Herhalingsonderzoek
betrouwbaarheid energielabels
bij utiliteitsbouw

Herhalingsonderzoek betrouwbaarheid energielabels bij
utiliteitsbouw

Datum

19 november 2013

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Colofon
Inspectie Leefomgeving en Transport
ILT/Water, Bodem en Bouwen
Koningskade 4, Den Haag
Postbus 16191, 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@InspectieLenT

Pagina 2 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Inhoud

Inleiding........................................................................................................................ 4
1

De regelgeving .................................................................................................. 5

1.1

EPBD, Beg en Reg ............................................................................................................... 5

1.2

De certificeringsregeling ...................................................................................................... 5

1.3

De rekensoftware ................................................................................................................ 7

2

De onderzoeksopzet ........................................................................................... 8

2.1

Doel van het onderzoek ....................................................................................................... 8

2.2

De steekproef ..................................................................................................................... 8

2.3

Verloop van het onderzoek ................................................................................................... 8

3

De resultaten .................................................................................................... 9

4

De analyse ...................................................................................................... 10

4.1

Kritieke afwijkingen ........................................................................................................... 10

4.2

Overige opmerkingen ........................................................................................................ 12

5

Bijlagen .......................................................................................................... 14

5.1

Tabel voor energieklassen voor utiliteitsbouw ....................................................................... 14

5.2

Tabel resultaten ................................................................................................................ 15

5.3

Resultaten analyse ............................................................................................................ 17

Pagina 3 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Inleiding

Bij elk transactiemoment (verhuur of verkoop) van onroerend goed moet een
maximaal 10 jaar oud energielabel worden getoond.
In 2008/2009, 2010 en 2011 heeft de voormalige VROM-Inspectie 1 onderzoeken
uitgevoerd naar het gebruik en de betrouwbaarheid van deze energielabels bij
woningen.
In 2011 is een onderzoek naar de betrouwbaarheid van energielabels bij
utiliteitsgebouwen uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn in maart 2013 door de
minister van Wonen en Rijksdienst aan de Tweede Kamer aangeboden met de
toezegging dat er in 2013 een herhalingsonderzoek zou worden uitgevoerd.
In deze rapportage zijn de resultaten van dit herhalingsonderzoek naar de
betrouwbaarheid van energielabels bij utiliteitsgebouwen (kortweg ubouw)
opgenomen.
In hoofdstuk 1 wordt een overzicht gegeven van de van toepassing zijnde
regelgeving. De onderzoeksopzet wordt in hoofdstuk 2 behandeld. Vervolgens
worden in hoofdstuk 3 en 4 de resultaten van de herkeuringen en de analyse
weergegeven. In de bijlage is de tabel met resultaten opgenomen.

1

Per 2012 is de VROM-Inspectie samen met de Inspectie Verkeer en Waterstaat opgegaan in de Inspectie
Leefomgeving en Transport
Pagina 4 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

1

1.1

De regelgeving

EPBD, Beg en Reg
De Europese Richtlijn Energieprestatie van gebouwen (Energy Performance of
Buildings Directive, afgekort EPBD) is in Nederland omgezet in het Besluit
energieprestatie gebouwen (Beg) en de Regeling energieprestatie gebouwen (Reg).
In het Beg is geregeld dat per 1-1-2008 bij elk transactiemoment (verkoop of
verhuur) van onroerend goed een maximaal 10 jaar oud energielabel moet worden
getoond. De opgestelde energielabels moeten op grond van de Reg worden
afgemeld in een centrale database, die in opdracht van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) door AgentschapNL wordt beheerd.
Het Beg is een algemene maatregel van bestuur die op 5 december 2006 is
gepubliceerd in het Staatsblad en wordt aangestuurd door artikel 120 2 van de
Woningwet. Artikel 2.1, tweede en derde lid, van het Beg luidt:
2. Bij de verhuur van een gebouw verstrekt de eigenaar afschrift van een
energieprestatiecertificaat voor dat gebouw aan de huurder.
3. Bij de verkoop van een gebouw verstrekt de eigenaar afschrift van een
energieprestatiecertificaat voor dat gebouw aan de koper.
De verplichting geldt niet voor:
•
monumenten;
•
woonwagens;
•
onverwarmde logiesgebouwen (bijvoorbeeld trekkershutten);
•
gebouwen met een industriefunctie (zoals fabriekshallen);
•
tijdelijke bouwwerken (zoals bouwketen, noodwinkels, noodlokalen bij scholen,
directie- en schaftlokalen op bouwlocaties);
•
gebouwen die worden gebruikt voor eredienst en religieuze activiteiten (zoals
kerken);
•
alleenstaande gebouwen met een gebruiksoppervlakte van minder dan 50 m2.
In de Reg zijn de eisen voor het afgeven van een energielabel opgenomen (de
certificeringsregeling) en is de afmelding bij AgentschapNL geregeld. Tevens is
aangegeven hoe het energielabel er feitelijk uit behoort te zien.

