Bijlage 2: Reacties op de wetenschapstoets
Het kabinet heeft met belangstelling kennisgenomen van de wetenschapstoets over
het Groeifonds die op verzoek van de Kamer is uitgevoerd. Uit de wetenschapstoets
volgt een aantal nuttige aanbevelingen. Hieronder wordt per thema toegelicht hoe
de aanbevelingen zijn meegenomen bij de uitwerking van de voorliggende wet.
De toets concludeert dat de maatschappelijke opgave herkenbaar is en beveelt aan
om brede welvaart een centrale rol te geven via maatschappelijke kostenbatenanalyses (MKBA’s), om de beleidstheorie te onderbouwen en om ervaring met
structuurbeleid te benutten. Brede welvaart heeft een duidelijke rol binnen het
Groeifonds, omdat – naast een positief effect op het bbp – het saldo van
maatschappelijke effect positief moet zijn om in aanmerking te komen voor
bekostiging. De benadering gaat derhalve uit van de MKBA-benadering die in de
wetenschapstoets wordt aanbevolen. Tegelijkertijd wordt er in de beoordeling
rekening mee gehouden dat naar de aard van de voorstellen er geregeld
onvoldoende precieze gegevens aanwezig zullen zijn voor een volledige MKBA. In
die gevallen moet wel zo systematisch mogelijk een inzicht in de maatschappelijke
effecten worden geboden. Verder zijn ervaringen vanuit het Fonds Economische
Structuurversterking (FES) en vanuit fondsen in het buitenland meegenomen bij de
opzet van het fonds. In de Groeistrategie voor Nederland op de lange termijn1
onderbouwt het kabinet de noodzaak van hogere economische groei en de
strategische keuze voor investeringen in de drie terreinen via een investeringsfonds.
Daarnaast gaat bijlage L van de Kamerbrief Nationaal Groeifonds1 uitgebreid in op
de onderliggende beleidstheorie, conform de motie van Van Weyenberg en
Dijkgraaf2.
Wat betreft het ingezette beleidsinstrument concludeert de toets dat de
investeringsthema’s in lijn zijn met wetenschappelijke inzichten. Wel volgen uit de
wetenschapstoets drie aanbevelingen voor de selectie van projecten. De eerste
aanbeveling is om projecten vooraf te toetsen op marktfalen om het risico op
verkeerde selectie te verkleinen. Het kabinet deelt deze aanbeveling en heeft dit
aspect daarom ook al geïntegreerd in het huidige selectieproces. Het fonds treedt
enkel op waar marktfinanciering niet tot stand komt. Een van de voorwaarden
waaraan een voorstel moet voldoen is dan ook dat het additioneel is aan de markt.
Pagina 14 en 15 van het propositieformulierFout! Bladwijzer niet gedefinieerd. geven de
operationalisering van dit criterium en gaan in op de samenhang met marktfalen.
De tweede aanbeveling bij de ingezette beleidsinstrumenten is om de impact van
het Groeifonds te vergroten door te kiezen voor een portfolioaanpak. De gedachte
hierbij is dat bij de beoogde investeringsprojecten sprake is van inherente
fundamentele onzekerheid, waardoor het onmogelijk is om op voorhand winnaars
te selecteren. Het kabinet onderkent deze onzekerheid en is het ermee eens dat
een portfolioaanpak kan helpen risico’s te spreiden. Ook de commissie heeft hier
duidelijk oog voor. In haar adviesrapport geeft de commissie aan ‘de mogelijke
synergieën en risicospreiding van projecten in de portefeuille mee te wegen’.
1
2

