Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3023

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 januari 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
30 oktober 2020 over het fiche: Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie (Kamerstuk 22 112, nr. 2953).
De vragen en opmerkingen zijn op 23 november 2020 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 26 januari 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-22112-3023
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fractie en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche en
de Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie. De leden van de
VVD-fractie hebben daarover nog wel enkele vragen en/of opmerkingen.
Het kabinet verwelkomt het actieplan, maar is toch kritisch tot zeer kritisch
over een behoorlijk aantal actiepunten. Waarom verwelkomt het kabinet
het actieplan dan toch?
Met het vorige kapitaalmarktunie (Capital Markets Union, CMU) actieplan
uit 2015 zijn belangrijke stappen gezet wat betreft de ontwikkeling van de
CMU. Desalniettemin is er een brede overtuiging, zowel van het kabinet
als bij andere lidstaten in de Europese Unie, dat nadere stappen gezet
moeten worden voor de versterking van de CMU. Een sterke Europese
CMU draagt bij aan i) economische groei via efficiënte allocatie van
kapitaal en ii) aan financiële stabiliteit door vergroting van het schokabsorberend vermogen van financiële markten door grensoverschrijdend
kapitaalbezit. Ik heb mij dan ook de afgelopen jaren gezamenlijk met
Frankrijk en Duitsland ervoor ingezet om dit onderwerp wederom hoog op
de Europese agenda te plaatsen, onder meer via het initiatief voor de
NextCMU-werkgroep die een rapport met aanbevelingen heeft
geschreven. Mede naar aanleiding van dit rapport heeft de Raad de
Commissie in december 2019 opgeroepen een nieuwe roadmap te
presenteren voor verdieping van de CMU.1 Met het nieuwe actieplan geeft
de Commissie gehoor aan de oproep van de Raad van vorig jaar.
Ik verwelkom het nieuwe CMU-actieplan, omdat het plan past in het
streven van het kabinet om de kapitaalmarktunie verder te verdiepen.
Daar komt bij dat de aandachtsgebieden van het kabinet overeenkomen
met de doelstellingen die de Commissie heeft geformuleerd, namelijk
1) private risicodeling (de schokabsorptiecapaciteit) dient te worden
vergroot door het stimuleren van grensoverschrijdende financiering en
beter geïntegreerde Europese kapitaalmarkten; 2) de toegang tot
kapitaalmarkten voor bedrijven dient te worden verbeterd om hen meer
financieringsopties te bieden, met een focus op mkb-ondernemers en
start- en scale-ups waardoor zij minder afhankelijk worden van bancaire
kredietverlening; en 3) de toegang tot kapitaalmarkten voor investeerders
en consumenten moet worden verbeterd in Europa. Door het stimuleren
van lange termijn sparen en investeren komt er meer kapitaal beschikbaar
dat kan worden aangewend voor investeringen in de economie. Daarmee
zijn de doelstellingen van en de acties binnen het nieuwe actieplan
grotendeels in lijn met de inzet van kabinet. Dit neemt niet weg dat op
enkele onderwerpen het kabinet een kanttekening plaatst of kritisch is bij
de ideeën van de Commissie. Bovendien moeten veel acties de komende
jaren nog nader worden uitgewerkt, waarbij in sommige gevallen eerst
nog nadere analyses en consultaties zullen plaatsvinden, voordat er een
(wetgevend) voorstel wordt gepubliceerd door de Commissie.
Het nieuwe actieplan volgt op het eerste actieplan uit 2015. Wat heeft dat
eerste actieplan nu concreet opgeleverd? Wat zijn daarvan de concrete
resultaten? Hoe kan de voortgang van dit nieuwe actieplan van de
kapitaalmarktunie worden gemeten?

1

Conclusies van de Raad over de verdieping van de kapitaalmarktunie (5 december 2019) –
14815/19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

2

Volgend op het vorige CMU-actieplan uit 2015 zijn dertien wetgevende
voorstellen op het gebied van de CMU en drie wetgevende voorstellen
wat betreft duurzame financiering door de Commissie gepresenteerd. In
maart 2019 heeft de Commissie een update gegeven over de voortgang
van de onderhandelingen over deze voorstellen.2 Op dat moment was
voor twaalf van de zestien voorstellen de triloog afgerond. Een deel van
de voorstellen is reeds in werking getreden, maar voor de meest recent
afgeronde voorstellen geldt dat ze nog niet inwerking zijn getreden en
daarmee nog niet van toepassing zijn. Derhalve is op dit moment nog niet
volledig zichtbaar wat het actieplan heeft opgeleverd.
De Commissie verwacht dat de impact van het eerste actieplan steeds
meer zichtbaar wordt. Zij zal haar reguliere rapportages over de
voortgang van wetgevende acties aanvullen met monitoringsrapportages
over de ontwikkeling van de EU-kapitaalmarkten, gebaseerd op een aantal
gerichte indicatoren. De Raad heeft de Commissie nogmaals opgeroepen
om te komen met duidelijke gedefinieerde indicatoren om de voortgang te
monitoren van zowel de ontwikkeling van de kapitaalmarktunie in het
geheel, als van de individuele doelstellingen.3 De Europese Rekenkamer
heeft dit najaar een rapport gepubliceerd over dit eerste CMU-actieplan.
Conform mijn toezegging in het AO Ecofin van 25 november jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 1733) heb ik mijn appreciatie van de bevindingen van de Europese Rekenkamer in een separate bijlage4 bij deze
beantwoording gevoegd.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten of, na eerdere vragen
daarover van de VVD-fractie, er inmiddels een impact assessment is
gedaan en er ook zicht is op de administratieve lasten als gevolg van de
verschillende voorstellen voor de kapitaalmarktunie.
In het nieuwe kapitaalmarktunie actieplan kondigt de Commissie zestien
acties aan. De uitwerking hiervan volgt de komende jaren. In de annex van
het actieplan geeft de Commissie weer of en wanneer er een (wetgevend)
voorstel zal volgen. Op dit moment zijn voor de acties uit het actieplan
nog geen voorstellen gepubliceerd. Het kabinet zal er op aandringen dat
deze voorstellen, zoals gebruikelijk is, zijn voorzien van een impact
assessment en een voorafgaand inception impact assessment en
eventuele consultatie, conform de Better Regulation doelstellingen. In de
beoordeling van de voorstellen die volgen, zal het kabinet uiteraard de
proportionaliteit, de subsidiariteit en de gevolgen voor bedrijven en
burgers beoordelen.
De leden van de VVD-fractie ondersteunen het hoofduitgangspunt van de
kapitaalmarktunie, namelijk het verbeteren van het functioneren van de
kapitaalmarkt in de Europese Unie. De kapitaalmarktunie moet zorgen
voor meer financieringsmogelijkheden voor het bedrijfsleven en vooral
het midden-en kleinbedrijf (mkb). Kan het kabinet aangeven welke
maatregelen daar nu concreet aan bijdragen en hoe ze daaraan bijdragen?
Wat zijn de meetbare doelen waaraan dit getoetst kan worden? Van welke
maatregel zal een mkb’er in de maakindustrie met zo’n twintig
medewerkers enthousiast worden? Wat heeft zo’n bedrijf aan de voorgestelde acties?
De acties die genoemd worden onder de eerste doelstelling – Ondersteuning van een duurzaam, inclusief en veerkrachtig economisch herstel
door betere toegang tot financiering voor Europese bedrijven – dragen bij
2

https://ec.europa.eu/finance/docs/policy/190315-cmu-factsheet_en.pdf.
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12898-2020-REV-1/en/pdf.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

3

aan het verbreden en verbeteren van de financieringsmogelijkheden voor
bedrijven. Zo voorziet een Europees single access point (actie 1) in het
verbeteren van beschikbaarheid en transparantie van de (niet)-financiële
en duurzaamheidsinformatie van bedrijven. Bedrijven worden hierdoor
beter zichtbaar voor investeerders en aanbieders van alternatieve vormen
van financiering. Tevens zal worden gekeken hoe de toegang tot effectenmarkten en handelsplatformen voor kleine en innovatieve bedrijven beter
kan worden gefaciliteerd, waarbij de administratieve lasten verlaagd
dienen te worden (actie 2). Dit biedt hen betere mogelijkheden voor een
publieke uitgifte van effecten voor het aantrekken van financiering.
Middels een herziening van het ELTIF-kader voor Europese lange-termijn
beleggingsfondsen is het de bedoeling dat meer financiering voor
bedrijven wordt gefaciliteerd, met name het mkb, maar ook duurzame
energie- en transportprojecten (actie 3). Met de geplande herziening van
Solvency II wil de Commissie bereiken dat institutionele beleggers zoals
verzekeraars gemakkelijker langetermijninvesteringen in bedrijven kunnen
doen (actie 4a). Bij de herziening van de kapitaalmarktenverordening en
implementatie van Bazel 3 is de Commissie voornemens te kijken naar
een passender prudentiële behandeling van lange termijn equity
investeringen in mkb-ondernemers door banken (actie 4b). Tevens zullen
de voordelen en de haalbaarheid van een doorverwijzingsplicht voor
banken naar alternatieve financiers, indien zij een mkb’er geen lening
kunnen verstrekken, worden onderzocht (actie 5). Tot slot zal het securitisatiekader worden herzien om de Europese securitisatiemarkt verder te
ontwikkelen, zodat banken uiteindelijk meer ruimte voor kredietverlening
aan bedrijven krijgen (actie 6). In het BNC-fiche is over deze acties een
korte appreciatie opgenomen, eveneens als in bijlage 25. Daarbij merk ik
op dat ook de acties onder de tweede en derde doelstelling van het
actieplan bij kunnen dragen aan het beter mobiliseren en efficiënter
alloceren van kapitaal en versterking van de interne markt, waar (mkb)
ondernemers profijt van kunnen hebben.
Het mkb kent een grote diversiteit. In hoeverre een specifieke ondernemer
baat heeft bij een of meerdere van deze acties, hangt af van verschillende
factoren. Veel (grotere) mkb-ondernemers in Nederland hebben baat bij,
en behoefte aan, meer mogelijkheden om hun investeringen (die
noodzakelijk zijn om te groeien en die daarmee bijdragen aan economische groei en werkgelegenheid) te kunnen financieren. Ook de fase
waarin een onderneming zich bevindt, kan van invloed zijn op de vraag
wat voor soort financiering passend is. Bij een (innovatieve) start-up die te
weinig cashflow heeft om rente te betalen, zal financiering middels
eigenvermogeninstrumenten waarschijnlijk beter passen. Een gevestigd
bedrijf met een stabiele omzet en cashflow zal de ontwikkeling van
nieuwe producten of diensten wellicht makkelijker kunnen financieren via
een bancaire lening. Hoewel misschien niet elke (mkb) ondernemer direct
behoefte heeft aan andere financieringsvormen naast het bancaire kanaal,
kan het ook voor de kleine mkb’er in bepaalde gevallen juist nuttig zijn om
via alternatieve kanalen financiering op te halen. Daarbij is het goed om
op te merken dat de acties onder de CMU niet de enige acties zijn die
worden genomen voor kleine ondernemers. Zo vergemakkelijkt het
Europese programma Competitiveness of Enterprises and Small and
Medium-Sized Enterprises (COSME) bijvoorbeeld de toegang tot
financiering voor het mkb. Daarnaast heeft het kabinet ook aandacht voor
deze doelgroep in het nationale beleid.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet het voornemen van de
Europese Commissie steunt om te onderzoeken hoe de regels rondom
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

