Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

28 676

NAVO

Nr. 176

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 maart 2013
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van
de brief van 29 november 2012 inzake de Beleidsreactie evaluatie IOB:
Tactische diplomatie voor een Strategisch Concept, de Nederlandse inzet
voor het NAVO Strategisch Concept 2010) (Kamerstuk 28 676, nr. 169).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 maart 2013.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-28676-176
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggen rapport van de IOB en de beleidsreactie van de
regering. Het rapport en de reactie onderschrijven het belang van het
diplomatieke werk dat gebeurt op de Permanente Vertegenwoordiging die
Nederland heeft. De leden van de VVD-fractie hebben verder geen
aanvullende vragen over dit rapport.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de conclusies van de IOB evaluatie. De evaluatie en de conclusies van
de IOB maken duidelijk dat en op welke wijze Nederland invloed heeft
kunnen doen gelden bij de NAVO.
De leden van de PVV-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
rapport van de IOB en de reactie van het kabinet hierop. In de eerste
plaats stelt de PVV dat het begrip «invloed» moeilijk te definiëren en te
meten is, waardoor conclusies van het rapport niet in alle gevallen als
vaststaande feiten kunnen worden geïnterpreteerd. Toch geeft het
uitgebreide rapport een waardevolle blik op de doeltreffendheid van de
Nederlandse inspanningen op diplomatiek gebied.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de beleidsreactie op de IOB-evaluatie «Tactische diplomatie voor een
Strategisch Concept». Genoemde leden hebben een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggende evaluatie en de reactie van de regering hierop.
Genoemde leden hebben een aantal vragen.
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van de «Tactische Diplomatie voor een Strategisch Concept. De
Nederlandse inzet voor het NAVO Strategisch Concept 2010» en hebben
enkele vragen.
1. Appreciatie van hoofdbevindingen en aandachtspunten
De leden van de PVV-fractie vinden het vreemd dat de IOB aan de ene kant
concludeert dat Nederland op het thema van «samenwerking NAVO-EU»
geen invloed heeft kunnen uitoefenen, terwijl de regering in haar
beleidsreactie aangeeft dat Nederland hier wél succesvolle inspanningen
heeft geleverd. Hoe kan dit verschil worden verklaard? Overigens zijn de
leden van de PVV-fractie van mening dat er helemaal niet hoeft te worden
geïnvesteerd in de samenwerking tussen de NAVO en de EU.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat in de IOB-evaluatie staat dat
«enkele – aanvankelijk in de Nederlandse doelstellingen opgenomen –
punten (deels) al betrekkelijk vroeg uit beeld (verdwenen), zoals het
gender-aspect, mensenrechten en Security Sector Reform (SSR).» De
leden van de SP horen graag van de regering waarom dit gebeurde.
Welke gevolgen hadden het uit beeld verdwijnen van deze onderwerpen
voor de aandacht ervoor in het uiteindelijke document?
Bij de discussie over de kwestie artikel 5 bleef de door Nederland
gewenste scherpere kwalificatie dat sprake moest zijn van «armed attack»
achterwege. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering toen
precies geprobeerd heeft deze kwestie aangepast te krijgen en wat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

