Onderzoeksopzet
stelselherziening medische
rijgeschiktheid
R-2019-21

Auteurs

Dr. R.J. Davidse

Ongevallen voorkomen
Letsel beperken
Levens redden

Documentbeschrijving
Rapportnummer:
Titel:

R-2019-21
Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid

Auteur(s):

Dr. R.J. Davidse

Projectleider:

Dr. R.J. Davidse

Projectnummer SWOV:
Projectcode opdrachtgever:

E.19.04.I
5200000750

Opdrachtgever:

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Projectinhoud:

In het licht van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid acht het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het
wenselijk om op lange termijn een systeem te ontwikkelen waarbij de noodzaak van een beoordeling van de
rijgeschiktheid niet meer afhangt van de leeftijd maar vooral van een medische indicatie. Daarom wil het ministerie
onderzoeken of het mogelijk is om over te gaan op een meer risicogeoriënteerde aanpak. Dit rapport beschrijft de
opzet voor een dergelijk onderzoek.

Aantal pagina’s:
Fotografen:
Uitgave:

23
Paul Voorham (omslag) – Peter de Graaff (portret)
SWOV, Den Haag, 2019

De informatie in deze publicatie is openbaar.
Overname is toegestaan met bronvermelding.

SWOV – Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
Bezuidenhoutseweg 62, 2594 AW Den Haag – Postbus 93113, 2509 AC Den Haag
070 – 317 33 33 – info@swov.nl – www.swov.nl
@swov_nl / @swov

linkedin.com/company/swov

Samenvatting
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil graag weten hoe de medische
rijgeschiktheid gedurende de looptijd van het rijbewijs het best kan worden beoordeeld en
heeft SWOV gevraagd een opzet te maken voor onderzoek. Het beoogde resultaat van het
onderzoek is een aantal alternatieve scenario’s voor de beoordeling van de rijgeschiktheid in
Nederland en de voor- en nadelen van deze alternatieven ten opzichte van het huidige
systeem. De randvoorwaarden waaraan een alternatief systeem moet voldoen zijn 1) een
risicogeoriënteerde aanpak en 2) aansluiting bij de Europese regelgeving rondom medische
geschiktheid (Richtlijn 2006/126/EG).
Dit rapport beschrijft de onderzoeksopzet en planning van het onderzoek. Daarin worden de
volgende vijf deelstudies onderscheiden:
1. Beschrijving van het huidige Nederlandse stelsel voor beoordeling van de medische
geschiktheid
2. Inventarisatie van stelsels die in het buitenland worden gehanteerd
3. Literatuurstudie naar innovatieve methoden voor het beoordelen van de rijgeschiktheid
4. Draagvlakonderzoek onder uitvoeringspartners en burgers
5. Selectie van alternatieve scenario’s met een beschrijving van de effecten op kosten,
doorlooptijd en verkeersveiligheid.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
4

Inhoud
1

Inleiding

6

2

Beschrijving van het huidige systeem
Wettelijk kader
Uitvoering van het huidige stelsel
Kennis

8

8
9
11

3

Uitwerking van de onderzoeksopzet

12

4

Beschrijving van de deelonderzoeken

14

Uitvoering en planning van het onderzoek

20

2.1
2.2
2.3

4.1

4.2

4.3

4.4

4.5

5

Referentiekader: het huidige Nederlandse stelsel
4.1.1 Doel van het onderzoek
4.1.2 Onderzoeksvragen
4.1.3 Onderzoeksmethode
Inventarisatie van voorbeelden uit het buitenland
4.2.1 Doel van het onderzoek
4.2.2 Onderzoeksvragen
4.2.3 Onderzoeksmethode
Innovatieve methoden voor het beoordelen van de rijgeschiktheid
4.3.1 Doel van het onderzoek
4.3.2 Onderzoeksvragen
4.3.3 Onderzoeksmethode
Draagvlak voor uitvoeringsvarianten
4.4.1 Doel van het onderzoek
4.4.2 Onderzoeksvraag
4.4.3 Onderzoeksmethode
Alternatieven voor het huidige Nederlandse systeem
4.5.1 Doel van het onderzoek
4.5.2 Onderzoeksvragen
4.5.3 Onderzoeksmethode

Literatuur

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
5

14
14
14
15
15
15
15
16
16
16
17
17
17
17
17
18
18
18
19
19

21

1 Inleiding
In Nederland beoordeelt het CBR de rijgeschiktheid van bestuurders van motorvoertuigen. 1 In
2019 zijn er lange wachttijden ontstaan bij de beoordeling van de rijgeschiktheid van oudere
automobilisten en die van beroepschauffeurs. Dit had als gevolg dat sommigen het rijbewijs niet
tijdig konden verlengen. Capaciteitsuitbreiding bij het CBR is een kortetermijnoplossing voor het
bekorten van de wachttijden. Een herziening van het huidige stelsel voor de beoordeling van de
rijgeschiktheid kan op de lange termijn leiden tot structureel kortere wachttijden als deze
herziening ertoe leidt dat er – ondanks de vergrijzing en het toenemende rijbewijsbezit van
ouderen – minder rijbewijsbezitters beoordeeld hoeven te worden.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil in het kader van het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2018) onderzoeken wat de
mogelijkheden zijn om een systeem te ontwikkelen waarbij de noodzaak van een beoordeling van
de rijgeschiktheid niet meer afhangt van de leeftijd maar van een medische indicatie. Dit zou
moeten resulteren in een meer risicogeoriënteerde aanpak. 2 Het ministerie heeft SWOV
gevraagd een projectbeschrijving te maken voor onderzoek dat inzicht geeft in de werking van
het huidige systeem en dat nagaat welke mogelijke alternatieven er zijn en wat de voor- en
nadelen van deze alternatieven zijn ten opzichte van het huidige systeem. Daarmee komt het
ministerie tegemoet aan de moties van Von Martels c.s. (2019) en Schonis & Von Martels (2019).
De hoofdvraag van het ministerie is “in hoeverre de rijgeschiktheid gedurende de looptijd van het
rijbewijs kan worden beoordeeld”. Als we het systeem van de beoordeling van de rijgeschiktheid
– met de kennis van nu en binnen de grenzen van de Europese regelgeving – helemaal opnieuw
zouden kunnen inrichten, hoe zouden we dat dan doen? Deelvragen die daarbij beantwoord
moeten worden zijn:
1. welke rijbewijsbezitters beoordelen we dan?
2. door wie en op welk moment?
3. op welke wijze?
4. wat is het effect van een wijziging van de rijgeschiktheidskeuring op de verkeersveiligheid, de
kosten en de doorlooptijd?
Als referentiekader beschrijven we in Hoofdstuk 2 eerst op beknopte wijze hoe het huidige
systeem is ingericht en welke partijen daarbij betrokken zijn. In Hoofdstuk 3 komen we terug op
de onderzoeksvraag van het ministerie en bespreken we welke studies nodig zijn om deze vragen
1. In deze projectbeschrijving wordt uitsluitend ingegaan op de rijgeschiktheid. De rijvaardigheid wordt buiten
beschouwing gelaten. Rijgeschiktheid heeft betrekking op de lichamelijke en geestelijke kwaliteiten op grond
waarvan een persoon wel of niet in staat is een motorvoertuig veilig en verantwoord te besturen. Rijvaardigheid
heeft betrekking op de vereiste kennis en vaardigheden voor het besturen van een motorvoertuig en wordt
getoetst tijdens het rijexamen voor het verkrijgen van het rijbewijs (Withaar & Bredewoud, 2000).
2. Een risicogeoriënteerde of risicogestuurde aanpak betekent in het kader van de beoordeling van de medische
rijgeschiktheid dat deze gericht is op ziekten, aandoeningen en medicijnen waarvan uit onderzoek gebleken is dat
er een oorzakelijke relatie is met het ontstaan van (ernstige) ongevallen, dat wil zeggen dat ze de kans op
betrokkenheid bij (ernstige) ongevallen substantieel verhogen.
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
6