1.2

De certificeringsregeling
De uitvoering van het Beg en de Reg is neergelegd bij de markt via de
certificeringsregeling BRL 3 9500. In het kort werkt deze regeling als volgt:
•
Bedrijven die energielabels afgeven (certificaathouders), zijn gecertificeerd
volgens BRL 9500 en worden gecontroleerd door certificatie-instellingen (CI's).
De BRL 9500 is opgesteld door de stichting Kwaliteitsborging Installatiesector
(KBI), die de certificeringsregeling beheert.

2

Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen voorschriften worden gegeven met het oog op de
nakoming van voor Nederland verbindende internationale verplichtingen die betrekking hebbe op of
samenhangen met onderwerpen waarin bij of krachtens deze wet is voorzien.
3
BRL = BeoordelingsRichtLijn
Pagina 5 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

•

•

De vier CI's (Dekra Certification (voorheen Kema), Kiwa, SKG-IKOB (voorheen
SKW en IKOB-BKB) en EPG Certificering) controleren de certificaathouders
periodiek op organisatorische aspecten. Daarnaast moet een aantal afgegeven
energielabels inhoudelijk worden beoordeeld door de CI. In de BRL is het
minimale aantal vastgelegd afhankelijk van het jaarlijks aantal energielabels dat
de certificaathouder afgeeft.
De CI's worden geaccrediteerd en vervolgens gecontroleerd door de Raad voor
Accreditatie (RvA) door middel van systeemaudits.

De CI's rapporteren periodiek aan de stichting KBI (Kwaliteitsborging
Installatiesector) over de uitkomsten van hun controles. De stichting KBI rapporteert
vervolgens periodiek aan AgentschapNL. Dit is vastgelegd in
gebruiksovereenkomsten.
In de BRL 9500 wordt voor de technische uitwerking (zoals de gebouwopname, de
berekening van de energie-index en de eisen waaraan het energielabel moet
voldoen) verwezen naar ISSO 4-publicatie 75.1. In dit onderzoek is gebruik gemaakt
van de herziene versie 2011 van deze publicatie.
Schematisch ziet het systeem er als volgt uit:

Raad van Accreditatie (RvA)

Accreditatie en controles dmv audits

Certificerende instelling (CI)

KBI stelt BRL vast

Certificatie en controle conform BRL 9500

Certificaathouder

ISSO stelt publicatie op

Stelt energielabel op conform BRL en ISSO-publicatie 75.1

Eigenaar gebouw

4

ISSO = Instituut voor Studie en Stimulering van Onderzoek op het gebied van gebouwinstallaties
Pagina 6 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

1.3

De rekensoftware
Bij het opstellen van de energielabels moet voor de berekening van de energie-index
gebruik worden gemaakt van geattesteerde rekensoftware. Per 28-2-2013 is er van
3 leveranciers geattesteerde rekensoftware voor het opstellen van energielabels bij
ubouw beschikbaar. Twee CI’s (Kiwa en SKG-IKOB) zijn geaccrediteerd om deze
attesten af te geven. Dit gebeurt op basis van BRL 9501 voor het KOMO-attest voor
energiegebruikberekeningsmethoden.

Pagina 7 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

2

De onderzoeksopzet

2.1

Doel van het onderzoek
Het doel van het onderzoek is na te gaan wat de betrouwbaarheid is van afgegeven
energielabels bij ubouw.

2.2

De steekproef
Om de betrouwbaarheid van afgegeven energielabels te onderzoeken is een
landelijke steekproef getrokken van 50 gebouwen (indicatief onderzoek).
Op verzoek van het Directoraat-Generaal Wonen en Bouwen van het ministerie van
BZK is gekozen voor niet-klinische gezondheidsgebouwen, onderwijsgebouwen en
kantoorgebouwen. Bij kantoorgebouwen is onderscheid gemaakt in de categorieën
publiek/privaat, huur/eigendom en eenvoudig/complex. Voor dit laatste onderscheid
is een grens van 5.000 m2 bruto vloeroppervlak aangehouden (advies van
AgentschapNL).
Uiteindelijk is bij 47 van deze 50 gebouwen door medewerkers van de Inspectie
Leefomgeving en Transport een herkeuring uitgevoerd.
Evenals in de eerdere onderzoeken naar de betrouwbaarheid van energielabels is
ook in dit onderzoek nagegaan of de energie-indexen 5 acceptabel zijn. Conform de
BRL 9500 6 zijn de volgende keuringscriteria gehanteerd:
•
een afwijking van 8% of minder: acceptabele energie-index;
•
meer dan 8% afwijking: energie-index met een kritieke afwijking.
De steekproef is getrokken uit het bestand van afgegeven energielabels uit 2012
zoals dat wordt beheerd door AgentschapNL. Van alle gebouwen in de steekproef
zijn de opnamegegevens opgevraagd bij de certificaathouders. Bij de herkeuring van
de gebouwen is gebruik gemaakt van het opnameformulier uit de ISSO-publicatie
75.1. De gegevens zijn ingevoerd in het rekensoftwarepakket VABI, versie 4.10
(geldig vanaf 1-10-2011).