2

gevolgen ervan zijn dat het nu niet aangepast is. Welke gevolgen heeft dit
voor het mogelijk gebruik van artikel 5?
De leden van de D66-fractie zien een diffuus beeld ten aanzien van de
Nederlandse invloed. IOB concludeert dat Nederland geen invloed heeft
kunnen uitoefenen bij de thema’s artikel 5 en samenwerking NAVO-Europese Unie; enige invloed bij raketverdediging, partnerschappen, comprehensive approach en de hervormingsproblematiek; substantiële invloed
bij ontwapening, wapenbeheersing en non-proliferatie en het uitbreidingsdossier; en grote invloed bij de samenwerking NAVO-Rusland. Hoe
verklaart de regering deze verschillen? Is hier sprake van bewuste focus,
of is dit de uitkomst van het ontbreken van duidelijke politieke sturing?
2. Het diplomatieke handwerk
Het valt de leden van de PVV-fractie op dat de Nederlandse inzet vooral
door ambtenaren werd bepaald, terwijl de politieke sturing vrij beperkt
was. Ambtenaren stelden zelfs hun eigen (concept) instructies op.
Waarom liet de regering dit belangrijke werk over aan ambtenaren en was
er geen grotere betrokkenheid van de premier en/of de ministers van
Buitenlandse Zaken en Defensie? Heeft Nederland hierdoor kansen gemist
om meer invloed uit te oefenen? Was er onder andere landen wel een
grotere politieke betrokkenheid of lieten zij het werk ook veelal over aan
hun ambtenaren? De leden van de PVV-fractie willen bij nieuwe onderhandelingen een grotere rol voor de regering in plaats van de ambtenarij.
Ook de leden van de SP-fractie hebben een aantal vragen over de politieke
sturing. Deelt de regering de bevinding van de IOB dat het herzieningsproces van het NAVO Strategisch Concept aan Nederlandse zijde nogal
«ambtelijk» aanvoelt? Kan de regering aangeven of dit proces bij andere
lidstaten ook vooral «ambtelijk» aanvoelt of dat door andere landen de
onderhandelingen meer politiek zijn aangestuurd? Had Nederland wellicht
meer invloed op het onderhandelingsproces kunnen uitoefenen als de
eigen inzet meer politiek gewicht had gekregen door grotere betrokkenheid van de minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie
en de minister-president, niet alleen tijdens de Top van Lissabon, maar
ook in het traject daaraan voorafgaand? Indien ja, waarom is hier niet
voor gekozen?
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de IOB op een aantal punten
kritisch is over de invloed die Nederland heeft gehad in het proces.
Daarnaast is het resultaat van sommige inspanningen moeilijk te meten,
zoals de inbreng van de heer Van der Veer in de Expertgroep. In reactie
hierop geeft de regering aan deze conclusies graag mee te nemen bij de
inspanningen die gericht zijn op de modernisering van de diplomatie.
Welke concrete voorstellen ter verbetering zijn te verwachten? Kan de
regering concreet de mogelijkheden aangeven om de meetbaarheid van
de inzet te verbeteren?
De leden van de D66-fractie constateren dat de IOB-evaluatie benadrukt
dat de Nederlandse inzet vooral bepaald werd door «een haast intuïtieve
inschatting bij medewerkers van de grenzen en mogelijkheden inzake het
NAVO-beleid». Deelt de regering deze constatering? Wat is de reactie van
de regering op de stelling dat politieke sturing slechts in relatief beperkte
mate plaatsvond en dat de onderhandelingen «ambtelijk» aanvoelen? Op
welke manier zal het kabinet in de toekomst politieke sturing verbeteren?
Deelt de regering de mening dat het wenselijk is dat in de toekomst de
minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie en de
minister-president niet alleen tijdens de NAVO-top zelf, maar ook in het
traject daarvoor stevig aangesloten zijn? Waarom heeft de regering ervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

3

gekozen de positieve punten uit de evaluatie te benadrukken, maar de
voorbehouden die de evaluatie maakt achterwege te laten?
3. De rol van Nederland in het internationale krachtenveld
De leden van de PVV-fractie vinden dat in onderhandelingen bij
NAVO-bijeenkomsten het nationaal belang voorop moet staan. De leden
van deze fractie vragen zich af in hoeverre Nederland met de gevolgde
strategie als bruggenbouwer en compromis- en consensuszoeker ons
eigen nationaal belang zo goed mogelijk heeft kunnen behartigen. In
hoeverre is Nederland in deze rol voldoende opgekomen voor ons eigen
nationaal belang en welke gevolgen heeft dit gehad voor succesvolle
invloedsuitoefening?
De leden van de PVV-fractie willen graag een reactie van de regering op
de constatering van de IOB dat de Nederlandse regering in eerste
instantie terughoudend reageerde op de voorstellen over een nieuw
Strategisch Concept. Waarom stelde Nederland zich in de afgelopen jaren
zo terughoudend op en welke (beïnvloedingskansen) in een eerder
stadium zijn hierdoor gemist?
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat de onderzoekers van de IOB
het Nederlandse aandeel in de totstandkoming van het Strategisch
Concept primair als «faciliterend» typeren (p. 56). In de IOB-evaluatie
staat: «Nederland «dreef» op eigenlijk alle onderhandelingsthema’s (in
meer of mindere mate) bewust mee met de grote middengroep van
lidstaten» (p. 27). Voor zover Nederland invloed heeft kunnen uitoefenen,
was dit vooral op tactisch niveau, maar niet op strategisch niveau
(p. 21–22).» De leden van de SP-fractie vragen of de regering deze
conclusie onderschrijft.
4. De betrokkenheid van maatschappelijk organisaties en de Nederlandse
bevolking bij het veiligheidsdossier
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering en de IOB kritische
aantekeningen hebben gemaakt bij de belangstelling vanuit de Kamer
voor het NAVO Strategisch Concept. Hierop zou de PVV graag een nadere
toelichting zien. De Kamer heeft de afgelopen jaren immers veel debatten
hierover gevoerd, waarbij ook moties werden ingediend en aangenomen.
Daarnaast hebben de Nederlandse afgevaardigden bij de NAVO
Assemblee veel werk verricht op dit gebied.
De leden van de SP-fractie wijzen op de conclusie van de IOB dat er
nauwelijks sprake is geweest van een maatschappelijk debat over het
nieuwe Strategisch Concept van de NAVO. Het was niet de eerste keer dat
een aangekondigd maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
uitbleef. De IOB stelt dat hier extra zorgvuldigheid en extra vindingrijkheid
geboden zou zijn geweest. De leden van de SP-fractie willen van de
regering weten of dit wordt gedeeld en hoe in de toekomst voorkomen
kan worden dat een maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
niet van de grond komt. In de brief over het IOB-rapport staat hierover dat
«de maatschappelijke en politieke consultaties zich grotendeels beperkten
tot de «usual suspects», waarbij niet goed valt vast te stellen of dit
voortkomt uit gebrek aan belangstelling voor het onderwerp bij het
publiek of door gebrek aan actieve regievoering van de zijde van het
ministerie.» De leden van de SP-fractie vragen wat deze regievoering door
het ministerie precies inhield. Kan deze regievoering nader toegelicht
worden?
De leden van de SP-fractie merken op dat in de Tweede Kamer een motie
is aangenomen, waarin het kabinet verzocht werd om een brede parle-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

