschillende manieren.
De regie op de bestrijding van een A-ziekte is belegd bij het Centrum
Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM. Het RIVM volgt de situatie op
91

Kamerstukken 25 295, nr. 163.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

80

basis van alle beschikbare indicatoren en voorziet het Ministerie van VWS
wekelijks van duiding. Om de communicatie over de stand van de
pandemie te verduidelijken, plaatst het RIVM sinds mei jl. een versie van
de wekelijkse duiding op haar website. Daarnaast wordt de informatievoorziening over de ontwikkeling van het virus via het Coronadashboard
op de website van de rijksoverheid voortgezet.
Op basis van signalen uit de monitoring kan de GGD, ondersteund door
het RIVM, dagelijks besluiten om extra stappen met betrekking tot het
zicht houden op het virus te zetten. Dit kan bijvoorbeeld uitbraakonderzoek of extra lokale monitoring zijn bij de opkomst van een nieuwe
variant of een snelle stijging van het aantal besmettingen. Op basis van de
wekelijkse duiding van de epidemiologische situatie en de suggesties die
het RIVM doet voor de te nemen additionele stappen, kan het Ministerie
van VWS besluiten om verdere acties te laten ondernemen, zoals het extra
monitoren via een bepaald monitoringsinstrument of op een bepaalde
plek om zo specifieke aandachtspunten nader te onderzoeken. Ook kan het
RIVM besluiten het OMT bijeen te roepen. Als de situatie er aanleiding toe
geeft zal het kabinet het OMT (en parallel hieraan het MIT) om advies
vragen, waarna het (interdepartementale) besluitvormingsproces voor het
(eventueel) nemen van maatregelen wordt gestart.
De informatievoorziening via het Coronadashboard wordt gecontinueerd
zodat de informatievoorziening voor het algemeen publiek wordt
gewaarborgd.
Het klopt inderdaad dat ik de ambitie heb om data breder beschikbaar te
stellen aan partijen zoals het RIVM en andere wetenschappelijke partners
zodat zij bij kunnen dragen aan het ontwikkelen van onderliggende
modellen. Als eerste vind ik het belangrijk te vermelden dat actief
gestimuleerd wordt om met open data (van bijvoorbeeld het RIVM) breder
onderzoek uit te laten voeren. Deze data wordt momenteel door het RIVM
al beschikbaar gesteld aan iedereen. Daarnaast is voor bepaald onderzoek
ook andere data nodig die niet openbaar zijn. Hiervoor heeft het CBS de
Remote Access veilige analyse omgeving beschikbaar, en werkt het RIVM
samen met verschillende academische onderzoekers. Er wordt naar
gestreefd meer data toegankelijk te maken via de veilige analyse
omgeving van het CBS. Momenteel ligt hierbij de focus op de data die
nodig is om het oversterfte onderzoek uit te voeren, wat naar aanleiding
van de motie van het lid Omtzigt92 uitgevoerd wordt. Hierna zou ik de
focus willen verleggen naar het mogelijk maken van toegang tot overige
COVID-19-data ten behoeve van ander (wetenschappelijk) onderzoek en
modellering.
Het lid Omtzigt ontvangt veel mails van mensen met Long COVID die
ervaren dat hun hele leven is veranderd en velen hebben het gevoel aan
hun lot te worden overgelaten. Regelmatig is er sprake van een
uitzichtloze situatie, zonder verbetering op korte termijn. Daarnaast wordt
aangegeven dat zij door specialisten het bos in worden gestuurd,
vanwege het onvoldoende beschikken over kennis over (onderliggende)
kenmerken en passende zorg. Herkent de Minister dit en hoe zou dit wat
de Minister betreft verbeterd kunnen worden? Ter aanvulling, hoe kan
volgens de Minister de kennisdeling tussen specialisten en onderzoekers
over Long COVID en behandeling ervan verder worden gestimuleerd en
gecoördineerd? Meerdere mensen geven aan inmiddels hun baan te zijn
verloren door Long COVID. Wat niet meehelpt is dat wanneer iemand
Long COVID heeft opgelopen in een werksituatie, dit niet erkent wordt als
dienstongeval/beroepsziekte, ook uit angst voor precedentwerking. Het lid
Omtzigt is van mening dat de overheid een belangrijke rol heeft in een
92