4

een beursgang voor het mkb kunnen worden vereenvoudigd. De vraag is
natuurlijk allereerst wat Nederland zelf al zou kunnen doen binnen de
huidige Europese regels. Dus wat zou Nederland zelf kunnen doen? Waar
is sprake van het gebruik van lidstaatopties en/of een kop op
EU-regelgeving? En in hoeverre is het kabinet bereid daarop stappen te
zetten?
De wetgeving voor beursnoteringen en beurshandel is in Europa
grotendeels geharmoniseerd. Dit bevordert de werking van de interne
markt. Het stelt investeerders beter in staat een gediversifieerde portefeuille op te bouwen. Tevens biedt het bedrijven toegang tot een
internationaal aanbod van kapitaal, door notering aan een (nationale)
beurs zoals Euronext Amsterdam. Derhalve zijn er weinig lidstaatopties
met betrekking tot beursgangen in de Europese richtlijnen opgenomen.
Nederland maakt geen gebruik van lidstaatopties op dit gebied die als
nationale kop aangemerkt kunnen worden. De prospectusverordening
biedt een lidstaatoptie met betrekking tot de vrijstelling van de prospectusplicht, tussen de EUR 1 en 8 mln. Nederland heeft bij de implementatie
gekozen voor EUR 5 mln. In de verordening mkb-groeimarkten wordt
lidstaten de optie geboden om, in plaats van een lijst met enkel permanente insiders, van emittenten te vereisen om een volledige lijst met
insiders op te stellen en bij te houden. Nederland heeft ervoor gekozen
geen gebruik te maken van deze lidstaatoptie, mede gelet op de proportionaliteit voor ondernemers. Ik acht het, gegeven het internationale karakter
van effectenmarkten, niet wenselijk dit in de (nabije) toekomst wel te doen
indien daartoe mogelijkheden zijn binnen de huidige kaders, noch te
pleiten hiervoor de mogelijkheden en lidstaatopties te creëren. Dit om te
voorkomen dat er verschillen – en daarmee barrières – in regelgeving
ontstaat tussen verschillende lidstaten.
Waarom is het kabinet kritisch over het stimuleren van investeringen in
eigen vermogen van het mkb via het prudentiële raamwerk voor banken?
Waar ziet het kabinet daar risico’s? Het verbeteren van het eigen
vermogen van het mkb is toch een goede zaak?
In de kern is het prudentiële raamwerk bedoeld om de weerbaarheid van
de bancaire sector en de financiële stabiliteit te waarborgen. Ik ben
daarom terughoudend met het gebruik van het prudentiële raamwerk om
andere beleidsdoelen te bereiken. Daarmee is niet gezegd dat het kabinet
het niet van belang acht dat de toegang tot financiering en daarmee ook
het eigen vermogen van het mkb wordt verbeterd. Een versoepeling van
het prudentiële kader is alleen niet het geëigende instrument om dit te
bevorderen. Daarom zet het kabinet in op andere methoden om de
financiering van het mkb te versterken. Zo steunt het kabinet bijvoorbeeld
het voornemen van de Europese Commissie om te onderzoeken hoe de
regels rondom een beursgang voor het mkb kunnen worden vereenvoudigd en de transparantie over bedrijfsdata verbeterd kan worden door
oprichting van een Europees centraal data-toegangspunt.
Het kabinet staat positief tegenover een analyse van het nut en
haalbaarheid van een verplichting voor banken om ondernemers door te
verwijzen naar alternatieve financiering bij afwijzen van een kredietaanvraag. Welke risico’s zijn er bij een dergelijke doorverwijzing? Wat is de
verantwoordelijkheid van een bank bij het doorverwijzen? Wat als
doorverwezen wordt naar een alternatieve financiering die achteraf slecht
blijkt te zijn? Hoe zit het dan met de verantwoordelijkheid van de banken?
Waarom wordt er niet gekozen voor een betere informatievoorziening
vanuit de (Nederlandse) overheid over de verschillende financieringsvormen voor bedrijven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

5

Om de toegang van het mkb tot financiering te bevorderen, zal de
Commissie het nut en de haalbaarheid onderzoeken van een regeling
waarbij banken mkb-bedrijven waarvan zij de kredietaanvraag hebben
afgewezen, doorverwijzen naar aanbieders van alternatieve financiering.
In Nederland bestaat reeds een regeling over doorverwijzen naar andere
financiers in de Gedragscode Kleinzakelijke Financiering van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Daarin is onder andere opgenomen
dat een bank een klant alleen verwijst naar een andere financier als dit
naar het oordeel van de bank in het belang is van de klant. Ook is
opgenomen dat als de klant zich oriënteert op een financiering bij een
derde partij of een financieringsaanvraag indient bij een derde partij, de
bank meestal niet meer betrokken is bij de behandeling van die financieringsaanvraag door deze derde partij, en dat de bank niet verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de dienstverlening van de derde partij. Ook
de Gedragscode MKB Financiers van de Stichting MKB Financiering kent
een bepaling over doorverwijzen indien dit in het belang is van de klant.
In de mededeling van de Commissie staat dat in de haalbaarheidsanalyse
zal worden gekeken naar de doeltreffendheid van bestaande doorverwijsregelingen bij banken. De Commissie zal ook nagaan of het nuttig is om
van alternatieve financieringsplatforms op hun beurt te eisen dat zij
afgewezen mkb-bedrijven naar banken doorverwijzen, en ook of de
reikwijdte van een doorverwijsregeling moet worden uitgebreid tot
aanbieders van eigenvermogensfinanciering, matchmakingplatforms en
gespecialiseerde advieshubs.
Door ondernemers te voorzien van de juiste informatie zullen ondernemers beter in staat zijn om de juiste financiering te verkrijgen. Het
geven van voorlichting is in de eerste plaats aan de financieringspartijen
zelf, en ook financiële adviseurs spelen hierbij een belangrijke rol. Zij
kunnen immers kijken naar de specifieke situatie die elke financieringsvraag met zich meebrengt. Desalniettemin is informatievoorziening een
belangrijk aandachtspunt en daarom ondersteunt de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat meerdere initiatieven met betrekking tot
informatievoorziening aan ondernemers. Zo heeft de KVK de Gids voor
bedrijfsfinanciering. Ondernemers kunnen zich wenden tot Qredits en de
Stichting MKB Financiering, die financieringsadviseurs beschikbaar
hebben en voorlichting geven. De Stichting MKB-financiering verwijst
ondernemers door naar geaccrediteerde alternatieve financiers en werkt,
om de dienstverlening verder te verbeteren, daarnaast aan de totstandkoming van een keurmerk van MKB financieringsadviseurs. Verder bieden
de KvK Financieringsdesk, RVO en de regionale ontwikkelingsmaatschappijen ondernemers ondersteuning bij het vinden van financiering.
De leden van de VVD-fractie staan positief tegenover de mogelijkheden
voor (synthetische) securitisaties op een verantwoorde manier. Kan
aangegeven worden welke staartrisico’s en derdepartijrisico’s daar bij
kunnen zitten? En hoe daarmee wordt omgegaan?
Bij de aanpassingen die gedaan worden aan het securitisatieraamwerk is
het mogelijk dat synthetische securitisaties een STS-keurmerk krijgen.
Indien banken hun synthetische securitisaties aan dit keurmerk willen
laten voldoen, zijn er eisen aan transparantie, eenvoud en standaardisatie
gesteld. Hierdoor kunnen investeerders beter inschatten welke risico’s aan
dergelijke securitisaties zijn verbonden en welbewust de staartrisico’s op
zich nemen en afdekken. Daarnaast heb ik mij er in Europa voor ingezet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

