Bijlage 1 Waardig leven met zorg

Voor de hervorming van de langdurige zorg waren er ruim 800.000 mensen
aangewezen op zorg vanuit de AWBZ. Het merendeel van deze mensen wordt nu
ondersteund vanuit het gemeentelijk domein en de wijkverpleging. Ruim 280.000
mensen die blijvend op 24 uur per dag zorg of permanent toezicht zijn
aangewezen ontvangen zorg en ondersteuning vanuit de Wet langdurige zorg
(Wlz).
Met de Wlz beoogt dit kabinet om het welbevinden van de mens met zijn
beperking voorop te stellen. Om dit te realiseren is vernieuwing in de praktijk en
in beleid nodig. Met name op het gebied van de toegang, de inkoop en de
bekostiging van de zorg kan winst voor mensen worden geboekt.
Vernieuwing in de langdurige zorg moet gericht zijn op het faciliteren van de
keuzen, de wensen en de mogelijkheden van mensen om met en ondanks hun
beperking te kunnen meedoen aan de samenleving. Mensen met een (zware)
beperking (en hun naasten) dienen veel meer in de positie komen om hun leven –
naar vermogen en wens – in te richten zoals zij dat zelf graag willen. Mensen en
zorgverleners moeten zich gesteund voelen door het zorgstelsel waarin de
langdurige zorg is georganiseerd. Hiervoor is nieuw zorgaanbod nodig dat een
aanvulling is op het reeds bestaande collectief georganiseerde aanbod enerzijds en
het volledig op het individu gerichte persoonsgebonden budget anderzijds.
Iedereen is anders
Mensen die op langdurige zorg zijn aangewezen hebben blijvend 24 uur per dag
zorg of toezicht nodig. Als zij niet de zorg ontvangen die zij nodig hebben dan
heeft dat voor hen verstrekkende gevolgen. Mensen in de langdurige zorg zijn
zonder hulp niet in staat in hun primaire levensbehoeften te voorzien. Daarnaast
kan zorg nodig zijn om hun veiligheid te waarborgen. Net als wij allen, willen deze
mensen zoveel mogelijk het leven leiden zoals zij dat zelf willen. De meeste
mensen willen zeggenschap over wie er voor hen zorgt en wanneer, zij willen zelf
bepalen hoe zij hun dag invullen en zij willen de ruimte hebben om zichzelf te zijn
met hun eigen overtuigingen, religie of geaardheid.
Om belanghebbenden de mogelijkheid te bieden zich toch een scherper beeld te
vormen van de mensen die een beroep doen op de Wlz heeft het CIZ bij de
introductie van de Wlz cliëntschetsen opgesteld1. In figuur 1 wordt op hoofdlijnen
weergegeven wat de grondslag is op basis waarvan mensen een Wlz-indicatie
hebben gekregen en hoeveel mensen dit zijn.

1 https://www.ciz.nl/voor-professionals/Documents/Wlz_clientprofielen_web_v6.pdf
Pagina 1 van 14

Figuur 1: Grondslagverdeling in de verpleging & verzorging (links) en
grondslagverdeling in de gehandicaptenzorg (rechts)

De mate waarin mensen kunnen kiezen
Persoonsvolgendheid in het kader van waardig leven met zorg heeft betrekking op
de mate waarin mensen kunnen kiezen hoe en waar zij hun aanspraak op Wlzzorg tot gelding kunnen brengen. Hoe ver hierin kan worden gegaan wordt onder
meer beïnvloed door complexiteit de zorg en de mate waarin mensen, al dan niet
met hulp en ondersteuning vanuit hun netwerk of met hulp vanuit de
cliëntondersteuning, het leven kunnen leiden dat zij zelf willen. In figuur 2 is dit
schematisch weergegeven.
Figuur 2: De mate waarin mensen kunnen kiezen hoe en waar zij hun zorg tot
gelding kunnen brengen

Pagina 2 van 14

•

•

•

•

Rechtsboven. Mensen in het kwadrant rechtsboven hebben relatief vaak
voorkomende en/of minder complexe zorgvragen. De sturingsmogelijkheden van mensen en het zorgaanbod zijn relatief groot. Het betreft
bijvoorbeeld generieke verpleging en verzorging van ouderen in een
instelling. De zorg voor mensen in dit kwadrant wordt nu grotendeels
collectief voor alle mensen tegelijk ingekocht. De mogelijkheden om dit
meer persoonsgericht in te vullen zijn groot.
Linksboven. Mensen in het kwadrant linksboven hebben een vergelijkbare
zorgvraag maar hun sturingsmogelijkheden zijn kleiner. De vraag is of
mensen al dan niet met hulp van hun omgeving voldoende in staat zijn om
goede keuzes te maken. Dit is een maatschappelijk vraagstuk. Het is
immers niet de bedoeling dat meer persoonsgerichtheid leidt tot verlies
van beschikbaarheid of kwaliteit van zorg. Niettemin zijn er wel
mogelijkheden, zeker als mensen een zorgvraag hebben waarvoor een
groot zorgaanbod beschikbaar is, bijvoorbeeld voor ouderen met
dementie.
Linksonder. Bij meer specialistische en complexe zorgvragen zijn de
sturingsmogelijkheden van mensen en het zorgaanbodrelatief beperkt,
bijvoorbeeld omdat het zorgaanbod zeer specialistisch van aard is. Dat
betreft bijvoorbeeld zorg aan ouderen met een verstandelijke handicap en
dementie, of zorg aan mensen met een zwakke sociale omgeving en
meervoudige beperkingen.
Rechtsonder. In het kwadrant rechtsonder gaat het om mensen met meer
sturingsmogelijkheden. Ook in dit kwadrant geldt dat het afhankelijk is
van mensen (en hun omgeving) of het zorgaanbod meer persoonsgericht
gemaakt kunnen worden.