4

mentaire en maatschappelijke consultatie en discussie over het Concept te
organiseren. De leden van de SP-fractie willen van de regering weten hoe
deze motie precies is uitgevoerd. Kan een overzicht worden gegeven van
alle in dit kader ontplooide activiteiten en de kosten die hiermee gepaard
gingen?
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom in de IOB-evaluatie
niet is onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse
delegatie in de NAVO Assemblee hierop heeft gehad? Vindt de regering
dat de inbreng van Nederlandse Kamerleden in een internationaal
gremium als de NAVO Parlementaire Assemblee kan bijdragen aan de
effectiviteit van de Nederlandse diplomatieke inspanningen?
De leden van de CDA-fractie wijzen op de constatering van de IOB dat er
in de Kamer weinig belangstelling bestond voor overleg over het nieuwe
Strategisch Concept. Met deze constatering doet het IOB geen recht aan
de inzet die door Kamerleden is gepleegd in andere gremia, met name de
Parlementaire NAVO-assemblee. De politieke invloed die hier wordt
uitgeoefend wordt niet gewogen in de IOB-evaluatie. Kan de regering een
inschatting geven van de rol die de NAVO-assemblee heeft gehad in het
proces?
De leden van de CDA-fractie hechten grote waarde aan een sterke
betrokkenheid van de Nederlandse bevolking bij de NAVO, haar waarden
en haar doelstellingen. De regering geeft aan dit in de toekomst te zullen
bevorderen middels effectief gebruik van digitale netwerken en andere
instrumenten. Kan de regering aangeven op welke manier zij deze
netwerken effectiever zal gebruiken?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de regering stelt dat
«vanuit de Kamer geen grote belangstelling bestond om deel te nemen
aan een breder debat of overleg». Kan de regering aangeven hoe dat zich
verhoudt tot drie aangenomen moties in de Tweede Kamer, waaronder
een motie om een brede parlementaire en maatschappelijke consultatie
en discussie over het Concept te organiseren? Hoe verhoudt deze stelling
zich tot het feit dat de Eerste Kamer in oktober 2009 eigenstandig een
symposium heeft georganiseerd over de toekomst van de NAVO, waarop
uitgebreid over het Strategisch Concept is gesproken? Hoe beoordeelt de
regering de inbreng van Nederlandse Kamerleden in de NAVO Parlementaire Assemblee, specifiek in deze context? Waarom is in de IOB evaluatie
niet onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse
delegatie in de NAVO Assemblee heeft gehad op de totstandkoming van
het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO?
5. Overig
De leden van de fractie van de PVV merken op dat het niet duidelijk is
hoeveel kosten er door Nederland zijn gemaakt bij de herziening van het
Strategisch Concept. Kan de regering aangeven welk deel van het
beschikbare budget van de begroting Buitenlandse Zaken is ingezet voor
de prestatie «Herziening van het Strategisch Concept van de NAVO?» Hoe
is dit geld specifiek besteed?
Ook de leden van de SP-fractie vragen of de regering aan kan geven welk
deel van het bedrag dat in 2010 op artikelonderdeel 2.1 is uitgegeven, is
ingezet voor de prestatie Herziening van het Strategisch Concept van de
NAVO.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat met de herziening van het
Strategisch Concept de NAVO een belangrijke stap heeft gezet naar
aanpassing van de organisatie aan nieuwe dreigingen in de wereld. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