te beantwoorden. De opzet van deze studies en de onderzoeksvragen die daarmee worden
beantwoord staan beschreven in Hoofdstuk 4.
De beoogde planning voor de uitvoering van de (deel)studies is opgenomen in Hoofdstuk 5.
Daarbij is rekening gehouden met de randvoorwaarde dat het gehele onderzoek in de zomer van
2020 moet zijn afgerond. Dit stelt grenzen aan de aard van het onderzoek dat kan worden
uitgevoerd; grootschalige evaluaties of effectstudies kunnen niet in zes maanden worden
voltooid.
Het resultaat van het onderzoek is een aantal alternatieve scenario’s voor de beoordeling van de
rijgeschiktheid in Nederland en de voor- en nadelen van deze alternatieven ten opzichte van het
huidige systeem. De minister zal medio 2020 beslissen of een aanpassing van het systeem
wenselijk is.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
7

2 Beschrijving van het huidige systeem
In dit hoofdstuk staat op beknopte wijze 3 beschreven hoe het Nederlandse systeem voor het
bepalen van de medische geschiktheid van rijbewijsbezitters op dit moment is ingericht en
welke partijen daarbij betrokken zijn.
Het huidige systeem is schematisch beschreven in Afbeelding 2.1. Daarin wordt onderscheid
gemaakt naar het wettelijk kader, de praktische uitvoering en de kennis die tot aanpassingen van
het systeem kan leiden.
Afbeelding 2.1. Elementen
van het huidige Nederlandse
systeem voor het bepalen
van de medische
geschiktheid van
rijbewijsbezitters.

2.1 Wettelijk kader
Het wettelijke kader ten aanzien van de medische rijgeschiktheid wordt in hoofdzaak gevormd
door de 3e Europese richtlijn betreffende het rijbewijs (), de Nederlandse Wegenverkeerswet
1994, het Nederlandse Reglement rijbewijzen, en de Nederlandse Regeling eisen geschiktheid
2000. De Europese richtlijn beschrijft in Bijlage III de minimumnormen voor de lichamelijke en
geestelijke geschiktheid voor het besturen van een gemotoriseerd voertuig (Europees Parlement,
2006). Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar twee groepen rijbewijzen waarvoor
verschillende eisen gelden: die voor gemotoriseerde tweewielers en personenauto’s enerzijds
(groep 1) en die voor vrachtauto’s en bussen anderzijds (groep 2). 4 Voor de laatste groep worden
over het algemeen strengere eisen gesteld. De minimumeisen die de Europese richtlijn stelt zijn
weinig specifiek in de zin dat er nauwelijks specifieke criteria worden genoemd waaraan
3. Deze beschrijving is niet uitputtend en is uitsluitend bedoeld om de niet-ingevoerde lezer enig begrip te geven van
de werking van het huidige systeem. Een uitgebreider beschrijving maakt deel uit van het uit te voeren onderzoek.
4. Lidstaten kunnen ervoor kiezen om bestuurders van personenauto’s die deze beroepsmatig gebruiken, zoals
taxichauffeurs, ook tot groep 2 te rekenen.
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
8

rijbewijsbezitters moeten voldoen. Uitzonderingen daarop zijn de gezichtsscherpte, het visueel
veld, ernstige aritmie en alcohol- en drugsverslaving. In alle andere gevallen wordt in algemene
termen gesproken over het voorbehoud van medisch advies, waarbij voor groep 2-rijbewijzen
rekening moet worden gehouden met de “extra risico’s en gevaren in verband met het besturen
van voertuigen” die tot deze groep behoren (vrachtauto’s en bussen). De weinig specifieke eisen
uit de Europese richtlijn hebben als voordeel dat lidstaten veel ruimte hebben voor een eigen
invulling. Daarnaast biedt de richtlijn ruimte voor nieuwe inzichten op basis van wetenschappelijk
onderzoek naar effecten van aandoeningen en medicijnen op rijgedrag en ongevallen, nieuwe
testmethoden en te hanteren criteria voor de selectie van rijbewijsbezitters met een verhoogd
ongevalsrisico. De richtlijn hoeft daarvoor niet snel te worden aangepast, omdat kleine
wijzigingen in inzichten nog steeds binnen de globale omschrijving passen.
De Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000; Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 2000) is
specifieker over de eisen waaraan rijbewijsbezitters moeten voldoen, maar niet
noodzakelijkerwijs strenger. Zo biedt de REG2000 ruimte om rijbewijsbezitters uit groep 1 met
een gezichtsscherpte van minder dan 0,5 – de minimumeis uit de Europese richtlijn – te laten
autorijden met behulp van een bioptische telescoopbril. De specifiekere eisen uit de REG2000
hebben als voordeel dat ze meer houvast geven bij het beoordelen van de medische geschiktheid
van bestuurders van motorvoertuigen. De REG2000 is opgesteld door het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat, dat daarbij wordt geadviseerd door de Gezondheidsraad. De vaste
Commissie Rijgeschiktheid van de Gezondheidsraad buigt zich op verzoek van het ministerie
regelmatig over de wenselijkheid om de REG2000 aan te passen op basis van nieuwe inzichten uit
wetenschappelijk onderzoek, inzichten vanuit de praktijk van het CBR of op verzoek van een
patiëntengroep. Recente adviezen en daaruit voortvloeiende aanpassingen van de REG2000
hadden onder meer betrekking op rijgeschiktheid bij gebruik van antidepressiva, rijgeschiktheid
na een psychose en rijgeschiktheid bij hart- en vaatziekten, slaapstoornissen en diabetes mellitus
(adviezen in de periode 2017-2019).
Het Reglement rijbewijzen (Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1996b) beschrijft onder meer
welke (aankomende) rijbewijsbezitters voor de afgifte van een rijbewijs een eigen verklaring over
de lichamelijke en geestelijke gezondheid moeten overleggen (de Gezondheidsverklaring), in
welke gevallen er een aantekening van een arts moet worden opgesteld over de ernst en aard
van de aandoening, in welke gevallen er ook een geneeskundig verslag moet worden bijgevoegd
en welke arts een dergelijk verslag moet opmaken. Het Reglement rijbewijzen beschrijft
daarnaast onder meer welke procedure moet worden doorlopen, wat de rol van het CBR daarin
is, en hoe en waar een eventuele beperking van de geschiktheid geregistreerd wordt, zoals een
beperking in de duur van de geschiktheid of de voorwaarde van het gebruik van hulpmiddelen.
De specifieke codes die daarvoor op het rijbewijs worden vermeld staan beschreven in de
Regeling coderingen beperkingen rijbevoegdheid (Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1996a).
De Wegenverkeerswet 1994 (Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1994) behandelt veel meer
zaken dan het rijbewijs alleen. Voor de beoordeling van de medische rijgeschiktheid is deze wet
vooral relevant omdat hierin beschreven staat voor welke bestuurders de rijbewijsplicht geldt,
wat de regelgeving is ten aanzien van de afgifte van het rijbewijs en wat de wettelijke taken zijn
van het CBR en de RDW.

