Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

991
Vragen van de leden Ten Broeke en Taverne (beiden VVD) aan de Ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over het verslag van de Europese Rekenkamer
inzake EU-bijstand aan Oekraïne (ingezonden 8 december 2016).
Antwoord van Minister Koenders (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen
20 januari 2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «EU moet meer controle krijgen over hulp aan
Oekraïne»1 en het verslag van de Europese Rekenkamer inzake EU-bijstand
aan Oekraïne?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u alle aanbevelingen van de Europese Rekenkamer en de reactie van de
Europese Commissie op het verslag voorzien van een reactie?
Antwoord 2
Nederland verwelkomt de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer en
onderschrijft deze. Ook de Europese Commissie en de Europese Dienst voor
het Extern Optreden hebben de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer
aanvaard. Meer in algemene zin streeft Nederland beter toezicht op de inzet
van EU-middelen na.
De voornaamste componenten van de aanbevelingen van de Europese
Rekenkamer hebben betrekking op de EU-bijstand op de terreinen van goed
bestuur, macro-financiële stabiliteit en bestrijding van corruptie. Dit zijn
eveneens prioriteitsgebieden van de Nederlandse inzet in Oekraïne. Onze
bilaterale steun is voor een belangrijk deel gericht op goed bestuur en
corruptiebestrijding. Zoals ook de Europese Rekenkamer in haar rapport stelt,
is het van belang dat de Oekraïense regering zich niet alleen richt op het
aannemen van nieuwe wetten maar ook op de daadwerkelijke uitvoering van

1
2

ah-tk-20162017-991
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://fd.nl/economie-politiek/1178608/eu-moet-meer-controle-krijgen-over-hulp-aan-oekraine
http://www.eca.europa.eu/nl/Pages/DocItem.aspx?did=40134

