Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

860
Vragen van de leden Belhaj en Hammelburg (beiden D66) aan de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het verspreiden van
antisemitische complottheorieën in Ahoy (ingezonden 6 oktober 2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
28 november 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 493.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Spiritueel evenement trekt duizenden mensen
naar Rotterdam Ahoy: «Noem ons alsjeblieft geen wappies»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Zijn er antisemitische tropes en ideeën geuit door de sprekers tijdens het
evenement? Zo ja, in hoeverre hebben deze in de ogen van het kabinet een
opruiende werking, zoals beschreven in het Dreigingsbeeld Terrorisme
Nederland 56?2
In hoeverre kan een evenement als dit leiden tot een toename in antisemitisme en anti-overheidsextremisme?
Hoe duidt u de beweging achter dit evenement en welke ontwikkeling heeft
deze de laatste jaren doorgemaakt?
Antwoord 2, 3 en 4
Het kabinet is van mening dat er in Nederland absoluut geen plaats is voor
Jodenhaat, noch voor opruiing. Als echter blijkt dat tijdens dit event
antisemitische uitspraken zijn gedaan en/of uitingen met een opruiende
werking, dan ligt strafrechtelijke handhaving in de rede. Dit begint bij het
doen van aangifte. Het is vervolgens aan de politie en het Openbaar
Ministerie (OM) om de aangifte te onderzoeken en eventuele vervolgstappen
te ondernemen.

1

Rijnmond.nl, 2 oktober 2022, «Spiritueel evenement trekt duizenden mensen naar Rotterdam
Ahoy: «Noem ons alsjeblieft geen wappies»», www.rijnmond.nl/nieuws/1558227/spiritueelevenement-trekt-duizenden-mensen-naar-rotterdam-ahoy-noem-ons-alsjeblieft-geen-wappies.
2
Kamerstuk 29 754, nr. 640.

ah-tk-20222023-860
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Het kabinet maakt zich in algemene zin zorgen over de aantrekkingskracht
van complottheorieën die zich recentelijk ook in Nederland van de uithoeken
van het internet verspreid hebben naar de publieke opinie. Afhankelijk van de
aard van de complottheorieën kan het openlijk en kritiekloos bespreken
hiervan bijdragen aan de sociale acceptatie van antisemitisme, xenofobie of
racisme. Verschillende bekende complottheorieën bevatten antisemitisme,
bijvoorbeeld door holocaustontkenning of het wegzetten van de joodse
gemeenschap als geheime «elite» die de wereld zou regeren. Ook kunnen
theorieën gepaard gaan met anti-overheidsnarratieven, waarbij de overheid
wordt weggezet als het vrijheid-inperkende «kwaad». Zorgelijk is bijvoorbeeld
de aanmoediging van kwetsbare mensen om geen belasting meer te betalen,
waardoor zij in grote financiële problemen kunnen komen. Complottheorieën
kunnen uiting geven aan grieven, aan wantrouwen of aan behoefte aan
verbondenheid, maar soms ook worden aangehaald om verregaande acties
rechtvaardigen. Naast polarisatie of een duidelijke extremistische component,
met opruiing, huisbezoeken, bedreigingen en zelfs geweld als mogelijk
gevolg, kan de verspreiding van complottheorieën afbreuk doen aan het
publieke vertrouwen in de democratische instituties.
In hoeverre dit ook geldt voor het evenement in Ahoy en de beweging
hierachter in relatie tot het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland, is op dit
moment niet te beantwoorden. Dit komt omdat er vanuit de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) op dit moment geen
direct zicht is op de mogelijke opruiende of antisemitische ideeën die geuit
zijn tijdens het desbetreffende evenement, en of deze online navolging
vinden.
De achtergrond van dit antwoord hangt samen met het feit dat de NCTV
momenteel sterk beperkt is in de uitvoering van zijn taken omdat er geen
gebruik gemaakt kan worden van online monitoring van open bronnen,
waaronder social media.
De grondslag voor de analysetaken van de NCTV (de Wet verwerking
persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale
veiligheid) is momenteel in behandeling. Ik verwacht u voor het einde van dit
jaar de nota van wijziging te sturen. In afwachting daarvan zijn deze taken
opgeschort waar het gaat om het bezien van online open bronnen zoals
Twitter of Facebook.
Vraag 5
Is er sprake van een bredere toename in antisemitisme en welke maatregelen
neemt u hiertegen?
Antwoord 5
Ik neem de aanpak van antisemitisme zeer serieus. Recente gebeurtenissen
en ontwikkelingen geven aan dat deze aandacht niet kan verslappen. De
afgelopen jaren is antisemitisme meer zichtbaar geworden in de maatschappij. Tijdens de COVID-19 pandemie kwamen bijvoorbeeld allerlei klassieke
antisemitische samenzweringstheorieën en mythes bovendrijven. Ook schrijft
de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (Coördinator) in zijn
werkplan dat antisemitisme gedijt en zich vormt naar thema’s die maatschappelijke onrust veroorzaken. Op dit moment zijn COVID-19 en de Russische
inval in Oekraïne sprekende voorbeelden. Uit een onderzoek naar online
antisemitisme in Nederland in 2020, in opdracht van het Centrum Informatie
en Documentatie Israël (CIDI) en het Centraal Joods Overleg (CJO), bleek dat
van bijna twee miljoen berichten gerelateerd aan het jodendom ruim 200.000
(ongeveer 11%) als antisemitisch3 werd herkend. Het streven is om de
komende jaren online antisemitisme beter in kaart te brengen.
Daarnaast geven verschillende cijferbronnen informatie over het aantal
meldingen, incidenten, of discriminatiefeiten van de grond antisemitisme. In
de cijfers van de politie, het Openbaar Ministerie (specifieke discriminatiefeiten) en het CIDI is in het jaar 2021 ten opzichte van het jaar 2020 een lichte
stijging te zien. Het aantal incidenten van antisemitisme dat werd gemeld bij
de politie in 2021 steeg naar 627 ten opzichte van het jaar 2020, waar 517
incidenten gemeld werden. In 2019 was het aantal antisemitisme-incidenten
hoger dan in 2020 en 2021, met 768 incidenten. Bij de antidiscriminatievoor3

