Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 769

Wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het verkorten van de wettelijke
betaaltermijn tot 30 dagen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt tot wijziging van artikel 6:119a lid 6 BW en zorgt
ervoor dat grote ondernemingen in hun handelsrelatie met
mkb-ondernemingen een betaaltermijn van ten hoogste 30 dagen kunnen
afspreken. De reikwijdte van het huidige artikel 6:119a lid 6 BW blijft
ongewijzigd, dat wil zeggen dat deze betaaltermijn alleen van toepassing
is in de handelsrelatie tussen grote ondernemingen als schuldenaar en
mkb-ondernemingen als schuldeiser. Het kabinet maakt gebruik van de
ruimte die Richtlijn 2011/7/EU1 over late betalingen in artikel 12, derde lid,
biedt.
Op 1 juli 2017 is de Wet tot wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek in verband met het tegengaan van onredelijk lange betaaltermijnen (Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen) in werking
getreden.2 Het betrof een initiatiefwet waarin is geregeld dat grote
ondernemingen in hun handelsrelatie met mkb-ondernemingen geen
betaaltermijn kunnen overeenkomen van meer dan 60 dagen in situaties
waar de grote onderneming handelt als schuldenaar en de
mkb-onderneming handelt als schuldeiser (doorgaans als leverancier van
goederen of diensten). Voor de afbakening van «grote ondernemingen» is
aangesloten bij criteria uit het jaarrekeningenrecht zoals beschreven in de
artikelen 395a t/m 398 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (hierna:
BW). In artikel IIA van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen
is een evaluatiebepaling opgenomen. Op 8 juni 2020 heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat mede namens de Minister voor
Rechtsbescherming de evaluatie van deze wet naar de Tweede Kamer
verstuurd waarbij onder andere is aangegeven dat de betaaltermijn van

1

Richtlijn 2011/7/EU van het Europees Parlement en de Raad van 23 februari 2011 betreffende
bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (PbEU L48/1).
2
Stb. 2017/170.

kst-35769-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

1

60 dagen zal worden gewijzigd in 30 dagen.3 Dit wetsvoorstel is daarvan
de uitwerking.
Deze toelichting is als volgt opgebouwd. Paragraaf 2 beschrijft de
voorgeschiedenis en de probleemschets. Paragraaf 3 beschrijft de
hoofdlijnen van het wetsvoorstel. Paragraaf 4 gaat over de uitvoering en
handhaving van het wetsvoorstel. Paragraaf 5 geeft de regeldruk
gevolgen weer voor bedrijven. Paragraaf 6 geeft de belangrijkste thema’s
uit de consultatie weer. Daarna volgt het artikelsgewijze deel waarin de
wetsartikelen zijn toegelicht.
2. Voorgeschiedenis en probleemschets
2.1 Voorgeschiedenis
Het uitgangspunt voor betalingen, voortvloeiend uit het oud BW van vóór
1992, is dat betaling in beginsel verschuldigd is bij levering. Het BW laat
evenwel ruimte voor contractuele afspraken tussen partijen over tijd en
plaats, anders dan bij levering, waarop de betaling zal plaatsvinden. Tot
2002 bevatte de regeling omtrent het voldoen van vorderingen in Boek 6
BW (Titel 1, Afdeling 11, Verbintenissen tot betaling van een geldsom,
artikelen 111 t/m 126) geen als regelend recht geformuleerde termijn, voor
het geval partijen deze niet zelf waren overeengekomen. Ook het
adresseren van een schending van gemaakte afspraken werd in eerste
instantie aan partijen overgelaten.
Zonder ingebrekestelling, kon er ook geen schadevergoeding voor de late
betaling worden gevorderd. Daarin kwam verandering door de implementatie van Richtlijn 2000/35/EG (de eerste richtlijn betaaltermijnen)4
waarmee artikel 6:119a BW werd aangepast. Vanaf dat moment is de
betaaltermijn van 30 dagen als uitgangspunt in artikel 6:119a BW
vastgelegd. Deze norm is niet dwingend, in die zin dat er ruimte wordt
gelaten voor afwijkingen indien dit gerechtvaardigd is door de omstandigheden van het geval. Bij de voorbereiding van Richtlijn 2000/35/EG heeft
de Commissie diverse onderzoeken gepubliceerd. Daaruit bleek onder
andere dat in 1996 in Nederland de gemiddelde contractueel overeengekomen betaaltermijn 27 dagen bedroeg en dat daarop een gemiddelde
vertraging van 19 dagen werd gerealiseerd zodat de feitelijke betaling
gemiddeld 46 dagen op zich liet wachten.5
De regels met betrekking tot betaaltermijnen voor de overheid,
non-proforganisaties en ondernemingen zijn met de Richtlijn 2011/7/EU
(de tweede richtlijn betaaltermijnen) verder aangescherpt. Het
uitgangspunt blijft dat facturen in beginsel binnen 30 dagen betaald
dienen te worden. De Richtlijn 2011/7/EU laat hierop enkele uitzonderingen toe, maar de ruimte daarvoor wordt, in vergelijking met Richtlijn
2000/35/EG, ingeperkt. In de eerste plaats worden afspraken tussen
ondernemingen over een betaaltermijn van langer dan 30 dagen in
beginsel begrensd met een maximum van 60 dagen. Een contractuele
betaaltermijn van langer dan 60 dagen kan alleen nog rechtsgeldig
worden overeengekomen indien dit uitdrukkelijk in de overeenkomst is
opgenomen (dus niet in de algemene voorwaarden) en daarbij geen
sprake is van kennelijke onbillijkheid jegens de schuldeiser. Richtlijn
2011/7/EU maakt geen onderscheid tussen verschillende grootteklassen

3

Kamerstukken II, 2019–2020, 32 637, nr. 421.
Richtlijn 2000/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 juni 2000 betreffende
bestr(ding van betalingsachterstand b( handelstransacties.
5
Mededeling van de Commissie, Verslag over betalingsachterstanden bij handelstransacties
(97/C 216/07).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

2

van ondernemingen. De wet ter implementatie van de Richtlijn 2011/7/EU
is op 16 maart 2013 in werking getreden (hierna: de implementatiewet).6
Zowel Richtlijn 2000/35/EG als Richtlijn 2011/7/EU heeft in het bijzonder
aandacht voor de kwetsbare positie van mkb-ondernemingen. Zij zijn
kwetsbaarder, omdat hun alternatieve bronnen van kasgeld beperkt zijn
en adequate kredietbeheerssystemen en middelen om betalingsachterstanden op te vangen vaak ontbreken.
Het tijdig betalen van facturen dient de kasstroom van Europese ondernemingen te verbeteren. De richtlijn beoogt onder andere om betaalachterstanden bij ondernemingen tegen te gaan. Wanneer facturen niet op de
afgesproken tijd betaald worden, wordt het financiële beheer van de
onderneming bemoeilijkt. Daarnaast hebben late betalingen een
negatieve invloed op de kaspositie, het concurrentievermogen en de
levensvatbaarheid van ondernemingen. Vertragingen in betaling van
facturen kunnen leiden tot liquiditeitsproblemen van een onderneming en
in het meest ernstige geval tot een faillissement. De negatieve gevolgen
zijn sterker merkbaar wanneer het economische getij tegenzit omdat de
toegang tot financiering dan vaak lastiger is. Mkb-ondernemingen hebben
een kwetsbare positie en zijn voor hun voortbestaan sterk afhankelijk van
tijdige betalingen van openstaande facturen, te meer omdat het hun aan
alternatieve middelen ontbreekt om betalingsachterstanden op te vangen.
In de jaren voor de vaststelling en implementatie van de Richtlijn
2011/7/EU is Nederland getroffen door de gevolgen van een nagenoeg
wereldwijde economische crisis. Gedurende deze periode werd, opnieuw,
duidelijk dat veel mkb-ondernemingen zich in een precaire positie
bevinden voor wat betreft hun bedrijfsvoering. Leveranciers willen
contant of op korte termijn worden betaald terwijl afnemers juist
aansturen op langere betaaltermijnen of de overeengekomen termijn
overschrijden. Tegelijkertijd krimpt het aanbod aan financiering voor het
mkb steeds verder, deels als gevolg van maatregelen die banken dwingen
om risico’s van kredieten beter in kaart te brengen. Dit leidt tot transactiekosten die op kleinere kredieten niet kunnen worden terugverdiend, zodat
het aanbod van deze kredieten stagneert. Meer dan ooit was het in stand
houden van de kasstroom richting mkb noodzakelijk om deze ondernemingen door de crisis heen te helpen.
In 2008 heeft de rijksoverheid, om het beleid inzake betaaltermijnen kracht
bij te zetten door een voorbeeldrol te vervullen, de Rijksinkoopvoorwaarden aangepast om daarin een maximale betaaltermijn van 30 dagen
aan ondernemingen vast te leggen. Daarmee werd feitelijk vooruitgelopen
op de aanscherping die in de Richtlijn 2011/7/EU zou volgen. De uitvoeringspraktijk van overheden op dit punt wordt sinds 2008 eerst incidenteel
en inmiddels structureel gemonitord en gerapporteerd aan de Tweede
Kamer.7
De thans geldende Richtlijn 2011/7/EU beoogt, evenals de voorafgaande
Richtlijn 2000/35/EG, om basisbescherming te bieden aan ondernemers.
De richtlijn biedt via artikel 12, derde lid, ruimte aan individuele lidstaten
om striktere wetgeving op te stellen indien zij dat wensen. In de implementatiewet is, in overeenstemming met Richtlijn 2011/7/EU, de
mogelijkheid opgenomen om onder de hiervoor genoemde voorwaarden
een betaaltermijn van langer dan 60 dagen af te spreken.
6