5

belangrijk proces dus, waarin Nederland een vooraanstaande rol dient te
spelen. Om een goede inschatting van deze inspanningen te kunnen
geven hechten deze leden er aan meer duidelijkheid te krijgen over het
budget wat beschikbaar werd gesteld voor de Nederlandse inspanning.
Kan de regering aangeven welk bedrag binnen artikel 2.1 van de
begroting van 2010 was gereserveerd voor de Herziening van het
Strategisch Concept?
II Reactie van de minister
Op 18 januari jl. ontving ik het verslag van een schriftelijk overleg van de
vaste commissie voor Buitenlandse Zaken over de beleidsreactie evaluatie
IOB: Tactische diplomatie voor een Strategisch Concept; de inzet voor het
NAVO Strategisch Concept 2010 (Kamerstuk 28 676, nr. 169). Hieronder ga
ik in op de diverse vragen en opmerkingen van de fracties.
1. Appreciatie van hoofdbevindingen en aandachtspunten
De leden van de PVV-fractie vinden het vreemd dat de IOB aan de ene kant
concludeert dat Nederland op het thema van «samenwerking NAVO-EU»
geen invloed heeft kunnen uitoefenen, terwijl de regering in haar beleidsreactie aangeeft dat Nederland hier wél succesvolle inspanningen heeft
geleverd. Hoe kan dit verschil worden verklaard? Overigens zijn de leden
van de PVV-fractie van mening dat er helemaal niet hoeft te worden
geïnvesteerd in de samenwerking tussen de NAVO en de EU.
Reactie namens het kabinet:
Op het onderwerp NAVO-EU-samenwerking waren, zoals IOB terecht stelt,
de mogelijkheden voor succes gering. Met de Nederlandse inspanningen
kon worden bereikt dat de strategische samenwerking tussen beide
organisaties in ieder geval in het Strategisch Concept (SC) is neergelegd.
Daarmee werd uiteindelijk voorkomen dat de samenwerking in zijn geheel
niet zou zijn genoemd.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat in de IOB-evaluatie staat dat
«enkele – aanvankelijk in de Nederlandse doelstellingen opgenomen –
punten (deels) al betrekkelijk vroeg uit beeld (verdwenen), zoals het
gender-aspect, mensenrechten en Security Sector Reform (SSR).» De
leden van de SP horen graag van de regering waarom dit gebeurde.
Welke gevolgen hadden het uit beeld verdwijnen van deze onderwerpen
voor de aandacht ervoor in het uiteindelijke document?
Reactie namens het kabinet:
Al in het begin van de onderhandelingen bleek dat voor opneming van
vorenvermelde punten in het SC geen enkel draagvlak bestond. Insisteren
op deze punten zou trekken aan het spreekwoordelijke dode paard hebben
betekend. Deze punten zijn daarom niet opgenomen in de eindtekst.
Bij de discussie over de kwestie artikel 5 bleef de door Nederland
gewenste scherpere kwalificatie dat sprake moest zijn van «armed attack»
achterwege. De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering toen
precies geprobeerd heeft deze kwestie aangepast te krijgen en wat de
gevolgen ervan zijn dat het nu niet aangepast is. Welke gevolgen heeft dit
voor het mogelijk gebruik van artikel 5?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

