Position paper voor rondetafelgesprek over jeugd-GGZ op vrijdag 16 september
Vrijdag 16 september mogen jongeren die hebben deelgenomen aan het Nationaal Jeugddebat en
ervaringsdeskundigen van het jeugd-GGZ project van NJR in gesprek gaan met een selectie van de
Kamerleden over het thema jeugd-GGZ.
De centrale thema’s en vraagstellingen die tijdens het gesprek onder meer aan de orde zullen zijn
betreffen:




Hoe kijken jongeren aan tegen psychische problematiek?
Welke rol kunnen jongeren vervullen in het bespreekbaar maken en oplossen van psychische
problematiek?
Hoe wordt er behandeld? Is er een gevaar van overmedicalisering van jongeren en wat
kunnen we daaraan doen?

Ter voorbereiding sturen ze u graag het volgende toe, zodat u van beide groepen jongeren en hun
projecten op de hoogte bent.
Verslag Nationaal Jeugddebat over Jeugd-GGZ
Het Nationaal Jeugddebat 2016 in de Tweede Kamer kende vijf onderwerpen. Een daarvan was de
Jeugd-GGZ. Door het nieuwe jeugdstelsel dat op 1 januari 2015 in werking is gegaan, moeten de
voorzieningen en hulpverleners zich veel meer gaan richten op de versterking van de eigen kracht
van jongeren en opvoeders. Uit het NJR onderzoek ‘jongeren en psychische gezondheid’ blijkt dat
jongeren het liefst met vrienden praten over hun problemen. De vraag die hieruit voortkomt is wat
jongeren hierin precies voor elkaar zouden kunnen betekenen.
Kamerlid Van der Burg (VVD) ging met de jongerenfractie in debat. Fractie Blauw opende haar debat
met een voorbeeld aan de hand van een fictief persoon: “Sophie wil hulp zoeken, maar ze weet niet
waar ze informatie kan vinden.” Zij presenteerden een voorlichtingscampagne met als doel het
onderwerp psychische gezondheid onder de aandacht te brengen. Deze campagne was bedoeld via
(social) media en bekende Nederlanders kunnen worden ingezet om voorlichting te geven. Daarnaast
willen jongeren dat er een informatiepunt komt, waar zij informatie kunnen vinden over psychische
problemen. Bijvoorbeeld filmpjes en ervaringen van jongeren die zelf psychische problemen hebben
(gehad). Ook pleitten zij voor een buddy-systeem waarbij jonge ervaringsdeskundigen andere jongen
kunnen ondersteunen. Jongeren met een psychisch probleem kunnen gekoppeld worden aan
jongeren die problemen overwonnen hebben. De focus bij dit voorstel ligt op het positieve, zodat
het beeld over jongeren met een psychisch probleem verandert.
“Samen kunnen we iets doen; niet alleen de overheid en niet alleen de jongeren, maar samen!”
Kamerlid Van der Burg onderschrijft dat psychische problemen onder jongeren een zwaar, maar ook
vaak een onzichtbaar probleem is. Het Kamerlid vraagt de fractie of dit probleem alleen door de
overheid moet worden opgelost. Wat kan je zelf doen voor Sophie in je directe omgeving? Ook is het
vaak nog een taboe voor veel mensen om te spreken over hun problemen. Wat gaat de fractie zelf
ondernemen om het onderwerp psychische gezondheid meer bespreekbaar te maken?
“Als het buddysysteem eerder had bestaan, had mijn klasgenoot die door een depressie een half jaar
heeft thuisgezeten gekoppeld kunnen worden aan iemand die al over een depressie heen was. Hij
had dan meer kunnen leren over hoe dit probleem op te lossen.” Daarmee reageert fractie Blauw op
de vragen van Kamerlid mevrouw Van der Burg. Door middel van een digitaal infopunt moet er meer
informatie te vinden zijn voor jongeren met een probleem. Zij kunnen hier hun verhaal kwijt en
daarnaast kunnen zij informatie vinden over hoe zij om kunnen gaan met hun probleem. Ook

