>Retouradres Postbus 16375 2500 XP Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

Regeringscommissaris
seksueel
grensoverschrijdend gedrag
en seksueel geweld
Rijnstraat 50
Den Haag
Postbus 16375
2500 XP Den Haag
www.rcgog.nl
Onze referentie
35419718

Datum

13 januari 2023

Betreft

Reflectie op Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld

Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld komen overal voor. Eén
op de twee vrouwen en één op de vijf mannen maakt in zijn of haar leven fysiek
seksueel grensoverschrijdend gedrag mee.1 Bij homoseksuele, lesbische,
biseksuele en transgender personen ligt dit percentage nóg hoger. Seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld gaat dus niet over incidenten,
maar is, helaas, een structureel probleem in onze samenleving. Het komt voort
uit de manier waarop onze samenleving is ingericht en door hoe wij gewend zijn
met elkaar om te gaan.
Het is daarom terecht dat het kabinet met het Nationaal Actieprogramma Aanpak
seksueel
grensoverschrijdend
gedrag
en
seksueel
geweld
(hierna:
actieprogramma) nadrukkelijk inzet op een maatschappelijke cultuurverandering,
zodat seksueel grensoverschrijdend gedrag niet meer past in onze samenleving.
Ook is het belangrijk dat het kabinet tegelijkertijd op de kortere termijn streeft
naar een sluitende aanpak, waarmee plegers gestopt en slachtoffers beter
gesteund worden.
Ik wil op deze plaats dan ook mijn waardering uitspreken voor de ambitie die
spreekt uit het actieprogramma, en het harde werk dat alle betrokken ministeries
hebben geleverd om deze ambitie gezamenlijk handen en voeten te geven. Zij
hebben in samenspraak met vele betrokkenen, die individueel of in organisaties
actief zijn, de eerdere contouren van het actieplan weten om te zetten in een
programma waaraan wij de komende jaren verder kunnen werken. De aanpak in
het programma bevat vele facetten die nodig zijn om zowel op de korte als
langere termijn seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld aan te
pakken, van preventie tot slachtofferhulp en vele stappen daartussen. Het is
daarom belangrijk dat er is gekozen voor een gecoördineerde aanpak waarbij
meerdere bewindspersonen en ministeries betrokken zijn. Dat vraagt wellicht in
de tijd een extra investering in de onderlinge afstemming, maar zal zeker de
effectiviteit vergroten.

1

Rutgers, Seksuele gezondheid in Nederland, 2017
Pagina 1 van 12

In deze brief licht ik graag toe hoe ik kijk naar de aanpak van seksueel geweld en
seksueel grensoverschrijdend gedrag zoals het kabinet die neerzet in het
actieprogramma.

Onze referentie
35419718

Daarnaast schets ik – in het kort - hoe ik mijn rol als regeringscommissaris wil
invullen en welke activiteiten ik de komende periode in ieder geval ga
ondernemen. Het is mijn voornemen om daarover met enige regelmaat te
rapporteren, zoals mijn team en ik ook in het eerste impactoverzicht hebben
gedaan. In deze rapportages zullen wij ook een impressie geven van nieuwe
inzichten en kennis.

Reflectie op het actieprogramma
Seksueel grensoverschrijdend gedrag komt zoveel voor dat iedereen in onze
maatschappij er vroeg of laat mee te maken krijgt: als melder, slachtoffer,
beschuldigde, pleger, of anders als omstander. Dit besef begint steeds luider door
te klinken. Wat in mijn beleving minder doorklinkt, en wat ik de komende jaren
nadrukkelijk zichtbaarder wil maken, is het enorme leed dat er vaak op volgt,
zeker bij zwaardere of structurele vormen van seksueel grensoverschrijdend
gedrag en seksueel geweld. Hoe zwaar en hoe langdurig de gevolgen voor
slachtoffers kunnen zijn. Hoe zij vaak nog jarenlang kampen met trauma, hoe hun
relaties en seksualiteit niet meer hetzelfde zijn en hoe hun carrières schade
ondervinden.
“Het is heel lang geleden, maar als ik op mijn werk iemand
tegenkom met die naam functioneer ik een dag niet normaal.”2