Omdat de complexiteit van de zorg en de sturingsmogelijkheden van mensen door
veel factoren worden beïnvloed is het niet mogelijk om op het niveau van
aandoeningen of beperkingen te zeggen welke mensen zich in welk kwadrant
bevinden. Bovendien kunnen mensen zich in de loop van de tijd in verschillende
kwadranten bevinden. Welk zorgaanbod op welk moment het beste bij de aansluit
bij de wensen en mogelijkheden van mensen vergt daarom altijd een individuele
beoordeling.
Ik vind het belangrijk dat de gekozen oplossingen in elke situatie blijven aansluiten op de ambitie voor de langdurige zorg. Op dit moment zijn het Wlzuitvoerders, zorgaanbieders en zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) die de
functie hebben om deze oplossingen te zoeken en een goed evenwicht te vinden
tussen de uiteenlopende belangen van mensen. Bij hen komen de publieke
belangen en de praktijk van de langdurige zorg samen en ook daar moet de
omslag in het denken zijn beslag krijgen. Er zijn meerdere schakelpunten in het
stelsel waar Wlz-uitvoerders, zorgaanbieders en ZBO’s de opgave hebben om zorg
te vernieuwen en waar ruimte is om wensen en behoeften van mensen te
faciliteren en te stimuleren: de belangrijkste daarvan betreffen de toegang tot het
stelsel, de inkoop van zorg, de bekostiging van zorg en de innovatie van de zorg.
Meer persoonsgerichte toegang, bekostiging, inkoop en innovatie
Om te zorgen dat mensen met een (zware) beperking (en hun naasten) veel meer
in de positie komen om hun leven – naar vermogen en wens – in te richten zoals
zij dat zèlf graag willen moeten knelpunten in de praktijk worden weggenomen.
Op basis van mijn gesprekken met betrokkenen en op basis van signalen uit de
praktijk blijkt vooral op het gebied van de toegang tot de Wlz, de bekostiging van
Pagina 3 van 14

de zorg en de inkoop van de zorg voor mensen nog veel winst te boeken.
Daarnaast blijkt het doorvoeren van innovatie die aansluit bij de wensen en
behoeften van mensen en die mensen in staat stelt zo veel mogelijk zelf sturing te
geven aan het eigen leven nog geen staande praktijk is.
Persoonsgerichte toegang
1. Ter uitvoering van de motie Bergkamp2 zal ik uiterlijk 1 april een
adviesaanvraag doen aan het Zorginstituut en de NZa om een
maatwerkprofiel te ontwerpen, inclusief een passende
bekostigingssystematiek, met het doel om de Wlz-zorg die mensen thuis
ontvangen beter te laten aansluiten bij hun persoonlijke situatie. Daarna zal
ik besluiten over de inpassing van het advies in wet- en regelgeving. Hiermee
voldoe ik tevens aan uw verzoek van 21 januari 20163, waarin u vraagt om
de motie Bergkamp zo uit te voeren, dat de gezamenlijke adviesaanvraag
(ook) gaat over een maatwerkprofiel.
2. Om te voorkomen dat de overgang naar de Wlz onnodig belastend wordt voor
mensen wil ik de toegang tot de Wlz per 2017 voor de cliënt vereenvoudigen
door onder andere bestaande informatie in het indicatieproces beter te
benutten en te stroomlijnen. Dit kan ook leiden tot de mogelijkheid dat
aanbieders een indicatieadvies afgeven in enkele bijzondere situaties zoals
palliatief terminale zorg. Ik ga hierover in gesprek met betrokken partijen.
3. Om de keuzemogelijkheden van mensen te vergroten zullen zij en hun
naasten geïnformeerd moeten zijn over de mogelijkheden die de Wlz biedt op
het gebied van zorg in natura met verblijf, zonder verblijf en het
persoonsgebonden budget (pgb). Dat betekent ook dat onafhankelijke
cliëntondersteuning tijdig beschikbaar moet zijn. Ik heb met de betrokken
partijen afgesproken hier vanaf 2016 invulling aan te geven.
Persoonsgerichte inkoop
4. Om mensen te helpen een weloverwogen afweging te maken tussen
zorgaanbieders worden per 2017 de eisen die Wlz-uitvoerders stellen aan
zorgaanbieders openbaar en begrijpelijk gemaakt.
5. Om de keuzemogelijkheden van mensen te vergroten en innovatie die
aansluit bij de wensen en behoeften van mensen te stimuleren, wordt in
aanvulling op de al bestaande inspanningen van Wlz-uitvoerders op dit
terrein, per 2017 ook ingekocht via een ander inkoopmodel (bijvoorbeeld het
Zeeuws model). Hiermee geef ik uitvoering aan de motie Potters4 en wordt in
de Wlz een Right to Challenge geïntroduceerd. Hiermee worden aanbieders
meer geprikkeld om goede kwaliteit van zorg te leveren. Er zal ook regionaal
ervaring worden opgedaan met het gebruik van vouchers. Met een voucher
hebben mensen een individueel trekkingsrecht op Wlz-zorg dat, qua
keuzevrijheid, overeenkomsten heeft met het pgb, maar waarbij zij met
minder administratieve lasten te maken krijgen. Het gaat hier niet om een
extra leveringsvorm, maar om het beter faciliteren van de keuzes die mensen
maken. Het gaat bij zowel het Zeeuws model als het gebruik van vouchers
om een regionaal experiment voor een begrensde periode en voor een deel
van de zorg. Uiteraard blijven daarbij de wettelijke waarborgen voor de
kwaliteit gelden. Dit experiment zal na afloop geëvalueerd worden en daarna
zal worden besloten of en, zo ja, op welke wijze het experiment kan worden
2

TK 2014 – 2015, 33 891, nr. 102
Kenmerk 2016Z01171
4
TK 2015 – 2016, 34300-XVI-43
3

Pagina 4 van 14

6.

7.

uitgebreid. De budgettaire beheersing wordt zo nodig aangepast om
budgettaire neutraliteit te waarborgen.
Ik wil mensen die kiezen voor het pgb, omdat zij een voorkeur hebben voor
een pgb-gefinancierd wooninitiatief meer mogelijkheden geven om deze vorm
van zorg ook in natura geleverd te krijgen. Daartoe maak ik afspraken met
Wlz-uitvoerders en de betreffende zorgaanbieders om de pgb-financiering van
deze initiatieven desgewenst om te zetten in zorg in natura.
Om investeringen te stimuleren in innovaties die ten goede komen aan de
wensen van mensen, worden voor mensen met zeldzame en complexe
aandoeningen (zoals specialistische zorg voor complexe niet aangeboren
hersenletsel, de ziekte van Huntington, gerontopsychiatrie, mensen met
ernstige meervoudige beperkingen en sterk gedragsgestoorde mensen met
een licht verstandelijke beperking), meerjarige inkoopafspraken gemaakt.