6

Reactie namens het kabinet:
Vanaf het begin van de onderhandelingen is de Nederlandse inzet
geweest dat artikel 5 van het Verdrag van Washington geen aanpassing
behoefde en dat de huidige tekst voldoende ruimte bood om op nieuwe
ontwikkelingen, zoals cyberaanvallen, te kunnen inspelen. Daarbij is ook
van belang dat met de ruimere interpretatie van artikel 4 meer gewicht
wordt gelegd bij het consultatiemechanisme, waardoor dergelijke
consultaties, minder dan voorheen, hoeven te worden beschouwd als een
opmaat naar een artikel 5-situatie.
De leden van de D66-fractie zien een diffuus beeld ten aanzien van de
Nederlandse invloed. IOB concludeert dat Nederland geen invloed heeft
kunnen uitoefenen bij de thema’s artikel 5 en samenwerking NAVO-Europese Unie; enige invloed bij raketverdediging, partnerschappen, comprehensive approach en de hervormingsproblematiek; substantiële invloed
bij ontwapening, wapenbeheersing en non-proliferatie en het uitbreidingsdossier; en grote invloed bij de samenwerking NAVO-Rusland. Hoe
verklaart de regering deze verschillen? Is hier sprake van bewuste focus,
of is dit de uitkomst van het ontbreken van duidelijke politieke sturing?
Reactie namens het kabinet:
In een multilateraal onderhandelingsproces met een breed scala aan
onderwerpen zoals het onderhavige SC, is het onvermijdelijk dat een land
prioriteiten stelt en compromissen sluit. Bij het SC was het op sommige
dossiers duidelijk dat de Nederlandse invloed beperkt zou zijn, maar dit
hoefde op zich geen slecht teken te zijn, vooral in die situaties waarin de
onderhandelingen zich in de door Nederland gewenste richting bewogen.
Op andere dossiers was evident dat door Nederland gewenste resultaten
onhaalbaar waren. Het IOB-rapport beschrijft op heldere wijze de bewuste
beleidskeuzes die door de toenmalige regering zijn gemaakt.
2. Het diplomatieke handwerk
Het valt de leden van de PVV-fractie op dat de Nederlandse inzet vooral
door ambtenaren werd bepaald, terwijl de politieke sturing vrij beperkt
was. Ambtenaren stelden zelfs hun eigen (concept) instructies op.
Waarom liet de regering dit belangrijke werk over aan ambtenaren en was
er geen grotere betrokkenheid van de premier en/of de ministers van
Buitenlandse Zaken en Defensie? Heeft Nederland hierdoor kansen gemist
om meer invloed uit te oefenen? Was er onder andere landen wel een
grotere politieke betrokkenheid of lieten zij het werk ook veelal over aan
hun ambtenaren? De leden van de PVV-fractie willen bij nieuwe onderhandelingen een grotere rol voor de regering in plaats van de ambtenarij.
Ook de leden van de SP-fractie hebben een aantal vragen over de politieke
sturing. Deelt de regering de bevinding van de IOB dat het herzieningsproces van het NAVO Strategisch Concept aan Nederlandse zijde nogal
«ambtelijk» aanvoelt? Kan de regering aangeven of dit proces bij andere
lidstaten ook vooral «ambtelijk» aanvoelt of dat door andere landen de
onderhandelingen meer politiek zijn aangestuurd? Had Nederland wellicht
meer invloed op het onderhandelingsproces kunnen uitoefenen als de
eigen inzet meer politiek gewicht had gekregen door grotere betrokkenheid van de minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie
en de minister-president, niet alleen tijdens de Top van Lissabon, maar
ook in het traject daaraan voorafgaand? Indien ja, waarom is hier niet
voor gekozen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de IOB-evaluatie benadrukt
dat de Nederlandse inzet vooral bepaald werd door «een haast intuïtieve
inschatting bij medewerkers van de grenzen en mogelijkheden inzake het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