Wet van 13 december 2012 tot wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en enkele
andere wetten in verband met de implementatie van Richtlijn 2011/7/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 23 februari 2011 betreffende bestrijding van betalingsachterstand bij
handelstransacties (PbEU L48/1), Stb. 2012/647.
7
Meest recente monitor zie Kamerstukken II, 2019–2020, 31 490, nr. 283.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

3

Op 26 september 2016 hebben de (toenmalige) leden van de Tweede
Kamer Agnes Mulder (CDA) en Mei Li Vos (PvdA) een initiatiefwetsvoorstel ingediend waarin – in de kern – was geregeld dat grote ondernemingen als schuldenaar in hun handelsrelatie met mkb-ondernemingen
een betaaltermijn van maximaal 60 dagen kunnen afspreken. Reeds ten
tijde van de parlementaire behandeling van het initiatiefwetsvoorstel zijn
door verschillende partijen, waaronder de toenmalige Minister van
Economische Zaken, zorgen uitgesproken over mogelijk onbedoelde
effecten van dit voorstel. Door de prominente plaats die de termijn van
60 dagen in het voorstel innam, kon daarvan een «aanzuigende werking»
uitgaan, die de gerealiseerde, helaas nog steeds geringe, verbeteringen in
betaalgedrag, weer teniet zou kunnen doen. De initiatiefnemers meenden
dat dit niet het geval zou zijn, omdat «het volstrekt helder blijft dat het de
norm is om binnen 30 dagen een rekening te betalen», «Daarnaast zullen
initiatieven op het gebied van zelfregulering ervoor zorgen dat betaaltermijnen eerder korter dan langer zullen worden»» en «Een mogelijke
veronderstelling dat 60 dagen de nieuwe norm wordt door middel van dit
wetsvoorstel is ook ongegrond. In Boek 6 van het BW blijft geregeld dat
30 dagen de standaard betaaltermijn is om een factuur te betalen, indien
geen andere betaaltermijn is afgesproken. De norm van 30 dagen blijft
onaangetast en daardoor expliciet gehandhaafd in Boek 6 van het BW.»8
Dit initiatiefwetsvoorstel is op 7 maart 2017 door de Eerste Kamer
aangenomen en is op 1 juli 2017 in werking getreden, waarbij voor
overeenkomsten die vóór 1 juli 2017 zijn gesloten een overgangsjaar is
geregeld. Ook is in deze wet een evaluatiebepaling opgenomen. Zoals in
de inleiding is aangegeven, is deze wet geëvalueerd en is het evaluatierapport op 8 juni 2020 door de Staatssecretaris van Economische Zaken
en Klimaat mede namens de Minister voor Rechtsbescherming aan de
Tweede Kamer aangeboden.
Naast de genoemde regelgeving omtrent betaaltermijnen bestaat sinds
2015 een zelfreguleringsinitiatief, te weten «Betaalme.nu». Betaalme.nu is
een initiatief dat door het bedrijfsleven is opgericht, gesteund door het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en MKB-Nederland.
Betaalme.nu zet zich in om grote ondernemingen op vrijwillige basis ertoe
aan te zetten zich te committeren aan de basisnorm uit de wet, namelijk
het overeenkomen van een betaaltermijn van maximaal 30 dagen in
handelsrelaties tussen grote ondernemingen met mkb-ondernemingen.
Slechts een klein aantal grote ondernemingen heeft zich bij het zelfreguleringsinitiatief Betaalme.nu aangesloten. Betaalme.nu heeft laten weten
dat op 12 september 2017 50 grote ondernemingen bij het initiatief van
Betaalme.nu waren aangesloten. Op 10 juli 2020 waren 63 grote ondernemingen bij het initiatief van Betaalme.nu aangesloten. Op een schaal van
ongeveer 3.300 grote ondernemingen in Nederland is een aantal van 63
aan de lage kant. Dit is niet te wijten aan onbekendheid van het initiatief,
aangezien de pers meerdere malen over Betaalme.nu heeft geschreven en
MKB Nederland grootbedrijven heeft aangeschreven om zich hierbij aan
te sluiten.
Ook nu gedurende de coronacrisis is opnieuw merkbaar dat financiële
nood bedrijven ertoe prikkelt hun onderhandelingsmacht te benutten om
betaaltermijnen te verlengen. In april 2020 is op de gedeeltelijke sluiting
van winkels door veel retailorganisaties gereageerd met brieven aan hun
leveranciers waarin eenzijdige verlenging van betaaltermijnen en
opschorting van betalingen werd afgekondigd. Uiteraard zijn deze
meldingen aanleiding geweest om met de betreffende ondernemingen in
gesprek te gaan. De directe contacten tussen Betaalme.nu, het Ministerie
van Economische Zaken en Klimaat en de grote ondernemingen hebben
8

Kamerstukken II, 2016–2017, 34 559, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

4

in alle gevallen geleid tot aanpassing van de betaaltermijnen aan de
wettelijke eisen.
2.2 Probleemschets
Regel en naleving
De problematiek van late betalingen is een optelsom van twee verschillende factoren. De eerste factor is de ruimte die de wet biedt om rechtsgeldige betaaltermijnen overeen te komen. De tweede factor is het niet
nakomen van de overeengekomen betaaltermijn en de mogelijke
rechtsgevolgen die dat met zich meebrengt. De meest relevante daarvan
is de mogelijkheid om wettelijke rente te vorderen en eventuele incassokosten op de wanbetaler te verhalen. Voor de leverancier die (te) lang op
zijn geld moet wachten, gedragen deze twee factoren zich als communicerende vaten. Hoe meer ruimte de wet biedt om lange betaaltermijnen
overeen te komen, des te geringer wordt het financiële belang bij de op te
leggen sanctie. Een voorbeeld: Als een afnemer een factuur pas na
90 dagen wenst te betalen, en hij kan rechtsgeldig een betaaltermijn van
60 dagen overeenkomen, dan kan de leverancier voor 30 dagen vertragingsrente incasseren. Wanneer de wet de toelaatbare contractuele
betaaltermijn reduceert tot 30 dagen, valt in dezelfde situatie de wettelijke
rente twee keer zo hoog uit.
De hoofdregel van het betalen van facturen binnen 30 dagen is in
artikel 6:119a lid 2 BW verankerd in de vorm van regelend recht. In
afwijking daarvan kunnen ondernemingen onderling een langere termijn
overeenkomen. Voor grote ondernemingen die mkb-ondernemingen als
schuldeiser hebben, geldt dat ze een betaaltermijn kunnen afspreken van
maximaal 60 dagen (artikel 6:119a lid 6 BW). In de praktijk is gebleken dat
vaak langere betaaltermijnen worden gehanteerd dan 30 dagen, waardoor
een betaaltermijn van 30 dagen eerder uitzondering dan regel is. Het
wettelijke kader laat zodoende meer ruimte dan effectief is om te
bewerkstelligen dat in zeer overwegende mate contractuele betaaltermijnen van minder dan 30 dagen worden overeengekomen. De ruimte tot
60 dagen, die in feite bedoeld was om tegemoet te komen aan incidentele
complexe situaties, lijkt eraan te hebben bijgedragen dat het uitgangspunt
van 30 dagen uit het zicht is geraakt.
Mede als gevolg van het toelaten van een betaaltermijn van maximaal
60 dagen, wordt het sanctieregime tegen late betalingen in zekere zin
uitgehold. Een deel van een excessieve betaaltermijn van meer dan
60 dagen kan worden gedekt door een lange termijn in de overeenkomst.
Het resterende deel, waarmee de overeengekomen termijn van maximaal
60 dagen overschreden wordt, blijft zodoende beperkt, evenals de met
deze overschrijding gemoeide wettelijke rente. Voor de crediteur wordt de
toch al moeilijke afweging tussen het accepteren van financiële schade
door late betalingen en het potentieel verliezen van een klant nog
moeilijker gemaakt door het drukkende effect dat dit heeft op de mogelijk
te ontvangen wettelijke rente.
Ontwikkeling van gerealiseerde betaaltermijnen in de afgelopen jaren
Ondanks het ongewijzigde uitgangspunt om binnen 30 dagen te betalen
en alle beleidsinspanningen om de gerealiseerde betaaltermijnen ook
naar die 30 dagen te laten bewegen wordt hierin maar mondjesmaat
vooruitgang geboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