Persoonsgerichte bekostiging
8. Om te zorgen dat de grote variëteit aan zorgvragen van mensen die zorg
thuis en in een instelling ontvangen goed worden weerspiegeld in de
zorgprofielen en in de bekostiging, laat ik een onderzoek doen naar de
zorgprofielen en daaraan gekoppelde kosten. Hierin neem ik ook de
mogelijkheid van een bekostigingcomponent voor innovatie mee. Ik zal voor
de zomer van 2016 een adviesaanvraag doen bij de NZa.
Persoonsgerichte innovatie
9. Om te zorgen dat er meer wordt geïnnoveerd in de langdurige zorg zal ik de
ontwikkeling van Health Impact Bonds ondersteunen. Hiervoor zal vanuit het
ministerie expertise worden geleverd aan partijen die een Bond willen sluiten.
Ook zal tijdelijke ondersteuning worden geboden aan het Health Impact Lab
(HIBLAB) dat wordt opgezet door onder andere Society Impact. Dit betreft
nadrukkelijk geen garantiestelling door VWS.
10. Om te zorgen dat er meer technologische innovaties in de zorg komen waar
mensen profijt van kunnen hebben, zal ik nieuwe initiatieven ondersteunen
via Zorg voor Innoveren5.
Deze acties worden in de volgende paragrafen nader toegelicht en uitgewerkt.
Persoonsgerichte toegang
Om te waarborgen dat de meest kwetsbare mensen in onze samenleving ook in de
toekomst gebruik kunnen maken van de langdurige zorg dient volstrekt helder te
zijn wie op zorg vanuit de Wlz aangewezen zijn. Dit vereist een stevige
onafhankelijke indicatiestelling en hiervoor hanteert het CIZ een landelijk uniform
afwegingskader. Het CIZ beoordeelt of mensen aan het toegangscriterium van de
Wlz voldoen en wijst daarvoor een passend zorgprofiel toe aan de cliënt. Voor de
indeling van mensen in het best passende zorgprofiel vormt het CIZ zich een beeld
van de aard, inhoud en (globale) omvang van de zorgvraag.
Bij de totstandkoming van de Wlz is voor globaal omschreven zorgprofielen
gekozen zodat er ruimte is voor aanbieders en mensen om op basis van de
zorgleefplanbespreking een eigen invulling aan de zorg te geven. Zonder deze
koppeling is niet vast te stellen of de geleverde prestaties aansluiten bij de zorg
waar mensen recht op hebben. De tarieven van deze zorgzwaartepakketten (zzp’s)
zijn gebaseerd op gemiddelden. Bij mensen die in een instelling of in een
5

http://www.zorgvoorinnoveren.nl
Pagina 5 van 14

geclusterde setting zorg ontvangen kan tussen zzp’s ‘gemiddeld’ worden. De ene
cliënt zal binnen de bandbreedte van het zorgprofiel net iets meer (of net iets
minder) zorg nodig hebben dan een ander.
Alternatieven voor deze werkwijze zijn globalere danwel specifiekere profielen. Bij
een globalere indeling worden er minder zorgprofielen gebruikt. Voordeel is dat er
in de relatie tussen mensen en zorgverleners dan nog meer ruimte is voor
maatwerk. Hiervoor is niet gekozen omdat het voor mensen in dit scenario op
basis van het zorgprofiel onvoldoende helder is op welke zorg hij dan aanspraak
kan maken. Bij specifiekere profielen is het omgekeerde het geval. Het zou voor
mensen wel duidelijk zijn waarop hij aanspraak maakt, maar de ruimte voor
maatwerk binnen het profiel op basis van het zorgleefplan (of soortgelijke
plannen) zou beperkter zijn. Als de zorgprofielen specifieker zijn zal het vaker
voorkomen dat bij een wijziging in de zorgvraag geherindiceerd moet worden,
omdat het huidige zorgprofiel niet meer aansluit bij de zorgbehoefte. De
meerwaarde van de Wlz ten opzichte van de AWBZ is juist dat indicaties op enkele
uitzonderingen na levenslang geldig zijn.
1. Ontwerpen van een maatwerkprofiel voor mensen die de zorg thuis met
ondersteuning vanuit het eigen netwerk organiseren
Voor mensen die de zorg in een instelling of in een geclusterde setting ontvangen
is de huidige manier van werken (indicatiestelling in globale profielen gekoppeld
aan zzp’s) geschikt gebleken om schommelingen in de zorgvragen van
verschillende mensen op te vangen, maar voor mensen die hun zorg in de
thuissituatie willen organiseren kan de huidige werkwijze knellen. Omdat de
profielen uitgaan van gemiddelden kan het zijn dat geen van de profielen aansluit
bij de behoeften van de mensen die de zorg thuis willen organiseren. Voor deze
mensen speelt de vraag of de zorgbehoefte specifiek vastgesteld moet worden bij
de indicatiestelling of dat of dit beter nader kan worden ingekleed bij de inkoop en
zorgtoewijzing.
In mijn brief van 30 november 20156 heb ik aangegeven welke mogelijkheden er
binnen de Wlz zijn om bij de zorgtoewijzing meer maatwerk mogelijk te maken.
Ook heb ik aangegeven welke stappen ik wil zetten om een maatwerkprofiel
mogelijk te maken (voor mensen van wie bij de vaststelling van het
indicatiebesluit al evident is dat het indiceren in het best passende zorgprofiel
ontoereikend is om de benodigde zorg te bekostigen) en hoe ik daarmee invulling
geef aan het amendement van het lid Dik-Faber c.s7. Bovendien heb ik, om
tegemoet te komen aan de motie Bergkamp8, advies gevraagd aan het
Zorginstituut Nederland en de Nederlandse Zorgautoriteit over de regeling
meerzorg. Aan beide partijen heb ik gevraagd om aan te geven hoe de regeling
meerzorg en maatwerk kan worden vormgegeven, passend bij de ontwikkelingen
die zijn ingezet met de hervorming van de langdurige zorg. Tevens heb ik partijen
gevraagd wat de huidige mogelijkheden en knelpunten zijn bij een
maatwerkprofiel. Deze adviesaanvraag, die ik uiterlijk 1 april zal doen aan de NZa
en het Zorginstituut, heb ik onlangs verbreed naar alle zorg thuis, dus niet alleen
meerzorg.
In dit advies wordt ook meegenomen op welke wijze het integrale pakket van de

