2012D12433

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de indiener van de initiatiefnota «Maak van een
onschuldig kind geen slachtoffer» (Kamerstuk 33 177, nr. 2).
De voorzitter van de commissie,
De Roon
Adjunct-griffier van de commissie,
Hessing-Puts

nds-tk-2012D12433

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
1. Probleem
2. De feiten op een rij
3. Huidig aanbod voor kind en moeder in detentie
4. Praktijkonderzoek
5. Conclusie
6. Beslispunten
7. Financiële verantwoording

II.

Reactie van de indiener van de initiatiefnota

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota.
Zij merken in algemene zin op dat detentie dient te volgen op misdrijven
waarvoor detentie als straf is toegelaten. Het is de rechter die de
persoonlijke omstandigheden van de verdachte afweegt. Deze leden zijn
in ieder geval van mening dat het hebben van kinderen een extra
verantwoordelijkheid legt op de persoon die misdrijven pleegt en dat het
belang van de samenleving onder omstandigheden zwaarder kan wegen
dan het belang van het individu. Het niet of minder betrokken zijn bij de
opvoeding kan een gevolg zijn van crimineel gedrag. Voornoemde leden
willen verder benadrukken dat het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van een ouder is die zelf besluit crimineel te zijn. Zij constateren
dat de indiener een aantal feiten door elkaar lijkt te halen. Enerzijds heeft
de indiener het over de mogelijke problemen voor kinderen van een
gedetineerde ouder in het algemeen en anderzijds over specifieke
problemen die kunnen optreden als het een te detineren dan wel een
gedetineerde alleenstaande ouder betreft. Bij de laatste categorie speelt
een belangrijke rol dat als er niemand, zoals grootouders, zussen, broers
of buren in de netwerkkring is die het kind of de kinderen ten tijde van de
detentie van de ouder kunnen opvangen of de ouder (vaak de moeder) de
aanwezigheid van minderjarige kinderen dan verzwijgt en deze zonder
oppas achterlaat. Hoe groot is het probleem eigenlijk waar de indiener
aandacht voor vraagt? Graag ontvangen deze leden een kwantitatieve
onderbouwing van de problematiek. Verder willen zij ook graag weten
welke rol de vader heeft in dit verhaal bij de verschillende te onderscheiden categorieën?
De aan het woord zijnde leden zijn het met de indiener eens dat ouders
zich veel beter moeten realiseren welke negatieve gevolgen hun gedrag
voor hun eigen kinderen heeft. Zij willen hierbij wel benadrukken dat dit in
de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de ouders is. Mochten
ouders om wat voor reden die verantwoordelijkheid niet willen of kunnen
nemen, en zijn er ook geen andere familieleden of leden in het netwerk
die deze kinderen kunnen of willen opvangen, dan is er mogelijk een taak
en rol voor de overheid.
Deze leden zijn het ook met de indiener eens dat kinderen de dupe kunnen
worden van de detentietijd van de moeder of vader.
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de zorgen over het lot van kinderen
waarvan een van de ouders in detentie is. Deze leden hebben enkele
vragen.