5

De gemiddelde betaaltermijn tussen ondernemers is aanvankelijk
verbeterd. In 2011 bedroeg de termijn meer dan 45 dagen9 en in 2015
41 dagen. Tussen 2015 en 2019 is deze termijn echter met slechts
anderhalve dag gedaald, van 41,0 naar 39,5.10 In de eerste helft van 2020
loopt dit cijfer echter weer iets op, naar 39,8 waarbij dan wel sprake is van
een uitzonderlijke situatie als gevolg van de coronamaatregelen.
Tegelijkertijd schommelt het betaalgedrag van grote bedrijven aan
mkb’ers nog steeds boven de 41 dagen. Uit de onderzoekscijfers van
financieel dienstverlener Graydon blijkt dat de betaaltermijnen van grote
ondernemingen aan kleine ondernemingen al sinds 2015 geen enkele
noemenswaardige verbetering laten zien.11 Het kabinet neemt hier geen
genoegen mee en neemt daarom aanvullende maatregelen om de
stagnerende verbetering van betaaltermijnen opnieuw op gang te
brengen.12
Effecten van lange betaaltermijnen op kleine ondernemingen
Als gevolg van late betalingen ervaren mkb-ondernemingen moeilijkheden. Dit wordt al sinds de Richtlijn 2000/35 geschetst en is sindsdien
niet veranderd. Uit onderzoek van Intrum uit 2020 blijkt nog steeds dat het
mkb verlies van inkomen, liquiditeitskrapte en bijkomende rentelasten als
de grootste gevolgen van late betalingen ziet.13 Volgens onderzoek van
Betaalme.nu onder mkb-ondernemingen is de druk op liquiditeit het
grootste gevolg van te late betaling; 28% van de ondervraagden ervaart
hiervan gevolgen. Liquiditeit is nodig om voorraden en debiteuren te
kunnen financieren. Hierbij speelt dat mkb’ers in de regel over kleinere
reserves beschikken en afhankelijk zijn van een voortdurende cashflow.14
Voor mkb-ondernemingen is het, in vergelijking tot grote bedrijven, veel
ingewikkelder om kapitaal te krijgen op de financiële markt.
Uit de financieringsmonitor 201915 blijkt dat tekort aan werkkapitaal de
grootste aanleiding is voor financieringsbehoefte in het mkb. Dit betreft
21% van de financieringsbehoefte, méér dan groei (19%) en aanschaf van
onroerend goed (18%) of voertuigen (ook 18%). Werkkapitaal is het
vermogen dat de ondernemer gebruikt om zijn productie te bekostigen tot
het moment dat de door verkoop daarvan gegenereerde kasstroom
binnenkomt en wordt dus direct beïnvloed door gehanteerde betaaltermijnen. De monitor geeft verder aan dat de financieringsvraag uit hoofde
van werkkapitaal, naast geld ter overbrugging van een «moeilijke
periode», tot de minst kansrijke financieringsaanvragen behoort. Met
andere woorden: juist de mkb’er die klem zit tussen snel moeten betalen
en langzaam betaald worden, maakt weinig kans dit gat via een (vorm
van) krediet te kunnen dekken.
Het uitstaande bankkrediet bij het mkb bedraagt ongeveer € 110 miljard
en blijkens de monitor voorziet dit in ongeveer 40% van de verstrekte
financiering (naast bijvoorbeeld leasing en diverse vormen van risicokapitaal). De omvang van verstrekte financiering (in alle vormen) bedraagt
ongeveer € 275 miljard. Over het geheel genomen wordt in 2019 iets
9

https://www.graydon.nl/pers/betaalgedrag-nederlands-bedrijfsleven-stagneert-2016.
https://www.graydon.nl/downloads/quarter-monitor-barometer-betaalgedrag-2019.
11
https://www.graydon.nl/downloads/quarter-monitor-barometer-betaalgedrag-q2-2019.
12
https://www.graydon.nl/downloads/infographic-graydon-barometer-betaalgedrag-q2–2020.
13
https://www.intrum.nl/zakelijke-oplossingen/analyses-informatie/european-payment-report/
european-payment-report-2020/.
14
https://www.intrum.nl/zakelijke-oplossingen/analyses-informatie/european-payment-report/
european-payment-report-2020/; https://fd.nl/economie-politiek/1297572/mkb-ers-eisenbetaling-binnen-dertig-dagen-door-grote-bedrijven; https://www.pwc.nl/nl/actueel-enpublicaties/diensten-en-sectoren/deals/betalingstermijn-aan-mkb-voortaan-zestig-dagen.html.
15
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/05/financieringsmonitor-2019.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

6

minder dan de helft (48%) van de totale financieringsbehoefte in het mkb
gedekt door een verstrekte financiering. Een even groot bedrag, dus ook
ongeveer € 275 miljard, aan financieringsbehoefte blijft ongedekt.
Tenminste een vijfde van dit ongedekte bedrag is te relateren aan
werkkapitaalbehoefte en daarmee kasgeldritmes die worden veroorzaakt
door (verschillen in) betaaltermijnen. Omdat juist deze financieringsvraag
minder kansrijk is om gehonoreerd te worden, is dit een ondergrens. Het
gaat dus om een financieringsgat van meer dan € 55 miljard euro ten
nadele van het mkb dat in belangrijke mate kan worden gedempt door
«gewoon» op tijd te betalen.
Dat het inderdaad om zeer grote bedragen gaat, blijkt ook uit de bevindingen van Betaalme.nu. Alleen al door het commitment van 63 grote
ondernemingen in het kader van Betaalme.nu aan een betaaltermijn van
30 dagen, ontvangen 285.000 mkb’ers een bedrag van 31 miljard euro aan
betalingen op facturen binnen deze termijn. Doordat deze omzet kan
worden verzilverd binnen 30 dagen in plaats van 40, 60, of nog langer,
heeft dit een zeer grote invloed op de kasstroom en daarmee op de
financieringsbehoefte van het mkb.
Conjunctuureffecten
In het evaluatierapport van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen hebben zowel de onderzoekers als deskundigen benadrukt dat
tijdens laagconjunctuur mkb-ondernemingen lange betaaltermijnen
minder goed kunnen opvangen.16 De evaluatie is tijdens een periode
(december 2019 tot en met maart 2020) van hoogconjunctuur verricht.
Mkb-ondernemingen gaven toen aan dat, alhoewel de betaaltermijnen als
lang werden ervaren, ze deze in hun bedrijfsvoering konden opvangen.
Wanneer echter sprake zou zijn van laagconjunctuur, zouden lange
betaaltermijnen voor financiële problemen kunnen zorgen. Volgens het
CBS is sinds medio mei 2020 sprake van laagconjunctuur.17
Krachtenveld tussen grote afnemers en kleine leveranciers
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat krijgt regelmatig
signalen dat mkb-ondernemingen akkoord gaan met betaaltermijnen van
langer dan 30 dagen, omdat ze de handelsrelatie met grote ondernemingen niet op het spel willen zetten, of dat grote ondernemingen
eenzijdig contractuele betaaltermijnen verlengen. Mkb-ondernemingen
hebben vaak een afhankelijke relatie tot grote ondernemingen en hun
onderhandelingspositie is niet gelijkwaardig, waardoor ze instemmen met
langere betaaltermijnen. Uit onderzoek van Intrum in het voorjaar van
2020 blijkt dat in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek 11% van
de mkb ondervraagden langere betaaltermijnen heeft geaccepteerd van
grote/multinationale bedrijven waarbij zij zich niet prettig voelen.18 Dit zou
derhalve bijna 50.000 mkb-ondernemingen betreffen.19 Uit een onderzoek
van ING over betaalgedrag uit 2016 volgt dat bij ongeveer één op de
veertien mkb-ondernemers (7%) de betaaltermijn door de klant of
opdrachtgever wordt bepaald.20