2.3

Verloop van het onderzoek
Bij de verdeling in de steekproef van de door BZK gevraagde categorieën gebouwen
is rekening gehouden met het totaal aantal gebouwen uit het bestand van
AgentschapNL. Dit heeft geresulteerd in een steekproef met 3 gebouwen voor
gezondheidszorg, 5 onderwijsgebouwen en 42 kantoorgebouwen (voor een nadere
onderverdeling van de kantoorgebouwen zie de tabel met resultaten in bijlage 5.2).
Tijdens de uitvoering van het onderzoek is een aantal gebouwen gewijzigd. Niet
altijd wilde de eigenaar/beheerder van een gebouw medewerking verlenen aan het
onderzoek. Ook tien certificaathouders wilden niet meewerken.
In het onderzoek zijn voor deze gebouwen andere in de steekproef opgenomen.
Uiteindelijk zijn er 22 mutaties geweest en is bij 3 kantoorgebouwen geen
vervangend gebouw gecontroleerd: het zou een te grote vertraging van het
onderzoek hebben betekend.
In alle gevallen zijn de bevindingen van de inspectie teruggelegd bij de
certificaathouders en is gevraagd hierop te reageren. Met de reacties die zijn
gegeven, is bij de bevindingen rekening gehouden.
5

Het cijfer dat het energiegebruik van een gebouw aangeeft, is de energie-index. Deze energie-index wordt met
behulp van een bij de Reg opgenomen tabel omgezet in een als onderdeel van het energielabel opgenomen
energieklasse (zie bijlage 5.1)
6
BRL 9500-03, d.d. 2011-08-31 ,artikel 7.2.6 luidt: “Als ernstige fout (kritieke afwijking) wordt ten minste
aangemerkt: fouten waardoor de in het energielabel opgegeven waarde van de Energie Index bestaande bouw
meer dan 8% afwijkt, als percentage van de waarde die is vastgesteld door de certificaat-instelling.”
Pagina 8 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

3

De resultaten

Van de 47 gebouwen die zijn herkeurd, is er voor 10 gebouwen een andere
labelklasse berekend (8 waar een kritieke afwijking op basis van de energie-index is
geconstateerd en 2 die binnen de 8% grens blijven). Bij 6 van deze 10 gebouwen is
sprake van 1 labelklasse verschil, bij 2 gebouwen van 2 labelklassen, bij 1 gebouw 3
labelklassen en bij 1 gebouw 4 labelklassen verschil. Bij 6 van deze 10 gebouwen is
de index van het afgegeven energielabel gunstiger dan de index berekend na
herkeuring.
Van de 47 gebouwen is bij 15 gebouwen een energie-index berekend die meer dan
8% afwijkt van de index van het afgegeven energielabel. Bij 6 van deze 15
gebouwen is de index van het afgegeven energielabel gunstiger dan de index
berekend na herkeuring en bij 9 ongunstiger
Bij 4 gebouwen waarvan de energie-index minder dan 8% afwijkt van de index van
het afgegeven energielabel, is er sprake van onderdelen die op zich tot een afwijking
van meer dan 8% leiden. De totale index blijft echter binnen de 8% omdat de
geconstateerde verschillen elkaar (deels) opheffen.
De resultaten met betrekking tot de energie-index uitgesplitst naar type gebouw
Van de gebouwen met een onderwijsfunctie of een gezondheidszorgfunctie is er
geen met een kritieke afwijking.
Van de kantoorgebouwen is een nadere uitsplitsing gevraagd in publiek/privaat,
eigendom/huur en eenvoudig/complex.
Van de 6 publieke kantoorgebouwen zijn er 3 met een kritieke afwijking.
Van de 33 private kantoorgebouwen zijn het er 12.
Van de 17 kantoorgebouwen die worden gehuurd, zijn er 6 met een kritieke
afwijking. Van de 22 kantoorgebouwen die in eigendom zijn, zijn het er 9.
Van de 31 ‘eenvoudige’ kantoorgebouwen zijn er 11 met een kritieke afwijking.
Van de 8 ‘complexe’ kantoorgebouwen zijn het er 4.
Een overzicht van de resultaten is te vinden in de tabel van bijlage 5.2.