Maar ook bij zogenaamd ‘lichtere’ vormen kan de stapeling van negativiteit of
ongewild gedrag van anderen tot een permanent gevoel van onzekerheid leiden
bij de ontvanger ervan. Naar mijn smaak gaat het in het maatschappelijk debat
nog teveel over het niet meer mogen maken van complimentjes, en te weinig
over de opmerkingen en aanrakingen die nog jaren later bij iemand angst en
rillingen veroorzaken. Soms is door een combinatie van schaamte,
schuldgevoelens en de houding van velen dat je er ‘maar tegen moet kunnen’ die
angst diep weggestopt en komt deze er in de vorm van andere fysieke of mentale
klachten uit. De enorme omvang én het leed van wie ermee te maken krijgt
vragen urgent om inzet. De onderliggende machtsmechanismen moeten aan de
orde gesteld worden.
De andere kant is dat mensen niet het plezier in onderlinge relaties moeten
verliezen. Juist het op een positieve manier bespreekbaar maken van wensen en
grenzen kan ons en zeker jongeren helpen om hun eigen gedrag en hun
seksualiteit beter te begrijpen en zich met wederzijds begrip voor elkaar te
ontwikkelen. De omslag van seksuele voorlichting naar seksuele en relationele
vorming op school is hiervan een belangrijk voorbeeld.

2

De citaten in deze brief zijn van mensen die de regeringscommissaris en haar
medewerkers de afgelopen periode gesproken hebben en zijn met hun instemming
opgenomen in deze brief.
Pagina 2 van 12

Een probleem aanpakken dat zo structureel onderdeel is van onze manier van
leven kan de overheid uiteraard niet alleen, dat vraagt iets van de hele
samenleving, van ons allemaal. Het kabinet zet hier in het actieprogramma dan
ook op in, en juist in het verbinden van overheid en samenleving bij dit
gezamenlijke doel zie ik bij uitstek mijn rol.

Onze referentie
35419718

Vorm: een programma
De onderdelen van het actieprogramma zijn doelen waar het kabinet op inzet,
maar die alleen bereikt kunnen worden met vereende inzet van overheid,
uitvoerders en hulpverleners, bedrijven, organisaties, sectoren, scholen etc.. Het
programma bestaat daarom maar voor een deel uit acties die de overheid
zelfstandig kan uitvoeren. Veel zal samen met betrokken partijen verder
vormgegeven worden. Daaruit vloeit ook voort dat in deze fase veel nog
ontwikkeld, verder uitgedacht en vooral ook opgeschaald moet worden. Niet
alleen staan nog niet alle acties vast, maar er is ook een grote versnippering aan
grotere en kleinere organisaties en mensen die iets willen betekenen om het
probleem aan te pakken. Dat is hoopgevend maar vraagt ook om afstemming en
coördinatie. Dat neemt niet weg dat de ambitie om snel tot handelen te komen
groot moet zijn, en dat die tijd goed benut moet worden om het actieprogramma
zo doeltreffend mogelijk te laten zijn.
Des te belangrijker is het dan wel dat het verder ontwikkelen van het programma
goed georganiseerd wordt en dat de ingezette cultuurverandering ook na de
looptijd vastgehouden wordt. Het kabinet heeft mij gevraagd hierover te
adviseren. Richtinggevend voor mijn advies zal zijn dat inhoudelijk, doelgericht en
efficiënt samengewerkt wordt tussen alle betrokken ministeries, andere
overheidsinstanties en maatschappelijke sectoren en uitvoerenden. Relevante
expertise, waaronder ervaringskennis, moet daarin een belangrijke plek hebben
en dus goed benut worden. Bovendien zal ik erop toezien dat zoveel mogelijk tijd
van iedereen besteed wordt aan het inhoudelijk werken aan deze opgave, en zo
min mogelijk aan het organiseren en repareren van processen, of aan
onverhoopte dubbelingen. Een samenwerking, kortom, waarbij zoveel mogelijk
tijd van iedereen besteed kan worden aan het behalen van onze gezamenlijke
doelen.

Inhoud: de doelen van het actieprogramma
Erkenning van de omvang van het probleem3 doet beseffen dat de huidige aanpak
knelt: het zwaartepunt van de aanpak ligt nu op zeer kostbare interventies
(intensieve ggz voor slachtoffers; strafrecht, detentie, forensische zorg en
toezicht voor daders). Deze aanpak loopt nu al tegen de grenzen van de
capaciteit4 aan, terwijl nog steeds verreweg de meeste slachtoffers zich nergens

Seksuele Gezondheid in Nederland, Rutgers 2017.
Kamerstukken II 2021/2022 28 345 nr. 254 (aanpak geweld tegen vrouwen en
wachttijden hulpverlening voor verschillende vormen van geweld); Kamerstukken II
2022/2023 28 345 / 31 015, nr. 259 (wacht- en doorlooptijden Veilig Thuis); Kamerstukken
II 2021/2022 34 843 / 29 628, nr. 56 + Kamerstukken II 34 834 / 29 279 nr. 57 (lange
3
4

Pagina 3 van 12

melden5. Nu de bewustwording groter wordt en meer mensen zich gaan melden6
beseffen wij dat ‘meer van hetzelfde’ voor de lange termijn niet het antwoord zal
zijn.

