Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 972

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en de Invoerings- en
aanpassingswet Pensioenwet in verband met
aanpassing van het financieel toetsingskader
voor pensioenfondsen (Wet aanpassing
financieel toetsingskader)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
HOOFDSTUK 1 ALGEMENE INLEIDING
Met de AOW kent Nederland een oudedagsvoorziening die vrijwel iedere
ingezetene het sociaal minimum garandeert. De vanzelfsprekendheid van
de AOW doet vergeten wat de waarde van deze verworvenheid is. Ook
iemand met een laag loon of met een beperkt arbeidsverleden hoeft zich
geen zorgen te maken; de AOW biedt een basisvoorziening voor iedereen.
Daarnaast heeft zich in Nederland een stelsel van arbeidsvoorwaardelijke
pensioenen ontwikkeld, dat momenteel 91 procent van de werknemers
bestrijkt. Aanvullend op de AOW geeft dit de werknemer het vooruitzicht
op een zekere mate van inkomensbehoud en daarmee op financiële
bewegingsruimte na pensionering. Dit stelsel van de AOW als algemene
sociale voorziening op minimumniveau én een zeer hoog bereik van
arbeidsvoorwaardelijke, aanvullende pensioenen zorgt ervoor dat
ouderen doorgaans financieel zelfstandig zijn en – zolang de gezondheid
dat toestaat – actief kunnen deelnemen aan de samenleving. De steeds
verder stijgende levensverwachting heeft de afgelopen jaren wel geleid
tot een toename van de kosten van de oudedagsvoorziening. Dat geldt
voor de AOW, maar ook voor het aanvullend pensioen. Daarnaast heeft de
financieel economische ontwikkeling van de afgelopen jaren een aantal
knelpunten blootgelegd in het stelsel van aanvullende pensioenen. Voor
de toekomstbestendigheid van het stelsel is het noodzakelijk om
financiële schokken – met welke oorsprong dan ook – beter te kunnen
verwerken.
Kenmerkend voor het stelsel van de aanvullende pensioenen is – naast
het arbeidsvoorwaardelijke karakter – dat de aanvullende pensioenen
worden gefinancierd uit de vermogens die zijn opgebouwd met de
premies die werkgevers en werknemers in het verleden hebben
afgedragen. Daarbij worden de verschillende risico’s die aan pensioenen
verbonden zijn, binnen de fondsen op basis van solidariteit door alle
betrokkenen – werkenden en gepensioneerden – gedeeld. Het delen van
de financiële risico’s die verbonden zijn aan pensioenen, voorkomt dat

kst-33972-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

1

financiële tegenslagen volledig door een beperkte groep moeten worden
gedragen.
Ook in de afgelopen periode heeft het stelsel zijn waarde bewezen.
Hoewel de fondsen tijdens de financiële crisis in 2008 aanzienlijke
verliezen hebben moeten verwerken, is het gezamenlijke vermogen van
de pensioenfondsen groter dan ooit. Dat is ook nodig omdat door de
vergrijzing van de deelnemers de uitgaven van de pensioenfondsen de
komende jaren fors zullen toenemen.
De financiële crisis heeft laten zien dat de wijze waarop toezicht wordt
gehouden op de financiële situatie bij pensioenfondsen (het financieel
toetsingskader) op onderdelen tekortkomingen vertoont. Die constatering
heeft er in 2009 toe geleid dat er twee commissies zijn ingesteld en
vormde ook mede de aanleiding voor een proces dat nu uitmondt in dit
wetsvoorstel ter aanpassing van het financieel toetsingskader. Belangrijke
tekortkoming van het huidige financieel toetsingskader is dat de invloed
van de rentestand op het meetmoment kan leiden tot enorme uitslagen in
de dekkingsgraden. Als bij lage dekkingsgraden al snel zou moeten
worden ingegrepen, dan zou dat kunnen leiden tot forse kortingen, die
veroorzaakt worden door wat mogelijk slechts tijdelijke onrust op de
financiële markten blijkt te zijn.1 Tegelijkertijd moet worden voorkomen
dat structurele ontwikkelingen op financiële markten buiten beeld blijven,
met als gevolg dat in de toekomst nog veel ingrijpender maatregelen
noodzakelijk zouden zijn.
De financiële crisis heeft er ook toe geleid dat er meer aandacht is
gekomen voor de inrichting van het stelsel en de effecten daarvan voor
verschillende groepen mensen. Daarbij komen diverse vragen op die los
staan van het financieel toetsingskader en die voor een belangrijk deel
voortvloeien uit de sterk gewijzigde arbeidsmarkt. Het gaat om vragen
met betrekking tot de verplichtstelling, de positie van zelfstandigen en de
in het stelsel verankerde solidariteit. Voor een blijvend maatschappelijk
draagvlak voor het pensioenstelsel is het van belang dat het stelsel blijft
aansluiten op de omstandigheden en opvattingen van de deelnemers.
Daarom is het kabinet afzonderlijk van dit wetsvoorstel een discussie
gestart over de gewenste inrichting van de tweede pijler in de toekomst.
Dat neemt niet weg dat in het licht van de knelpunten in het huidige
financieel toetsingskader, onderhoud aan dat kader noodzakelijk is. Dat
noodzakelijke onderhoud duldt geen verder uitstel. Zowel werkenden als
pensioengerechtigden hebben behoefte aan duidelijkheid over de manier
waarop financiële meevallers en tegenvallers in hun pensioen neerslaan.
Dat vereist niet alleen meer expliciete (completere) contracten, maar ook
een eerlijke communicatie over de risico’s die verbonden zijn aan het
pensioen. Meer duidelijkheid vooraf over de risico’s en een goede
communicatie daarover richting de deelnemers zijn essentieel om het
vertrouwen in het pensioenstelsel te herstellen. Hiervoor is een apart
traject in het leven geroepen dat uiteindelijk moet leiden tot nieuwe,
wettelijke voorschriften ten aanzien van de communicatie.
De voorgestelde aanpassing van het financieel toetsingskader is in het
algemeen belang omdat deze aanpassing bijdraagt aan een goed beheer
van de pensioenvermogens. Het beheer van dat vermogen – en de risico’s
die daarbij worden gelopen – moeten tezamen met de hoogte van de
ingelegde premie een consistent geheel vormen met de ambitie die het
fonds heeft.
1

Dit was ook precies de reden om in 2009 de termijn voor het kortetermijnherstelplan te
verlengen van 3 tot 5 jaar (zie hiervoor artikel 6a van de Regeling Pensioenwet, Stcrt. 2009, 45).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

2

Een belangrijke maatregel2 is dat het pensioencontract meer compleet
gemaakt moet worden. Daardoor wordt ook duidelijker op welke wijze
risico’s neer kunnen slaan bij de verschillende groepen belanghebbenden.
Deze transparantie moet er ook toe leiden dat zowel werkenden als
gepensioneerden erop kunnen blijven vertrouwen dat de pensioenvermogens zorgvuldig worden beheerd.
Met de voorstellen wordt het mogelijk financiële schokken gespreid in de
tijd – en dus gelijkmatiger – te verwerken. Dat draagt bij aan het realiseren
van een stabieler pensioen. Met de voorgestelde herstelplansystematiek
biedt het financieel toetsingskader bovendien voldoende ruimte voor een
beleggingsbeleid dat past bij het realiseren van een voorwaardelijk
geïndexeerd pensioen. Tegelijkertijd wordt voorkomen dat te snel wordt
overgegaan tot indexatie.
In hoofdstuk 3 zal worden beschreven welke knelpunten het huidige
financieel toetsingskader kent. In hoofdstuk 4 wordt vervolgens aangegeven hoe deze knelpunten met dit wetsvoorstel worden weggenomen,
waardoor het streven van pensioenfondsen naar een geïndexeerd
pensioen voor alle generaties, optimaal kan worden vormgegeven. Eerst
wordt echter in hoofdstuk 2 ingegaan op de achtergronden bij de
totstandkoming van dit wetsvoorstel.
HOOFDSTUK 2 ACHTERGRONDEN BIJ DIT WETSVOORSTEL
Met dit wetsvoorstel wordt het financieel toetsingskader voor pensioenfondsen verbeterd. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de achtergronden
bij de voorstellen. Daarna wordt ingegaan op de noodzaak van een
aanpassing van het financieel toetsingskader. Daartoe worden in
hoofdstuk 3 de knelpunten van het huidige financieel toetsingskader
beschreven. In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de specifieke
maatregelen die worden voorgesteld. Hoofdstuk 5 heeft betrekking op het
overgangsrecht. Tot slot wordt in hoofdstuk 6 aangegeven hoe de
regering met de toezichttoets door De Nederlandsche Bank en de
Autoriteit Financiële Markten is omgegaan.
2.1 De aanleiding
Hoewel het Nederlandse pensioenstelsel internationaal nog steeds goed
staat aangeschreven, hebben de financiële crisis van 2008 en de snel
opgelopen levensverwachting blootgelegd dat het Nederlandse stelsel
van aanvullende pensioenen kwetsbaarheden kent. Om goed inzicht te
krijgen in de toekomstbestendigheid van het pensioenstelsel heeft het
kabinet Balkenende IV in 2009 besloten om de diverse pensioenvraagstukken in hun onderlinge samenhang in beeld te brengen. Daartoe zijn
destijds twee commissies ingesteld: de Commissie toekomstbestendigheid aanvullende pensioenen (onder voorzitterschap van prof. dr. K.P.
Goudswaard) en de Commissie beleggingsbeleid en risicobeheer (onder
voorzitterschap van prof. dr. J.M.G. Frijns). Daarnaast is de werking van
het huidige financieel toetsingskader geëvalueerd.

2

In het wetsvoorstel worden voorstellen gedaan voor wijzigingen van de Pensioenwet. De Wet
verplichte beroepspensioenregeling wordt daarbij op overeenkomstige wijze gewijzigd.
Omwille van de leesbaarheid wordt in het algemeen deel van de toelichting slechts gesproken
over wijziging van de Pensioenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

3

Begin 2010 hebben de commissies hun bevindingen opgeleverd. De
rapporten tonen aan dat aanpassingen in de tweede pijler van het
pensioenstelsel en het financieel toetsingskader noodzakelijk zijn om de
goede elementen van ons pensioenstelsel te kunnen behouden.3
2.2 Commissies benoemen behalve kwetsbaarheden ook
oplossingsrichtingen
De Commissie-Goudswaard en de Commissie-Frijns hebben geconstateerd dat de huidige problematiek bij pensioenfondsen wordt veroorzaakt
door een aantal ontwikkelingen: de stijgende levensverwachting, de
vergrijzing van het deelnemersbestand van pensioenfondsen en de lage
rente.
Daarnaast zijn pensioenfondsen steeds kwetsbaarder geworden voor
ontwikkelingen op de financiële markten. Voor een deel komt dit doordat
pensioenfondsen vanaf 1980 de samenstelling van hun beleggingsportefeuille hebben gewijzigd in de verwachting dat aandelen op lange termijn
een hoger rendement hebben dan vastrentende waarden. Daar komt bij
dat de volatiliteit op de financiële markten de afgelopen jaren is toegenomen. Dat geldt vooral voor de rendementen op aandelen. Daarnaast is
de rente waarmee pensioenfondsen hun verplichtingen moeten disconteren, gestaag gedaald.
Een belangrijke constatering is geweest dat het premie-instrument bot is
geworden. Hier speelt de demografie een belangrijke rol. Het aantal
actieve premiebetalende deelnemers is klein vergeleken met het aantal
pensioengerechtigden en neemt de komende jaren verder af, waardoor
sprake is van een smal premiedraagvlak. De premieopbrengsten – die in
eerste aanleg vooral bedoeld zijn voor het financieren van nieuwe
pensioenopbouw – zijn ten opzichte van het totale pensioenvermogen zo
beperkt, dat de dekkingsgraad ook nauwelijks verbeterd kan worden met
extra premies. Bovendien liggen de premies al op een dermate hoog
niveau, dat verdere verhoging van de premies vaak ongewenst en
onrealistisch is.
Samenvattend kan gesteld worden dat de premie steeds minder de
functie van een sturingsinstrument heeft.
Mede doordat zich de laatste jaren vooral neerwaartse risico’s hebben
gemanifesteerd, wat tot uiting is gekomen in uitblijvende indexatie4 en in
voorkomende gevallen zelfs in nominale verlagingen van het pensioen, is
er een kloof gegroeid tussen wat mensen verwachten van hun pensioen
en wat pensioenfondsen waar kunnen maken.
De twee genoemde commissies hebben aanbevelingen gedaan om de
problemen in het pensioenstelsel het hoofd te bieden.
Enkele belangrijke aanbevelingen zijn:
• Er is een nieuw evenwicht nodig tussen ambitie, zekerheid en kosten.
• De doelstelling om in pensioen te voorzien dat zijn koopkracht
behoudt, moet leidend zijn. Inflatie zou anders het pensioen te veel
uithollen.
• De risico’s die inherent zijn aan pensioenen, en die momenteel ook al
in belangrijke mate bij deelnemers liggen, moeten expliciet worden
toegedeeld.

3
4

Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 138.
In de Pensioenwet wordt voor de bedoelde verhoging van pensioenrechten of -aanspraken de
term «toeslag» gehanteerd. In het algemeen deel van deze memorie van toelichting wordt
evenwel de meer gangbare term «indexatie» gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

4

•

•

Er dient sprake te zijn van heldere communicatie over de verwachte
koopkracht van het pensioen en daarmee ook over de risico’s op een
lager pensioenresultaat dan wel de kans op een beter resultaat.
Er moet bij pensioenfondsen meer aandacht zijn voor risicobeheer en
governance.

Verder heeft de evaluatie van het financieel toetsingskader5 laten zien dat
de wettelijke zekerheidsmaatstaf6 van 97,5% onvoldoende wordt
waargemaakt met het nu geldende vereist eigen vermogen van ruim 20%
(voor een gemiddeld fonds 7). Veranderende economische omstandigheden hebben ertoe geleid dat – ook indien een pensioenfonds over dat
vereist eigen vermogen beschikt – niet wordt voldaan aan de bedoelde
maatstaf. Dat betekent dat het vereist eigen vermogen met circa
5%-punten omhoog moet8 om de volatiliteit die zich voor kan doen in de
dekkingsgraden, op te kunnen vangen. Benadrukt zij dat daarmee de
zekerheid als zodanig niet wordt vergroot. Wel wordt de volatiliteit van de
verschillende beleggingscategorieën – waarmee rekening moet worden
gehouden bij de berekening van het vereist eigen vermogen – in
overeenstemming gebracht met de uitslagen zoals die zich feitelijk
hebben gemanifesteerd. Overigens dient hierbij bedacht te worden dat
het vereist eigen vermogen een dubbelfunctie heeft. Enerzijds zorgt deze
buffer voor de wettelijke mate van bescherming, maar tegelijkertijd zorgt
de buffer er voor dat er voldoende vermogen wordt aangehouden voor
het realiseren van de indexatie van het pensioen. De bedoelde verhoging
van het vereist eigen vermogen zorgt er voor dat beide doelstellingen –
bescherming én indexatie – beter kunnen worden gerealiseerd.
2.3 Beleidsinzet
Het kabinet Balkenende IV heeft de conclusies van de genoemde
commissies en de evaluatie van het financieel toetsingskader onderschreven in het kabinetsstandpunt van 7 april 2010.9 In de betreffende
brief heeft het kabinet aangegeven de problematiek in de tweede pijler
van het pensioenstelsel langs twee sporen aan te willen pakken. Enerzijds
werd ingezet op verbetering van het bestaande financieel toetsingskader.
Daarnaast wilde het kabinet ruimte bieden voor meer voorwaardelijke
pensioenen.
De aanbevelingen van de commissies én de kabinetsbrief van 7 april 2010
zijn input geweest voor besprekingen tussen sociale partners onderling.
Deze besprekingen hebben geresulteerd in het Pensioenakkoord van de
Stichting van de Arbeid van 4 juni 2010. Sociale partners hebben er toen
voor gekozen om invulling te geven aan een nieuw pensioencontract
waarin sprake is van volledig voorwaardelijke pensioenaanspraken. De
nadere uitwerking van dat contract is weergegeven in het Uitwerkingsmemorandum van de Stichting van de Arbeid van 9 juni 2011. Vervolgens

5

De evaluatie vormt een bijlage bij de brief van 7 april 2010 (Kamerstukken II 2009/10, 30 413,
nr. 142).
Zie artikel 132 Pensioenwet lid 2 waarin wordt aangegeven dat het pensioenfonds het vereist
eigen vermogen (vev) zodanig moet vaststellen, dat indien het pensioenfonds over dat vev
beschikt met een zekerheid van 97,5% wordt voorkomen dat de dekkingsgraad binnen een
periode van één jaar onder de 100% raakt.
7
Gemiddeld komt het vev uit op circa 21,7%, zoals blijkt uit de impactstudie die onder de titel
«Uitwerking herziening berekeningssystematiek Vereist Eigen Vermogen» is te vinden op
www.rijksoverheid.nl (zie ook Kamerstukken II 2010/11, 32 043, nr. 66).
8
Zie de impactstudie die onder de titel «Uitwerking herziening berekeningssystematiek Vereist
Eigen Vermogen» is te vinden op www.rijksoverheid.nl (zie ook Kamerstukken II 2010/11,
32 043, nr. 66).
9
Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 142.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

5

heeft overleg met het kabinet Rutte I op 10 juni 2011 geresulteerd in een
Pensioenakkoord tussen sociale partners en het kabinet.10
Ten aanzien van de tweede pijler is de kern van het Pensioenakkoord van
10 juni 2011 dat naast de bestaande nominale contracten (de uitkeringsovereenkomst in de zin van de Pensioenwet), ook contracten mogelijk
zouden worden gemaakt waarin de aanspraken11 zowel in de opbouwfase
als in de uitkeringsfase kunnen worden aangepast; zowel opwaarts als
neerwaarts.12 Sociale partners wilden daarbij dat de voorwaardelijke
toezegging mocht worden gedisconteerd op basis van het te verwachten
rendement.
Uitgangspunt voor het destijds beoogde nieuwe contract was een
geïndexeerde middelloonregeling, passend bij de beoogde uitkomst van
de huidige uitkeringsovereenkomst (met meestal voorwaardelijke
indexatie) die zo kenmerkend is voor het Nederlandse stelsel. Het
bedoelde contract zou wijziging van de Pensioenwet vereisen omdat de
bestaande wetgeving dergelijke voorwaardelijke aanspraken (in de
opbouw- én uitkeringsfase) niet kent. Hoewel met dit wetsvoorstel het
idee van twee typen contracten is losgelaten, wordt bij wijze van
achtergrondinformatie wel het verdere verloop van het proces geschetst.
Dat is te meer relevant aangezien belangrijke voordelen en doelstellingen
van het eerder beoogde, nieuwe contract ook met de hier gekozen aanpak
gerealiseerd kunnen worden. Belangrijke kenmerken van dat contract
krijgen daartoe hun plek in de voorstellen die in hoofdstuk 4 worden
beschreven.
Bij de totstandkoming van het Pensioenakkoord van 10 juni 2011 gaven
sociale partners er nadrukkelijk de voorkeur aan dat op reeds
opgebouwde rechten de nieuwe contractsvoorwaarden zouden kunnen
worden toegepast. Dit wordt ook wel aangeduid als het «invaren van
bestaande rechten». Het invaren van bestaande rechten vereiste eveneens
aanpassing van de Pensioenwet. Het kabinet Rutte I heeft in het kader van
de uitvoering van het Pensioenakkoord uitgebreid onderzoek laten
verrichten naar de mogelijkheden van het gewenste «invaren». Bij dat
onderzoek is nadrukkelijk gekeken naar de mogelijke effecten op de
verdeling van de lusten en lasten over de generaties (generatieeffecten).13
De hoofdlijnen voor het wetsvoorstel ter uitwerking van het Pensioenakkoord heeft het Kabinet Rutte I aangekondigd in de Hoofdlijnennota
herziening financieel toetsingskader van 30 mei 2012 (verder Hoofdlijnennota).14 Uitgangspunt daarbij was dat sociale partners zelf konden
kiezen of ze zouden overstappen op het nieuwe, reële contract dan wel het
reeds bestaande nominale contract zouden handhaven.
Voor het verdere vervolg is het essentieel te benadrukken dat beide
contracten een geïndexeerd pensioen als ambitie hebben. In die zin zijn de
termen «nominaal» en «reëel» enigszins verwarrend. De contracten
verschillen in de sturingsmechanismen die worden toegepast en de
10

Kamerstukken II 2010/11, 30 413, nr. 157.
De Pensioenwet maakt onderscheid tussen een pensioenaanspraak (het recht op een nog niet
ingegaan pensioen) en een pensioenrecht (het recht op een ingegaan pensioen). Met de
termen aanspraken of rechten wordt in het algemeen deel van deze memorie van toelichting –
tenzij anders aangegeven – gedoeld op zowel pensioenaanspraken als pensioenrechten.
12
Voor de bedoelde aanpassingen zouden uiteraard de fiscale begrenzingen gelden uit het
Witteveenkader.
13
Bijlagen 2 en 3 bij de Hoofdlijnennota; Kamerstukken II 2011/12, 32 043, nr. 113; zie ook
paragraaf 4.3.2 van deze memorie van toelichting.
14
Kamerstukken II 2011/12, 32 043, nr. 113.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

6

daarmee samenhangende verdeling van de financiële middelen waarover
het pensioenfonds beschikt.
In het nominale contract wordt de indexatie niet vooraf in de technische
voorzieningen verwerkt. De technische voorzieningen omvatten slechts de
nominale toezegging. De financiering van de voorwaardelijke indexatie
verloopt in het nominale contract via de buffers. In het reële contract
wordt de indexatie juist wel vooraf in de technische voorzieningen
meegenomen. Anders gezegd, in het reële contract wordt de gehele
voorwaardelijke aanspraak (inclusief de indexatie) gefinancierd via de
technische voorzieningen.
Vanuit dat verschil in de boekhouding (technische voorzieningen) is
destijds gekozen voor de termen nominaal en reëel contract. Dat doet
echter niets af aan het feit dat met beide contracten een reële ambitie kan
worden nagestreefd.
Voor zover zich vanuit het financieel toetsingskader belemmeringen
voordoen met betrekking tot het realiseren van de reële ambitie, worden
deze met dit wetsvoorstel weggenomen. Aangezien het nominale contract
in essentie de uitkeringsovereenkomst (zoals bedoeld in de Pensioenwet)
is, veelal mét voorwaardelijke indexatie, wordt in het vervolg de term
uitkeringsovereenkomst gehanteerd.
In beide contracten kan door het beleggingsbeleid en met name door de
rendementen op zakelijke waarden een geïndexeerd pensioen tegen
aanvaardbare kosten worden gerealiseerd. Daar staat tegenover dat juist
het beleggen in zakelijke waarden gepaard gaat met risico’s; de rendementen op zakelijke waarden zijn onzeker. In het uitwerkingsmemorandum van 9 juni 2011 werd – uitgaande van volledig voorwaardelijke
contracten – de discontering van de toezeggingen gebaseerd op het
verwacht rendement, in plaats van op de risicovrije rente zoals in het
huidige financieel toetsingskader. Juist deze wijze van disconteren leidt
tot omvangrijke generatie-effecten. Om deze effecten en de zogenaamde
invaarproblemen te voorkomen, heeft het kabinet destijds een reëel
contract uitgewerkt, met de nodige restricties. Los van het technische
debat over de discontovoet, moet geconstateerd worden dat over die
risico’s in het pensioencontract en over het te verwachten pensioenresultaat eerlijk moet worden gecommuniceerd, zodat de verwachtingen die
bij de belanghebbenden worden gewekt ook realistisch zijn. Zoals eerder
opgemerkt loopt voor de aanpassing van de communicatiebepalingen in
de Pensioenwet een separaat traject.
Ten aanzien van de uitkeringsovereenkomst werd ingezet op een
verbetering van het financieel toetsingskader. Het is daarbij noodzakelijk
het vereist eigen vermogen hoger vast te stellen, zodat een fonds dat
daarover beschikt inderdaad slechts een kans van hooguit 2,5% heeft om
een jaar later in onderdekking te raken. Dat neemt niet weg dat ook met
deze aangescherpte eis geen volledige garanties kunnen worden
geboden. Het verlagen van pensioenaanspraken en pensioenrechten kan
zich dus ook in de toekomst voordoen; zij het als laatste redmiddel
(ultimum remedium). Dit laat onverlet dat sociale partners afspraken
kunnen maken over de maximale hoogte van de premie. Dat kan nu ook
al. Zij kunnen bijvoorbeeld een vaste premie overeenkomen. Zij bepalen
daarmee in wezen vooraf of de premie al dan niet als sturingsinstrument
kan worden ingezet bij tegenvallende dekkingsgraden.
Verder bood de Hoofdlijnennota de ruimte voor een nieuw contract met
meer voorwaardelijke doch vooraf geïndexeerde aanspraken om risico’s,
die nu eenmaal inherent zijn aan een (betaalbaar) geïndexeerd pensioen,
op een evenwichtige wijze te kunnen verwerken en een voortdurende en
automatische stijging van de kosten van pensioenen door een steeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