Pagina 9 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

4

De analyse

Van alle gebouwen zijn de opnamegegevens opgevraagd bij de certificaathouder
(het bedrijf dat het energielabel heeft afgegeven). Hiermee is een nadere analyse
uitgevoerd om te kunnen verklaren waar de verschillen door worden veroorzaakt.
In deze paragraaf worden van de 15 gebouwen waar een kritieke afwijking is
geconstateerd per gebouw de belangrijkste verschillen weergegeven. In bijlage 5.3
is een overzicht te vinden van de verschillen van alle gebouwen.
4.1

Kritieke afwijkingen
Gebouw nr. 10
De opnemer is voor het hele gebouw uitgegaan van 1 type raam (enkel glas met
voorzetraam). De inspectie heeft geconstateerd dat er 4 typen zijn (enkel glas met
voorzetraam, enkel glas met voorzetraam en zonwering, enkel glas zonder
voorzetraam en enkel glas zonder voorzetraam met zonwering). Verder heeft de
opnemer bij een van de gevels teveel vierkante meters raam opgenomen. Ook
grenst een deel van die gevel aan grond (souterrain). Dit is niet door de opnemer
onderkend.
Gebouw nr. 13
De opnemer heeft andere afmetingen bepaald van de gebruiksoppervlakten en in
relatie hiermee van de netto inhoud. Hierdoor zijn ook onjuiste ventilatievouden
berekend. Verder heeft de opnemer de oppervlakten en het type raam niet juist
weergegeven en onjuist in het berekeningssysteem overgenomen. Daarnaast heeft
de opnemer aan gedeelten van het gebouw onjuiste gebruiksfuncties toebedeeld.
Gebouw nr. 14
Bij dit gebouw zijn er meerdere aspecten die leiden tot een kritieke afwijking. De
opnemer gaat bij de installatie van het hoofdgebouw uit van een recirculatie van de
geventileerde lucht (een vorm van warmteterugwinning). De inspectie heeft dit niet
geconstateerd. Bij koeling van het hoofdgebouw gaat de opnemer uit van water als
distributiemiddel. De inspectie constateert dat dit met lucht gebeurt. De inspectie
meet kleinere afmetingen van gebruiksoppervlakte en inhoud. Verder heeft de
opnemer een deel van de gevels niet meegenomen en een invoerfout (verkeerd
plaatsen van de komma in een getal) gemaakt bij het oppervlakte glas in een van
de gevels. Tenslotte is de oriëntatie van een van de bouwdelen niet juist en is de
regeling van de verlichting anders. De inspectie constateert dat er in het
hoofdgebouw deels aanwezigheidsdetectie is, terwijl de opnemer uitgaat van 100%
vertrekregeling.
Gebouw nr. 15
Belangrijkste verschil is dat de opnemer een deel van het gebouw is vergeten.
Verder is er door de opnemer een ander type raam geconstateerd (de opnemer
heeft HR++ glas opgenomen, maar dat moet HR+ zijn) en heeft in één deel van het
gebouw de verlichting niet meegenomen.
Gebouw nr. 18
Belangrijkste verschil is dat de opnemer niet heeft opgemerkt dat een groot deel
van de ramen uitgevoerd is met dubbel glas in plaats van enkel glas.

Pagina 10 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Gebouw nr. 19
Bij dit gebouw is de opnemer bij de ramen uitgegaan van glas met zonwering. De
inspectie heeft geen zonwering aangetroffen. Bij de ventilatievoorzieningen heeft de
opnemer aangegeven dat er draairamen in het gebouw zijn, maar die heeft de
inspectie niet aangetroffen. De afmetingen van gebruiksoppervlak en inhoud zijn
kleiner dan door de opnemer berekend
Gebouw nr. 20
De kritieke afwijking van dit gebouw wordt veroorzaakt doordat de opnemer in Vabi
de oriëntatie van de vloer niet heeft aangepast. De standaardwaarde in Vabi is
‘buitenlucht’ en ‘zuid’. Dit moet zijn ‘kruipruimte’ en ‘horizontaal’. Verder heeft de
opnemer bij de berekening van het ventilatievoud voor de 2 sectoren dezelfde
installatiedefinitie gehanteerd. Echter de installatie bij de ene sector is zonder
koeling en bij de andere met koeling.
Gebouw nr. 26
Bij dit gebouw heeft de opnemer weliswaar geconstateerd dat er sprake is van veel
ramen met enkel glas met voorzetraam, maar heeft dit niet in het rekenprogramma
ingevoerd (en heeft daarmee gerekend met enkel glas zonder voorzetraam).
Gebouw nr. 27
Bij dit gebouw zijn door de inspectie andere inhoudsafmetingen en oppervlakten van
dak, gevels en ramen geconstateerd. Ook is de opnemer een gevel vergeten.
Gebouw nr. 33
De opnemer heeft bij invoeren van de netto inhoud een typefout gemaakt en
daarmee met een veel te grote inhoud gerekend. Verder heeft de opnemer bij het
berekenen van de vloeroppervlakte de buitenmaten genomen in plaats van de
binnenmaten en heeft hij de oppervlakten van schuine dakvlakken dubbel ingevoerd
(zowel bij het dak als bij de stenen wand).
Gebouw nr. 34
De opnemer heeft bij de oppervlakten van dak en vloer de opnamegegevens
verkeerd overgenomen in het rekenprogramma waardoor er met veel te grote
oppervlakten is gerekend.
Gebouw nr. 37
Bij dit gebouw is sprake van een aantal bevindingen die elkaar deels opheffen. De
opnemer heeft aangegeven dat de distributieleidingen voor warm water korter zijn
dan 3 meter, maar dat is niet het geval. Verder heeft de opnemer andere
oppervlakten en inhoudsmaat opgenomen. Deze twee bevindingen leiden tot een
hogere index. Daarnaast is de bovenbegrenzing van de energiesector niet de
buitenlucht, maar een onverwarmde bovenliggende ruimte. Tenslotte gaat de
opnemer voor wat betreft de gebruiksfunctie uit van alleen kantoor. De inspectie
gaat uit van sportfunctie, bijeenkomstfunctie en kantoor. Deze twee laatste
bevindingen leiden tot de lagere index en de kritiek afwijking.
Gebouw nr. 40
Bij dit gebouw is door de inspectie op diverse plekken geen isolatie in de buitenmuur
geconstateerd. Daarom is uitgegaan van het bouwjaar en niet van het renovatiejaar
voor wat betreft de isolatie van de gevel. De opnemer heeft verder andere
oppervlakten en inhoudsmaat opgenomen.