jongeren zonder klachten kunnen op deze site informatie vinden. Hierdoor vergroot hun kennis en
begrip voor jongeren met problemen en wordt het taboe doorbroken.
Kamerlid Van den Burg benadrukt dat zij het goed vindt dat de jongeren zich verdiepen in dit
onderwerp en dat jongeren erover willen debatteren. Ook geeft Kamerlid Van der Burg aan dat de
mogelijkheid bestaat dat de eerdergenoemde klasgenoot misschien geholpen had kunnen worden
met het buddysyteem, “Maar laten we reëel zijn: er zijn ook kinderen die echt heel ernstig ziek zijn
als ze geestelijke problemen hebben”. Deze jongeren moeten in de geestelijke gezondheidszorg
behandeld worden, Van den Burg vraagt ook voor deze jongeren aandacht.
Fractie Blauw benadrukt dat het buddysysteem een aanvulling is en dat dit niet leidt tot het genezen
van een ziekte. “Wanneer je een zware ziekte hebt, kan een buddy je helpen de zware
behandelingen die je nodig hebt te doorstaan.” Wat betreft het in actie komen om het taboe te
doorbreken is de fractie van mening dat het netwerk van de overheid nodig is om echt grote stappen
te maken. De overheid kan helpen met reclames. “Samen kunnen we iets doen; niet alleen de
overheid en niet alleen de jongeren, maar samen!” De fractie wil ook nog benadrukken dat de
reclame en voorlichting bedoeld is om jongeren met of zonder problemen bewust te maken van het
informatiepunt dat op internet wordt opgezet.
Kamerlid mevrouw Van der Burg is blij dat de fractie met haar op een lijn zit wat betreft de ernstig
psychisch zieken. Daarna komt zij nog even terug op de voorlichtingscampagnes. Deze moeten
duidelijk zijn en niet te algemeen, zodat de doelgroep bereikt wordt op een manier die hen
aanspreekt. Van der Burg stelt dat de oplossing meer gezocht moet worden in het directe contact en
het bespreekbaar maken in de klas.
De andere fracties concluderen dat het debat goed werd geopend met een duidelijke presentatie. De
antwoorden tijdens het debat waren allemaal to the point en er werd niet veel afgeweken van de
vragen. Fractie Geel vraagt zich wel af hoe zwaar het psychische probleem moet zijn om in
aanmerking te komen voor het buddysysteem; hier moet goed over nagedacht worden.
Kamerlid Van der Burg is vooral te spreken over het voorstel van de fractie wat betreft het
buddysysteem. Deze mensen kunnen heel goed naar voren brengen wat een psychische ziekte echt
betekend heeft voor hun leven. Wanneer zij de stap durven te nemen om het te vertellen, kan het
bijzonder indringend zijn. “Dat komt beter over dan 10.000 beleidsstukken en
voorlichtingscampagnes.” Het Kamerlid gaat graag samen met fractie Blauw en ervaringsdeskundigen
in gesprek om hier verder met elkaar van gedachten over te wisselen. Fractie Blauw wordt door
Kamerlid Van der Burg uitgenodigd dit te doen bij de Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Daarnaast wil Kamerlid Van der Burg graag op scholen langskomen om het gesprek met
jongeren voort te zetten.
Fractie Blauw sluit af met een persoonlijke noot van een ervaringsdeskundige. Zij heeft lange tijd
psychische problemen gehad en heeft haar ervaringen gedeeld in de klas. De klas heeft veel respect
gekregen voor haar en taboes zijn hierdoor verbroken. Het lijkt de fractie een goed idee om dit door
heel Nederland zo aan te pakken.

Uitleg project jeugd-GGZ en top 5 knelpunten en oplossingen
In oktober 2015 startte NJR met de werving van een groep ervaringsdeskundige jongeren uit de
jeugd-GGZ. Aanleiding was dat binnen de jeugd-GGZ weinig met jongeren zelf wordt gepraat over
hoe de hulp wordt ervaren en wat jongeren nu eigenlijk nodig hebben om mee te kunnen doen in de
maatschappij. Daarom organiseerde NJR in het voorjaar van 2016 een training en focusgroep voor
zo’n 15 ervaringsdeskundige jongeren, met als uiteindelijke doel om de zorg voor jongeren met
psychische problemen te kunnen verbeteren en beter af te stemmen op hun wensen en behoeften.
De uitkomsten van die bijeenkomsten zijn in dit verslag te lezen en zijn inmiddels op meerdere
bijeenkomsten op nationaal en Europees niveau gepresenteerd aan beleidsmakers en professionals
zoals de Europese Jeugd Conferentie van april jl. in Amsterdam.
In het tweedaagse trainingsprogramma stonden de sterke punten van alle deelnemers centraal.
Onder begeleiding van NJR Trainers werd in deelgroepen gewerkt en werden verschillende thema’s
besproken, zoals zelfregie, taboe doorbreken, onderwijs en arbeidsmarkt. Het doel was om vanuit
het perspectief van jongeren binnen deze thema’s knelpunten te signaleren en bijbehorende
oplossingen daarvoor te bedenken. Ervaringsdeskundigen kunnen goed vertellen of de match tussen
jongeren en professionele hulp beter kan. Op die manier kunnen zij beleidsmakers en professionals
helpen aan waardevolle inzichten.
De deelnemende jongeren (variërend in leeftijd van 17 tot 27 jaar) waren zeer gemotiveerd om mee
te doen aan dit programma. Allemaal hebben zij in hun eigen leven (sommigen al vanaf de
basisschool) problemen ervaren waarvoor zij uiteindelijk hulp hebben gezocht binnen de jeugd-GGZ.
De deelnemersgroep was een divers gezelschap, woonachtig in verschillende delen van het land (o.a.
Zwolle, Breda, Putten en Geleen) met verschillende opleidingsniveaus en verschillende soorten
problematiek.
Naast de groepsgesprekken, hebben de deelnemende jongeren bij aanvang van het project allemaal
een vragenlijst ingevuld waarin zij zijn ingegaan op de ervaring van hun eigen behandeling in de
jeugd-GGZ. De periode waarover deze beschrijvingen gaan is van 2005 tot heden. Bijna alle
deelnemers zijn meerdere keren opgenomen geweest. De redenen die zij daarvoor noemen zijn:
borderline, trauma, ADHD, gedrag thuis en op school, alcohol- en middelenmisbruik, autisme,
leerproblemen, autoriteitsproblemen, depressie, verstoord dag- en nachtritme, laag zelfbeeld,
suïcidaliteit, automutilatie, paniek- en angststoornis, stemmingswisselingen, seksueel misbruik,
manische buien en anorexia. Dit betekent dat we met een zeer diverse groep te maken hadden, die
toch allemaal tegen vergelijkbare problemen zijn aangelopen in de jeugd-GGZ sector.
De meesten moesten eerst even een drempel over, maar vonden het heel waardevol om hun eigen
ervaringen om te draaien naar iets positiefs en zo een generatie jongeren na hen hopelijk een
makkelijker leven te bezorgen. Ze hadden veel oog voor elkaar en benoemden dat het een bijzondere
stap was dat ze hier zaten. Ze haalden er kracht uit om hun ervaringen te delen in een veilige
omgeving samen met lotgenoten en te werken aan een top 5 van knelpunten en bijbehorende
oplossingen. Vanaf het moment dat ze hun uitkomsten mochten delen op conferenties en ervoeren
wat de impact was, werden ze alleen maar enthousiaster.
Wat zijn de uitkomsten? Wat zien deze jongeren als de grootste knelpunten en bijbehorende
oplossingen? Na een proces van twee dagen is er een top 5 samengesteld en die luidt als volgt:

Top 5 Jeugd-GGZ knelpunten en oplossingen
1. Stigma/taboe bestrijden door voorlichting en online platforms.
2. Eigen wensen en grenzen: jongeren betrekken in hun eigen behandeling en
toekomstplannen.
3. Maatwerk en samenwerking om mogelijkheden te creëren binnen het onderwijs wanneer
jongeren vastlopen vanwege psychische problemen.
4. Begrip door vertrouwenspersonen in nazorg: ervaringsdeskundigen in wijkteams en
laagdrempelige inloopfaciliteiten.
5. Bestrijden van onwetendheid en onbegrip binnen het onderwijs over GGZ door informatie en
voorlichting.
Lees voor meer info over deze punten het complete verslag én een filmpje op www.njr.nl/jeugdggz.
Daarnaast hebben de jongeren voor het rondetafelgesprek ook gericht nagedacht over het vraagstuk
rondom medicatie.
"Medicatie is een hulpmiddel en geen redmiddel ten tijde van psychiatrische problematiek."
De jongeren van onze projectgroep hebben verschillende ervaringen met verschillende medicijnen.
o.a. medicijnen als: Methylfenidaat (ritalin), antidepressiva, stemmingsstabilisatoren, antipsychotica,
rustgevende medicatie en ook ECT. (Electro Compulsieve Therapie)
Ondanks die verschillende ervaringen is de meerderheid er toch positief over. Medicatie kan een
basis leggen waardoor je beter aan de slag kunt met jezelf, je therapieën en kan net die ene interne
'drempel' verminderen of helemaal weg halen. Ook ben je zelden verplicht om een medicament tot
je te nemen en kijkt de psychiater goed samen met jou welk medicijn het beste bij je past.
Tevens worden bijwerkingen gemonitord en heb je in de opbouwfase meerdere keren een gesprek
met de arts die jou het medicijn heeft voorgeschreven. Er kan dus van medicijn veranderd worden als
deze niet goed aanslaat, of de bijwerkingen te aanwezig zijn om er genoeg voordeel van te hebben.
Als de jongere minderjarig is, is het belangrijk dat de arts de ouders voldoende inlicht over de
werking en eventuele bijwerkingen van het voorgestelde medicijn, zodat ouders, arts en jongere
samen een afweging kunnen maken.
"Medicatie geeft mij net het zetje wat ik nodig heb om de controle over mijn stemming te krijgen."
- Een jongere uit de projectgroep
Wij vinden het erg belangrijk dat er voordat er voor medicatie wordt gekozen, er met de cliënt goed
gekeken wordt naar alternatieven zoals: sporten, therapievormen en frequentere contactmomenten
met de cliënt. Medicatie moet niet standaard de eerste keus zijn.
Ook willen wij benadrukken dat medicatie hoogstens 20% van het herstel is. De overige 80% zul je
toch echt zelf moeten doen en de hulp aanvaarden die je daarbij nodig hebt.