16

Bijlage bij Kamerstukken II 2019–2020, 32 637, nr. 421.
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/20/economie-in-laagconjunctuur.
https://www.intrum.nl/zakelijke-oplossingen/analyses-informatie/european-payment-report/
european-payment-report-2020/.
19
https://www.kvk.nl/over-kvk/media-en-pers/nieuws-en-persberichten/jaaroverzichtbedrijvendynamiek-2019/
#:~:text=Het%20aantal%20mkb%27ers%20groeit,%25%3A%20Flevoland%20en%20Zuid%2DHolland.
20
https://static.financieel-management.nl/content.php/37003/Helft_mkbondernemers_krijgt_factuur_te_laat_betaald.pdf.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

7

Tijdens de economische situatie als gevolg van het coronavirus bleek eens
te meer dat mkb-ondernemingen beter beschermd dienen te worden
tegen lange betaaltermijnen.21 Naast een forse afname van hun omzet,
kregen ze te maken met eenzijdige verlenging van betaaltermijnen door
sommige grote afnemers. Alhoewel een aantal grote ondernemingen de
eenzijdige verlenging – na interventie door het Ministerie Economische
Zaken en Klimaat – heeft teruggedraaid naar de initiële betaaltermijn of
naar de wettelijke grens van 60 dagen, maakt deze reflex duidelijk dat
mkb’ers beter beschermd moeten worden.
Maatschappelijk krachtenveld
MKB-Nederland heeft meerdere malen opgeroepen om de betaaltermijn
terug te brengen tot maximaal 30 dagen voor betalingen van grote
ondernemingen aan mkb-ondernemingen, omdat de betaaltermijnen die
grote ondernemingen richting mkb-ondernemingen hanteren geen
verbetering lieten zien.22 Uit het onderzoek van Graydon blijkt dat de
termijnen van betaling door grote aan kleine ondernemingen eerder
oplopen dan afnemen. Voor de leden van de Tweede Kamer Wörsdörfer
(VVD) en Amhaouch (CDA) was deze ontwikkeling reden om een motie in
te dienen waarbij de regering wordt verzocht om een wetswijziging voor
te bereiden waarmee een betaaltermijn van 30 dagen de wettelijke norm
wordt.
Grote ondernemingen zouden volgens de indieners, net als de overheid,
een betaaltermijn van 30 dagen moeten hanteren.23 De Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat heeft op verschillende momenten
richting de Tweede Kamer gecommuniceerd dat zij het onwenselijk vindt
dat betaaltermijnen eenzijdig worden opgerekt, dat over het geheel
genomen de verbetering van het betaalgedrag stagneert en dat ze de
betaaltermijn terug wil brengen tot maximaal 30 dagen (onder andere
tijdens het algemeen overleg over het bedrijfslevenbeleid op 24 april
201924, in antwoorden op verschillende Kamervragen25 en in de Kamerbrief van 12 november 201926).
In de Kamerbrief van 8 juni 2020 heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat mede namens de Minister voor Rechtsbescherming aangegeven dat de betaaltermijn van ten hoogste 60 dagen als
bedoeld in lid 6 van artikel 6:119a BW wordt gewijzigd naar ten hoogste
30 dagen. Uit onderzoek van Betaalme.nu onder mkb’ers volgt dat
mkb’ers dit zien als een positieve ontwikkeling.27 Ook ONL en Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra (AFNL) hebben aangegeven dit een
goede ontwikkeling te vinden.28

21

Handelingen 2019–2020, 2670 (antwoorden op Kamervragen van het lid Moorlag (PvdA).
https://www.mkb.nl/nieuws/mkb-nederland-wil-wettelijke-betaaltermijn-voor-groot-aan-kleinnaar-30-dagen.
23
Kamerstukken II, 2018–2019, 32 637, nr. 363.
24
Kamerstukken II, 2018–2019, 32 637, nr. 375.
25
Handelingen 2019–2020, 2670; handelingen 2019–2020, 712.
26
Kamerstukken II, 2019–2020, 32 637, nr. 388.
27
68% van de ondervraagden vindt dat het halveren van de wettelijke betaaltermijn van
grootbedrijf naar mkb van 60 naar 30 dagen ver genoeg gaat. Voor 58% van de ondervraagden
is een wettelijke betaaltermijn van 30 dagen een verbetering.
28
https://onl.nl/onl-betaaltermijn-inkorten-naar-30-dagen-is-een-goede-zaak/;
https://www.aannemersfederatie.nl/index.php/laatstenieuws/1022-afnl-initiatiefwetterugdringen-betaaltermijnen-aanscherpen.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

8

3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
3.1. Inhoud wetsvoorstel
Het wetsvoorstel regelt dat grote ondernemingen met
mkb-ondernemingen (kleine zelfstandigen inbegrepen) geen langere
betaaltermijn kunnen overeenkomen dan 30 dagen. Dit ziet op de situatie
dat de grote onderneming handelt als afnemer en de mkb-onderneming
als leverancier en schuldeiser van de grote onderneming. Wanneer deze
partijen een termijn afspreken die langer is dan 30 dagen, is die
afgesproken betaaltermijn nietig en geldt van rechtswege een betaaltermijn van 30 dagen. Deze nietigheidsgrond is reeds in het bestaande
artikel 6:119a lid 6 BW geregeld. Dit wetsvoorstel wijzigt enkel de
maximale toelaatbare betaaltermijn van 60 in 30 dagen. Indien grote
ondernemingen na meer dan 30 dagen een ingediende factuur betalen,
zijn zij van rechtswege wettelijke handelsrente verschuldigd over de
termijn die de 30 dagen overschrijdt. Op grond van het huidige
artikel 3:307 lid 1 BW is de verplichting voor een afnemer om wettelijke
rente te vergoeden afdwingbaar gedurende vijf jaar nadat de vordering
opeisbaar is geworden. Op deze wijze worden leveranciers
(mkb-ondernemingen) die een afhankelijke relatie hebben met een
afnemer (grote onderneming) in staat gesteld om tot vijf jaar terug
wettelijke rente te vorderen nadat de overeenkomst is beëindigd. Dit is
geldend recht.
3.2 Reikwijdte
Dit wetsvoorstel geldt – zoals ook thans het geval is – alleen voor grote
ondernemingen die in de hoedanigheid van afnemer een overeenkomst
met een mkb-onderneming in de hoedanigheid van leverancier hebben
gesloten. Zoals in paragraaf 2.2 is aangegeven, bevinden
mkb-ondernemingen zich vaak in een afhankelijke relatie tot grote
ondernemingen waardoor ze geen gelijkwaardige onderhandelingspositie
hebben. Ze stemmen vaak in met een betaaltermijn die langer is dan zij
eigenlijk wensen en tegelijkertijd moeten ze voor voldoende liquiditeit
zorgen. Hierdoor komt hun financiële positie onder druk te staan. De
economische situatie als gevolg van het coronavirus heeft deze afhankelijke positie meer zichtbaar gemaakt. Een aantal grote ondernemingen
paste tijdens de coronacrisis eenzijdig de afgesproken betaaltermijn aan.
Voor veel mkb-ondernemingen verergerde dit de financiële problemen.
Het wijzigen van de maximale betaaltermijn van 60 naar 30 dagen is
bedoeld om het mkb beter te beschermen.
Bij handelsverhoudingen tussen grote ondernemingen onderling of
mkb-ondernemingen onderling (handelsverhoudingen die die gelijk of
tamelijk gelijk liggen), ligt het niet voor de hand dat betaaltermijnen
langer dan 30 dagen door één partij kunnen worden «opgelegd». De
onderhandelingspositie van de leverancier en afnemer zijn in dergelijke
gevallen voldoende in evenwicht om dit te kunnen voorkomen. In het
evaluatierapport van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen
stellen de onderzoekers dat een zzp’er of micro-ondernemer ook last kan
hebben van lange contractuele betaaltermijnen bij een overeenkomst met
een grotere mkb-onderneming. Ofschoon dit niet uitgesloten is, lijkt dit
toch relatief uitzonderlijk. VNO-NCW, ONL, PZO (Platform Zelfstandige
Ondernemers), I.ZO Nederland (Intermediairs voor Zelfstandig Ondernemers Nederland) en MKB-Nederland krijgen geen signalen uit het veld
dat hier sprake is van een probleem.
Naast de contractuele betaaltermijn speelt ook bij mkb-ondernemingen
onderling de naleving van de overeengekomen termijn een rol. Er zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