7

verder stijgende premie te voorkomen. Hiervoor werd het binnen het
contract mogelijk gemaakt om financiële schokken altijd gespreid in de
tijd te verwerken. Die gespreide verwerking van de financiële ontwikkelingen vormde een essentieel verschil met de huidige situatie waarin het
financieel toetsingskader afdwingt dat – als een fonds eenmaal in herstel
is – opeenvolgende schokken binnen het lopende herstelplan worden
opgevangen. Dat maakt spreiding van financiële tegenvallers – vooral aan
het einde van een herstelperiode – onmogelijk.
De kortetermijnherstelproblematiek
Het kabinet heeft in september 2012 ook concrete maatregelen genomen
in het kader van de kortetermijnherstelplannen.15 Een belangrijke
gedachte achter de toen genomen maatregelen was dat kortingen
gespreid in de tijd moesten kunnen worden doorgevoerd, maar dat
tegelijkertijd noodzakelijke maatregelen niet zouden moeten worden
uitgesteld. De gespreide kortingen die na 2013 nodig zouden zijn, werden
daarom onvoorwaardelijk ingeboekt. Een voorwaarde voor het mogen
spreiden van de kortingen was dat pensioenfondsen pas tot indexatie
over zouden gaan bij dekkingsgraden boven de 110%.
Een belangrijk onderdeel van het zogenaamde Septemberpakket was ook
dat de voorwaarde dat de premies zouden moeten bijdragen aan het
herstel (onder voorwaarden) niet zou worden toegepast in 2013. Vermeldenswaard is verder dat met het oog op een meer stabiel toetsingskader
de ufr-methodiek werd ingevoerd (zie verder paragraaf 3.2 en 4.5).
Voor een deel borduren de nu voorgestelde aanpassingen van het
financieel toetsingskader voort op de in het Septemberpakket genomen
maatregelen.
2.4 Consultatie vraagt om meer eenduidigheid
Langs de lijnen van de Hoofdlijnennota is vervolgens een voorontwerp
van wet uitgewerkt dat via het internet openbaar is gemaakt om het veld
te consulteren. De consultatie van het voorontwerp heeft plaatsgevonden
van 12 juli tot en met 6 september 2013 en heeft 131 reacties opgeleverd.
Hoewel het karakter van de reacties uiteenliep, tekende zich voor bepaalde
oplossingsrichtingen duidelijk een breed draagvlak af. Dat moge alleen al
blijken uit de gemeenschappelijke verklaring van de Stichting van de
Arbeid, de Pensioenfederatie, FNV-jong, CNV-jongeren, CSO, ANBO,
KNVG en FNV Senioren die is vastgesteld op 12 september 2013.
Uit de consultatie kwam naar voren dat er vooral een breed draagvlak is
voor een eenduidig toezichtskader, ruimte voor een lange termijn
beleggingsbeleid dat past bij een geïndexeerd pensioen, de mogelijkheid
om te kiezen tussen verschillende indexatieambities, meer stabiliteit voor
zowel de premie als de uitkering, en het vermijden van de risico’s van
«invaren» voor pensioenfondsen. Deze punten hebben geleid tot een
bijstelling van de voorstellen zoals die waren opgenomen in het
voorontwerp van wet.
Eenduidigheid en helderheid zullen bijdragen aan herstel van het
vertrouwen in het pensioenstelsel. Verder kan het als een voordeel
worden beschouwd dat bij de nu voorgestane aanpassing van het
financieel toetsingskader niet hoeft te worden «ingevaren» en dat er niet
twee contracten naast elkaar zullen bestaan, die voor de deelnemer
slechts moeilijk van elkaar zijn te onderscheiden.
15

Zie de brief van 24 september 2012 (Kamerstukken II 2012/13, 32 043, nr. 129).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

8

Risico’s van het beoogde nieuwe contract
Ook de nadelen die waren verbonden aan het eerder beoogde reële
contract hebben een rol gespeeld bij de aanpak die in dit wetsvoorstel is
uitgewerkt. Met name het inbedden van een indexatieambitie – dat bij het
eerder beoogde nieuwe contract via de discontovoet geschiedt – is erg
lastig. De indexatie kreeg vorm via een afslag op de discontovoet. Omdat
in het beoogde contract de aanspraak voorwaardelijk is, mocht in de
discontovoet ook rekening worden gehouden met de risico’s die in het
beleggingsbeleid worden gelopen (via een opslag in de discontovoet).
Een goede objectieve maatstaf voor de te hanteren afslag voor de
indexatie en voor de opslag in verband met de risico’s in het beleggingsbeleid zijn niet voor handen. Tegelijkertijd is het op de juiste wijze
vaststellen van de op- en afslag (en daarmee van de discontovoet) van
evident belang, aangezien de discontovoet direct bepalend is voor de
verdeling van de beschikbare middelen over de generaties en dus tot
generatie-effecten kan leiden. De samenstelling van de reële discontovoet
kent bovendien het risico van perverse prikkels voor pensioenfondsen:
juist als het slecht gaat kunnen ze de dekkingsgraad op papier verbeteren
door meer risico’s te zoeken met het beleggingbeleid. Daardoor zou de
risico-opslag verhoogd kunnen worden, waardoor de dekkingsgraad in
één keer zou stijgen terwijl er de facto geen euro méér in het fonds zit.
Verder zouden fondsen – uitsluitend met het oog op een verbetering van
de dekkingsgraad – de indexatieambitie neerwaarts bij kunnen stellen.
Om perverse prikkels voor pensioenfondsen én generatieconflicten te
voorkomen, werd in het voorontwerp van wet uitgegaan van een
uniforme discontovoet. Daarbij waren restricties opgelegd ten aanzien van
de indexatieambitie. Deze restricties die voor de uitkeringsovereenkomst
met een risicovrije waardering niet nodig zijn – stuitten op grote
weerstand in het veld en komen nu te vervallen. Dus sociale partners
blijven vrij in het kiezen van hun indexatieambitie. Daarnaast worden
eventuele juridische risico’s – verbonden aan het invaren van bestaande
rechten in het eerder beoogde contract – vermeden.
Eenduidigheid: één type contract als uitgangspunt
Een belangrijke bijstelling in het wetsvoorstel, ten opzichte van het
voorontwerp van wet betreft dan ook het eenduidig maken van het
nieuwe financieel toetsingskader en als gevolg daarvan het schrappen van
de keuzemogelijkheid tussen de reeds bestaande uitkeringsovereenkomst
en het hierboven bedoelde, nieuwe contract. Het onderhavige
wetsvoorstel schetst een nieuw financieel toetsingskader dat elementen
omvat van beide modellen zoals die zijn beschreven in de Hoofdlijnennota
en zoals die zijn uitgewerkt in het voorontwerp van wet. Wellicht ten
overvloede zij opgemerkt dat voor dit wetsvoorstel de fiscale ruimte en de
systematiek van het Witteveenkader een gegeven zijn.
Kern van het wetsvoorstel is dat de reeds bestaande uitkeringsovereenkomst als uitgangspunt wordt genomen – en dat dus het onderscheid
tussen de nominale aanspraken en de voorwaardelijke indexatie blijft
bestaan – maar dat de toezichtsregels voor dit contract worden bijgesteld.
Omdat ook de bij dit contract behorende bescherming van de pensioenrechten en -aanspraken als uitgangspunt blijft gelden, is geen sprake van
«invaren». Het verlagen van de opgebouwde pensioenrechten en
pensioenaanspraken (korten) blijft een uiterste redmiddel (ultimum
remedium): het mag pas worden toegepast nadat andere instrumenten –
te weten de premie en het volledig laten vervallen van de indexatie – zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

9

ingezet. Zoals eerder aangegeven kunnen sociale partners ervoor kiezen
de premie niet als sturingsinstrument in te zetten.
Wellicht ten overvloede zij benadrukt dat de Pensioenwet naast de
uitkeringsovereenkomst ook andere overeenkomsten kent. Ook combinaties van de te onderscheiden overeenkomsten kunnen – binnen de
gegeven fiscale begrenzingen – worden aangegaan.
Na de uitkeringsovereenkomst is de premieovereenkomst de bekendste
overeenkomst (in fiscale termen: beschikbare premieregeling). In deze
overeenkomst wordt uitsluitend een premie toegezegd. Er worden dus
geen concrete afspraken gemaakt over de hoogte van de daarmee te
bereiken pensioenuitkering. Daarnaast onderscheidt de Pensioenwet de
kapitaalovereenkomst. Ook deze overeenkomst kent geen toezeggingen
ten aanzien van de te bereiken uitkering. In deze overeenkomst wordt
echter een einddoel geformuleerd in termen van het te bereiken kapitaal
op de datum van pensionering. De premie wordt daarop aangepast. De
Pensioenwet schrijft wel voor dat het beschikbare kapitaal op het moment
van pensionering wordt omgezet in een vaste, levenslange uitkering.
Belangrijkste voordelen uit het reële contract worden geïncorporeerd in
de voorgestelde aanpak
De herstelplansystematiek wordt gewijzigd om bestaande knelpunten
voor het nastreven van een reële ambitie, weg te nemen. Het gespreid
verwerken van financiële schokken – dat een van de belangrijkste
kenmerken van het nieuwe contract vormde – wordt daarom mogelijk
gemaakt voor de uitkeringsovereenkomst. De voorgestelde wijzigingen
van de herstelplansystematiek zorgen er niet alleen voor dat financiële
schokken – waaronder ook de gevolgen van een toename van de
levensverwachting – gespreid in de tijd kunnen worden verwerkt. De
voorgestelde systematiek leidt er ook toe dat schokken die zich voordoen
terwijl er al een herstelplan loopt beter kunnen worden opgevangen,
waardoor het beleggingsbeleid dat passend is voor de langetermijnambitie van een pensioenfonds niet meer in de knel komt.
Alles overziend meent de regering dat de keuze om de uitkeringsovereenkomst als uitgangspunt te nemen, niet in de weg hoeft te staan aan de
ambitie van een geïndexeerd pensioen. Juist met de ruimte die wordt
geboden voor het beleggingsbeleid, kan vorm worden gegeven aan die
ambitie. Met de voorstellen worden naar de mening van de regering
belangrijke voordelen van het eerder beoogde nieuwe contract gerealiseerd binnen het nominale kader.
HOOFDSTUK 3 DE KNELPUNTEN IN HET HUIDIGE FINANCIEEL
TOETSINGSKADER
De meeste pensioencontracten hebben het karakter van een uitkeringsovereenkomst en worden afgestemd op de ambitie van een geïndexeerde
pensioenuitkering die gerelateerd is aan het verkregen loon.16 In de
meeste gevallen kent de indexatie een volledig voorwaardelijk karakter.
Het financieel toetsingskader ziet vooral op de bescherming van de
nominale rechten. Dat begint met de eis dat er ten minste een kostendekkende premie moet worden geheven. De eenmaal opgebouwde rechten
worden risicovrij verdisconteerd. Zo wordt ervoor gezorgd dat er in
beginsel voldoende geld opzij wordt gezet om de toekomstige uitkering
ook waar te kunnen maken. De opgebouwde rechten – inclusief eenmaal
16

De huidige uitkeringsovereenkomsten hebben veelal een voorwaardelijk geïndexeerd
middelloon als ambitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

10

verstrekte indexatie – worden in het financieel toetsingskader beschermd
door buffers (het vereist eigen vermogen), zonder dat sprake is van
volledige garanties. Met deze buffers moeten schommelingen in de
financiële positie van het fonds kunnen worden opgevangen, zonder dat
pensioenrechten en pensioenaanspraken worden aangetast. Deze rechten
en aanspraken kunnen slechts in uiterste nood worden verlaagd, maar
dan pas als alle andere instrumenten – de premie en een volledige
beperking van de indexatie – binnen de ruimte die de uitvoeringsovereenkomst daarvoor biedt, maximaal zijn benut. Juist de mogelijkheid van
deze nominale kortingen illustreert dat geen sprake is van garanties.
De buffers dienen overigens niet alleen ter bescherming van de nominale
aanspraken. Ze kunnen tegelijkertijd beschouwd worden als het vermogen
waaruit uiteindelijk de financiering van de indexatie mogelijk wordt
gemaakt.
In dit hoofdstuk wordt het huidige financieel toezicht op de uitkeringsovereenkomst beschreven en de belangrijkste problemen die zich thans
voordoen. Het gaat dan in het bijzonder om:
• Kortingen kunnen worden uitgesteld tot het einde van het kortetermijnherstelplan. Mede daardoor kunnen de uiteindelijke kortingen
omvangrijk zijn.
• Tegenvallers die zich gedurende een lopend langetermijnherstelplan
voordoen, moeten binnen diezelfde periode worden opgevangen
(kruiend ijs).
• Mede door dit kruiend ijs kan het langetermijnbeleggingsbeleid onder
druk komen te staan (beleggingsspagaat).
• Zoals in de evaluatie van het financieel toetsingskader is geconstateerd, is het vereist eigen vermogen te laag vastgesteld.17
Na de verdere beschrijving van deze knelpunten in dit hoofdstuk, wordt in
hoofdstuk 4 ingegaan op de maatregelen die worden voorgesteld om het
financieel toetsingskader te verbeteren.
3.1 Huidige herstelplansystematiek kent nadelen
Het langetermijnherstelplan
Als een pensioenfonds niet meer beschikt over het vereist eigen
vermogen, dan krijgt dat fonds op basis van het huidige financieel
toetsingskader maximaal 15 jaar de tijd om dat vermogen te «herstellen»
(het langetermijnherstelplan). Zolang het fonds in herstel is, wordt de
zekerheidsmaat van 97,5% uiteraard niet gerealiseerd.
Bij het herstel naar het vereist eigen vermogen is het onderscheid tussen
de nominale aanspraken en de voorwaardelijke indexatie van belang. In
beginsel blijven de nominale aanspraken immers onaangetast. In
samenhang met alle andere (binnen de uitvoeringsovereenkomst
passende) maatregelen (vooral ten aanzien van de premiestelling) wordt
de indexatie dermate beperkt dat het fonds binnen de gestelde termijn het
vereist eigen vermogen kan herstellen. Het pensioenfonds zal ook met een
analyse moeten onderbouwen dat het benodigde herstel binnen de
gestelde termijn gerealiseerd kan worden. In die analyse worden
toekomstige rendementen «ingerekend».
17

In de Hoofdlijnennota (Kamerstukken II 2011/12, 32 043, nr. 113) is aangegeven dat de buffers
voor een gemiddeld fonds met circa 5% zouden moeten worden verhoogd. Dit is gebaseerd
op de impactstudie die onder de titel «Uitwerking herziening berekeningssystematiek Vereist
Eigen Vermogen» is te vinden op www.rijksoverheid.nl (zie ook Kamerstukken II 2010/11,
32 043, nr. 66).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

11

Het kortetermijnherstelplan
Naast het vereist eigen vermogen is een ondergrens geformuleerd: het
minimaal vereist eigen vermogen waarover wordt beschikt bij een
dekkingsgraad van circa 105%.18 Beschikt een fonds niet meer over dat
minimaal vereist eigen vermogen, dan krijgt het fonds maximaal 3 jaar de
tijd om het minimaal vereist eigen vermogen te herstellen (het kortetermijnherstelplan).
Indien het onmogelijk blijkt om met alle genomen maatregelen ten
aanzien van het indexatiebeleid en het premiebeleid, binnen 3 jaar19 weer
op de 105% dekkingsgraad terug te keren, dan zet het fonds als laatste
redmiddel het verlagen van pensioenrechten en -aanspraken in. Hoewel
het hier nadrukkelijk een laatste redmiddel (ultimum remedium) betreft,
kan dus niet gesproken worden van harde garanties ten aanzien van de
pensioenrechten en -aanspraken. De recente ontwikkelingen hebben laten
zien dat het daarbij om relatief omvangrijke verlagingen kan gaan.
Voorafgaand aan die kortingen is de indexatie volledig komen te
vervallen. In de praktijk zijn daarnaast veelal de premies verhoogd. Voor
zover de uitvoeringsovereenkomst die mogelijkheid kent, kan ook de
jaarlijkse opbouw tijdelijk zijn verlaagd om de tekorten niet verder op te
laten lopen.
Binnen het bestaande financieel toetsingskader kunnen pensioenfondsen
kortingen uitstellen tot het laatste jaar van de 3-jaars herstelperiode van
het kortetermijnherstelplan. Daardoor kunnen abrupte en omvangrijke
kortingen van de opgebouwde rechten nodig zijn, zeker als zich meerdere
opeenvolgende tegenvallers hebben voorgedaan. Een spreiding van deze
kortingen in de tijd zou bijdragen aan een meer gelijkmatig verloop van de
pensioenen wat met name prettig is voor pensioengerechtigden, die deze
kortingen immers rechtstreeks in hun portemonnee voelen. Met het oog
op de belangen van jongeren is het wel zaak dat noodzakelijke maatregelen ook daadwerkelijk worden genomen.
Beleidsconclusie 1: Abrupte omvangrijke kortingen dienen zo veel
mogelijk te worden voorkomen. Het in de tijd gespreid verwerken van
mee en tegenvallers is wenselijk. Daarbij moet tegelijkertijd worden
voorkomen dat maatregelen uit worden gesteld.
Het beleggingsbeleid en de beleggingsspagaat
Het onderscheid tussen de nominale toezeggingen en de voorwaardelijke
indexatie leidt tot een zekere mate van spanning tussen het sturen op het
nakomen van de reeds opgebouwde nominale aanspraken, en het streven
naar indexatie van die aanspraken. Een pensioenfonds kan hierdoor in
een beleggingsspagaat terecht komen, zeker als het fonds over onvoldoende buffers (eigen vermogen) beschikt.
Pensioenfondsen zouden een beleggingsportefeuille kunnen kiezen,
waarvan de opbrengsten een kasstroom bewerkstelligen die precies
overeenstemt («matcht») met de kasstroom van de te verstrekken
uitkeringen. Dit wordt wel «matchend beleggen» genoemd. Door
18

Het minimaal vereist eigen vermogen vloeit voort uit artikel 17, tweede lid van Richtlijn
2003/41/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 3 juni 2003
betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (Richtlijn 2003/41/EG) en houdt dus geen verband met de hierboven beschreven
systematiek ten aanzien van het vereist eigen vermogen.
19
Op grond van artikel 6a van de Regeling Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregelingen gold voor kortetermijnherstelplannen die zijn ingediend in de jaren 2009 tot en met
2011, de mogelijkheid van een hersteltermijn van vijf jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

12

matchend te beleggen zouden pensioenfondsen de nominale aanspraken
goed kunnen waarborgen. Continu matchend beleggen levert echter
onvoldoende rendement op om de indexatieambitie waar te kunnen
maken. Uiteraard kan de indexatie uit premieheffing worden betaald. Dat
maakt de pensioenregeling echter duurder. Pensioenfondsen beleggen
mede daarom in zakelijke waarden; ze beogen zo een hoger rendement te
behalen ten opzichte van de meer risicomijdende beleggingen.
Als een fonds inderdaad dat beoogde hogere rendement realiseert, dan
kan dat worden gebruikt voor indexatie. Dat draagt bij aan de betaalbaarheid van de pensioenregeling. Uiteraard zijn aan een dergelijk
beleggingsbeleid ook beleggingsrisico’s verbonden. De kans is aanwezig
dat het beoogde rendement niet wordt gehaald en dat in een bepaalde
periode een lager rendement wordt gerealiseerd dan met een matchende
portefeuille het geval zou zijn geweest. Het beleggingsbeleid is dan ook in
hoge mate bepalend voor de kans op onderdekking en daarmee uiteindelijk ook voor de kans op nominale verlagingen van het pensioen.
In de hiervoor beschreven herstelplansystematiek wordt gewerkt met een
vaste herstelperiode in het korte- en langetermijnherstelplan. Dat heeft als
nadeel dat nieuwe financiële schokken die ertoe leiden dat de dekkingsgraad van pensioenfondsen tijdens de looptijd van een herstelplan
opnieuw daalt, binnen de oorspronkelijke looptijd van het herstelplan
moeten worden opgevangen («kruiend ijs methodiek»). Dit kan betekenen
dat pensioenfondsen in een korte resterende periode van het lopende
herstelplan een forse negatieve schok moeten opvangen. Dit plaatst
pensioenfondsen voor problemen; zeker als ze aan het einde van de
15-jaars herstelperiode zouden terugvallen naar een dekkingsgraadniveau
dat ver beneden het vereist eigen vermogen ligt.
In die situatie is het vrijwel onmogelijk alsnog binnen de gestelde termijn
te voldoen aan het herstel van het vereist eigen vermogen. Dat geldt met
name bij grote schokken aan het einde van het herstelpad, die niet meer
kunnen worden opgevangen door het volledig achterwege laten van de
indexatie. In dergelijke gevallen zou het fonds zich eigenlijk gedwongen
zien tot nominale kortingen, wat binnen de huidige wetgeving niet is
toegestaan bij dekkingsgraden boven de 105%. Een andere mogelijke
reactie is het terugnemen van risico’s in de beleggingsportefeuille,
waardoor het vereist eigen vermogen op een lager niveau komt te liggen.
Dat staat echter op gespannen voet met de langetermijnambitie om tegen
aanvaardbare kosten een (voorwaardelijk) geïndexeerd pensioen te
realiseren. In deze situatie laat de beleggingsspagaat zich dus enorm
voelen.
Beleidsconclusie 2: Het beleggingsbeleid dat gericht is op het realiseren
van een geïndexeerd pensioen, dient niet in de knel te komen door de
vaste looptijd van het langetermijnherstelplan.
3.2 Marktwaardering en volatiliteit
Vanuit de gedachte dat ten aanzien van de nominale aanspraken zo veel
mogelijk zekerheid wordt beoogd, worden de aanspraken verdisconteerd
met de risicovrije rente. De ontwikkeling in de rente heeft daardoor direct
invloed op de financiële positie van een pensioenfonds. Zoals hierboven
uiteen is gezet kan de financiële positie van een fonds aanleiding geven
voor een herstelplan. De gevoeligheid van de dekkingsgraad van
pensioenfondsen voor de actuele renteontwikkeling kan daardoor
ongelukkig uitvallen. Een pensioenfonds kan op basis van de actuele rente
gedwongen worden een herstelplan op te stellen en zelfs tot nominale
kortingen over te gaan, terwijl de dekkingsgraad korte tijd later vanzelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

13

weer zou kunnen herstellen. Om deze reden zijn in het verleden wachttijden geïntroduceerd voor het indienen van herstelplannen en voor het
doorvoeren van nominale kortingen.
In de Hoofdlijnennota is aangekondigd dat pensioenfondsen in het nieuwe
financieel toetsingskader hun verplichtingen kunnen waarderen met een
discontovoet waarbij de risicovrije rente voor lange looptijden gebaseerd
is op een stabiele en realistische prognose van de langetermijnrente
(ultimate forward rate; ufr). Hiermee zou worden aangesloten bij de regels
die gaan gelden in het kader van Solvency II (het Europese raamwerk voor
verzekeraars). Als onderdeel van het zogenaamde Septemberpakket
pensioenen is de ufr vervroegd ingevoerd.20 De ufr wordt sinds
30 september 2012 toegepast. De ufr maakt de rentecurve minder
gevoelig voor verstoringen op de financiële markten en daarmee minder
volatiel. Om zeker te stellen dat de ufr realistisch is en blijft, is een
commissie met externe deskundigen ingesteld (de Commissie ufr) om
advies uit te brengen over de ufr-methodiek. Deze Commissie heeft
inmiddels een advies vastgesteld. In paragraaf 4.5 wordt nader ingegaan
op het advies en de ufr-methodiek.
Beleidsconclusie 3: Het is wenselijk de invloed van dagkoersen in het
financieel toetsingskader te voorkomen zodat bij de financiële sturing van
pensioenfondsen meer stabiliteit kan worden bereikt.
3.3 De kostendekkende premie
Op dit moment mogen pensioenfondsen bij de berekening van de
kostendekkende premie rekening houden met een voortschrijdend
gemiddelde van de rente over een periode van 10 jaar. Daarnaast biedt
het huidige financieel toetsingskader de mogelijkheid om bij de
berekening van de kostendekkende premie rekening te houden met het
rendement dat naar verwachting kan worden gerealiseerd op de
beleggingsportefeuille. Een belangrijke ratio achter deze «demping» van
de kostendekkende premie is dat daarmee een zekere mate van stabiliteit
mogelijk wordt gemaakt. In die zin is demping van de kostendekkende
premie vanuit het oogpunt van de stabiliteit (en bestuurlijkheid) van de
pensioenregeling, maar zeker ook vanuit macro-economische overwegingen, waardevol.
Tegenover de voordelen van demping staat echter het risico dat door
demping met verwacht rendement de nominale opbouw feitelijk niet
kostendekkend wordt ingekocht, zo is in de evaluatie van het financieel
toetsingskader geconstateerd.21 Ook heeft de gedempte premie het risico
dat de indexatie onvoldoende in de financiële opzet wordt meegenomen.
Onderdekking en bijdrage aan herstel
Van een fonds dat nog niet over het minimaal vereist eigen vermogen
beschikt, wordt in beginsel gevraagd dat het de premie zodanig vaststelt
dat deze bijdraagt aan herstel van de dekkingsgraad. Eventuele demping
van de premie moet het fonds dan achterwege laten (dan wel beperken),
zolang het minimaal vereist eigen vermogen niet is bereikt. Deze eis kan
tot aanzienlijke stijgingen van de premie leiden, juist op momenten dat
het economisch al tegen zit.