Kamerstuk 25 295, nr. 1617.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

81

goed voorbeeld geven als het gaat om ondersteuning bieden aan mensen
met Long COVID. Inmiddels hebben duizenden mensen zich gemeld bij
C-support. Kan de Minister toelichten wat C-support en vergelijkbare
initiatieven concreet voor mensen die Long COVID hebben opgelopen
kunnen betekenen? Wat is de reactie van de Minister op de oproep vorige
week van C-support tot meer biomedisch onderzoek?
Ik betreur de gevolgen die mensen met post-COVID ondervinden. Het
Ministerie van VWS werkt via ZonMw en het RIVM aan kennisontwikkeling
ten behoeve van de diagnostiek, behandeling en (organisatie van) zorg
voor mensen met post-COVID. Een voorbeeld hiervan is de CO-FLOW
studie93, waarin door middel van gegevens over onder andere zorggebruik en patiëntenstromen onderzoek wordt gedaan naar de verschillende
zorgpaden. (Tussentijdse) bevindingen worden gepubliceerd en, indien
mogelijk, direct toegepast in de organisatie van passende zorg voor
mensen met post-COVID.
Onderzoek naar post-COVID, via ZonMw en het RIVM, levert direct
bruikbare kennis op voor beleidsmakers en praktijkprofessionals. De
verantwoordelijkheid voor kennisdeling tussen specialisten en onderzoekers over post-COVID ligt, net zoals bij andere aandoeningen, bij het
zorgveld. Onder andere de Nederlandse Huisartsengenootschap (NHG) en
Federatie Medisch Specialisten (FMS) spelen een belangrijke rol bij de
vertaling van wetenschap naar de (huisartsen- en medisch specialistische)
praktijk. Daarnaast deelt ZonMw goede voorbeelden van de implementatie van wetenschappelijk onderzoek met zorgprofessionals, waardoor de
zorg in de praktijk steeds beter wordt.
In 2020 is al vroegtijdig in navolging op een motie van Jetten en Marijnissen94 besloten om C-support in te richten in analogie naar Q-support,
de nazorg voor Q-koorts patiënten, die reeds de kennis over de gevolgen
van postinfectieuze aandoeningen en een basisorganisatie had staan.
C-support adviseert en begeleidt mensen met post-COVID die langdurig
(meer dan 3 maanden) klachten blijven houden na het doormaken van
COVID-19. Zij hebben een team van medisch adviseurs, gespecialiseerde
maatschappelijk werkenden en deskundigen op het gebied van werk,
inkomen en psychosociale hulpverlening klaarstaan om patiënten breed te
ondersteunen bij de vraagstukken die spelen. C-support kijkt niet alleen
naar de huidige klachten, maar ook naar de gevolgen van die klachten op
alle leefgebieden naast de lichamelijke en geestelijke gezondheid, zoals
het sociale leven, werk en inkomen. C-support is met de meest actuele
kennis van de ziekte ondersteunend aan patiënten en aan het netwerk
zonder de reguliere zorg over te nemen; C-support kijkt wat nodig is om
de situatie te verbeteren en te helpen bij het vinden van de juiste
zorgverleners. Bij problemen met werk en inkomen werkt C-support
samen met arbeidsdeskundigen, juristen en financieel adviseurs.
Daarnaast adviseert C-support vanuit de steeds opbouwende kennis bij
een groot aantal onderzoeken en scholen waar nodig en mogelijk
zorgprofessionals. In navolging op de motie Weyenberg en van Dijk95
werkt C-support samen met het Centrum Werk Gezondheid aan scholingsprogramma’s voor patiënten en professionals en aan een onderzoek, dat
specifiek gericht is op werk en post-COVID. De (tussen)resultaten worden
op korte termijn gepresenteerd. Post-Covid.nl behartigt als patiëntenorganisatie (onder de vlag van het Longfonds) de belangen van de mensen
93

Zie: https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/coronavirus/programmas/project-detail/covid-19programma/covid-19-follow-up-care-paths-and-long-term-outcomes-within-the-dutch-healthcare-system-a-combined/
94
Kamerstuk 25 295, nr. 325.
95
Kamerstuk 35 570 XV, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

