Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 804

Wijziging van de Mediawet 2008 in verband met
onder meer de erkenning en de financiering van
de publieke omroep

Nr. 70

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2009
Met deze brief wil ik u informeren over de ontwikkeling van de salarissen
bij de publieke omroep. Tevens ga ik in op de stand van zaken wat betreft
de vaststelling en goedkeuring van een door de raad van bestuur van de
publieke omroep opgesteld beloningskader. Op verzoek van de Eerste
Kamer verstuur ik tegelijkertijd met deze brief ook een brief aan de Eerste
Kamer waarin wordt ingegaan op beide onderwerpen.
Inleiding
Op 2 juni jl. heb ik de schriftelijke vragen van de kamerleden Bosma en
Jasper van Dijk over salarissen bij de publieke omroep beantwoord1. In de
antwoorden heb ik aangegeven dat ik het Commissariaat voor de Media
heb gevraagd nader onderzoek te verrichten naar de op grond van de Wet
openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Wopt)
in de financiële jaarverslagen 2008 van de diverse omroepen opgenomen
gegevens. Ik heb daarbij toegezegd uw Kamer nader te informeren zodra
ik de rapportage van het Commissariaat voor de Media heb ontvangen.
Op 25 juni jl. heeft het Commissariaat zijn bevindingen aan mij toegestuurd.2

1

Aanhangsel van de Handelingen, 2008/09,
nrs. 2804 en 2806.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
3
Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2008–2009, nr. 3020.

KST132690
0809tkkst31804-70
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

In reactie op schriftelijke vragen van de kamerleden Voordewind en Anker
over mogelijke uitzonderingen op de beloningscode voor de publieke
omroep heb ik uw Kamer op 19 juni jl.3 tevens laten weten op zeer korte
termijn met een brief te zullen komen over de verschillende aspecten van
dit beloningskader. Inmiddels is door de raad van bestuur van de publieke
omroep een nader uitgewerkt voorstel aan mij voorgelegd.2 Het wetsvoorstel waarin mijn goedkeuringsbevoegdheid is opgenomen ligt momenteel
ter behandeling in de Eerste Kamer. De plenaire behandeling daarvan is
voorzien voor 30 juni a.s. Ik ben voornemens het voorstel voor een
beloningskader goed te keuren, zodra het wetsvoorstel kracht van wet
heeft gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

1

In het eerste deel van mijn brief ga ik in op de bevindingen van het
Commissariaat. In het tweede deel zet ik uiteen hoe ik het voorstel voor
een beloningskader beoordeel op zijn verschillende onderdelen.
1. Rapportage Commissariaat

Beloningen
Net als vorig jaar heeft het Commissariaat een overzicht van de Woptgegevens gemaakt. De rapportage gaat over het jaar 2008, waarbij ook
wordt vergeleken met de voorafgaande jaren. Om de gegevens vergelijkbaar te maken heeft het Commissariaat de «bijzondere» gevallen naast
elkaar gelegd en er uit gefilterd. Na deze herberekening zijn er in 2008 dan
37 functionarissen die boven de Wopt-norm 2008 (€ 181 000) uitkomen.
Vergeleken met 2007 is dat een vermindering van 7 functionarissen.
Uit het tweede overzicht, dat is uitgesplitst naar functie, zou kunnen
worden opgemaakt dat het aantal bestuurders/directieleden dat boven de
Wopt-norm uitkomt iets is gestegen. Dat is echter niet een geheel juist
beeld. Zo worden bij NPO 4 leden van de raad van bestuur opgevoerd. Dat
heeft te maken met het aantreden van een nieuwe voorzitter (en het in de
loop van dat jaar aftreden van de oude voorzitter). Die nieuwe voorzitter
heeft op mijn aandringen echter wel genoegen genomen met een fors
lager belastbaar loon dan zijn voorganger. Bij NOS RTV is een directeur
opgenomen die door uitbetaling van vakantiegeld en een bonus net
boven de Wopt-norm komt. Bij de VARA overschrijdt een uit dienst
tredend directeur de Wopt-norm vanwege uitbetaling vakantiedagen en
overige voorzieningen. Het algemene beeld is dat nieuw benoemde
bestuurders rond de Wopt-norm of daaronder, maar dan zijn ze niet zichtbaar in dit overzicht, worden beloond. Alleen voor de bestuurders die al
langer zitten bestaat een wat ander beeld, maar dat heeft te maken met
het feit dat zij in andere tijden zijn aangesteld en andere arbeidsvoorwaarden hebben kunnen afspreken. Ik constateer dat mijn oproep om,
vooruitlopend op wetgeving die wordt voorbereid door de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de beloningen van bestuurders te matigen voorzichtig – maar nog niet voldoende – effect begint te
sorteren.