2.2 Uitvoering van het huidige stelsel
De beoordeling van de rijgeschiktheid wordt uitgevoerd door het CBR, waarbij de
rijbewijsbezitter, artsen en politie een informerende rol hebben. Momenteel geldt dat van de
volgende groepen rijbewijsbezitters de rijgeschiktheid moet worden beoordeeld:
beginnende bestuurders die hun eerste rijbewijs aanvragen (alle rijbewijzen met uitzondering
van rijbewijs AM);
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
9

rijbewijsbezitters die op grond van een lichamelijke of geestelijke conditie een aantekening op
het rijbewijs hebben en hun rijbewijs willen verlengen;
beroepschauffeurs (rijbewijs C, C1, CE, C1E, D, D1, DE of D1E) die hun rijbewijs willen
verlengen;
rijbewijsbezitters die hun rijbewijs willen verlengen dat op of na hun 75e verjaardag verloopt.
In alle gevallen moet de rijbewijsbezitter zelf een verklaring van de lichamelijke en geestelijke
gezondheid invullen, de zogeheten Gezondheidsverklaring (voorheen Eigen Verklaring). Daartoe
beantwoordt de rijbewijsbezitter 19 vragen over lichamelijke en geestelijke aandoeningen die
relevant zijn voor de verkeersveiligheid zoals fysieke beperkingen, gezichtsvermogen, epilepsie,
diabetes, hart- en vaatziekten, hersenaandoeningen en verslavingen, en over het gebruik van
geneesmiddelen die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden. Als de rijbewijsbezitter ouder is dan
75 jaar of een beroepschauffeur (groep 2-rijbewijs) moet er ook een keuringsverslag worden
opgesteld. Voor de 75-plusser kan elke arts een dergelijk verslag opstellen. In het geval van een
beroepschauffeur mag dat verslag alleen worden opgesteld door een geregistreerd bedrijfsarts of
een arts die verbonden is aan een gecertificeerde arbodienst. Op basis van de eigen
Gezondheidsverklaring en het keuringsverslag neemt een medisch adviseur van het CBR een
beslissing over de rijgeschiktheid. Bij bepaalde aandoeningen kan de medisch adviseur ook een
specialistisch onderzoek verplichtstellen. In veel gevallen volstaat een rapport van de
behandelend specialist, met daarin feitelijke informatie over de aandoening. Een keuring door
een onafhankelijk specialist is dan niet nodig. Daarnaast kan de medisch adviseur van het CBR
besluiten dat er een praktische rijtest nodig is om de rijgeschiktheid te bepalen. Een dergelijke
rijtest is in bepaalde situaties, zoals bij dementie, zelfs voorgeschreven in de REG2000. Praktische
rijtesten ter bepaling van de geschiktheid worden vooral uitgevoerd wanneer er sprake is van een
aandoening die het zien, denken en/of doen verstoort, zoals bij een gezichtsveldbeperking na
een beroerte, bij dementie en bij het ontbreken van ledematen. De rijtest is erop gericht na te
gaan of de rijbewijsbezitter ondanks de aandoening in staat is zelfstandig, veilig en verantwoord
aan het verkeer deel te nemen. De rijtest wordt afgenomen door een deskundige praktische
rijgeschiktheid (DPR) van het CBR. De DPR maakt daarbij gebruik van een protocol dat is
afgestemd op de aandoening van de rijbewijsbezitter.
In de bovengenoemde situaties start de keuringsprocedure bij de eerste aanvraag of bij het
verlengen van het rijbewijs. De keuringsprocedure kan ook tussentijds worden gestart via een
melding bij het CBR. Deze melding kan worden gedaan door:
de rijbewijsbezitter na een wijziging in de medische situatie;
naasten van de rijbewijsbezitter die ernstige vermoedens hebben van zijn/haar
ongeschiktheid;
de behandelend arts met ernstige vermoedens van ongeschiktheid van een patiënt die zich
ondanks herhaaldelijk aandringen weigert te melden;
de politie die op basis van het rijgedrag van een persoon twijfels heeft over de rijgeschiktheid
van de rijbewijsbezitter.
In het eerste geval, als de rijbewijsbezitter zichzelf meldt, verloopt de procedure identiek aan die
welke hierboven is geschetst. In de andere drie gevallen is er sprake van een vorderingsprocedure, 5
tenzij de rijbewijsbezitter alsnog een Gezondheidsverklaring indient, na een aansporing daartoe
van het CBR in het geval van een melding van naasten of de behandelend arts. Is er geen melding
van de rijbewijsbezitter dan moet hij, op basis van de vermoedens van medische ongeschiktheid,
verplicht naar een onafhankelijk specialist. Daarnaast zijn er extra kosten aan het onderzoek
verbonden (opleggingskosten). In de reguliere rijgeschiktheidsprocedure zijn de kosten beperkt
tot de Gezondheidsverklaring, het bezoek aan een (keurings)arts en zo nodig een bezoek aan een
specialist. Aan een eventuele rijtest praktische geschiktheid zijn voor de rijbewijsbezitter geen
kosten verbonden, mits deze in de eigen auto kan worden afgelegd.
5. De vorderingsprocedure wordt in dit onderzoek verder buiten beschouwing gelaten.
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
10

De instrumenten die het CBR en de artsen tot hun beschikking hebben voor het bepalen van de
rijgeschiktheid zijn beperkt. De meest gebruikte zijn de standaardtesten die artsen gebruiken
voor het bepalen van de gezichtsscherpte en de bloeddruk. Daarnaast kan de arts gebruikmaken
van de OPS-observatiemethode 6 die de arts helpt om te bepalen of er sprake is van beginnende
dementie (Withaar & Bredewoud, 2000). Deze methode is eind jaren negentig van de vorige
eeuw ontwikkeld door de Rijkuniversiteit Groningen in samenwerking met het CBR. Het CBR zelf
heeft de rijtest tot zijn beschikking. Deze rijtest is de zogenoemde gouden standaard voor het
bepalen van de rijgeschiktheid.