2

Voornoemde leden begrijpen dat de initiatiefnota zich vooral richt op
moeders in detentie. Zij lezen weliswaar dat de voorstellen van de
indiener ook gelden voor de (alleenstaande) gedetineerde vader, maar het
is hen nog niet duidelijk in hoeverre de problematiek van de gedetineerde
moeder dan wel vader vergelijkbaar is of juist verschilt. Kan de indiener
daar nader op in gaan? In hoeverre en in welke mate doen de in de
initiatiefnota genoemde problemen zich ook voor indien de vader in
detentie is?
Ook is het deze leden niet geheel duidelijk in welke mate de problematiek
van gedetineerde ouders zich ook voordoet bij niet-alleenstaande ouders.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Naar aanleiding daarvan hebben zij enkele vragen en
opmerkingen.
Volgens de indiener is gebleken dat, hoewel problemen spelen bij alle
kinderen van gedetineerde ouders, deze problematiek vooral speelt bij
kinderen van alleenstaande moeders in detentie. Dit vanwege het feit dat
in die situatie de enige verzorgende ouder wegvalt. De initiatiefnota is
specifiek gericht op kinderen van alleenstaande moeders in detentie, maar
benadrukt wordt dat de voorstellen ook gelden voor de alleenstaande
gedetineerde vader. Begrijpen deze leden het goed dat de voorstellen
alleen gelden voor alleenstaanden of gelden deze ook indien er sprake is
van één ouder die vast zit en de andere die dat niet zit en het kind blijft
verzorgen?
Voornoemde leden lezen dat ondersteuning uiteraard altijd geschied
vanuit de wens en in het belang van een kind. Zij vragen of dat ook de
volgorde is die wordt aangehouden, namelijk de wens van het kind in
principe voorop.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende initiatiefnota. Zij complimenteren de indiener omdat zij
een kwestie in de schijnwerpers plaatst die beslist alle aandacht verdient.
Deze leden onderschrijven de probleemstelling volledig. Het is inderdaad
zo dat kinderen van gedetineerde ouders vaak in de knel komen, soms zo
ernstig dat zij hier in de rest van hun leven last van houden. Kinderen zijn
en voelen zich verlaten, missen hun verzorger en zijn voor verzorging en
aandacht van derden afhankelijk (zo de zorg al wordt overgenomen) wat
vaak ook betekent dat ze uit hun vertrouwde omgeving worden gehaald.
Uit onderzoek blijkt onder meer dat de schoolprestaties van kinderen
lijden onder de detentie van de ouder en veel kinderen ontwikkelen
probleemgedrag, helaas te vaak ook uitmondend in crimineel gedrag.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling en waardering
kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij vinden dit een belangrijk
onderwerp en complimenteren de indiener voor het behandelen van dit
probleem. Zij hebben over de initiatiefnota enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden waarderen het doel van de nota, namelijk het zoveel mogelijk
voorkomen dat kinderen de dupe worden van de detentietijd van de
moeder. Zij benadrukken dat een aantal van deze problemen evenzo
kunnen spelen indien de vader van het kind gedetineerd is, zoals de
indiener ook schrijft. Waar het gaat over de moeder, dient ook vader te
worden gelezen indien de problemen vergelijkbaar zijn. Zeker als het gaat
om zaken als bezoeken in detentie, het (weer) leren omgaan met je kind
en nazorg na detentie. Deelt de indiener deze mening?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij delen de onderliggende gedachte dat expliciete
aandacht en zorg nodig is voor kinderen van alleenstaande ouders in
detentie. In de eerste plaats in het belang van het kind, maar ook vanwege

3

het risico op gedragsproblemen en het ontwikkelen van mogelijk zelfs
crimineel gedrag. Deze leden hebben nog wel enkele vragen bij de
voorstellen van de indiener.
Zij vragen waarom de voorstellen op moeders zijn gericht en niet of
slechts impliciet op alleenstaande vaders die in detentie zitten. Kan de
indiener deze keuze nader toelichten? Deelt de indiener de mening dat in
alle gevallen waarin sprake is van een alleenstaande ouder in detentie,
aandacht en zorg dient uit te gaan naar het achterblijvende kind?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij onderschrijven de noodzaak om aan dit
thema aandacht te besteden. Kinderen mogen niet het slachtoffer worden
van het in bewaring stellen van hun ouders.
1. Probleem
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener stelt dat het vaak
voorkomt dat er tijdens detentie van moeder minderjarige kinderen alleen
in de woning blijken te wonen bij een eventuele ontruiming van de
woning. Zij willen graag weten hoe vaak dit voorkomt, uitgesplitst per
leeftijdscategorie. Graag ontvangen deze leden een kwantitatieve
onderbouwing van deze stelling ten einde de omvang van het probleem te
kunnen vaststellen. Deze leden vinden het uiteraard wenselijk dat het bij
de instanties zoals de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) en Bureau
Jeugdzorg (BJZ), bekend is dat een ouder van een minderjarig kind in
detentie zit en zeker als het een alleenstaande ouder betreft.
Tevens verzoeken voornoemde leden de indiener in te gaan op de
procedure waarbij de rechter de voorlopige hechtenis uitspreekt of later
de zaak inhoudelijk behandelt en er kennelijk geen weet van heeft dat er
minderjarige kinderen zijn. Het lijkt hun toch aannemelijk dat in de meeste
gevallen advocaten, indien de ouder die in de arm heeft genomen, de
persoonlijke omstandigheden van hun cliënt vermelden als reden voor
beëindigen of schorsen van voorlopige hechtenis. Het bestaan van
kinderen is een persoonlijke omstandigheid. Als een moeder geen
advocaat in de arm heeft genomen, zal de rechter ook naar de thuissituatie vragen. Deze leden begrijpen dat er moeders zijn die niet willen
vertellen dat er kinderen zijn, uit angst voor Bureau Jeugdzorg. Is het de
indiener bekend of de eventueel in de arm genomen advocaat dan ook
geen weet heeft van het bestaan van kinderen? Kan de indiener – ook
gegeven het feit dat een dergelijke persoonlijke omstandigheid reden kan
zijn voor het beëindigen of schorsen van voorlopige hechtenis – aangeven
hoe vaak dit in de praktijk voorkomt? Is het dan wellicht een oplossing
door standaard ten tijde van de rechtszitting duidelijk te laten maken door
de rechter dat als bij controle blijkt dat er toch minderjarige kinderen zijn,
deze dan automatisch onder toezicht worden geplaatst of uit huis worden
geplaatst wegens nalatigheid? Voert de indiener hierover ook overleg met
de Raad voor de rechtspraak?
De leden van de VVD-fractie willen weten wat er op dit moment gebeurt
als blijkt dat er toch kinderen aanwezig zijn zonder dat iemand voor hen
zorgt. Wordt BJZ of de RvdK dan niet direct ingeschakeld? Wordt er dan
niet direct een maatregel uitgesproken, omdat er niemand is die voor het
minderjarige kind zorgt?
De aan het woord zijnde leden vragen of door het bestaan van de
Gemeentelijke Basisregistratie (GBA) het niet heel eenvoudig is om bij het
detineren van (mogelijke) ouders te controleren of iemand kinderen thuis
heeft wonen.
Hoewel deze leden het noodzakelijk vinden dat de verschillende instanties
op de hoogte zijn van het bestaan van kinderen van moeders in detentie,
zijn zij niet overtuigd dat er iets afzonderlijks moet worden opgetuigd. De
ervaring leert namelijk hoe meer afzonderlijke trajecten voor een

