Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1642

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij tien fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling groene infrastructuur (Kamerstuk 22 112, nr. 1635)
Fiche 2: Mededeling deelname van de EU aan de wereldtentoonstelling
2015 in Milaan (Kamerstuk 22 112, nr. 1636)
Fiche 3: Mededeling wetgevingspakket voor gezondere dieren en planten
en een veiligere voedselketen (Kamerstuk 22 112, nr. 1637)
Fiche 4: Diergezondheidsverordening (Kamerstuk 22 112, nr. 1638)
Fiche 5: Verordening teeltmateriaal (Kamerstuk 22 112, nr. 1639)
Fiche 6: Controleverordening levensmiddelen- en diervoeder, dierenwelzijn, plantgezondheid, teeltmateriaal en gewasbeschermingsmiddelen.
(Kamerstuk 22 112, nr. 1640)
Fiche 7: Verordening beschermende maatregelen tegen plaagorganismen
bij Planten (Kamerstuk 22 112, nr. 1641)
Fiche 8: Richtlijn inzake toegankelijkheid van betaaldiensten
Fiche 9: Verslag EU-burgerschap 2013 en overzicht «vordering op weg
naar een echt EU-burgerschap 2011–2013» (Kamerstuk 22 112, nr. 1643)
Fiche 10: Verordening markttoegang havendiensten en financiële
transparantie van havens (Kamerstuk 22 112, nr. 1644)
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1642
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

1

Fiche: Richtlijn inzake toegankelijkheid van betaaldiensten
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Richtlijn betreffende de vergelijkbaarheid van kosten in verband met
betaalrekeningen, overstappen van betaalrekening en toegang tot
betaalrekeningen met basisfuncties.
Datum ontvangst Commissiedocument
8 mei 2013
Nr. Commissiedocument
COM (2013) 266
Prelex
http://ec.Europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202640
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
Impact assessment, volledig (SWD(2013)164): http://ec.europa.eu/
governance/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/swd_2013_0164_en.pdf
Impact assessment, samenvatting (SWD(2013)165):
http://ec.Europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/
swd_2013_0165_en.pdf
Opinie dd 27 juli 2012 (SEC(2013)250):
http://ec.Europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/
sec_2013_250_0.pdf
Opinie dd 29 oktober 2012 (SEC(2013)250):
http://ec.Europa.eu/governance/impact/ia_carried_out/docs/ia_2013/
sec_2013_0250_en.pdf
Behandelingstraject Raad
ECOFIN Raad
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 114
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Gewone wetgevingsprocedure: gekwalificeerde meerderheid in de
Raad en medebeslissing door het EP.
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Er worden gedelegeerde bevoegdheden voorgesteld met betrekking
tot het vaststellen van gestandaardiseerde terminologie voor diensten
waarvoor banken tarieven hanteren.
Er worden uitvoeringshandelingen voorgesteld met betrekking tot het
vaststellen van het uiterlijk van tarievenlijsten en overzichten van
getarifeerde betaaldiensten.
2. Samenvatting BNC-fiche
Het voorstel beoogt de toegankelijkheid tot en vergelijkbaarheid van
betaaldiensten voor consumenten te verbeteren en het overstappen naar
een andere bank te vergemakkelijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