6

TK 2015-2016, 34 104, nr. 87
TK 2014-2015, 33 891, nr. 150
8
TK 2013-2014, 33 891, nr. 102
7

Pagina 6 van 14

Wlz aansluit bij individuele situaties van de cliënt en de wijze waarop hier in de
indicatiestelling al rekening mee gehouden kan worden. Vanuit gemeenten,
verzekeraars en cliëntenorganisaties is hiervoor aandacht gevraagd. Er zijn
signalen van mensen die in aanmerking komen voor Wlz-zorg maar die liever,
zonder gebruik te maken van Wlz-zorg, thuis blijven wonen. Ook zijn er signalen
van gemeenten die nog mogelijkheden zien voor ondersteuning vanuit Wmo en de
Zvw, terwijl mensen vanwege hun beperkingen toegang tot Wlz-zorg zouden
kunnen krijgen. Het is duidelijk dat de sociale context bepalend is voor de mate
waarin de thuissituatie nog voldoende veiligheid en ondersteuning biedt om Wlzzorg te voorkomen of uit te stellen. Bij het tot stand komen van de Wlz is er ook
voor gekozen om de aanspraak op Wlz-zorg op criteria te baseren die niet
gebonden zijn aan een context. Dit is gedaan om te waarborgen dat de toegang
tot langdurige zorg voor iedereen gelijk is. Zoals ik ook in mijn brief van 14
december 20159 heb aangegeven ben ik bereid om te bezien in hoeverre het
meewegen van de sociale context de positie van de cliënt kan versterken.
Ik verwacht in het eerste kwartaal van 2016 rapporten te ontvangen van de NZa
en het Zorginstituut over het eerder uitgezette onderzoek naar de huidige
mogelijkheden en knelpunten bij meerzorg en maatwerk en de ervaringen van
cliënten daarbij en zal dit aan uw Kamer toesturen.
2. Betere aansluiting van de toegang tot de Wlz op de Wmo 2015, Jeugdwet
en Zvw
(Bijna) elke cliënt die zich voor het eerst bij het CIZ meldt ontvangt reeds zorg
vanuit de Jeugdwet, de Wmo 2015 of de Zvw. Zonder het uitgangspunt van een
objectieve indicatietelling los te laten kan er voor gezorgd worden dat het proces
van indicatiestelling sneller verloopt en beter aansluit bij de situatie van mensen
op dat moment. Door de indicatiestelling te vereenvoudigen en zorg te dragen
voor een veilige uitwisseling van informatie tussen domeinen (met inachtneming
van de privacy van mensen) kan (ervaren) bureaucratie voor mensen bij de
toegang tot de Wlz worden verminderd. Ook de inzet van cliëntondersteuning kan
hierbij een rol spelen. De inzet van cliëntondersteuning voor mensen bij de
overgang van domeinen moet worden geïntensiveerd.
In het kader van het programma “Waardigheid en Trots” is er reeds een aantal
aanbieders dat op dit vlak samenwerking heeft gezocht met het CIZ. Dit soort
initiatieven ondersteun ik. Hen heb ik de ruimte gegeven om in bijzondere
situaties indicatieadviezen voor het CIZ voor te bereiden op basis waarvan het CIZ
sneller tot een besluit kan komen. Deze onderlinge afstemming is prettiger voor
de cliënt en levert bruikbare verbeterinformatie voor het indicatieproces voor
zowel de zorgaanbieders als het CIZ. De meerwaarde van een ’lean’
indicatieproces zal vooral zichtbaar zijn als de huidige zorgprofielen worden
gehandhaafd. Met de huidige zorgprofielen zijn de CIZ-indicaties, op enkele
uitzonderingen na, immers voor iedereen levenslang geldig. De toegang blijft
gegarandeerd, de zorg en ondersteuning fluctueert naar behoefte.
3. Mensen meer bewust maken van de mogelijkheden van de Wlz
Een van de meerwaarden van de Wlz is dat het pgb, het modulair pakket thuis
(mpt) en het volledig pakket thuis (vpt) naast de traditionele instellingszorg via
zorg in natura met verblijf als gelijkwaardige leveringsvormen zijn geïntroduceerd.
Dit geeft mensen de ruimte om te kiezen voor zorgaanbod dat het beste aansluit
9