Presentator VARA
Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen van het lid Bosma1 heb ik
aangeven dat ik na ontvangst van de rapportage van het Commissariaat
de Tweede Kamer zal informeren over de gegevens van een presentator
bij de VARA. Uit de rapportage blijkt dat op grond van de Wopt de VARA
in de jaarstukken 2008 een presentator vermeldt die een beloning
ontvangt van € 418 000. Om te kunnen vergelijken met 2007 heeft de
VARA aangegeven dat die functionaris in het jaar 2007 van de VARA een
beloning ontving van € 201 000. Om de gegevens vergelijkbaar te maken
zou voor 2007 de beloning met € 225 000 moeten worden verhoogd,
aldus de VARA. In 2007 werkte deze presentator ook voor andere
omroepen. Vanaf 2008 werkt deze presentator exclusief voor de VARA.

Ontslagvergoeding

1

Aanhangsel van de Handelingen, 2008/09,
nr. 2804.

Het Commissariaat constateert dat van de zes ontslagvergoedingen er vijf
functionarissen boven de Wopt-norm komen door deze ontslagvergoeding. Vier van deze vergoedingen vloeien voort uit de Sociale Begeleidingsregeling AKN. De andere twee gevallen zijn in onderling overleg afgesproken. Het is de taxatie van de leiding (directie of bestuur) van de betreffende omroep geweest dat de getroffen regelingen bij de ingezette

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

2

beleidswijzigingen en daaruit voortvloeiende reorganisatie nodig en
proportioneel waren. Ik onthoud me van een oordeel of deze taxatie juist
is. Als ik echter naar de hoogte van sommige voorzieningen kijk, baart me
dat wel zorgen.
Een eerste stap in de goede richting wordt echter gezet in het beloningskader voor presentatoren (zie hierna), waar een ontslagvergoeding in
principe wordt gemaximeerd op een jaarsalaris. Over dit onderwerp is
onlangs door de adviescommissie rechtspositie politieke ambtsdragers
(commissie Dijkstal) het advies «Ontslagvergoedingen, gebruik en normering» uitgebracht. Het kabinet zal daarover op korte termijn een standpunt
innemen. Het onderwerp kan dan worden meegenomen in het wetsvoorstel Normering uit publieke middelen gefinancierde beloning topfunctionarissen dat wordt voorbereid door de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Deze regeling gaat gelden voor bestuurders in de
semipublieke sector. Daarna zal ik kijken of ook het beloningskader voor
presentatoren etc. daarop moet worden aangepast.

Interimbestuurders of -managers
Voor de volledigheid merk ik op dat het kabinet interim-bestuurders of
-managers ook als geadresseerden van het normeringsbeleid voor
bestuurders beschouwt. Verdere criteria daarvoor worden nog uitgewerkt.
2. Beloningskader
Op mijn verzoek en vooruitlopend op een wettelijke regeling is de
publieke omroep eind vorig jaar begonnen met het ontwerpen van een
beloningskader voor presentatoren, deejays etc. Het voorstel dat er nu ligt
is in goed overleg tussen de raad van bestuur, de omroepen en de
Commissie Integriteit Publieke Omroep (CIPO) tot stand gekomen. Het
heeft daardoor ook draagvlak gekregen.
Op mijn aandringen is er ten opzichte van de eerdere versie nog wel een
aanpassing aangebracht in het te hanteren normbedrag en heeft verdere
aanscherping plaats gevonden. Ik vind dat er een evenwichtig beloningskader tot stand is gebracht dat recht doet aan de verschillende eisen die
daaraan gesteld worden: verschillende schalen, toetsbare criteria, geen
opwaartse werking, een bovengrens die in lijn is met het kabinetsbeleid
en een uitzonderingsprocedure op grond van heldere criteria die niet
binnen de macht van de werkgever/omroep ligt maar de verantwoordelijkheid is van de raad van bestuur. Bovendien geldt het kader niet alleen
voor arbeidsovereenkomsten, maar ook voor andere (opdracht)overeenkomsten waarbij er sprake is van een (arbeids)relatie met een bepaalde
omroep. Tenslotte is voorzien in een ontslagvergoedingsregeling.

Status beloningskader
Op grond van het nieuwe artikel 2.3, vierde lid, van de Mediawet 2008
dient de raad van bestuur van de publieke omroep een beloningskader op
te stellen voor medewerkers die buiten de van toepassing zijnde collectieve arbeidsovereenkomst een beloning ontvangen. Dit wordt kortheidshalve door de raad van bestuur geduid met het opschrift Het beloningskader Presentatoren in de Publieke Omroep (BPPO). Dit beloningskader
dient door mij te worden goedgekeurd. Op grond van artikel 2.60 van de
Mediawet 2008 is het beloningskader bindend voor de omroepen.
Daarmee wordt een duidelijke wettelijke verankering gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