2

De Commissie baseert haar voorstel op artikel 114 van het
EU-Werkingsverdrag, stellende dat ingrijpen nodig is voor het wegnemen
van de resterende barrières voor de vrijheid van betaaldiensten op de
interne markt. Meer in het algemeen zou deze richtlijn nodig zijn voor het
realiseren van het vrije verkeer van goederen, arbeid, diensten en kapitaal.
Omdat een eerdere aanbeveling van de Commissie binnen een aantal
lidstaten geen opvolging heeft gekregen, meent de Commissie dat het
nodig is onderhavige richtlijn vast te stellen.
Het kabinet steunt de doelstellingen van de Commissie: ter voorkoming
van sociale en financiële uitsluiting is het belangrijk dat consumenten
voldoende toegang hebben tot girale betaaldiensten, in het bijzonder in
landen waar contante betalingen steeds meer plaatsmaken voor giraal
betalingsverkeer. Verder is het van belang dat er voldoende (grensoverschrijdende) concurrentie is op de markt voor betaaldiensten en dat
consumenten daartoe inzicht hebben in de kosten van het gebruik van een
betalingrekening. De beschikbaarheid van een goed functionerende
overstapservice kan de concurrentie daarbij verder bevorderen.
Nederland is echter kritisch over de subsidiariteits- en proportionaliteitsaspecten van het voorstel. Op voorhand is niet duidelijk of het probleem
dat de Commissie wil oplossen een grensoverschrijdend karakter heeft,
dan wel van een dusdanige omvang is dat ingrijpen op Europees niveau
noodzakelijk is.
Voor de Nederlandse markt voor bankrekeningen voor consumenten
voegt het voorstel ook weinig toe: de Nederlandse banken hebben
onderling afgesproken dat in beginsel iedereen een basisbankrekening
kan openen die voldoet aan de aspecten zoals de Commissie die benoemt
in haar voorstel. Weliswaar bevat de Nederlandse wetgeving geen
specifieke eis dat bij het openen van een bankrekening niet mag worden
gediscrimineerd naar nationaliteit, maar dat is wel verboden op grond van
de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Bovendien is het recht op een
betaalrekening in iedere lidstaat niet in lijn met de gedachte van de
Europese betalingsruimte (SEPA), waarbij de gebruiker juist slechts één
enkele bankrekening nodig heeft om in de hele Europese betalingsruimte
(in euro’s) te kunnen bankieren.
Ook kent Nederland al een overstapservice om de overstap van de ene
bank naar de andere te faciliteren, die bovendien verder gaat dan de eisen
die de Commissie stelt aan een dergelijke service. Wel nieuw voor de
Nederlandse markt zou het standaardiseren van de presentatie van
tarieven voor betaalrekeningen zijn. Er bestaan weliswaar websites
waarop tarieven kunnen worden vergeleken, maar iedere bank is vrij om
zelf te bepalen hoe zij haar tarieven opbouwt. Desondanks zijn de
belangrijkste tarieven voor consumenten op dezelfde wijze samengesteld.
Alles bijeengenomen biedt het voorstel weinig kansen voor Nederland,
maar is ook de impact ervan te overzien.
3. Samenvatting voorstel
Inhoud voorstel
Het voorstel heeft een drieledige doelstelling:
1. Het verbeteren van de toegankelijkheid tot girale betaaldiensten voor
consumenten het recht op een basisbetaalrekening wettelijk vast te
leggen (d.w.z. een betaalrekening met een betaalpas en, voor zover
beschikbaar, toegang tot internetbankieren).
2. Het verbeteren van de vergelijkbaarheid van tarieven m.b.t. betaaldiensten voor consumenten: banken worden verplicht hun tarieven op
gestandaardiseerde wijze te publiceren via een of meer geaccrediteerde onafhankelijke websites.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