TK 2015-2016, 34 104, nr. 98
Pagina 7 van 14

bij hun wensen en behoeften. In de praktijk blijkt dat mensen ondanks de inzet
van cliëntondersteuners niet altijd voldoende op de hoogte zijn van de
mogelijkheden die de Wlz biedt om een afgewogen voorkeur kenbaar te kunnen
maken. Vooral de mogelijkheden van zorg in natura zonder verblijf (vpt en mpt)
zijn relatief onbekend bij mensen. Om te zorgen dat deze leveringsvorming ook in
de uitvoeringspraktijk als gelijkwaardige leveringsvormen worden gepositioneerd
worden mensen hiervan per 2016 onder meer door cliëntenorganisaties, door
cliëntondersteuners, bij de toegang tot de Wlz en in het bewustekeuzegesprek
expliciet geïnformeerd. Hierover ben ik met partijen in gesprek.
Daarnaast wordt Regelhulp.nl ingezet om mensen te informeren. In deze website
is inmiddels de informatie over de veranderingen van de veel gebruikte website
www.hoeverandertmijnzorg.nl geïntegreerd. De bekendheid van de website onder
mensen zal worden vergroot in samenwerking met de betrokken cliënt- en uitvoeringsorganisaties. Ook voert de NPCF met mijn steun een onderzoek uit naar
de route in de zorg die mensen doorlopen en de keuzemomenten en ondersteuning die zij hierbij nodig hebben. De resultaten hiervan kunnen ondersteunend zijn
aan de bewustwording van mensen en de mogelijkheden van de Wlz.
Als blijkt dat mensen verschillende modules bij verschillende aanbieders willen
afnemen dan moet daar in de zorgtoewijzing bij worden aangesloten. Ook
betekent dit dat hier met de inkoop vooraf rekening mee moet houden. Voor
mensen die meer flexibiliteit van zorgverlening wensen maar voor wie het pgb niet
het meest passend is, zouden het vpt en mpt alternatieven voor zorg in natura
met verblijf kunnen zijn.
Persoonsgerichte inkoop
Als het gaat om het vergroten van de mate waarin mensen kunnen kiezen hoe en
waar zij hun aanspraken op Wlz-zorg tot gelding kunnen brengen, biedt de wijze
van inkoop van zorg en de zorgtoewijzing aan zorgaanbieders door Wlzuitvoerders mogelijkheden om zorgvernieuwing te realiseren. Met de inkoopkaders
Wlz 2015 en 2016 hebben de Wlz-uitvoerders duidelijk gemaakt dat zij op een
andere manier willen inkopen. Eenmalige inkooponderhandelingen maken plaats
voor een intensieve dialoog waarin aanbieders en Wlz-uitvoerders gezamenlijk
vanuit het perspectief van cliënt op zoek gaan naar opties voor
kwaliteitsverbetering in de langdurige zorg. Ook wordt meer ruimte geboden voor
de voorkeuren van mensen en worden verbeterplannen van zorgaanbieders
gehonoreerd met hogere tarieven. Dit is een eerste beweging naar een inkoop van
zorgaanbod wat beter aansluit bij de zorgvraag van mensen.
Persoonsvolgende bekostiging houdt in dat de zorgaanbieders pas een vergoeding
krijgen voor het leveren van zorg op het moment dat een cliënt hen als voorkeursaanbieder selecteert. Volledige persoonsvolgende bekostiging is daarom een
model dat grote gevolgen heeft voor de publieke belangen van betaalbaarheid,
kwaliteit en beschikbaarheid in de Wlz. Bijvoorbeeld voor de invulling van de
zorgplicht die Wlz-uitvoerders hebben: een van de redenen van het wettelijk
verankeren van dezezorgplicht is omdat zónder deze zorgplicht het risico bestaat
dat het benodigde zorgaanbod voor zeldzame zorgvragen (die vragen om een
complexe organisatie voor een (zeer) beperkt aantal mensen) niet tot stand komt.
Daarnaast is er een cliëntgroep waarvoor geldt dat zij niet (ook niet met behulp
van hun omgeving) zelf hun voorkeuren voor een aanbieder kenbaar kunnen
maken. Voor deze groep geldt dat een partij hen moet helpen om een goede,
kwalitatief verantwoorde, voorkeur kenbaar te maken. Indien zorgaanbieders
Pagina 8 van 14

volledig afhankelijk zijn van de keuzes die mensen maken, betekent dit ook meer
onzekerheid in de financiering van deze zorgaanbieders met vastgoed, voor hun
medewerkers en voor tevreden cliëntpopulaties.
4. Meer transparantie over de eisen van Wlz-uitvoerders aan zorgaanbieders
Om een goede keuze voor een zorgaanbieders te kunnen maken moeten mensen
en hun naasten goed toegerust en geïnformeerd zijn. Het gaat hierbij zowel om
informatie over de kwaliteit van zorg en de kwaliteit van leven. In het kader van
het programma “Waardigheid en Trots” wordt bezien hoe en op basis van welke
criteria de kwaliteit van zorgverlening in de ouderenzorg kan worden verhoogd.
Voor de gehandicaptenzorg maakt dit onderdeel uit van het plan van aanpak
kwaliteit dat u dit voorjaar van mij ontvangt.
Ik wil daarnaast de transparantie van de inkoop verder vergroten door de inhoud
van de eisen die de Wlz-uitvoerders hebben gesteld aan zorgaanbieders openbaar
maken. Het betreft bijvoorbeeld informatie over de eisen aan de kwaliteit van de
te leveren zorg, over de looptijd van de gemaakte afspraken en over de
continuïteit van de zorg voor mensen als de afspraken tussen het zorgkantoor en
de aanbieder eindigen. Waar mogelijk wordt aansluiting gezocht bij Zorgkaart
Nederland. Door de productie- en ontwikkelafspraken tussen zorgaanbieders en
Wlz-uitvoerders voor meerdere partijen inzichtelijk te maken wil ik het voor
mensen en zorgaanbieders onderling eenvoudiger maken om vergelijkingen te
maken tussen zorgaanbieders. Tevens wil ik zo bewerkstelligen dat het
onderscheidend vermogen tussen zorgaanbieders als het gaat om het aanbod van
cliëntgerichte zorg toeneemt.
Bij meer transparantie hoort ook een goede informatievoorziening aan mensen en
hun naasten. Zoals ik hiervoor reeds heb aangegeven ben ik met Wlz-uitvoerders
en cliëntenorganisaties in gesprek om na te gaan hoe dit kan verbeteren, zodat
mensen ook daadwerkelijk beter weten wat er mogelijk is.
5. Toepassen van nieuwe inkoopmodellen per 2017
Ik vind het van groot belang dat de dialooggestuurde zorginkoop zoals de Wlzuitvoerders die vanaf 2015 hebben ingezet, een vervolg krijgt. Wanneer nieuw
zorgaanbod meer ruimte krijgt, wordt ook voor bestaande zorgaanbieders de
noodzaak groter om zich meer dan voorheen te richten op de wensen van mensen
en hun omgeving. De kwaliteit vanuit cliënt- en naastenperspectief dient de basis
te zijn van de dialoog.
Vernieuwing moet komen van bestaande en nieuwe zorgaanbieders. In de praktijk
zien we echter dat in de huidige wijze van inkopen weinig gebruik wordt gemaakt
van deze ruimte en dat de drempels voor toetreding van nieuwe zorgaanbieders
hoog zijn. Om voor mensen de keuzemogelijkheden in het collectief
georganiseerde zorgaanbod te vergroten zijn in aanvulling op en deels in plaats
van het bestaande zorgaanbod nieuwe toetredende aanbieders nodig..Door de
ruimte binnen de wettelijke kaders beter te benutten krijgen nieuwe, kleine,
innovatieve zorgaanbieders en zorgaanbieders die zorg leveren op basis van een
scheiding tussen wonen en zorg een krachtige impuls10,11 en hoeven deze niet
alleen maar tot stand te komen met pgb-financiering.
Daarbij kan ook geleerd worden van alternatieve inkoopmodellen. Bij het Zeeuws
10
11