7

NAVO-beleid». Deelt de regering deze constatering? Wat is de reactie van
de regering op de stelling dat politieke sturing slechts in relatief beperkte
mate plaatsvond en dat de onderhandelingen «ambtelijk» aanvoelen? Op
welke manier zal het kabinet in de toekomst politieke sturing verbeteren?
Deelt de regering de mening dat het wenselijk is dat in de toekomst de
minister van Buitenlandse Zaken, de minister van Defensie en de
minister-president niet alleen tijdens de NAVO-top zelf, maar ook in het
traject daarvoor stevig aangesloten zijn? Waarom heeft de regering ervoor
gekozen de positieve punten uit de evaluatie te benadrukken, maar de
voorbehouden die de evaluatie maakt achterwege te laten?
Reactie namens het kabinet:
Alle ambtelijke processen vallen uiteraard onder de ministeriële verantwoordelijkheid. Door de betrokken ministers zijn de kaders neergelegd
waarbinnen de onderhandelaars in Brussel konden manoeuvreren.
Vanzelfsprekend zijn de verantwoordelijke bewindslieden in alle fasen van
het onderhandelingsproces goed aangesloten. De IOB-evaluatie gaat over
het meten van invloed in multilaterale diplomatie. Of een traject daartoe
ambtelijk of meer politiek «aanvoelt» is minder relevant dan de vraag hoe
een land zijn onderhandelingstactiek zodanig inricht dat het beste
resultaat kan worden bereikt. Rond het SC bleek het instrument van
kaderinstructies uitstekend te werken. Belangrijke voorwaarde voor
succes in een dergelijk onderhandelingsproces is dat de diplomaten
bekend zijn met de specifieke dynamiek die rond de betreffende multilaterale organisatie speelt. Daarom heeft Nederland ook bewust gekozen
voor een goed ingevoerd, zeer ervaren onderhandelingsteam.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de IOB op een aantal punten
kritisch is over de invloed die Nederland heeft gehad in het proces.
Daarnaast is het resultaat van sommige inspanningen moeilijk te meten,
zoals de inbreng van de heer Van der Veer in de Expertgroep. In reactie
hierop geeft de regering aan deze conclusies graag mee te nemen bij de
inspanningen die gericht zijn op de modernisering van de diplomatie.
Welke concrete voorstellen ter verbetering zijn te verwachten? Kan de
regering concreet de mogelijkheden aangeven om de meetbaarheid van
de inzet te verbeteren?
Reactie namens het kabinet:
Zoals de IOB in het rapport stelt hebben de Nederlandse onderhandelaars
zich terdege gerealiseerd welke positie Nederland inneemt in de
NAVO-raad; een «middelgroot» land dat diplomatiek gezien op alle
terreinen van de NAVO meespeelt en dat sneller dan grote NAVO-leden
als natuurlijke bondgenoot gezien wordt in de ogen van de nieuwe
lidstaten. Van deze bruggenbouwersrol is goed gebruik gemaakt om
partijen bijeen te brengen en hen zoveel als mogelijk te overtuigen van de
Nederlandse stellingname tijdens de onderhandelingen. Daarnaast is het
principe van «pick your battles» goed toegepast: d.w.z. prioriteiten stellen
en in de diplomatieke arena focussen op onderwerpen met kans van
slagen. Ten slotte was ook de positionering en invloed van dhr. Van der
Veer, als relatieve buitenstaander met een frisse blik op de zaak, zeer
belangrijk.
Over de inspanningen gericht op de modernisering van de diplomatie
wordt de Kamer separaat geïnformeerd.
3. De rol van Nederland in het internationale krachtenveld
De leden van de PVV-fractie vinden dat in onderhandelingen bij
NAVO-bijeenkomsten het nationaal belang voorop moet staan. De leden
van deze fractie vragen zich af in hoeverre Nederland met de gevolgde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

8

strategie als bruggenbouwer en compromis- en consensuszoeker ons
eigen nationaal belang zo goed mogelijk heeft kunnen behartigen. In
hoeverre is Nederland in deze rol voldoende opgekomen voor ons eigen
nationaal belang en welke gevolgen heeft dit gehad voor succesvolle
invloedsuitoefening?
De leden van de PVV-fractie willen graag een reactie van de regering op
de constatering van de IOB dat de Nederlandse regering in eerste
instantie terughoudend reageerde op de voorstellen over een nieuw
Strategisch Concept. Waarom stelde Nederland zich in de afgelopen jaren
zo terughoudend op en welke (beïnvloedingskansen) in een eerder
stadium zijn hierdoor gemist?
Reactie namens het kabinet:
IOB heeft onderzoek gedaan naar de doelmatigheid en doeltreffendheid
van de Nederlandse bijdrage aan het onderhandelingsproces rond het SC
en geconstateerd dat onze consensusgerichte benadering ook nadrukkelijk
ons eigen belang dient. De versterking van de trans-Atlantische relatie
bevordert namelijk onze eigen veiligheid.
Nederland heeft enige terughoudendheid betracht om het proces dat
moest leiden tot herziening van het onderhandelingsproces, op te starten.
Nederland wilde eerst en vooral voorkomen dat het bestaande
NAVO-acquis ingrijpend zou worden gewijzigd. Sinds het vorige SC in
1999 was de NAVO immers aanmerkelijk uitgebreid en het was vooral van
belang om de specifieke belangen van de nieuwe bondgenoten uit
Oost-Europa goed te integreren in het bestaande acquis en vooral een
tekst te krijgen. Dat is uiteindelijk ook gelukt: het nieuwe Strategische
Concept heeft niet geleid tot essentiële, vanuit Nederlandse optiek
onwenselijke wijzigingen maar beschrijft goed de gewijzigde, internationale veiligheidsomgeving en de rol die de NAVO daarin moet gaan
vervullen.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat de onderzoekers van de IOB
het Nederlandse aandeel in de totstandkoming van het Strategisch
Concept primair als «faciliterend» typeren (p. 56). In de IOB-evaluatie
staat: «Nederland «dreef» op eigenlijk alle onderhandelingsthema’s (in
meer of mindere mate) bewust mee met de grote middengroep van
lidstaten» (p. 27). «Voor zover Nederland invloed heeft kunnen uitoefenen,
was dit vooral op tactisch niveau, maar niet op strategisch niveau
(p. 21–22)». De leden van de SP-fractie vragen of de regering deze
conclusie onderschrijft.
Reactie namens het kabinet:
Bij de diverse onderhandelingsthema’s is telkens een inschatting gemaakt
van de vraag in welke richting een bepaald dossier zich bewoog. Door in
zekere zin een middenpositie in te nemen in de eerste fasen van het
onderhandelingsproces, konden de onderhandelaars flexibel manoeuvreren, de inzet richten op de daadwerkelijk belangrijke zaken en daardoor
uiteindelijk meer invloed uitoefenen op het te bereiken resultaat.
4. De betrokkenheid van maatschappelijk organisaties en de Nederlandse
bevolking bij het veiligheidsdossier
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering en de IOB kritische
aantekeningen hebben gemaakt bij de belangstelling vanuit de Kamer
voor het NAVO Strategisch Concept. Hierop zou de PVV graag een nadere
toelichting zien. De Kamer heeft de afgelopen jaren immers veel debatten
hierover gevoerd, waarbij ook moties werden ingediend en aangenomen.
Daarnaast hebben de Nederlandse afgevaardigden bij de NAVO
Assemblee veel werk verricht op dit gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

