Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

983
Vragen van de leden Kröger, Van der Lee (GroenLinks) en Thijssen (PvdA)
aan de Ministers voor Klimaat en Energie en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over de intentieverklaring tussen Nederland en
met Oman over samenwerking op het gebied van groene waterstof
(ingezonden 21 november 2022).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) en van Minister
Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 9 december 2022).
Vraag 1
Zijn er nog andere intentieverklaringen rondom groene waterstof in de maak?
Zo ja, welke?
Antwoord 1
Ja, Nederland werkt aan intentieverklaringen rondom groene waterstof met
Australië en Zuid-Afrika, en voert voorbereidende gesprekken met Spanje,
Marokko en Curaçao. Naast Oman zijn reeds intentieverklaringen gesloten
met Canada, Chili, Namibië, Portugal, Uruguay en de VAE.
Vraag 2
Deelt u de mening dat hoewel het positief is dat er naar samenwerking wordt
gezocht rondom groene waterstof, we bij de ontwikkeling van groene
waterstof wereldwijd niet de fouten van de fossiele energiewinning moeten
herhalen, onder andere door ervoor zorg te dragen dat bij energieprojecten
de mensenrechten worden gewaarborgd en het lokale milieu niet wordt
geschaad?
Antwoord 2
Het kabinet deelt de mening dat bij de ontwikkeling van de groene waterstofketens de aandacht voor mens en milieu gewaarborgd moet zijn.
Vraag 3
Deelt u de mening dat bij dit soort intentieverklaringen het van groot belang
is om in een zo vroeg mogelijk stadium al afspraken te maken rondom
mensenrechten, milieu en arbeidsrechten?

ah-tk-20222023-983
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
In een intentieverklaring worden geen juridisch bindende afspraken gemaakt.
Het uitgangspunt is dat samenwerking plaatsvindt op basis van wederzijds of
wederkerig voordeel. Het belang van mensenrechten, milieu en arbeidsrechten is hier onderdeel van.
In de tekst van de verklaring met Oman is dit verwoord als «reciprocal
benefit» en in teksten van eerdere Memoranda of Understanding (MoU’s) met
bijvoorbeeld Namibië als: «on the basis of mutual social, econonomic and
environmental benefits to the participants in order to promomote sustainable
development».
Vraag 4
Waarom staan er in het memorandum of understanding geen waarborgen
rondom mensenrechten, milieu en arbeidsrechten?1
Antwoord 4
In een intentieverklaring worden geen juridisch bindende afspraken gemaakt
waaraan waarborgen, rechten of plichten kunnen worden ontleend. Het MoU
is, behalve op kennisuitwisseling tussen overheden, primair gericht op het
faciliteren van contacten tussen bedrijven en kennisinstellingen uit beide
landen voor het ontwikkelen van internationale waterstofketens.
Los van deze intentieverklaring verwacht het kabinet van Nederlandse
bedrijven dat zij, conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen (OESO-richtlijnen) en de UN Guiding Principles on Business and
Human Rights (UNGP’s), de risico’s voor mens en milieu in hun waardeketen
in kaart brengen, hun invloed aanwenden om deze risico’s te voorkomen of
aan te pakken, en hierover verantwoording afleggen. Dit geldt dus ook voor
betrokkenheid van Nederlandse bedrijven bij de implementatie van het MoU.
Vraag 5
Hoe is de Internationale Klimaatstrategie tot uiting gekomen in de intentieverklaring, aangezien hier onder andere staat dat Nederland inzet op een eerlijke
en inclusieve transitie en dat vergroening van economieën nieuwe en groene
banen brengt, maar dat dit vraagt om zorgvuldige transitiepaden en speciale
aandacht voor onderwijs en scholing toegespitst op een duurzame economie
en decent jobs. Nederlandse expertise op het gebied van leefbaar loon, het
uitbannen van kinderarbeid en scholing kan hieraan bijdragen?
Antwoord 5
De Internationale Klimaatstrategie (IKS) heeft als doel de Nederlandse inzet
voor het klimaat wereldwijd te verstevigen en beschrijft concrete klimaatacties door de Nederlandse overheid en partners. Het gaat hierbij om een breed
handelingsperspectief, waar het opzetten en uitbouwen van importketens
voor duurzame energiedragers (zoals groene waterstof en derivaten)
onderdeel van is, aangezien dit zal bijdragen aan de decarbonisering van het
energiesysteem en een impuls kan geven aan de vergroening van economieën van landen waarmee wij samenwerken. Het MoU over groene
waterstof met Oman past dus goed bij de doelstellingen van de IKS.
Vraag 6
Bent u ermee bekend dat Oman geen geweldige staat van dienst heeft op het
vlak van arbeidsrechten en Oman in categorie 4 valt van Global Rights Index
van de International Trade Union Confederation (ITUC) (systemic violation of
rights)?
Antwoord 6
Zie antwoord op vraag 7.