3

3. Het makkelijker maken voor consumenten om over te stappen naar
een andere bank door de oude en de nieuwe bank te verplichten
bepaalde informatie uit te wisselen.
Met de eerste maatregel wil de Commissie verzekeren dat iedereen die
een betaalrekening wenst te openen daar ook echt toe in staat is. Het
belang daarin ligt in het feit dat een betaalrekening een noodzakelijk
medium is voor het voorkomen van financiële of sociale uitsluiting.
Door tarieven met betrekking tot betaaldiensten beter vergelijkbaar te
maken, hoopt de Commissie ervoor te zorgen dat consumenten beter in
staat zullen zijn te beoordelen wat de kosten zijn voor betaaldiensten, wat
een positief effect moet hebben op de concurrentie tussen betaalinstellingen. Hetzelfde geldt voor het instellen van een grensoverschrijdende
overstapservice: door het consumenten makkelijker te maken naar een
andere bank over te stappen, zouden banken scherper gaan concurreren
op zowel de prijs als de kwaliteit van hun dienstverlening.
Impact assessment Commissie
In de impact assessment onderbouwt de Commissie de wenselijkheid van
ingrijpen met een kosten-batenanalyse, waarbij een aantal beleidsopties
naast elkaar worden gezet. Op grond van een kwantitatieve analyse komt
de Commissie tot onderhavig voorstel, waarbij zij benadrukt dat alleen het
samenstel van de drie genoemde onderdelen tot het gewenste effect
kunnen leiden.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
Artikel 114 van het EU-Werkingsverdrag geeft de EU bevoegdheid om
wetgeving vast te stellen inzake de werking van de interne markt.
Nederland kan zich vinden in deze rechtsgrondslag.
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Om de subsidiariteit en proportionaliteit van het voorstel als geheel te
beoordelen, moeten de drie onderdelen apart worden bekeken.
1. Het recht op een basisbetaalrekening houdt in dat iedere EU-burger
in iedere lidstaat een basisbankrekening moet kunnen openen.
Het kabinet oordeelt negatief over de subsidiariteit op dit onderdeel. De Commissie onderbouwt onvoldoende dat de werking van
de interne markt wordt belemmerd doordat niet iedere EU-burger
beschikt over een basisbankrekening.
Uit de impact assessment volgt bovendien dat in het merendeel
van de landen in de EU meer dan 90% van de consumenten
beschikt over een bankrekening. Uit de gegevens van de Commissie volgt dat:
− vooral in Roemenië en Bulgarije het aantal mensen dat een
bankrekening heeft relatief laag is;
− ruim 60% van de consumenten die een bankrekening wil
openen (maar er nu geen heeft) woonachtig is in Italië,
Roemenië of Polen.
In veel andere lidstaten, waaronder Nederland, speelt het probleem
dus niet of nauwelijks. Ook is het voor burgers uit andere lidstaten
over het algemeen goed mogelijk om in Nederland een bankrekening te openen. Bovendien is het overgrote deel van de consumenten aan wie een bankrekening geweigerd is, niet relevant vanuit
een grensoverschrijdend perspectief. Ook dat toont aan dat er geen
sprake is van een Europees probleem waarbij de werking van de
interne markt wordt verstoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

4

2. Het verbeteren van de vergelijkbaarheid van tarieven m.b.t.
betaaldiensten.
De Commissie wil de vergelijkbaarheid van tarieven m.b.t.
betaaldiensten voor consumenten verbeteren door lidstaten lijsten
met getarifeerde betaaldiensten op te laten opstellen. Deze lijsten
worden zoveel mogelijk op Europees niveau gestandaardiseerd,
waarna banken binnen de EU verplicht zijn de Europese definities
– voor zover beschikbaar – te hanteren bij het publiceren van hun
tarieven. Maar doordat iedere lidstaat zelf vaststelt welke diensten
op zijn grondgebied het vaakst getarifeerd worden, ontstaan er per
lidstaat verschillende lijsten. De lijsten zullen dus ook tarieven
bevatten voor betaaldiensten die alleen worden gebruikt binnen
een specifieke lidstaat. De bruikbaarheid voor het vergelijken van
tarieven over de grenzen van lidstaten heen moet daarom worden
gerelativeerd: de maatregel heeft bovenal effect op de vergelijkbaarheid van tarieven op nationaal niveau.
Gezien de beperkte Europese dimensie wordt ook op dit onderdeel
niet aan het subsidiariteitsvereiste voldaan.
3. Het faciliteren van de overstap naar een andere bank.
Om het voor consumenten makkelijker maken om over te stappen
naar een andere bank, voorziet het voorstel in een verplichting voor
aanbieders van betaalrekeningen (doorgaans banken) bepaalde
informatie uit te wisselen, ook wanneer een consument overstapt
naar een bank in een andere lidstaat.
Het valt echter niet te verwachten dat het aantal gevallen dat een
consument naar een bank in een andere lidstaat zal overstappen
dusdanig groot zal zijn, dat de kosten die gemaakt moeten worden
voor het realiseren van deze overstapservice opwegen tegen de
voordelen. Het voorstel voldoet daarom niet aan het proportionaliteitsvereiste. En indien het voorstel zou worden beperkt tot een
binnenlandse overstapservice, zou het om een aangelegenheid
gaan die de lidstaten zelf aangaat, zodat het voorstel niet subsidiair
zou zijn.
Over het geheel genomen zijn er zowel met betrekking tot de subsidiariteit als met betrekking tot de proportionaliteit bezwaren aan te voeren
tegen het voorstel. Het oordeel op beide aspecten, zij het met
betrekking tot verschillende onderdelen van het voorstel, luidt dus
negatief.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Het voorstel bevat zowel een aan de Commissie gedelegeerde
bevoegdheid als door de uit Commissie te verrichten uitvoeringshandelingen. De gedelegeerde bevoegdheid bestaat uit het vaststellen van
standaardterminologie met betrekking tot de meest voorkomende
betaaldiensten. Aangezien niet op voorhand is vast te stellen welke dat
zullen zijn en het een relatief technisch aspect betreft, bestaat er
volgens het kabinet geen bezwaar tegen het delegeren van deze
bevoegdheid aan de Commissie. Bovendien kunnen volgens het
voorstel zowel het Europees Parlement als de Raad de bevoegdheid te
allen tijde weghalen bij de Commissie
De uitvoeringshandelingen zien op het vaststellen van het formaat
waarin banken hun tarieven moeten publiceren en het formaat dat
banken moeten gebruiken om achteraf aan hun klanten kenbaar te
maken welke (getarifeerde) betaaldiensten zijn afgenomen. Op zich is
de keuze om dit aan de Commissie over te laten (in plaats van aan de
lidstaten of aan de banken) logisch, omdat het ten goede komt aan de
herkenbaarheid (en daarmee de vergelijkbaarheid) van bancaire
tarieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