Onze referentie
35419718

Het hoofddoel van het actieprogramma is daarom met reden het tegengaan van
seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Zoals bijvoorbeeld te
zien aan de inzet op onderwijs in actielijn 1 (gedeelde maatschappelijke waarden
en normen) is dit doel er één van de lange adem – maar des te meer reden om
er snel werk van te maken. Hoewel er op dit vlak al veel gebeurt in het onderwijs,
zie ik wel dat dit nog zeer van wisselende kwaliteit en intensiteit, en versnipperd
is. Tevens worden er prachtige nieuwe interventies ontwikkeld waarbij ook
ervaringen worden benut. Ook deze zouden breder ingezet kunnen worden. Ik wil
eraan bijdragen dat daarin meer urgentie en samenhang komt.
Onderwijs is de belangrijkste gezamenlijke basis die iedereen in de samenleving
heeft, dus het is goed dat het actieprogramma hier zwaar op inzet. Tegelijk hoop
ik eraan bij te dragen dat er op een bredere en inventieve manier naar preventie
van seksueel grensoverschrijdend gedrag gekeken wordt; het maatschappelijk
gesprek is hier in ieder geval onderdeel van, maar ik verken ook de
mogelijkheden om met een risicomanagement-benadering preventie toe te
spitsen op specifieke situaties en omgevingen.
Er is ook een doel voor de middellange termijn: naast het uiteindelijk willen
terugdringen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, zet
het actieprogramma in op een aanpak waar veel meer slachtoffers mee geholpen
zijn, en die voor iedereen de schade zo beperkt mogelijk houdt (met name in
actielijnen 2 en 3). Ernstig seksueel geweld is immers vaak het einde van een
langdurig proces, waarin grenzen stukje bij beetje steeds verder overschreden
worden. Door snel seksueel grensoverschrijdend gedrag te signaleren,
slachtoffers te steunen en plegers te stoppen kan erger leed voorkomen worden.
Terecht is de laatste tijd extra aandacht gevraagd voor seksueel geweld achter de
voordeur. Mede door het grote aantal incidenten in de media over ‘de werkvloer’
zou dit onderbelicht kunnen raken, wat uiteraard onwenselijk is. In het
actieprogramma wordt dan ook aandacht aan alle vormen besteed.
“Het begon heel fijn, we waren verliefd en deden veel leuke
dingen samen. Gaandeweg werd hij steeds dwingender. Ik
moest altijd naar hem toe komen, deed bijna niks meer zonder
hem. Hij vertelde me steeds dat ik niks waard was, dat ik blij
moest zijn dat hij bij me bleef. En gaandeweg ging ik erin
geloven. Ik had nooit zin in seks maar liet het steeds
gebeuren, ik dacht dat dat erbij hoorde. Toen ik een avond
knapte en zei dat ik wilde dat hij er meer voor mij was, maakte
hij me belachelijk. En verkrachtte me, door me fysiek vast te
pinnen op het bed. Van die verkrachting heb ik aangifte
gedaan.”

doorlooptijden in zedenzaken); Brief Inspecties d.d. 10 november 2022 inzake gebrekkig en
niet toereikend toezicht en behandelaanbod in JJI’s.
5
Seksuele Gezondheid in Nederland, Rutgers 2017, CBS 2018 en CBS 2020.
6
Jaarverslag Centrum Seksueel Geweld 2021.
Pagina 4 van 12

Het belangrijkste beoogde effect van actielijnen 2 (wet- en regelgeving) en 3
(processen op orde in organisaties) voor mij is dat allerlei organisaties zich
bewust worden van hun verantwoordelijkheid. Dat zij processen niet alleen op
papier op orde hebben, maar ook met de uitvoering ervan het belang uitdragen.
Dit is geen vrijblijvend proces: met het besef dat iedereen een grote
verantwoordelijkheid draagt komen ook nieuwe verplichtingen voor elke
organisatie. De cultuurverandering en bijbehorende maatschappelijke waarden en
normen dienen waar nodig ook omgezet te worden in wet- en regelgeving, zoals
met name voorgesteld met de maatregelen in actielijn 2.