2.3 Kennis
Kennis uit wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van ziekten, aandoeningen en
medicijnen op het rijgedrag leidt regelmatig tot aanpassingen van de REG2000 en soms ook tot
aanpassing van de Europese regeling. Zo betekende de diagnose dementie tot december 1999
automatisch ongeschiktheid voor autorijden. Sindsdien is autorijden voor privédoeleinden bij
zeer lichte en lichte dementie – een CDR-score van 0,5 of 1 – in Nederland wel toegestaan, onder
voorwaarde van een positieve rijtest. De reden hiervoor was dat de aandoening door
ontwikkelingen in de medische wereld steeds eerder kan worden vastgesteld, terwijl uit
onderzoek is gebleken dat automobilisten in de eerste fase van dementie vaak nog wel veilig
kunnen rijden (Commissie Brouwer, 2008). Ook hulpmiddelen kunnen ervoor zorgen dat iemand
ondanks een ziekte of aandoening rijgeschikt kan worden verklaard. Een voorbeeld is de
bioptische telescoopbril die er na training toe kan leiden dat iemand met een beperkte
gezichtsscherpte onder de toelatingseis van 0,5 toch zijn rijbewijs kan halen en bij gebruik van de
bioptische telescoopbril rijgeschikt is.
Onderzoek kan ook leiden tot nieuwe hulpmiddelen voor (keurings)artsen of het CBR. De eerder
genoemde OPS-observatiemethode is een voorbeeld van een instrument dat de arts kan helpen
om te bepalen of er sprake is van cognitieve functiestoornissen. Daarnaast zijn er diverse andere
instrumenten ontwikkeld of in ontwikkeling die van nut kunnen zijn voor een goede inschatting
van de rijgeschiktheid: uitsluitend die mensen selecteren die inderdaad niet langer in staat zijn
om veilig en verantwoord auto te rijden. Voorbeelden daarvan zijn de Useful Field of View-test
(Ball & Owsley, 1993), de gevaarherkenningstest van Vlakveld (Vlakveld, 2011) en de
testprocedure voor rijgeschiktheid bij beginnende dementie die in het FitCI-project is ontwikkeld
(Piersma et al., 2016). Op termijn kunnen dergelijke instrumenten de rijgeschiktheidsprocedure
mogelijk verder verbeteren.
Tot slot kan kennis over alternatieve systemen voor de beoordeling van de rijgeschiktheid en
over de bijbehorende effecten op de verkeersveiligheid leiden tot een aanpassing van het
beoordelingssysteem. Zo heeft onderzoek op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu naar de verkeersveiligheidsconsequenties van een verhoging van de keuringsleeftijd in
2013 tot een wetswijziging geleid (Vlakveld & Davidse, 2011).

6. OPS staat voor de drie gedragsdomeinen die vaak als eerste zijn aangedaan bij beginnende dementie en die met de
vragen uit de observatieschaal worden beoordeeld:
- Oriëntatie en geheugen;
- Praktische vaardigheden en aandacht;
- Sociaal en persoonlijk functioneren.
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
11

3 Uitwerking van de onderzoeksopzet
In dit hoofdstuk staat beschreven welk onderzoek nodig is om de vraag van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat te kunnen beantwoorden.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil graag weten hoe de medische rijgeschiktheid
gedurende de looptijd van het rijbewijs kan worden beoordeeld en heeft SWOV gevraagd een
onderzoeksopzet te maken. Het beoogde resultaat van het onderzoek is een aantal alternatieve
scenario’s voor de beoordeling van de rijgeschiktheid in Nederland. De randvoorwaarden
waaraan het alternatieve systeem moet voldoen zijn een risicogeoriënteerde aanpak en
aansluiting bij de Europese regelgeving rondom medische geschiktheid (Richtlijn 2006/126/EG).
Het huidige systeem, zoals beknopt omschreven in het vorige hoofdstuk, voldoet aan beide
voorwaarden. Zo is de Regeling eisen geschiktheid 2000 (REG2000) een nadere invulling van de
Europese richtlijn, waarbij afwijkingen van de Europese richtlijn (soepeler regels) gepaard gaan
met een verantwoording in de vorm van medisch onderzoek en een rijtest. Het huidige stelsel is
daarmee in zekere zin al risicogestuurd. Na een algemene screening aan de hand van een
vragenlijst (Gezondheidsverklaring) worden namelijk alleen die mensen aan nader onderzoek
onderworpen die een grotere kans hebben om bij verkeersongevallen betrokken te raken. Die
grotere kans op ongevalsbetrokkenheid is gebaseerd op: 1) hun lichamelijke of geestelijke
gesteldheid en medicijngebruik (bij groep 1-rijbewijsbezitters tot 75 jaar), 2) de verhoogde kans
op ziekten of aandoeningen en medicijngebruik bij ouderen (75 jaar en ouder) of 3) op grotere
gevolgen voor de verkeersveiligheid bij beroepschauffeurs (groep 2-rijbewijsbezitters).
Het ministerie wil echter nagaan of het huidige systeem nog beter kan worden afgestemd op
risicogroepen en of het efficiënter kan, zonder in te boeten op de verkeersveiligheid. Daartoe is
allereerst een inventarisatie nodig van:
alternatieve systemen zoals die in het buitenland worden gebruikt (inclusief wel of geen
leeftijdsgebonden keuring en wel of geen algehele screening voor nieuwe rijbewijsbezitters);
en
innovatieve methoden die het onderzoek naar de rijgeschiktheid kunnen verbeteren in
termen van de kwaliteit van het onderzoek of beperking van de doorlooptijd.
Voor elk van de veelbelovende systemen en methoden moet vervolgens worden nagegaan of ze
aan de randvoorwaarden voldoen (risicogestuurd en conform EU-regeling), wat de bijbehorende
kosten en doorlooptijden zijn en welke invloed ze hebben op de verkeersveiligheid (via kwaliteit
van de beoordeling en hoeveel mensen ongeschikt worden verklaard).
Daarnaast is een beschrijving nodig van het huidige systeem, inclusief de historie, zodat kan
worden nagegaan of alternatieven passen binnen de Nederlandse wetgeving en of zij leiden tot
een wijziging in kosten, doorlooptijd en verkeersveiligheid.
Tot slot zal moeten worden nagegaan wat het draagvlak is voor alternatieve systemen. Hoe staan
Nederlandse uitvoeringspartners (CBR, RDW, artsen) en burgers tegenover verschillende