1

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING BETWEEN THE MINISTRY OF ENERGY AND MINERALS
IN THE SULTANATE OF OMAN AND THE MINISTRY OF ECONOMIC AFFAIRS AND CLIMATE
POLICY OF THE NETHERLANDS IN THE FIELD OF GREEN ENERGY (https://open.overheid.nl/
repository/ronl-6dd2858cbfbfe02b6b821386a52e6eb32784f7a6/1/pdf/2022-1107%20Netherlands%20MOU%20EN.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 7
Bent u ermee bekend dat Oman 6 van de 10 conventies van de Internationale
Arbeidsorganisatie van de VN (ILO) waarin fundamentele arbeidsrechten
worden vastgelegd niet heeft geratificeerd?
Antwoord 7
De situatie omtrent arbeidsrechten in Oman heeft de aandacht van het
kabinet. Oman heeft de afgelopen jaren een aantal belangrijke hervormingen
doorgevoerd op het gebied van arbeidsrechten en is voornemens middels
een herziening van de Arbeidswet in de nabije toekomst nog verdere
hervormingen door te voeren. Implementatie van de huidige hervormingen
blijft een punt van zorg. Nederland blijft Oman middels constructief-kritische
dialoog, zowel in bilateraal als in EU-verband, oproepen tot het doorvoeren
van verdere arbeidsrechthervormingen en het ratificeren van verdragen die
ten grondslag liggen aan fundamentele arbeidsrechten.
Vraag 8
Bent u ermee bekend dat vakbonden in Oman tegen flinke hindernissen aan
lopen en vakbondsleden actief onder druk worden gezet?
Antwoord 8
De vakbonden in Oman zijn aangesloten bij de overkoepelende vakbond
General Federation of Oman Workers (GFoW). GFoW werkt met internationale
partners samen zoals IndustriALL, een mondiale vakbondsorganisatie voor
arbeiders in de mijnbouw en energie- en productieindustrie, om de positie
van vakbondsleden te versterken. Hun positie blijft echter kwetsbaar en de
uitdagingen waar zij tegenaan lopen vormen een punt van zorg binnen de
bredere situatie van arbeidsrechten. Dit brengt Nederland ook op in bilaterale
gesprekken met Omaanse autoriteiten.
Vraag 9
Wat vindt u van deze staat van dienst rondom arbeidsrechten? Bent u van
mening dat Nederland bij de samenwerking met Oman voor groene waterstof
een verantwoordelijkheid heeft om te zorgen dat werknemersrechten wel
worden gerespecteerd?
Antwoord 9
Het kabinet heeft aandacht voor de situatie omtrent arbeidsrechten in Oman
en brengt de (bij het antwoord op vraag 6 en 7 genoemde) zorgen regelmatig
over bij de Omaanse autoriteiten. Ook spreekt Nederland zich uit in multilateraal verband, zoals tijdens de eerste EU-Oman Mensenrechtendialoog in
september jl. Daarnaast verwacht het kabinet dat bedrijven die waterstof
gaan importeren zich ervoor inspannen dat er in hun waardeketens geen
misstanden plaatsvinden in lijn met voornoemde OESO-richtlijnen en
UNGP’s.
Vraag 10
Heeft u een analyse gemaakt rondom de IMVO-risico’s in Oman? Zo nee, bent
u bereid een dergelijke analyse uit te voeren en daarbij alle 6 de stappen die
zijn vastgesteld in de OESO richtlijnen te doorlopen?
Antwoord 10
Conform de motie Boucke (D66) en Kröger (GroenLinks) dd. 20 april 20222
werkt het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan een IMVOrisicoanalyse voor waterstof importketens. Oman is één van de zeven landen
die daarin als voorbeeld wordt meegenomen. De uitkomst van dit onderzoek
zal begin 2023 met de Tweede Kamer worden gedeeld.
De zes stappen van de OESO-richtlijnen zijn bedoeld als werkwijze voor
bedrijven om de mensenrechten en milieurisico’s in hun keten in kaart te
brengen. De groene waterstofhandel moet nog op gang komen en dus ook de
specifieke waardeketens tussen bedrijven. Het kabinet verwacht van
Nederlandse bedrijven dat zij deze stappen vanaf het begin doorlopen. Voor
vragen over het toepassen van gepaste zorgvuldigheid kunnen bedrijven
2