Onze referentie
35419718

Het is goed dat het kabinet met deze normering in actielijn 2 de
cultuurverandering een zet geeft. Met de aanpassing van de zedenwetgeving
zoals voorgesteld in het wetsvoorstel Seksuele misdrijven heeft het kabinet laten
zien veranderde maatschappelijke normen te willen vertalen naar wetgeving.
Een maatregel als het stellen van aanvullende voorwaarden over integriteitsbeleid
bij inkoop door de Rijksoverheid laat zien dat er meerdere wegen naar Rome
leiden. Hiermee geeft de overheid de eigen voorbeeldfunctie handen en voeten.
Belangrijk daarbij is wel dat mensen en organisaties worden ondersteund bij het
uitvoeren van deze wet- en regelgeving. Actielijn 3 ziet erop toe dat organisaties
goed op de hoogte zijn van wat er van hen wordt verwacht en dat zij ondersteund
worden bij het de uitvoering daarvan. Daarbij zal ook bewust aandacht worden
besteed aan specifieke sectoren en de ondersteuning die zij nodig hebben.
Maar seksueel grensoverschrijdend gedrag snel signaleren, slachtoffers steunen
en plegers stoppen vraagt om medewerking van iedereen: het is vooral de directe
omgeving (omstanders zoals vrienden, familie, collega’s; organisaties zoals
werkgevers of verenigingen) die in staat is snel in te grijpen. Bovendien vindt veel
seksueel geweld níet plaats binnen organisaties, maar in moeilijker te reguleren
omgevingen zoals verenigingen, op straat of op de plek waar het nog het
moeilijkst is in te grijpen: achter de voordeur. En juist hier kan de schade het
grootst zijn. Het is dan ook goed dat met actielijn 4 (iedereen kan bijdragen)
nadrukkelijk ingezet wordt op omstanders, een thema waarmee ik de komende
periode uitdrukkelijk verder aan de slag wil: iedereen heeft een
verantwoordelijkheid bij het tegengaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag,
maar ‘iedereen’ bereiken is geen sinecure. Het is daarbij ook goed ons te
realiseren dat het overal voorkomt, op straat, op school, op het werk, in de
vereniging, met sporten of dansen, in de kroeg en helaas ook veel te vaak thuis.
Hoewel onderliggende mechanismen soms hetzelfde zijn, vraagt dit ook om
maatwerk. En ook de vorm waarin het plaats heeft - fysiek, verbaal, met of
zonder geweld - het maakt allemaal uit. Het is steeds belangrijk goed te duiden
over welke vorm wij het hebben en daar de goede aanpak bij te kiezen.
Op de korte termijn is het doel de huidige aanpak snel verder op orde krijgen:
bijvoorbeeld zorgen dat slachtoffers ondanks hardnekkige capaciteitsproblemen in
de hulpverlenings- en strafrechtketen niet voor een dichte deur komen te staan.
Hoewel op lange termijn de bedoeling van het actieprogramma is dat het aantal
gevallen, en dus meldingen, daalt, omdat seksueel geweld en seksueel
grensoverschrijdend gedrag minder voorkomen, zal dit door meer aandacht en
hogere meldingsbereidheid naar verwachting eerst stijgen.
Zeker in actielijn 5 (hulpverlening) van het actieprogramma moet veel nog
worden ontwikkeld. Dat is belangrijk gelet op de uitvoerbaarheid, en is ook een
Pagina 5 van 12

uitdrukkelijke wens van de instanties die hierbij met name betrokken zijn. Ik hoop
dat op dit punt dat snel stappen worden gezet, zodat slachtoffers die zich naar
aanleiding van alle aandacht voor dit thema gesterkt voelen zich toch te melden
een luisterend oor vinden. Het kabinet heeft mij gevraagd te adviseren hoe deze,
naar verwachting tijdelijke, toename in meldingen te adresseren. Ik zal daarom in
kaart proberen te brengen hoe groot deze toename ongeveer kan zijn, en wat
strategieën kunnen zijn om zoveel mogelijk slachtoffers snel te bieden wat zij
nodig hebben.