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
12

uitvoeringsvarianten? Daarbij zal ook worden meegenomen hoe zij aankijken tegen een
meldplicht van de arts en een meldplicht van de rijbewijsbezitter.
In de hierboven beschreven werkwijze zijn de volgende vijf deelstudies te onderscheiden, die in
het volgende hoofdstuk verder worden uitgewerkt:
1. Beschrijving van het huidige Nederlandse stelsel voor beoordeling van de medische
geschiktheid
2. Inventarisatie van stelsels die in het buitenland worden gehanteerd
3. Literatuurstudie naar innovatieve methoden voor het beoordelen van de rijgeschiktheid
4. Draagvlakonderzoek onder uitvoeringspartners en burgers
5. Selectie van alternatieve scenario’s met een beschrijving van de effecten op kosten,
doorlooptijd en verkeersveiligheid.
Voor een optimale risicogestuurde aanpak zou de REG2000 volledig moeten worden nagelopen
op wetenschappelijke onderbouwing. Dit betekent dat nagegaan zou moeten worden of voor elk
van de in de REG2000 genoemde ziekten, aandoeningen en medicijnen wetenschappelijk is
aangetoond dat er een relatie is met verkeersongevallen of onveilig rijgedrag. Dergelijk
onderzoek valt echter buiten de scope van deze projectbeschrijving omdat dit niet binnen zes
maanden kan worden afgerond. Overigens zijn er de afgelopen jaren diverse internationale
studies uitgevoerd waarin de huidige stand van zaken op het gebied van risico’s van ziekten,
aandoeningen en medicijnen in kaart zijn gebracht, al dan niet via meta-analyses (zie
bijvoorbeeld Berghaus et al., 2011; Charlton et al., 2010; Vaa, 2003). Daarnaast is er ook
aandacht voor de onderbouwing van landelijke richtlijnen op het gebied van medische
geschiktheid (Rapoport et al., 2015).

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
13

4 Beschrijving van de deelonderzoeken
In dit hoofdstuk staat per deelstudie beschreven wat het doel van het onderzoek is, welke
onderzoeksvragen de studie moet beantwoorden en welke onderzoeksmethode daarvoor zal
worden gehanteerd.
Elk van de onderzoeken zal uitmonden in een rapport. In een overkoepelend rapport, dat in de
vijfde en laatste deelstudie wordt geschreven, zal de hoofdvraag van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat worden beantwoord.

4.1 Referentiekader: het huidige Nederlandse stelsel
In de eerste deelstudie wordt het huidige Nederlandse stelsel beschreven. Een dergelijke beschrijving
is deels al opgesteld door AEF (2012) en De Hollander et al. (2013). In de laatstgenoemde studie is
ook de historie van de huidige wetgeving in kaart gebracht. Deze studies waren echter vooral
gericht op de leeftijdsgebonden keuring. In het onderhavige onderzoek worden alle groepen
rijbewijsbezitters meegenomen waarvan de medische rijgeschiktheid moet worden beoordeeld,
te weten:
beginnende bestuurders die hun eerste rijbewijs aanvragen (alle rijbewijzen met uitzondering
van rijbewijs AM);
rijbewijsbezitters die een wijziging in de lichamelijke of geestelijke conditie melden of op grond
daarvan reeds een aantekening op het rijbewijs hebben en hun rijbewijs willen verlengen;
beroepschauffeurs (rijbewijs C, C1, CE, C1E, D, D1, DE of D1E) die hun rijbewijs willen verlengen;
rijbewijsbezitters die hun rijbewijs willen verlengen dat op of na hun 75e verjaardag verloopt.

4.1.1

Doel van het onderzoek

4.1.2

Onderzoeksvragen

In kaart brengen hoe het huidige Nederlandse stelsel eruitziet, hoe het tot stand is gekomen en
wat de kosten en baten zijn.

De volgende onderzoeksvragen zijn leidend in dit deelproject:
1. Hoe ziet het huidige stelsel eruit: welke partijen zijn erbij betrokken, welke rijbewijsbezitters
worden op welk moment beoordeeld, door wie en welke instrumenten worden daarbij
gebruikt?
2. Hoe is het huidige stelsel ontstaan, welke keuzes zijn er in de loop der tijd gemaakt en
waarom (inclusief redenen om bepaalde wijzigingen niet in te voeren)?
3. Wat zijn de kosten in tijd en geld van het huidige stelsel voor de rijbewijsbezitter (het
individu) en voor de maatschappij, met een onderverdeling naar de aanleiding voor de
‘instroom’ (beginnend bestuurder, beroepschauffeur, leeftijdgebonden keuring, et cetera)?
4. Wat is de instroom van te beoordelen rijbewijsbezitters in absoluut aantal en aandeel van het
totaal aantal rijbewijsbezitters (per instroomvariant zoals groep 1- of groep 2-rijbewijs en

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
14

leeftijdgebonden keuring), hoeveel procent daarvan wordt geschikt verklaard, hoeveel
procent geschikt met beperkingen, en hoeveel procent wordt ongeschikt verklaard (als
inschatting van de baten voor de verkeersveiligheid)?
5. Wat is het effect van recente wijzigingen van het stelsel, zoals de verhoging van de
keuringsleeftijd en de vervanging van de Eigen Verklaring (10 vragen) door de
Gezondheidsverklaring (19 vragen), op de instroom van te beoordelen rijbewijsbezitters
(aantal en aandeel van het totaal aantal rijbewijsbezitters) en op het aandeel ongeschikt
verklaarden?

4.1.3

Onderzoeksmethode

Om de bovengenoemde onderzoeksvragen te beantwoorden wordt een dossieranalyse
uitgevoerd en worden met hulp van CBR en RDW gegevens verzameld over de werking van het
huidige systeem. Dit laatste betreft onder meer gegevens over de omvang van de instroom van
te beoordelen personen en de uitkomst van deze beoordeling (geschikt, geschikt met
beperkingen, ongeschikt).

4.2 Inventarisatie van voorbeelden uit het buitenland
Om tot alternatieve scenario’s te komen is een inventarisatie van procedures uit het buitenland
de meest efficiënte methode van onderzoek. In het verleden zijn reeds verschillende
inventarisaties uitgevoerd (AEF, 2012; Hollander et al., 2013; Siren et al., 2013). Deze
inventarisaties waren echter uitsluitend gericht op de beoordeling van senioren terwijl de
stelselherziening betrekking heeft op de medische geschiktheid van alle rijbewijsbezitters (met
uitzondering van het AM-rijbewijs), inclusief beroepschauffeurs. Daarnaast schetsen de
inventarisaties slechts de hoofdlijnen van de procedures. Voor het onderhavige onderzoek ten
behoeve van een mogelijke stelselherziening is meer informatie nodig over de werking van de
verschillende systemen, inclusief informatie over de instroom van rijbewijsbezitters en het
percentage daarvan dat beperkingen krijgt opgelegd of ongeschikt wordt bevonden, zodat ook de
kosten en baten van de systemen vergeleken kunnen worden.