Pagina 11 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Gebouw nr. 43
De inspectie heeft bij dit gebouw andere afmetingen berekend van wanden, ramen
en panelen. Daarnaast is door de opnemer de gebouwhoogte (hoogte tot aan vloer
hoogste gebruikslaag) niet goed opgenomen.
Gebouw nr. 45
Bij de ventilatievoorzieningen van dit gebouw is de opnemer uitgegaan van 100%
verse lucht (ongecontroleerde ventilatie). De inspectie heeft een debietregeling
geconstateerd tot 60% (het debiet is de hoeveelheid lucht per tijdseenheid). Verder
is de opnemer voor een deel van de verlichting uitgegaan van een centrale aan/uit
regeling, terwijl dit een veegpulsregeling moet zijn. Een veegpulsregeling schakelt
op voorgeprogrammeerde tijden de verlichting in alle aangesloten ruimten in één
keer uit.
4.2

Overige opmerkingen
In het rekenprogramma Vabi moet bij de algemene projectgegevens van het
gebouw de gebouwhoogte worden aangegeven. Volgens de ISSO-publicatie 75.1 blz.
104 wordt de gebouwhoogte bepaald door het hoogteverschil tussen het maaiveld
en de vloer van de hoogste gebruikslaag van het gebouw. Niet altijd wordt de
gebouwhoogte ingevuld. Blijkbaar is de plaats in het rekenprogramma (bij algemene
projectgegevens, zoals adresgegevens) voor een aantal opnemers niet logisch.
Blijkbaar is ook de definitie van gebouwhoogte niet voldoende bekend. In 7 gevallen
heeft de opnemer de hoogte tot aan de dakrand genomen in plaats van de vloer van
de hoogste gebruikslaag. Een onjuiste invoer kan invloed hebben voor de hoogte
van de energie-index.
Bij het bepalen van de isolatiewaarde van vloer, dak, gevels en glas zijn in de ISSOpublicatie 75.1 beslisdiagrammen opgenomen. Het volgen van deze
beslisdiagrammen is verplicht. Het principe is dat men de isolatiedikte dient te
meten en als dat niet mogelijk is via de bouwjaarperiode de isolatiewaarde mag
bepalen (zie met name de passage onderaan blz. 89).
Bij één gebouw heeft de opnemer eigen isolatiewaarden (Rc-waarden) in het
rekenprogramma ingevoerd en niet het beslisdiagram gevolgd. Dat is beduidend
minder dan bij het vorige onderzoek.
Als de isolatiedikte niet te meten is, dan mag men volgens het beslisdiagram
uitgaan van de bouwjaarperiode. Met name het jaar 1992 levert wel eens problemen
op. Als het bouwjaar 1992 is, dan moet men de bouwjaarperiode ‘groter of gelijk
aan 1992’ kiezen en niet ‘1988-1992’.
In een aantal gevallen was de isolatiedikte wel degelijk te meten, maar heeft de
opnemer de isolatiewaarde bepaald aan de hand van de bouwjaarperiode. In deze
gevallen is evenals in het vorige onderzoek de lijn van de opnemer gevolgd.
Bij warm tapwater is de lengte van de leidingen van belang voor de bepaling van de
energie-index. Zo gauw één leiding langer is dan 3 meter dan dient dit als zodanig
te worden aangegeven. Met name bij leidingen van meerdere boilers naar de
tappunten van warm water gaan opnemers in sommige gevallen uit van een
gemiddelde. Dit is niet conform het opnameformulier zoals opgenomen in de ISSOpublicatie 75.1 op blz. 166. In 6 gevallen heeft de inspectie langere leidingen
aangetroffen dan de opnemers.
Bij het bepalen van de netto-inhoud van een gebouw dient men de hoogte tot aan
het eventueel verlaagde plafond te nemen en niet de hoogte tot aan de onderkant
Pagina 12 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