Onze referentie
35419718

Ik signaleer hierbij dat de aandacht voor plegers, zowel voor de stafrechtelijke
aanpak als wat daarbuiten nodig is, in het actieprogramma sterker zou mogen
zijn. Seksueel geweld is geen natuurverschijnsel, maar iets dat de één de ander
aandoet. Het is gedrag, en het is – uiteindelijk – een keuze. Niet iedere pleger is
zich evenwel bewust van zijn of haar gedrag, ook al omdat in sommige contexten
grensoverschrijdend gedrag – uiteraard ten onrechte – genormaliseerd is geraakt
- in systemen die grensoverschrijdend gedrag vergemakkelijken, en ertegen
optreden juist de moeilijkere keuze maken. Betere begeleiding, adequate
sanctionering met aandacht voor ieders perspectief en belangen, of andere
vormen van hulp kunnen voorkomen dat iemand opnieuw de fout ingaat. Het is
dan ook belangrijk om nog beter inzicht te krijgen in motieven, omstandigheden
en al dan niet aangeleerd gedrag. Ook is het belangrijk nader onderzoek te doen
of bestaand onderzoek beter te benutten om nog meer inzicht te krijgen in
gender-gerelateerde aspecten van onze samenleving.
“Ik weet niet of de jongen die mij heeft verkracht dat zelf ook
zo ziet.”

Rol regeringscommissaris
Het actieprogramma is een breed kabinetsprogramma, dat zich over de
beleidsterreinen van vijf departementen uitstrekt. Het kabinet heeft het initiatief
genomen tot dit programma, heeft het verder uitgewerkt en is aan zet bij veel
acties die erin staan en nog bij zullen komen. Zoals gesteld moet het
actieprogramma tot beweging leiden in de hele maatschappij.
Mijn rol is gevraagd en ongevraagd te adviseren over de hele aanpak maar ik zie
ook een specifiekere rol voor mijzelf: in het smeden van coalities in de
samenleving, in het verbinden van maatschappelijke partijen aan de doelen in het
actieprogramma, en in het ophalen van ervaringen en kennis uit alle hoeken van
de samenleving, om zo de aanpak steeds beter te maken. Dit doe ik bijvoorbeeld
door met veelzijdige groepen van experts, stakeholders en betrokkenen aan
antwoorden op concrete vraagstukken te werken; door het opzetten van een
netwerk aan ambassadeurs die ieder op hun eigen manier en in hun eigen
verband het maatschappelijk gesprek verder brengen, en door coalities te smeden
van verschillende partijen met vergelijkbare rollen.
In de brief over het actieprogramma en in de bijgevoegde bijlage staan mijn
belangrijkste activiteiten vermeld. Hoewel ik nadrukkelijk inzet op een structurele
aanpak en dus niet van incident naar incident wil gaan, zal de actualiteit soms
toch voorrang vragen. Ook zie ik dat niet-seksueel grensoverschrijdend gedrag
meer in de aandacht komt. Daar waar mijn kennis kan helpen aan een oplossing
daarvoor zal ik per situatie bekijken of ik een bijdrage kan leveren. Daarbij let ik
onder ander of er vergelijkbare mechanismen een rol kunnen spelen. Uit de
Pagina 6 van 12

doelen en maatregelen in het actieprogramma wordt immers al duidelijk dat de
oorzaken -en dus oplossingen- van seksueel en niet-seksueel grensoverschrijdend
gedrag soms niet los van elkaar kunnen worden gezien.

Onze referentie
35419718

“Ik wil beginnen bij wie ik ben. Ik was niet zomaar iemand, ik
kon echt wat. Mij is alles afgepakt.”

Doelen
In de drie jaar die ik heb wil ik in ieder geval het volgende bijgedragen hebben
aan de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld:
-

-

-

-

-

-

Dat het maatschappelijk gesprek over elkaars wensen en grenzen aan
keukentafel, kantinetafel en vergadertafel gevoerd wordt en niet meer stopt,
bijvoorbeeld door de impact van seksueel geweld voor iedereen invoelbaar te
maken met verhalen;
Dat het geheel meer wordt dan de som der delen, bijvoorbeeld doordat partijen
die vergelijkbare rollen vervullen meer met elkaar gaan samenwerken, zodat
meer overzicht en slagkracht ontstaat;
Dat er in ieder geval voor een aantal onderling verschillende maatschappelijke
sectoren een gedragen en doorleefde gezamenlijke aanpak ligt, die als voorbeeld
kan dienen voor andere sectoren, bijvoorbeeld voor werkgevers, en in de sportmedia- en cultuursector;
Dat ik adviezen over concrete pijnpunten heb uitgebracht waarmee worstelende
partijen verder zijn geholpen, bijvoorbeeld de vraag hoe als organisatie om te
gaan met meldingen van grensoverschrijdend gedrag;
Dat er meer inzicht is in waarom seksueel grensoverschrijdend gedrag zo
verweven is met hoe onze maatschappij is ingericht, en dat wij beter weten hoe
dat te veranderen, bijvoorbeeld doordat wij macht als risicofactor voor
grensoverschrijdend gedrag weten te adresseren;
Dat de doelen van dit actieprogramma, die langer dan drie jaar vergen, geborgd
zijn in een aanpak die doorgaat zolang het nodig is.