9

echter veel signalen dat overschrijding van de overeengekomen betaaltermijn vaak voortkomt uit financieel onvermogen en niet uit berekening
of laksheid. Veelal is te laat betalen een gevolg van zelf te laat betaald
worden. Zoals eerder besproken, is het voor mkb-ondernemingen relatief
moeilijk om financiering te krijgen om dergelijke vertragingen in de
kasstroom te overbruggen. Een uitbreiding van de werkingssfeer van het
voorstel naar alle handelsrelaties zou er in dat geval toe kunnen leiden dat
de problemen voor het mkb nog groter worden, omdat het eigen
betaalritme niet langer kan worden afgestemd op binnenkomende
betalingen van afnemers.
Om onnodige wet- en regelgeving te voorkomen en om het mkb te
beschermen tegen onbedoelde inperking van de eigen speelruimte, is
specifiek gekozen voor het handhaven van de werkingssfeer zoals die
voortvloeit uit de in 2017 aangenomen initiatiefwet. De voorgestelde
maximale contractuele betaaltermijn zal alleen van toepassing zijn op
handelsrelaties tussen de grote ondernemingen in de rol van afnemer en
het mkb in de rol van leverancier of dienstverlener. Er is daarmee gekozen
om aan te sluiten bij de reikwijdte van de huidige wet, wat ook bijdraagt
aan het minimaliseren van administratieve lasten voor het bedrijfsleven.
Onder mkb vallen in dit wetsvoorstel net als in de huidige wet middelgrote, kleine en micro-ondernemingen. Het huidige artikel 6:119a lid 6 BW
sluit bij het maken van onderscheid tussen mkb en grote ondernemingen
aan bij het jaarrekeningenrecht zoals dat in de artikelen 2:395a t/m 2:398
BW is uitgewerkt. De reikwijdte wordt door dit wetsvoorstel niet
gewijzigd. Door aan te sluiten bij het jaarrekeningenrecht wordt rechtsonzekerheid voorkomen doordat duidelijk is welke ondernemingen eronder
vallen en daarnaast wordt aangesloten bij de huidige praktijk.
3.3 Overgangsrecht
De aangepaste uiterste betaaltermijn van 30 dagen zal voor nieuwe
overeenkomsten meteen na inwerkingtreding van toepassing zijn. Voor
bestaande overeenkomsten zal een overgangstermijn van een jaar van
toepassing zijn, dat wil zeggen dat lopende overeenkomsten niet meteen
behoeven te worden aangepast op het moment dat dit wetsvoorstel in
werking is getreden. Na het overgangsjaar dienen ook de bij inwerkingtreding van de wet reeds lopende overeenkomsten in overeenstemming
te zijn gebracht met de nieuwe regeling, op straffe van nietigheid van het
betreffende beding in de overeenkomst.
De rechtszekerheid is ermee gediend dat bestaande overeenkomsten niet
meteen aan de nieuwe regeling hoeven te voldoen. Daarnaast worden
grote ondernemingen in de gelegenheid gesteld om hun bedrijfsvoering
en overeenkomsten aan te passen aan de nieuwe regeling. Een
overgangstermijn van een jaar is hiertoe afdoende en is ook gehanteerd
bij de invoering van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen.
4. Uitvoering en handhaving
Dit wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de uitvoering en handhaving.
De regeling gebiedt grote ondernemingen (als afnemer) om in hun
handelsrelaties met mkb-ondernemingen (als leverancier) een betaaltermijn te hanteren van ten hoogste 30 dagen. Wanneer grote ondernemingen een betaaltermijn hanteren van langer dan 30 dagen, is die
betaaltermijn nietig en is de betaaltermijn van rechtswege 30 dagen.
Grote ondernemingen die facturen van mkb-ondernemingen na meer dan
30 dagen betalen, zijn wettelijke handelsrente verschuldigd. Het recht op
wettelijke handelsrente ontstaat automatisch op het moment dat de
30 dagen zijn verstreken, de wettelijke handelsrente kan op grond van het
huidige artikel 3:307 lid 1 BW binnen vijf jaar worden afgedwongen nadat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

10

de vordering opeisbaar is geworden. Wanneer een leverancier er niet in
slaagt buitenrechtelijk de wettelijke handelsrente van de afnemer te
vorderen, kan hij een procedure bij de civiele rechter beginnen.
Het reduceren van de toelaatbare contractuele betaaltermijn van 60 naar
30 dagen zal op twee manieren bijdragen aan beter betaalgedrag.
Ten eerste zullen de overeenkomsten tussen grote afnemers en
mkb-leveranciers in overeenstemming worden gebracht met de wet. Dit
gebeurt doordat de overeenkomst wordt aangepast door de partijen zelf
of doordat een betaaltermijn van meer dan 30 dagen in de overeenkomst,
die van rechtswege nietig is, wordt vervangen door de termijn van
30 dagen uit artikel 6:119a lid 2 BW. Zodoende wordt de tussen partijen
geldende termijn hoe dan ook bepaald op maximaal 30 dagen. Voor veel
debiteuren zal dat, naar men mag aannemen, reden zijn om hun betaalgedrag daar ook op aan te passen.
Ten tweede wordt de effectiviteit groter van de civielrechtelijke
handhaving bij betalingen die lang op zich laten wachten. De wettelijke
rente begint, in het verlengde van de effectieve maximering van de
contractuele betaaltermijn, te lopen na 30 dagen. Bij een betaling tussen
de 30 en 60 dagen na de factuur- c.q. leverdatum is voortaan in alle
gevallen ook wettelijke rente verschuldigd. Als gevolg daarvan wordt het
financiële belang van de schuldeiser bij een actie tegen zijn schuldenaar
beduidend groter dan het thans is. Dit kan een verschil maken in de
afweging om desnoods de klantrelatie te verliezen door wettelijke rente te
vorderen. Een grotere invorderingsbereidheid aan de zijde van de
leveranciers zal op termijn zeker bijdragen aan beter betaalgedrag bij de
afnemers.
In de Kamerbrief van 8 juni 202029 heeft de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat aangegeven de in het evaluatierapport
genoemde mogelijkheid van publiek toezicht op de naleving van deze
betaaltermijn in samenwerking met de Autoriteit Consument en Markt
(hierna: ACM) nader te verkennen. Het wettelijk regelen van publiek
toezicht op het naleven van regels omtrent privaatrechtelijke verhoudingen is een ingrijpend middel. Daarom is het wenselijk dat eerst in kaart
wordt gebracht hoe groot de meldingsbereidheid van benadeelde
mkb-ondernemers is en wat de aard en omvang van de ontvangen
signalen is, alvorens wordt besloten of publiek toezicht opportuun is. In
het kader van deze verkenning zal op verzoek van de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat een meldpunt bij de ACM worden
opgericht waar mkb-ondernemingen gedurende één jaar anoniem
meldingen kunnen doen over grote ondernemingen die de wettelijke dan
wel de afgesproken betaaltermijn niet naleven c.q. nakomen. Er is voor
anonieme melding gekozen, omdat voor de verwerking van persoonsgegevens, welke een vrijwel onvermijdelijk gevolg zou zijn van niet-anoniem
melden, een specifieke wettelijke basis is vereist. De resultaten van de
verkenning zullen inzicht geven in de omvang van de problematiek en
zullen mogelijk ook verduidelijken of de problemen zich met name in
bepaalde sectoren concentreren.
5. Regeldruk
Mkb-ondernemingen bevinden zich in een afhankelijke relatie met grote
ondernemingen waardoor ze vaak instemmen met een betaaltermijn die
langer is dan zij eigenlijk nodig hebben om hun cashflow op orde te
hebben. Hierdoor ervaren mkb’ers financiële problemen. De voorgestelde
betaaltermijn van 30 dagen stelt mkb-ondernemingen meer in de
gelegenheid om hun cashflow op orde te hebben.
29