TK 2014 - 2015, 33 891, nr. 168
TK 2015 - 2016, 34 300, nr. 65
Pagina 9 van 14

model van inkoop stelt de Wlz-uitvoerder kwaliteitseisen en een prijs vast voor
een deel van de zorg. Alle zorgaanbieders die deze tegen deze prijs de kwaliteit
kunnen leveren, kunnen in principe zorg leveren. Daarbij geldt wel dat de
aanbieders pas zorg kunnen leveren als er daadwerkelijk mensen kiezen voor hun
zorgaanbod. Dat betekent dat zij een constante prikkel hebben om betere kwaliteit
te bieden dan een andere aanbieder in de buurt. Ook biedt het de mogelijkheid
voor aanbieders die populair zijn bij mensen om meerjarig door te groeien.
Hiermee ontstaat ook een sterke prikkel om het aanbod beter aan te laten sluiten
op de zorgvraag.
Een andere manier om het aanbod beter te laten aansluiten op de zorgvraag
betreft het inzetten van vouchers door mensen. In de toepassing van dit model in
Duitsland en Zweden krijgen mensen desgewenst vouchers ter waarde van hun
indicatie. Door deze vouchers te verzilveren bij een voorkeursaanbieder maken zij
het mogelijk voor deze voorkeursaanbieder om een declaratie in te dienen bij de
Wlz-uitvoerder voor de individueel afgesproken zorglevering. Daardoor kan de
cliënt direct met de zorgaanbieder de voorwaarden bepalen onder welke condities
de zorg geleverd wordt. Met een voucher hebben mensen een individueel
trekkingsrecht op Wlz-zorg dat, qua keuzevrijheid, overeenkomsten heeft met het
pgb, maar waarbij zij met minder administratieve lasten te maken krijgen. Het
gaat niet om een extra leveringsvorm, maar om het beter faciliteren van de
keuzes die mensen maken.
Om in de inkoop de zorgvraag van mensen centraal te stellen wil ik de principes
van een vouchersysteem en het Zeeuws inkoopmodel inzetten. Het gaat hierbij om
een regionaal experiment in enkele regio’s van het land, voor een begrensde
periode en voor een deel van de zorg.
6. Toetredingsdrempels verlagen voor kleinschalige woonvoorzieningen
Om te voorkomen dat mensen zich onterecht genoodzaakt zien om een pgb aan te
vragen, omdat de vaak kleinschalige zorgaanbieders veel drempels ervaren bij de
contractering van zorg in natura, wil ik deze kleinschalige woonvoorzieningen
samen met Wlz-uitvoerders actief benaderen en afspraken maken over hoe deze
drempels kunnen worden weggenomen.
7. Met aanbieders van zeldzame en complexe zorg worden meerjarige
inkoopafspraken gemaakt
Verschillende zorgaanbieders geven al langer aan een sterke voorkeur te hebben
voor meerjarige overeenkomsten met Wlz-uitvoerders. Dat biedt duidelijkheid en
zekerheid voor de zorgaanbieders en mensen, maar ook voor de financiers. In de
memorie van toelichting bij de Wlz heb ik aangegeven dat meerjarige
overeenkomsten tevens een vliegwiel kunnen zijn voor kwaliteit en innovatie in de
zorg. Er kunnen afspraken gemaakt worden over de inhoud van zorg, de visie van
de zorgaanbieder en het basisbudget gekoppeld aan de geïndiceerde zorg. Ook
kunnen ze een bijdrage leveren aan de reductie van administratieve lasten. Maar
meerjarige afspraken met aanbieders hebben ook een keerzijde. Voor mensen die
met de voeten kunnen en willen stemmen staan meerjarige afspraken op
gespannen voet met persoonsvolgendheid. Daarom gaan Wlz-uitvoerders hier
zorgvuldig mee om. Meerjarige afspraken zijn immers geen doel op zich maar een
middel. Het is belangrijk dat een Wlz-uitvoerder, gezien de rol die het heeft in het
kader van doelmatige inkoop, kan differentiëren tussen zorgaanbieders en flexibel
moet kunnen blijven inspelen op nieuw aanbod en een veranderende zorgvraag.
Mensen moeten immers wel baat hebben bij de meerjarenafspraken. Vooral voor
Pagina 10 van 14