4

specifieke doelgroep er zijn, hoe minder effectief deze zijn. Onderschrijft
de indiener deze stelling?
Deze leden merken op dat de indiener de ondersteuning van de moeder
tijdens detentie noemt met als doel dat ze daarna de kinderen kan
opvoeden en niet weer de fout in gaat. Deze leden nemen aan dat de
indiener met in de fout gaan bedoelt dat zij weer strafbare feiten pleegt.
Hoe ziet indiener in dit verband dan de rol van de reclassering? Zou er
volgens de indiener daar een probleem liggen? Zo ja, welk probleem en
hoe moet dit dan opgelost worden?
De leden van de PVV-fractie merken op dat gesteld wordt dat het aanbod
voor hulp aan kinderen van moeders zwaar tekort schiet. Het is te beperkt
omdat het niet op tijd komt, er geen coördinatie en afstemming is en
doordat het niet voor elk kind beschikbaar is. Waarom is het aanbod niet
voor elk kind beschikbaar? Is dat alleen vanwege de leeftijdsgrens van
twaalf jaar in het geval van moeder-kindbezoektijden of zijn er nog andere
vereisten waardoor kinderen niet in aanmerking komen voor ondersteuning?
De leden van de CDA-fractie hechten eraan te benadrukken dat de ouders
zelf de eerstverantwoordelijken zijn. Zij moeten zelf voor opvang en
verzorging zorgen. Deze leden wijzen er op dat veel ouders daartoe ook
prima in staat zijn. Delinquent gedrag maakt iemand niet per se op alle
punten een slechte ouder, hoewel het voorbeeldgedrag, uitzonderingen
daargelaten, natuurlijk ernstig tekort lijkt te schieten.
Voornoemde leden constateren dat de problematiek niet nieuw is, maar
dat het in de praktijk in het bijzonder ontbreekt aan consequent uitvoeren
van wat afgesproken is. Zij vragen of de indiener dat onderschrijft. Er
wordt momenteel gewerkt aan een uitbreiding van de bezoektijden.
Omdat deze leden de problematiek onderschrijven, kunnen zij zich
focussen op de beslispunten. Daarin wordt immers de oplossingsrichting
aangegeven en daar draait het nu om.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het in kennis stellen van
de kinderen nu plaatsvindt. Het in kennis stellen is in de ogen van deze
leden een cruciaal moment, gezien het feit dat het contact daar gemaakt
of gebroken kan worden en op dat moment het vertrouwen van een kind
kan worden gewonnen. Zij vragen in hoeverre in gevangenissen de
mogelijkheid bestaat in een huiselijk omgeving de ouder te ontmoeten.
Hieronder verstaan voornoemde leden een niet geboeide ouder, zonder
een glazen scheidingswand en een gemoedelijke uitstraling van de
omgeving.
Voornoemde leden vragen of het in kennis stellen van de kinderen altijd
plaatsvindt door of met specifiek daartoe opgeleid personeel.
Zij vragen wat de gemiddelde termijn is waarop kinderen voor de eerste
keer contact kunnen hebben met hun ouder na arrestatie. Daarnaast
vragen deze leden welke invloed een contactmoment of het ontbreken
daarvan met de ouder bij een korte detentie, heeft op de onthechting.
De indiener stelt dat de kosten die gemaakt worden bij een eventueel
bezoek van het kind aan de ouder zouden mogelijk betaald kunnen
worden vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Deze
leden vragen of die bereidheid er bij de gemeenten is en of daar ook
budgettaire ruimte voor bestaat bij die gemeenten. Daarnaast vragen de
leden of deze kosten die vanuit de WMO vergoed zouden worden, een
oormerk dienen te krijgen.