Kamerstuk II, 2019–2020, 32 637, nr. 421.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

11

De voorgestelde wetswijziging is noodzakelijk. In afwijking van de
hoofdregel dat facturen binnen 30 dagen betaald moeten worden, kunnen
ondernemingen onderling een andere termijn overeenkomen. Voor grote
ondernemingen die mkb-ondernemingen als schuldeiser hebben, geldt
dat ze een betaaltermijn kunnen afspreken van maximaal 60 dagen. In de
praktijk is gebleken dat vaak langere betaaltermijnen worden gehanteerd
dan 30 dagen, waardoor een betaaltermijn van 30 dagen of minder eerder
uitzondering dan regel is. Ook na de vorige wetsaanpassing (een uiterste
betaaltermijn van 60 dagen, waarbij de norm betalen binnen 30 dagen
ongewijzigd is gebleven) zijn grote ondernemingen mkb-leveranciers
gemiddeld genomen niet sneller gaan betalen. De cijfers van Graydon
over het betaalgedrag, zoals in paragraaf 2.2 weergegeven, bevestigen dit.
Ook zelfregulering heeft tot onvoldoende resultaat geleid.
De verwachting is dat een wettelijke aanscherping van de maximale
termijn tot 30 dagen wel zal bijdragen aan een verbetering van het
betaalgedrag.
Alternatieve of flankerende maatregelen
De onderzoekers hebben in het evaluatierapport van de Wet tegengaan
onredelijk lange betaaltermijnen onderzocht welke andere alternatieve of
flankerende maatregelen mogelijk zijn om een betaaltermijn van 30 dagen
te realiseren zonder de wet aan te scherpen. De onderzoekers hebben
zeven alternatieve en flankerende maatregelen besproken. Een aantal
maatregelen kent te veel nadelen en is daarom niet betrokken bij het
verdere traject. Daarnaast is een aantal maatregelen onvoldoende effectief
geacht om het probleem op te lossen.
1. Aanscherpen betaaltermijnen voor diensten, niet voor producten
Bij dit alternatief wordt de contractuele betaaltermijn voor diensten
aangescherpt tot 30 dagen en blijft de onderhandelingsruimte voor
producten wel op maximaal 60 dagen staan. Het verwachte effect is
beperkt, omdat deze maatregel alleen betrekking heeft op een klein deel
van alle betalingen en voor diensten vaak de betaaltermijn al op 30 dagen
ligt. Daarnaast heeft deze optie verschillende aandachtspunten, zoals de
definitie van diensten en het veelvuldig voorkomen van gemengde
facturen met goederen en diensten. Tegenover het verwachte beperkte
effect staan bovendien aanzienlijke uitvoeringslasten voor ondernemingen.
2. Rapportageplicht over betaaltermijnen voor grote ondernemingen
Dit alternatief houdt in dat grote ondernemingen verplicht worden om
jaarlijks in het financiële of sociale verslag te rapporteren over hun
feitelijke betaaltermijnen aan mkb-ondernemers en het aantal keren dat zij
de wettelijke termijn overschrijden. Er is gekeken in hoeverre het
opnemen van een verplichting over betaaltermijnen in de jaarrekening of
bestuursverslag logisch is en de gewenste informatie oplevert. Binnen het
huidige jaarrekeningrecht is het rapporteren over het betaalbedrag echter
niet iets wat thuishoort in het jaarverslag, omdat het niet behoort tot de
kerncijfers van een onderneming. Daarnaast brengt deze optie veel
administratieve lasten met zich mee. Ook wordt de jaarrekening van de
moedermaatschappij met al haar dochterondernemingen veelal geconsolideerd wat de vraag oproept of de informatie over betaaltermijnen nog
enige betekenis heeft. Het opnemen van de informatie over betaaltermijnen in het bestuursverslag waarbij het bestuur de intentie zou kunnen
uitspreken zich aan de betaaltermijn van 30 dagen te houden is ook een
optie. Het nadeel is echter dat er geen controle kan plaatsvinden of de
onderneming zich inderdaad aan de intentieverklaring houdt. Dit lijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

12

daarom evenmin een geschikt middel voor het tegengaan van lange
betaaltermijnen.
3. Verplichting tot betaling van een voorschot door grote ondernemingen.
Een andere optie is om in de regelgeving een bepaling op te nemen dat
mkb-ondernemingen een voorschot nota mogen indienen en dat grote
ondernemingen dit verzoek niet mogen weigeren, met daaraan gekoppeld
een maximaal percentage voor het voorschot. De nadelen van deze optie
zijn de fraudegevoeligheid, misbruik en een flinke stijging van administratieve lasten.
4. Verhogen van de wettelijke handelsrente
Dit alternatief houdt in dat de wettelijke handelsrente wordt verhoogd
zodat de rente de kosten dekt voor gerechtelijke procedures en mkb’ers
minder terughoudend zullen zijn om de handelsrelatie op het spel te
zetten. Om werkelijk alle kosten te dekken zou alleen een zeer grote
verhoging van de wettelijke handelsrente nodig zijn. Het nadeel daarvan is
dat deze hoge rente bij alle late betalingen in commerciële transacties zou
gelden. Dit kan ook tegen het mkb werken, vooral omdat het mkb als
afnemer nu ook al geconfronteerd wordt met gemiddeld kortere contractuele betaaltermijnen aan grote wederpartijen.
5. Aandacht voor en advies over betaaltermijnen
Deze maatregel ziet op het onder de aandacht brengen van en adviseren
over betaaltermijnen. Op dit moment houdt Betaalme.nu zich al zeer actief
bezig met de advisering over betaaltermijnen aan mkb’ers. Dit is
onvoldoende gebleken om betaaltermijnen te verkorten. Deze optie wordt
wel overgenomen omdat het een nuttige bijdrage kan leveren aan het
verbeteren van betaaltermijnen, zeker in combinatie met aangescherpte
wetgeving, maar het is onvoldoende om op zichzelf het probleem op te
lossen.
6. Toezichthouder van overheidswege
In het evaluatierapport van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen staat dat bedrijven nu maar heel beperkt gebruik maken van de
mogelijkheid om het nakomen van afspraken zelf af te dwingen, hoofdzakelijk vanwege zorgen over de relatie. Een onafhankelijke en van
overheidswege ingestelde toezichthouder kan zorgen voor gedragsverandering. De positieve ervaringen met interventies door EZK bij eenzijdige
verlenging van betaaltermijnen, als gevolg van de coronacrisis in april
2020, dragen verder bij aan het vertrouwen in dit type oplossing. Op dit
moment is er geen publieke toezichthouder aangewezen om toezicht te
houden op deze wet. Het wettelijk regelen van publiek toezicht op het
naleven van regels omtrent privaatrechtelijke verhoudingen is een
ingrijpend middel. Daarnaast treedt een publieke toezichthouder niet op in
individuele (private) geschillen. Een publieke toezichthouder kan geen
(tijdige) betaling van facturen en/of wettelijke rente in individuele
geschillen afdwingen. Dit betekent dat de betreffende ondernemer nog
altijd naar de rechter dient te gaan om nakoming van de betaaltermijn te
vorderen. Daarom is het wenselijk dat de niet-naleving eerst in kaart
wordt gebracht alvorens wordt besloten of publiek toezicht opportuun is.
In het kader van deze verkenning zal op verzoek van de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat een meldpunt bij de ACM worden
opgericht waar mkb-ondernemingen gedurende één jaar anoniem
meldingen kunnen doen over grote ondernemingen die de wettelijke dan
wel de afgesproken betaaltermijn niet naleven c.q. nakomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