aanbieders die zorg leveren aan mensen met een hoogspecialistische constante
zorgvraag en beperkte sturingsmogelijkheden zouden meerjarige afspraken
meerwaarde kunnen bieden.
In 2015 hebben Wlz-uitvoerders de eerste stappen in deze richting gezet en in
2016 zullen nog meer stappen worden gezet. In 2016 ligt de nadruk bij de
zorginkoop nog meer op transparantie, innovatie en kwaliteit. De wensen en
behoeften van mensen staan hierbij voorop. Voor het inkoopproces betekent dit
dat de dialoog tussen zorgkantoor en aanbieder centraal staat met op maat
gemaakte afspraken voor de ontwikkeling. Deze afspraken worden gemaakt in
overleg met de cliëntenraden. Hierbij is de mogelijkheid om onder voorwaarden
over ontwikkelplannen meerjarige afspraken te maken. In overleg met
Zorgverzekeraars Nederland monitor ik in 2016 hoe deze ontwikkeling verloopt
zodat ervaringen meegenomen kunnen worden in de zorginkoop voor 2017.
Persoonsgerichte bekostiging
Zorgaanbieders ontvangen in de huidige zorgzwaartebekostiging alleen een
vergoeding indien zij daadwerkelijk zorg verleend hebben aan mensen die bij hen
in zorg zijn. Het tarief voor zorgaanbieders is gekoppeld aan het zorgprofiel van
mensen: er is daarmee een directe relatie tussen de vergoeding die de zorgaanbieder krijgt en de zorgzwaarte van de mensen. Naast de zorg in een instelling
kunnen mensen kiezen voor zorg in de vorm van een vpt, een pgb of een mpt. Dit
kan thuis geleverd worden, in kleinschalig verband, of in een instellingssetting.
Deze leveringsvormen zijn in de Wlz wettelijk verankerd en de voorkeur van de
cliënt voor één van de leveringsvormen wordt gerespecteerd mits de zorg
doelmatig en verantwoord is. Ook is een combinatie mogelijk tussen het mpt en
het pgb. Bij het mpt is het bovendien mogelijk om diverse onderdelen van de zorg
bij meerdere aanbieders in te kopen.
Een belangrijk principe in de Wlz is dat de zorg op verzoek van de cliënt thuis
geleverd kan worden, mits dit doelmatig en verantwoord kan. Daarbij geldt nu als
hoofdregel dat de kosten die thuis gemaakt worden gelijk zijn aan die in een
instelling. Voor specifieke groepen kan via de Extra Kosten Thuis-regeling deze
norm 25% ruimer worden gesteld en in individuele situaties is meerzorg mogelijk.
Wanneer bij de toegang tot en de bekostiging van zorg in de thuissituatie stappen
worden gezet in de richting van meer maatwerk en persoonsgerichtheid, is het ter
wille van de betaalbaarheid nodig om normen te blijven hanteren die aangeven
wat de zorg thuis (meer) mag kosten in vergelijking met de zorg in een instelling.
8. Onderzoek naar zorgprofielen en zorgzwaartepakketten in 2016
Bij de invoering van de Wlz is besloten om de zorgzwaartebekostiging te behouden
en alleen “onderhoud” aan de zzp’s uit te laten voeren. Dit staat ook in de
memorie van toelichting bij de Wlz12. Bij het onderhoud in 2016 en 2017 wil ik ook
laten onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van een clustering van de
zorgprofielen en zzp’s, het aantal zzp’s per sector, de grondslagen en de aan zzp’s
gekoppelde kosten. Indien uit dit onderzoek blijkt dat het mogelijk is om het
aantal zzp’s, het aantal zorgprofielen bij de indicatiestelling op termijn meer
persoonsgericht te maken en beter aan te laten sluiten op de praktijk ben ik
bereid deze aan te passen.
Voorts wil ik bezien of de huidige prestatiebeschrijvingen en declaratiebepalingen
12

TK 2013 - 2014, 33 891, nr. 3
Pagina 11 van 14

een belemmering zijn voor innovatie en vernieuwing van het aanbod. De reden
voor dit laatste punt is dat mij signalen bereiken dat zorginnovatie zowel voor
mensen die de zorg in de thuissituatie ontvangen als binnen instellingen soms
moeilijk van de grond komt omdat hiervoor geen goede prestaties beschikbaar
zijn. Bovendien lopen zorgaanbieders sinds de beweging van de integrale
bekostiging grotere risico’s bij leegstand. Wlz-uitvoerders en mensen zullen bij de
keuze voor een instelling kijken naar de kwaliteit van deze instelling. Het is te
verwachten dat zij kiezen voor een instelling die met de tijd is meegegaan en door
vernieuwing van zorg van hogere kwaliteit levert. Naar verwachting zal er bij een
instelling waar mensen minder risico lopen op een incident, of waar de zorg beter
op de persoon is afgestemd, meer zorg worden ingekocht. Hiermee leidt de
integrale bekostiging ook tot een extra stimulans om te investeren in nieuwe
technologieën. Met een zorginkoop die hierop aansluit kunnen deze prikkels
worden versterkt.
Door de inzet van technologie die de eigen regie van de cliënt, de betrokkenheid
van de mantelzorger, de effectievere inzet of het werkplezier van de medewerker
bevordert expliciet onderdeel te maken van de inkoop van zorg en in de
bekostiging van de zorg kan technologie tot een integraal en regulier onderdeel
van de zorg worden gemaakt.
Persoonsgerichte innovatie
Zorgvernieuwing is niet mogelijk zonder dat afscheid genomen wordt van
bestaande werkprocessen en activiteiten. Steeds vaker wordt gesproken over
welke rol technologie kan spelen bij het op andere wijze invullen en organiseren
van de zorg. Dat gaat bijvoorbeeld over beeldcontact met zorgprofessionals,
valdetectie met hulp van sensoren, robotica, smartwatches en diverse apps voor
mantelzorgers. Dit zijn kansrijke ontwikkelingen, maar in de toepassing vraagt dit
ook verandering van zorgprofessionals, mensen of hun naasten. Met de doorontwikkeling van gezamenlijke initiatieven van VWS en het ministerie van EZ, evenals
met ICT-doorbraakprojecten en Europese initiatieven gericht op het opschalen van
(technologische) innovatie wordt hierin geïnvesteerd. Daarnaast hebben de
minister van VWS en ik u met de voortgangsrapportage eHealth en
zorgverbetering13 op 8 oktober 2015 geïnformeerd over de acties die wij inzetten
voor innovatie. Deze acties zijn gericht op mensen vanuit alle nationaal wettelijke
domeinen inclusief de Wlz en moeten er onder meer toe leiden dat mensen die dat
wensen door middel van technologie zo lang en zo zelfstandig mogelijk in de eigen
omgeving kunnen blijven wonen. Dankzij technische innovaties en eHealth is de
zorg niet meer gebonden aan tijd en plaats, maar kan meer in de eigen omgeving
worden georganiseerd op een door de cliënt gewenst tijdstip.
Voor mensen in de Wlz die ook met hulp en ondersteuning vanuit de eigen
omgeving en inzet van technologie niet meer de zorg in de eigen omgeving
kunnen ontvangen, of voor mensen die dat niet willen, zijn technologische
innovaties en eHealth ook een belangrijk hulpmiddel maar heeft de inzet een
ander karakter.
In mijn streven om de zorg steeds meer persoonsgericht te maken, kan innovatie
ook binnen instellingen gebruikt worden om mensen te ondersteunen om zoveel
als mogelijk zelf regie te voeren en zo de kwaliteit van hun leven te verbeteren.
Zij kunnen hiermee ook ruimte creëren voor een andere inzet van personeel die
beter aansluit bij de wensen en behoeften van mensen.
13