4.2.1

Doel van het onderzoek

4.2.2

Onderzoeksvragen

Een beschrijving van de verschillende uitvoeringsvarianten voor de beoordeling van de medische
geschiktheid in diverse Europese landen en enkele landen en staten buiten Europa.

De volgende onderzoeksvragen zijn leidend in dit deelproject:
1. Op welke wijze wordt in andere landen uitvoering gegeven aan de beoordeling van de
rijgeschiktheid? Welke partijen zijn erbij betrokken, welke rijbewijsbezitters worden op welk
moment beoordeeld (inclusief onderscheid naar groep 1- en groep 2-rijbewijzen), door wie en
welke instrumenten worden daarbij gebruikt?
2. Op basis van welke motieven is in een land voor de betreffende systematiek gekozen
(wel/geen algehele screening, leeftijdsgebonden keuring, meldplicht voor artsen of
meldplicht voor rijbewijsbezitters, et cetera)?
3. Hoe is de nationale invulling van de Europese regelgeving geregeld (voor zover het een EUland betreft)?
4. Hoe wordt omgegaan met nieuwe wetenschappelijke inzichten? Hoe worden deze
opgenomen in de wet- en regelgeving?

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
15

5. Wat zijn de kosten in tijd en geld voor de rijbewijsbezitter (het individu) en voor de
maatschappij, met een onderverdeling naar de aanleiding voor de instroom (beginnend
bestuurder, beroepschauffeur, leeftijdgebonden keuring, et cetera)?
6. Wat is de instroom van te beoordelen rijbewijsbezitters in absoluut aantal en aandeel van het
totaal aantal rijbewijsbezitters (per instroomvariant zoals groep 1- of groep 2-rijbewijs en
naar leeftijd van de rijbewijsbezitter), hoeveel procent daarvan wordt geschikt verklaard,
hoeveel procent geschikt met beperkingen, en hoeveel procent wordt ongeschikt verklaard
(als inschatting van de baten voor de verkeersveiligheid)?
7. Is er in het betreffende land kritiek op het bestaande stelsel voor de beoordeling van de
medische rijgeschiktheid, door wie en op welk aspect van het stelsel?
8. Zijn er wijzigingen voorzien in het huidige systeem of is het systeem de laatste tien jaar
aangepast? Zo ja, welke wijzigingen en wat is of was het (verwachte) effect op de kosten,
doorlooptijd, instroom en verkeersveiligheid?

4.2.3

Onderzoeksmethode

Allereerst worden de verschillende systemen die in het buitenland worden gehanteerd in kaart
gebracht aan de hand van eerdere inventarisaties uit binnen- en buitenland. Vervolgens worden
landen geselecteerd die samen een goede afspiegeling zijn van de bestaande varianten in de
beoordeling van de medische geschiktheid van rijbewijsbezitters. Via de internationale contacten
van CBR en SWOV worden contactpersonen in de betreffende landen aangeschreven. Parallel
daaraan wordt een gestructureerde vragenlijst opgesteld waarmee de vragen uit de bovenstaande
paragraaf beantwoord kunnen worden, waarna de vragenlijst onder de gecontacteerde personen
wordt verspreid. Na een eerste analyse van de reacties zal een aantal respondenten geïnterviewd
worden om meer gedetailleerde informatie te verkrijgen. De keuze voor deze respondenten
wordt onder andere gebaseerd op de mate waarin het systeem in dat land voldoet aan de
randvoorwaarden waaraan alternatieve systemen voor toepassing in Nederland moeten voldoen:
1) een risicogeoriënteerde aanpak en 2) aansluiting bij de Europese regelgeving rondom
medische geschiktheid (Richtlijn 2006/126/EG).

4.3 Innovatieve methoden voor het beoordelen van de
rijgeschiktheid
Behalve via een stelselherziening kan het huidige stelsel mogelijk ook worden verbeterd door het
gebruik van innovatieve methoden die het systeem efficiënter kunnen maken. Zo kan een deel
van de beoordeling van de rijgeschiktheid mogelijk worden uitbesteed aan andere partijen dan
welke nu bij de uitvoering betrokken zijn, wanneer deze partijen een instrument kunnen
gebruiken dat hen helpt om op betrouwbare en valide wijze de rijgeschiktheid te bepalen van
(een deel van de) rijbewijsbezitters. Een dergelijk instrument zou ook kunnen worden ingezet
voor een voorselectie in termen van geschikt, twijfel en ongeschikt, waarna alleen de
twijfelgevallen voor nadere beoordeling worden doorgestuurd naar het CBR. Tot slot kan ook het
werk van de huidige uitvoeringspartners wellicht efficiënter worden uitgevoerd met behulp van
innovatieve methoden voor een beoordeling van de rijgeschiktheid.

4.3.1

Titel
Rapport
Pagina

Doel van het onderzoek

Het identificeren van innovatieve methoden die het onderzoek naar de medische rijgeschiktheid
van rijbewijsbezitters kunnen verbeteren in termen van de kwaliteit van het onderzoek of een
beperking van de doorlooptijd.

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
16

4.3.2

Onderzoeksvragen

De volgende onderzoeksvragen zijn leidend in dit deelproject:
1. Welke innovatieve methoden zijn er op de markt of in ontwikkeling om de rijgeschiktheid te
beoordelen?
2. Wat is er bekend over de sensitiviteit en de specificiteit van deze instrumenten
(respectievelijk het ten onrechte rijgeschikt of ten onrechte geschikt verklaren van
rijbewijsbezitters)?
3. Op welke termijn zijn deze methoden in de praktijk inzetbaar (uitontwikkeld en gevalideerd)?
4. Welke kennis en ervaring is nodig om deze instrumenten te gebruiken?
5. Wat zijn de kosten voor gebruik van deze instrumenten (aanschafprijs en kosten per
beoordeling, inclusief tarief en benodigde tijd van degene die de beoordeling uitvoert)?

4.3.3

Onderzoeksmethode

Aan de hand van een literatuurstudie en consultatieronde onder binnen- en buitenlandse experts
wordt geïnventariseerd welke innovatieve methoden zijn ontwikkeld of op dit moment nog in
ontwikkeling zijn. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar instrumenten die ontwikkeld zijn of
worden voor de beoordeling van de medische rijgeschiktheid, maar ook naar instrumenten die
breder toepasbaar zijn en bijvoorbeeld ontwikkeld zijn om het rijgedrag te monitoren. Vervolgens
wordt elk van de instrumenten beschreven aan de hand van de in de onderzoeksvragen
genoemde aspecten (sensitiviteit en specificiteit, 7 wanneer inzetbaar, benodigde kennis en
ervaring voor gebruik van het instrument, en kosten). De inventarisatie mondt uit in een selectie
van veelbelovende instrumenten of methoden die de kwaliteit van de beoordeling van de
rijgeschiktheid kunnen verbeteren of de doorlooptijd kunnen beperken door delen van de
beoordeling bijvoorbeeld elders te beleggen.