13

7. Wettelijke betaaltermijn voor alle ondernemingen gelijk
Een alternatief is om de huidige wettelijke betaaltermijn (maximaal
60 dagen) van toepassing te verklaren op alle betalingen tussen ondernemers. Belangrijkste aandachtspunt bij dit alternatief is dat onvoldoende
duidelijk is of dit voorstel gedragen wordt door mkb-ondernemers. In het
evaluatierapport van de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen
staat dat sommige mkb’ers ook een machtspositie kunnen hebben in
relatie tot een zzp’er of micro-ondernemer. VNO-NCW, ONL, PZO, I.ZO
Nederland en MKB-Nederland krijgen echter geen signalen dat zzp’ers of
micro-ondernemers laat worden betaald door grote mkb-ondernemingen.
Daarnaast moet voorkomen worden dat deze verbreding een tegengesteld
effect heeft en door een maximale contractuele betaaltermijn van
60 dagen, een langere contractuele betaaltermijn voor zzp’ers en
micro-ondernemingen tot gevolg heeft.
De voorliggende aanscherping van de wet zal bedrijfseffecten met zich
brengen. Om meer inzicht te krijgen in de te verwachten bedrijfseffecten
heeft het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat Betaalme.nu
gevraagd in kaart te brengen welke bedrijfseffecten grote ondernemingen
verwachten als gevolg van de voorliggende wetsaanpassing. Aangezien
bij de vorige wetsaanpassing in 2017 grote ondernemingen hun betalingsproces al volledig hebben geautomatiseerd, zodat ze facturen binnen
60 dagen kunnen betalen, wordt verwacht dat de aanpassing met dit
wetsvoorstel geringe directe regeldrukeffecten met zich zal brengen.
Ondernemingen die onder de wettelijke definitie van grote onderneming
vallen, hebben volgens Betaalme.nu allemaal een Enterprise Resource
Planning (ERP) systeem. In het ERP-systeem komen processen omtrent
inkopen, verkopen, crediteuren, debiteuren, voorraad, liquiditeit en
betalingen tezamen. Een betaling kan plaatsvinden nadat een factuur is
ingeboekt, goedgekeurd en doorgezet naar de betaalsystemen. Omdat dit
bij grote ondernemingen een volledig geautomatiseerd proces is, zullen
de aanpassingen relatief eenvoudig zijn en minder tijd kosten. Grote
ondernemingen hebben projectteams die zich bezighouden met projecten
over financiën en inkoop. Bij de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
zullen deze projectteams naar verwachting tijdelijk een klein deel van hun
tijd besteden aan het efficiënter inrichten van organisatieprocessen. De
aanpassingen die directe regeldruklasten veroorzaken, zijn met name van
organisatorische aard. Op dit moment hebben grote ondernemingen na
ontvangst van een factuur – die aan alle vereisten voldoet – 60 dagen de
tijd om over te gaan tot betaling. Dit wetsvoorstel verkort die termijn naar
30 dagen. Grote ondernemingen zullen hun processen strakker moeten
inrichten om aan de betaaltermijn van 30 dagen te kunnen voldoen. Om
het goedkeurings- en betalingsproces niet te vertragen is het van belang
dat:
– de juiste c.q. geautoriseerde personen betrokken zijn bij de aankoop
van producten en het goedkeuren van facturen;
– bij afwezigheid van de geautoriseerde persoon een andere persoon als
back-up kan fungeren;
– goedkeuringen in het systeem worden gedaan en bijvoorbeeld niet op
papier;
– er transparantie is over de goedkeuringstijden, zodat tijdig goedgekeurd kan worden.
Op grond van het handboek «Meten regeldrukkosten»30 kan tot de
volgende berekening worden gekomen van de directe regeldrukkosten
waarbij rekening is gehouden met de hierboven beschreven aanpassingen
van organisatorische aard. Deze kosten dienen eenmalig gemaakt te
30

https://www.atr-regeldruk.nl/wp-content/uploads/2018/02/Handboek-Meting-Regeldrukkosten1-1.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

14

worden. Conform het handboek wordt 2017 als peiljaar genomen. De
regeldrukkosten hebben betrekking op grote ondernemingen. De
gebruikte cijfers zijn conform het handboek «Meten regeldrukkosten».
Volgens het handboek waren er in 2017 (afgerond) 3.175 grote ondernemingen. Naar verwachting kunnen de aanpassingen door een middelbaar
geschoold medewerker gedaan worden. Het intern tarief volgens het
handboek bedraagt 34 euro per uur. Verder wordt verwacht dat de
aanpassingen die verricht moeten worden 30 minuten per grote onderneming in beslag zullen nemen. Het voorgaande brengt de volgende
regeldrukkosten met zich: 3.175 x 17 euro voor 30 minuten is 53.975 euro.
Voorts moeten grote bedrijven die voor de inwerkingtreding van de
voorgestelde wetswijziging duurcontracten hebben afgesloten met een
kleine leverancier of dienstverlener en daarbij een betaaltermijn langer
dan 30 dagen hanteren, hun contracten aanpassen. Deze contracten
moeten binnen één jaar na inwerkingtreding van het wetsvoorstel worden
aangepast. Dit levert enige administratieve lasten op, die echter beperkt
van omvang zullen zijn. De aanpassing ziet enkel op het vervangen van de
duur van de betaaltermijn die veelal in de algemene voorwaarden zal zijn
opgenomen. Naar verwachting kunnen de aanpassingen door een
middelbaar geschoold medewerker gedaan worden. Het intern tarief
volgens het handboek bedraagt 34 euro per uur. Verder wordt verwacht
dat de aanpassingen die verricht moeten worden 30 minuten per grote
onderneming in beslag zullen nemen. Ervan uitgaande dat 10% van de
grote bedrijven duurcontracten heeft afgesloten met hun
mkb-leveranciers brengt het voorgaande de volgende regeldrukkosten
met zich: 10% van 3.175 bedrijven x 17 euro voor 30 minuten is naar
schatting 5.397,50 euro.
Naast bovengenoemde regeldrukkosten worden ook andere bedrijfseffecten verwacht. Aangezien de betaaltermijn maximaal 30 dagen wordt,
zullen grote ondernemingen hun werkkapitaal minder kunnen financieren
via de leveranciers. Grote ondernemingen kunnen desgewenst het
werkkapitaal bijvoorbeeld door middel van bankleningen financieren,
waarvan de rente op dit moment aan de lage kant is. Tegenover de
genoemde bedrijfseffecten voor grote ondernemingen staan even grote
positieve bedrijfseffecten voor mkb-ondernemingen. Mkb-ondernemingen
worden door de betaaltermijn op maximaal 30 dagen te stellen in staat
gesteld hun cashflow te verbeteren waardoor er minder gevaar ontstaat
voor liquiditeitsproblemen.
Zoals eerder is toegelicht, wordt de reikwijdte door dit wetsvoorstel niet
aangepast. Ondernemingen krijgen dus niet te maken met extra regeldruk
om mkb-ondernemingen te kunnen identificeren teneinde een betaaltermijn van maximaal 30 dagen te hanteren.
6. Consultatie
Een voorontwerp van dit wetsvoorstel is van 1 oktober 2020 tot
13 november 2020 in (internet)consultatie gegeven. Daarop zijn 26
reacties ontvangen, waaronder van MKB-Nederland, ONL, VNO-NCW,
Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR), Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), Cumela, Factoring & Asset Based Financing Association
Netherlands (FAAN), Koninklijke INretail, Novaka Organisatie Kantoorbranche (Novaka), Raad Nederlandse Detailhandel (RND), Techniek
Nederland, Federatie van Technologiebranches (FHI) enkele grootbedrijven, vanuit de advocatuur en ook van enkele mkb’ers en burgers. Het
merendeel van de respondenten steunt het wetsvoorstel. Zij merken op
dat het in een grote behoefte voorziet en dat door het aanscherpen van de
betaaltermijn de liquiditeit van de mkb’ers gewaarborgd blijft. Grote