van de bovenliggende constructievloer. De netto-inhoud dient te worden gebruikt
voor het bepalen van het ventilatievoud. In zeker 5 gevallen heeft de opnemer de
bruto-inhoud gehanteerd.
Bij de begrenzing van de bouwdelen (dak, vloer, gevels en ramen) moet worden
aangegeven op welke oriëntatie ze zijn gelegen (noord, zuid, oost, west). Voor dak
en vloer is dit in de meeste gevallen een horizontale oriëntatie en een vloer grenst
meestal niet aan de buitenlucht. In het rekenprogramma Vabi staan de oriëntaties
‘zuid’ en ‘buitenlucht’ als standaardwaarde. Niet altijd wordt dit bij vloer en dak
aangepast.
Bij het bepalen van het ventilatievoud zijn de netto-inhoud van het gebouw en de
capaciteit van de luchtbehandelingkast van belang. In het rekenprogramma Vabi
kan met een standaardwaarde worden gerekend als het ventilatievoud niet is te
bepalen. Deze standaardwaarde is afhankelijk van de hoofdfunctie van het gebouw.
In 15 van de 39 gevallen waar dat van toepassing is, wordt niet het werkelijke
ventilatievoud berekend, maar gaat men van deze standaardwaarde uit. Tijdens het
onderzoek is dit overgenomen. Aangezien het ventilatievoud een grote invloed heeft
op de uiteindelijk energie-index is het beter om de daadwerkelijke waarde te
berekenen.
Bij het bepalen van de verlichting (percentage, vermogen en regeling) valt op dat er
vaak van één of twee verlichtingssectoren wordt uitgegaan. Het vergt veel tijd om
de verlichting goed in kaart te brengen en de indruk bij de inspectie is dat bij dit
aspect te weinig wordt uitgesplitst in verschillende typen verlichting.
In bijlage 5.3 zijn alle geconstateerde verschillen opgesomd. Deze verschillen
hebben een verschillende invloed op de energie-index. Bij sommige gebouwen is
sprake van veel verschillen met een geringe invloed op de index, waardoor het
percentage binnen de marge van 8% blijft. Soms kan één verschil (bijvoorbeeld bij
gebouw 18) direct leiden tot een grote afwijking. Tenslotte zijn er gebouwen (3, 11,
17 en 22) waar geconstateerde verschillen elkaar (deels) opheffen en de
uiteindelijke index niet meer dan 8% afwijkt. Bij deze gebouwen is er sprake van
een verschil in een onderdeel die op zich zou leiden tot een afwijking van meer dan
8%. Het gaat in de BRL 9500 echter om de afwijking van de totale index en niet om
afwijkingen per onderdeel.

Pagina 13 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

5

Bijlagen

5.1

Tabel voor energieklassen en energie-indexen voor utiliteitsbouw

Energieklasse
A++
A+
A
B
C
D
E
F
G

Grenswaarden Energie-index
kleiner of gelijk aan 0,50
0,51-0,70
0,71-1,05
1,06-1,15
1,16-1,30
1,31-1,45
1,46-1,60
1,61-1,75
groter dan 1,75

Pagina 14 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

5.2

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28

Tabel resultaten
gebouwtype

nader onderscheid kantoor

onderwijs
onderwijs
onderwijs
onderwijs
onderwijs
gezondheidszorg
gezondheidszorg
gezondheidszorg
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor

publiek, huur, complex
publiek, huur, complex
publiek, eigendom, eenvoudig
publiek, eigendom, eenvoudig
publiek, eigendom, complex
publiek, eigendom, complex
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, huur, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig

afgegeven label herkeurde label percentage resultaat
index
klasse
index
klasse afwijking
0,93
A
0,93
A
0
acceptabel
3,18
G
3,08
G
-3
acceptabel
0,89
A
0,96
A
7
acceptabel
0,78
A
0,74
A
-5
acceptabel
1,93
G
1,89
G
-2
acceptabel
0,87
A
0,83
A
-5
acceptabel
0,57
A+
0,56
A+
-2
acceptabel
1,91
G
1,87
G
-2
acceptabel
1,14
B
1,12
B
-2
acceptabel
1,99
G
2,23
G
11
kritiek
1,44
D
1,49
E
3
acceptabel
2,00
G
1,98
G
-1
acceptabel
2,23
G
1,55
E
-44
kritiek
1,60
E
2,03
G
21
kritiek
0,92
A
1,39
D
34
kritiek
1,54
E
1,52
E
-1
acceptabel
1,43
D
1,38
D
-4
acceptabel
1,09
B
0,86
A
-27
kritiek
0,76
A
0,85
A
11
kritiek
2,46
G
2,17
G
-13
kritiek
0,50
A++
0,50
A++
0
acceptabel
2,05
G
1,90
G
-8
acceptabel
1,08
B
1,07
B
-1
acceptabel
1,20
C
1,17
C
-3
acceptabel
1,33
D
1,32
D
-1
acceptabel
3,47
G
2,96
G
-17
kritiek
1,43
D
1,58
E
9
kritiek
1,20
C
1,20
C
0
acceptabel
Pagina 15 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47