4.4 Draagvlak voor uitvoeringsvarianten
Draagvlak onder uitvoeringspartners en rijbewijsbezitters is één van de aspecten die meewegen
bij de selectie van een voorkeursvariant voor een eventuele aanpassing van het huidige stelsel. In
deze deelstudie wordt nagegaan wat het draagvlak is voor enkele alternatieve scenario’s voor de
beoordeling van de medische rijgeschiktheid.

4.4.1

Doel van het onderzoek

4.4.2

Onderzoeksvraag

Een inschatting maken van het te verwachten draagvlak voor alternatieve scenario’s voor de
beoordeling van de medische geschiktheid in Nederland.

De onderzoeksvraag die leidend is in dit deelproject luidt: Hoe staan Nederlandse
uitvoeringspartners (CBR, RDW, artsen) en rijbewijsbezitters tegenover verschillende
uitvoeringsvarianten van beoordeling van de medische rijgeschiktheid, waaronder een meldplicht
van de arts en een meldplicht van de rijbewijsbezitter?

7. De sensitiviteit van een instrument is laag als het veel (beoogd) rijbewijsbezitters met een hoog risico op een ongeval
als geschikt beoordeelt en daarmee onterecht laat doorrijden. De specificiteit van een instrument is laag als het
veel (beoogd) rijbewijsbezitters als ongeschikt beoordeeld en daarmee het rijbewijs ontneemt terwijl zij geen
verhoogd risico op een ongeval hebben.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
17

4.4.3

Onderzoeksmethode

Op basis van de resultaten van de tweede deelstudie – voorbeelden uit het buitenland – wordt
een vragenlijst 8 opgesteld waarin verschillende uitvoeringsvarianten aan de respondenten
worden voorgelegd met de vraag wat zij van een dergelijke variant vinden. Daarbij wordt onder
andere gevraagd naar hun mening ten aanzien van de gevolgen voor de arts-patiëntrelatie, kans
op vrijwillige melding, de kwaliteit van het oordeel, en de verkeersveiligheid. Daarnaast zal ook
de implementatie van enkele innovatieve methoden in het huidige stelsel als uitvoeringsvariant
worden meegenomen. De vragenlijst wordt uitgezet onder beroepsgroepen die betrokken zijn bij
de uitvoering van het stelsel voor medische rijgeschiktheid (CBR, keuringsartsen, behandelend
artsen, specialisten, politie), onder (leden van) patiëntenfederaties en ouderenbonden, onder
beroepschauffeurs en overige rijbewijsbezitters, al dan niet via belangenorganisaties zoals TLN en
ANWB. Waar nodig wordt de vragenlijst afgestemd op de positie van de respondent:
rijbewijsbezitter of beroepsmatige betrokkenheid. Analyse van de antwoorden van de
respondenten geeft inzicht in de uitvoeringsvarianten of scenario’s die de voorkeur krijgen van
verschillende groepen uitvoeringspartners en rijbewijsbezitters.

4.5 Alternatieven voor het huidige Nederlandse systeem
Het beoogde resultaat van het gehele onderzoek is een aantal alternatieve scenario’s voor de
beoordeling van de rijgeschiktheid in Nederland. De uiteindelijke keuze zal worden gebaseerd op
een afweging van de voor- en nadelen van deze alternatieven ten opzichte van het huidige
systeem. Belangrijke aspecten die daarin worden meegenomen zijn de kosten voor de individuele
rijbewijsbezitter en de maatschappij als geheel, de doorlooptijd voor de individuele
rijbewijsbezitter, het effect op de verkeersveiligheid en draagvlak onder betrokken partijen.
Daarnaast moet er sprake zijn van een risicogeoriënteerde aanpak en moet het systeem voldoen
aan de Europese regelgeving rondom medische geschiktheid (Richtlijn 2006/126/EG).
In deze afsluitende deelstudie worden veelbelovende alternatieven geselecteerd en beschreven.
Het resultaat wordt samengevoegd met een samenvatting van de resultaten van de eerdere
deelstudies. Dit leidt tot een rapport waarin beschreven wordt:
wat de huidige procedure in Nederland is;
welke alternatieve scenario’s in aanmerking komen om de procedure te verbeteren, met een
beschrijving van welke rijbewijsbezitters er wanneer, door wie worden beoordeeld en met
welke instrumenten;
wat de consequenties zijn voor de verkeersveiligheid (per scenario);
wat de consequenties zijn in termen van kosten en doorlooptijd (per scenario);
wat het draagvlak is onder uitvoeringspartners en rijbewijsbezitters (per scenario).

4.5.1

Doel van het onderzoek

Het doel van deze deelstudie is te komen tot een set van alternatieve scenario’s voor de
beoordeling van de rijgeschiktheid in Nederland met een indicatie van de voor- en nadelen van
deze scenario’s ten opzichte van het huidige Nederlandse stelsel ten aanzien van de kosten, de
doorlooptijd, het effect op de verkeersveiligheid en het draagvlak onder uitvoeringspartners en
rijbewijsbezitters.

8. Als de planning niet voldoende ruimte (doorlooptijd) biedt voor een vragenlijstonderzoek dan kan er ook voor
focusgroepen worden gekozen.
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
18

4.5.2

Onderzoeksvragen

De volgende onderzoeksvragen zijn leidend in dit deelproject:
1. Welke systemen voor de beoordeling van de medische rijgeschiktheid die in deelstudie 2 zijn
geïnventariseerd passen binnen een risicogestuurde aanpak?
2. Welke systemen voor de beoordeling van de medische rijgeschiktheid die in deelstudie 2 zijn
geïnventariseerd voldoen aan de Europese regelgeving rondom medische geschiktheid?
Voor die systemen die aan beide voorwaarden voldoen:
3. Hoe verhouden de kosten van en doorlooptijd in die systemen zich tot die van het huidige
Nederlandse stelsel?
4. Wat zijn de te verwachten gevolgen voor de verkeersveiligheid van een wijziging van het
huidige stelsel naar die andere systemen?
5. Welke instrumenten die in andere landen worden gebruikt (resultaat deelstudie 2) of die in
ontwikkeling zijn (resultaat deelstudie 3) kunnen het huidige stelsel in haar bestaande vorm
verbeteren door een meer risicogestuurde aanpak (betere selectie van risicogroepen) of een
betere verdeling van de werklast (deel van de taken beleggen bij andere uitvoeringspartijen)?
6. Wat is het draagvlak voor deze systemen onder uitvoeringspartners en rijbewijsbezitters?