82

met post-COVID, informeert hen via de gelijknamige website en organiseert lotgenotencontact. Naast de patiëntenorganisatie zien we diverse
initiatieven in het veld waarbij patiënten zich organiseren in belangengroeperingen, zoals Long-Covid Nederland en diverse Facebookgroepen.
Eerder dit jaar heb ik aan het Longfonds een subsidiebedrag van
€ 500.000 verleend voor een periode van twee jaar t.b.v. het ondersteunen
van mensen met post-COVID, waarmee concreet invulling wordt gegeven
aan het amendement van het lid Paulusma c.s.96 Het gaat hier om
inspanningen voor het organiseren en verstevigen van zowel fysiek als
digitaal lotgenotencontact. Hierin is ook specifiek aandacht voor de
onzichtbare of moeilijk bereikbare doelgroep (lage SES, migratieachtergrond, digibetisme). Daarnaast is het Longfonds bezig met de (tijdelijke)
voortzetting en uitbreiding van coronaplein.nu (nu: PostCovid NL) naar de
brede groep klachten van post-COVID.
Er wordt al op nationaal en internationaal niveau veel onderzoek gedaan
naar post-COVID. Tussentijdse resultaten van deze onderzoeken worden,
indien mogelijk, gepubliceerd. Maar aan deze voorlopige onderzoeksresultaten kunnen nog geen conclusies worden verbonden. We wachten de
definitieve resultaten met belangstelling af. Op basis van deze definitieve
resultaten van de lopende onderzoeken moet worden beoordeeld wat de
meerwaarde kan zijn van meer biomedisch onderzoek.
De Minister geeft in de beantwoording aan dat de subsidieregeling,
waardoor zorgwerkgevers loondoorbetaling deels gesubsidieerd krijgen,
in juni wordt gepubliceerd en het UWV werkgevers in zorg en welzijn die
een ontslagaanvraag indienen, attenderen op deze subsidieregeling.97
Betekent dit dat de subsidieregeling vanaf vandaag beschikbaar is en het
UWV werkgevers hier vanaf nu op attendeert? Zo nee, vanaf wanneer
precies in juni? Hoe gaat de Minister verder aan deze regeling bekendheid
geven bij werkgevers? Ook als het gaat om mogelijkheden om met
terugwerkende kracht een aanvraag te doen, zodat zolang het loket niet
open is er alsnog afspraken kunnen worden gemaakt over loondoorbetaling. Kan de Minister de recent gestelde vragen over de handhavingsnormen van de iSWZ tezamen met de antwoorden op dit verslag aan de
Kamer doen toekomen?
De vrijwillige verlenging van de loondoorbetaling is een bestaande
mogelijkheid in de Wia. Voor het maken van afspraken daarover was het
niet nodig de publicatie van de subsidieregeling af te wachten. De
subsidieregeling is zoals vermeld 14 juni jl. gepubliceerd98; werkgevers
kunnen de subsidie aanvragen. De voorwaarden voor de subsidie waren
reeds kenbaar gemaakt in de brief van 25 februari jl.99, namelijk:
• het moet gaan om een vrijwillige verlenging van de loondoorbetaling;
• de verlenging moet minimaal 6 maanden bedragen;
• de werknemer waarvoor het wordt aangevraagd, is in de periode
1 maart 2020 tot en met 31 december 2020 langdurig ziek geworden.
De brancheorganisaties heb ik gevraagd hun achterban te attenderen op
publicatie van de subsidieregeling en op de mogelijkheid een subsidieaanvraag te doen. Ook op rijksoverheid.nl en op de website van DUS-i die
de regeling uitvoert, is informatie over de regeling te vinden.

96

Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 32.
Antwoord op vragen van het lid Omtzigt over geldende richtlijnen inzake persoonlijke
beschermingsmiddelen (PBM) aan het begin van de coronacrisis en het onderzoek naar Long
COVID. Ontvangen op 24 mei 2022. (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2868)
98
Subsidieregeling: Stcrt. 2022, nr. 16010.
99
Kamerstuk 25 295, nr. 1813.
97

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

83

De antwoorden op de Kamervragen (ingekomen op 31 mei 2022) van het
lid Omtzigt aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het tijdelijke gedoogbesluit
over gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen van het RIVM
gedurende de coronacrisis in het voorjaar van 2020 toen duizenden
mensen in verpleeghuizen overleden aan corona en er nauwelijks
persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar waren in de verpleeghuizen, worden zo spoedig mogelijk beantwoord.
Het lid Omtzigt is benieuwd naar de voortgang van het onderzoek naar
oversterfte. Hij leest met instemming over de samenwerking tussen onder
andere het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het RIVM.
Genoemd lid vraagt de Minister of hij ervan uit mag gaan dat de onderzoekers de beschikking krijgen over alle beschikbare CBS-data (onder
andere data van overlijden), RIVM-data (zoals vaccinatiedata en data dat
iemand een positieve test gehad heeft), data van Stichting Dutch Hospital
Data (DHD) (zodat comorbiditeiten meegewogen kunnen worden) en
VECTIZ-data.
Mag genoemd lid ervan uitgaan dat deze data via anonimisering ook voor
de onderzoekers niet herleidbaar is naar specifieke personen en er dus
volledig voldaan wordt aan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en andere privacy wetten? Kan de Minister dat bevestigen?
Zie het antwoord op vraag 89.
Het lid Omtzigt heeft met enige zorg kennisgenomen van de notulen100
van de derde bijeenkomst van de klankbordgroep Onderzoek oversterfte
2020–2021, ingesteld door ZonMw. Genoemd lid vraagt om verheldering,
want een data-onderzoek waar data niet beschikbaar en dus niet alle
hypotheses goed getest kunnen worden, is niet de bedoeling. Is de
Minister in staat om het onderzoek te doen over 2020 en 2021 en door te
zetten, aangezien de oversterfte helaas eind november 2021 nog niet
teruggekeerd was naar normale waarden? Het Lid Omtzigt zal hier
aandacht voor blijven vragen. Een oversterfte van meer dan 30.000
mensen zou topprioriteit moeten zijn in de publieke gezondheidszorg.
Indien de redenen daarvan goed in kaart gebracht kunnen worden, heeft
dat gevolgen voor het beleid en hoe we de bevolking in Nederland gezond
en levend kunnen houden.
Zie het antwoord op vraag 89.

100

ZonMw, «Onderzoek naar redenen en oorzaken van oversterfte in de coronacrisis – Samenvatting van de voorzitter over de derde vergadering».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1884

84