Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

719
Vragen van het lid Van Laar (PvdA) aan de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over «voluntourism» met Nederlandse toelage
in weeshuizen (ingezonden 23 oktober 2014).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 2 december 2014).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Kinderen zijn geen toeristische attractie» van
Nieuwsuur1 en «Ministerie van Buitenlandse Zaken reageert»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is er in het bericht van Nieuwsuur sprake van vrijwilligerswerk in een
weeshuis, (gedeeltelijk) gesubsidieerd door een MilleniumDoen-toelage?
Klopt het dat naar aanleiding hiervan een onderzoek wordt ingesteld? Zo ja,
wanneer verwacht u dat dit onderzoek afgerond is? Kunnen de resultaten van
dit onderzoek met de Kamer worden gedeeld?
Antwoord 2
Met «MillenniumDoen!» stimuleert de organisatie JoHo – met steun uit de
Subsidiefaciliteit Burgerschap en Ontwikkelingssamenwerking (SBOS) –
Nederlandse jongeren die in het buitenland een stage lopen of vrijwilligerswerk doen, om na terugkomst betrokken te blijven bij internationale
samenwerking en vervolgactiviteiten in Nederland te ondernemen. Dat
gebeurt onder meer met een financiële bijdrage. Jongeren moeten hiervoor
hun vrijwilligerswerk of stage regelen via aangesloten organisaties die aan
kwaliteitscriteria voldoen.
Nieuwsuur noemt «MillenniumDoen!» in relatie tot een Nederlandse studente
Voeding en Diëtiek die in 2013 in Kenia drie maanden als vrijwilliger werkte in
twee opvangcentra voor weeskinderen. De indruk werd gewekt dat hier
mogelijk sprake zou zijn van een knelpunt. Tot op heden zijn hierover bij het
1

Nieuwsuur, 19 oktober 2014. Kinderen zijn geen toeristische attractie.
http://nieuwsuur.nl/onderwerp/711675-kinderen-zijn-geen-toeristische-attractie.html
2
Nieuwsuur, 19 oktober 2014. Ministerie van Buitenlandse Zaken reageert.
http://nieuwsuur.nl/onderwerp/711757-ministerie-van-buitenlandse-zaken-reageert.html

ah-tk-20142015-719
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

ministerie geen klachten binnengekomen. In overleg met de uitvoerder van
SBOS is JoHo verzocht om nadere informatie over «MillenniumDoen!» en
over dit specifieke geval. Uit de aangeleverde informatie blijkt dat er expliciet
oog is voor de risico’s die het omgaan met kwetsbare kinderen met zich mee
kan brengen.
Vraag 3
Heeft u in beeld of er in de afgelopen twee jaar Nederlandse subsidies
verstrekt zijn aan vrijwilligers die waar dan ook ter wereld vrijwilligerswerk
doen of hebben gedaan in dit soort weeshuizen? Zo ja, is duidelijk om welke
bedragen het gaat en op welke schaal heeft dit plaatsgevonden? Zo nee,
wordt dit meegenomen in het eerder genoemde onderzoek?
Antwoord 3
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft alleen via de SBOS-faciliteit een
aantal stage- en uitwisselingsprogramma’s ondersteund waarbij contacten
met jongeren en scholen onderdeel vormen van de activiteiten. De betrokken
organisaties zijn getoetst, zo blijkt uit de door de SBOS-uitvoerder aangeleverde informatie: op uitvoeringscapaciteit en op beleid ter voorkoming van
(onbedoelde) negatieve effecten in ontwikkelingslanden. De minimale
standaard is «do no harm». Er zijn specifieke maatregelen getroffen met het
oog op het omgaan met (kwetsbare) kinderen. Voorbeelden zijn grondige
training van de vrijwilligers, beperkt intensief contact met kinderen, lokale
professionele begeleiders en het volgen van richtlijnen van het Better Care
Network (BCNN, zie onder). De uitvoering van de programma’s heeft tot op
heden geen aanleiding gegeven tot zorgen of klachten. In het kader van de
beleidsvernieuwing is SBOS overigens in 2011 opgeschort. Er komt geen
vervolg voor deze faciliteit.
Vraag 6
Bent u op de hoogte van de «VN richtlijnen voor Alternatieve Zorg voor
Kinderen»3? Controleert u bij organisaties die subsidie van Nederland
ontvangen, of deze richtlijnen worden toegepast? Zo ja, op welke manier? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het ministerie is bekend met deze richtlijnen. Er is contact met het BCNN dat
zich in Nederland inzet voor de promotie ervan. De richtlijnen waren geen
expliciet onderdeel van subsidies die vanuit SBOS zijn toegekend. Dat heeft
te maken met het karakter van deze faciliteit. Die is gericht op bevordering
van maatschappelijke betrokkenheid ín Nederland. De via SBOS gesteunde
programma’s blijken de richtlijnen in de praktijk wel te hanteren.
Vraag 4
Deelt u de zorg van brancheorganisatie Partos over «ontwikkelingsbeunhazerij»? Welke controle is er op de Nederlandse organisaties die bemiddelen
voor vrijwilligersplekken in weeshuizen, en wie voert deze uit? Deelt u de
mening dat deze organisaties moeten worden aangesproken op hun
verantwoordelijkheid, om zo te voorkomen dat de kinderen, vrijwilligers en
toeristen de dupe worden van deze industrie? Zo ja, hoe gaat u dit vormgeven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het veld van internationaal jongerenreizen en -vrijwilligerswerk is breed en
dynamisch. Daar ongeclausuleerd de term «beunhazerij « op plakken lijkt me
geen goede zaak. We kennen bijvoorbeeld diverse bonafide, gedreven en
gedegen bemiddelingsorganisaties. Deze zorgen dat hun deelnemers zich
goed oriënteren en voorbereiden, werken met lokale partners en hanteren
adviezen en richtlijnen als van het BCNN.
Nieuwsuur belicht een facet van een groeiende trend van maatschappelijke,
particuliere betrokkenheid bij internationale vraagstukken en ontwikkeling:

3

Verenigde Naties A/RES/64/142*. Richtlijnen voor alternatieve zorg voor kinderen.
http://www.bettercarenetwork.nl/content/17382/download/clnt/34569_Microsoft_Word__VWS102919NL__2_.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

jongeren die zelf of via hun school/opleiding de wereld intrekken voor een
reis, een stage of voor vrijwilligerswerk in een ontwikkelingsland. Het is goed
dat jongeren hun blik verbreden, internationale en interculturele ervaring
opdoen en nadenken over en zich inzetten voor een betere wereld.
Maar het is ook goed dat er aandacht is voor mogelijke valkuilen en
onbedoelde negatieve effecten. Goede, ervaren organisaties voor internationaal jongeren- en vrijwilligerswerk zijn zich daarvan bewust en vertalen dat in
goede samenwerking met lokale partners, in degelijke voorbereiding van
deelnemers en in deskundige begeleiding en coaching.
Het kabinet ziet in het veld van jongerenreizen en internationaal vrijwilligerswerk voor zichzelf geen primaire of controlerende rol. Met relevante
organisaties waarmee het ministerie beleidsmatige of subsidierelaties
onderhoudt en met het Ministerie van V&J is er overigens wel contact over
de gesignaleerde problematiek van de kwetsbaarheid van kinderen. Het
Ministerie van Buitenlandse Zaken stimuleert onderling contact en afstemming, attendeert op activiteiten als van het BCNN en moedigt (zelf)regulering
aan, zoals bijvoorbeeld is gebeurd in het kader van SBOS.
Vraag 5 en 7
Ziet u een rol voor het Ministerie en de overheid bij het voorlichten van
vrijwilligers en toeristen die naar landen zoals Cambodja en Kenia afreizen,
om hen bewust te maken van de nadelige gevolgen van weeshuistoerisme?
Zo ja, op welke manier wilt u hieraan invulling gaan geven? Zo nee, waarom
niet?
Ziet u bij het signaleren en voorkomen van weeshuistoerisme ook een rol
weggelegd voor de Nederlandse ambassades in de betreffende landen? Zo ja,
op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5 en 7
Reislustige jongeren, potentiële vrijwilligers en ook toeristen hebben een
eigen verantwoordelijkheid zich goed te oriënteren en voor te bereiden.
Intermediaire en reisorganisaties kunnen daarbij helpen. Ten aanzien van wat
in de vraag «weeshuistoerisme» wordt genoemd, wijs ik op activiteiten vanuit
het eerder genoemde BCNN-netwerk richting reisbranche, organisaties voor
internationaal vrijwilligerswerk en kleinschalige particuliere ontwikkelingsprojecten.
Binnen de mogelijkheden die Buitenlandse Zaken ten dienste staan, wordt dit
aangevuld met voorlichting en informatievoorziening. Dat gebeurt via de
website en via relevante ambassades, vooral daar waar kinderhuizen veel
voorkomen of de overheid juist actief beleid voert om kinderhuizen te sluiten.
Ambassades hebben daarbij in eerste instantie een signalerende functie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3