5

Het voorstel vermeldt dat de Commissie bij het vaststellen van de
formaten volgens de onderzoeksprocedure wordt ondersteund door
het European Securities Committee. Ook dit betreft een relatief
technisch aspect van de verordening. Het kabinet heeft geen bezwaar
tegen het voorstel om deze uitvoeringshandelingen aan de Commissie
over te laten. De keuze om het vaststellen van formats ter uitvoering
van de richtlijn via uitvoeringshandelingen plaats te laten vinden, is op
zich een logische. Het betreft handelingen die geen wijziging van de
richtlijn beogen, maar een uniforme uitvoering ervan. De lidstaten
kunnen via de European Securities Committee invloed op de vormgeving van deze uitvoeringshandelingen uitoefenen.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Geen.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Indien het voorstel doorgang vindt, betekent dit extra taken voor de
Nederlandse toezichthouders. In principe zullen de kosten daarvan
door de financiële sector zelf gedragen moeten worden. De kosten die
het voorstel met zich mee brengen voor het toezicht zijn daarom onder
5d) opgenomen.
De Commissie verwacht dat de lidstaten samen 22 tot 111 miljoen euro
zullen besparen op het uitbetalen van uitkeringen en toelagen indien
alle consumenten toegang hebben tot (tenminste) een basisbetaalrekening. Voor Nederland zal dit echter nihil zijn, omdat uitkeringen en
dergelijke nu al uitsluitend giraal worden uitbetaald en bovendien 99%
van de Nederlanders vanaf 15 jaar al een bankrekening heeft.
De Commissie schat in dat alle lidstaten gezamenlijk 11 miljoen euro
moeten uitgeven aan voorlichting, het implementeren van wetgeving
en het opzetten van een vergunningsysteem voor vergelijkingswebsites. Eventuele budgettaire gevolgen voor de Rijksbegroting worden
ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Om de financiële gevolgen van het voorstel in kaart te brengen, schat
de Commissie in dat de baten voor consumenten tussen de 10 en 13
miljard euro zullen bedragen, tegenover een kostenpost van 150 tot
750 miljoen euro. Voor het bedrijfsleven zijn de verwachte kosten 1,1
tot 2,2 miljard euro (waarvan grofweg een kwart tot een derde
eenmalig), en de verwachte baten 70 tot 360 miljoen. Daarbij moeten
worden aangetekend dat de Commissie een groot aantal aannames
heeft gedaan om tot deze bedragen te komen, waarvan sommige zeer
marginaal worden onderbouwd.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Burgers zullen geen toename van regeldruk ervaren. Voor de overheid
is de toename beperkt tot een bescheiden groei van de toezichtstaken.
Voor aanbieders van betaalrekeningen geldt wel een toename in de
regeldruk, met name op het gebied van inhoudelijke nalevingskosten:
zij dienen te voldoen aan bepaalde eisen met betrekking tot het
verstrekken van informatie aan consumenten (zowel ex ante als ex
post) en dienen consumenten bij te staan bij de overstap naar een
andere bank. Zij zullen daarvoor onder andere moeten investeren in
IT-systemen en het opleiden van medewerkers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