6

om criteria met betrekking tot het STS-keurmerk strikt vast te stellen en
daarmee het derdepartijrisico te mitigeren.6
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom actiepunten op het
gebied van financiële educatie, financieel advies en pensioenen bij de
kapitaalmarktunie horen. Eerder hebben de leden van de VVD-fractie
aangegeven dat de kapitaalmarktunie niet een duizenddingendoekje moet
worden, maar daar lijkt het nu wel op. Kan het kabinet daar uitgebreid op
ingaan? De leden van de VVD-fractie vinden die onderwerpen natuurlijk
belangrijk, maar zien geen meerwaarde in een rol van de Europese Unie
op die onderwerpen, met uitzondering van financieel advies voor
professionele partijen (in relatie tot de Markets in Financial Instruments
Directive (MIFID)). In hoeverre zijn dit bevoegdheden van de Europese
Unie?
Wat is de meerwaarde van een Europees provisieverbod? Wat is de
meerwaarde van een pan-EU-label voor adviseurs? Gaat het hier om
financieel adviseurs voor professionele partijen of ook voor consumenten? De leden van de VVD-fractie vinden niet dat we nu voor
financieel adviseurs voor consumenten nog weer meer regelgeving en
administratieve lasten moeten opleggen, na alle maatregelen die op
nationaal niveau al zijn genomen. Hoe kijkt het kabinet daarnaar?
Of wordt er gekeken naar een vergelijkbaar provisieverbod als Nederland
nu al kent?
Voor de ontwikkeling van de CMU is het van belang om naar alle facetten
van de kapitaalmarkten te kijken. Het nieuwe CMU-actieplan heeft daarom
drie doelstellingen, die elkaar onderling versterken. Daarvan is «de EU een
veiligere plek maken om te sparen en te beleggen voor de langere
termijn» er één. Deze doelstelling is ook een prioriteit van het kabinet ten
aanzien van de verdieping van de CMU. Acties op het gebied van
financiële educatie en financieel advies dienen ertoe dat consumenten
beter gebruik kunnen maken van de kansen die kapitaalmarkten hen
bieden om hun financiële doelen te behalen. Indien de participatie van
retailbeleggers in Europa toeneemt, draagt dit ook bij aan het behalen van
de andere doelstellingen, doordat meer kapitaal beschikbaar komt. De
Commissie kan op het gebied van financiële educatie maatregelen nemen
om het nationale (onderwijs)beleid te ondersteunen of aan te vullen, en
kan tevens maatregelen nemen op het gebied van voorlichting aan
consumenten.
Ik heb eerder gepleit voor een grotere rol van de Commissie op het terrein
van financiële educatie, met als doel te voorkomen dat alle lidstaten
opnieuw het wiel moeten uitvinden. De rol van de Commissie zou in mijn
ogen moeten zijn om kennisdeling te bevorderen en waar nodig
onderzoek te doen naar effectieve manieren om financiële educatie vorm
te geven. Ik zie geen toegevoegde waarde van het in richtlijnen en
verordeningen opnemen van de plicht voor lidstaten om financiële
educatie te bevorderen. Ik pleit er wel voor om zoveel mogelijk aan te
sluiten bij bestaande Europese initiatieven op dit vlak en de krachten waar
mogelijk te bundelen. De Commissie kan daarbij een verbindende en
coördinerende rol spelen.
De evaluatie van het Nederlandse provisieverbod laat zien dat het
provisieverbod effectief is en voorkomt dat er productsturing via
verkeerde prikkels plaatsvindt. In de richtlijn markten voor financiële
instrumenten 2014 (MiFID II) zijn tevens regels voor provisies opgenomen,
waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende categorieën
beleggers. Ik pleit ervoor om bij de herziening van MiFID II/ MiFIR
6

Kamerstuk 22 112, nr. 3000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

7

(gepland voor 2021) deze regels verder te versterken en een EU-breed
provisieverbod voor beleggingsdiensten in te voeren, zoals Nederland dat
reeds kent (en daarvoor een lidstaatoptie gebruikt). Met de huidige regels
kunnen buitenlandse instellingen op basis van een Europees paspoort ook
in Nederland hun diensten en producten aanbieden, al vallen zij dan niet
altijd onder het Nederlandse provisieverbod. Een Europees provisieverbod dat in lijn is met het Nederlandse provisieverbod levert dan ook
extra bescherming voor consumenten in Nederland op en draagt bij aan
het gelijke speelveld voor Nederlandse aanbieders.
ESMA heeft – op grond van artikel 25, eerste lid, MiFID II – minimumstandaarden opgesteld t.a.v. kennis en vaardigheden waar een adviseur, die
beleggingsadvies geeft aan beleggers, over moet beschikken. Het gaat
hierbij om beleggingsadvies aan zowel retailbeleggers als professionele
beleggers. Ik vind dergelijke minimumstandaarden op Unie-niveau een
meerwaarde. Er moet echter wel ruimte blijven om het hoge Nederlandse
kwaliteitsniveau te handhaven om zo de Nederlandse belegger op het
huidige niveau te kunnen blijven beschermen. Daarom zie ik vooralsnog
geen noodzaak voor een nieuw, geharmoniseerd regelgevend kader.
Tevens moeten de administratieve lasten in evenwicht zijn met de
beoogde doelstellingen en ook afgewogen worden bij de verschillen
tussen soorten adviseurs.
Pensioenen zijn en blijven wat de leden van de VVD-fractie betreft een
nationale aangelegenheid. Waarom worden er dan toch acties voorgesteld, ook al zijn het geen wetgevende acties? De ervaring van de leden
van de VVD-fractie is dat het vaak met lichte acties begint, zoals in dit
geval monitoring, en dat zo langzaamaan gewerkt wordt aan zwaardere
acties. Je geeft ze een vinger, en uiteindelijk pakken ze de hele hand. Het
kabinet lijkt terecht ook kritisch over maatregelen op dit terrein. Hoe is het
krachtenveld voor deze onderwerpen? Wie zijn daarin medestanders van
Nederland?
Zoals in het BNC-fiche aangegeven zal ik de ontwikkelingen op dit gebied
kritisch volgen. Het beleid ten aanzien van pensioenen is een nationale
aangelegenheid, en dat dient in de ogen van het kabinet ook zo te blijven.
Initiatieven binnen de EU mogen niet leiden tot ingrijpen in of tot een
verstoring van de verhoudingen binnen het Nederlandse pensioenstelsel.
Het kabinet zal hier scherp op toezien.
Vanuit het oogpunt van houdbare overheidsfinanciën en de ontwikkeling
van de kapitaalmarktunie is het wenselijk dat de pensioenopbouw in
minder ontwikkelde pensioenstelsels wordt vergroot. De opzet van een
pensioendashboard en het uitwisselen van best practices ten aanzien van
auto enrollment kunnen hieraan bijdragen. De ontwikkeling van pensioenregisters, voortbordurend op het Track and Trace Your Pensions in Europe,
kan voor mensen die in verschillende Europese lidstaten pensioen hebben
opgebouwd inzicht geven in hun pensioensituatie en hen waar nodig
activeren om nader pensioen op te bouwen. Doorgaans zijn landen met
een strengere begrotingsdiscipline en meer ontwikkelde, kapitaalgedekte
pensioenstelsels medestander van Nederland.
De leden van de VVD-fractie zijn net als het kabinet terughoudend over
harmonisatie van (bepaalde delen van) het insolventierecht. Wat is het
krachtenveld op dit punt? Waarom wordt er niet voor gekozen om landen
die een slecht werkend insolventierecht hebben, zoals Italië, te stimuleren
om hun eigen insolventierecht eerst zelf te hervormen?
De plannen van de Commissie om het insolventierecht van de lidstaten
verder te harmoniseren zijn nog in een vroeg stadium; het is op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

8

moment niet zeker dat de Commissie met een wetgevend voorstel zal
komen op dit terrein. Voor zover ik nu kan overzien, zijn meer lidstaten
terughoudend over harmonisatie van het insolventierecht. De Commissie
is een openbare consultatie gestart om meer informatie te vergaren die
gebruikt zal worden bij de verdere invulling van de plannen. In overleg
met stakeholders zal Nederland hierop reageren en daarbij is het de
bedoeling om eerst goed in kaart te brengen waar er momenteel
problemen worden ervaren en wat hiervoor mogelijke oplossingen
zouden kunnen zijn. Voor Nederland is namelijk vooral van belang dat de
toekomstige initiatieven op Europees niveau aansluiten op datgene waar
in de praktijk daadwerkelijk behoefte aan is. Dit komt mede omdat
harmonisatie op het terrein van het insolventierecht ook effect zal hebben
op het veel meer omvattende terrein van het vermogensrecht.
Ik begrijp uit de vraag van de leden van de VVD-fractie dat zij pleiten voor
een landenspecifieke aanpak. Recent is onderzoek gepubliceerd van de
European Banking Authority naar de effectiviteit van insolventiesystemen.
Daaruit blijkt grote variatie in de effectiviteit van systemen. Ik zal,
gezamenlijk met de Minister voor Rechtsbescherming, daarom de
suggestie van de VVD om een meer landenspecifieke benadering te kiezen
in onze consultatiereactie meenemen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet positief staat tegenover
het verbeteren van de teruggaveprocedure van bronbelasting middels
aansluiting bij bestaande systemen en voor de oprichting van een
zogenaamde geconsolideerde tape voor handelsdata voor equity. Wat
betekenen deze voorstellen precies en wat zijn de gevolgen?
Met het oog op verbetering van de positie van het bedrijfsleven in de EU
is de Commissie van plan om een richtlijnvoorstel te maken voor de
invoering van een gemeenschappelijk, gestandaardiseerd en EU-breed
systeem voor de verbeterde teruggave van bronbelasting, gecombineerd
met gegevensuitwisseling en samenwerking tussen belastingautoriteiten,
waarbij eventueel ook toezichthouders van financiële markten worden
betrokken. Op dit moment moeten bedrijven eerst de volledige bronbelasting betalen om daarna het teveel betaalde gedeelte aan bronbelasting
weer terug te vragen. Dit is een omslachtig administratief proces waarbij
het bedrijfsleven tegen een cashflowprobleem aanloopt. Bovendien
verschilt de teruggaafprocedure per lidstaat. De Commissie streeft naar
verbetering door een uniform en efficiënte teruggaafprocedure voor de
bronbelasting voor te stellen. Het TRACE-project van de OESO heeft al
veel voorwerk gedaan op het gebied van efficiëntere teruggaafprocedures. Omdat teruggaafprocedures ook kunnen plaatsvinden in relatie
met niet-EU-landen heeft het, met het oogpunt op efficiëntie, mijn
voorkeur dat het EU-voorstel zoveel mogelijk voortbouwt op het werk van
het TRACE-project. In de eerder aangehaalde Raadsconclusies wordt dit
tevens onderstreept.
De Commissie heeft het voornemen om een voorstel te doen voor de
oprichting van een geconsolideerde tape voor handelsdata met betrekking
tot de handel in financiële instrumenten. Een geconsolideerde tape is een
elektronisch informatiesysteem dat informatie over handelsdata, die op de
verschillende handelsplatformen in de EU27 worden gegenereerd,
verzamelt, consolideert en vervolgens publiceert. Een geconsolideerde
tape kan een bijdrage leveren aan de verbetering van de transparantie van
de handel in financiële instrumenten in de EU27 en aan het vergroten van
de concurrentie tussen de in de EU27 geëxploiteerde handelsplatformen.
De mogelijkheid voor marktpartijen om een dergelijke datatape op te
zetten is gecreëerd onder de richtlijn markten voor financiële instrumenten 2014 (MiFID II). In de praktijk bleek dit echter lastig te realiseren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