4.5.3

Onderzoeksmethode

Allereerst zal een tabel worden opgesteld waarin de systemen uit andere landen worden
beoordeeld op de kosten, doorlooptijd, verkeersveiligheid en draagvlak. Het effect op de
verkeersveiligheid zal worden beoordeeld aan de hand van het aantal mensen dat ongeschikt
wordt verklaard, in combinatie met een inschatting van de selectiviteit en specificiteit van de
beoordelingsprocedure. Daarnaast zal een kosten-batenanalyse worden uitgevoerd. De gegevens
die nodig zijn voor het uitvoeren van deze laatste deelstudie worden verzameld in de eerdere
deelstudies.
Aan de hand van deze tabel zal op objectieve wijze worden bepaald welke systemen het meest
geschikt zijn om het huidige Nederlandse stelsel te vervangen, inclusief de voor- en nadelen van
een overstap naar deze systemen. Daarnaast zal aan de hand van de resultaten van de derde
deelstudie worden beschreven welk effect te verwachten is van de implementatie van
verschillende veelbelovende instrumenten of methoden in het huidige stelsel. Daarbij zal met
name worden ingegaan op de effecten op kosten, doorlooptijd, kwaliteit van de beoordeling en
draagvlak.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
19

5 Uitvoering en planning van het
onderzoek
Het onderzoek zal worden uitgevoerd door SWOV en een nader te bepalen andere partij in
samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Tabel 5.1 bevat een
schematische planning van het project, waarbij ervan uit wordt gegaan dat het project op 6
januari 2020 zal starten. De eerste drie deelstudies zullen parallel worden uitgevoerd. Deelstudie
4 zal starten nadat deze drie deelstudies zijn afgerond, naar verwachting eind maart 2020. De
vijfde deelstudie kan iets eerder in maart starten. Voor de uitvoering van deze studie zijn echter
wel gegevens nodig die in de eerdere deelstudies verzameld worden. Uitloop van die studies zal
de uitvoering van de vijfde deelstudie dan ook vertragen.
Elk van de deelstudies zal uitmonden in een rapport. De planningsbalkjes in Tabel 5.1 markeren
de looptijd en de verwachte opleverdata van de betreffende deelstudie. Zo is de verwachte
opleverdatum van het eerste product 28 februari 2020. Er geldt echter wel een voorbehoud voor
de opleverdata aangezien de uitvoerende partijen afhankelijk zijn van derden voor het
aanleveren van gegevens en reacties op vragenlijsten.
Tabel 5.1. Planning en looptijd van de deelstudies in de maanden januari – juli 2020

Januari
2020
Studie 1: Systeem in NL

Februari

Maart

April

Juni

Juli
2020

Product 1

Studie 2:
Voorbeelden uit het buitenland

Product 2

Studie 3: Innovatieve methoden

Product 3

Studie 4:
Draagvlak voor uitvoeringsvarianten
Studie 5: Alternatieven

Titel
Rapport
Pagina

Mei

Product 4
Product 5

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
20

Literatuur
AEF (2012). Onderzoeken rijvaardigheid en geschiktheid. Andersson Elffers Felix, Utrecht.
Ball, K.K. & Owsley, C. (1993). The useful field of view test: a new technique for evaluating agerelated declines in visual function. Journal of the American Optometric Association, 1993.
Berghaus, G., Sticht, G., Grellner, W., Lenz, D., et al. (2011). Meta-analysis of empirical studies
concerning the effects of medicines and illegal drugs including pharmacokinetics on safe driving.
DRUID Deliverable D 1.1.2b. European Commission, Brussels.
Charlton, J.L., Koppel, S., Odell, M., Devlin, A., et al. (2010). Influence of chronic illness on crash
involvement of motor vehicle drivers: 2nd edition. 300. Monash University Accident Research
Centre MUARC, Clayton, Victoria.
Commissie Brouwer (2008). Rijgeschiktheid van personen met dementie; Een advies tot
herziening van de regelgeving. Commissie Brouwer, Groningen.
Europees Parlement (2006). Richtlijn 2006/126/EG betreffende het rijbewijs. Europees Parlement,
Brussel.
Hollander, E.L. de, Molema, C.C.M., Ferreira, J.A. & Engelfriet, P.M. (2013). De seniorenkeuring
voor het rijbewijs: effecten en alternatieven. RIVM, Bilthoven.
Martels, M.R.H.M. von, Brenk, C.M. van, Dijkstra, R.J. & Schonis, R.A.J. (2019). Motie van het lid
Von Martels c.s. Kamerstuk 29 398, Nr. 712. Tweede Kamer der Staten-Generaal, Den Haag.
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (2018). Veilig van deur tot deur; Het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak verkeersveiligheidsbeleid. Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (1994). Reglement rijbewijzen. Ministerie van Verkeer en
Waterstaat, Den Haag.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (1996a). Regeling coderingen beperkingen rijbevoegdheid.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Den Haag.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (1996b). Reglement rijbewijzen. Ministerie van Verkeer en
Waterstaat, Den Haag.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2000). Regeling eisen geschiktheid 2000. Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, Den Haag.
Piersma, D., Fuermaier, A.B.M., Waard, D. de, Davidse, R.J., et al. (2016). Prediction of Fitness to
Drive in Patients with Alzheimer's Dementia. In: PLOS ONE, vol. 11, nr. 2, p. e0149566.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
21

Rapoport, M.J., Weegar, K., Kadulina, Y., Bédard, M., et al. (2015). An international study of the
quality of national-level guidelines on driving with medical illness. In: QJM: An International
Journal of Medicine.
Schonis, R.A.J. & Von Martels, M.R.H.M. (2019). Motie van het lid Von Martels c.s. Kamerstuk 29
398, Nr. 714. Tweede Kamer der Staten-Generaal, Den Haag.
Siren, A., Haustein, S., Meng, A., Bell, D., et al. (2013). Driver licensing legislation. CONSOL Work
package 5.1 Final report. European Commission, Brussels.
Vaa, T. (2003). Impairments, diseases, age and their relative risk of accident involvement: results
from meta-analysis. Deliverable R1.1 of the IMMORTAL project. European Commission, Brussels.
Vlakveld, W.P. (2011). Hazard anticipation of young novice drivers; Assessing and enhancing the
capabilities of young novice drivers to anticipate latent hazards in road and traffic situations. PhD
thesis University of Groningen. SWOV, Leidschendam.
Vlakveld, W.P. & Davidse, R.J. (2011). Effect van verhoging van de keuringsleeftijd op de
verkeersveiligheid; Geschatte toename in verkeersslachtoffers bij verhoging van de
keuringsleeftijd voo rhet rijbewijs A en B van 70 jaar naar 75 jaar. R-2011-6. SWOV,
Leidschendam.
Withaar, F.K. & Bredewoud, R.A. (2000). Toelichting op de OPS observatiemethode; Het
beoordelen van cognitieve functiestoornissen bij de rijbewijskeuring: de OPS., www.cbr.nl.

Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
22

Ongevallen voorkomen
Letsel beperken
Levens redden

SWOV
Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
Postbus 93113
2509 AC Den Haag
Bezuidenhoutseweg 62
070 – 317 33 33
info@swov.nl
www.swov.nl
@swov_nl / @swov
linkedin.com/company/swov
Titel
Rapport
Pagina

Onderzoeksopzet stelselherziening medische rijgeschiktheid
R-2019-21
23