Resultaten
Mijn aanpak is er een van ‘werk in ontwikkeling’. In de loop van de tijd zullen er
nieuwe activiteiten of adviezen bijkomen en andere zullen kunnen worden
afgerond. Coalities zullen steeds meer op eigen benen staan, en ik zal gaandeweg
steeds nieuwe kunnen smeden. Het komende jaar streef ik ernaar in ieder geval
het volgende in gang te zetten:
-

Cultuurverandering en maatschappelijk gesprek
o Met als startpunt eerdere verdiepingssessies over normen, waarden
en een veilige cultuur, over omstanders, en over de rol van taal werk
ik aan een concreet en inspirerend beeld van hoe een samenleving
waarin ieders grenzen erkend, herkend en gerespecteerd worden eruit
ziet, en welke mogelijkheden iedereen heeft daaraan bij te dragen;
o Met de onderwijssector wil ik onderzoeken hoe preventie van seksueel
grensoverschrijdend gedrag beter en effectiever te integreren in het
onderwijs;
o Ik wil de ervaringen van mensen die seksueel grensoverschrijdend
gedrag is aangedaan, hebben meegemaakt in hun omgeving of zelf de
Pagina 7 van 12

o

o

o

o

grens van een ander zijn overgegaan een podium geven om de
samenleving te laten zien en voelen hoe vaak en op hoeveel manieren
seksueel grensoverschrijdend gedrag voorkomt, en wat de impact
daarvan is. Hiervoor zullen wij verschillende vormen kiezen;
Ik wil actief op zoek naar ervaringen van mensen die minder goed de
media, de overheid of een regeringscommissaris weten te vinden,
bijvoorbeeld door aan te sluiten bij burgerinitiatieven die kwetsbare
groepen willen helpen emanciperen;
Mensen kunnen zich bij ons melden om ervaringen te delen, zodat wij
ervan kunnen leren. Er is vaak een grote behoefte bij degene die
contact met ons zoeken om te helpen voorkomen dat hun situatie zich
ook bij anderen voordoet.
Ik ben bezig een netwerk samen te stellen van ambassadeurs uit
verschillende sectoren, zodat overal en in verschillende vormen het
gesprek over seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
geweld verder gebracht wordt;
Tevens zullen wij een bijdrage leveren aan de publiekscommunicatie
die in het kader van het actieprogramma wordt opgezet.

Onze referentie
35419718

“Mijn oom kwam bij me op bezoek op mijn studentenkamer. Hij raakte
me aan, en wilde me meenemen naar een hotelkamer. In onze cultuur
respecteer je oudere familieleden. Ik wist niet wat ik ermee moest, en
belde mijn moeder om raad. Zij zei dat ik het er wel zelf naar gemaakt
zou hebben. Het is 35 jaar geleden, maar dat gaat maar niet uit mijn
hoofd.”
-

Aanpak in organisaties
o Ik zal hulpmiddelen aanleveren en een handreiking aanbieden
waarmee organisaties die te maken krijgen met meldingen van
seksueel grensoverschrijdend gedrag beter weten hoe ze hier
zorgvuldig
mee
om
kunnen
gaan,
door
zorgvuldig
(integriteits)onderzoek, maar ook door andere acties;
o Ook zal ik een advies geven over de kaders waarbinnen deze
onderzoeken kunnen plaats vinden;
o Ik wil een verdere start maken met coalities in de culturele (en dans),
media-, studenten en sportsectoren, door deze te bewegen tot
onderlinge kennisdeling, samenwerking en afspraken;
o Ik zal advies uitbrengen over het initiatiefwetsvoorstel verplichte
vertrouwenspersonen van GroenLinks, en hierbij in ieder geval letten
op hoe onafhankelijkheid en deskundigheid van vertrouwenspersonen
gewaarborgd wordt.

-

Aanpak door overheidsinstanties
o Zoals hierboven genoemd zal ik op verzoek van het kabinet advies
uitbrengen over de te verwachten (mogelijk tijdelijke) toename in
meldingen van seksueel geweld ten gevolge van de grotere aandacht,
en hoe hieraan het hoofd te bieden.

-

Overkoepelend

Pagina 8 van 12

o

Zoals hierboven genoemd zal ik op verzoek van het kabinet advies
uitbrengen over de inrichting, monitoring, evaluatie en borging van
het actieprogramma.
Dit overzicht is niet compleet, maar heeft als doel inzicht te bieden in
het type activiteit waar ik mij de komende tijd op richt.