5

2. De feiten op een rij
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener aangeeft dat
jaarlijks ruim 3 000 vrouwen in één van de vijf penitentiaire inrichtingen
voor vrouwen in Nederland verblijven en dat hiervan ongeveer 70%
moeder met gemiddeld twee kinderen zou zijn. Kan de indiener aangeven
waar deze cijfers vandaan komen? Kan de indiener verder aangeven
hoeveel gedetineerde moeders alleenstaande ouder zijn? De indiener
geeft ook aan dat slechts 125 moeders nazorg krijgen. Wat houdt deze
nazorg precies in? Kan de indiener aangeven waarom slechts 125
moeders nazorg krijgen en waar deze cijfers vandaan komen? Hoeveel
moeders zouden er volgens de indiener dan eigenlijk in aanmerking
moeten komen voor nazorg? Geeft de indiener hiermee aan dat er wel
nazorg zou moeten zijn voor een groep gedetineerde moeders, maar dat
er om bepaalde redenen geen gebruik van kan worden gemaakt of wordt
gebruikt? Voornoemde leden vragen of niet beter eerst hier naar gekeken
kan worden voordat er iets nieuws wordt bedacht. Kan bijvoorbeeld
voorlichting aan gemeenten die de nazorg zouden moeten verlenen hier
aan bijdragen?
De indiener stelt dat de meeste kinderen verblijven in het eigen netwerk
van de moeder en dat pleegzorg dan geen taak ziet omdat het al geregeld
zou zijn. De leden van de VVD-fractie nemen aan dat de indiener hier BJZ
mee bedoelt? Overigens zijn deze leden verbaasd dat pleegzorg BJZ er zo
over zou denken. Er is dan niemand die daadwerkelijk het gezag over de
kinderen kan uitoefenen wanneer de ouder met het gezag is gedetineerd.
Deze leden zijn van mening dat BJZ hier wel degelijk een taak heeft en dat
er in dat geval een ondertoezichtstelling zou moeten worden uitgesproken
zodat een gezinsvoogd (tijdelijk) deze taak op zich kan nemen. Kan de
indiener aangeven hoe vaak het voorkomt dat er wel een ondertoezichtstelling is uitgesproken en hoe vaak niet?
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel van de ruim 3000 vrouwen
die jaarlijks in één van de vijf penitentiaire inrichtingen voor vrouwen in
Nederland verblijven minderjarige kinderen hebben? Hoeveel van die
vrouwen zijn alleenstaande moeder? Kan de constatering dat slechts 125
moeders nazorg krijgen te maken hebben met het feit dat niet alle
vrouwen in detentie minderjarige kinderen hebben of alleenstaand zijn?
De leden van de SP-fractie vragen de indiener naar haar mening over het
bereikte niveau van nazorg door de gemeenten aan ex-gedetineerden. De
gemeentes zijn hiervoor verantwoordelijk, maar in de praktijk schort hier
vaak nog veel aan, niet alleen ten aanzien van het gezin maar in het
algemeen. Wat is de analyse van de indiener van dit probleem? Zou het
geld dat voor de gemeentes beschikbaar is voor nazorg aan
ex-gedetineerden niet gelabeld moeten worden? Om te voorkomen dat
het geld aan andere zaken wordt uitgegeven en er voor te zorgen dat
nazorg goed geregeld wordt, juist omdat goede nazorg nieuwe problemen
effectief kan voorkomen?
De leden van de D66-fractie lezen dat volgens de indiener jaarlijks ruim
3 000 vrouwen in detentie verblijven. Zij vragen of de indiener kan
toelichten hoeveel van deze vrouwen alleenstaande moeder is en in
hoeveel van deze gevallen sprake is van kinderen die achter blijven in
schrijnende situaties dan wel psychische problematiek ontwikkelen.
Beschikt de indiener in dit licht ook over gegevens van het aantal
alleenstaande vaders in detentie?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren op basis van de
voorliggende nota, dat ruim 3000 vrouwen in een penitentiaire inrichting
verkeren. Daarvan keren er 2500 terug naar een gemeente. De wet stelt