TK 2015 - 2016, 27 529, nr. 134
Pagina 12 van 14

Naast het uitbreiden van de verschillende mogelijkheden van zorg en de verbetering van bestaande processen, zijn er ook technologische vernieuwingen die
op een andere, meer experimentele wijze bijdragen aan de kwaliteit van wonen.
Verschillende verpleeghuizen experimenteren met innovatieve technieken als
robotica, 3D-printing, ‘smart tech’ en ‘virtual reality’ om de woonbeleving te
vergroten. Zorgaanbieders proberen van verpleeghuizen een thuis te maken,
waarbij de zeggenschap van de cliënt voorop staat.14
Het verlagen van de drempels voor aanbieders en nieuwe toetreders door het
persoonsgericht maken van de toegang, de inkoop en de bekostiging maakt dat er
een gunstiger klimaat ontstaat voor innovatie. Dit zorgt ervoor dat zorgverleners
en leveranciers gestimuleerd worden om de zorg in Nederland verder te
verbeteren en slimmer te organiseren. De inzet van technologie die bijdraagt aan
het welbevinden van mensen wordt dan een onderdeel van de zorginkoop en van
de financiering van investeringen in technologie.
9. Ontwikkelen Health Impact Bonds
Er wordt voorzien in de behoefte van zorgaanbieders voor nieuwe (publiek-private)
investeringsinstrumenten. Een probleem waar veel zorgaanbieders namelijk nog
steeds tegenaan lopen is dat de voorfinanciering van een innovatie pas na
meerdere jaren wordt terugverdiend en dat vooral bij sociale innovaties kosten en
baten veelal niet in hetzelfde domein neerslaan. In het verleden werden veel
subsidies en tijdelijke beleidsmaatregelen ingezet om dit knelpunt weg te nemen.
Een recent voorbeeld is de regeling zorginfrastructuur waarmee vanuit de AWBZ
de investerings- en exploitatiekosten van de extramurale zorginfrastructuur
konden worden gefinancierd. Deze regelingen hebben echter vaak slechts een
tijdelijk effect. Ze zetten niet aan tot het doen van lange termijn investeringen en
technologische innovaties worden vaak naast het huidige zorgaanbod gepositioneerd in plaats van dat ze ingepast worden in de organisatie en processen van het
aanbod van zorg, ondersteuning en wonen. Bovendien wordt gezamenlijk
investeren door (regionaal) samenwerkende publieke en private partijen hiermee
niet gestimuleerd. Veel aanbieders richten zich op (financiering) van eigen kleinschalige projecten en private partijen zoals banken en investeerders hanteerden
rendementseisen voor innovatie waar de kleinschalige initiatieven nooit voor in
aanmerking konden komen. Om deze reden is er behoefte aan nieuwe, bij
voorkeur publiek-private, investeringsinstrumenten. Veldpartijen zien dit zelf ook
en zijn hiermee aan de slag. Zo heeft ActiZ afgelopen jaar de Nederlandse
zorgobligatie gelanceerd.
Deze beweging wil ik stimuleren, eventueel met inzet van het experimenteerartikel
Wlz, zodat het mogelijk wordt om voor mensen over de grenzen van de domeinen
één integraal pakket aan zorg te bieden. Om te zorgen dat er meer wordt
geïnnoveerd in de langdurige zorg zal ik de ontwikkeling van instrumenten, zoals
bijvoorbeeld Health Impact Bonds ondersteunen door vanuit VWS expertise te
bieden voor partijen en tijdelijke ondersteuning. De verkenning en uitwerking van
het instrumentarium voor Health Impact Bonds, als nieuw publiek-private
samenwerkingsvorm, kan hierbij worden benut. Deze wordt momenteel door VWS
14

Nederlandse School voor Openbaar Bestuur”Van tehuis naar een thuis:Beelden bouwen in
de ouderenzorg” november 2015

Pagina 13 van 14

met het ministerie van EZ en de topsector Life Sciences and Health uitgevoerd. Op
deze manier wil ik publieke en private investeringen in innovatie laagdrempelig
beschikbaar maken.
10. Ondersteuning via Zorg voor Innoveren
Naast de behoefte aan samenwerkingsverbanden voor investeringen signaleer ik
dat er ook behoefte is aan informatie voor aanbieders die initiatieven opzetten
maar in bepaalde fasen vastlopen.
Voor zowel aanbieders, professionals als mensen is het relevant informatie te
krijgen, zodat zij weten wat er anders kan. Ik zal met betrokken partijen zorgen
dat de mogelijkheden van eHealth meer bekendheid krijgen bij zorgprofessionals
en mensen in de langdurige zorg. Een mooi bestaand initiatief van verschillende
partijen in dit kader is de online cursus www.slimmerwerkenindezorgin1minuut.nl
waar al ruim 13.000 mensen gebruik van hebben gemaakt. Daarnaast wil ik
inzetten op voorlichting over de reeds aanwezige ruimte voor technologische
innovatie binnen bekostigingssystematiek en voorlichting over deze mogelijkheden
in samenwerking met NZa. Via onder andere de uitbreiding eHealth
bekostigingswijzer van Zorg voor Innoveren wil ik deze initiatieven, en
zorgaanbieders in de langdurige zorg die willen vernieuwen, maar die hierbij hulp
nodig hebben, actief ondersteunen. Zo kunnen zij het innovatieproces van idee tot
toepassing zelfstandig en snel doorlopen en wordt dit proces eenvoudiger en
transparanter.

Pagina 14 van 14