Kamerstuk 32 813, nr. 1025

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

terecht bij het IMVO-steunpunt bij de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO).
Vraag 11
Heeft u erop toegezien dat Havenbedrijf Rotterdam, dat een joint venture
heeft met de overheid van Oman voor de ontwikkeling en exploitatie van de
haven van Sohar in het noorden van Oman, alle zes de stappen van de OESO
richtlijn rond IMVO heeft doorlopen / doorloopt? Zo nee, waarom niet en bent
u bereid te zorgen dat het havenbedrijf die alsnog doet?
Antwoord 11
Het kabinet verwacht van Nederlandse bedrijven dat zij gepaste zorgvuldigheid toepassen in lijn met de OESO-richtlijnen en UNGP’s. Uiteindelijk dragen
bedrijven zelf de verantwoordelijkheid om te ondernemen volgens de
OESO-richtlijnen en UNGP’s. De Nederlandse ambassade in Oman heeft
regelmatig contact met de Haven van Sohar over hun activiteiten in de
breedste zin van het woord. IMVO is onderdeel van deze gesprekken. Ook
heeft de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
de noodzaak en het belang van IMVO geagendeerd tijdens haar bezoek aan
de haven van Sohar in maart jl.
Vraag 12
Kunt u dit project benutten voor intensivering van de dialoog met Oman over
mensenrechten en milieu? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
De intentieverklaring versterkt de reeds goede bilaterale betrekkingen met
Oman. Deze onderwerpen zijn al onderdeel van de brede dialoog die
Nederland heeft met Oman, waarin Nederland in bilaterale en multilaterale
contacten ook de mensenrechtensituatie bespreekt en zoekt naar mogelijkheden tot samenwerking voor verbetering. Zo kwam dit ook ter sprake in
oktober jl. tijdens de jaarlijkse hoogambtelijke consultaties tussen de
Ministeries van Buitenlandse Zaken van Nederland en Oman.
Vraag 13
Bent u bereid om mensenrechten, milieu en arbeidsrechten integraal op te
nemen in toekomstige contracten rondom groene waterstof? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 13
Het is belangrijk dat geïmporteerde groene waterstof ook duurzaam is op het
vlak van milieu en mensenrechten. De overheid sluit echter geen contracten
voor de import van groene waterstof; bedrijven doen dat. Zoals eerder
aangegeven, verwacht het kabinet van Nederlandse bedrijven dat zij gepaste
zorgvuldigheid toepassen in lijn met de OESO-richtlijnen en UNGP’s.
Uiteindelijk dragen bedrijven zelf de verantwoordelijkheid om te ondernemen
volgens de OESO-richtlijnen en UNGP’s. De IMVO-risicoanalyse die op dit
moment wordt uitgevoerd (zie het antwoord op vraag 10) gaat bedrijven
daarbij helpen.
Als het gaat om toekomstige MoU over waterstof, dan zal Nederland
voorstellen om in de tekst te verwijzen naar de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties en het belang benadrukken van lokale duurzame
impact van waterstofprojecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4