6

dat al deze vrouwen recht hebben op nazorg. Van deze groep maakt
slechts 5% gebruik van nazorg. Wat is de reden van dit lage cijfer? Vraagt
slechts 5% van de vrouwen deze nazorg aan of is er sprake van een te
beperkt aanbod?
3. Huidig aanbod voor kind en moeder in detentie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener het programma
«Betere Start» als een goed initiatief noemt dat echter aan een te beperkte
groep wordt aangeboden en gedurende een te beperkte tijd. Kan de
indiener aangeven of een onafhankelijke gekwalificeerde instantie, niet
zijnde de bedenker van de «Betere Start», deugdelijk heeft onderzocht of
het hier een effectieve interventie betreft? Kan de indiener aangegeven
waarom een dergelijke interventie – als deze bewezen effectief is – zo
weinig en zo beperkt wordt ingezet? Graag ontvangen deze leden hierop
een toelichting.
De leden van de PVV-fractie lezen dat wordt aangegeven dat veel kinderen
die dat zelf willen niet op bezoek kunnen bij hun moeder, omdat de
afstand te groot is, er geen geld of begeleiding voor de reis is of BJZ geen
toestemming geeft. Deze leden vragen om welke redenen BJZ geen
toestemming kan geven. Zij nemen aan dat erop kan worden vertrouwd
dat BJZ in het belang van het kind toestemming geeft of weigert.
De kindcheck, die moet voorkomen dat kinderen van gedetineerde
moeders vergeten worden, is nog vrijwel nergens ingezet en volgens de
indiener dus een papieren werkelijkheid. Voornoemde leden vragen of er
problemen zijn waartegen men in de praktijk is aangelopen bij het
uitvoeren van de kindcheck waardoor het niet of nauwelijks wordt
ingezet? Kortom: waarom wordt er niet optimaal gebruik gemaakt van de
kindcheck?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het programma «Betere Start»
wordt voortgezet, nadat zij hiervoor, met overtuigende steun van de
indiener, hadden gepleit tijdens de begrotingsbehandeling Veiligheid en
Justitie.
Terecht wijst de indiener op de afspraken die zijn gemaakt over de
kindcheck. Het bevreemdt deze leden zeer dat de afspraken blijkbaar niet
worden nagekomen. Net als de indiener zijn zij hierover zeer ontstemd.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener of er voor de groep
moeders die slechts kort in detentie verblijven niet een andere training
beschikbaar is of zou moeten zijn. Zou opvoedingsondersteuning niet ook
aan kortgestraften moeten worden aangeboden? Hoe zou dit kunnen
worden verbeterd?
Deze leden vragen of de verruiming van de bezoektijden tot een verbetering van de situatie heeft geleid. Kunnen kinderen nu vaker op woensdagmiddag, in het weekend of op doordeweekse avonden bij hun
gedetineerde ouder op bezoek? In hoeveel inrichtingen zijn de bezoektijden nog steeds onder schooltijd? Zouden hier in de praktijk geen
praktische oplossingen voor gevonden kunnen en moeten worden?
Voornoemde leden vragen de indiener naar haar ideeën om de kindcheck
ook in de praktijk te verbeteren. De kindcheck wordt kennelijk nog nergens
ingezet. Hoe komt dat?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een kind de eerste zes
maanden van het leven bij de moeder in detentie mag verblijven. In de
initiatiefnota wordt regelmatig de band van tussen ouder en kind als groot
goed genoemd. Deze leden vragen waarom deze periode niet verlengd
kan worden zodat de band tussen moeder en kind zich verder kan
ontwikkelen, uiteraard met in ogenschouw genomen dat de ontwikkeling