20
21

Kamerstukken II 2012/13, 32 043, nr. 120.
De evaluatie van het ftk vormt een bijlage bij Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

14

Beleidsconclusie 4: Het financieel toetsingskader dient de volatiliteit in de
premie niet te vergroten. Anders gezegd, de eis dat de premie moet
bijdragen aan herstel, dient te vervallen.
3.4 Het vereist eigen vermogen is te laag vastgesteld
De nominale aanspraken (inclusief de in het verleden verleende indexatie)
genieten via het financieel toetsingskader een bepaalde mate van
bescherming. Die bescherming betekent geen volledige zekerheid, maar
wel dat financiële schokken normaal gesproken niet onmiddellijk
doorwerken in de pensioenaanspraken, maar door buffers kunnen worden
opgevangen. Deze bescherming krijgt onder meer gestalte via de
zekerheidsmaatstaf van 97,5%. Deze maatstaf geldt voor het totaal aan
nominale verplichtingen dat een pensioenfonds heeft en is bepalend voor
de omvang van de vereiste buffer (het vereist eigen vermogen). Zoals
eerder opgemerkt kunnen de aanspraken hiermee niet worden gegarandeerd.
Hoewel met de zekerheidsmaatstaf geen volledige zekerheid kan worden
gegeven, beoogt deze wel waarborgen te bieden. De zekerheidsmaatstaf
bepaalt de omvang van de vereiste buffer. Het vereist eigen vermogen
bedraagt circa 21,7% van de nominale pensioenverplichtingen22 en zorgt
ervoor dat de rechten niet direct aangetast hoeven te worden als er
tegenvallers zijn. Een fonds dat over dat vereist eigen vermogen beschikt
heeft een kans van 2,5% dat het op een horizon van 1 jaar in onderdekking
geraakt (dat wil zeggen een dekkingsgraad onder de 100% bereikt). Uit de
evaluatie van het financieel toetsingskader en een nadere impactanalyse
is gebleken dat het voor een gemiddeld pensioenfonds noodzakelijk is het
vereist eigen vermogen hoger vast te stellen dan nu het geval is, om
ervoor te zorgen dat deze zekerheidsmaatstaf ook daadwerkelijk wordt
gerealiseerd als een pensioenfonds over dat vereist eigen vermogen
beschikt.23
Die hogere buffer vergroot de zekerheid bij een fonds dat over het vereist
eigen vermogen beschikt, niet. De wettelijke norm is én blijft immers dat
de kans op onderdekking op een horizon van 1 jaar niet groter is dan
2,5%. Verder dient bedacht te worden dat mede uit de buffer de indexatie
wordt gefinancierd; in die zin heeft de buffer een dubbelfunctie. Een
hogere buffereis draagt er wel aan bij dat langer gewacht wordt met
indexeren, wat ook nodig is om evenwichtige generatie-effecten te
bereiken.
Beleidsconclusie 5: De wettelijke zekerheidsmaatstaf van 97,5% vereist
een hogere buffer
3.5 Tot slot
Gegeven de knelpunten die beschreven zijn in dit hoofdstuk, acht de
regering een aanpassing van het financieel toetsingskader omwille van
zowel de (financiële) houdbaarheid van het stelsel als het beter faciliteren
van de reële ambitie van pensioenfondsen, noodzakelijk.
22

De precieze omvang van het vereist eigen vermogen (vev) is fondsspecifiek en hangt af van de
precieze beleggingsportefeuille en de daarmee samenhangende risico’s in relatie tot de
verplichtingen. Gemiddeld komt het vev uit op circa 21,7%, zoals blijkt uit de impactstudie die
is vermeld in de volgende voetnoot. Het vev is niet een statisch begrip; het varieert met het
beleggingsbeleid en met de marktontwikkeling.
23
De evaluatie vormt een bijlage bij de brief van 7 april 2010 (Kamerstukken II 2009/10, 30 413,
nr. 142). De vermelde impactstudie is onder de titel «Uitwerking herziening berekeningssystematiek Vereist Eigen Vermogen» te vinden op www.rijksoverheid.nl (zie ook Kamerstukken II
2010/11, 32 043, nr. 66).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

15

Toepassing van een spreidingsmethodiek voor financiële schokken
De herstelplansystematiek moet zodanig worden aangepast dat financiële
tegenvallers beter in de tijd gespreid worden verwerkt. Daardoor wordt
een gelijkmatiger ontwikkeling van de pensioenen mogelijk.
Bij een goede spreiding past geen vaste einddatum voor het langetermijnherstelplan. Het loslaten van die vaste einddatum mitigeert ook de
hierboven beschreven beleggingsspagaat. Zo gaan spreiding van de
verwerking van financiële schokken én ruimte voor een beleggingsbeleid
dat past bij de ambitie om te komen tot een geïndexeerd pensioen, hand
in hand.
Introductie van verdeelregels ten aanzien van de indexatie
Spreiding van tegenvallers kent een tegenhanger in het eveneens
spreiden van meevallers. Dat is ook noodzakelijk teneinde te bewaken dat
het geheel aan maatregelen op evenwichtige wijze kan uitpakken voor
zowel jong als oud. Het gespreid in de tijd uitdelen van de beschikbare
middelen vereist ook nadere regels met betrekking tot de indexatie,
inhaalindexatie en het ongedaan maken van kortingen. De voorgestelde
maatregelen hangen voor een deel samen met maatregelen zoals die zijn
opgenomen in de zogenaamde Witteveennovelle.
De gekozen aanpak werkt materieel hetzelfde uit als het sturen op de reële
dekkingsgraad in het eerder beoogde, nieuwe contract. Voordeel is dat
gewerkt kan blijven worden met een objectief vaststelbare discontovoet.
Invloed dagkoersen beperken met robuuste sturingsinstrumenten
Pensioenfondsen zijn afhankelijk van de situatie en de ontwikkelingen op
financiële markten. Dat hangt samen met de waardering van de verplichtingen, maar ook met het beleggingsbeleid dat fondsen voeren. De
volatiliteit op de financiële markten werkt dus door in de financiële positie
van pensioenfondsen. Juist de buffers zijn bedoeld om schokken op te
vangen. Tegelijkertijd moet met robuuste sturingsinstrumenten worden
voorkomen dat de invloed van dagkoersen te groot wordt.
Een stabiele kostendekkende premie
Onder de huidige omstandigheden is het premie-instrument niet geschikt
om schokken op te vangen. Sociale partners zijn met elkaar (in het
Pensioenakkoord van juni 2010) overeengekomen dat het niveau van de
premies in beginsel gestabiliseerd moet worden; hogere premies vinden
zij dus ongewenst. Ook vanuit macro-economische overwegingen is een
verhoging van de premie – juist in tijden dat het economisch tegenzit –
niet wenselijk. Bovendien is door de vergrijzing het aantal premiebetalers
relatief klein. Hierdoor is het premie-instrument «bot» te noemen. Verder
dient het financieel toetsingskader niet bij te dragen aan onnodige
volatiliteit in de premie. Om die reden vervalt de eis dat de premie in een
tekortsituatie moet bijdragen aan het herstel.
De hierboven beschreven aanpassingen vloeien direct voort uit de
geconstateerde knelpunten. Van belang is evenwel ook dat de transparantie wordt vergroot. Op voorhand moet duidelijk zijn hoe het fonds met
de risico’s wil omgaan, en waar deze neerslaan als die risico’s zich ook
daadwerkelijk manifesteren. Juist om de verwachtingenkloof – die is
ontstaan tijdens de recente dekkingsgraadproblematiek – te kunnen
verkleinen is die transparantie noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

16

Het vereist eigen vermogen moet omhoog
De buffers zijn bedoeld om schokken op te vangen. Uit de evaluatie van
het financieel toetsingskader is echter gebleken dat de omvang van de
buffers (het vereist eigen vermogen) te laag is vastgesteld. Die hogere
buffer vergroot de zekerheid bij een fonds dat over het vereist eigen
vermogen beschikt, niet. De norm blijft net als nu dat de kans op
onderdekking op een horizon van 1 jaar niet groter is dan 2,5%.
Het helder maken van de wijze waarop risico’s worden opgevangen
Door de wijze waarop pensioenregelingen worden uitgevoerd – waarbij
omwille van de kostprijs van een geïndexeerd pensioen niet uitsluitend
wordt belegd in vastrentende waarden, maar ook in meer risico dragende
waarden – en uitgaande van een niet verder te verhogen premie, liggen
de risico’s uiteindelijk bij de werknemers, gepensioneerden en slapers.
Dat is niet nieuw, wat ook mag blijken uit het feit dat de Pensioenwet – zij
het als uiterste redmiddel – een verlaging van het pensioen toestaat; een
mogelijkheid die ook al bestond onder de Pensioen- en Spaarfondsenwet.
Toch is het nu voor deelnemers onvoldoende duidelijk dat hun pensioenopbouw met risico’s gepaard gaat en op welke wijze deze risico’s bij hen
neer kunnen slaan. Mede doordat fondsen lange tijd over voldoende
financiële ruimte beschikten om financiële schokken op te vangen, is er
over de neerwaartse risico’s in het pensioen te weinig duidelijk gecommuniceerd. Nu zich de afgelopen tijd juist die de neerwaartse risico’s hebben
gemanifesteerd, heeft dat geleid tot een verwachtingenkloof.
Juist om die kloof te helpen verkleinen moet op voorhand duidelijker zijn
hoe tegenvallers – maar ook meevallers – worden gespreid over alle
belanghebbenden.24 Dat vereist dat het pensioencontract meer compleet
en meer transparant wordt gemaakt. Onderdeel daarvan is ook dat
fondsen vooraf een herstelplan «op de plank» moeten hebben liggen. Dat
dwingt fondsen tot nadenken over de vraag hoe met eventuele tegenvallers zal worden omgegaan, maar schept ook duidelijkheid over de
verdeelregels.
Alles bij elkaar meent de regering dat met de voorstellen een evenwichtig
pakket aan maatregelen wordt voorgesteld, waarbij de ambitie van een
geïndexeerd pensioen niet langer in de knel komt door de voorwaarden
die aan het herstelplan worden gesteld. De concreet voorgestelde
maatregelen worden in het volgende hoofdstuk 4 beschreven.
HOOFDSTUK 4 DE AANPASSINGEN IN HET FINANCIEEL
TOETSINGSKADER
Op 1 oktober 2013 heeft het kabinet Rutte II een brief aan de Tweede
Kamer gezonden waarin werd aangegeven hoe het kabinet om wil gaan
met de resultaten van de consultatie van het voorontwerp van wet. Daarin
heeft het kabinet opgesomd waaraan de te nemen maatregelen zouden
moeten bijdragen. De maatregelen die de regering nu voorstelt, sluiten
daar naadloos op aan. Het gaat achtereenvolgens om de volgende
elementen:
• Het helder maken van de wijze waarop risico’s worden opgevangen. Er
worden voorstellen gedaan om het contract completer te maken.
Hierop wordt nader ingegaan in § 4.1. Essentieel is dat pensioenfondsen zowel het beleid ten aanzien van de indexatie (toeslagenbe24

Voor op uitkering begrensde regelingen gelden voor de fiscale facilitering hierbij uiteraard wel
de begrenzingen van het Witteveenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

17

•

•

•

•

leid) als een financieel crisisplan vooraf moeten vastleggen. Zo wordt
explicieter gemaakt hoe door pensioenfondsen wordt omgegaan met
risico’s. Dat draagt op zichzelf bij aan transparantie. Ook een goede
communicatie richting de deelnemers is van essentieel belang om het
vertrouwen in het pensioenstelsel te herstellen. Zoals eerder is
aangegeven, is hiervoor is een apart traject in het leven geroepen dat
moet leiden tot nieuwe, wettelijke voorschriften ten aanzien van de
communicatie.
Toepassing van de spreidingsmethodiek voor financiële schokken.
Hierdoor wordt voorkomen dat gepensioneerden met abrupte
kortingen worden geconfronteerd door financiële schokken of stijging
van de levensverwachting. De afgelopen jaren hebben aangetoond dat
het huidige financieel toetsingskader met de beschreven herstelplansystematiek kan leiden tot forse, abrupte kortingen op de nominale
pensioenaanspraken. Dat is een onwenselijke situatie. Tegelijkertijd
maakt de herstelplansystematiek het voor pensioenfondsen lastig om
een bestendig beleggingsbeleid te voeren dat is afgestemd op hun
indexatieambitie. Daarom wordt voorgesteld de herstelplansystematiek te wijzigen, waardoor schokken als gevolg van een stijgende
levensverwachting of als gevolg van ontwikkelingen op de financiële
markten beter gespreid in de tijd kunnen worden verwerkt. Hierdoor
zijn fondsen ook beter in staat om een beleggingsbeleid te voeren dat
afgestemd is op de lange termijn en dat nodig is om geïndexeerde
pensioenen te financieren. De aangepaste herstelplansystematiek komt
aan bod in § 4.2.
Het introduceren van duidelijke en eerlijke verdeelregels ten aanzien
van de indexatie, zodat de buffer eerlijk over jong en oud wordt
verdeeld en waardoor ook financiële meevallers in de tijd gespreid
worden uitgedeeld. Er worden geen beperkingen ingevoerd voor de
hoogte van de indexatieambitie. Wel worden wettelijke grenzen
gesteld aan de hoogte van de toegestane indexatie in enig jaar.
Uitgangspunt daarbij is dat de indexatie die het fonds in enig jaar wil
verlenen naar verwachting ook naar de toekomst toe mogelijk moet
zijn. Overigens zullen de pensioenaanspraken voor de fiscale facilitering wel moeten blijven binnen de grenzen van het Witteveenkader. De
voorstellen voor de verdeelregels worden beschreven in § 4.3.
Een stabiele kostendekkende premie. Dit is van belang voor stabiele
koopkracht en loonkosten (zie § 4.4). De premiestabiliteit wordt
behouden door de bestaande dempingsmogelijkheid via de 10-jaars
rentemiddeling te behouden (in het voorontwerp van wet was deze
mogelijkheid geschrapt). Aan demping met verwacht rendement
worden nadere voorwaarden verbonden. Hierop wordt verder
ingegaan in de paragraaf over de kostendekkende premie (§ 4.4).
Robuuste sturingselementen. De afhankelijkheid van dagkoersen op
financiële markten zal verdwijnen en worden vervangen door een
sturingsinstrumentarium dat beter past bij een stelsel dat gericht is op
de lange termijn. De spreiding van financiële schokken leidt tot een
stabieler patroon van de uitkeringen. Ook aan de meetmethodiek
worden stabiliserende factoren toegevoegd. Naast de methodiek ten
aanzien van de ultimate forward rate (ufr) die al met het eerder
genoemde Septemberpakket is ingevoerd, zal bij de beoordeling van
de financiële positie niet worden uitgegaan van dagkoersen, maar van
een 12-maands voortschrijdend gemiddelde van de dekkingsgraad. De
bedoelde maatregelen worden beschreven in § 4.5.

In het verlengde hiervan wordt in dit hoofdstuk aandacht besteed aan de
omvang van het vereist eigen vermogen (§ 4.6), de haalbaarheidstoets (§
4.7) en aan het prudent person beginsel (§ 4.8). Tot slot wordt in § 4.9
aandacht besteed aan de administratieve lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

18

4.1 Toedeling van de risico’s wordt explicieter
Om het vertrouwen in het pensioenstelsel te herstellen is het van groot
belang de verwachtingenkloof te dichten. Er zal duidelijker moeten
worden gecommuniceerd over de risico’s van pensioenen, zodat actieve
deelnemers, slapers en pensioengerechtigden niet alleen een goed beeld
kunnen hebben van het pensioen dat ze mogen verwachten en de
toekomstige koopkracht ervan, maar ook van de mogelijkheid dat het
pensioen lager (of hoger) uitvalt. Vandaar ook het eerder genoemde
aparte traject dat moet leiden tot nieuwe, wettelijke voorschriften ten
aanzien van de communicatie.
Het meer expliciet maken van de risico’s die verbonden zijn aan pensioenregelingen, heeft echter ook betekenis voor dit wetsvoorstel. Behalve dat
de risico’s in de hier bedoelde zin beter moeten worden gecommuniceerd
naar de deelnemer, zal namelijk ook op voorhand bij de uitvoering van de
pensioenovereenkomst beter rekening moeten worden gehouden met de
risico’s in die overeenkomst. Het contract dient met andere woorden
completer te worden. Daardoor wordt op voorhand ook duidelijker wat de
geldende verdeelregels zijn oftewel hoe de toekomstige mee- en
tegenvallers worden toebedeeld.
Completere contracten
Verantwoordelijk voor de uitvoering van de pensioenregeling is uiteraard
de pensioenuitvoerder. Deze zal zich bij de aanvaarding van de opdracht
moeten realiseren met welke risico’s die uitvoering gepaard gaat. Waar
nodig zal dat in de uitvoeringsovereenkomst leiden tot meer concrete
afspraken. Pensioenfondsen zullen in beeld moeten brengen hoe met de
risico’s in de pensioenregeling wordt omgegaan en welke gevolgen dat
kan hebben voor de deelnemers en pensioengerechtigden in het fonds.
Concreet betekent dit dat vooraf bekend moet zijn hoe een fondsbestuur
beoogt om te gaan met eventuele financiële schokken, inclusief schokken
ten gevolge van ontwikkelingen in de levensverwachting. Belangrijk
hierbij is ook dat wordt voorgesteld pensioenfondsen te verplichten het
beleid met betrekking tot het verstrekken van indexatie, waaronder ook
inhaalindexatie (het toeslagenbeleid) vooraf vast te leggen. Verder wordt
voorgesteld dat pensioenfondsen in de actuariële en bedrijfstechnische
nota moeten aangeven onder welke omstandigheden – en uiteraard
binnen de daarvoor geldende wettelijke regels – zij overgaan tot premiekorting. Met deze maatregelen wordt het geheel aan verdeelregels verder
gecompleteerd. Gecombineerd met de reeds bestaande eisen het
premiebeleid en het beleggingsbeleid te beschrijven, wordt het bestuur zo
echter ook gedwongen beter na te denken over de risico’s die samenhangen met de uitvoering van de pensioenregeling én hoe daarmee om te
gaan. Aan de keuzes die een pensioenfonds maakt met betrekking tot de
financiële opzet – met name keuzes over het (strategische) beleggingsbeleid en het premiebeleid – zijn onlosmakelijk risico’s verbonden.
Daarom is het van belang dat het pensioenfondsbestuur bij de
afwegingen omtrent dat beleid nadrukkelijk rekening houdt met de
belangen van alle betrokken partijen: de belangen van pensioengerechtigden, actieve deelnemers en ook slapers.
Hier gaat een zekere wisselwerking vanuit richting de arbeidsvoorwaardentafel. Indien de afspraken in de uitvoeringsovereenkomst op enig
moment onvoldoende of niet haalbaar blijken te zijn, dan zal het pensioenfondsbestuur immers de opdracht terug moeten leggen op diezelfde
arbeidsvoorwaardentafel. Dat leidt ertoe dat ook aan die tafel op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

19

voorhand na zal moeten worden gedacht over de consequenties van de
gemaakte afspraken.
Het financieel crisisplan
Sinds 2012 schrijft De Nederlandsche Bank voor dat pensioenfondsen een
financieel crisisplan vaststellen. Momenteel berust de bevoegdheid van
De Nederlandsche Bank om een financieel crisisplan op te vragen – in het
verlengde van de bestaande wettelijke verplichting om een actuariële en
bedrijfstechnische nota (abtn) op te stellen – op de Beleidsregel financieel
crisisplan pensioenfondsen van De Nederlandsche Bank. Met dit
wetsvoorstel krijgt het financieel crisisplan een expliciete wettelijke basis:
fondsen worden verplicht vooraf een financieel crisisplan op te nemen in
hun abtn. Pensioenfondsbesturen worden zo gedwongen na te denken
over de risico’s die samenhangen met de uitvoering van een pensioenregeling.
In het financieel crisisplan geven pensioenfondsen aan welke aanpak hen
voor ogen staat indien zich aanzienlijke tegenslagen voordoen. Dat
financieel crisisplan kan gezien worden als een «ex ante» herstelplan,
zodat vooraf duidelijk is welke specifieke maatregelen in bepaalde
omstandigheden kunnen worden genomen. In lagere regelgeving kunnen
nadere voorschriften ten aanzien van dit financieel crisisplan worden
gesteld.
Het financieel crisisplan zal in ieder geval een beschrijving van maatregelen moeten bevatten die een bestuur van een pensioenfonds op korte
termijn effectief kan inzetten indien de dekkingsgraad zich bevindt op – of
zeer snel beweegt richting – kritische waarden, waardoor het realiseren
van de ambitie van het pensioenfonds in gevaar komt. Eveneens zal het
bestuur in het financieel crisisplan aandacht moeten besteden aan de
situatie dat het fonds onverhoopt en ondanks eerdere maatregelen, 5
opeenvolgende jaren niet beschikt over het minimaal vereist eigen
vermogen. Duidelijk moet zijn welke maatregelen het bestuur in die
situatie denkt te nemen om het minimaal vereist eigen vermogen alsnog
te kunnen herstellen.
Door een dergelijk plan gereed te hebben liggen, is een bestuur beter
voorbereid op een crisissituatie. Vooraf moet zijn nagedacht over
bijvoorbeeld kritische grenzen, de beschikbaarheid van maatregelen, het
inzetten van maatregelen, het realiteitsgehalte van maatregelen en de
effectiviteit ervan en een nadere invulling van evenwichtige belangenafweging. Uiteraard is het zo dat bij de invulling van concrete maatregelen
om tot herstel te komen (in een herstelplan) rekening zal moeten worden
gehouden met de specifieke kenmerken van de betreffende crisissituatie.
4.2 Betere spreiding van schokken binnen de herstelplansystematiek
Zoals in paragraaf 3.2 is beschreven, kunnen fondsen door de vaste
looptijd van het langetermijn-herstelplan geconfronteerd worden met een
beleggingsspagaat. Mede om aan deze problematiek tegemoet te komen
en om meer stabiliteit in het pensioensysteem te bereiken ten aanzien van
de ontwikkeling van de hoogte van de pensioenaanspraken en pensioenrechten, wordt de herstelplansystematiek aangepast. In essentie komt het
erop neer dat als een pensioenfonds niet beschikt over het vereiste eigen
vermogen, het fonds een herstelplan moet opstellen waarmee het laat
zien dat het binnen een periode van maximaal 10 jaar het vereist eigen
vermogen kan opbouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