9

op commerciële basis, onder meer vanwege de complexiteit van het
proces om alle relevante handelsdata binnen een zeer korte tijdspanne te
verzamelen, te consolideren en te publiceren. Vanwege die complexiteit is
de verwachting dat het hiervoor bedoelde voorstel van de Commissie zich
in eerste instantie uitsluitend zal richten op de publicatie van handelsdata
met betrekking tot reeds op EU27 handelsplatformen uitgevoerde
transacties in eigenvermogensinstrumenten (equities) zoals aandelen. In
dat voorstel zal naar verwachting tevens aandacht worden besteed aan de
datakwaliteit en de kosten voor het oprichten van een geconsolideerde
tape.
Tot slot, het Verenigd Koninkrijk heeft altijd een belangrijke rol vervult als
het ging om de kapitaalmarkten, met name de London City. Wat zijn de
gevolgen van de Brexit voor de kapitaalmarkten? Welke knelpunten ziet
het kabinet nog?
Het Verenigd Koninkrijk heeft altijd een belangrijke rol vervuld binnen de
Europese kapitaalmarkten en het is dus onvermijdelijk dat de Brexit hier
een effect op heeft. Het belangrijkste gevolg van de Brexit is dat Britse
financiële instellingen hun directe toegang tot de EU interne markt sinds
1 januari jl. hebben verloren. Het kabinet, de Europese Commissie en de
(Europese) toezichthouders hebben Britse financiële instellingen
opgeroepen om zich tijdig voor te bereiden op dit scenario door
contracten aan te passen en/of activiteiten te verplaatsen. Om de
financiële stabiliteit te waarborgen heeft de Europese Commissie
daarnaast twee equivalentiebesluiten genomen waardoor Britse Central
Clearing Parties (CCPs) na het aflopen van de transitieperiode nog
achttien maanden direct actief mogen blijven in de EU en Central
Securities Depositories (CSDs) nog zes maanden, en Europese partijen
hier hun diensten tijdelijk af kunnen blijven nemen.
Zoals ook aangegeven in de readiness-bijlage in de Kamerbrief «beoordeling Handels- en Samenwerkingsovereenkomst EU-VK»7 heeft de
financiële sector zich over het algemeen goed voorbereid op het einde
van de overgangsperiode. Daarom worden er op dit moment geen
complicaties verwacht. De verplaatsing van de handel in Europese
financiële instrumenten van het VK naar de EU verloopt daarbij
vooralsnog ook zonder grote complicaties. Desondanks is het niet uit te
sluiten dat er onverwachte knelpunten ontstaan bij individuele instellingen. Daarom worden Brexit-gerelateerde ontwikkelingen op de
financiële markten nauwlettend gevolgd door de relevante partijen,
waaronder de Europese Commissie, de (Europese) toezichthouders en het
Ministerie van Financiën.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de BNC-fiche:
Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie.
Naar aanleiding van het genoemde punt brengen de leden van de
PVV-fractie het volgende naar voren.
Allereerst merken de leden van de PVV-fractie op dat de Commissie met
dit actieplan aankondigt om de komende jaren op zestien onderwerpen
verdeeld over drie doelstellingen, acties te ondernemen om haar
doelstelling voor een sterkere interne markt met goed ontwikkelde
kapitaalmarkten te verwezenlijken. De leden van de PVV-fractie vragen om
een opsomming van de zestien onderwerpen, een korte uitwerking en een
duidelijk standpunt van het kabinet ten aanzien hiervan. Tevens vragen de
7

Kamerstuk 35 393, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

10

PVV-fractie hierbij aan te geven bij welke onderwerpen er (mogelijk)
sprake is van een overdracht van de Nederlandse soevereiniteit aan
Brussel.
Voorts merken de leden van de PVV-fractie op dat er aangegeven wordt
dat de meeste actiepunten na maanden of zelfs jaren tot concrete actie
zullen leiden. De leden van de PVV-fractie vragen om een zo volledig
mogelijke tijdlijn voor wat betreft de voorgestelde actiepunten.
In bijlage 2 bij deze beantwoording is een overzicht opgenomen met per
actie een korte beschrijving, een eerste appreciatie en de tijdlijn zoals
aangegeven door de Commissie. In zijn algemeenheid geldt dat er bij de
acties geen sprake is van nieuwe overdracht van soevereiniteit; het
ontwikkelen van de interne markt is immers reeds een bevoegdheid van
de Commissie. Bovendien zullen bij eventuele wetgevende voorstellen die
volgen uit het actieplan zoals gebruikelijk de proportionaliteit en de
subsidiariteit worden beoordeeld.
Verder merken de leden van de PVV-fractie op dat de Commissie ten
aanzien van de tweede doelstelling aangeeft dat goed ontwikkelde
pensioenstelsels met meer opties voor pensioensparen, waarbij ingelegd
vermogen wordt belegd op de financiële markten belangrijk zijn. Welk
voorstel wordt hier concreet gedaan ten aanzien van pensioenen? Deelt
de Minister de mening van de leden van de PVV-fractie dat pensioenen
een nationale aangelegenheid zijn en dat er op geen enkele wijze, ook niet
indirect, sprake mag zijn van een overdracht van de Nederlandse
soevereiniteit aan Brussel? Zo ja, welke maatregelen is de Minister bereid
te treffen om dit tegen te houden?
Ik ben het met de fractie van de PVV eens dat pensioenen een nationale
aangelegenheid zijn en dat ook dienen te blijven. EU-wetgeving mag niet
leiden tot ingrijpen in of tot een verstoring van de verhoudingen binnen
het Nederlandse pensioenstelsel.
Vanuit het oogpunt van houdbare overheidsfinanciën en de ontwikkeling
van de kapitaalmarktunie vindt het kabinet het wel wenselijk dat, op
nationaal niveau, de pensioenopbouw in minder ontwikkelde pensioenstelsels wordt vergroot. Ten aanzien van pensioenen doet de Commissie
geen wetgevende voorstellen. Wel staan er in het actieplan drie actiepunten: 1) het identificeren van relevante data en methodologieën t.b.v.
het ontwikkelen van pensioendashboards door de lidstaten waarin de
toereikendheid van pensioenvoorziening in de lidstaten kan worden
bijgehouden, 2) het ontwikkelen van best practices voor het oprichten van
nationale pensioenregisters waarin EU-burgers hun toekomstige
pensioeninkomen kunnen zien uit alle stelsels waarin zij deelgenomen en
3) het onderzoeken van auto-enrollment systemen en andere methoden
om deelname in bedrijfspensioen te stimuleren, met als doel het
ontwikkelen van best practices hieromtrent.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie waarom het kabinet een
positieve grondhouding heeft ten aanzien van de bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit van de mededeling, mede gelet op het gegeven
dat het kabinet zelf al aangeeft dat pensioenen een nationale aangelegenheid zijn. Waarom wordt dit niet nadrukkelijk aangegeven bij de
grondhouding die Nederland aanneemt ten aanzien van de bevoegdheid,
subsidiariteit en proportionaliteit?
In het BNC-fiche heeft het kabinet ten aanzien van pensioenen gesteld dat
pensioenen een nationale aangelegenheid zijn en dat ook dienen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