Onze referentie
35419718

‘Werk in ontwikkeling’ geldt ook het actieprogramma als geheel. Het is een –
belangrijk – begin, maar het is ook belangrijk te beseffen dat veel nog samen
ontwikkeld zal worden en in dat proces veel anders zal lopen dan wij nu
verwachten. Ik zal waken dat openheid en een lerende houding, maar ook grote
inzet en betrokkenheid leidend blijft. Zodat een samenleving waarin ieders
grenzen (h)erkend en gerespecteerd worden ook een samenleving is die wij met
z’n allen gemaakt hebben.
Ik ben graag bereid mijn advies en plannen verder toe te lichten in een gesprek
met Tweede Kamerleden.

de regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
geweld,

Mariëtte Hamer

Bijlage: Overzicht activiteiten Regeringscommissaris per actielijn zoals beschreven
in actieprogramma

Pagina 9 van 12

Bijlage: Overzicht activiteiten
Regeringscommissaris per actielijn zoals
beschreven in actieprogramma

Onze referentie
35419718

Actielijn 1. Er zijn gedeelde maatschappelijke waarden en normen over
hoe we met elkaar om willen gaan in de samenleving
Gezien haar opdracht aanjager te zijn van het maatschappelijk gesprek en
boegbeeld van de beoogde cultuurverandering, liggen veel activiteiten van de
regeringscommissaris in het verlengde van deze eerste actielijn. Het
maatschappelijk gesprek is het startpunt van en de drijvende kracht achter de
beoogde cultuurverandering en levert bovendien een belangrijke bijdrage aan
preventie. Dit gesprek aanjagen van keuken- tot vergadertafel doet zij niet alleen.
Ambassadeurs spelen hier een belangrijke rol, waaronder cultuurmakers. Ieder op
hun eigen manier zijn zij in staat om de juiste toon te raken en het gesprek vorm
te geven, door middel van theater, film, muziek, gesproken en geschreven woord.
Daarnaast zet de regeringscommissaris een breed netwerk van ambassadeurs in
verschillende sectoren op. Zij vervullen een voortrekkersrol in het gesprek en
werken aan concrete voorbeeldcases voor preventie, signalering en hulpverlening
binnen hun sector.
De regeringscommissaris start het maatschappelijk gesprek met het delen van
verhalen over en ervaringen met seksueel grensoverschrijdend gedrag en
seksueel geweld van slachtoffers, plegers en omstanders. Dit doet zij in
verschillende
vormen,
op
verschillende
podia.
Hiermee
brengt
de
regeringscommissaris het onderwerp dichterbij en maakt zij de samenleving
ervan bewust dat het onderdeel is van onze cultuur, dat we met elkaar via het
maatschappelijk gesprek vorm moeten geven aan normen en waarden die passen
bij een cultuur waarin seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
niet of nauwelijks voorkomt. Om zo stap voor stap te bewegen richting een
cultuur waarin we elkaars wensen en grenzen herkennen, erkennen en
respecteren, elkaar hierbij helpen en op durven aanspreken.

Actielijn 2. Wet- en regelgeving weerspiegelen de (veranderende)
maatschappelijke normen.
De maatschappelijke waarden en normen die nodig zijn om te komen tot de
gewenste
cultuurverandering
zullen
door
weten
regelgeving
weerspiegeldmoeten worden. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de
aanpassingen en maatregelen die het actieprogramma daarbij voor ogen heeft.
Veel van deze aanpassingen en maatregelen zullen echter verder uitgewerkt
moeten worden. De regeringscommissaris zal over verschillende aspecten hiervan
adviseren.
Zij organiseert verdiepingssessies waarbij deskundigen, organisaties en
slachtoffers gezamenlijk in gesprek gaan over verschillende aspecten van wet- en
regelgeving, om op basis van deskundigheid en een zo breed mogelijk draagvlak
te kunnen adviseren. Als onderdeel van haar werkzaamheden organiseert zij
sessies over:
Pagina 10 van 12

-

-

Normen en waarden: In kaart brengen welke normen en waarden een
basis vormen voor het tegengaan van SGOG en SG, en hoe deze normen
en waarden ingebed kunnen worden in ons beleid en wet- en regelgeving,
bijvoorbeeld via gedragscodes en beoordelingskaders voor SGOG en SG
Wet- en regelgeving gericht op organisaties, onder andere over:
o Vertrouwenspersonen
–
Wat
is
er
nodig
zodat
vertrouwenspersonen hun rol goed kunnen uitvoeren?
o Klachtencommissies – Welke voorwaarden dienen te gelden bij
het instellen van commissies en de afhandeling van klachten?
o Onderzoek na melding – Waar moet een onderzoek op basis van
een melding binnen organisaties aan voldoen, met het oog op de
belangen van alle betrokkenen en de basis voor een goed proces?