20

Zolang het pensioenfonds niet beschikt over het vereist eigen vermogen,
wordt jaarlijks een nieuw herstelplan opgesteld. Daardoor kunnen
fondsen alle financiële schokken – inclusief tegenvallers ten gevolge van
een toenemende levensverwachting – beter dan onder de huidige
herstelplansystematiek het geval is, in de tijd gespreid verwerken. Omdat
het eerder beoogde levensverwachtingsaanpassingsmechanisme op een
vergelijkbare wijze schokken gespreid in de tijd zou verwerken, is een
specifiek levensverwachtingsaanpassingsmechanisme ter verwerking van
schokken overbodig. Wel speelt de manier waarop tegenvallers in de
levensverwachting worden verwerkt, een rol bij de mogelijkheid om de
kostendekkende premie met verwacht rendement te dempen (zie
paragraaf 4.4).
Herstel naar vereist eigen vermogen
Als het 12-maands voortschrijdend gemiddelde van de dekkingsgraad
(verder aan te duiden als de beleidsdekkingsgraad)25 komt te liggen onder
het niveau dat hoort bij het vereist eigen vermogen, moet een pensioenfonds een herstelplan opstellen waarmee het binnen 10 jaar het vereist
eigen vermogen weer kan opbouwen. Pensioenfondsen mogen daarbij
rekening houden met de verwachte herstelcapaciteit die besloten ligt in
het beleggingsbeleid. Indien deze verwachte herstelcapaciteit onvoldoende is om in 10 jaar terug te keren naar het vereist eigen vermogen,
moeten voor het verwachte resterende verschil tussen de dekkingsgraad
en het vereist eigen vermogen maatregelen worden ingezet. De maatregelen moeten zo worden gekozen dat het herstel zich in beginsel
evenredig in de tijd zal voltrekken.26
Maatregelen worden gespreid, maar direct genomen
Zo wordt voorkomen dat fondsen – in de hoop op meevallers in de
toekomst – noodzakelijke maatregelen te lang zouden uitstellen. Wel mag
een fonds ervoor kiezen om in het begin zwaardere maatregelen in te
zetten, en dus aan het begin van het herstelplan een sneller herstel te
vertonen.
In lagere regelgeving zal worden gewaarborgd dat vanaf het moment dat
een pensioenfonds op grond van de beleidsdekkingsgraad een reserve- of
dekkingstekort constateert, dat fonds geen maatregelen neemt die ertoe
zouden leiden dat de beleggingsrisico’s groter zijn dan bij het afgesproken
strategische beleggingsbeleid passend is. Daarmee wordt voorkomen dat
het fonds (tijdelijk) meer beleggingsrisico’s neemt dan het feitelijk zelf
aanvaardbaar vindt, louter en alleen omdat dat leidt tot een grotere
verwachte herstelcapaciteit. Overigens is dit inhoudelijk geen nieuwe eis,
maar nu geldt deze eis pas vanaf het moment dat er een herstelplan is. De
regering acht het logischer om deze voorwaarde al van toepassing te
laten zijn vanaf het moment dat het reserve- of dekkingstekort wordt
geconstateerd.
Ten aanzien van de maatregelen zal een pensioenfonds eerst moeten
besluiten of het de premie wil verhogen en of het de indexatie wil
beperken. Pas als is afgewogen of het premie-instrument wordt ingezet én
de indexatie volledig achterwege is gelaten, en er nog meer maatregelen
nodig zijn om binnen 10 jaar terug te kunnen keren naar het vereist eigen
vermogen, zal (voor het resterende deel) nominaal moeten worden gekort
25

Uitgangspunt is dat wordt gestuurd op het 12-maands voortschrijdende gemiddelde van de
dekkingsgraad. Deze zogenaamde beleidsdekkingsgraad wordt verder toegelicht in paragraaf
4.5.
26
In het huidige ftk geldt de eis van een gestaag herstel (Besluit ftk, artikel 16, lid 3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

21

op de pensioenaanspraken en pensioenuitkeringen. Nominaal korten blijft
dus een ultimum remedium. Dat laat overigens onverlet dat sociale
partners afspraken kunnen maken over een maximale (of vaste) premie.
Zo kunnen ze de ruimte die de uitvoeringsovereenkomst biedt voor de
inzet van het premie-instrument, vooraf bepalen. Het pensioenfonds dient
er bij de bepaling van de te nemen maatregelen uiteraard zorg voor te
dragen dat de belangen van de diverse groepen belanghebbenden op
evenwichtige wijze worden behartigd.
Jaarlijks nieuwe 10-jaars periode
Zolang het pensioenfonds niet voldoet aan het vereist eigen vermogen,
moet het fonds elk jaar opnieuw aantonen dat het in beginsel mogelijk is
om vanaf dat moment te herstellen binnen een termijn van maximaal 10
jaar. Pensioenfondsen krijgen dus telkens een nieuwe 10-jaars periode om
te herstellen. Materieel wordt van fondsen ieder jaar opnieuw gevraagd
om het komende jaar een tiende van het vermogenstekort – zoals dat op
het meetmoment is geconstateerd – weg te werken. Het daadwerkelijk
herstel naar het vereist eigen vermogen zal daardoor langer duren dan 10
jaar. Slechts door financiële meevallers waardoor het vereist eigen
vermogen feitelijk wordt overschreden, kan het herstel wel binnen 10 jaar
plaatsvinden.
Omdat een consequente spreiding van de verwerking van financiële
schokken het oogmerk is – van zowel tegenvallers als meevallers – wordt
van fondsen gevraagd een bestendige lijn te volgen ten aanzien van de
duur van de spreidingsperiode. Fondsen zullen mogelijk bij de bepaling
van de spreidingsperiode rekening moeten houden met de specifieke
omstandigheden van dat fonds. Voor een vergrijzend pensioenfonds ligt
het bijvoorbeeld voor de hand om voor een kortere spreidingsperiode te
kiezen, teneinde evenwichtige generatie-effecten te bewerkstelligen.
Fondsen moeten uiteindelijk een samenhangend beleid voeren waarmee
voldaan wordt aan een evenwichtige belangenbehartiging.
Deze systematiek kent niet de eerder beschreven problematiek rondom
«tegenvallers aan het einde van de herstelperiode», omdat fondsen elk
jaar opnieuw een periode van maximaal 10 jaar tot hun beschikking
krijgen om te herstellen naar het vereist eigen vermogen. De gekozen
herstelplan-systematiek leidt er dus toe dat negatieve schokken beter
kunnen worden gespreid dan nu het geval is.
Overigens biedt het wetsvoorstel ruimte om bij lagere regelgeving nadere
voorwaarden te stellen aan het herstelplan. De regering heeft daarbij
situaties op het oog waarbij de dekkingsgraad van een pensioenfonds
dermate ver is weggezakt, dat het gerechtvaardigd is om strengere
maatregelen van een fonds te verwachten.
Vijf jaar in dekkingstekort
Omdat in de aangepaste herstelsystematiek het sturen naar het minimaal
vereist eigen vermogen wordt losgelaten, kan het voorkomen dat een
fonds gedurende langere tijd onder het minimaal vereist eigen vermogen
blijft. In de herstelsystematiek zoals die tot nu toe beschreven is, is het
bereiken van het minimaal vereist eigen vermogen afhankelijk van het pad
dat wordt gelopen naar het vereist eigen vermogen. Ergens op dat pad
naar het vereist eigen vermogen wordt het minimaal vereist eigen
vermogen bereikt. Om te voorkomen dat een pensioenfonds te lang onder
het minimaal vereist eigen vermogen blijft, wordt mede in het licht van de
IORP-richtlijn een aanvullende eis gesteld, namelijk dat een pensioenfonds nooit langer dan 5 achtereenvolgende jaren in een dekkingstekort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

22

verkeert (en dus niet over het minimaal vereist eigen vermogen
beschikt).27
Als een pensioenfonds op grond van de beleidsdekkingsgraad gedurende
5 achtereenvolgende jaren28 niet over het minimaal vereist eigen
vermogen beschikt, dan dient het fonds – indien op dat meetmoment de
actuele dekkingsgraad ook onder het minimaal vereist eigen vermogen
ligt – maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de dekkingsgraad direct
weer op of boven het niveau van het minimaal vereist eigen vermogen
komt te liggen. Uitgaande van een zich herstellende dekkingsgraad, zou
herstel van de beleidsdekkingsgraad (zijnde het 12-maands voortschrijdende gemiddelde van de dekkingsgraad) naar 105% vergen dat de
actuele dekkingsgraad daar boven komt te liggen door de te nemen
maatregelen. Een dergelijk strenge invulling lijkt de regering onnodig.
Materieel komt het erop neer dat de wettelijke regeling in werking treedt
indien de beleidsdekkingsgraad én de feitelijke (nog) liggen onder het
niveau behorende bij het minimaal vereist eigen vermogen.
De feitelijke dekkingsgraad kan op het gewenste niveau worden gebracht
door bijvoorbeeld een eenmalige directe bijstorting door de werkgever of
een directe eenmalige korting op pensioenaanspraken en -uitkeringen.
Daarnaast is het toegestaan om een reeks van maximaal 10 in de tijd
gespreide onvoorwaardelijke nominale kortingen te introduceren die
direct in de boekhouding (i.c. in de technische voorzieningen) worden
verwerkt zodanig dat aan de eis met betrekking tot het minimaal vereist
eigen vermogen wordt voldaan.
Als een fonds in een dergelijke situatie kiest voor het inboeken van een
reeks onvoorwaardelijke kortingen en er doet zich op een later tijdstip een
meevaller voor, dan kan in het geactualiseerde herstelplan de aanspraak
worden opgehoogd door weer indexatie toe te kennen. Zodoende kan zich
een situatie voordoen waarbij sprake is van een nominale korting terwijl
tegelijkertijd over de (verlaagde) aanspraak indexatie wordt verleend.
Materieel is uiteraard het saldo van deze effecten van belang; dat saldo
bepaalt of de eerder doorgevoerde korting nog daadwerkelijk wordt
gevoeld door de deelnemer of de pensioengerechtigde.
Indienen en actualiseren herstelplan
Pensioenfondsen moeten een herstelplan opstellen zodra de beleidsdekkingsgraad onder het vereist eigen vermogen zakt. Zoals hierboven is
aangegeven, zal in lagere regelgeving worden gewaarborgd dat een
pensioenfonds vanaf het moment dat dat fonds op grond van de
beleidsdekkingsgraad een reserve- of dekkingstekort constateert, geen
maatregelen neemt waardoor de beleggingsrisico’s groter zouden zijn dan
bij het geldende strategische beleggingsbeleid passend is.
Pensioenfondsen krijgen 3 maanden de tijd voor het indienen van het
herstelplan. Het herstelplan moet uiterlijk 6 maanden nadat de beleidsdekkingsgraad onder het vereist eigen vermogen is gezakt in werking treden.
Zodra de beleidsdekkingsgraad herstelt tot een niveau op of boven het
vereist eigen vermogen vervalt het herstelplan.

27

28

Deze eis vloeit voort uit artikel 17, tweede lid van Richtlijn 2003/41/EG in samenhang met
artikel 16, tweede lid van diezelfde richtlijn.
Strikt genomen gaat het om 6 opeenvolgende meetmomenten. Het eerste meetmoment komt
overeen met het moment waarop de onderdekking (op grond van de beleidsdekkingsgraad) is
geconstateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

23

Het herstelplan wordt jaarlijks geactualiseerd zolang de beleidsdekkingsgraad onder het vereist eigen vermogen zit. Ook wanneer de Commissie
Parameters een (nieuw) advies uitbrengt over de parameters en de
parameters wijzigen, moet het herstelplan worden geactualiseerd, zolang
uit de beleidsdekkingsgraad blijkt dat het fonds niet over het vereist eigen
vermogen beschikt. Overigens wordt in de wet geregeld dat steeds na
maximaal vijf jaar een nieuw advies van de Commissie Parameters wordt
gevraagd. Dit biedt ten opzichte van de huidige wettelijke regeling, die
uitgaat van een advies iedere 3 jaar, in de eerste plaats meer rust, maar
ook meer flexibiliteit.
Voor een stabiele uitwerking van de herstelplansystematiek is het van
belang dat er wordt gewerkt met realistische parameters. Er is dan minder
kans op afwijkingen tussen het gerealiseerde herstel van pensioenfondsen
en het herstel dat eerder was voorzien in herstelplannen. De commissie
die de parameters vaststelt bestaat, in tegenstelling tot voorgaande jaren,
uit onafhankelijke deskundigen. Deze onafhankelijke commissie stelt
maxima en minima vast voor realistische verwachtingswaarden voor
verschillende parameters. Door uit te gaan van maximale en minimale
parameters wordt een zekere mate van behoedzaamheid gerealiseerd.
Fondsen kunnen zelf kiezen voor meer behoedzaamheid door parameters
te hanteren die onder de vastgestelde maxima of boven de vastgestelde
minima liggen.
4.3 Rekening houden met indexatieambitie
De voorgestelde herstelplansystematiek maakt het mogelijk om beter
rekening te houden met de langetermijnambitie van een geïndexeerd
pensioen. Daarnaast is het wenselijk om vooraf regels vast te stellen ten
aanzien van de wijze waarop dat pensioen wordt geïndexeerd. Doel is op
voorhand duidelijk te maken op welke wijze het eigen vermogen wordt
ingezet voor die indexatie. Daarom is in dit wetsvoorstel voor pensioenfondsen de eis opgenomen om het toeslagenbeleid vooraf vast te stellen.
Daarmee wordt de aan de voorwaardelijkheidsverklaring gebonden
toeslagenmatrix overbodig. Deze matrix komt dan ook te vervallen. Dit
wordt geregeld in het wetgevingstraject met betrekking tot de communicatie, waarin uiteraard wordt meegenomen op welke wijze de communicatie op het punt van de indexatie vorm moet krijgen.
4.3.1 Randvoorwaarden voor indexatie
Voor de regering is het essentieel dat – in samenhang met de herstelplansystematiek – onevenwichtigheden in de verdeling van de middelen over
de diverse generaties worden voorkomen. De nieuwe herstelplansystematiek – waarin tegenvallers gespreid in de tijd mogen worden verwerkt –
is gunstig voor pensioengerechtigden. Door de bedoelde spreiding,
werken tegenvallers niet direct en volledig door in de hoogte van de
uitkering. Om te voorkomen dat het geheel aan maatregelen ten nadele
van werkenden uitpakt worden randvoorwaarden gesteld aan het
toeslagenbeleid. Daartoe wordt een drempel (in termen van beleidsdekkingsgraad) geïntroduceerd, waaronder geen indexatie mag worden
verstrekt. Verder wordt voorgeschreven op welke wijze de maximaal te
verstrekken indexatie moet worden berekend. Tot slot worden er regels
gesteld aan de mate waarin inhaalindexatie kan worden verstrekt en
waarin kortingen ongedaan kunnen worden gemaakt. Daardoor worden
ook meevallers in de tijd gespreid, zodat de generatie-effecten
evenwichtig uitpakken (zie verder paragraaf 4.3.2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

24

De indexatieregel: drempel en mate van indexatie
In de huidige wet- en regelgeving zijn geen directe randvoorwaarden
gesteld aan de indexatie. Er kan echter gesteld worden dat als het fonds
direct tot indexatie overgaat zodra het over het minimaal vereist eigen
vermogen beschikt, het daarmee de kans vergroot dat het onder de
dekkingsgraad komt die hoort bij dat minimaal vereist eigen vermogen.
Om dat te voorkomen is een drempel geformuleerd. De regering is
voornemens bij lagere regelgeving te bepalen dat een pensioenfonds pas
tot indexatie mag overgaan als de beleidsdekkingsgraad 110% of meer
bedraagt.
Feitelijk mag indexatie dus pas verleend worden bij dekkingsgraden van
110% of hoger. Bij de bepaling van de mate van indexatie wordt de eis
opgelegd dat de omvang van het eigen vermogen boven de toeslagdrempel van 110% zodanig is dat hieruit naar verwachting naar de
toekomst toe een permanente toeslagverlening van diezelfde hoogte zou
kunnen worden gefinancierd. Anders gezegd: het fonds moet voldoende
middelen hebben voor een fictieve kasstroom bovenop de nominale
kasstromen zodanig dat aanspraken jaarlijks in dezelfde mate toenemen
als de huidige verhoging.29 Voor fiscale facilitering op grond van het
Witteveenkader blijft gelden dat de toegestane indexatie is gemaximeerd
op de loon of prijsindex.
De kosten van deze fictieve, toekomstige indexatie worden bepaald door
de indexatiekasstroom contant te maken tegen een discontovoet die
maximaal is gegeven door de parameter van het meetkundig verwachte
rendement op beursgenoteerde aandelen. Dat past ook bij de gedachte
dat de indexatie voorwaardelijk is.
Deze indexatieregel geldt voor alle pensioenfondsen, ook voor fondsen
die geen expliciete indexatieambitie hebben geformuleerd in de pensioenovereenkomst. Belangrijk voordeel is dat er geen restricties nodig zijn
ten aanzien van de indexatieambitie, die voor een verantwoorde
vormgeving van het reële contract wel noodzakelijk waren. Het aangepaste kader biedt ruimte voor alle indexatieambities.
Met de indexatieregel wordt materieel hetzelfde bereikt als met het sturen
op een reële dekkingsgraad, zoals dat in het reële contract was vormgegeven. Groot voordeel van de hier gekozen aanpak is dat er nu kan
worden uitgegaan van een objectief vaststelbare discontovoet voor de
waardering van de nominale pensioenverplichtingen.
De indexatieregel komt er in de praktijk op neer dat er ongeveer één
procent indexatie kan worden verleend voor elke tien dekkingsgraadpunten boven een beleidsdekkingsgraad van 110%. Een gemiddeld fonds
kan dan bijvoorbeeld bij een beleidsdekkingsgraad van ongeveer 115%
circa 0,5% indexatie verlenen. Bij een dekkingsgraad van 135% kan zo’n
2,5% indexatie worden verleend.30Wellicht ten overvloede zij opgemerkt
dat bij een dekkingsgraad van 110% geen indexatie kan worden verleend.
Dat een fonds in enig jaar niet meer mag indexeren dan de indexatie die
het op basis van het beschikbare vermogen blijvend zou kunnen
toekennen, krijgt nadere invulling in lagere regelgeving.

29

In de Hoofdlijnennota kreeg dezelfde gedachte vorm via de zogenaamde normdekkingsgraad.
Hoewel de techniek is veranderd ten opzichte van de Hoofdlijnennota, is de filosofie achter de
gekozen aanpak dezelfde.
30
Deze getallen zijn een benadering voor een gemiddeld fonds. De precieze getallen zijn
afhankelijk van de precieze leeftijdsopbouw van een pensioenfonds en van de actuele
rentecurve. Voor de fiscale facilitering zal de indexatie wel binnen de loon- of prijsindexatie
moeten blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

25

Koppeling aan een indexatiemaatstaf
De indexatieregel kan worden ingericht in nominale termen of kan worden
gekoppeld aan een indexatiemaatstaf (loongroei of prijsinflatie). Een
indexatieregel in nominale termen betekent: je kunt vandaag x% indexatie
verlenen als je naar de toekomst toe ook x% kunt geven. Een indexatieregel op basis van een maatstaf betekent: je mag vandaag x% van de
gerealiseerde maatstaf (gerealiseerde loongroei of gerealiseerde
prijsinflatie) geven als je naar de toekomst toe ook diezelfde x% van de
loongroei resp. prijsontwikkeling kan geven.
Koppeling aan een maatstaf maakt het mogelijk om de indexatie in enig
jaar te koppelen aan de gerealiseerde loongroei of gerealiseerde
prijsontwikkeling. Stel dat een fonds ervoor heeft gekozen om de
indexatiemaatstaf te koppelen aan de loongroei. Als bijvoorbeeld de
toekomstige loonindexatie op basis van de geldende parameters wordt
geschat op 3% per jaar, en een fonds heeft genoeg geld in kas om de helft
daarvan naar de toekomst toe jaarlijks toe te kennen, dan mag dat fonds
op dit moment maximaal de helft van de gerealiseerde loongroei als
indexatie geven. Indien de gerealiseerde loongroei 4% is, dan geeft het
fonds maximaal een toeslag van 2%. Indien de gerealiseerde loongroei
slechts 1% was, dan geeft het fonds een toeslag van slechts 0,5%. Als een
indexatieambitie ontbreekt, dan zal voor de toepassing van de indexatieregel worden uitgegaan van de inrichting in nominale termen.
Onvoorwaardelijke indexatietoezegging
Wanneer sprake is van een onvoorwaardelijke indexatietoezegging zal de
toekomstige indexatie over de bestaande pensioenaanspraken en -rechten
afgefinancierd moeten zijn op basis van de actuele rentetermijnstructuur
(inclusief ufr) en zal jaarlijks een premie ter financiering van deze
indexatie moeten worden gestort. In dat geval is de bepaling dat een
fonds in enig jaar niet meer mag indexeren dan de indexatie die het op
basis van het beschikbare vermogen blijvend kan toekennen dus niet van
toepassing. Dit geldt ook bij eindloonregelingen, in ieder geval voor de
actieve deelnemers, omdat de opgebouwde pensioenaanspraken steeds
afgefinancierd moeten zijn op basis van het laatstverdiende loon van dat
moment.31
Regels ten aanzien van inhaalindexatie
Bij een beleidsdekkingsgraad boven het niveau waar volledige indexatie
conform de indexatieambitie is toegestaan, kan extra geïndexeerd worden
om misgelopen indexatie in het verleden te compenseren (inhaalindexatie). Omdat beoogd wordt meer stabiliteit te bereiken, worden zowel
meevallers als tegenvallers in de tijd gespreid; dit ook met het oog op de
generatie-effecten van de gewijzigde herstelplansystematiek, in combinatie met de indexatieverlening. Praktisch gezien wordt dit bereikt door
het volgende voorschrift.
De ondergrens van waaraf inhaalindexatie kan worden verstrekt, wordt
bepaald door de hoogte van enerzijds de dekkingsgraad waarbij in
beginsel volledige indexatie kan worden verstrekt én anderzijds de
dekkingsgraad die behoort bij het vereist eigen vermogen. Indien het
pensioenfonds over meer vermogen beschikt dan het vermogen dat
behoort bij de bedoelde ondergrens dan kan het verschil tussen het
feitelijk aanwezige eigen vermogen (afgemeten aan de beleidsdekkings-

31

De indexatie na het actieve leven kan immers weer een voorwaardelijk karakter hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