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

hervormingen. In contacten met Oekraïne wijst het kabinet steevast op het
behoud van het huidige momentum van hervormingen en het belang van
implementatie.
Het rapport van de Europese Rekenkamer constateert vooral problemen met
de besteding en inzet van EU-steun in het deel van de rapportageperiode
vóór de Maidan-revolutie. De Europese Rekenkamer constateert vanaf het
aantreden van de hervormingsgezinde regering in 2014 een duidelijke
verbetering. Vanaf dat moment zijn ook meer en kwalitatief betere data
beschikbaar. De bevindingen van de Europese Rekenkamer onderstrepen
daarmee het belang van nauwe samenwerking van de EU met Oekraïne.
Voor wat betreft de aanbeveling van de Europese Rekenkamer ten aanzien
van de energiesector in Oekraïne geldt dat Oekraïne een belangrijk land is
voor de doorvoer van gas naar de EU. In het verleden is de gastoevoer van
Rusland via Oekraïne enkele malen onderbroken: naast mogelijk Russische
politieke motieven speelde het niet transparant functioneren van de gassector
in Oekraïne hierbij een rol. De EU heeft ook daarom belang bij een stabiel
Oekraïne en dient daarom toe te zien op de hervormingen van de gassector
in het land. Zie tevens het antwoord op vraag 7.
Vraag 3
Kunt u toelichten welke effectindicatoren, streefwaarden en prestatiegegevens
zijn gebruikt bij de toekenning van belastinggeld van EU-bijstand aan
Oekraïne? Worden deze gegevens in de vorm van open data online gezet?
Antwoord 3
De EU-bijstand aan Oekraïne is zoals vermeld in het Rekenkamerrapport
afkomstig uit verschillende bronnen. Het grootste deel hiervan bestaat uit
macro-financiële bijstand; daarnaast ontvangt Oekraïne bijstand uit het
Europees Nabuurschap Instrument. De MFA-steun bestaat uit leningen, is
ongebonden en is bedoeld om acute problemen op de betalingsbalans te
verlichten. Voorwaarde voor het toekennen van dit soort steun aan een land
is de aanwezigheid van een lopend IMF-programma dat is gekoppeld aan een
hervormingsagenda. De Europese Commissie voorziet de voorstellen voor
macro-financiële bijstand altijd van een probleemanalyse en een onderbouwing. Zo heeft de Europese Commissie voorafgaand aan het besluit van
15 april 2015 voor het vrijmaken van een MFA-programma van EUR 1,8
miljard, een ex-ante evaluatie uitgevoerd, waarin indicatoren, gewenste
resultaten, risico’s, complementariteit met inspanningen en wijze van
monitoring aan bod komen. Dergelijke stukken zijn o.a. te vinden via de
wetgevingsdatabase van de EU, EUR-Lex.
Vraag 4
In hoeverre volgt de EU het Nederlandse voorbeeld om zoveel mogelijk
gegevens over hulp online te zetten om zoveel mogelijk transparantie te
betrachten?
Antwoord 4
Transparantie en openheid van bestuur zijn bevorderlijk voor het democratisch proces. Nederland spoort de EU dan ook voortdurend aan transparantie
te betrachten, ook over resultaten. Projectvoorstellen en evaluatierapporten
van de EU-bijstand aan Oekraïne zijn op de website van de Europese
Commissie beschikbaar gesteld. Ook de publicatie van het verslag van de
Europese Rekenkamer waarin de besteding van EU-middelen op onafhankelijk
wijze wordt geëvalueerd kan worden gezien als een manier waarop de EU
transparantie betracht.
Vraag 5
Hebben er nulmetingen plaatsgevonden bij de bijstand van EU-hulp aan
Oekraïne? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ja, in de verschillende projectvoorstellen werkt de EU met benchmarks en
baselines, aan de hand waarvan voortgang kan worden gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Vraag 6
Welke mogelijkheden heeft de Europese Commissie om geld terug te
vorderen wanneer blijkt – zoals bijvoorbeeld naar aanleiding van een rapport
van de Europese Rekenkamer – dat de effectiviteit van bestedingen niet of
onvoldoende kan worden aangetoond? Heeft de Europese Commissie gebruik
gemaakt van deze mogelijkheden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
De EU kan op basis van de gemeenschappelijke uitvoeringsverordening met
betrekking tot de financiering van extern optreden (No. 236/2014), reeds
uitgegeven bijstand terugvorderen, wanneer sprake is van onregelmatigheden. Uiteraard beter is dit te voorkomen, bijvoorbeeld via een goede
structuur voor monitoring en evaluatie, waar ook de Europese Rekenkamer
op wijst. Ook opschorting van betalingen is een mogelijkheid. Zo werden in
februari 2011 uitbetalingen van de EU in het kader van programma’s voor
begrotingssteun voor Oekraïne opgeschort als antwoord op het terugdraaien
van een aanbestedingswet uit 2010.
Vraag 7
Welke concrete maatregelen nemen de Europese Commissie en de Raad om
meer controle te krijgen over EU-bijstand aan landen als Georgië, Moldavië
en Oekraïne? Acht u deze maatregelen voldoende?
Antwoord 7
Het rapport van de Europese Rekenkamer biedt goede handreikingen aan de
Europese Commissie om de besteding van EU-middelen in Oekraïne, en
andere landen in de nabuurschapsregio in het algemeen effectiever te maken.
Bijvoorbeeld door in de dialoog met de overheid meer de nadruk te leggen
op overheidsfinanciën en het ontwerp van de voorwaarden voor financiële
bijstand te verbeteren. Het rapport van de Europese Rekenkamer noemt in
het bijzonder dat de aan voorwaarden verbonden manier waarop macrofinanciële steun van de EU aan Oekraïne wordt uitgekeerd een effectief
drukmiddel vormde om Oekraïne aan te zetten voortgang te maken bij het
doorvoeren van hervormingen. Nederland zal de bespreking in Raadsverband
van het rapport aangrijpen om de Commissie uit te nodigen nog meer nadruk
te leggen op conditionaliteit in de programmering. Bij de bespreking van het
rekenkamer rapport over de EU hulp aan Moldavië was binnen de Raad voor
een dergelijke boodschap veel draagvlak.
Vraag 8
Klopt het dat deze EU-gelden niet zijn toegezegd naar aanleiding van de
EU-Associatieovereenkomst en blijft u bij de garantie dat er naar aanleiding
van deze Associatieovereenkomst geen EU-bijstand naar Oekraïne gaat?
Antwoord 8
Ja, dat klopt. Oekraïne komt, los van de Associatieovereenkomst, in aanmerking voor een aantal EU-programma’s en -instrumenten, zoals het eerder
vermelde Europees Nabuurschap Instrument. In het besluit van Staatshoofden en Regeringsleiders over de EU Oekraïne Associatieovereenkomst dat
tijdens de Europese Raad van 15 december jl. is genomen is geëxpliciteerd
dat de overeenkomst geen afbreuk doet aan het recht van de lidstaten de
aard en omvang van financiële bijstand aan Oekraïne te bepalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3