7

geen achterstand op mag lopen. Voornoemde leden vragen vervolgens op
welke leeftijd een kind schade op zou lopen door bij een ouder in detentie
te verblijven.
Deze leden vragen of, als het project «Betere Start» goed verloopt zoals de
signalen op dit moment aangeven en mogelijk het onderzoek later dit jaar
bevestigd, de mogelijkheid bestaat die termijn te verlengen? De huidige
periode van de laatste drie maanden een intensieve band opbouwen is in
de ogen van de leden vrij kort. Daarom vragen zij of een ongedwongen
ontwikkeling, die niet gekoppeld is aan een tijdsbestek, niet beter zou zijn.
Bezoektijden zo vormgeven dat het mogelijk is om buiten schooltijden
ouders te bezoeken zien deze leden als een positief voorstel. Echter zijn
bezoektijden voor ouder en kind na het bereiken van het twaalfde
levensjaar niet eenvoudig te bewerkstelligen. Deze leden vragen of hier
niet eenduidige wijziging voor nodig is zodat, vanuit de rechtspositie van
het kind, het altijd mogelijk is ouders te bezoeken.
De inhoud van de kindcheck wordt door de nota als toereikend beoordeeld. Toch kunnen de instanties uit de steekproef nog niet overweg met
de kindcheck. Welke mogelijkheden ziet de indiener tot verbetering op dit
punt?
4. Praktijkonderzoek
De leden van de VVD-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van
de verschillende reacties van de gemeenten in de fictieve casus. Het
verbaast deze leden des te meer daar de indiener aangeeft dat er een
gemeentelijke coördinator detentie is. Wat is dan de taak van deze
gemeentelijke coördinator detentie?
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de situatie van de fictieve
persoon Chantal Visser – alleenstaande moeder met minderjarige
kinderen – representatief is voor de 3000 vrouwen in detentie.
5. Conclusie
De leden van de SP-fractie zijn het zeer eens met de conclusies en scharen
zich hier graag achter. Onschuldige kinderen mogen niet gestraft worden
voor de daden van hun ouders. De kinderen en de ouder moeten
ondersteuning krijgen voor, tijdens en na detentie. Dat het huidige
gecoördineerd aanbod voor kinderen en ouders zo gebrekkig is moet
worden verbeterd. Zou het wellicht helpen om de voorstellen, genoemd in
de paragraaf Beslispunten, iets te concretiseren?
6. Beslispunten
1. Eén gezin, één plan: beheerd door een gezinscoördinator
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat er
een gezinscoördinator moet komen per gedetineerde moeder. Deze leden
vragen hoe dit concreet er uit zal komen te zien. Zij vragen of de indiener
hiermee bedoelt dat elke gemeente in Nederland standaard een gezinscoördinator in dienst zou moeten hebben. Ook vragen deze leden waarom er
naast de gemeentelijke coördinator detentie weer een nieuwe functionaris
in de vorm van een gemeentelijke gezinscoördinator moet worden
aangesteld. Graag ontvangen zij uitleg hierover van de indiener. Tevens
vragen voornoemde leden waarom het Centrum voor Jeugd en Gezin
(CJG) of BJZ deze taak niet op zich kan nemen. Is de indiener het met deze
leden eens dat hoe meer functionarissen, hoe meer versnippering, hoe
meer onduidelijkheid wie waarvoor is en hoe minder effectieve ondersteuning? Daarnaast willen deze leden weten hoe hoog deze kosten zullen
zijn en hoe deze kosten worden gedekt.

8

De leden van de PvdA-fractie vragen wat de rol van de voorgestelde
gezinscoördinator wordt ten opzichte van mogelijk andere professionals
die zich al met een gezin bezighouden. Welke bevoegdheden en taken
krijgt die gezinscoördinator? Hoe kan voorkomen worden dat het vaak
toch al te hoge aantal hulpinstellingen en hulpverleners dat zich met
probleemgezinnen bezighoudt nog verder toeneemt door een gezinscoördinator aan te stellen die het gezin voor, tijdens en na detentie moet
begeleiden? Deelt de indiener de mening dat voorkomen moet worden
dat hulpverleners en instanties langs elkaar heen kunnen blijven werken.
Zo ja, denkt zij dit te voorkomen met het aanstellen van een gezinscoördinator en op welke wijze? Waarom moet de rol van een gezinscoördinator
gekoppeld worden aan de vraag of een moeder al dan niet in detentie is of
is geweest? Zou het niet beter zijn om bij gezinnen met problemen – of die
nu wel of niet te maken hebben met detentie van de moeder – een
gezinscoördinator aan te stellen die, bekleed met taken en bevoegdheden,
de regie krijgt over het gezin en over het aantal hulpverleners dat zich met
het gezin bezighoudt en als enige ook eindverantwoording moet afleggen
over de resultaten van alle inspanningen om een gezin weer op de rails te
helpen? Wat is de mening van de indiener hierover?
De leden van de PVV-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat de functie
gemeentelijk coördinator al bestaat of dat dat een nieuw te creëren functie
is.
Zij wijzen op bestaande effectief bewezen programma’s, zoals «Betere
Start» en «Gezin in Balans». Het eindresultaat van het programma «Betere
Start» wordt pas in 2012 bekend. Deze leden vragen of het eindresultaat
inmiddels wellicht bekend is. Zij benadrukken er veel belang aan te
hechten dat initiatieven daadwerkelijk bewezen effectief zijn voordat
besloten wordt ze al dan niet landelijk uit te rollen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het nu wel zo nodig is om altijd een
aparte functionaris aan te wijzen zoals de gezinscoördinator. Zou het niet
beter zijn wanneer de functionaris die in de gemeente is belast met de
nazorg/contacten met de Dienst Justitiële Inrichtingen hiermee belast
wordt? Deze functionaris kan dan zelf, in overleg met het CJG, bezien of
hulp noodzakelijk is en indien nodig een coördinator aanwijzen. Misschien
is het louter aan te bevelen wanneer de grotere gemeenten over een
bijzondere functionaris in dezen zouden beschikken, waar kleinere
gemeenten dan ook nog te rade zouden kunnen gaan indien in hun
gemeente zich problemen voordoen.
De leden van de SP-fractie vragen de indiener wie de gezinscoördinator,
die één plan maakt voor één gezin, in de praktijk moet zijn. Bij welke
instantie of organisatie hoort deze? Wie is hiervoor verantwoordelijk? Wie
betaalt deze gezinscoördinator?
2. Samenhangend aanbod ondersteuning
De leden van de CDA-fractie merken op dat de indiener terecht aangeeft
dat ieder kind recht heeft op passende ondersteuning. Deze leden vragen
de indiener in dezen iets concreter en uitvoeriger te zijn, zodat zij zich een
beter beeld kunnen vormen van het geen initiatiefneemster voorstaat. Zij
vragen dit ook omdat de indiener enigszins kritisch is op het programma
«Betere Start», als zou deze interventie doorgaans tekort schieten. Die
mening delen deze leden niet. Wel zijn zij met de indiener van mening dat
het programma verder uitgerold dient te worden.
De leden van de SP-fractie vragen ook ten aanzien van het samenhangend
aanbod ondersteuning wie hiervoor verantwoordelijk is en wie dit in de
ogen van de indiener zou moeten betalen. Wie beheert de gereed-