Op basis van de IHRA werkdefinitie van antisemitisme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

zieningen kwamen in 2021 75 meldingen van antisemitisme binnen, ten
opzichte van 82 meldingen in 2020.4 Bij het Openbaar Ministerie werd de
grond antisemitisme in 2021 58 keer geregistreerd bij specifieke discriminatiefeiten5, ten opzichte van 38 keer in 2020. Bij de codis-feiten6 werd de grond
antisemitisme in 2020 en 2021 even vaak geregistreerd (27 keer).7 Het CIDI
registreerde in 2021 in totaal 183 antisemitische incidenten, ten opzichte van
135 in 2020 en 182 incidenten in 2019.8
Om Jodenhaat aan te pakken wordt op verschillende manieren en via
verschillende pijlers ingezet. Ik verwijs daarbij ook naar het werkplan van de
Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding dat op 6 oktober jl. aan uw
Kamer is aangeboden.9 Het werkplan vormt het uitgangspunt voor concrete
acties in de strijd tegen antisemitisme, onder andere op de onderwerpen
monitoren en opvolgen, onderwijs en preventie en herdenken en vieren. Het
werkplan van de Coördinator beschrijft de aanpak van de bestrijding van
antisemitisme langs 3 pijlers, te weten 1) monitoren en opvolgen, 2) onderwijs en preventie en 3) herdenken en vieren. Het werkplan bevat verder
maatregelen, die toezien op het tegengaan van Holocaustverdraaiing en
antisemitische parabelen, die dikwijls onderdeel uitmaken van complottheorieën, middels de strafrechtketen, educatie en (online) campagnes.
Daarnaast kan antisemitisme strafrechtelijk worden aangepakt. Het Openbaar
Ministerie gaat over tot vervolging als uit een aangifte blijkt dat sprake is van
uitingen die strafbaar zijn op basis van de discriminatieartikelen in het
Wetboek van Strafrecht.
Met elkaar blijven we ons inzetten, zodat antisemitisme geen plaats kan
krijgen in onze samenleving.
Vraag 6
Wat doet u om de verspreiding van complottheorieën en de gevolgen
daarvan tegen te gaan?
Antwoord 6
Hoe het beste tegen complottheorieën en de gevolgen daarvan kan worden
opgetreden, verschilt per geval en is een brede opgave voor ons allemaal. De
ene theorie is immers schadelijker of verontrustender dan de andere.
Daarnaast geldt dat complottheorieën niet automatisch strafbaar zijn of als
desinformatie gelden. Vrijheid van meningsuiting is het uitgangspunt. Deze is
echter niet onbegrensd. Er zijn complottheorieën waar we duidelijk op
moeten acteren. Zoals blijkt uit het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland
(DTN) van 7 november jl. kan het kritiekloos bespreken en normaliseren van
sommige complottheorieën leiden tot polarisatie, afbreuk aan het publieke
vertrouwen in de instituties van de democratische rechtsorde, haat tegen
andersdenkenden of zelfs inspireren tot (terroristisch) geweld. Voor dergelijke
complottheorieën, met dusdanig ernstige gevolgen, is wat mij betreft geen
plek in onze samenleving. Daar moeten we ons, met zijn allen, tegen
uitspreken. Daar waar het leidt tot strafbare feiten, zoals bedreiging, opruiing,
haatzaaiing, geweld of discriminatie kan hiertegen opgetreden worden door
het Openbaar Ministerie.
In mijn brief van 7 november jl.10 is aangekondigd dat de NCTV met alle
betrokken partners zal werken aan een extremismestrategie. Hierbij zal onder
meer worden uitgewerkt op welk punt de aanpak tegen schadelijke complottheorieën versterkt kan worden.

4

Discriminatiecijfers in 2020 en 2021. Een rapport over registraties van discriminatie-incidenten
door de politie, en meldingen bij antidiscriminatievoorzieningen en andere organisaties in
Nederland.
5
Artikel 137c tot en met 137g en artikel 429quater (bijvoorbeeld groepsbelediging of aanzetten
tot haat, discriminatie of geweld)
6
Er is sprake van een codis-feit als het discriminatieaspect een rol heeft gespeeld bij het motief
of de aanleiding tot het plegen van het feit, of als het is gebruikt om het delict indringender te
plegen.
7
Openbaar Ministerie: Cijfers in Beeld, 2021
8
CIDI: Monitor antisemitische incidenten, 2021
9
Kamerstuk 30 950, nr. 317
10
Kamerstuk 29 754, nr. 653

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3