6

Inhoudelijke nalevingskosten
De Commissie heeft de inhoudelijke nalevingskosten voor alle aanbieders
binnen de EU ingeschat op 800 miljoen tot 1,6 miljard euro, waarvan 350
tot 620 miljoen eenmalig.
De kosten die de overheid maakt in verband met het toezicht op de
naleving schat de Commissie voor de EU als geheel in op 12 tot 18
miljoen. Deze kosten worden (in Nederland althans) in rekening gebracht
bij degene die onder toezicht staan.
Het is lastig aan te geven welk deel van deze kosten door de Nederlandse
banken gemaakt zullen moeten worden. De Commissie is bij haar
inschatting namelijk uitgegaan van de kosten over 27 lidstaten, terwijl het
bankenlandschap tussen de diverse lidstaten grote verschillen vertoont.
Bovendien geldt ook hier dat de aannames die de Commissie heeft
gedaan om tot bovenstaande bedragen te komen op onderdelen niet of
nauwelijks onderbouwd zijn.
Administratieve lasten
Alhoewel de toezichthouders zonder aanvullende rapportage van de
aanbieders kunnen controleren of deze zich aan de voorgestelde regels
houden, brengt het voorstel toch administratieve lasten met zich mee. Die
vloeien voort uit de verplichting van de lidstaten om de Commissie te
informeren over de effectiviteit van de regeling (zie hieronder welke
informatie het precies betreft).
In de impact assessment van de Commissie worden deze kosten niet
genoemd. De verwachting is echter dat de rapportageverplichting vooral
een eenmalig karakter zal hebben, in de vorm van investeringen in de
IT-infrastructuur.
Hoewel moeilijk te kwantificeren, zal de omvang van deze uitgaven relatief
bescheiden zijn ten opzichte van de totale IT- investeringen die het gevolg
zouden zijn van dit voorstel.
Op grond van het voorstel moeten de lidstaten binnen zes maanden na de
inwerkingtreding van de richtlijn de Commissie voorzien van een
voorlopige lijst van de meest voorkomende getarifeerde betaaldiensten.
Aangezien de Commissie deze informatie nodig heeft voor het vaststellen
van de meest voorkomende betaaldiensten binnen de gehele EU, is deze
verplichting noodzakelijk voor een goede werking van het voorstel. Verder
voorziet het voorstel in de gebruikelijke verplichting om de Commissie
informeren over het aanwijzen van de toezichtouder(s). Alhoewel de
Commissie geen inschatting maakt van deze administratieve lasten voor
de overheid, wordt de omvang daarvan als relatief bescheiden ingeschat.
Daarnaast bevat het voorstel de verplichtingen voor de lidstaten om drie
jaar na inwerkingtreding van de richtlijn, en vervolgens iedere twee jaar,
de volgende informatie te rapporteren:
• de mate waarin aanbieders van betaalrekeningen en -diensten voldoen
aan de bepalingen van de richtlijn;
• het aantal vergelijkingssites met een vergunning;
• het aantal maal dat de overstapservice is ingezet, de kosten die
daarvoor in rekening zijn gebracht en het aantal maal dat de inzet van
de overstapservice is geweigerd;
• het aantal basisbankrekeningen dat is geopend, het aantal maal dat dat
is geweigerd, de gronden waarop die weigeringen hebben plaatsgevonden en de tarieven voor een basisbankrekening.
De inschatting van de Commissie is dat deze administratieve lasten zeer
beperkt zijn. Voor het vergelijkbaar maken van tarieven betreft het 100.000
tot 160.000 euro voor alle lidstaten tezamen. Voor de administratieve
lasten als gevolg van de overige onderdelen noemt de Commissie geen
bedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