26

graad) en de bedoelde ondergrens in enig jaar voor een tiende deel
worden aangewend voor inhaalindexatie.
Het volgende voorbeeld dient ter illustratie. Stel dat de dekkingsgraad die
nodig is om volledig te indexeren 135% bedraagt. De dekkingsgraad die
hoort bij het vereist eigen vermogen bedraagt 130%. De beleidsdekkingsgraad bedraagt in dit voorbeeld 140%. Er is dan 5% eigen vermogen
aanwezig dat voor een tiende kan worden aangewend voor inhaalindexatie. De verstrekte inhaalindexatie32 mag er niet toe leiden dat de
beleidsdekkingsgraad zakt onder het niveau waarbij volledige indexatie
kan worden verstrekt, dan wel onder het niveau dat behoort bij het vereist
eigen vermogen.
Dat pas inhaalindexatie mag worden verstrekt als het fonds over
voldoende vermogen beschikt om de reguliere indexatie ook volledig te
verstrekken, beperkt de herverdeling tussen generaties. Om te voorkomen
dat het toekennen van inhaalindexatie zou leiden tot een onzuivere
pensioenregeling ligt het voor de hand dat het fonds inhaalindexatie
uitsluitend wil verstrekken aan de groepen die in het verleden een
beperking van de indexatie hebben ondergaan. Zou worden overgegaan
tot inhaalindexatie voordat het bedoelde vermogensniveau is bereikt, dan
impliceert dit dat rendement dat wordt gerealiseerd op nieuwe opbouw
(of op recent ingebracht kapitaal in het geval van waardeoverdracht)
wordt gebruikt om de eerder beperkte indexatie te compenseren. Dit zou
tot herverdeling leiden van jongere generaties naar oudere generaties.
Waar in beginsel de spreiding – die de kern vormt van de herziene
herstelplansystematiek – in het voordeel is van de ouderen, zijn de regels
voor de indexatie in het voordeel van de jongeren. Het is daarom
essentieel de maatregelen in hun onderlinge samenhang te beoordelen.
De regering vindt dat de te verwachten generatie-effecten met de invulling
van de herstelplansystematiek en de inhaalindexatie gezamenlijk
verantwoord zijn. In paragraaf 4.3.2 wordt hier nader op ingegaan.
Het ongedaan maken van kortingen
Toen eind 2011 duidelijk werd dat kortingen onvermijdelijk werden, had
slechts een aantal pensioenfondsen ook beleid vastgesteld met betrekking
tot het ongedaan maken van kortingen. De uitgangspunten voor de
indexatieregel – en in het bijzonder voor de inhaalindexatie – zijn echter
ook relevant voor het ongedaan maken van kortingen. Ook hier moeten
fondsen om fiscale redenen onderscheid maken tussen groepen die
daadwerkelijk zijn geconfronteerd met een verlaging van het pensioen en
groepen die daar geen hinder van hebben ondervonden. Als voorrang zou
worden gegeven aan het ongedaan maken van kortingen – boven het
verlenen van de reguliere indexatie – dan impliceert ook dat generatieeffecten. Daarom worden aan het ongedaan maken van kortingen
dezelfde voorwaarden gesteld als aan inhaalindexatie.
4.3.2 De herstelplansystematiek en de indexatieregel tezamen bezien
De indexatieregel stelt, net als de in paragraaf 4.4 beschreven herstelplansystematiek, eisen aan de toe te kennen indexatie. Hierbij geldt dat de
strengste regel voorgaat. De indexatieregel impliceert bij elke dekkingsgraad en rentestand een maximum aan de toe te kennen indexatie. Als het
herstelpad vraagt om een beperking van de indexatie die ertoe leidt dat
32

Wellicht ten overvloede zij opgemerkt dat bij pensioenfondsen zonder indexatieambitie (dan
wel zonder concrete maatstaf voor de te verlenen indexatie) geen sprake kan zijn van
inhaalindexatie. Voor deze fondsen geldt dus te allen tijde de eerder beschreven algemene
regel ten aanzien van de indexatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

27

minder indexatie mag worden toegekend dan op grond van de indexatieregel, dan is de (beperkte) indexatie die is opgenomen in het herstelplan
leidend. Bij een dekkingsgraad boven vereist eigen vermogen geldt alleen
de indexatieregel (er is dan immers geen sprake van een herstelplan).
Generatie-effecten
In het licht van de knelpunten zoals geschetst in hoofdstuk 3, acht de
regering het noodzakelijk dat pensioenfondsen de mogelijkheid krijgen de
economische schokken waarmee zij kunnen worden geconfronteerd,
minder schoksgewijs te verwerken via de opgebouwde pensioenrechten.
Dat betekent dat de verwerking van schokken beter in de tijd gespreid
moet kunnen worden. Daarom is in dit wetsvoorstel de beschreven
herstelplansystematiek gekozen. Het over een lange periode spreiden van
de gevolgen van economische schokken is echter onontkoombaar in het
voordeel van oudere generaties. Juist door het vervallen van de 3-jaars
kortetermijnherstelplannen naar het minimaal vereist eigen vermogen en
de introductie van 10-jaars spreiding naar vereist eigen vermogen zullen
immers bij tegenvallers (forse) pensioenverlagingen veelal kunnen
worden vermeden. Om ervoor te zorgen dat er geen sprake is van
onevenwichtige generatie-effecten ten gevolge van dit wetsvoorstel, zijn
ook voorwaarden gesteld aan het indexatiebeleid. Die maatregelen zijn in
het voordeel van jongere generaties, omdat wordt voorkomen dat
pensioenfondsen te snel overgaan tot (inhaal)indexatie.
Bij combinatie van de bovengeschetste herstelplansystematiek en de
indexatieregel is de verwachting dat voor een gemiddeld pensioenfonds
per saldo sprake zal zijn van evenwichtige generatie-effecten. Ten opzichte
van het bestaande financieel toetsingskader lopen ouderen minder kans
op forse kortingen, maar hebben zij ook minder kans op hoge inhaalindexatie. Jongeren profiteren omdat (inhaal)indexatie niet ten koste gaat
van indexatieverlening in de toekomst, maar daar staat tegenover dat
kortingen wel over een langere periode worden uitgespreid. De doorrekening door het Centraal Planbureau (CPB) bevestigt dit beeld (zie
onderstaande figuur).33
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft de integrale effecten van de
maatregelen in dit wetsvoorstel doorgerekend. In de figuur wordt per
geboortejaar aangegeven hoeveel voor- of nadeel iemand uit dat
geboortejaar ondervindt van alle voorgestelde aanpassingen van het
financieel toetsingskader. De CPB figuur heeft betrekking op een
gemiddeld pensioenfonds met een dekkingsgraad van 110% dat de
premie bepaalt op basis van premiedemping met verwacht rendement. De
getoonde generatie-effecten zijn exclusief het effect van de invoering van
nieuwe parameters. De CPB-notitie bevat tevens doorrekeningen met een
lagere (100%) of hogere (120%) dekkingsgraad en doorrekeningen waarin
de premie wordt bepaald op basis van 10-jaars rentemiddeling. Tevens
bevat de CPB-notitie een doorrekening waarbij ook het effect van de
nieuwe parameters is inbegrepen.
Het CPB heeft de effecten van het wetsvoorstel afgezet tegen de situatie
waarin de bestaande wetgeving (met o.a. de bestaande herstelplansystematiek) zou worden voortgezet. Daarbij rapporteert het CPB de effecten
voor alle generaties: generaties die al jaren premie hebben ingelegd en
die in sommige gevallen de afgelopen jaren te maken hebben gekregen
met kortingen op de pensioenaanspraak, en generaties die net begonnen
zijn met het inleggen van premie of die daarmee zelfs nog moeten
33

Zie de CPB-notitie «Generatie- en premie-effecten aanpassing FTK» van 20 juni 2014. Ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

28

beginnen. Uit berekeningen van het CPB blijkt dat bij de huidige uitgangspositie van pensioenfondsen (een dekkingsgraad van ca. 110%) het
wetsvoorstel per saldo voor alle generaties evenwichtig uitpakt.
Figuur: Generatie-effecten per geboorte-cohort voor een gemiddeld pensioenfonds

(bron: CPB)

Een fonds moet ervoor zorgen dat de generatie-effecten evenwichtig zijn.
Kenmerken van pensioenfondsen verschillen, bijvoorbeeld wat betreft de
samenstelling van de populatie van pensioendeelnemers en
-gerechtigden, en het is aan het bestuur van het pensioenfonds om
(binnen de kaders die sociale partners hebben gesteld) uitgangspunten
voor de pensioenuitvoering te kiezen die recht doen aan alle betrokken
belangen om eventuele disproportionele effecten te voorkomen. Op grond
van artikel 105 van de Pensioenwet moet het pensioenfondsbestuur
immers aan kunnen tonen dat met de gemaakte keuzes de diverse
belangen op evenwichtige wijze zijn behartigd. Een grijs fonds zou er
bijvoorbeeld voor kunnen kiezen de spreidingsperiode te verkorten. Door
de bestandssamenstelling zullen bij een grijs fonds de voordelen die de
spreiding van financiële schokken oplevert voor de oudere generaties
immers relatief zwaar wegen. Dat zou kunnen leiden tot onevenwichtige
uitkomsten. Dat kan worden gecorrigeerd door de spreidingsperiode te
verkorten. Overigens kan DNB op grond van het wetsvoorstel een
pensioenfonds in verband met hun specifieke situatie – en juist met het
oog op het belang van de aanspraak- en pensioengerechtigden – ook
dwingen tot het hanteren van een kortere periode.
Alles bij elkaar blijkt uit bovenstaande dat de nieuwe herstelplansystematiek, gecombineerd met de indexatieregels, voor een gemiddeld fonds
inderdaad tot aanvaardbare generatie-effecten leidt. Uiteindelijk is het
nadrukkelijk de verantwoordelijkheid van het pensioenfondsbestuur om
ervoor te zorgen dat de uitkomsten ook inderdaad evenwichtig zijn.
Juridische aspecten
De regering heeft de voorgestelde regeling getoetst aan de verdragsrechtelijke verplichtingen, in het bijzonder het recht van het ongestoord genot
van eigendom als bedoeld in artikel 1, Eerste Protocol van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM). Een inbreuk op dit recht is blijkens de rechtspraak van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

29

het Europese Hof van de Rechten van de Mens toegestaan indien deze bij
wet is voorzien, het algemeen belang dient en proportioneel is.
De voorgestelde wetswijziging met betrekking tot het financieel toetsingskader is onmiskenbaar in het algemeen belang omdat deze leidt tot een
minder schoksgewijze en veel evenwichtiger ontwikkeling van de
pensioenrechten en pensioenaanspraken. De voorgestelde wetswijziging
is dan ook noodzakelijk voor een evenwichtig pensioenstelsel. Gezien de
uitkomsten van de analyse van het CPB, waarin pensioenfondsen met een
verschillende leeftijdsopbouw zijn betrokken, wordt eveneens voldaan aan
het proportionaliteitsvereiste. Het verbod op leeftijdsdiscriminatie is
neergelegd in artikel 14 EVRM, alsmede in artikel 1 van het 12e Protocol
EVRM. Dit heeft een complementair karakter. Voordat schending van
artikel 14 en artikel 1 van het 12e Protocol EVRM kan worden aangenomen, dient sprake te zijn van schending van een recht of vrijheid
gewaarborgd door het EVRM, zoals het recht op eigendomsbescherming.
Overigens is de drempel om aan te tonen dat sprake is van schending van
het verbod op leeftijdsdiscriminatie hoog. Er dient sprake te zijn van een
ongelijke behandeling van gelijke gevallen, zonder objectieve rechtvaardiging, met disproportionele gevolgen. De generatie-effecten laten zien
dat de voorgestelde systematiek gemiddeld genomen geen onevenredige
gevolgen heeft. Doen zich wel onevenwichtigheden voor, dan zal het
pensioenfonds hiervoor mitigerende maatregelen moeten nemen.
Gegeven het vorenstaande en het in de paragrafen hiervoor opgemerkte
is de regering van oordeel dat de voorstellen in overeenstemming zijn
met de verdragsrechtelijke verplichtingen.
4.4 De kostendekkende premie
Een belangrijke ratio achter demping van de kostendekkende premie is
dat daarmee een zekere mate van stabiliteit mogelijk wordt gemaakt. In
die zin is demping van de kostendekkende premie vanuit het oogpunt van
de stabiliteit (en het voeren van een bestendig beleid) van de pensioenregeling, maar ook vanuit macro-economische overwegingen, waardevol.
Om deze reden wordt de dempingsmogelijkheid aan de hand van het
voortschrijdend gemiddelde van de rente over maximaal 10 jaar gehandhaafd.34 De in het voorontwerp van wet opgenomen premiesystematiek,
waarbij de premie uitsluitend kon worden gebaseerd op de actuele rente
(in combinatie met een premievaste periode), zou tot te grote schommelingen in de premieontwikkeling leiden. Overigens komt – zoals eerder
opgemerkt – de eis dat de premie in een situatie van onderdekking moet
bijdragen aan herstel van de dekkingsgraad, te vervallen.
Naast de mogelijkheid om de kostendekkende premie te dempen met het
10-jaars voortschrijdende gemiddelde van de rente, blijft de mogelijkheid
bestaan om deze premie te dempen met het verwacht rendement. In de
evaluatie van het financieel toetsingskader35is gewezen op de nadelen van
demping van de kostendekkende premie met het verwachte rendement.
Daarom zullen nadere voorwaarden worden gesteld aan deze dempingsmogelijkheid. Deze voorwaarden zullen in het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen (verder: Besluit ftk) worden vastgelegd. De
regering heeft daarbij de volgende voorwaarden voor ogen.
Ten eerste dient het fonds een opslag in de kostendekkende premie op te
nemen voor de financiering van de indexatie. Indien de opslag in de
kostendekkende premie voor het vereist eigen vermogen hoger is, dan

34
35

Deze mogelijkheid blijft gekoppeld aan de eis van consistent beleid van artikel 4 Besluit ftk.
De evaluatie van het ftk vormt een bijlage bij Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

30

blijft die opslag van toepassing.36 Overigens mogen fondsen in geval van
een eindloonregeling of onvoorwaardelijke indexatie, de kostendekkende
premie ook dempen met verwacht rendement. Nog bezien moet worden
hoe zal worden omgegaan met indexatieambities waarbij slechts een deel
van de loon- of prijsontwikkeling als indexatie wordt nagestreefd.
Daarnaast dient het fonds tegenvallers met betrekking tot de reeds
bestaande pensioenopbouw ten gevolge van een toenemende levensverwachting te allen tijde te verwerken zonder de premie te verhogen. Indien
het fonds niet meer over het vereist eigen vermogen beschikt, kan die
verwerking gewoon meelopen in het te schrijven herstelplan. Bij hogere
dekkingsgraden dient een tegenvaller in de levensverwachting echter ook
verwerkt te worden. Het fonds dient dus de indexatie dusdanig te
beperken dat de dekkingsgraad weer uitkomt op het niveau voordat de
toename in de levensverwachting zich voor deed, zonder dat de premie
daarvoor wordt verhoogd.
Fondsen krijgen de mogelijkheid om bij de berekening van de kostendekkende premie – voor zover die wordt gedempt met het verwachte
rendement – een verwacht rendement te hanteren dat voor een beperkte
periode van maximaal 5 jaar mag worden vastgezet. Na afloop van deze
periode moeten pensioenfondsen de gedempte kostendekkende premie
opnieuw vaststellen op basis van de actuele rendementsverwachtingen.
Dat kan in voorkomende gevallen betekenen dat na deze periode de
kostendekkende premie omhoog moet, of dat de opbouw neerwaarts
moet worden bijgesteld.
Tot slot is het van belang dat de ontwikkeling in de levensverwachting
doorwerkt in de AOW-leeftijd en in de pensioenrichtleeftijd van de
aanvullende pensioenen. Tot op heden leidt een verhoging van de
levensverwachting – uitgaande van een gelijkblijvende uittredeleeftijd –
tot een toename van de kosten voor pensioen, en dus tot een autonome
stijging van de premie. Doordat de pensioenleeftijd wordt gekoppeld aan
de levensverwachting wordt deze autonome stijging voorkomen. Dat
draagt bij tot een stabilisatie van de premie.
Premie-effecten
De aanpassingen met betrekking tot de kostendekkende premie en de
aanscherping van de buffereis (zie ook paragraaf 4.6) heeft uiteraard effect
op de kostendekkende premie. Daarmee kunnen de wijzigingen van het
financieel toetsingskader van invloed zijn op de feitelijke premies die
pensioenfondsen zullen vaststellen. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft
in kaart gebracht wat de gevolgen zijn voor de toekomstige ontwikkeling
van de feitelijke pensioenpremies.37 Daarbij is door het CPB rekening
gehouden met de versobering van het Witteveenkader (verhoging
pensioenrichtleeftijd naar 67, verlaging maximale pensioenopbouw naar
1,875% per jaar, aftopping aftrekbaarheid bij 100.000 euro) en de weglek
als gevolg van mogelijke verbeteringen in pensioenregelingen en de
invoering van nieuwe parameters. 38 De onderstaande tabel beschrijft hoe
de pensioenpremies zich per saldo ontwikkelen over de periode tussen
2014 tot 2017.

36

De hoogste van de twee opslagen is dus leidend.
Zie de CPB-notitie «Generatie- en premie-effecten aanpassing FTK» van 20 juni 2014.
38
Bij de berekening van de premiedaling die optreedt als gevolg van de versobering van het
Witteveenkader heeft het CPB rekening gehouden met weglekeffecten. Dit is een gevolg van
de aanname dat sociale partners bij de verlaging van de opbouwpercentages in het Witteveenkader, de ruimte in het Witteveenkader op andere plekken weer deels opvullen door
regelingen uit te breiden.
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

31

Tabel: Mutaties pensioenpremie 2014–2017 door FTK, nieuwe parameters en Witteveenkader (Bron: CPB)

Premiemutatie in mld Euro
Premiemutatie in %

2014

2015

2016

2017

Totaal

– 2,4 mld
– 6%

– 2,0 mld
– 5%

0,0 mld
0%

0,0 mld
0%

– 4,4 mld
– 11%

De CPB-berekeningen laten zien dat de versobering van het Witteveenkader (inclusief weglekeffecten), de invoering van nieuwe parameters en
de invoering van dit wetsvoorstel gezamenlijk leiden tot een daling van de
premies met 11% (4,4 mld) over de periode tot 2017.39
Daarbij geldt dat het Witteveenkader (inclusief weglekeffecten) zorgt voor
een daling van de premies met 16% terwijl het wetsvoorstel en de
invoering van nieuwe parameters samen zorgen voor een premieverhoging van 5%. De aanpassing van het financieel toetsingskader heeft een
beperkt opwaarts effect op de pensioenpremie, vanwege de verhoging
van de opslag voor het vereist eigen vermogen (voor fondsen die de
premie baseren op de 10-jaars gemiddelde rente) en de nieuwe eis om de
kosten van indexatie in te rekenen (voor fondsen die de premie baseren
op verwacht rendement). In de praktijk zal het effect van de nieuwe
parameters op de premie (voor fondsen die de premie baseren op
verwacht rendement) waarschijnlijk zeer beperkt zijn.
Premiekortingsgrens
Als onderdeel van de financiële opzet moet het pensioenfonds het niveau
van de beleidsdekkingsgraad vastleggen, vanaf welke kortingen op de
kostendekkende premie zijn toegestaan: de premiekortingsgrens. Met dit
voorstel worden voor premiekortingen de randvoorwaarden van
toepassing, die nu al gelden voor premieterugstorting. Pensioenfondsen
dienen ten minste over het vereist eigen vermogen te beschikken. Verder
moeten ze de oorspronkelijke ambities – inclusief de voorwaardelijke
indexatieverlening – over de afgelopen 10 jaar hebben waargemaakt. De
voorwaardelijke indexatie moet ook voor de toekomst mogelijk zijn. Bij
lagere regelgeving kunnen nadere (reken)regels worden gesteld. Een
aanscherping van de premiekortingsgrens was ook al aangekondigd in de
evaluatie van het financieel toetsingskader.40
4.5 Een meer stabiel toetsingskader
De gekozen herstelplansystematiek en de indexatieregels leiden op
zichzelf al tot meer stabiliteit in de ontwikkeling van pensioenaanspraken
en pensioenrechten. Het blijft echter onwenselijk dat dagkoersen een te
grote invloed hebben op de beleidsmaatregelen waartoe het financieel
toetsingskader fondsen onder bepaalde omstandigheden kan dwingen.
Voor zover mogelijk moet worden voorkomen dat pensioenfondsen
maatregelen moeten treffen voor wat mogelijk slechts tijdelijke onrust op
de financiële markten blijkt te zijn. Tegelijkertijd moet echter worden
voorkomen dat structurele ontwikkelingen op financiële markten buiten
beeld blijven, met als gevolg dat in de toekomst nog veel ingrijpender
maatregelen noodzakelijk zouden zijn.

39

In het eerdere kabinetsvoorstel waarin de maximale opbouw werd verlaagd naar 1,75% per
jaar leidden de versobering van het Witteveenkader en de invoering van het nieuwe ftk
gezamenlijk tot een premiedaling van 15%, ofwel 6,0 mld euro.
40
Bijlage bij Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

32

Dit wetsvoorstel kent twee belangrijke instrumenten waarmee een goede
balans wordt gerealiseerd tussen deze twee doelstellingen: dekkingsgraadmiddeling en de toepassing van een ufr-methodiek bij de discontovoet.
De beleidsdekkingsgraad
De dekkingsgraad blijft ook in het nieuwe financieel toetsingskader de
belangrijkste graadmeter voor het nemen van eventuele beleidsmaatregelen. In het huidige toetsingskader is de actuele dekkingsgraad leidend.
Om de invloed van dagkoersen te beperken zal in de wet worden
vastgelegd dat pensioenfondsen hun beleidsmaatregelen moeten baseren
op de zogenaamde beleidsdekkingsgraad. Deze beleidsdekkingsgraad
wordt berekend als een voortschrijdend gemiddelde van de actuele
dekkingsgraden over 12 maanden. Bij lagere regelgeving zal worden
bepaald hoe deze middeling concreet gestalte moet krijgen, zodat een
eenduidige toepassing van deze middeling gerealiseerd wordt.
Het werken met een beleidsdekkingsgraad houdt in dat aan de hand
hiervan wordt bepaald of een fonds in tekortsituatie verkeert. De
beleidsdekkingsgraad wordt verder bepalend voor de evaluatie van de
herstelplannen en voor de eventuele (nominale) kortingen die moeten
worden doorgevoerd. Ook de vraag of het fonds weer uit het herstel is, zal
moeten worden beantwoord aan de hand van de beleidsdekkingsgraad.
Vanwege de middelingsperiode zijn andere vormen van «smoothing»,
zoals wachttijden voor het doorvoeren van onverhoopte kortingen,
onwenselijk.
Vanwege de invoering van een beleidsdekkingsgraad, waarbij de actuele
dekkingsgraad voortschrijdend over 12 maanden wordt gemiddeld, is de
noodzaak om de uitvoering van (nominale) kortingen te baseren op twee
meetmomenten, namelijk op de dekkingsgraad van 31 december van enig
jaar en op de dekkingsgraad van 31 december een jaar later, komen te
vervallen. Die twee meetmomenten hadden tot doel te voorkomen dat
mogelijk ingrijpende nominale kortingen gebaseerd zouden worden op
één dagstand van de dekkingsgraad. Die situatie is bij een beleidsdekkingsgraad, gebaseerd op een 12-maands voortschrijdend gemiddelde,
niet langer aan de orde.
Ufr-methodiek
Met het zogenaamde Septemberpakket is de ufr-methodiek (ufr = ultimate
forward rate) geïntroduceerd.41 Deze ufr-methodiek zal nu door De
Nederlandsche Bank structureel worden ingevoerd. Met de ufr-methodiek
wordt de nominale rekenrente (discontovoet) voor lange looptijden
aangepast. De ufr-methodiek veronderstelt dat de rente op de lange
termijn naar een bepaald niveau toegroeit. Op basis van een studie,
uitgevoerd door de Europese toezichthouder (EIOPA42) is daarvoor in het
Septemberpakket een niveau van 4,2% gekozen. Dat niveau wordt pas
bereikt bij hele lange looptijden.
Vanuit de actuele rentetermijnstructuur, die voor verschillende looptijden
aangeeft wat de bijbehorende rente op (nagenoeg) risicovrije leningen is,
kan worden afgeleid wat de markt verwacht ten aanzien van de korte rente
(de rente voor leningen met een looptijd van 1 jaar) in de toekomst. In
41
42