Onze referentie
35419718

Actielijn 3. Organisaties hebben processen voor preventie, signalering en
opvolging op orde.
De gewenste maatschappelijke waarden en normen voor een sociaal veilige
cultuur, die bovendien weerspiegelt worden door wet- en regelgeving, moeten
landen in organisaties. Het is echter van belang dat zij voldoende ondersteuning
krijgen om hiervoor hun processen op orde te brengen. Dit draagt onder andere
bij aan de preventie van SGOG en SG richting kinderen, jongeren en
volwassenen.
Om organisaties hierbij te ondersteunen zal de regeringscommissaris in
samenwerking met verschillende partijen activiteiten ondernemen, waaronder het
in kaart brengen wat belangrijke randvoorwaarden zijn voor een sociaal veilige
cultuur binnen organisaties. Hierbij zal specifiek ook worden gekeken naar de rol
van verschillende betrokkenen binnen organisaties, waaronder bestuurders en
leidinggevenden. Daarnaast zal de regeringscommissaris goede voorbeelden van
een sociaal veilige cultuur in kaart brengen en organisaties aan elkaar verbinden
ter ondersteuning van het op orde brengen van de processen. Bovendien zal ze
zich inzetten voor het aanjagen van specifieke sectoren en doelgroepen bij het
ontwikkelen en uitvoeren van een (sectorspecifieke) aanpak tegen SGOG en SG.
Actielijn 4. Iedereen herkent seksueel grensoverschrijdend gedrag en
seksueel geweld en kan hierop te reageren
Het maatschappelijk gesprek uit actielijn 1 levert een belangrijke bijdrage aan
deze actielijn. De regeringscommissaris stimuleert de herkenning van seksueel
grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld door omstanders, met het delen
van verhalen en ervaringen van slachtoffers, plegers en andere omstanders, zoals
benoemd in het kader bij actielijn 1. Zij onderzoekt het belang en de impact van
omstanderinterventies door verdiepingssessies te organiseren met experts en
ervaringsdeskundigen, om van daaruit in een nader te bepalen vorm met advies
te komen. Dit is van cruciaal belang, omdat het niet of beperkte begrijpen en
ingrijpen door omstanders soms grotere gevolgen heeft voor het slachtoffer dan
de gebeurtenis zelf.
De regeringscommissaris toetst, levert inzichten en opent haar expert netwerk
tijdens de ontwikkeling van de grootschalige publiekscommunicatie gericht op
omstanders. Zij zal daarnaast in het maatschappelijk gesprek de samenleving
stap voor stap activeren om elkaar aan te spreken en op basis van de uitkomsten
van de verdiepingssessies handvaten aanreiken wat te doen in verschillende
Pagina 11 van 12

situaties: online en offline, direct en indirect. De wil om te helpen is er bij veel
mensen, alleen de juiste kennis hoe dit te doen ontbreekt.

Onze referentie
35419718

Actielijn 5. Er is goede hulpverlening die makkelijk vindbaar is
De regeringscommissaris vindt het belangrijk dat er naast preventieve en
repressieve maatregelen, ook goed curatief hulpaanbod is voor slachtoffers,
plegers én omstanders van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel
geweld. Hierom zal zij in gesprek gaan met alle relevante partijen over het hulpen behandelaanbod en de mate waarin dit toereikend is (geweest). Hierbij zal zij
specifiek kijken naar aanwezige best practices en innovatieve werkwijzen die
navolging verdienen. Vanaf najaar 2022 zal zij een aantal werkbezoeken afleggen
aan gemeenten en lokale hulpverlening om op te halen wat werkt, wat niet en
welke kansen en uitdagingen er zijn in het (verder) helpen van betrokkenen.
Parallel zal zij met academici en zorgprofessionals om tafel gaan om van hen te
horen wat zij in den brede zien en waar verbeteringen liggen in de curatieve
dimensie van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld.
Daarnaast zal de regeringscommissaris in kaart brengen welke toename de
komende jaren te verwachten is in de vraag naar hulpverlening, en wat dat in de
praktijk kan betekenen voor de betrokken organisaties.

Pagina 12 van 12