7

6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Afgezien van de benodigde implementatiewetgeving heeft het voorstel
geen gevolgen voor regelgeving op nationaal niveau, noch op
decentraal niveau. Sanctionering van de bepalingen in het voorstel is
administratief van aard. Het voorstel voorziet niet in de toepassing van
de lex silencio positivo.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen)
met commentaar t.a.v. haalbaarheid
Het voorstel gaat uit van een implementatietermijn van een jaar, wat in
verband met de doorlooptijd van het Nederlandse wetgevingsproces
kort is.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Het voorstel bevat een bepaling die voorschrijft dat de Commissie de
werking van de richtlijn vijf jaar na inwerkingtreding evalueert. De
evaluatie wordt opgesteld aan de hand van de informatie die de
lidstaten hebben aangeleverd zoals hierboven onder 5 d) omschreven.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Afgezien van het verlenen van vergunningen aan vergelijkingswebsites
is de betrokkenheid van de overheid bij de uitvoering van de richtlijn
beperkt. De in het voorstel opgenomen bepalingen richten zich vooral
op de aanbieders van betaalrekeningen en -diensten.
b) Handhaafbaarheid
Aan de lidstaten wordt overgelaten welke instantie bevoegd zal zijn
met betrekking tot het toezicht op de naleving en de handhaving van
de bepalingen in de richtlijn. Het ligt voor de hand om dit in Nederland
te beleggen bij de Nederlandsche Bank en/of de Autoriteit Financiële
Markten.
De verplichtingen die voortvloeien uit het voorstel zijn duidelijk. Er
worden geen problemen voorzien met de handhaafbaarheid.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen.
9. Nederlandse positie
Het kabinet onderschrijft de doelstellingen die de Commissie wil
realiseren met deze richtlijn. Meer concurrentie kan leiden tot een betere
service aan consumenten en een prijsdrukkend effect hebben. Bovendien
is, zeker in een land als Nederland, waar het girale betalingsverkeer een
belangrijke rol heeft, toegang tot basisbetaaldiensten van belang voor het
voorkomen van financiële uitsluiting.
Het kabinet is echter van mening dat het niet zonder meer vast staat dat
ingrijpen op Europees niveau nodig is om deze doelstellingen te realiseren. Er bestaan grote verschillen tussen de nationale markten voor
betaaldiensten binnen de verschillende lidstaten, die alle een verschillende betaaltraditie hebben. Bovendien zijn binnen een aantal lidstaten al
maatregelen getroffen om de diverse onderdelen van het voorstel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

8

realiseren, hetzij door middel van zelfregulering, hetzij door middel van
wetgeving. Ook in Nederland bestaat al een goed functionerende
overstapservice, die bovendien verder gaat dan hetgeen het voorstel van
de Commissie inhoudt, en heeft in beginsel iedereen toegang tot het
girale betalingsverkeer via een basisbankrekening.
Zoals gezegd, zijn er bedenkingen met betrekking tot de subsidiariteit c.q.
de proportionaliteit van de verschillende onderdelen van het voorstel.
1. Het recht op een basisbetaalrekening houdt in dat iedere EU-burger in
iedere lidstaat een basisbankrekening moet kunnen openen.
De impact assessment van de Commissie stelt dat er 25 miljoen
consumenten zijn die niet over een basisbankrekening beschikken
maar er wel graag een zouden willen openen. Van deze groep
consumenten is echter maar circa 10% ook daadwerkelijk geweigerd,
een groep van 2,8 miljoen consumenten. Daarnaast is het de vraag of
hier daadwerkelijk sprake is van een Europees probleem. Het lijkt erop
dat het probleem dat relatief weinig mensen over een bankrekening
beschikken, speelt in slechts een paar lidstaten.
Tenslotte stelt de Commissie voor dat elke EU-burger recht dient te
krijgen op een bankrekening in alle 27 lidstaten. Het is echter niet te
verwachten dat degenen die het meeste baat zouden hebben bij het
recht op een basisbetaalrekening, behoefte zouden hebben aan een
bankrekening in een andere dan de eigen lidstaat. Het blijkt dat de
voornaamste reden dat consumenten financiële diensten niet in een
ander land kopen, is gelegen in een gebrek aan behoefte daaraan. De
vrees dat men als consument uit een andere lidstaat wordt geweigerd,
speelt nagenoeg geen rol. Bovendien is het recht op een betaalrekening in iedere lidstaat niet in lijn met de gedachte van de Europese
betalingsruimte (SEPA), waarbij de gebruiker juist slechts één enkele
bankrekening nodig heeft om in de hele Europese betalingsruimte (in
euro’s) te kunnen bankieren.
Alles beschouwd voldoet het voorstel op dit onderdeel niet aan het
subsidiariteitsbeginsel.
2. Het verbeteren van de vergelijkbaarheid van tarieven m.b.t. betaaldiensten.
De Commissie wil de vergelijkbaarheid van tarieven m.b.t. betaaldiensten voor consumenten verbeteren door bepaalde verplichtingen op te
leggen, die op het volgende neer komen:
→ Lidstaten moeten – ieder voor zich – een lijst opstellen met
tenminste 20 bancaire diensten waar consumenten voor moeten
betalen.
→ Op basis van de lijsten van alle lidstaten stelt de Commissie een
standaardterminologie op voor die diensten die in een meerderheid
van de lidstaten worden aangeboden.
→ De door de Commissie geformuleerde terminologie wordt
vervolgens – voor zover van toepassing – door de lidstaten
overgenomen in de door hen zelf opgestelde lijst.
→ Vervolgens moeten aanbieders van betalingsdiensten bij het
aangaan van een overeenkomst met een consument een lijst met
tarieven overleggen waarop de diensten staan die voorkomen op
de nationale lijst van getarifeerde betaaldiensten.
Door deze werkwijze, waarbij iedere lidstaat zelf vaststelt welke
diensten op zijn grondgebied het vaakst getarifeerd worden, ontstaan
er per lidstaat verschillende lijsten. Omdat ieder land zo zijn eigen
specifieke betaalinstrumenten heeft (zo zijn iDEAL en de acceptgiro
typisch Nederlandse betaalproducten) zullen de lijsten nog steeds
tarieven bevatten voor betaaldiensten die alleen worden gebruikt
binnen een specifieke lidstaat. Het is dus de vraag of door deze
maatregel daadwerkelijk een grensoverschrijdend effect ontstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