Kamerstukken II 2012/13, 32 043, nr. 129.
In de Quantitative Impact Study 5 (QIS 5) wordt de berekeningsmethodiek voor de swapcurve
aangepast. Voor lange looptijden wordt de rentecurve geëxtrapoleerd naar een ufr die voor
het gebruik in QIS 5 is vastgesteld op 4,2 procent voor de zeer lange looptijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

33

voldoende liquide markten kan de risicovrije rentecurve worden afgeleid
uit marktinformatie. Door het ontbreken van voldoende marktpartijen is
deze informatie over rentes vanaf een bepaalde looptijd minder
betrouwbaar. De langste looptijd waarvoor de markt nog volledig
functioneert wordt het laatst liquide punt genoemd. Om daarvoor te
corrigeren, veronderstelt de huidige ufr dat de korte rente vanaf dat
laatste liquide punt toegroeit naar het niveau van de ufr.43 Daaruit wordt
vervolgens een gecorrigeerde rentetermijnstructuur afgeleid, die
uiteindelijk geleidelijk toegroeit naar de ufr.
Bij de invoering van de ufr-methodiek is steeds benadrukt dat deze
methodiek realistisch moet zijn én blijven. Het is immers van het grootste
belang dat met deze methodiek een rentecurve kan worden vastgesteld
die een zo goed mogelijke benadering vormt van de risicovrije rente die
op lange termijn mag worden verwacht. Alleen dan kan met deze curve
worden gekomen tot de «beste schatting» van de waarde van de
verplichtingen van pensioenfondsen. Daarom heeft het kabinet de
Commissie UFR ingesteld.44 De Commissie UFR heeft op 30 augustus jl.
een advies uitgebracht.45 Het kabinet heeft het advies van de Commissie
overgenomen en De Nederlandsche Bank heeft aangegeven dat de
nieuwe ufr-methode in 2015 zal worden toegepast, als ook de nieuwe
toezichtsregels naar verwachting in werking treden.46
De commissie adviseert in haar rapport een rentecurve met ufr te
hanteren die gebaseerd is op drie onderdelen. Ten eerste een niveau van
de ufr op basis van de gerealiseerde 20-jaars forward rentes in de
voorgaande 10 jaar. Dit impliceert per eind juli 2013 een ufr van 3,9%. Ten
tweede een startpunt voor het toegroeien van de rente naar de ufr vanaf
20 jaar. De Commissie beschouwt dit punt niet als laatste liquide punt,
maar als First Smoothing Point. Tot slot groeit de lange rente volgens de
methode van de commissie geleidelijk toe richting de ufr, waarbij
beschikbare marktinformatie in afnemende mate wordt meegewogen.
Ufr-methodiek en renteafdekking
De invoering van de ufr-methodiek is bedoeld om onzekerheid en
onbetrouwbaarheid van marktinformatie over zeer lang lopende rentes te
mitigeren. Het voordeel van toepassing van deze methodiek is dat de
waardering van pensioenverplichtingen hierdoor stabieler en betrouwbaarder wordt. De prijs die hiervoor wordt betaald, is dat het afdekken van
het renterisico dat pensioenfondsen lopen op hun verplichtingen
enigszins complexer wordt. Dat geldt overigens ook al voor de huidige
situatie waarin gebruik wordt gemaakt van een ufr-methodiek en is geen
gevolg van de door de commissie voorgestelde methode.
4.6 Het vereist eigen vermogen gaat omhoog
Het uitgangspunt van het financieel toetsingskader blijft dat een pensioenfonds het vereist eigen vermogen zo moet vaststellen, dat indien het
fonds erover beschikt, het met een statistische zekerheid van 97,5% kan
voorkomen dat het vermogen binnen één jaar minder bedraagt dan de
verplichtingen. Op grond van de evaluatie van het huidige financieel
toetsingskader en de «Uitwerking herziening berekeningssystematiek
43

De systematiek die met het Septemberpakket is ingevoerd, kent als laatste liquide punt 20 jaar.
De Commissie UFR is ingesteld bij Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid van 21 december 2012 (Kamerstukken II 2012/13, 32 043, nr. 146), zoals
gepubliceerd in de Staatscourant van 7 januari 2013 nummer 270.
45
Zie de bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 32 043, nr. 174: Advies Commissie UFR.
46
Kamerstukken II, 2013/14, 32 043, nr. 171.
44

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

34

vereist eigen vermogen» is geconstateerd dat met de huidige systematiek
voor de berekening van het vereist eigen vermogen de wettelijke maatstaf
onvoldoende wordt waargemaakt.47 Daarom zal door De Nederlandsche
Bank een aantal tekortkomingen in de standaardmethode ter berekening
van het vereist eigen vermogen worden weggenomen.
In dit kader worden de drie hoofdlijnen gevolgd die in het rapport
«Uitwerking herziening berekeningssystematiek vereist eigen vermogen»
zijn geschetst. Dat zijn een betere toepassing van de standaardmethode
om het vereist eigen vermogen te berekenen, een nauwkeuriger risicometing in de standaardmethode die in specifieke omstandigheden kan
leiden tot het voorschrift om een partieel intern model voor fondsspecifieke risico’s te hanteren en een herijking van de bestaande risicoscenario’s en correlatieparameters in de standaardmethode. Als gevolg van
deze aanpassingen die De Nederlandsche Bank in de toezichtspraktijk zal
toepassen, stijgt het gemiddelde vereist eigen vermogen van 21,7 naar
26,6%.48 Deze verbeteringen van de standaardmethode ter berekening van
het vereist eigen vermogen vereisen overigens geen aanpassing van de
wet zelf, omdat de wettelijke maatstaf ongewijzigd blijft. Deze maatstaf
moet alleen beter worden waargemaakt. De voorgestelde verbeteringen
daartoe in de standaardmethode zullen neerslaan in lagere regelgeving op
grond van artikel 132 Pensioenwet.
De verhoging van het vereist eigen vermogen is in het licht van de ambitie
om te komen tot een geïndexeerd pensioen uiterst relatief. Uitgaande van
de ambitie van een geïndexeerd pensioen en rekening houdend met het te
verwachten rendement, is immers een nominale dekkingsgraad van 128%
(voor een gemiddeld fonds, bij prijsindexatie) noodzakelijk. 49 De buffer
heeft een dubbelfunctie omdat indexatie wordt verleend uit dezelfde
buffer (eigen vermogen) als waarmee aan de zekerheidsmaat moet
worden voldaan. Dat betekent dat het vereist eigen vermogen geen
belemmering vormt voor indexatie op basis van de hier voorgestelde
indexatieregel.
4.7 Haalbaarheidstoets
In de huidige regelgeving verkrijgt het pensioenfonds met de continuïteitsanalyse inzicht in de ontwikkeling van de financiële opzet en de
positie op lange termijn. Om meer expliciete aandacht te krijgen voor
verwachtingen over het pensioenresultaat50 en de risico’s die daarbij
gelden, wordt de continuïteitsanalyse (tezamen met de huidige consistentietoets) vervangen door de haalbaarheidstoets. De haalbaarheidstoets is
hiermee een belangrijk instrument in het toezicht waarin verschillende
elementen getoetst worden. De analyse binnen de haalbaarheidstoets
wordt uitgevoerd op basis van (economische) scenario’s; het gaat hier om
een stochastische benadering.
Hoewel de haalbaarheidstoets verder in lagere regelgeving zal worden
ingevuld, wil de regering hier alvast aangeven wat haar daarbij voor ogen
staat. Vooraf zij daarbij opgemerkt dat de haalbaarheidstoets ook de
grondslag vormt voor communicatie op individuele basis richting de
47

De evaluatie van het financieel toetsingskader vormt een bijlage bij de brief van 7 april 2010
(Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 142). De vermelde impactstudie is onder de titel
«Uitwerking herziening berekeningssystematiek Vereist eigen vermogen» te vinden op
«http://www.rijksoverheid.nl» (Kamerstukken II 2010/11, 32 043, nr. 66).
48
Uitwerking herziening berekeningssystematiek vereist eigen vermogen, pag. 4.
49
Zie hiervoor ook de Hoofdlijnennota (Kamerstukken II 2011/12, 32 043, nr. 113).
50
De regering is voornemens in lagere regelgeving verschillende termen, zoals (verwacht)
pensioenresultaat nader in te vullen (te definiëren). Helder moet immers zijn wat in een
specifieke context onder een bepaalde term wordt verstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

35

deelnemers over hun te verwachten pensioenresultaat, zowel ten aanzien
van de koopkracht als ten aanzien van de risico’s.
Consistentie verwachte pensioenresultaat en gewekte verwachtingen
Met de haalbaarheidstoets moet een fonds bij aanvang aantonen dat het
verwachte pensioenresultaat51 op fondsniveau in voldoende mate aansluit
bij de gewekte verwachtingen over het pensioenresultaat. Bij aanvang
betekent zowel bij introductie van het nieuwe financieel toetsingskader als
bij een nieuw pensioencontract of pensioenregeling maar ook bij
significante beleidswijzigingen.52 Op grond van artikel 105 van de
Pensioenwet zullen pensioenfondsen – gegeven hun verantwoordelijkheid
voor een evenwichtige belangenafweging – ook een transparante
onderbouwing moeten geven van de evenwichtigheid van het geformuleerde beleid. Als een fonds bij aanvang met de haalbaarheidstoets de
bedoelde aansluiting bij de gewekte verwachtingen over het pensioenresultaat niet kan aantonen, dan zal de (financiële) opzet moeten worden
aangepast.
Bandbreedte bij aanvang
In de haalbaarheidstoets wordt bij aanvang eveneens getoetst of in een
slechtweerscenario de uitkomst op fondsniveau niet teveel afwijkt van het
te verwachten pensioenresultaat (maximale bandbreedte). Dit betreft het
risicogedeelte van de haalbaarheidstoets. De maximale bandbreedte
wordt door het fonds zelf gekozen. Met name de onderkant van die
bandbreedte is relevant: het fonds zal zelf moeten bepalen hoe ver het
pensioenresultaat (inclusief indexatie) maximaal mag wegzakken in een
slechtweerscenario.53 De maximale bandbreedte – die afhankelijk is van
de risicohouding van het pensioenfonds54 – legt binnen de haalbaarheidstoets een verband tussen haalbaarheid en het maximaal toelaatbaar
risico. Hierdoor bewaakt de haalbaarheidstoets de balans tussen het
actuele verwachte pensioenresultaat, de risicohouding van het pensioenfonds en de onderliggende financiële opzet.
Jaarlijkse haalbaarheidstoets na aanvang
Als de uitvoering van de pensioenregeling eenmaal ter hand is genomen,
dan zal het verwachte pensioenresultaat – afhankelijk van financiële
meevallers en tegenvallers – in de tijd wijzigen. Daardoor zal ook de
bandbreedte opwaarts en neerwaarts bewegen. De bandbreedte beweegt
dus mee met het op dat moment verwachte pensioenresultaat. Voordeel
van een dergelijke aanpak is dat pensioenfondsen ook in slechte economische omstandigheden of bij een tekortsituatie – binnen de vooraf
gestelde normen – hun strategische beleggingsbeleid kunnen voortzetten
om hun indexatiedoelstelling na te streven. Dat neemt niet weg dat er een
duidelijk signaal vanuit gaat als het pensioenfonds in een slechtweerscenario niet meer aan zijn zelfbepaalde norm kan voldoen.
Jaarlijks wordt met de haalbaarheidstoets gemonitord in hoeverre het
verwachte pensioenresultaat nog steeds aansluit bij de oorspronkelijk
gewekte verwachtingen. De kwalificatie wanneer «nog wel» of «niet
51

Met het verwachte pensioenresultaat wordt in deze context het 50-ste percentiel in de
stochastische doorrekening in de haalbaarheidstoets bedoeld.
52
Deze beleidswijzigingen kunnen vanuit het pensioenfonds of door externe factoren (zoals
nieuwe uitkomsten van de commissie parameters) komen.
53
De norm zal worden geformuleerd als: in het slechtweerscenario (xe percentiel) wijkt het
pensioenresultaat niet meer dan y% af van het verwachte pensioenresultaat.
54
Het begrip «risicohouding van het pensioenfonds» zal nader worden uitgewerkt in de lagere
regelgeving op grond van het voorgestelde artikel 102a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

36

meer» wordt aangesloten bij de gewekte verwachtingen is primair aan het
pensioenfondsbestuur en de partijen bij het arbeidsvoorwaardenoverleg.
Juist daarom moet ook vooraf een concrete bandbreedte door het
pensioenfondsbestuur worden vastgelegd. De rol van de toezichthouders
(De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten) bij de
haalbaarheidstoets bestaat uit de toetsing op het correct uitvoeren van die
toets en de juiste communicatie over de uitkomsten richting deelnemers
en andere belanghebbenden. DNB zal er daarbij op toezien dat in het
kader van een goed pensioenfondsbestuur de juiste procedure wordt
gevolgd richting belanghebbendenorgaan of verantwoordingsorgaan.
Het fonds zal over de uitkomsten van de haalbaarheidstoets verantwoording moeten afleggen aan het verantwoordingsorgaan of het
belanghebbendenorgaan. Pensioenfondsbesturen zullen ook moeten
kunnen beargumenteren dat de uitkomsten en eventuele beleidskeuzes
die op grond van de uitkomsten worden gemaakt, passen binnen een
evenwichtige belangenafweging. In de lagere regelgeving met betrekking
tot de haalbaarheidstoets zal daarnaast worden vastgelegd dat het
pensioenfondsbestuur – indien het verwachte pensioenresultaat na
aanvang niet meer aansluit bij de oorspronkelijk gewekte verwachtingen
of indien de verwachte uitkomst buiten de bandbreedte komt – betrokken
partijen bij het arbeidsvoorwaardenoverleg moet informeren over de
uitkomsten van de haalbaarheidstoets, omdat materieel de oorspronkelijk
gewekte verwachtingen niet meer kunnen worden waargemaakt door het
pensioenfonds of omdat het pensioenfonds in een slechtweerscenario
niet meer kan voldoen aan de risiconorm die het fonds zelf heeft bepaald.
Het is dan primair aan de arbeidsvoorwaardentafel om te bezien of men
het nodig acht maatregelen te nemen. Indien partijen het nodig vinden de
(financiële) opzet te herzien – en er dus sprake is van ingrijpende
beleidswijzigingen – dan zal zoals eerder aangegeven, het fonds met de
haalbaarheidstoets weer moeten aantonen dat er aansluiting is bij de
(eventueel aangepaste) gewekte verwachtingen over het pensioenresultaat op basis van het gewijzigde beleid.
Kostendekkende premie in de haalbaarheidstoets
Als onderdeel van de haalbaarheidstoets wordt ook expliciet gekeken naar
de door het fonds gehanteerde premiesystematiek. Het pensioenfonds zal
niet alleen moeten aantonen dat de premie voor de inkoop van nieuwe
pensioenaanspraken voldoet aan de eisen van kostendekkendheid die in
dit wetsvoorstel zijn neergelegd. Het pensioenfonds zal op basis van de
haalbaarheidstoets ook moeten aantonen dat het vooraf afgesproken
premiebeleid – ook wanneer het economisch minder goed gaat –
realistisch en haalbaar is.
Uitgangspunten bij de verdere uitwerking
De nadere invulling van de haalbaarheidstoets en bijbehorende
normering zal worden vastgelegd in lagere regelgeving. Bij deze nadere
invulling zijn drie uitgangspunten belangrijk: uitvoerbaarheid, vergelijkbaarheid en transparantie. Dit betekent dat het model waar de toets op
berust voor alle fondsen zoveel mogelijk een uniforme invulling krijgt
door middel van een voorgeschreven uniforme scenarioset. De haalbaarheidstoets moet voor alle pensioenfondsen uitvoerbaar zijn. Bij de
berekeningsgrondslagen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij algemeen
aanvaarde berekeningstechnieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

37

4.8 Prudent person beginsel
Een pensioenfonds voert een beleggingsbeleid dat in overeenstemming is
met de prudent person regel. Dat wil zeggen dat een pensioenfonds zich
bij het beleggingsbeleid gedraagt als een goed huisvader: een pensioenfonds belegt in het belang van de deelnemers. Hoewel hiermee een zekere
duiding wordt gegeven aan het beleggingsbeleid dat pensioenfondsen
behoren te voeren, is wel sprake van een open norm. Omdat pensioenfondsen mede door ontgroening en vergrijzing steeds kwetsbaarder
worden, heeft de Commissie-Frijns benadrukt dat pensioenfondsen
structureel meer aandacht moeten besteden aan het risicobeheer en de
uitvoering van het beleggingsbeleid, rekening houdend met hun
specifieke karakteristieken. In verband daarmee zal het prudent person
beginsel daarom – aan de hand waarvan het beleggingsbeleid van
pensioenfondsen wordt getoetst – nader worden ingevuld in lagere
regelgeving. De regering wil hier alvast uiteenzetten wat de voornemens
zijn.
Een nadere invulling van het prudent person beginsel betreft geen nieuwe
normstelling, maar de uitwerking van de bestaande norm. Daarbij blijft
het open karakter van het prudent person beginsel behouden. Dit laat de
verantwoordelijkheid voor de vormgeving van het beleggingsbeleid bij
pensioenfondsen en waarborgt ruimte voor maatwerk in het toezicht. Wel
geeft een nadere invulling pensioenfondsen meer duidelijkheid over wat
er van ze wordt verwacht. Daarmee weten fondsen beter waar ze aan toe
zijn. Tevens wordt het toezicht effectiever doordat beter inzicht ontstaat in
de wijze waarop het prudent person beginsel door pensioenfondsen
wordt toegepast. De nadere invulling van het prudent person beginsel
wordt vormgegeven door in lagere regelgeving enerzijds kwalitatieve
uitgangspunten te formuleren en anderzijds pensioenfondsen te vragen
om zelf kwantitatieve limieten op te stellen. Daarnaast wordt de transparantie over het risicoprofiel van het gevoerde beleggingsbeleid vergroot
door pensioenfondsen te verplichten hierover te communiceren.
Kwalitatieve uitgangspunten
Het prudent person beginsel wordt verduidelijkt door in lagere regelgeving uitgangspunten op te nemen die kenbaar maken wat van een
adequaat beleggingsproces bij pensioenfondsen wordt verwacht en waar
naar gekeken wordt bij de beoordeling hiervan. Daarbij zal een nadere
duiding worden gegeven van abstracte begrippen in de prudent person
regel zoals de «kwaliteit, veiligheid en liquiditeit van de portefeuille»,
«doeltreffend portefeuillebeheer» en «beleggen op gereglementeerde
markten». Op deze manier worden de verwachtingen rondom het prudent
person beginsel op voorhand kenbaar en expliciet gemaakt. De volgende
uitgangspunten zullen worden gehanteerd voor een adequaat beleggingsproces.
• Het pensioenfonds legt een heldere organisatiestructuur vast met
betrekking tot het bepalen en uitvoeren van het beleggingsbeleid
waarin het risicobeheer adequaat en onafhankelijk is vorm gegeven en
een zorgvuldig besluitvormingsproces is gewaarborgd.
• Het pensioenfonds draagt er zorg voor dat er een balans is tussen
aard, omvang en complexiteit van de beleggingsportefeuille enerzijds
en de aanwezige kennis en ervaring, en het risicobeheer anderzijds.
• Het pensioenfonds stelt een strategisch beleggingsbeleid vast op basis
van een gedegen onderzoek, waarbij dit beleid duurzaam aansluit op
de doelstellingen en beleidsuitgangspunten, waaronder de risicohouding, van het fonds.
• Het pensioenfonds vertaalt het strategische beleggingsbeleid naar een
concreet beleggingsplan. In het beleggingsplan en/of de beleggings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

38

•

richtlijnen heeft het pensioenfonds gedetailleerde richtniveaus en
risicolimieten per beleggings- dan wel risicocategorie opgesteld die
aansluiten bij de risicohouding. Daarbij heeft het pensioenfonds beleid
opgesteld voor de beheersing van relevante risico’s.
Het pensioenfonds heeft de uitvoering van het vermogensbeheer met
behulp van een sluitende set afspraken in (beleggings)mandaten
vastgelegd en beschikt over een selectie- en evaluatieprocedure.

Kwantitatieve limieten
Het is aan pensioenfondsen zelf om te onderbouwen dat het gevoerde
beleggingsbeleid past binnen het prudent person beginsel. Daarom wordt
in lagere regelgeving aan pensioenfondsen gevraagd om aan bepaalde
uitgangspunten van de prudent person regel zelf een kwantitatieve
invulling te geven. Onder meer door pensioenfondsen op voorhand te
vragen om richtniveaus en bandbreedtes binnen het gevoerde (strategische) beleggingsbeleid te expliciteren, zodat De Nederlandsche Bank
periodiek kan beoordelen of het feitelijke beleggingsbeleid hiermee
voldoende in lijn is. Op deze manier wordt bevorderd dat pensioenfondsen het beleggingsbeleid en risicobeheer goed inrichten en
vastleggen.
Transparantie risicoprofielen
Om de transparantie te vergroten over het gevoerde risicoprofiel zullen
pensioenfondsen verplicht worden om op een laagdrempelige en
onderling vergelijkbare wijze te communiceren over het risicoprofiel van
hun beleggingsbeleid. Dit was ook een van de aanbevelingen van de
Commissie Frijns.55 Op deze manier kunnen stakeholders het gevoerde
risicoprofiel eenvoudig vergelijken met de door het fonds vastgelegde
beleidsuitgangspunten, waaronder de risicohouding. Deze informatie
moet in ieder geval worden opgenomen in de verklaring inzake beleggingsbeginselen en op de website van het fonds. Deze verplichting zal
nader worden uitgewerkt binnen het separate wetsvoorstel Communicatie.
4.9 Administratieve lasten
De invoering van de vernieuwde herstelplansystematiek vereist van
pensioenfondsen die in een tekortsituatie verkeren dat herstelmaatregelen
nauwgezet worden bijgehouden, net als dat nu het geval is. Voor elk van
de 10 jaren in het herstelplan moet worden bijgehouden wat de beoogde
beleidsdekkingsgraad is en welke maatregelen (premiebijdrage, indexatiekorting en nominale korting) zijn voorzien. In de nieuwe systematiek moet
het herstelplan jaarlijks worden geactualiseerd met maatregelen die ertoe
leiden dat vanuit de dan geldende beleidsdekkingsgraad in (maximaal) 10
jaar in beginsel kan worden teruggekeerd naar het vereist eigen
vermogen.
Met deze jaarlijkse actualisering van het herstelplan wordt materieel van
fondsen gevraagd om het komende jaar een tiende van het vermogenstekort – zoals dat op het meetmoment is geconstateerd – weg te
werken.