11

blijven. Het actieplan bevat tot tevredenheid van het kabinet geen
voorstellen die met dat uitgangspunt niet in lijn zijn.
De in het BNC-fiche gekozen kwalificaties hebben nadrukkelijk betrekking
op de voorstellen in het actieplan; niet op de competentie van de
Europese Unie op het gebied van pensioenbeleid. Over het algemeen
bezien is de grondhouding van het kabinet positief ten aanzien van de
bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit van de mededeling met
betrekking tot de daarin aangekondigde initiatieven, onder andere
vanwege het grensoverschrijdende karakter dat inherent is aan een
kapitaalmarktunie. De actiepunten in het actieplan ten aanzien van
pensioenen, namelijk op het gebied van pensioendashboards, pensioenregisters en best practices ten aanzien van auto enrollment, zijn dermate
vrijblijvend dat het kabinet deze als «proportioneel» beoordeelt.
Ten slotte vragen de leden van de PVV-fractie hoe het kabinet staat ten
aanzien van het oprichten van een Europese bad bank. Kan het kabinet
aangeven wat het volume aan slechte leningen is bij Europese banken
(graag een uitsplitsing per lidstaat)?
Eerder heb ik de Kamer geïnformeerd over het standpunt ten aanzien van
het oprichten van een Europese «bad bank», ook wel Asset Management
Company (AMC). Ik sta kritisch tegenover het idee om een Europees AMC
op te richten. Probleemleningen moeten bij voorkeur worden aangepakt
door de sector zelf, met voldoende voorzieningen, en anders op nationaal
niveau. Op verzoek van de Kamer heb ik mij in de Raadsvergadering van
4 november dan ook kritisch uitgelaten over de optie om niet-presterende
leningen door middel van een Europees AMC aan te pakken. Binnen de
Raad is er geen draagvlak voor dit idee. Ik wil wel benadrukken dat ik het
positief vind dat de Europese Commissie proactief zoekt naar mogelijkheden om de naar verwachting stijgende probleemactiva aan te pakken.
Voor de recente data over probleemactiva verwijs ik de leden van de
PVV-fractie naar de aanbiedingsbrief risicoreductie bankensector die ik
20 november jl. naar de Kamer heb verstuurd (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 1728).
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van Fiche: Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie. De leden van
de CDA-fractie begrijpen dat een sterke Europese kapitaalmarkt bijdraagt
aan economische groei en financiële stabiliteit. De leden van de
CDA-fractie vragen het kabinet of het kabinet het uitgangspunt van de
Europese Commissie deelt dat een coronacrisis en de daaruit voortvloeiende economische crisis ervoor zorgen dat de urgentie voor het
versterken van de kapitaalmarktunie vergroot. Betekent dit dan ook, zo
vragen de leden van de CDA-fractie, dat een dergelijke unie ook weer
afgebouwd kan worden na een economische crisis?
Het kabinet deelt het uitgangspunt van de Commissie dat de coronacrisis
en de daaruit voortvloeiende economische crisis ervoor zorgen dat de
urgentie voor het versterken van de kapitaalmarktunie wordt vergroot. Het
versterken van de CMU is echter ook zonder de huidige situatie wenselijk
om de veerkracht van de Europese economie en de financiële stabiliteit te
verbeteren. Ondernemingen in de Europese Unie zijn voor hun financiering grotendeels afhankelijk van banken. Verdere integratie van de
kapitaalmarktunie kan zorgen voor meer diversificatie van financieringsbronnen, waarmee ondernemingen minder afhankelijk zullen zijn van
bancaire financiering. Risico’s, bijvoorbeeld als gevolg van de coronacrisis, kunnen hierdoor beter worden gediversifieerd tussen de verschillende financieringsbronnen waardoor economische schokken beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

12

worden opgevangen. Hiernaast draagt een geïntegreerde Europese
kapitaalmarkt bij aan een betere allocatie van kapitaal. Het verdiepen van
de kapitaalmarktunie kent derhalve belangrijke voordelen, ongeacht de
specifieke economische situatie. Ik ben derhalve niet van mening dat de
maatregelen die genomen worden om de CMU te versterken op enig
moment, bijvoorbeeld na een economische crisis, weer moeten worden
teruggedraaid of afgebouwd.
Ondersteuning van een duurzaam, inclusief en veerkrachtig economisch
herstel door betere toegang tot financiering voor Europese bedrijven
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet positief staat tegenover
een analyse van het nut en de haalbaarheid van een verplichting voor
banken om ondernemers door te verwijzen naar alternatieve financiers bij
afwijzen van de kredietaanvraag. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet in hoeverre de plannen ook gaan bijdragen aan het vergemakkelijken voor banken om tijdelijke leningen te verstrekken aan ondernemers
die in zwaar weer terecht zijn gekomen vanwege de coronacrisis, maar
verder een gezonde onderneming hebben.
Ik vind het van belang dat ondernemingen, waaronder ondernemingen
die hard zijn getroffen door de coronacrisis, voldoende toegang en
mogelijkheden hebben tot financiering. Een analyse naar de mogelijkheid
van een verplichting voor banken om ondernemers door te verwijzen naar
alternatieve financiers wanneer zijn een kredietaanvraag afwijzen, kan
daaraan bijdragen. De CMU richt zich echter niet direct op het verstrekken
van tijdelijke leningen aan ondernemers door banken tijdens de coronacrisis, mede omdat, zoals ik ook in het antwoord op de vorige vraag
schreef, de plannen van de CMU zien op de lange termijn en een
structureel karakter hebben. Binnen het steunpakket van het kabinet is
reeds voortdurende aandacht voor de mogelijkheid voor banken om
(garantie)leningen te verstrekken aan bedrijven in zwaar weer.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet kritisch staat tegenover
het stimuleren van investeringen in eigen vermogen van het mkb via het
prudentiële raamwerk voor banken. Zij vragen of het kabinet een
alternatief kader ziet waarlangs investeringen in eigen vermogen van het
mkb kunnen worden gestimuleerd. Zo ja, hoe wil het kabinet hierop in
Europees verband inzetten?
Zoals in het BNC-fiche staat genoemd, wordt op uiteenlopende manieren
ingezet op manieren om de investeringen in het eigen vermogen van het
mkb te stimuleren. Zo ondersteunt het kabinet het voornemen van de
Commissie om te onderzoeken op welke wijze de regels rondom een
beursgang voor het mkb kunnen worden vereenvoudigd en staat het
kabinet positief tegenover het stimuleren van meer investeringen in het
mkb door institutionele investeerders en het onderzoek naar het nut en
noodzaak van een verplichting voor banken om ondernemers door te
verwijzen naar alternatieve financiers bij het afwijzen van de kredietaanvraag.
De EU een veiligere plek maken om te sparen en te beleggen voor de
lange termijn
De leden van de CDA-fractie achten het in beginsel sympathiek om een
gemeenschappelijk begrippenkader te maken ten behoeve van de
financiële educatie van EU-burgers. De leden van de CDA-fractie hebben
echter wel twijfels over de uitvoerbaarheid van dit plan gezien de
financiële diversiteit die nog altijd aanwezig is in de verschillende
lidstaten. Betekent dit ook dat bepaalde begrippen opgelegd gaan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

13

vanuit Europa om uniformiteit te bevorderen, of hoe moeten de leden van
de CDA-fractie deze plannen duiden, zo vragen zij aan het kabinet?
Op dit moment is nog niet bekend hoe de Commissie haar actie op het
gebied van financiële educatie in zijn geheel zal vormgeven. De
Commissie zal starten met een haalbaarheidsstudie ten aanzien van een
competentiekader. Zoals staat genoemd in het BNC-fiche, ondersteun ik
het belang van financiële educatie, maar pleit ik ervoor om zoveel
mogelijk aan te sluiten bij bestaande Europese initiatieven op dit vlak,
zoals reeds bestaande nationale en internationale competentiekaders. De
Nibud-competenties zijn hierbij een goed voorbeeld. Daarbij zie ik
vooralsnog geen noodzaak voor een nieuw, geharmoniseerd regelgevend
kader. De rol van de Commissie zou in mijn ogen moeten zijn om
kennisdeling te bevorderen en waar nodig onderzoek te doen naar
effectieve manieren om financiële educatie vorm te geven.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of het kabinet kan
aangeven in hoeverre het minimaal harmoniseren van rangorde van
vorderingen en triggers voor insolventieprocedures past binnen de
plannen voor een kapitaalmarktunie. Ook vragen de leden van de
CDA-fractie hoe zij de terughoudendheid van het kabinet moeten
interpreteren. Kunnen de leden van de CDA-fractie hieruit opmaken dat
het zelfs als onwenselijk wordt beschouwd, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
Zoals ik hierboven heb toegelicht in reactie op vragen van de VVD-fractie
wil ik eerst goed onderzocht hebben tot welke problemen verschillen
tussen het faillissementsrecht van de lidstaten leiden en welke oplossingen dan gewenst zijn. De Commissie schrijft in de mededeling dat het
meer gelijktrekken van bepaalde standaarden in insolventieraamwerken
zorgt voor meer rechtszekerheid voor schuldeisers. Ik zie het belang van
goed werkende en voorspelbare insolventieprocedures. Echter wil ik er
voor waken dat goed werkende systemen van insolventierecht, zoals het
Nederlandse, in negatieve zin worden geraakt door eventuele harmonisatie van kernelementen van het faillissementsrecht, zoals de rangorde
van vorderingen en omstandigheden die aanleiding geven tot de start van
een insolventieprocedure. Eerder heb ik al aangetekend dat harmonisatie
van deze kernelementen verstrekkende gevolgen kan hebben voor het
meer omvattende terrein van het vermogensrecht. Denk daarbij aan het
zekerheidsrecht dat ziet op de mogelijkheden die schuldeisers hebben om
de voldoening van hun vordering zeker te stellen of tenminste hun schade
bij wanbetaling te beperken. Dit kan daarmee van directe invloed zijn op
de waardering van vorderingen en op de mate waarin of de manier
waarop ondernemers in staat zijn om voor de bedrijfsvoering noodzakelijke financiering te verkrijgen. Hier zal dus omzichtig te werk moeten
worden gegaan. Bij de meer procedurele aspecten van het faillissementsrecht, waaronder de snelheid van de procedure, zie ik meer ruimte om op
Europees niveau regels te introduceren om grensoverschrijdende
faillissementen sneller en effectiever af te kunnen wikkelen.
De leden van de CDA-fractie lezen tot hun tevredenheid dat het kabinet
met klem zal blijven benadrukken dat pensioenen een nationale aangelegenheid zijn en dienen te blijven en dat de ontwikkelingen kritisch zullen
worden gemonitord. De Europese Commissie geeft in het actieplan
kapitaalmarktunie actie negen aan dat zij «pensioen dashboards» van de
lidstaten gaat ontwikkelen. De Europese Autoriteit voor Verzekeringen en
Bedrijfspensioenen (EIOPA) wordt daarbij om advies gevraagd over welke
data pensioenuitvoerders moeten rapporteren om deze pensioendashboards te kunnen ontwikkelen. De leden van de CDA-fractie vinden het
prima als lidstaten naar goede voorbeelden over de grens kijken, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