9

schapskist aan interventies en wie bepaalt welke interventie wanneer
wordt ingezet?
3. Contactmogelijkheden met moeder en lotgenoten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener voorstelt dat elk
kind de moeder ook daadwerkelijk kan zien en dat kosten van vervoer of
gebrek aan begeleiding naar de penitentiaire inrichting, door de gemeente
vanuit de WMO worden vergoed. Wat vindt indiener ervan dat deze
kosten door (de) ouder(s) zelf worden gedragen? Deze leden kunnen zich
hierbij ook voorstellen dat er kinderen zijn die hun moeder niet in een
penitentiaire inrichting willen opzoeken, maar dat de moeder wel graag
het kind wil zien en wellicht druk zal uitoefenen. Hoe kijkt de indiener hier
tegen aan? Wat te doen met moeders die een misdrijf hebben gepleegd
tegen de kinderen zelf?
De indiener geeft aan dat moeders en kinderen de mogelijkheid moeten
hebben om te chatten en dat dat moet kunnen als kinderen daar behoefte
aan hebben. De indiener weet ook dat juist internettoegang om veiligheidsredenen in gevangenissen verboden of beperkt mogelijk is. Bepleit
de indiener nu dat de behoefte aan contact van een kind op elk moment
boven de veiligheid in gevangenissen gaat? Geeft het hebben van een
kind een gedetineerde nu niet geweldige mogelijkheden om contacten
met de buitenwereld te onderhouden, ook in het criminele circuit? Wat
betekent dat voor de situatie van het kind of de kinderen? Worden zij zo
niet mogelijk als tussenpersoon in een gevaarlijke en zeer onwenselijke
situatie gebracht? Hoe ziet indiener dit in het kader van het belang van het
kind?
Voornoemde leden vragen of de indiener kan onderbouwen dat de door
voormalige minister voor Jeugd en Gezin ingevoerde kindcheck in de
kabinetsperiode waarin onder andere de PvdA regeringsverantwoordelijkheid droeg, in de praktijk vrijwel nooit wordt uitgevoerd en een
papieren werkelijkheid is. Of bedoelt de indiener dat de politie geen aparte
registratie bijhoudt van het aantal keren dat de kindcheck heeft plaatsgevonden? Is de indiener het met deze leden eens dat het erom gaat hoe
vaak sinds de invoering van de kindcheck er achteraf daadwerkelijk is
geconstateerd dat minderjarige kinderen van alleenstaande ouders zonder
oppas in een huis zijn aangetroffen? Kan de indiener aangeven hoe vaak
dit voor invoering van de kindcheck het geval was en hoe vaak na die tijd
en dit alles in verhouding tot het aantal gedetineerde alleenstaande
moeders en vaders? Is de indiener het overigens met deze leden eens dat
het de voorkeur verdient om na te gaan hoe de alleenstaande ouder ertoe
kan worden bewogen haar of zijn verantwoordelijkheid te nemen en dit
zelf te melden. Is de indiener het ermee eens dat dit ook voor de achterblijvende kinderen waarschijnlijk tot veel minder schade leidt?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang van ouder-kind
contact tijdens detentie. Hiertoe dienen inderdaad de bezoektijden te
worden aangepast. Opmerkelijk is dat kinderen in een justitiële jeugdinrichting in beginsel onbeperkt recht hebben op contact met hun ouders(s),
terwijl zij doorgaans zelf de wet hebben overtreden terwijl de kinderen
van een gedetineerde ouder, zelf volledig onschuldig, veel beperkingen
ondervindt in het ouder-kind contact. Wat deze leden betreft staat het
belang van het kind centraal en zou het bezoek en contact aan minder
beperkingen onderhevig moeten zijn.
Voornoemde leden zijn minder ingenomen met het voorstel om met een
kind te kunnen chatten. Gedetineerden worden terecht beperkt in
internetgebruik om misbruik te voorkomen. Bovendien is chatten meer
iets voor leeftijdsgenoten. Deze leden zien meer in uitbreiding van
bezoektijden en belmomenten.