gebouwtype

nader onderscheid kantoor

kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor
kantoor

privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, eigendom, eenvoudig
privaat, huur, complex
privaat, huur, complex
privaat, huur, complex
privaat, huur, complex

afgegeven label herkeurde label percentage resultaat
index
klasse
index
klasse afwijking
0,89
A
0,86
A
-3
acceptabel
1,47
E
1,51
E
3
acceptabel
1,19
C
1,26
C
6
acceptabel
2,37
G
2,33
G
-2
acceptabel
3,31
G
2,77
G
-19
kritiek
1,68
F
1,12
B
-50
kritiek
1,04
A
1,04
A
0
acceptabel
1,35
D
1,36
D
1
acceptabel
1,92
G
1,70
F
-13
kritiek
1,42
D
1,49
E
5
acceptabel
1,04
A
1,05
A
1
acceptabel
1,21
C
1,33
D
9
kritiek
1,43
D
1,41
D
-1
acceptabel
1,10
B
1,10
B
0
acceptabel
2,47
G
2,23
G
-11
kritiek
1,02
A
1,01
A
-1
acceptabel
0,93
A
0,85
A
-9
kritiek
0,92
A
0,98
A
6
acceptabel
1,05
A
1,05
A
0
acceptabel

Pagina 16 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

5.3

Resultaten analyse
In deze bijlage zijn voor belangrijke aspecten van de energie-index de verschillen
weergegeven tussen de resultaten van de herkeuringen en die van de afgegeven
energielabels. Per aspect is aangegeven bij hoeveel gebouwen verschillen zijn
aangetroffen en met een korte omschrijving is aangegeven welke verschillen dat
zijn.
Gebouwhoogte: 10 verschillen

Niet ingevuld: 2x
Te hoge gebouwhoogte ingevuld: 7x
Te lage gebouwhoogte ingevuld: 1x
Isolatie vloer: 4 verschillen
Niet volgen beslisdiagram, maar eigen Rc-waarde ingevuld: 1x
Andere isolatiedikte gemeten: 1x
Andere bouwjaarperiode gebruikt: 2x
Isolatie dak: 4 verschillen
Andere isolatiedikte gemeten: 1x
Andere bouwjaarperiode gebruikt: 1x
Bouwjaarperiode gebruikt terwijl er geen isolatie is: 1x
Dak hoort niet bij de schil en hoeft niet te worden meegenomen: 1x
Isolatie gevel: 4 verschillen
Andere isolatiedikte gemeten: 2x
Andere bouwjaarperiode gebruikt: 2x
Isolatie paneel: 1 verschil
Paneel ten onrechte aangezien voor glas: 1x
Isolatie glas: 22 verschillen
Ander type glas: 9x
Meerdere typen glas, terwijl bij opname maar 1 type is aangegeven: 2x
Verschil bij buitenzonwering, zonwerende coating of luifel: 11x
Type kozijn: 5 verschillen
Kozijnen zijn deels metaal i.p.v. hout/kunststof: 1x
Kozijnen zijn (deels) thermisch onderbroken i.p.v. metaal of hout/kunststof: 4x
Ventilatiesysteem: 6 verschillen
Deels natuurlijke ventilatie deels balansventilatie i.p.v. volledig natuurlijk: 1x
Deels gebalanceerd, deels natuurlijk i.p.v. volledig gebalanceerd: 2x
Deel luchtbehandelingkasten heeft geen warmteterugwinning (leidt tot 2 sectoren):
1x
Debietregeling van 60% i.p.v. 100% verse lucht: 1x
Geen recirculatie i.p.v. 20% recirculatie: 1x