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

15

ondernemingen maken op dit moment vaak gebruik van hun machtspositie om een langere betaaltermijn af te dwingen, zodat zij op deze wijze
veel werkkapitaal naar zich toe kunnen trekken, ten nadele van de
mkb’ers, aldus de respondenten. Meer kritische reacties waren met name
afkomstig uit de detailhandel, factoringsbranche en kantoorartikelenbranche. Hieronder wordt ingegaan op de meest in het oog springende
consultatiereacties.
In de consultatie is met name aandacht gevraagd voor de volgende
thema’s:
I.
Nut en noodzaak
II.
Nadelen en negatieve gevolgen
III.
Alternatieve maatregelen
IV.
Reikwijdte
I. Nut en noodzaak
In de reacties van onder andere ATR31, Techniek Nederland, Novaka,
Koninklijke INretail, CBL, FAAN en RND wordt aangegeven dat nut en
noodzaak voor het wetsvoorstel zouden ontbreken of onvoldoende
vaststaan en dat het wetsvoorstel het beoogde doel niet zal bereiken.
ATR heeft aanbevolen om in de toelichting meer inzicht te geven in de
ontwikkeling van de gemiddelde betaaltermijn sinds invoering van het
wettelijke maximum van 60 dagen. Daarnaast beveelt ATR aan om te
verduidelijken wat de gevolgen zijn van de voorgestelde verdere inperking
van de maximaal toelaatbare betaaltermijn tot 30 dagen voor de financiële
positie en de financieringsbehoefte van het mkb. Ter onderbouwing van
nut en noodzaak is paragraaf 2 van deze toelichting aangevuld. Zo is de
voorgeschiedenis van het wetsvoorstel uitgebreider beschreven en is de
probleemschets uitgebreid. In paragraaf 2.2 is duidelijker geschetst wat
het probleem is en hoe dit wetsvoorstel dit oplost. Ook is besproken hoe
betaaltermijnen de financiële positie en de financieringsbehoefte van het
mkb beïnvloeden. Tevens is aandacht geschonken aan de opmerking dat
enkele aannames onvoldoende onderbouwd zijn of geen juiste afspiegeling van de werkelijkheid zouden vormen. De genoemde stellingen zijn
aangescherpt en nader onderbouwd. De kritiek op de uitvoering van het
evaluatieonderzoek32 van de initiatiefwet is hierin echter niet meegenomen, omdat deze niet ziet op het wetsvoorstel.
II. Nadelen en negatieve gevolgen
In een aantal reacties, onder andere van Novaka, Techniek Nederland,
Koninklijke INretail, FAAN, RND en VNO-NCW, wordt opgemerkt dat
onvoldoende aandacht zou zijn besteed aan de nadelen en negatieve
gevolgen van het verkorten van de maximale betaaltermijn voor grootbedrijven aan mkb-ondernemers. Daar waar voordelen ontstaan voor
mkb-ondernemingen, ervaren grootbedrijven en factoringsbedrijven
ongunstige effecten. Dat er door het wetsvoorstel ook ongunstige effecten
ontstaan, is onvermijdelijk en is meegewogen in de besluitvorming. Met
name tijdens de economische situatie als gevolg van het coronavirus blijkt
eens te meer dat mkb-ondernemingen beter beschermd dienen te worden
tegen lange betaaltermijnen die worden opgelegd door grootbedrijven.
Als mogelijk nadeel wordt ook genoemd dat de concurrentiepositie van
mkb’ers zal worden beïnvloed ten opzichte van buitenlandse ondernemingen. Belangrijk is om op te merken dat de kortere betaaltermijn ook
geldt voor buitenlandse ondernemers als zij in Nederland handel drijven.
31
32

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Het evaluatieonderzoek is grotendeels gebaseerd op de onderzoekscijfers van financieel
dienstverlener Graydon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

16

Er bestaat het risico dat buitenlandse ondernemers die in Nederland
handel drijven het Nederlandse recht vanwege de kortere betaaltermijnen
proberen te omzeilen. Dat risico is naar aanleiding van de evaluatie
meegewogen. De inschatting is echter dat het effect beperkt is. Daarnaast
is de verwachting dat Europa op korte termijn gaat meebewegen in de
richting die Nederland met dit wetsvoorstel inslaat.
III. Alternatieve maatregelen
Onder andere de respondenten Techniek Nederland, Novaka en FAAN
stellen alternatieve maatregelen voor naast of in plaats van het verkorten
van de maximum betaaltermijn. Zij menen dat het verkorten van de
betaaltermijnen alleen onvoldoende is om betaling ook daadwerkelijk
sneller te laten plaatsvinden en de mkb’er voldoende te beschermen. In
paragraaf 5 van de toelichting wordt ingegaan op mogelijke alternatieve
of flankerende maatregelen die zijn overwogen. Ook is overwogen om
onderscheid te maken naar sector en tussen goederen en diensten. Dit is
in de praktijk niet werkbaar, omdat de prestaties die bedrijven aan elkaar
leveren een hybride karakter hebben. Hierdoor dienen er twee verschillende termijnen voor goederen en diensten te worden ingevoerd,
waardoor er sprake is van een enorme toename van administratieve
lasten. De ACM is, los van het onderhavige wetsvoorstel, verzocht om
binnen haar bestaande infrastructuur gedurende één jaar anoniem
meldingen te registreren van mkb’ers over grote ondernemingen die de
wettelijke dan wel de afgesproken betaaltermijn niet nakomen. Op basis
van de resultaten van het meldpunt zal worden beoordeeld of publiek
toezicht als flankerende maatregel wenselijk is. Bovendien wordt de
informatievoorziening over betaaltermijnen verbeterd.
IV. Reikwijdte
Door onder andere Cumela, Techniek Nederland, Novaka, Koninklijke
INretail, FAAN, RND en VNO-NCW is er kritiek geuit op de reikwijdte van
het wetsvoorstel en de gekozen definities voor «mkb’er» en «grote
onderneming». Deze reikwijdte en definities zijn echter geen onderdeel
van het huidige wetsvoorstel, dat alleen beoogt de maximaal toelaatbare
betaaltermijn te verkorten tot 30 dagen binnen de overigens ongewijzigde
systematiek van de bestaande wettelijke regeling. Het kabinet meent dat
er geen aanleiding is daarbij de bestaande afbakening van mkb’ers en
grote ondernemingen aan te passen. Nadere toelichting hierover is in
paragraaf 3.2 gegeven. Het feit dat de reikwijdte niet is aangepast zorgt er
ook voor dat de regeldrukkosten beperkt zijn.
II. ARTIKSGEWIJS
Artikel I
De maximale toelaatbare betaaltermijn in artikel 6:119a lid 6 BW wordt
gewijzigd van 60 naar 30 dagen. Dit is toegelicht in het algemeen deel van
deze memorie van toelichting onder 3.1 en 3.2. Wanneer grote ondernemingen als schuldenaar in hun handelsrelatie met mkb-ondernemingen
als schuldeiser een betaaltermijn afspreken die langer is dan 30 dagen, is
die afgesproken betaaltermijn nietig en wordt de betaaltermijn van
rechtswege omgezet naar 30 dagen.
Als grote ondernemingen na 30 dagen een ingediende factuur betalen,
zijn zij van rechtswege de wettelijke handelsrente verschuldigd over de
termijn die de 30 dagen overschrijdt.
Voor het maken van onderscheid tussen mkb-ondernemingen en grote
ondernemingen is aangesloten bij het jaarrekeningenrecht zoals in de
artikelen 2:395a t/m 2:398 BW is uitgewerkt. Artikel 2:395a BW geeft een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

17

regeling voor micro-rechtspersonen, artikel 2:396 BW geeft een regeling
voor kleine rechtspersonen, en artikel 2:397 BW bevat regels voor
middelgrote rechtspersonen. Voor het onderscheid tussen de genoemde
typen ondernemingen wordt in deze artikelen gekeken naar de waarde
van de activa, de netto-omzet en het aantal werknemers.
Artikel II
Dit artikel regelt het overgangsrecht, zie hierover ook het algemeen deel
van de memorie van toelichting onder 3.3. Algemeen uitgangspunt is dat
een rechtshandeling die verricht is voordat de wet daarop van toepassing
wordt, niet nietig wordt ten gevolge van een omstandigheid die de wet, in
tegenstelling tot het tevoren geldende recht, aanmerkt als een grond van
nietigheid (zie artikel 79 Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek).
Uitgangspunt is derhalve dat de voorgestelde wijziging van artikel 6:119a
lid 6 BW eerbiedigende werking heeft en niet van toepassing is op
overeenkomsten die vóór het in werking treden van die bepaling zijn
gesloten.
Om te voorkomen dat grote ondernemingen tegenover middelgrote of
kleine ondernemingen nog lange tijd betaaltermijnen van meer dan
30 dagen hanteren, bijvoorbeeld als gevolg van langlopende contracten,
wordt de eerbiedigende werking beperkt tot één jaar na inwerkingtreding.
Aan artikel 183b Overgangswet nieuw BW wordt een lid toegevoegd dat
een overgangsperiode van een jaar biedt. Als na één jaar een overeenkomst nog niet is aangepast, is de betaaltermijn van meer dan 30 dagen
vanaf dat moment nietig. In dat geval komt de reguliere betaaltermijn van
30 dagen te gelden (zie artikel 3:42 BW en 6:119a lid 2 BW). De nietigheid
werkt vanwege de rechtszekerheid slechts terug tot het moment van het
inwerkingtreden van deze wet. Deze overgangsrechtelijke bepaling is
materieel gelijkluidend aan de overgangsrechtelijke bepaling die van
toepassing was op de Wet tegengaan onredelijk lange betaaltermijnen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 769, nr. 3

18