10

De aan het woord zijnde leden hebben bedenkingen bij te intensief
contact met lotgenoten. Liever zien zij de ondersteuning komen van
mensen die niet ook met problemen kampen. Natuurlijk moeten de
professionals zich goed op de hoogte stellen van de knelpunten, de
gevoelens en de zorgen, maar een netwerk van kinderen van gedetineerde
ouders draagt, naar het oordeel van deze leden, niet direct bij tot een
versterking van het individu.
Wat de kindcheck betreft delen voornoemde leden de oproep van de
indiener om deze (eindelijk) uit te voeren zoals was toegezegd. Hierover is
in de Kamer al voldoende gewisseld. Het komt nu aan op de uitvoering.
De leden van de SP-fractie vinden het van belang dat het kind contact kan
houden met de gedetineerde ouder op voorwaarde dat het kind dat zelf
ook wil. Deze leden zien meer in het verbeteren van belmomenten en het
verruimen van de bezoekmogelijkheden in kindvriendelijke ruimtes, dan in
het voorstel kinderen en moeders met elkaar te laten chatten. Dat lijkt
ingewikkeld in een detentieomgeving, waar internet niet of nauwelijks is
toegestaan en communicatie gecontroleerd moet kunnen worden. Graag
ontvangen deze leden een reactie hierop.
Voornoemde leden missen in deze initiatiefnota instanties als de RvdK of
BJZ. Welke rol ziet de initiatiefnemer voor hen? Deze leden vragen tevens
naar de gevolgen van de stelselwijzing Jeugdzorg. In hoeverre bestaat
volgens de indiener dan het risico dat de zorg voor deze kinderen
versnippert raakt? Hoe zou dat wellicht voorkomen kunnen worden, welke
mogelijke oplossingen heeft de indiener daarvoor?
7. Financiële verantwoording
De leden van de VVD-fractie vragen of de indiener kan onderbouwen hoe
de kosten voor de aan te stellen gezinscoach of gezinscoördinator per
gedetineerde moeder of alleenstaande ouder op termijn gecompenseerd
worden. Ook vragen deze leden de indiener de andere extra kosten, zoals
extra begeleiding ten tijde van detentie, extra bezoektijd voor kinderen, te
kwantificeren en aan te geven hoe deze worden gedekt.
Tenslotte valt het voornoemde leden op dat de indiener niet met andere
voorstellen komt om iets te doen aan het maatschappelijk gedrag ten
aanzien van deze kinderen van gedetineerde als pesten en uitsluiting dan
het voorstel voor een lotgenotengroep. Juist dit gedrag veroorzaakt in
veel gevallen (grote) schade. Deze leden erkennen dat juist dit veranderen
buitengewoon lastig is, maar vragen zich dan wel af hoe effectief de
andere voorgestelde maatregelen zijn van de indiener zijn.
De leden van de D66-fractie vinden de beslispunten die de indiener
voorstelt sympathiek. Wel missen zij een wat uitgebreidere financiële
verantwoording. Welke kosten verwacht de indiener die gemoeid zullen
zijn met het realiseren van de gewenste ondersteuning? Deze leden
vragen de indiener of zij van mening is dat door middel van aansluiting bij
bestaande mogelijkheden, feitelijk met minimale inspanning het gewenste
effect, zijnde kinderen een kans bieden en op het rechte pad houden, kan
worden bereikt?
II. Reactie van de indiener van de initiatiefnota

11