14

zijn wel beducht voor extra Europese verplichtingen voor pensioenuitvoerders. Hoe beoordeelt het kabinet deze extra verplichtingen?
De pensioendashboards zullen dienen om lidstaten inzicht te bieden in de
adequaatheid van hun pensioensystemen, en ze zodoende aansporen om
hun stelsels op punten te verbeteren. Dit is ook in het belang van
Nederland, met het oog op de houdbaarheid van overheidsfinanciën en
de ontwikkeling van de kapitaalmarktunie. Een pensioendashboard kan
hieraan bijdragen, door inzicht te bieden in de houdbaarheid en de mate
van adequaatheid van de pensioenstelsels in de verschillende landen. Ik
verwacht dat het actiepunt ten aanzien van de pensioendashboards niet
zal leiden tot een wezenlijke toename van rapportagelasten voor
pensioenuitvoerders. Het Nederlandse pensioenstelsel is goed ontwikkeld,
waardoor veel data over ons pensioenstelsel al beschikbaar zijn bij
instellingen als DNB en het CBS. Doel van het dashboard is om op
macroniveau een overzicht te verschaffen van de adequaatheid van de
stelsels van de Lidstaten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
BNC-fiche: Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie. Daar voor de
meeste acties geldt dat de Commissie nog nader onderzoek zal verrichten
alvorens concrete maatregelen voorgesteld zullen worden, wachten deze
leden deze voorstellen af en hebben zij voorlopig geen vragen voor het
kabinet. Zij hopen enkel dat het kabinet voorstellen ter verdere vervolmaking van de kapitaalmarktunie met een positieve grondhouding zal
beoordelen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GL
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
kabinetsinzet ten aanzien van het kapitaalmarktunie-actieplan van de
Europese Commissie. Zij hebben een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet en de Europese
Commissie benadrukken dat de kapitaalmarktunie bijdraagt aan de
financiële stabiliteit omdat asymmetrische economische schokken beter
geabsorbeerd worden. Zij vragen het kabinet in te gaan op het risico dat
kapitaal, bijvoorbeeld bij toename van spreads, juist makkelijker wegtrekt
(zoals tijdens de vorige eurocrisis gebeurde) en dit de financiële kwetsbaarheid in delen van de eurozone vergroot. Hoe wordt voorkomen dat de
kapitaalmarktunie dergelijke risico’s uitvergroot, zo vragen zij daarnaast.
Financiële integratie in de Economische en Monetaire Unie (EMU) draagt
bij aan een betere allocatie van kapitaal en het opvangen van asymmetrische schokken. Opvang van asymmetrische schokken vindt bijvoorbeeld
plaats doordat burgers en bedrijven in een land dat geraakt wordt door
een economische schok hun inkomen beter op peil kunnen houden
dankzij rendement op buitenlandse bezittingen. Buitenlandse investeerders vangen op hun beurt een deel van de binnenlandse klap op via
hun grensoverschrijdende bezittingen. Onderzoek laat zien dat in de VS de
helft van de economische schokken binnen staten door dergelijke
grensoverschrijdende bezittingen worden opgevangen.
Een betere spreiding van kapitaal kan alleen bereikt worden door
grensoverschrijdend kapitaalverkeer te stimuleren, onder meer door
verdere verdieping van de interne markt. Mobiliteit van kapitaal is
hiervoor een voorwaarde. Het is belangrijk dat instellingen en landen
voldoende buffers hebben om om te gaan met fluctuaties in de beschik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

15

baarheid van kapitaal, bijvoorbeeld als gevolg van veranderingen in (de
perceptie van) het groeivermogen van landen en de kredietwaardigheid
van de relevante overheden, bedrijven en financiële instellingen. Dit
vereist goed beleid op meerdere terreinen binnen individuele landen,
variërend van prudent begrotingsbeleid en groei genererende structurele
hervormingen tot adequaat toezicht op financiële instellingen. Ook het
Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme (Single Supervisory
Mechanism, SSM) kan bijdragen aan de schokbestendigheid via adequaat
toezicht op de kapitaalposities van banken. Dergelijk beleid geeft
vertrouwen aan financiële markten dat volatiele kapitaalstromen
vroegtijdig kunnen worden ondervangen. Als les van de eurocrisis zijn tot
slot binnen de EMU enkele vangnetten als laatste redmiddel opgericht,
zoals het ESM voor overheden die in financiële problemen komen en het
door de Europese bankensector zelf gefinancierde gemeenschappelijke
afwikkelingsfonds voor de afwikkeling van banken.
De leden van de GroenLinks-fractie roepen de Franse inzet ten aanzien
van de kapitaalmarktunie in herinnering, die zich er onder andere specifiek
op richtte om de burger actief aan te jagen om meer te beleggen. In welke
mate is dit een prioriteit van dit kabinet, zo vragen deze leden. Hoe beziet
het kabinet de risico’s voor consumenten van deze «democratisering van
finance»? Hoe moet in dit licht wat het kabinet betreft de in 2022 te
presenteren Retail Investment Strategy gezien worden?
Een van de prioriteiten van het kabinet ten aanzien van de verdieping van
de kapitaalmarktunie is om de toegang tot kapitaalmarkten voor investeerders en consumenten te verbeteren. Door het stimuleren van lange
termijn sparen en investeren komt er meer kapitaal beschikbaar voor de
financiering van de reële economie. Tevens zorgt een betere toegang tot
kapitaalmarkten ervoor dat consumenten beter hun financiële doelen
kunnen behalen. Daarbij acht ik effectieve consumenten- en beleggersbescherming van groot belang om de risico’s die gepaard gaan met (retail)
beleggen waar mogelijk te mitigeren. Het belang van goede beleggersbescherming wordt eveneens door alle lidstaten benadrukt in de eerdergenoemde Raadsconclusies over het nieuwe actieplan. Hier zet de
Commissie ook op in, daar een van de doelstellingen van het nieuwe
kapitaalmarktunie actieplan is om de EU een veiligere plek maken om te
sparen en te beleggen voor de langere termijn.
De Commissie heeft aangekondigd dat zij voornemens is om in 2022 een
retail investment stategy te presenteren, die gericht zal zijn op de
belangen van individuele beleggers. Zij dienen daarbij te profiteren van i)
adequate bescherming, ii) onbevooroordeeld advies, iii) open markten
met concurrerende en kosten-efficiënte financiële producten en diensten,
en iv) transparante, vergelijkbare en begrijpelijke productinformatie.
Daartoe zal de Commissie een studie laten uitvoeren naar de huidige
regels omtrent onder meer informatieverplichtingen (disclosure), advies
en provisies. In aanloop naar de herziening van MiFID II/ MiFIR heb ik in
Europa gepleit voor een EU-breed verbod op provisies bij beleggingsdiensten. Ook ben ik voorstander van het stroomlijnen van de informatieverplichtingen die voortvloeien uit verschillende richtlijnen en verordeningen om de bruikbaarheid van informatie en de vergelijkbaarheid
tussen producten te verbeteren. Daarbij dient gebruik te worden gemaakt
van inzichten uit de gedragswetenschap, omdat de context en de vorm
waarin informatie wordt gegeven van groot belang is voor de effectiviteit
ervan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet in te gaan op de
mate waarin sommige lidstaten op dit moment een (op nationaal niveau)
ontwikkelde kapitaalmarkt hebben, en wat de implicaties hiervan zijn voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