9

De leden van de SP-fractie wijzen op de conclusie van de IOB dat er
nauwelijks sprake is geweest van een maatschappelijk debat over het
nieuwe Strategisch Concept van de NAVO. Het was niet de eerste keer dat
een aangekondigd maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
uitbleef. De IOB stelt dat hier extra zorgvuldigheid en extra vindingrijkheid
geboden zou zijn geweest. De leden van de SP-fractie willen van de
regering weten of dit wordt gedeeld en hoe in de toekomst voorkomen
kan worden dat een maatschappelijk debat over een belangrijke kwestie
niet van de grond komt. In de brief over het IOB-rapport staat hierover dat
«de maatschappelijke en politieke consultaties zich grotendeels beperkten
tot de «usual suspects», waarbij niet goed valt vast te stellen of dit
voortkomt uit gebrek aan belangstelling voor het onderwerp bij het
publiek of door gebrek aan actieve regievoering van de zijde van het
ministerie.» De leden van de SP-fractie vragen wat deze regievoering door
het ministerie precies inhield. Kan deze regievoering nader toegelicht
worden?
De leden van de SP-fractie merken op dat in de Tweede Kamer een motie
is aangenomen, waarin het kabinet verzocht werd om een brede parlementaire en maatschappelijke consultatie en discussie over het Concept te
organiseren. De leden van de SP-fractie willen van de kabinet weten hoe
deze motie precies is uitgevoerd. Kan een overzicht worden gegeven van
alle in dit kader ontplooide activiteiten en de kosten die hiermee gepaard
gingen?
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom in de IOB-evaluatie
niet is onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse
delegatie in de NAVO Assemblee hierop heeft gehad? Vindt de regering
dat de inbreng van Nederlandse Kamerleden in een internationaal
gremium als de NAVO Parlementaire Assemblee kan bijdragen aan de
effectiviteit van de Nederlandse diplomatieke inspanningen?
De leden van de CDA-fractie wijzen op de constatering van de IOB dat er
in de Kamer weinig belangstelling bestond voor overleg over het nieuwe
Strategisch Concept. Met deze constatering doet het IOB geen recht aan
de inzet die door Kamerleden is gepleegd in andere gremia, met name de
Parlementaire NAVO-assemblee. De politieke invloed die hier wordt
uitgeoefend wordt niet gewogen in de IOB-evaluatie. Kan de regering een
inschatting geven van de rol die de NAVO-assemblee heeft gehad in het
proces?
De leden van de CDA-fractie hechten grote waarde aan een sterke
betrokkenheid van de Nederlandse bevolking bij de NAVO, haar waarden
en haar doelstellingen. De regering geeft aan dit in de toekomst te zullen
bevorderen middels effectief gebruik van digitale netwerken en andere
instrumenten. Kan de regering aangeven op welke manier zij deze
netwerken effectiever zal gebruiken?
De leden van de fractie van D66 constateren dat de regering stelt dat
«vanuit de Kamer geen grote belangstelling bestond om deel te nemen
aan een breder debat of overleg». Kan de regering aangeven hoe dat zich
verhoudt tot drie aangenomen moties in de Tweede Kamer, waaronder
een motie om een brede parlementaire en maatschappelijke consultatie
en discussie over het Concept te organiseren? Hoe verhoudt deze stelling
zich tot het feit dat de Eerste Kamer in oktober 2009 eigenstandig een
symposium heeft georganiseerd over de toekomst van de NAVO, waarop
uitgebreid over het Strategisch Concept is gesproken? Hoe beoordeelt de
regering de inbreng van Nederlandse Kamerleden in de NAVO Parlementaire Assemblee, specifiek in deze context? Waarom is in de IOB evaluatie
niet onderzocht welke invloed de politieke inbreng van de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