55

Aanbeveling 6 luidt: «Het bestuur dient zich tegenover de deelnemers te verantwoorden over
het strategisch beleggingskader met de daarin gekozen uitruil van rendement en risico en over
de invulling van het bijbehorend risicobeheer. Als verplicht onderdeel van deze verantwoording informeert het fonds via website en ten minste jaarlijks via jaarverslag de
deelnemers over de veronderstelde risicobereidheid van de deelnemers, het actuele risicoprofiel, de feitelijke nominale en reële dekkingsgraad evenals de door het bestuur vastgestelde
kritische ondergrens van nominale en reële dekkingsgraad».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

39

Herstelplannen zullen daarbij – evenals in de huidige situatie – jaarlijks
worden geëvalueerd. Hiervoor dienen pensioenfondsen jaarlijks onder
andere het dekkingsgraadsjabloon in te vullen. Ook moeten pensioenfondsen net als nu nadenken over eventuele concrete en haalbare
aanvullende maatregelen om bij nieuwe financiële schokken uit tekort te
kunnen geraken. Deze maatregelen hoeven nu echter niet te worden
vastgelegd. In de nieuwe herstelplansystematiek worden de maatregelen
jaarlijks formeel vastgelegd. Dit vergt echter geen extra inspanningen. De
feitelijke activiteiten die pensioenfondsen moeten uitvoeren om tot het
formeel vastleggen van maatregelen te komen zijn immers nagenoeg
dezelfde als in de huidige situatie.
Wanneer kortingen onvoorwaardelijk moeten worden ingeboekt in
verband met de regel dat pensioenfondsen niet langer dan 5 jaren in
dekkingstekort mogen verkeren, zullen toekomstige kasstromen moeten
worden aangepast op een zodanige manier dat het dekkingstekort direct
wordt opgeheven. De manier waarop in de tijd gespreide kortingen op
kasstromen moeten worden verwerkt is vergelijkbaar met de wijze waarop
eindkortingen volgens het Septemberpakket pensioenen mogen worden
verwerkt. Ook hieruit vloeien geen extra administratieve lasten voort voor
pensioenfondsen.
Alles overziend zijn de extra administratieve lasten van dit wetsvoorstel
nihil.
HOOFDSTUK 5 OVERGANGSRECHT
In het onderhavige wetsvoorstel wordt een aangepaste herstelsystematiek
en een aanscherping van de buffereisen voorgesteld (hoger vereist eigen
vermogen). Dit roept de vraag op hoe wordt omgegaan met lopende
herstelplannen, die op een andere herstelsystematiek zijn gebaseerd en
die sturen naar een lager vereist eigen vermogen. Zoals in een brief aan
de Tweede Kamer over het overgangsjaar 201456 is aangegeven, wordt in
het jaar voorafgaand aan het jaar van invoering van het nieuwe financieel
toetsingskader zoveel mogelijk bestuurlijke rust gegeven aan pensioenfondsen. Op deze wijze worden pensioenfondsen in de gelegenheid
gesteld om zich goed voor te bereiden op de nieuwe wetgeving die een
beoogde inwerkingtredingsdatum heeft van 1 januari 2015. Concreet
betekent dit dat pensioenfondsen, waarvoor in de meeste gevallen het
korte termijnherstelplan eind 2013 afloopt, in 2014 geen nieuwe herstelplannen hoeven in te dienen als zich nieuwe negatieve schokken
voordoen. Ook voor aanspraak- en pensioengerechtigden betekent dit dus
een jaar van rust. De verwerking van nieuwe tekorten zal plaatsvinden
vanaf 2015 volgens de nieuwe herstelplansystematiek, en met de nieuwe
eisen ten aanzien van de buffers.
Alle pensioenfondsen starten per 1 januari 2015 met een schone lei. Dat
wil zeggen dat de overgang naar de aangepaste herstelsystematiek en de
aangepaste buffereisen wordt vormgegeven door alle lopende herstelplannen per 1 januari 2015 te laten vervallen. Dit betekent logischerwijs
dat ook alle maatregelen in het herstelplan komen te vervallen. Er zullen
opnieuw afspraken moeten worden gemaakt over de invulling van de
nieuwe herstelplannen. Daarbij geldt dat pensioenfondsen die op basis
van de per 1 januari 2015 geldende beleidsdekkingsgraad in een tekortsituatie verkeren een herstelplan moeten indienen volgens de nieuwe weten regelgeving. Dit zullen ook alle pensioenfondsen zijn die een lopend
herstelplan hadden die bij de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving
komt te vervallen. Om aan de aangescherpte eisen voor het vereist eigen
56

Kamerstukken II 2012/13, 32 043, nr. 168.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

40

vermogen te voldoen, krijgen pensioenfondsen die in 2015 een
herstelplan indienen 2 jaar extra jaar de tijd om terug te keren naar het
vereist eigen vermogen. Het vereist eigen vermogen zal voor een
gemiddeld fonds met 5%-punt stijgen. Met de herstelcapaciteit voor een
gemiddeld fonds kunnen zij in 2 jaar aan deze aangescherpte eis voldoen
zonder extra maatregelen te hoeven nemen. Pensioenfondsen die in 2016
een herstelplan indienen, krijgen 1 jaar extra de tijd om terug te keren
naar het vereist eigen vermogen. Pensioenfondsen die in 2017 een
herstelplan indienen, krijgen de reguliere maximale hersteltermijn van 10
jaar om terug te keren naar het vereist eigen vermogen.
Ten slotte wordt voorgesteld om artikel 140 alleen van toepassing te laten
zijn op beleidsdekkingsgraden die zijn vastgesteld vanaf inwerkingtreding
van de wet. Dat wil zeggen dat vanaf 1 januari 2015 wordt gemeten of een
pensioenfonds niet langer dan 5 jaar in onderdekking is. De situatie dat
een fonds langer dan 5 jaar in een dekkingstekort verkeert, kan dus pas 5
jaar na de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving voorkomen.
Hiervoor is gekozen omdat de meeste pensioenfondsen een kortetermijnherstelplan met een verlengde hersteltermijn hadden die met ingang van
2014 (en dus voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel) zijn
afgelopen. Deze pensioenfondsen voldeden op het eind van de looptijd
van dit herstelplan aan de vereisten met betrekking tot het minimaal
vereist eigen vermogen.
HOOFDSTUK 6 TOEZICHTTOETS
De Nederlandsche Bank (DNB) heeft op 21 november 2013 een toezichttoets gezonden in reactie op een versie van dit wetsvoorstel van
4 november 201357. Deze toets is mede aanleiding geweest om het
onderhavige wetsvoorstel op het punt van herstelsystematiek aan te
passen. In een aanvullende toezichttoets van 5 februari 2014 gaat DNB in
op deze gewijzigde herstelsystematiek58. In een tweede aanvullende
toezichttoets van 1 april 2014 gaat DNB, gezamenlijk met de Autoriteit
Financiële Markten (AFM) in op de berekeningswijze van de kostendekkende premie in dit wetsvoorstel59.
Herstelplansystematiek
In het voorstel van 4 november 2013 dat is voorgelegd aan DNB, werd
uitgegaan van een herstelplansystematiek waarin fondsen met een
herstelplan voor iedere nieuwe tegenvaller een 10 jaars herstelperiode
zouden krijgen. Zo zou er dus jaarlijks een aanvullend herstelplan bij
kunnen komen. Dat leidt als het ware tot evenveel (aanvullende) herstelplannen als financiële tegenvallers. DNB heeft daarvan in de eerste
toezichttoets aangegeven dat een dergelijke herstelplansystematiek te
complex voor de uitvoering en lastig uitlegbaar zou worden. De regering
heeft daarop besloten tot een vereenvoudiging van de herstelplansystematiek. In die vereenvoudigde systematiek – zoals beschreven in
paragraaf 4.2 – geldt de 10-jaars herstelperiode in beginsel telkenmale
voor het verschil tussen de feitelijke dekkingsgraad en de benodigde. DNB
onderschrijft in de aanvullende toezichttoets dat de complexiteit van de
herstelsystematiek door deze wijzigingen afneemt en duidt dit als een
goede ontwikkeling.

57

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
59
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

41

Tegelijkertijd wijst DNB erop dat in deze systematiek het risico op
langdurige onderdekking groter wordt, omdat fondsen elk jaar opnieuw
een hersteltermijn van 10 jaar mogen hanteren en over die periode elk
jaar opnieuw het volledige verwachte rendement mogen inrekenen. Als
de herstelsystematiek geen extra voorwaarden zou bevatten, zou de
nieuwe herstelsystematiek inderdaad tot een groter risico op langdurige
onderdekking leiden. Dat is echter niet het geval. Als een fonds langer dan
5 jaar in onderdekking verkeert, moet een fonds de dekkingsgraad in één
keer op het niveau van het minimaal vereist eigen vermogen (ca. 105%
dekkingsgraad) brengen. Als daartoe kortingen van pensioenen nodig zijn,
moeten deze onvoorwaardelijk worden ingeboekt en mogen deze over
een periode van maximaal 10 jaar worden gespreid. Door deze aanvullende wettelijke vereiste wordt het risico op langdurige onderdekking
voorkomen. Die situatie kan immers nooit langer dan 5 jaar duren. De
kans dat de dekkingsgraad van fondsen gedurende deze periode
kortstondig boven het minimaal vereist eigen vermogen uitkomt en er dan
weer onder zakt, waardoor de periode van 5 jaar opnieuw begint te lopen,
wordt aanzienlijk verkleind door de hantering van een beleidsdekkingsgraad op basis van de gemiddelde dekkingsgraden van de afgelopen 12
maanden. Dekkingsgraden van fondsen worden daardoor immers veel
stabieler.
DNB heeft in de toezichttoets eerder geconstateerd dat de herstelplansystematiek fondsen vooraf niet dwingt om na 5 jaar met de dekkingsgraad
op het minimaal vereist vermogen uit te komen, maar alleen tijdens de
looptijd van het herstelplan door de aanvullende eis te stellen dat de
dekkingsgraad na 5 jaar op het minimaal vereist eigen vermogen moet
zijn uitgekomen. Daardoor wordt naar de mening van DNB onvoldoende
afgedwongen dat fondsen een adequaat beleid inzetten. Zoals eerder is
aangegeven in de memorie van toelichting stuurt de herstelplansystematiek in het onderhavige wetsvoorstel naar het vereist eigen vermogen,
niet naar het minimaal vereist eigen vermogen. Om aan de IORP-richtlijn
te voldoen is tot een aanvullende eis gekomen. Daar wordt op voorhand
echter niet op gestuurd. Dat betekent dat het herstelplan van fondsen na 5
jaar niet altijd zal uitkomen op het minimaal vereist eigen vermogen. Deze
aanvullende eis zal vooral relevant worden als een pensioenfonds
meerdere achtereenvolgende schokken te verwerken krijgt waardoor de
dekkingsgraad ver wegzakt, of als het vereist eigen vermogen heel dicht
bij het minimaal vereist eigen vermogen ligt. In alle andere gevallen zal
een fonds dat in 10 jaar stuurt naar het vereist eigen vermogen al eerder
het minimaal vereist eigen vermogen bereiken. Overigens krijgen fondsen
met dit wetsvoorstel de ruimte om bij lage dekkingsgraden harder in te
grijpen om het herstel van hun dekkingsgraad te bespoedigen. Hiermee
wordt ook tegemoet gekomen aan een opmerking van DNB in de
toezichttoets van 21 november 2013.
DNB heeft eerder in de toezichttoets ook opgemerkt dat de mogelijkheid
van nominale kortingen bij een dekkingsgraad boven het minimaal vereist
eigen vermogen de begrijpelijkheid van het systeem niet ten goede komt
en daarmee de acceptatie van het systeem onder druk kan zetten.
Nominale kortingen zijn in de herstelplansystematiek van het onderhavige
wetsvoorstel niet alleen mogelijk bij een dekkingsgraad onder het
minimaal vereist eigen vermogen, maar ook daarboven. Dat is het gevolg
van het hanteren van een spreidingsperiode die stuurt naar het vereist
eigen vermogen. Om de beleidsdekkingsgraad in maximaal 10 jaar terug
te brengen op het niveau dat hoort bij het vereist eigen vermogen, kan het
zijn dat na het benutten van herstelkracht en het verminderen van de
indexatie (en eventueel andere maatregelen) nog nominale kortingen
nodig zijn. Veelal zal de dekkingsgraad op het moment dat de maatregelen
worden genomen dan lager liggen dan het minimaal vereist eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

42

vermogen. Er moet dan dus een groot verschil worden overbrugd. De
kortingen die dan nodig kunnen blijken, worden over maximaal 10 jaar
uitgesmeerd. Dat betekent in dit geval dat ook bij een dekkingsgraad
boven het minimaal vereist eigen vermogen nog sprake is van nominale
kortingen. Deze kortingen zijn het logische gevolg van het hanteren van
een spreidingsperiode, waarmee abrupte kortingen aan het einde van een
herstelperiode juist worden voorkomen. Indien zich gedurende de
herstelperiode meevallers voordoen, dan kan in de loop van de tijd ook
weer worden geïndexeerd.
Berekeningswijze kostendekkende premie
In de tweede aanvullende toezichttoets over de berekeningswijze van de
kostendekkende premie geven DNB en AFM aan dat zij risico’s zien aan
het in stand laten van de mogelijkheid de kostendekkende premie te
dempen met verwacht rendement. Naar de mening van DNB en AFM kan
de premie daardoor structureel te laag worden en wordt de hoge mate
van nominale zekerheid (97,5%) die in een uitkeringsovereenkomst in het
vooruitzicht wordt gesteld onvoldoende waargemaakt. Zoals eerder is
aangegeven in deze memorie van toelichting worden er in dit
wetsvoorstel voorwaarden gekoppeld aan het dempen van de kostendekkende premie op basis van verwacht rendement, namelijk dat fondsen de
kosten van de indexatieambitie moeten meefinancieren in de kostendekkende premie. Deze voorwaarden zullen in lagere regelgeving nog nader
worden ingekaderd. Daarmee wordt het risico ondervangen premie
structureel te laag is, omdat de kosten voor indexatie in het algemeen
hoger liggen dan de kosten voor de opslag voor het vereist eigen
vermogen. De eis dat de kosten voor indexatie moeten worden meegenomen bij de bepaling van de kostendekkende premie is een nieuw
onderdeel van dit wetsvoorstel. Dit is een aanscherping van de bestaande
berekeningswijze van de kostendekkende premie. DNB wijst verder op het
gevaar dat pensioenfondsen een prikkel krijgen om meer beleggingsrisico
te nemen wanneer zij in de gevarenzone verkeren. Echter, het is voor
pensioenfondsen niet toegestaan om, wanneer zij in een reservetekort
verkeren, meer risico’s te nemen dan bij hun strategische beleggingsbeleid passend is.
Haalbaarheidstoets
In de aanvullende toezichttoets merkt DNB op dat de haalbaarheidstoets
een harde toezichtsnorm ontbeert. Het voorstel is er op gericht de
pensioenfondsbestuurders en sociale partners te ondersteunen in hun
verantwoordelijkheid om te kiezen voor een risico-rendement-profiel dat
past bij de gecommuniceerde ambities en om zich opnieuw tot belanghebbenden te wenden indien blijkt dat er een mismatch is die naar de
mening van partijen vereist dat ofwel het profiel ofwel de ambities wordt
bijgesteld. Zo wordt de doelstelling van de haalbaarheidstoets – het zo
goed mogelijk nakomen van de verwachtingen die over een pensioenregeling zijn gewekt – ondanks het ontbreken van de door DNB bedoelde
norm via de nu gekozen opzet gerealiseerd.
Wijziging levensverwachting
DNB heeft in de eerdere toezichttoets opgemerkt dat het wetsvoorstel
expliciet zou moeten ingaan op het aanpassingsmechanisme voor
wijziging in de levensverwachting. In het onderhavige wetsvoorstel is
geen sprake van een aanpassingsmechanisme voor wijziging in de
levensverwachting. Een dergelijk aanpassingsmechanisme was in het
voorontwerp van wet wel als optioneel onderdeel van het financieel
toetsingskader voor de uitkeringsovereenkomst opgenomen. Uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

43

consultatie van het voorontwerp van wet is gebleken dat er een breed
draagvlak bestaat voor het vermijden van risico’s van invaren. Dat is ook
een reden geweest om de keuzemogelijkheid die in het voorontwerp van
wet was opgenomen tussen een «nominaal» en «reëel» contract te laten
vervallen. De optie om binnen de uitkeringsovereenkomst een levensverwachtingsaanpassingsmechanisme toe te staan leidt eveneens tot
invaarrisico’s. Daarom maakt dit aanpassingsmechanisme geen onderdeel
uit van het onderhavige wetsvoorstel. Schokken als gevolg van een
wijziging van de levensverwachting worden net als overige financiële
schokken opgevangen via de herstelplansystematiek. Sociale partners
kunnen wel afspraken maken over de wijze waarop wordt omgegaan met
levensverwachtingschokken bij dekkingsgraden boven het vereist eigen
vermogen. Het invaarrisico kan dan worden vermeden door bijvoorbeeld
af te spreken om schokken in de levensverwachting te verwerken door
een korting toe te passen op de voorwaardelijke indexatie.
Evaluatiemoment
DNB geeft in de eerste toezichttoets aan dat het voor de uitvoering voor
DNB belangrijk is om evaluaties van herstelplannen standaard te doen
plaatsvinden per kalenderjaareinde. Voordelen daarvan zijn dat cijfers per
31 december gecertificeerd zijn door de accountant en dat vergelijking van
fondsen eenvoudiger wordt. Om hiertoe te komen, stelt DNB voor om de
ingangsdatum van herstelplannen vast te leggen op 1 januari van het jaar
volgend op het jaar dat het fonds een (reserve- of dekkings)tekort
constateert. In de tussentijd zouden fondsen moeten handelen conform
het financieel crisisplan. Hoewel het kabinet de voordelen van een
evaluatie per kalenderjaareinde ook ziet, zou de voorgestelde aanpassing
ertoe leiden dat bij pensioenfondsen die per 1 januari in tekort raken, pas
na 1 jaar een herstelplan zal ingaan. In de tussentijd zouden zij moeten
werken met een vooraf opgesteld financieel crisisplan dat geen recht doet
aan de specifieke situatie waarin het fonds verkeert. Bij fondsen die dicht
tegen het einde van het jaar in tekort raken, moet daarentegen al direct
een herstelplan ingaan. Deze fondsen hebben te weinig voorbereidingstijd. Om die reden houdt het kabinet vast aan evaluaties een jaar na
constatering van het tekort bij een fonds.
Overgangsrecht
DNB merkt in de eerste toets in het licht van het overgangsrecht op dat
voorkomen moet worden dat fondsen die na 1 januari 2015 een tekort
hebben, maar nog geen herstelplan op grond van de nieuwe wetgeving
hun risicoprofiel kunnen vergroten. DNB stelt in dit licht voor om de
ingangsdatum van de (nieuwe) herstelplannen te laten samenvallen met
de invoeringsdatum van het wetsvoorstel. Ook de regering is van mening
dat voorkomen moet worden dat fondsen hun risicoprofiel vergroten in de
tijd tussen het constateren van het tekort en het ingaan van een
herstelplan. Deze situatie doet zich echter niet alleen voor bij de overgang
naar de nieuwe wetgeving. Daarom zal bij lagere regelgeving een
structurele maatregel – dus niet bij wijze van overgangsrecht – worden
getroffen.
Overig
Op verzoek van DNB is met het oog op de haalbaarheidstoets in het
wetsvoorstel een haakje opgenomen voor de gewenste nadere duiding
van begrippen in artikel 102a van de Pensioenwet. De door DNB voorgestelde nadere definiëring van de hoogte van het vereist eigen vermogen
zal worden neergelegd in lagere regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

44

Tot slot heeft DNB opgemerkt dat in de Pensioenwet een regeling om
incidenten te melden ontbreekt. De regering is voornemens bij lagere
regelgeving op basis van het artikel over de beheerste en integere
bedrijfsvoering een dergelijke regeling vorm te geven.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A en artikel II, onderdeel A
Afkoop is gedefinieerd als iedere handeling waardoor pensioenaanspraken en pensioenrechten hun pensioenbestemming verliezen. In artikel
65 van de Pensioenwet en artikel 77 van de Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb) wordt een aantal situaties genoemd waarin afkoop is
toegestaan. Daarbij wordt ook de situatie genoemd van vermindering van
pensioenaanspraken en pensioenrechten als bedoeld in artikel 134 van de
Pensioenwet en artikel 129 van de Wvb. In dit voorstel wordt de definitie
gewijzigd door een aantal situaties waarin afkoop is toegestaan uit te
zonderen van het begrip afkoop. Met de nieuwe definitie wordt beter
aangesloten op de algemeen aanvaarde betekenis van de term afkoop, te
weten de betaling van een som geld om een einde te maken aan een
bestaande verplichting. Afkoop van pensioen betreft dus in het algemeen
een handeling waarbij de pensioenuitvoerder een bedrag aan de
deelnemer of pensioengerechtigde uitkeert om een einde te maken aan
toekomstige pensioenverplichtingen.
Aan de definitie wordt derhalve toegevoegd dat geen sprake is van afkoop
bij toepassing van artikel 134 van de Pensioenwet respectievelijk artikel
129 van de Wvb of artikel 3:160 van de Wet op het financieel toezicht
(toepassing van de noodregeling bij een verzekeraar). Een verlaging van
pensioenaanspraken en pensioenrechten om die reden wordt dus niet
beschouwd als afkoop.
Het begrip dekkingsgraad wordt in de definities van artikel 1 van de
Pensioenwet en artikel 1 van de Wvb opgenomen als de verhouding
tussen het vermogen inzake de bij een pensioenfonds ondergebrachte
pensioenregeling of pensioenregelingen en de technische voorzieningen
(verplichtingen) van het pensioenfonds. Op zich is de dekkingsgraad geen
nieuw fenomeen. In de uitvoering wordt nu al met de dekkingsgraad
gewerkt. Omdat in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld in het financieel
toetsingskader een beleidsdekkingsgraad te hanteren wordt het begrip nu
wel gedefinieerd.
Artikel I, onderdeel B en artikel II, onderdeel B
In artikel 25, eerste lid, van de Pensioenwet en artikel 35, eerste lid, van de
Wvb wordt onderdeel f zo gewijzigd dat de maatstaven voor toeslagverlening in de uitvoeringsovereenkomst moeten worden opgenomen.
Artikel I, onderdeel C en artikel II, onderdeel C
In verband met de wijziging van de definitie van afkoop worden artikel 65
van de Pensioenwet en artikel 77 van de Wvb aangepast. Zie de
toelichting bij de wijziging van artikel 1.
Artikel I, onderdeel D en artikel II, onderdeel D
Op grond van artikel 72, onderdeel a, van de Pensioenwet en artikel 83,
onderdeel a, van de Wvb geldt de plicht tot waardeoverdracht niet zolang
bij een pensioenfonds de technische voorzieningen niet door waarden
worden gedekt. Dit wordt op grond van artikel 23a, eerste lid, van het
Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

45

geling beoordeeld aan de hand van de dekkingsgraad op de laatste dag
van de kalendermaand. Dit kan betekenen dat de plicht tot meewerken
aan waardeoverdracht die is herleefd een maand later weer wordt
opgeschort. Dit is niet wenselijk. Om dit ongewenste effect te verminderen wordt voorgesteld dat deze regel beoordeeld gaat worden aan de
hand van de beleidsdekkingsgraad, derhalve de gemiddelde dekkingsgraad van de afgelopen 12 maanden.
Artikel I, onderdeel E en artikel II, onderdeel E
De regeling met betrekking tot de consistentie bij de voorwaardelijke
toeslagverlening wordt voor pensioenfondsen opgenomen in de
haalbaarheidstoets. In artikel 95 van de Pensioenwet en artikel 103 van de
Wvb wordt derhalve alleen nog de consistentie voor verzekeraars
geregeld. Om die reden vervalt ook de voorhangprocedure voor de
ministeriele regeling.
Artikel I, onderdeel F en artikel II, onderdeel F
Artikel 96 van de Pensioenwet en artikel 104 van de Wvb worden
aangepast in verband met de aanpassing van de herstelsystematiek
waardoor geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen langetermijnherstelplannen en kortetermijnherstelplannen.
Artikel I, onderdeel G en artikel II, onderdeel G
Aan artikel 102a van de Pensioenwet en artikel 109a van de Wvb wordt
een lid toegevoegd op grond waarvan bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels kunnen worden gesteld met betrekking tot
het eerste lid. Hierbij wordt onder meer gedacht aan het duidelijker maken
wat wordt verstaan onder de risicohouding van het pensioenfonds.
Artikel I, onderdeel H
Artikel 115c van de Pensioenwet wordt aangepast. Het goedkeuringsrecht
van het belanghebbendenorgaan bij vaststelling van een langetermijn- en
kortetermijnherstelplan wordt vervangen door goedkeuring bij
vaststelling van een (geactualiseerd) herstelplan.
Artikel I, onderdeel I en artikel II, onderdeel H
De informatieverplichting van een pensioenfonds met betrekking tot de
opstelling van een herstelplan wordt aangepast. Artikel 115f van de
Pensioenwet en artikel 110f van de Wvb worden daartoe aangepast.
Artikel I, onderdeel J
Artikel 125a van de Pensioenwet wordt aangepast in verband met de
vervanging van de continuïteitsanalyse door de haalbaarheidstoets.
Artikel I, onderdeel K en artikel II, onderdeel I
De verwijzing in artikel 128 van de Pensioenwet en artikel 123 van de Wvb
naar artikel 137 van de Pensioenwet en artikel 133 van de Wvb wordt
aangepast.
In het tweede lid wordt geregeld dat de kostendekkende premie kan
worden gedempt met een voortschrijdend gemiddelde van de rente en
met verwacht rendement. Beide mogelijkheden bestaan nu ook (artikel 4
van het Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen). In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