Kamerstuk 29 696, nr. 7
Kamerstuk 34 725, nr. 8

De derde aanbeveling bij de ingezette beleidsinstrumenten is om de deelname en
de kans op succes van kleine en onervaren indieners beter te borgen. Het rapport
geeft mee om de samenstelling van de commissie te heroverwegen en om een
faciliteit op te richten die het fonds bij outsiders onder de aandacht brengt. Het
kabinet ziet op dit moment geen aanleiding om het fonds extra onder de aandacht
te brengen bij kleine indieners. Uiteindelijk zijn de kwaliteit van het voorstel, de
impact op het verdienvermogen en het oordeel van de commissie doorslaggevend.
Wel is het zo dat grotere investeringen een grotere kans hebben om een impact te
maken op het verdienvermogen. Mede hierom geldt er een minimumbedrag van 30
miljoen euro.
Op het gebied van doeltreffendheid zijn de aanbevelingen om op macroniveau een
indicatie te geven van een bbp-groeiambitie en daarnaast een systematiek uit te
werken om de impact op portfolioniveau vast te stellen. De ambitie van het
Groeifonds is het realiseren van een substantiële verhoging van de structurele
economische groei, waarmee maatschappelijke doelstellingen en welvaart in brede
zin gebaat zijn. Het vooraf voorspellen van de totale cumulatieve bbp-groei van alle
projecten tezamen acht het kabinet daarbij niet realistisch. De focus ligt op
monitoring van individuele projecten, om uiteindelijk middels een ex-post evaluatie
een inschatting te kunnen maken van de gerealiseerde impact. Het kabinet neemt
daarbij het advies ter harte om tijdig een systematiek uit te werken voor deze
evaluaties. Gezien de verscheidenheid van de projecten is de verwachting dat
binnen deze systematiek wel ruimte nodig is voor maatwerk.
De toets kent twee aanbevelingen bij het thema doelmatigheid: het analyseren van
de rentescenario’s en het duidelijk maken van de toegevoegde waarde ten opzichte
van regulier beleid. In de Kamerbrief van 7 september 20201 is een analyse
opgenomen over de lage rentestand. Daarnaast wordt in de systematiek van het
berekenen van maatschappelijke kosten en baten al rekening gehouden met de
rente: als die stijgt, leidt dit tot een hogere discontovoet en wordt de contante
waarde van toekomstige baten kleiner. Het kabinet acht het daarbij niet wenselijk
om de bekostiging vanuit het fonds te koppelen aan rentewijzigingen, vanwege de
instabiliteit van die methodiek. Een van de lessen uit het FES is dat een
voorspelbare voeding van het fonds belangrijk is. Bij de aanbeveling om de
toegevoegde waarde van financiering ten opzichte van regulier beleid te
verduidelijken merkt het kabinet op dat dit reeds voldoende gebeurt.
Additionaliteit, zowel ten opzichte van privaat als publiek, is van groot belang voor
de beoordeling. Zo is additionaliteit aan publieke investeringen expliciet een van de
toegangspoortcriteria.
De financiële gevolgen voor het Rijk zijn uitgewerkt en beschreven in een door het
parlement geaccordeerde begroting. Hierbij wordt aanbevolen vooraf heldere
kaders te scheppen over de verwachte verdeling van kosten en baten tussen
betrokken partijen. Het kabinet erkent het belang van deze aanbeveling. Ingediende
projecten moeten daarom ten eerste additioneel zijn aan private investeringen.
Indieners moeten daarnaast een onderbouwde financieringsmix aanleveren in hun
voorstellen, zodat het Rijk geen disproportionele bijdrage levert. Daarbij is het
maken van afspraken over hoe de kosten, baten en risico’s verdeeld worden
maatwerk, gegeven de zeer uiteenlopende aard van de verschillende projecten. Uit

de wetenschapstoets volgt de aanbeveling om onzekerheid over financierings- en
exitkosten van projecten in beschouwing te nemen. Dit is naar opvatting van het
kabinet voldoende ondervangen. Vanuit het Groeifonds kunnen geen structurele
verplichtingen worden aangegaan, enkel incidentele bijdragen die overigens wel
meerjarig kunnen zijn. Projectvoorstellen dienen daarom aan te geven hoe in
structurele bekostiging zal worden voorzien. Bovendien moeten indieners in hun
propositie aangeven hoe de exit-strategie eruitziet. In het geval het Groeifonds zou
worden stopgezet, dan lopen de kasuitgaven die volgen uit reeds aangegane
verplichtingen door vanuit het oogpunt van een betrouwbare overheid. Tot slot
doet het rapport de aanbevelingen om voor het Groeifonds een Strategische
Evaluatie Agenda op te stellen en om tijdig te starten met de uitwerking van
monitoring en evaluatieopzet. Het kabinet neemt deze aanbeveling ter harte.