9

Bovendien draagt het voorstel het risico in zich dat, als gevolg van de
standaardisatie van tarieven, ook producten moeten worden gestandaardiseerd, hetgeen niet ten goede komt aan de innovatie van
betaaldiensten. Bij een eventuele standaardisatie van betaaldiensten
moet daarom veel ruimte worden gelaten voor lokale/nationale
betaalmethoden en -behoeften van consumenten.
De conclusie is dat, gezien de beperkte Europese dimensie, ook voor
wat betreft dit onderdeel er vraagtekens zijn te plaatsen bij de
subsidiariteit.
3. Het makkelijker maken voor consumenten om over te stappen naar
een andere bank.
De Commissie maakt niet duidelijk hoeveel consumenten baat zullen
hebben bij het grensoverschrijdende karakter van de overstapservice.
In haar voorstel stelt de Commissie (impliciet) dat een grensoverschrijdende overstapservice ten goede komt aan mobiliteit van arbeid. Het is
echter niet aannemelijk dat, wanneer een consument zich in een
andere lidstaat vestigt, de mogelijkheid om een overstapservice te
gebruiken van wezenlijke invloed zal zijn op zijn besluit zich in het
buitenland te vestigen. Bovendien komt deze gedachtegang niet
overeen met de totstandkoming van de Europese betalingsruimte
(SEPA), waarbij de consument juist slechts een enkele bankrekening
nodig heeft om in de hele Europese betalingsruimte te kunnen
bankieren, wat hem in staat stelt te blijven bankieren bij de bank in zijn
land van herkomst.
Verder is van belang dat consumenten niet een betaalrekening zullen
openen bij een bank in een andere lidstaat (zonder zich daadwerkelijk
in die lidstaat te vestigen), louter vanwege een betere service of lagere
tarieven. Andere zaken, zoals de wens van consumenten om in hun
eigen taal met hun bank te communiceren, de beschikbaarheid van
typisch nationale betaalproducten en de behoefte om naar het recht
van de eigen lidstaat een overeenkomst met de bank te sluiten, spelen
volgens het kabinet een belangrijke rol bij de keuze voor een bank.
Tot slot, indien het toch interventie door middel van Europese regelgeving
komt, lijkt de herziening van de Richtlijn Betaaldiensten (Payment Services
Directive), waar de Commissie binnenkort met een voorstel voor komt,
een logischer plek dan een aparte richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1642

10