46

algemene maatregel van bestuur op grond van dit artikel zullen nadere
regels worden gesteld over deze premiedemping. Daarin worden de
voorwaarden die zullen gelden voor demping met verwacht rendement
opgenomen, zoals de voorwaarde dat de voorwaardelijke toeslagverlening als onderdeel van de kostendekkende premie is meegenomen.
Pensioenfondsen die geen voorwaardelijke toeslagverlening kennen
(tenzij sprake is van een eindloonregeling of onvoorwaardelijke toeslagverlening) of deze niet via de kostendekkende premie financieren kunnen
dan dus geen gebruik maken van de demping met verwacht rendement.
Verder mogen de extra kosten van een wijziging van de levensverwachting voor de reeds bestaande opbouw niet leiden tot stijging van de
kostendekkende premie. Ook zal worden bepaald wat de (maximale)
periode is waarvoor met een vast verwacht rendement kan worden
gedempt. Daarnaast zal, net als in het huidige besluit, bepaald worden
wat de maximumperiode is voor het voortschrijdende gemiddelde van de
rente waarmee de premie kan worden gedempt.
Artikel I, onderdeel L en artikel II, onderdeel J
De voorwaarden voor premiekorting en terugstorting in artikel 129 van de
Pensioenwet en artikel 124 van de Wvb worden dezelfde. Dus wordt voor
premiekorting ook als voorwaarde gesteld dat de kortingen op pensioenaanspraken en pensioenrechten uit de afgelopen 10 jaar zijn gecompenseerd alvorens tot premiekorting kan worden overgegaan. Verder wordt
voorgesteld om de regeling met betrekking tot de premiekorting en de
terugstorting te koppelen aan de beleidsdekkingsgraad van een pensioenfonds en wordt het artikel aangepast aan het vervallen van de
consistentie-eis voor pensioenfondsen in artikel 95 van de Pensioenwet en
artikel 103 van de Wvb voor pensioenfondsen. Ten slotte wordt geregeld
dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels kunnen
worden gesteld met betrekking tot dit artikel.
Artikel I, onderdeel M en artikel II, onderdeel K
In het eerste lid van artikel 133a van de Pensioenwet en artikel 128a van
de Wvb wordt geregeld dat de beleidsdekkingsgraad van een pensioenfonds de gemiddelde dekkingsgraad is van de 12 maanden voorafgaand
aan het moment van vaststelling. Over de berekening van de beleidsdekkingsgraad worden nadere regels gesteld.
Artikel I, onderdeel N en artikel II, onderdeel L
In artikel 134, eerste lid, van de Pensioenwet en artikel 129, eerste lid, van
de Wvb wordt de vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten geregeld. Dit lid wordt op een aantal punten aangepast. De
beoordeling van de financiële positie van het pensioenfonds wordt
gekoppeld aan de beleidsdekkingsgraad en er wordt geregeld dat een
pensioenfonds kan overgaan tot vermindering van pensioenaanspraken
en pensioenrechten indien niet aan de vereisten voor het minimaal vereist
eigen vermogen of het vereist eigen vermogen wordt voldaan. Vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten blijft «ultimum
remedium» in die zin dat eerst alle andere mogelijkheden om het
(minimaal) vereist eigen vermogen te bereiken moeten worden gebruikt.
Het pensioenfonds is in ieder geval niet in staat binnen een «redelijke
termijn» (eerste lid, onderdeel b) te voldoen aan het (minimaal) vereist
eigen vermogen als dit zonder korting niet binnen de uiterlijk tien jaar van
het (geactualiseerde) herstelplan kan worden bereikt dan wel binnen 6
maanden in de situatie na vijf jaar onder het minimaal vereist eigen
vermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

47

Artikel I, onderdeel O en artikel II, onderdeel M
In artikel 137 van de Pensioenwet en artikel 132 van de Wvb worden
regels gesteld voor de voorwaardelijke toeslagverlening. Aan de artikelen
worden twee leden toegevoegd.
Op grond van het nieuwe eerste lid worden pensioenfondsen verplicht
beleid met betrekking tot de voorwaardelijke toeslagverlening vast te
stellen. Dit betekent niet dat pensioenfondsen verplicht worden toeslag te
verlenen of dat ze verplicht worden een maatstaf hiervoor vast te stellen.
Het beleid kan er ook uit bestaan dat geen toeslag wordt verleend.
Pensioenfondsen moeten wel hun beleid hierover bij voorbaat vaststellen.
In het nieuwe tweede lid worden drie eisen opgesomd die van toepassing
zijn bij voorwaardelijke toeslagverlening en er voor zorgen dat niet te snel
wordt overgegaan tot toeslagverlening.
Allereerst wordt op grond van onderdeel a geen toeslag verleend bij een
beleidsdekkingsgraad onder een bij algemene maatregel van bestuur te
bepalen niveau.
In onderdeel b is bepaald dat er nooit meer toeslag kan worden verleend
dan naar verwachting in de toekomst kan worden gerealiseerd. In
onderdeel c worden regels gegeven voor incidentele toeslagverlening om
in het verleden gemiste toeslag of in het verleden doorgevoerde korting te
compenseren. Die regels houden in dat de toekomstbestendige toeslagverlening overeenkomstig onderdeel b niet in gevaar mag komen (er moet
dus voldoende vermogen zijn om de volledige voorgenomen toeslag naar
verwachting ook in de toekomst te kunnen blijven verlenen), het
pensioenfonds beschikt over het vereist eigen vermogen en blijft daarover
ook beschikken na de incidentele toeslagverlening en van het voor de
incidentele toeslagverlening beschikbare vermogen wordt ten hoogste
een tiende in enig jaar gebruikt. De voorwaardelijke toeslagverlening
wordt verder toegelicht in paragraaf 4.3 van het algemeen deel van de
toelichting.
Op grond van de fiscale wetgeving is hierbij nog het volgende van belang.
Toeslagverlening kan bestaan uit indexatie van pensioenaanspraken of
herstel van toegepaste kortingen, of een combinatie van beide. Toeslagverlening in de vorm van indexatie van pensioenaanspraken is fiscaal
gemaximeerd op de ontwikkeling van lonen of prijzen. Toeslagverlening
wegens herstel van kortingen is fiscaal gemaximeerd tot de werkelijk in
het verleden aangebrachte korting. Dat betekent dat het voor een fonds
noodzakelijk zal zijn om gemiste toeslag en toegepaste kortingen separaat
en per individu te registreren.
Artikel I, onderdeel P en artikel II, onderdeel N
In artikel 138 van de Pensioenwet en artikel 133 van de Wvb wordt de
nieuwe regeling met betrekking tot de herstelplannen neergelegd.
Op grond van het eerste lid moet een pensioenfonds dat een beleidsdekkingsgraad heeft die ligt onder het vereist eigen vermogen dit onverwijld
melden aan de Nederlandsche Bank. Vervolgens moet op grond van het
tweede lid binnen drie maanden (of eerder indien de Nederlandsche Bank
dit vraagt) een concreet en haalbaar herstelplan worden ingediend ter
instemming van de Nederlandsche Bank. Indien in die periode van drie
maanden de beleidsdekkingsgraad weer stijgt tot boven het niveau van
het vereist eigen vermogen hoeft het pensioenfonds alsnog geen
herstelplan in te dienen.
In het herstelplan werkt het pensioenfonds uit hoe het uiterlijk binnen tien
jaar, vanaf het moment waarop het pensioenfonds in onderdekking is
geraakt, zal voldoen aan de eisen met betrekking tot het vereist eigen
vermogen. Op grond van artikel 145, tweede lid, van de Pensioenwet en
artikel 140, tweede lid, van de Wvb is in de actuariële en bedrijfstech-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

48

nische nota van het pensioenfonds al opgenomen welke maatregelen
genomen kunnen worden.
In het derde lid is geregeld dat de Nederlandsche Bank kan bepalen dat
het herstelplan uit moet gaan van een kortere periode dan tien jaar voor
herstel naar het vereist eigen vermogen. Hiervoor kan bijvoorbeeld
aanleiding zijn bij een sterk vergrijsd pensioenfonds.
In het vierde lid is de op artikel 16, derde lid, van Richtlijn 2003/41/EG
gebaseerde eis opgenomen dat pensioenfondsen die grensoverschrijdend
werkzaam zijn niet meer dan een jaar een beleidsdekkingsgraad onder het
minimaal vereist eigen vermogen mogen hebben. In de huidige wet is dit
in artikel 140, derde lid, en artikel 141, tweede lid, van de Pensioenwet en
artikel 135, derde lid, en artikel 136, tweede lid, van de Wvb geregeld.
Op grond van het vijfde lid vertoont het herstelplan een in beginsel
tijdsevenredig herstel. Dit betekent dat benodigde maatregelen niet pas
aan het eind van de tien jaars periode worden doorgevoerd, maar
gedurende de tien jaar looptijd. Het gaat om «in beginsel» tijdsevenredig
omdat volledige evenredigheid niet altijd te realiseren is, bijvoorbeeld
omdat het herstelplan na uiterlijk 6 maanden ingaat en er dan pas
(nieuwe) maatregelen doorgevoerd worden terwijl de herstelperiode wel
loopt vanaf de constatering van een tekort.
Het herstel mag wel in de eerste helft van de looptijd van het herstelplan
meer dan tijdsevenredig zijn. Benodigde maatregelen mogen dus wel
meer aan het begin van de looptijd worden doorgevoerd. Indien vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten nodig is geldt daarbij
wel hetgeen uit artikel 134 van de Pensioenwet en artikel 129 van de Wvb
voortvloeit, namelijk dat een vermindering pas op zijn vroegst kan worden
gerealiseerd een maand nadat de belanghebbenden hierover zijn
geïnformeerd.
Op grond van het zesde lid moet het herstelplan uiterlijk zes maanden
nadat de beleidsdekkingsgraad te laag is geworden ingaan. Het is
belangrijk dat niet te lang gewacht wordt met maatregelen. Een termijn
van zes maanden is voldoende tijd om het herstelplan vast te stellen en,
indien van toepassing, belanghebbenden te informeren over een
eventuele vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten.
Verder geldt, net als in de huidige wet, dat het pensioenfonds onverwijld
handelt overeenkomstig het herstelplan.
Op grond van het zevende lid stelt het pensioenfonds jaarlijks de
beleidsdekkingsgraad vast op hetzelfde moment als waarop eerder de
noodzaak van een herstelplan is vastgesteld. Voor de uitvoering van het
herstelplan wordt dus jaarlijks op hetzelfde moment de beleidsdekkingsgraad vastgesteld. Aan de hand van die beleidsdekkingsgraad wordt op
grond van artikel 139 van de Pensioenwet en artikel 134 van de Wvb,
beoordeeld of een geactualiseerd herstelplan moet worden ingediend.
In het achtste lid is geregeld dat bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld die onder meer betrekking hebben op de
periode tot het herstelplan ingaat en op nadere voorwaarden die kunnen
worden gesteld voor het herstelplan en de maatregelen die daarin kunnen
worden opgenomen.
Artikel I, onderdeel Q en artikel II, onderdeel O
In artikel 139 van de Pensioenwet en artikel 134 van de Wvb wordt
voorgesteld de actualisatie van herstelplannen te regelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

49

Indien de beleidsdekkingsgraad van een pensioenfonds bij de vaststelling
op grond van artikel 138, zevende lid, van de Pensioenwet en artikel 133,
zevende lid, van de Wvb onder het vereist eigen vermogen blijkt te liggen
moet het pensioenfonds op grond van het eerste lid een geactualiseerd
herstelplan ter instemming bij de Nederlandsche Bank indienen.
Op grond van het tweede lid werkt het pensioenfonds in het geactualiseerd herstelplan uit hoe het in dezelfde termijn als bij het eerste
herstelplan kan voldoen aan het vereist eigen vermogen. Indien het eerste
herstelplan uitgaat van een hersteltermijn van tien jaar, dan wordt ook
voor de geactualiseerde herstelplannen een hersteltermijn van tien jaar
gebruikt. Het pensioenfonds kan een andere hersteltermijn hanteren
vanwege de specifieke situatie van het pensioenfonds en indien dit in het
belang van de aanspraak- en pensioengerechtigden is en de Nederlandsche Bank ermee instemt.
Op grond van het derde lid zijn het vierde tot en met achtste lid van artikel
138 van de Pensioenwet en artikel 133 van de Wvb van toepassing. Dus
worden in het geactualiseerde herstelplan maatregelen evenredig in de
tijd gespreid en wordt de beleidsdekkingsgraad jaarlijks vastgesteld. Ook
de regels in de algemene maatregel van bestuur op grond van artikel 138,
achtste lid, van de Pensioenwet en artikel 133, achtste lid, van de Wvb zijn
van toepassing op de geactualiseerde herstelplannen. Verder wordt in het
derde lid geregeld dat het geactualiseerde herstelplan een eerder
vastgesteld herstelplan of geactualiseerd herstelplan vervangt. Zolang de
beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds onder het vereist eigen
vermogen blijft zal immers ieder jaar een nieuw geactualiseerd
herstelplan worden vastgesteld.
Artikel I, onderdeel R en artikel II, onderdeel P
In artikel 140 van de Pensioenwet en artikel 135 van de Wvb wordt een
nieuwe bepaling opgenomen voor de situatie dat een pensioenfonds vijf
maal opeenvolgend een beleidsdekkingsgraad onder het minimaal vereist
eigen vermogen heeft. Voor deze bepaling is de beleidsdekkingsgraad
relevant die op grond van artikel 138, zevende lid, van de Pensioenwet en
artikel 133, zevende lid, van de Wvb, steeds jaarlijks moet worden
vastgesteld op het moment waarop de beleidsdekkingsgraad is vastgesteld die heeft geleid tot vaststelling van een herstelplan.
Als een pensioenfonds vijf achtereenvolgende jaren een te lage beleidsdekkingsgraad heeft, moet het pensioenfonds binnen zes maanden
maatregelen nemen die ertoe leiden dat direct wordt voldaan aan het
minimaal vereist eigen vermogen. Op het evaluatiemoment moet naast
een te lage beleidsdekkingsgraad ook sprake zijn van een te lage feitelijke
dekkingsgraad. De beleidsdekkingsgraad is een gemiddelde dekkingsgraad. Het kan dus voorkomen dat op het evaluatiemoment de beleidsdekkingsgraad onder het minimaal vereist eigen vermogen ligt terwijl de
feitelijke dekkingsgraad op dat moment wel boven het minimaal vereist
eigen vermogen ligt. Indien zich die situatie voordoet hoeft het pensioenfonds dus geen maatregelen te nemen om ook de beleidsdekkingsgraad
op dat niveau te krijgen.
Bij de maatregelen die het pensioenfonds kan nemen om de feitelijke
dekkingsgraad meteen op het minimaal vereist vermogen te krijgen kan
het bijvoorbeeld gaan om een bijstorting door de werkgever of een
vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten. Is sprake van
een vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten dan wordt
deze direct in de technische voorzieningen verwerkt (binnen 6 maanden
na vaststelling van de vijfde te lage beleidsdekkingsgraad) en direct ofwel
in beginsel evenredig gespreid in de tijd doorgevoerd in de pensioenaan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

50

spraken en pensioenrechten. Bij gespreide doorvoering wordt maximaal
de periode van het (actuele) herstelplan gebruikt. Is die periode tien jaar
dan wordt de vermindering dus in maximaal tien jaar doorgevoerd.
De maatregelen worden opgenomen in het geactualiseerde herstelplan
dat het pensioenfonds in deze situatie moet indienen.
Zoals ook bij de toelichting op artikel 138 van de Pensioenwet en artikel
133 van de Wvb is aangegeven is deze termijn voor een pensioenfonds
dat grensoverschrijdend werkzaam is korter. Een dergelijk fonds moet al
na een jaar de vermindering doorvoeren. Dit is in het tweede lid geregeld.
Artikel I, onderdeel S en artikel II, onderdeel Q
Op grond van artikel 141, eerste lid, van de Pensioenwet en artikel 136,
eerste lid, van de Wvb, kan DNB ontheffing verlenen van een aantal
artikelen. Daar zijn artikel 139 en 140 van de Pensioenwet dan artikel 134
en 135 van de Wvb aan toegevoegd. Op grond van het tweede lid kan net
als nu geen ontheffing worden verleend van de bepalingen met
betrekking tot het minimaal vereist eigen vermogen van een pensioenfonds dat grensoverschrijdend werkzaam is.
Artikel I, onderdeel T en artikel II, onderdeel R
Artikel 142 van de Pensioenwet en artikel 137 van de Wet verplichte
beroepspensioenregeling worden aangepast aan de gewijzigde
herstelplansystematiek.
Artikel I, onderdeel U en artikel II, onderdeel S
De continuïteitsanalyse wordt onderdeel van de haalbaarheidstoets
(paragraaf 4.7 van het algemeen deel van de toelichting). Artikel 143 van
de Pensioenwet en artikel 138 van de Wvb worden hieraan aangepast.
Artikel I, onderdeel V en artikel II, onderdeel T
Aan het eerste lid van artikel 144 van de Pensioenwet en artikel 139 van de
Wvb wordt een uniforme set met economische scenario’s toegevoegd.
Het werken met een uniforme scenario set, die voor alle fondsen hetzelfde
is, zorgt ervoor dat pensioenfondsen berekeningen opleveren die
onderling vergelijkbaar zijn en optelbaar zijn.
In het tweede lid wordt geregeld dat de parameters niet vast iedere drie
jaar worden getoetst maar uiterlijk iedere vijf jaar.
In het derde lid wordt geregeld dat de Commissie Parameters een oordeel
wordt gevraagd over de ultimate forward rate methodiek, in het voorstel
omschreven als technische uitwerking van de grondslagen voor de
waardering van pensioenverplichtingen met een lange termijn. Het
oordeel van de Commissie Parameters wordt gevraagd tegelijk met het
oordeel over de vast te stellen parameters. Voor de eerste vaststelling van
de ufr methode is het oordeel gevraagd van de daarvoor ingestelde
Commissie UFR. Het oordeel van de Commissie Parameters zal dus voor
het eerst worden gevraagd voorafgaand aan de volgende vaststelling van
de parameters, uiterlijk vijf jaar na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.
Artikel I, onderdeel W en artikel II, onderdeel U
Op grond van artikel 145 van de Pensioenwet en artikel 140 van de Wvb
moeten pensioenfondsen een actuariële en bedrijfstechnische nota
vaststellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

51

Het eerste lid wordt redactioneel aangepast.
Op grond van het tweede lid bevat de actuariële en bedrijfstechnische
nota van een pensioenfonds:
a. een financieel crisisplan waarin het pensioenfonds beschrijft welke
maatregelen ingezet kunnen worden in de situatie dat niet aan de
vereisten met betrekking tot het vereist vermogen zal worden
voldaan en welke maatregelen ingezet kunnen worden in de situatie,
bedoeld in artikel 140, eerste lid (dus de situatie dat de beleidsdekkingsgraad van het pensioenfonds vijf jaar ligt onder het minimaal
vereist eigen vermogen);
b. het niveau van de beleidsdekkingsgraad vanaf welke premiekortingen
en terugstortingen zijn toegestaan;
c. een beschrijving van de overige sturingsmiddelen.
Artikel I, onderdeel X en artikel II, onderdeel V
In artikel 147 van de Pensioenwet en artikel 142 van de Wvb wordt
geregeld dat in de staten informatie over de dekkingsgraad en de
beleidsdekkingsgraad wordt opgenomen.
Artikel I, onderdeel Y en artikel II, onderdeel W
In artikel 150 van de Pensioenwet en artikel 145 van de Wvb wordt de
verwijzing naar de periode waarin een kortetermijnherstelplan van
toepassing is vervangen door de verwijzing naar een periode waarin het
pensioenfonds niet voldoet aan het minimaal vereist eigen vermogen.
Artikel I, onderdeel Z en artikel II, onderdeel X
De artikelen met beboetbare bepalingen worden aangevuld.
Artikel I, onderdeel AA en artikel I, onderdeel Y
In artikel 220a van de Pensioenwet en artikel 214 van de Wvb wordt het
overgangsrecht opgenomen. Allereerst wordt daar expliciet geregeld dat
alle lopende herstelplannen op grond van de huidige wet op het tijdstip
van inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel vervallen. Daarbij
wordt verder geregeld dat een vermindering van pensioenaanspraken en
pensioenrechten die is gebaseerd op een (vervallen) kortetermijnherstelplan na de datum van inwerkingtreding wel nog wordt geëffectueerd.
In artikel 6a van de Regeling Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling is bepaald dat een pensioenfonds onder bepaalde
voorwaarden de effectuering van een noodzakelijke vermindering van
pensioenaanspraken en pensioenrechten die volgt uit het (verlengde)
kortetermijnherstelplan in de tijd kan spreiden. Ook is in dat artikel een
regeling opgenomen waardoor bij het einde van het kortermijnherstelplan
een vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten nodig is.
In beide situaties kan dit betekenen dat de effectuering na de datum van
inwerkingtreding van de nieuwe regeling voor de herstelplannen zou
plaatsvinden en dus na het moment dat de herstelplannen vervallen. Voor
de duidelijkheid wordt geregeld dat die vermindering van pensioenaanspraken en pensioenrechten ook na de datum van inwerkingtreding wordt
doorgevoerd.
Vervolgens wordt geregeld dat pensioenfondsen die in het eerste jaar na
de inwerkingtreding een beleidsdekkingsgraad hebben die onder het
vereist vermogen ligt en die een herstelplan moeten indienen een
hersteltermijn krijgen van twaalf jaar in plaats van tien jaar. Dit zullen ook
alle pensioenfondsen zijn die een lopend herstelplan hadden dat bij de
inwerkingtreding vervalt. Die pensioenfondsen krijgen twee jaar extra
hersteltermijn omdat de aanscherping van het toetsingskader meebrengt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

52

dat het vereist eigen vermogen van een gemiddeld pensioenfonds met 5%
stijgt, terwijl naar de huidige inzichten de herstelcapaciteit van zo’n
gemiddeld pensioenfonds 2,5% per jaar bedraagt. De verhoging van het
vereist eigen vermogen hoeft als zodanig dan niet tot extra maatregelen
in het herstelplan te leiden. Voor pensioenfondsen die in het tweede jaar
na inwerkingtreding in onderdekking raken of die in dat jaar een geactualiseerd herstelplan indienen is de extra termijn dus 1 jaar.
Verder wordt geregeld dat de regel op grond waarvan een pensioenfonds
voor de geactualiseerde herstelplannen steeds dezelfde termijn hanteert
als voor het eerste herstelplan, ingaat vanaf het vierde jaar na inwerkingtreding voor pensioenfondsen die de afwijkende termijnen gebruiken die
in het eerste en tweede jaar gelden op grond van het overgangsrecht.
Deze pensioenfondsen gebruiken in het derde jaar dus voor het eerst een
reguliere termijn.
Ook wordt geregeld dat artikel 140 van de Pensioenwet en artikel 135 van
de Wvb alleen van toepassing zijn bij een beleidsdekkingsgraad die is
vastgesteld vanaf inwerkingtreding van de wet. De situatie beschreven in
die artikelen kan dus pas vijf jaar na de datum van inwerkingtreding
voorkomen (behoudens artikel 140, tweede lid, van de Pensioenwet dan
wel artikel 135, tweede lid, van de Wvb). Hiervoor is gekozen omdat de
meeste pensioenfondsen een herstelplan met een verlengde hersteltermijn hebben die voor de datum van inwerkingtreding afloopt. Deze
pensioenfondsen voldoen op het eind van de looptijd van dit herstelplan
aan de vereisten met betrekking tot het minimaal vereist eigen vermogen.
Artikel III, onderdelen A en B
In de Invoerings- en aanpassingswet Pensioenwet wordt uitgewerkt
overgangsrecht geschrapt.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 972, nr. 3

53