Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 334

Problematiek rondom stikstof en PFAS

Nr. 257

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR NATUUR EN STIKSTOF
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2023
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) berekent elk jaar
hoeveel stikstof in Nederland op de natuur neerslaat (depositie). Deze
gegevens worden onder andere gebruikt om het stikstofbeleid te
monitoren. Het RIVM gebruikt rekenmodellen om de depositie te
berekenen, de modelresultaten worden geverifieerd en indien nodig
gecorrigeerd met behulp van ruim driehonderd meetpunten. Sinds 2014 is
bekend dat de modellen in de kustgebieden een concentratie ammoniak
berekenen die lager is dan de metingen op die locaties aangeven. Dit
zogenaamde duinengat kon volgens onderzoek van het RIVM in 20141
voor een groot deel verklaard worden door ammoniakemissies uit zee.
Het RIVM is, mede naar aanleiding van externe signalen, gestart met een
vervolgonderzoek naar de oorzaken van dit verschil. Sinds begin 2022 is
het duinengat in de monitoringscijfers onderdeel van de meetcorrectie.
Op 26 april ontving LNV van het RIVM het rapport «Stand van zaken:
Ammoniak van Zee. Tussenrapportage april 2023» waarin drie mogelijke
oorzaken van het verschil zijn geanalyseerd. De afgelopen tijd is
veelvuldig inhoudelijk overleg gevoerd met het RIVM om de technisch
complexe materie goed te kunnen interpreteren. Met deze brief bied ik de
tussenrapportage met conclusies op bepaalde onderdelen aan uw Kamer
aan. Het definitieve rapport volgt zodra dit beschikbaar is.
Tussenresultaten
Het RIVM schrijft dat in het onderzoek drie hypotheses zijn getoetst:
fouten in de metingen, onzekerheden in modelberekeningen en ontbrekende bronnen.
Uit deze tussenrapportage blijkt volgens het RIVM dat het verschil tussen
de gemeten en berekende concentratie ammoniak in de duingebieden niet
aan de metingen kan liggen. Er zijn extra metingen uitgezet op twaalf
locaties verdeeld over de Nederlandse kust om mogelijke verklaringen op
1

kst-35334-257
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Ammoniak in duinen komt grotendeels uit zee | RIVM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 334, nr. 257

1

het gebied van meetfouten te toetsen. De metingen zijn eind december
2021 gestart en liepen door tot en met augustus 2022. Er zijn een paar
kleine invloeden gevonden die de metingen kunnen verstoren, maar deze
hebben geen significant effect.
Ook zijn er volgens het RIVM geen grote bronnen over het hoofd gezien
die vanaf zee grote hoeveelheden ammoniak uitstoten, zoals de scheepvaart. De potentiële bijdrage van deze bronnen aan de concentratie in de
duinen is heel klein en kan het verschil tussen de berekeningen en
metingen daarom niet verklaren. Dit betekent dat de bekende bronnen alle
stikstofdepositie op de duinen veroorzaken.
Het belangrijkste verschil tussen de metingen en berekeningen lijkt
volgens het RIVM te worden veroorzaakt doordat het Operationele
Prioritaire Stoffen model (OPS) maar beperkt rekening houdt met de
complexe meteorologische en omgevingsomstandigheden bij de
overgang van zee naar land en het grillige duinlandschap. Verder
onderzoek moet uitwijzen hoe groot de invloed van het stromingspatroon
van de wind en andere omgevingsparameters is op de berekende
ammoniakconcentratie in de kuststrook en hoe deze daar vervolgens
neerslaat.
Appreciatie van het rapport
Ondanks dat het een tussenrapportage betreft en er op dit moment nog
geen sluitende verklaring is gevonden voor het duinengat, geeft het
rapport op een aantal aspecten duidelijkheid. Het onderzoek geeft de
bevestiging dat de metingen deugen en daarmee dat de nu in de
monitoring gehanteerde totale depositie, inclusief de meetcorrectie, klopt.
Daarnaast bevestigt het rapport dat er geen relevante emissiebronnen
gemist worden.
Helaas geeft het onderzoek nog geen sluitende verklaring voor het
«duinengat». Vooral vanuit de kustprovincies is met belangstelling
uitgekeken naar dit rapport. De verwachting was dat dit onderzoek meer
duidelijkheid zou geven over de precieze herkomst van de stikstofdepositie en daarmee extra handvatten zou geven voor het opstellen van de
gebiedsprogramma’s. Ik kan mij voorstellen dat de resultaten in deze
tussenrapportage op dat vlak onbevredigend zijn. Nu echter duidelijk is
dat de oorzaak van de meetcorrectie niet ligt in de metingen of gemiste
emissiebronnen, kunnen de provincies bij het opstellen van de gebiedsprogramma’s in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied,
conform de opgestelde handreiking2, uitgaan van de bekende bronnen.
Zolang er geen eenduidige verklaring is voor de herkomst van de
meetcorrectie kunnen provincies geen maatregelen nemen specifiek voor
dit deel van de totale depositie. Landelijk is er ook geen aanleiding om de
huidige reductiedoelstelling en of het pakket aan bron- en natuurmaatregelen naar aanleiding van dit rapport aan te passen.
De huidige methodiek is internationaal toonaangevend en maakt gebruik
van de best beschikbare wetenschappelijke kennis. Om deze reden
handhaaft het RIVM de huidige methodiek. Het RIVM zal het onderzoek
naar het duinengat voortzetten en daarnaast de modellen jaarlijks
doorontwikkelen en actualiseren, zodat deze gebaseerd blijven op de
meest actuele cijfers en kennis.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/11/25/handreiking-voor-degebiedsprogrammas-nationaal-programma-landelijk-gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 334, nr. 257

2

Vervolg
Over een half jaar verwacht het RIVM een update te kunnen geven over de
voortgang van het onderzoek. De verwachting is dat er dan meer
duidelijkheid zal zijn over of, hoe en wanneer de uitkomsten van het
onderzoek verwerkt kunnen worden in de modelberekeningen. Het is
complexe materie waardoor het onderzoek tijd vraagt, hierbij staat
zorgvuldigheid voorop.
De Minister voor Natuur en Stikstof,
Ch. van der Wal-Zeggelink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 334, nr. 257

3