Pagina 17 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Ventilatievoorzieningen: 2 verschillen
Draairamen i.p.v. geen voorziening: 1x
Geen voorziening i.p.v. draairamen: 1x
Warmteterugwinning: 2 verschillen
Roterende warmtewisselaar (warmtewiel) i.p.v. platen- of buizenwisselaar: 1x
Platen- of buizenwisselaar i.p.v. warmtewiel: 1x
Verwarming, opwekking: 4 verschillen
Deels HR-107 i.p.v. totaal gaswarmtepomp: 1x
Ander keteltype: 2x
Ander temperatuurniveau (lager i.v.m. vloerverwarming): 1x
Verwarming, distributie: 6 verschillen
Water en lucht i.p.v. alleen water: 2x
Lucht i.p.v. water: 1x
Water i.p.v. water en lucht: 2x
Geen individuele regeling i.p.v. wel: 1x
Koeling, opwekking: 2 verschillen
Wel koeling i.p.v. geen koeling: 1x
Geen koeling i.p.v. wel koeling: 1x
Koeling, distributie: 8 verschillen
Water en lucht i.p.v. alleen water: 3x
Lucht i.p.v. geen koeling: 1x
Lucht i.p.v. water en lucht: 2x
Lucht i.p.v. water: 1x
Geen koeling i.p.v. lucht: 1x
Bevochtiging, systeem: geen verschillen
Bevochtiging, distributie: 2 verschillen
Leidingen langer dan 3 meter: 1x
Circulatieleiding i.p.v. onbekend: 1x
Zonnepanelen: 1 verschil
Wel zonnepanelen i.p.v. geen zonnepanelen: 1x
Warm tapwater, opwekking: 2 verschillen
Deels geen warm tapwater i.p.v. elektrische boiler: 1x
Elektrische boiler i.p.v. aansluiting op stadsverwarming: 1x
Warm tapwater, distributie: 6 verschillen
Leidingen langer dan 3 meter: 6x
Oppervlakte sectoren: 13 verschillen
Oppervlakte kleiner: 6x
Oppervlakte groter: 2x
Pagina 18 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Deel ontbreekt: 1x
Andere indeling sectoren: 1x
Twee sectoren i.p.v. één: 3x
Netto inhoud: 20 verschillen
Netto i.p.v. bruto: 5x
Deel ontbreekt: 1x
Andere inhoud: 10x
Andere indeling sectoren: 1x
Twee sectoren i.p.v. één: 3x
Infiltratie: 5 verschillen
Standaardgevel i.p.v. klimaatgevel of voorzetgevel: 3x
Detaillering normaal i.p.v. goed: 1x
Andere sectorhoogte: 1x
Thermische massa: 2 verschillen
Open plafond i.p.v. gesloten plafond: 1x
Gesloten plafond i.p.v. open of geen plafond: 1x
Oppervlakte bouwdelen: 44 verschillen
Deel gevel, dak of vloer vergeten: 10x
Ramen vergeten in gevel: 2x
Paneel vergeten in gevel: 1x
Deels verkeerde type glas: 1x
Wand i.p.v. deur: 1x
Andere oppervlakte: 24x
Andere sectorindeling leidt tot andere oppervlakten: 4x
Invoerfout (komma verkeerd in getal gezet): 1x
Begrenzing bouwdelen: 22 verschillen
Vloer en dak zijn horizontaal i.p.v. op zuiden: 2x (in Vabi-software staat de
defaultwaarde op ´zuid´)
Andere begrenzing: 20x
Gebruiksfuncties: 5 verschillen
Kantoor, onderwijs en bijeenkomstfunctie i.p.v. ‘niet-labelplichtig’: 1x
Gezondheidsfunctie i.p.v. kantoor: 1x
Sport, kantoor en bijeenkomstfunctie i.p.v. alleen kantoor:1x
Deelfunctie hoort bij hoofdgebruiksfunctie (een deelfunctie mag pas apart worden
gedefinieerd als de oppervlakte ervan meer dan 25% is van het totaal
gebruiksoppervlak): 2x
Ventilatievoud: 9 verschillen
Lagere ventilatievoud: 2x
Hogere ventilatievoud: 1x
Andere ventilatievoud door te rekenen netto-inhoud i.p.v. bruto-inhoud: 2x
Andere sectorindeling: 2x
Onjuiste methode gehanteerd op ventilatievoud te berekenen: 1x
Pagina 19 van 20

Betrouwbaarheid energielabels bij utiliteitsbouw, herhalingsonderzoek

Verkeerde installatie aan sector gekoppeld: 1x
Verlichting, percentage en vermogen: 10 verschillen
Deel verlichting vergeten: 1x
Percentages verlichtingssectoren omgedraaid: 1x
Hoger vermogen per vierkante meter: 4x
Lager vermogen per vierkante meter: 3x
Bij twee verlichtingssectoren kan er niet één op 100% staan: 1x
Type lichtregeling: 11 verschillen
Deel verlichting vergeten: 1x
Deels vertrekregeling i.p.v. centraal aan/uit: 3x
Afzuiging ventilatie via armaturen i.p.v. geen afzuiging: 2x
Deel aanwezigheidsdetectie: 2x
Deels vertrekregeling en deels centraal aan/uit i.p.v. veegpuls: 1x
Geen daglichtdetectie en geen veegpuls i.p.v. daglichtdetectie en veegpuls: 1x
Alle verlichting veegpuls i.p.v. deels veegpuls en deels centraal aan/uit: 1x

Pagina 20 van 20

November 2013