Advies 26: gebruik CoronaCheck app niet als middel voor vaccinatiedrang
Begeleidingscommissie Digitale Ondersteuning Bestrijding Covid-19
30 september 2021
Inleiding Begeleidingscommissie
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft een Begeleidingscommissie ingesteld
die de Minister zal adviseren over digitale ondersteuning bij de bestrijding van Covid-19. De
begeleidingscommissie brengt naast gevraagde adviezen ook ongevraagde adviezen uit.
Onderstaande betreft een advies over de inzet van de CoronaCheck app.
De Begeleidingscommissie constateert dat het Coronatoegangsbewijs of Coronapas nu te sterk
gekoppeld is aan het installeren van een app en adviseert om de papieren versie veel toegankelijker
te maken. Daarnaast adviseert de commissie om in de communicatie over de CoronaCheck duidelijk
te vermelden dat het middel wordt ingezet om transmissie in openbare ruimtes te voorkomen en niet
om de vaccinatiegraad te verhogen. Onderstaand treft u de onderbouwing en overwegingen aan.

(1) Aantasting vertrouwen in huidige maar ook toekomstige digitale ondersteuningsmiddelen
Het is belangrijk om een vertrouwensband tussen de burger en de staat inzake digitalisering en
privacy te bereiken en te behouden waar het gaat om digitale pandemiebestrijding.
De commissie is een voorstander van vaccinatie. Vergeleken met andere Europese landen hebben
verhoudingsgewijs veel mensen in Nederland zich vrijwillig laten vaccineren. Natuurlijk zou een nog
hogere vaccinatiegraad gunstiger zijn als middel tegen de verspreiding van het virus. De Minister
heeft bij het aankondigen van de CoronaCheck maatregel expliciet gezegd dat hij hoopt dat meer
mensen zich alsnog laten vaccineren om gemakkelijker toegang te krijgen tot publieke locaties. De
commissie is echter van mening dat de CoronaCheck app vooral bedoeld is om de verspreiding van
het virus in openbare ruimte te minimaliseren. De commissie vindt het onverstandig om de inzet van
CoronaCheck en afgeleide papieren QR-codes te gebruiken teneinde de vaccinatiegraad te verhogen.
Een dergelijke vaccinatiedrang kan weerstand oproepen. Die weerstand kan ertoe leiden dat
toekomstig COVID-19 en wellicht zelfs niet-COVID-19 beleid, zoals een nieuwe vaccinatiecampagne
voor welke aandoening dan ook, minder succes zal hebben. Deze weerstand zou ook kunnen afstralen
op andere digitale ondersteuningsmiddelen, zoals het digitale bron- en contactonderzoek
(CoronaMelder) en de GGD Contact app. De associatie van apps met een overheid die met drang
inbreekt op de persoonlijke levenssfeer kan het succes van alle toekomstige digitale
ondersteuningsmiddelen ondermijnen.
De commissie roept daarom op om in de communicatie over de CoronaCheck vanaf nu te
benadrukken dat het middel wordt ingezet om transmissie van het virus in openbare ruimtes te
voorkomen, en uit te leggen waarom de overheid vindt dat dit in de huidige epidemische situatie
proportioneel is en tot wanneer. De communicatie moet niet (meer) benadrukken dat het middel
wordt ingezet om de vaccinatiegraad te verhogen. Daarnaast adviseert de commissie dat de overheid
de proportionaliteit van de inzet van CoronaCheck continue moet afwegen tegen de
epidemiologische situatie van het moment. Wanneer blijkt dat de inzet van het
coronatoegangsbewijs niet meer proportioneel is vindt de commissie dat de inzet van dit instrument
moet worden afgeschaald. De commissie beveelt aan spoedig een visie te ontwikkelen en te
communiceren over de toekomstige uitfasering van CoronaCheck.
(2) De Coronapas is te sterk verbonden met de installatie van een app.
Alhoewel de CoronaCheck app zelf privacy-vriendelijk is, zijn en blijven digitale toepassingen
kwetsbaar, en is een mobiele telefoon strikt privé en drager van tal van privé-gegevens. Veel mensen

1

voelen zich nu mogelijk quasi-verplicht om deze ‘overheidsapp’ te downloaden omdat er weinig
analoge gebruikersvriendelijke alternatieven beschikbaar zijn.
De commissie heeft geconstateerd dat het voor veel mensen in de praktijk nog steeds lastig is
gebleken een papieren bewijs of QR code aan te vragen. 1 Personen die naar het hiervoor geopende
telefoonnummer bellen, staan bijvoorbeeld nog steeds lang in de wacht en raken hierdoor mogelijk
ontmoedigd. Ook duurt de toezending van deze papieren bewijzen nog te lang. De commissie is van
mening dat het voor iedereen gemakkelijker moet worden om een dergelijke papieren QR code aan
te vragen. Hierbij moet ook specifieke aandacht komen voor de ondersteuning van bijvoorbeeld
ouderen, personen met een beperking als ook personen zonder smartphone in dit proces.
Ontoegankelijkheid van een papieren QR code kan de volgende gevolgen hebben:

1

•

De hiervoor genoemde groepen worden hierdoor sterk benadeeld. Zij kunnen de facto
minder goed deelnemen aan het sociale verkeer, met alle nadelige gevolgen van dien.

•

Horeca en uitgaansgelegenheden missen klandizie of worden geconfronteerd met personen
die niet tijdig een papieren QR code hebben ontvangen.

Dit aspect wordt o.a. ook onderzocht in de CoronaCheck evaluatie, die momenteel nog loopt. Deze evaluatie
wordt door het onderzoeksteam o.l.v. Prof. dr. Wolfgang Ebbers uitgevoerd. Zie ook:
https://coronacheck.nl/nl/faq/7-1-onderzoek-hoe-weten-we-of-coronacheck-werkt/

2