16

het tijdpad en ambitieniveau met betrekking tot het harmoniseren van
kapitaalmarkten. Het creëren van een verder geïntegreerde kapitaalmarkt
door regulatoire harmonisatie is immers lastig als het sommige landen
überhaupt aan een ontwikkelde kapitaalmarkt ontbeert.
Lidstaten steunen over het algemeen de doelstellingen van de kapitaalmarktunie en hebben de Commissie middels de eerder genoemde
Raadsconclusies opgeroepen verdere stappen te zetten voor de
verdieping van de CMU en hiervoor een nieuwe roadmap te presenteren.
Daarbij is de ontwikkeling van regionale markten belangrijk, daar in de in
december jongstleden aangenomen Raadsconclusies het belang van de
ontwikkeling van regionale markten expliciet wordt benadrukt. Diverse
maatregelen uit het nieuwe actieplan dragen hieraan bij, zoals de
ontwikkeling van een consolidated tape. Deze acties kunnen mogelijk de
ontwikkeling van regionale kapitaalmarkten bespoedigen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet wat de concrete
kansen, mogelijkheden en risico’s voor Nederlandse pensioenfondsen zijn
in termen van de manier waarop zij beleggen, op het moment dat de
agenda van de kapitaalmarktunie zoals door de Commissie voorgesteld,
verder uitgerold wordt.
De Nederlandse pensioenfondsen behoren tot de grootste institutionele
beleggers van Europa en hebben als zodanig een groot belang bij een
goed functionerende kapitaalmarktunie. De Nederlandse pensioensector
belegt 87% van het pensioenvermogen buiten Nederland, waarvan een
aanzienlijk deel in de EU.8 De pensioensector heeft dus groot belang bij
verdere ontwikkeling van de kapitaalmarktunie. De pensioensector kent
sterk gediversifieerde portfolio’s, gericht op het behalen van langetermijnrendement. In de pensioensector wordt zowel passief als actief belegd. De
grotere pensioenuitvoerders zijn op zoek naar investeringen van
voldoende schaal en hebben in het bijzonder oog voor beleggingen die
als «groen» gekenmerkt kunnen worden. In dat kader verwacht het
kabinet dat de Nederlandse pensioensector onder meer baat zal hebben
bij voorstellen op het gebied van de ontwikkeling van een Europees
platform voor financiële en duurzaamheidsgerelateerde bedrijfsinformatie
en het opschalen van de markt voor securitisaties.
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen erop dat uit onderzoek blijkt
dat, vergeleken met andere EU- en eurozonelidstaten, de toegang van
bankfinanciering voor Nederlandse mkb’ers relatief beperkt is. Zij vragen
het kabinet te onderbouwen in welke mate op dit punt dan ook daadwerkelijk sprake is van een Europees probleem. Waaruit is gebleken dat er
een aanbodprobleem is als het gaat om financiering voor het Europese
mkb? Is hier geen sprake van een specifiek Nederlands probleem waar in
Nederland – bijvoorbeeld door het terugdringen van marktmacht van
banken – een oplossing voor gevonden dient te worden, zo vragen zij.
Uit een recente survey (SAFE), waarin Europese ondernemers wordt
gevraagd naar het aanbod van financiering, komt naar voren dat tien
procent van de Europese mkb-ondernemers verklaart dat de toegang tot
financiering één van hun voornaamste zorgen is. Uit de survey blijkt
eveneens dat de toegang van Nederlandse mkb’ers tot bancaire financiering is verslechterd ten opzichte van andere EU-lidstaten, waarbij als
voornaamste factor een hoog afwijzingspercentage van de aanvragen van
bankleningen wordt genoemd.9 Ik neem dit signaal serieus en blijf
daarom met banken in gesprek over de wijze waarop de toegang tot
8
9

OECD 2019, Pension Markets in Focus.
SAFE Analytical Report 2020, https://ec.europa.eu/docsroom/documents/43872.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

17

financiering voor het mkb bevorderd kan worden, mede in het licht van de
relatief hoge afwijzingspercentages van financieringsaanvragen door
banken. Uit eerder onderzoek van het CPB kwamen meerdere mogelijke
verklaringen voor dit afwijzingspercentage naar voren; naast marktmacht
van banken, werd ook het verschil in informatiebeschikbaarheid tussen
ondernemers en financiers als mogelijke verklaring genoemd.10 Met de
oprichting van een Europees toegangspunt voor bedrijfsdata (ESAP) kan
de transparantie over en beschikbaarheid van financiële en niet-financiële
bedrijfsgegevens worden verbeterd.
Het staat echter niet vast dat dit ook daadwerkelijk de verklaringen zijn
voor het relatief hoge afwijzingspercentage van banken. In dat kader is de
Staatssecretaris van EZK voornemens om een marktmonitor uit te laten
voeren om meer inzicht te krijgen in de mogelijke knelpunten bij kredietverstrekkers. Een kredietregister waarin kredietverstrekkers informatie
kunnen inzien over de kredietwaardigheid van het mkb, zou bovendien
kunnen bijdragen aan de toegang tot financiering. De Staatssecretaris van
EZK zal daarom in het eerste kwartaal van 2021 de uitkomsten van een
onderzoek naar het nut en de noodzaak van een kredietregister naar de
Tweede Kamer sturen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Europese inzet ten
aanzien van duurzame financiering weliswaar losstaat van de specifieke
onder het kapitaalmarktunie-actieplan vallende punten, maar ook dat
laatstgenoemde in samenhang gezien moet worden met duurzame
financiering. Deze leden vragen daarom welke elementen van de
kapitaalmarktunievoorstellen specifiek van invloed zijn op de bevordering
van duurzame financiering, en op welke wijze.
In algemene zin verhouden de doelstellingen achter dit actieplan zich
goed tot het bevorderen van duurzame financiering. Financiering van
duurzaamheidsvraagstukken, zoals de klimaatdoelen van Parijs, vergen
grote private investeringen. Duurzame financiering is gebaat bij een
gunstig klimaat voor langetermijninvesteringen.
Dit actieplan bevat een aantal specifieke voorstellen die de potentie
hebben om bij te dragen aan duurzame financiering. Zo kan de opzet van
een platform met duurzaamheidsgerelateerde bedrijfsinformatie
financiële instellingen aan data helpen. Het vergroten van de beschikbaarheid van duurzaamheidsdata is een voorwaarde voor de verduurzaming van de financiële sector, zoals het kabinet onder meer schreef in
reactie op de Initiatiefnota Verduurzaming Financiële Sector. Daarnaast
heeft de ontwikkeling van de markt voor securitisaties potentie voor
verduurzaming van de financiële sector. Banken kunnen bestaande
duurzame leningen via securitisaties van de hand doen om daarmee
ruimte vrij te maken voor de financiering van nieuwe duurzame projecten.
Voor institutionele beleggers kunnen securitisaties helpen om voldoende
schaal te creëren die voor hen nodig is om het instappen in dergelijke
portefeuilles aantrekkelijk te maken. Overigens is de verwachting dat de
Commissie in het eerste kwartaal van 2021 een nieuw actieplan duurzame
financiering zal uitbrengen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar het Europese krachtenveld op het punt van het stimuleren van investeringen in eigen
vermogen van het mkb via het prudentiële raamwerk voor banken.

10

Mkb-bankfinanciering in Europees perspectief, 2019, https://www.cpb.nl/sites/default/files/
omnidownload/CPB%20Policy%20Brief%20MKB-bankfinanciering%20-%2011%20juni.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

18

Vooralsnog liggen er geen wijzigingen van het prudentiële kader ten
aanzien van de behandeling van eigen vermogen/participaties voor. Het
krachtenveld omtrent de wenselijkheid van wijzigingen hierin is daarom
nog niet duidelijk.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met zorgen kennisgenomen van het
nieuwe actieplan kapitaalmarktunie. Zij vinden dat er een ernstige
tunnelvisie is ontstaan over de mogelijkheden van de kapitaalmarktenunie
zonder kritisch naar nadelen te kijken en die in kaart te brengen. Erkent de
Minister dit, zo vragen de leden. Kan de Minister aangeven welke lessen
zijn getrokken uit de financiële crisis en de eurocrisis?
De financiële crisis en de daaropvolgende Europese schuldencrisis
hebben forse negatieve effecten gehad voor de reële economie.11 Uit deze
crises is gebleken dat de Europese economieën sterk georiënteerd zijn op
bancaire financiering. Dit leidde ertoe dat, toen de financiële sector in
zwaar weer kwam, ondernemers in de reële economie niet langer
voldoende toegang hadden tot financiering. Dit had invloed op de
snelheid van het economisch herstel na de crisis. Uit deze crises zijn vele
lessen geleerd. Die lessen hebben ertoe geleid dat er vele maatregelen
zijn doorgevoerd, waaronder de oprichting van de bankenunie en het
versterken van het single rulebook. Daarnaast is met het eerste
CMU-actieplan uit 2015 de verdere integratie van de Europese kapitaalmarkten geïntensiveerd. Dit nieuwe actieplan is daar een vervolg op.
Naast het stimuleren van economische groei door het verbreden van de
financieringsopties voor Europese bedrijven, is een belangrijke
doelstelling van de CMU om de financiële stabiliteit van de Europese
Unie, en specifiek de eurozone, te bevorderen. Hierbij speelt de zogeheten
schokabsorptiecapaciteit een belangrijke rol. Grensoverschrijdend privaat
kapitaalbezit draagt bij aan de absorptie van asymmetrische (land- of
regiospecifieke) economische schokken. In de Eurozone wordt gemiddeld
slechts een kwart van deze landspecifieke schokken gedempt, terwijl dit in
de VS ruim 60% van de staatspecifieke schokken betreft. Deze absorptie
vindt in de VS met name plaats via grensoverschrijdend kapitaalbezit en
arbeidsmobiliteit tussen staten.12 Door de barrières tussen landen te
verlagen of weg te nemen, wordt het voor investeerders gemakkelijker om
in bedrijven in andere landen te investeren. Dit vergroot daarmee dus
zowel de schokabsorptiecapaciteit als de beschikbaarheid van kapitaal en
financiering.
Daarmee stimuleert een sterke CMU economische groei en werkgelegenheid door het faciliteren van deze efficiënte allocatie van kapitaal.
Enerzijds biedt de CMU bedrijven meer en betere mogelijkheden om
financiering aan te trekken om te investeren in bijvoorbeeld nieuwe
technologieën en infrastructuur. Een combinatie van bank- en marktfinanciering, zowel in schuld- als eigenvermogeninstrumenten, zorgt voor een
divers financieringslandschap. Investeerders, startups en (kleine)
bedrijven krijgen gemakkelijker toegang tot marktfinanciering. Hiermee
wordt de slagkracht en het concurrerend vermogen van de EU versterkt,
wat in het licht van economisch herstel na de covid-19-pandemie nog
urgenter is geworden. Anderzijds worden consumenten voldoende opties
geboden om hun geld te sparen voor de lange termijn en te investeren en
hiermee financiële buffers op te bouwen.
11
12