10

delegatie in de NAVO Assemblee heeft gehad op de totstandkoming van
het nieuwe Strategisch Concept van de NAVO?
Reactie namens het kabinet:
IOB heeft geconcludeerd dat de maatschappelijke consultaties rond het
SC zich in Nederland beperkten tot een bekende groep geïnteresseerden
en belanghebbenden, dat de parlementaire informatievoorziening een
regulier en soms afwachtend karakter had en dat vanuit de Kamer geen
grote belangstelling bestond om deel te nemen aan een breder debat of
overleg. Het kabinet ziet het, zoals gemeld in zijn brief van 29 november
jl., als zijn taak om het veiligheidsbewustzijn onder de Nederlandse
bevolking te versterken. Om die reden zijn voorafgaande aan de
NAVO-top in Chicago in mei 2012 ook diverse activiteiten (o.a. via social
media, w.o. een Facebookpagina) georganiseerd, m.n. om jongere
generaties te bereiken. Deze activiteiten worden de komende jaren
voortgezet. Het kabinet vindt in het rapport van IOB daarom vooral een
aanmoediging om het in de toekomst beter te doen.
Het mandaat van IOB strekt ertoe dat zij de tenuitvoerlegging door de
regering van de diverse beleidsartikelen van de Rijksbegroting onderzoekt
en beoordeelt. IOB beschikt niet over een mandaat om te oordelen over
de (doelmatigheid van de) inzet van het parlement en parlementsleden.
5. Overig
De leden van de fractie van de PVV merken op dat het niet duidelijk is
hoeveel kosten er door Nederland zijn gemaakt bij de herziening van het
Strategisch Concept. Kan de regering aangeven welk deel van het
beschikbare budget van de begroting Buitenlandse Zaken is ingezet voor
de prestatie «Herziening van het Strategisch Concept van de NAVO?» Hoe
is dit geld specifiek besteed?
Ook de leden van de SP-fractie vragen of de regering aan kan geven welk
deel van het bedrag dat in 2010 op artikelonderdeel 2.1 is uitgegeven, is
ingezet voor de prestatie Herziening van het Strategisch Concept van de
NAVO.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat met de herziening van het
Strategisch Concept de NAVO een belangrijke stap heeft gezet naar
aanpassing van de organisatie aan nieuwe dreigingen in de wereld. Een
belangrijk proces dus, waarin Nederland een vooraanstaande rol dient te
spelen. Om een goede inschatting van deze inspanningen te kunnen
geven hechten deze leden er aan meer duidelijkheid te krijgen over het
budget wat beschikbaar werd gesteld voor de Nederlandse inspanning.
Kan de regering aangeven welk bedrag binnen artikel 2.1 van de
begroting van 2010 was gereserveerd voor de Herziening van het
Strategisch Concept
Reactie namens het kabinet:
De activiteiten in het kader van de totstandkoming van het Strategisch
Concept zijn uitgevoerd binnen de reguliere begroting 2010. Er zijn geen
extra middelen vrijgemaakt; de personeelsinzet is verantwoord binnen de
reguliere (personeels)begroting van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Uitsluitend de deelname van dhr. Jeroen van der Veer, die zonder
vergoeding in de Group of Experts heeft geparticipeerd, heeft geleid tot
additionele (reis- en verblijf)kosten. De totale kosten daarvan bedroegen
€ 4274,98 die lastens het reguliere reisbudget van de verantwoordelijke
directie zijn geboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 28 676, nr. 176

11