Kamerstuk 35 000, S.
Smid, B. & Veldhuizen, S. van (2019). Een budgettaire stabilisatiefunctie. Centraal Planbureau
(CPB) Policy Brief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

19

De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij kan onderbouwen
waarom geïntegreerde Europese kapitaalmarkten kunnen zorgen voor
duurzame versterking van de reële economie. De reële economie heeft tot
nu toe schade heeft ondervonden van deze kapitaalmarkten. De leden
vragen de Minister of een kapitaalmarktunie asymmetrische economische
schokken kan opvangen en zo ja hoe precies. Deze leden vragen de
Minister wie de efficiënte allocatie van kapitaal het beste kan regelen in
tijden van crisis. De leden vragen de Minister hoe hij in tijden van crisis
het winstoogmerk van de efficiënte allocatie van kapitaal wil organiseren.
De leden vragen de Minister welk onderliggend offer hij vraagt van de
lidstaten om deze accumulatie door de efficiënte allocatie van kapitaal
gestalte te doen geven. Voorts vragen deze leden de Minister voor wie
deze kapitaalmarkt een verdienmodel is. De leden verwachten serieus
antwoord op deze vragen.
Financiële integratie draagt bij aan een betere allocatie van kapitaal en het
opvangen van asymmetrische schokken. Zie daarvoor mijn antwoord op
de vorige vraag. Efficiënte allocatie van kapitaal is een kwestie van vraag
en aanbod. Wanneer kapitaalvragers (bedrijven) en aanbieders van
kapitaal (spaarders en investeerders) elkaar goed kunnen vinden, zal
kapitaal daar gebruikt worden waar dit in de gegeven omstandigheden op
dat moment het meest efficiënt is. Hierbij zijn de transactiekosten, zoals
de eventuele kosten van de bemiddelende partij(en), eveneens van
belang. Met de kapitaalmarktunie wordt beoogd om in de Europese Unie
(grensoverschrijdende) barrières weg te nemen, zodat vraag en aanbod
elkaar zo goed mogelijk kunnen vinden en de transactiekosten verlaagd
kunnen worden. Dat zorgt ervoor dat bedrijven voldoende financieringsopties hebben en noodzakelijke investeringen kunnen (blijven) doen. Dit
heeft een positief effect op de reële economie. Goed functionerende en
geïntegreerde kapitaalmarkten zijn daarom essentieel voor de efficiënte
allocatie van kapitaal en daarmee de reële economie. Het is belangrijk dat
ondernemers voldoende keuze hebben tussen verschillende mogelijkheden voor hun financiering.
De leden van de SP-fractie maken zich ernstige zorgen over de drie
doelstellingen van dit nieuwe actieplan. De leden vragen de Minister wat
een «echte» interne markt is. Is de interne markt nu niet «echt» dan? De
leden vragen de Minister wat een markt tot een «echte» markt maakt. De
leden vragen de Minister wie er bij doelstelling 1 – de verbetering van de
proportionaliteit van de beursregels – nu gaan verdienen aan de versoepeling van beursregels. Is het de inzet van Nederland om financiële
instellingen meer te laten verdienen? De leden vragen de Minister wat hij
onder doelstelling 2 onder begrijpelijke producten verstaat. De leden
maken zich ernstige zorgen over het gebrek aan vertrouwen in financiële
markten en hun producten gezien de vele frauduleuze schandalen die
plaatsvinden tot op de dag van vandaag. Hoe gaat de Minister dit
vertrouwen terugwinnen voor zijn burgers met een onveilige en niet
duurzame kapitaalmarkt? De leden vragen de Minister onder doelstelling 3
of een Europees toezichtkader niet zal leiden tot soevereiniteitsoverdracht.
De leden vragen de Minister of gezien de vele gevallen van belastingontwijking in Nederland van grote multinationals de lokale autoriteiten niet
eerst versterkt dienen te worden.
Met dit actieplan kondigt de Commissie aan verder te werken aan het
versterken van de interne markt. De EU kent reeds een interne markt,
maar op het gebied van grensoverschrijdende financiering bestaan er nog
steeds significante barrières. Zo zijn er bijvoorbeeld verschillen tussen
landen bij de teruggaveprocedures van bronbelasting, insolventieraamwerken, aandeelhoudersrechten en de regelgeving voor afwikkelings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

20

diensten. Zoals ik in mijn antwoord op de vorige vraag al schreef,
belemmeren deze barrières de efficiënte allocatie van kapitaal.
In het actieplan wordt aangekondigd dat wordt onderzocht hoe de regels
rondom een beursgang voor het mkb kunnen worden vereenvoudigd. Dit
met als doel het verbeteren van de toegang van mkb-ondernemers tot de
kapitaalmarkten. Indien zij gemakkelijker toegang krijgen tot dergelijke
markten, kunnen zij beter gebruik maken van alternatieve financieringsbronnen, zoals de uitgifte van effecten. Daarbij acht ik het van belang dat
eventuele wijzigingen van de regels rondom beursgangen niet ten koste
gaan van de integriteit van de markt en adequate beleggersbescherming.
Naast de toegang van bedrijven tot kapitaalmarkten, richt het
CMU-actieplan zich ook op het verbeteren van de toegang van consumenten tot kapitaalmarkten, door hen meer mogelijkheden te bieden om
veilig te investeren. Daarbij acht ik eveneens effectieve consumenten- en
beleggersbescherming van groot belang bij het verbeteren van toegang
van beleggers tot de kapitaalmarkten, omdat dit bijdraagt aan het
vertrouwen van consumenten in deze markten. De Commissie streeft
ernaar dat consumenten in de EU voor het behalen van hun financiële
doelen kunnen profiteren van de mogelijkheden van kapitaalmarkten.
Daartoe wordt onderzoek gedaan naar onder andere disclosure-regels en
belangenverstrengeling door provisies. De uitkomsten hiervan worden
gebruikt om de transparantie over, begrijpelijkheid van en toegang tot
financiële producten te verbeteren. Bij deze begrijpelijkheid kan worden
gedacht aan duidelijke, eenvoudige en vergelijkbare informatie over de
kosten, risico’s en verwachte rendementen van een product of dienst.
Verder zijn lage kosten en eerlijk advies belangrijke aspecten voor het
stimuleren van retailparticipatie.
Wat betreft het toezicht op de kapitaalmarkten, zijn de regels reeds op veel
onderwerpen Europees geharmoniseerd. Dit is van belang gezien het
internationale karakter van deze markten. Nationale regels zouden de
totstandkoming van een uniform toezichtkader voor financiële instellingen
alsmede de totstandkoming van een Europese kapitaalmarktunie
ondermijnen. Het versterken van het Europees toezicht draagt bij aan het
stimuleren van grensoverschrijdende financiering, omdat het hiermee
voor investeerders duidelijker is wat de regels zijn in andere lidstaten. Het
uitgangspunt dat een succesvolle kapitaalmarktunie samen moet gaan
met geharmoniseerd toezicht en uiteindelijk meer direct Europees toezicht
door ESMA, wordt door het kabinet onderschreven.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of de essentie van dit
voorstel simpelweg een accumulerend verdienmodel is voor de Nederlandse financiële sector. De leden vragen de Minister of de essentie van
dit voorstel gedragen wordt door de Nederlandse burger die nauwelijks
vertrouwen heeft in financiële markten.
Met de acties uit deze mededeling worden verdere stappen gezet om tot
een geïntegreerde Europese kapitaalmarkt te komen. Hier profiteren zowel
het Nederlandse bedrijfsleven, Nederlandse consumenten als de
Nederlandse financiële sector van, mede omdat de Nederlandse kapitaalmarkten reeds goed ontwikkeld zijn in Europees perspectief.13 Met de
verdere verdieping van de CMU kunnen de financieringsmogelijkheden
voor bedrijven en investeringsopties voor consumenten en beleggers
worden vergoot. Hiermee wordt de slagkracht van de Europese economieën versterkt, wat in het licht van economisch herstel na de covid-19pandemie nog urgenter is geworden. Tevens draagt een sterke CMU zoals
13

IMF Staff Discussion Note: A Capital Markets Union For Europe, 10 september 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

21

reeds hierboven genoemd, bij aan de financiële stabiliteit. Daarbij acht ik
effectieve consumenten- en beleggersbescherming van groot belang,
mede om het vertrouwen in de kapitaalmarkten op peil te houden en te
vergroten.
De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat het kabinet kritisch staat
tegenover het stimuleren van investeringen in eigen vermogen van het
mkb via het prudentiële raamwerk voor banken. Het kabinet staat
daarentegen wel open voor verbetering van het kader voor (synthetische)
securitisaties ter bevordering van deze markt. De leden kunnen dit niet
rijmen met elkaar. De leden vragen de Minister dit te onderbouwen. De
leden vragen de Minister te bewijzen hoe securitisaties bijdragen aan een
veilige en duurzame kapitaalmarkt.
In de kern is het prudentiële raamwerk bedoeld om de weerbaarheid van
de bancaire sector en de financiële stabiliteit te waarborgen. In het
algemeen ben ik dan ook terughoudend met het gebruik van het prudentiële raamwerk voor het stimuleren van andere beleidsdoeleinden.
Hoewel kritisch gekeken dient te worden naar de wijze waarop de criteria
van een STS-keurmerk worden vormgegeven, draagt een keurmerk bij
aan de vereisten van eenvoud, transparantie en standaardisering waaraan
synthetische securitisaties dienen te voldoen. Doordat hiervoor minder
kapitaal aangehouden dient te worden, kunnen banken dit vrijgevallen
kapitaal gebruiken voor mkb-leningen. Dit is een minder directe vorm van
investeren in het mkb, maar is wel een veiligere vorm, voor zowel banken
als het mkb zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3023

22