3

Criteria en categorie-indeling
Het BPPO bevat criteria op basis waarvan punten kunnen worden toegekend. De criteria zijn gerangschikt rond drie kernfactoren: complexiteit,
impact en omvang. Per kernfactor is dat nader uitgewerkt. Onder
complexiteit wordt gekeken naar de mate van creatieve inbreng van de
presentator in het programma, de mate van diepgang, specialistische
benadering en/of zeer brede maatschappelijke kennis bij de behandeling
van de onderwerpen in het programma. Tenslotte wordt gekeken naar de
frequentie waarmee de betrokken presentator programma’s maakt, de
doorlooptijd en de lengte van het programma. Onder impact en omvang
wordt gekeken naar de mate waarin het publiek door het programma
en/of de presentator wordt bereikt, in welke mate de presentator bijdraagt
aan het imago van de publieke omroep en het belang voor de presentator
voor het voortbestaan van het programma.
De waardering van de verschillende onderdelen leidt tot een indeling in
een van de drie categorieën A, B en C of tot de conclusie dat een presentator niet onder het BBPO moet worden gebracht, maar gewoon onder de
CAO valt. Iedere categorie kent zijn eigen maximumnormsalaris. Voor
categorie A wordt als maximumnormsalaris een bedrag van € 120 000
gehanteerd. Voor categorie B een bedrag van € 150 000 en voor categorie
C een bedrag van € 181 000. Op deze manier wordt voorkomen dat
iedereen «automatisch» op het hoogste bedrag gaat zitten. Het besluitvormingsproces en de verantwoording daarover is procedureel vastgelegd.

Normbedrag categorie C
In een eerdere versie van het beloningskader was sprake van een aanzienlijk hoger normbedrag voor categorie C. Een combinatie van een hoog
normbedrag en een uitzonderingsmogelijkheid vond ik echter niet aanvaardbaar. In het overleg met de publieke omroep over het beloningskader heb
ik voorgesteld aan te sluiten bij het normsalaris dat recent door de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan uw Kamer is
gemeld (peildatum 2009 € 181 773)1. De publieke omroep heeft dit voorstel gevolgd. Het normsalaris dat in het BPPO wordt gehanteerd bedraagt
€ 181 000 te vermeerderen met een onkostenvergoeding en de werkgeversbijdrage van het pensioen. Omdat het normsalaris fors omlaag is
gebracht, acht ik een uitzonderingsprocedure acceptabel, mits voorzien
van de nodige waarborgen en mits deze leidt tot slechts enkele uitzonderingen.

Uitzonderingsprocedure
Het beloningskader bevat een uitzonderingsprocedure, die zeer robuust is
vormgegeven. Het besluitvormingsproces is met de nodige procedurele
waarborgen omkleed. In het voorstel wordt bijvoorbeeld niet het principe
van «pas toe of leg uit» gehanteerd. Dat principe gaat er van uit dat wordt
uitgelegd waarom het kader niet wordt gevolgd. Op grond van het BPPO
moet echter in alle gevallen het beloningskader worden gevolgd, ook
indien men in aanmerking wil komen voor een hogere beloning dan het
normbedrag. De procedure op grond waarvan boven het normbedrag kan
worden beloond is niet aan de omroep zelf, maar is de verantwoordelijkheid van de raad van bestuur.

1

Zie de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d.
23 juni 2009, kenmerk 2009-0000335503.

Om naar boven te mogen afwijken van het hoogste normsalaris (categorie
C) is schriftelijke toestemming van de raad van bestuur vereist. Daartoe
moet een omroep een schriftelijk en degelijk gemotiveerd verzoek bij de
raad van bestuur indienen. De presentator moet al voldoen aan de criteria

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

4

om voor categorie C in aanmerking te komen. De raad van bestuur toetst
of zich zodanig uitzonderlijke omstandigheden voordoen dat een afwijking
gerechtvaardigd is. Daarbij worden vier extra toetsfactoren gehanteerd:
– er is sprake van een uniek talent bij de betrokken presentator;
– niet kunnen aantrekken/behouden van de presentator zal naar
verwachting schadelijk zijn voor het publieke karakter van de omroep;
– de publieke omroep zal bij het niet kunnen aantrekken/behouden van
de betrokken presentator qua bereik (naar verwachting) relevante
verliezen lijden;
– er is aantoonbaar sprake van concurrentie met (een) niet publieke
omroep(en) om de betrokken presentator aan de publieke omroep te
(blijven) binden.
Er moet aan ten minste twee van de vier genoemde omstandigheden
worden voldaan om zich tot de raad van bestuur te kunnen wenden. Van
die twee omstandigheden moet er in elk geval één vallen onder laatste
twee toetsfactoren. Door deze regeling kan er in voorkomende gevallen
rekening worden gehouden met de belangrijke rol die een zeer beperkt
aantal presentatoren voor de publieke omroep heeft.
Deze uitzonderingsmogelijkheid is in mijn ogen met voldoende waarborgen omkleed en zal, zo is mij verzekerd, alleen voor zeer bijzondere
gevallen worden gehanteerd. Ik kan met de mogelijkheid om uitzonderingen te maken instemmen onder voorwaarde dat deze uiteindelijk
slechts voor een handvol presentatoren gaat gelden.

Opslag
In sommige gevallen, waar er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst maar van een opdrachtovereenkomst, kan volgens het BPPO een
opslag worden toegekend bovenop het normsalaris van € 181 000. Die
opslag wordt verleend omdat degene met wie de overeenkomst is aangegaan zelf bepaalde zaken zoals een pensioenvoorziening en arbeidsongeschiktheidsverzekering moet kunnen regelen. Een presentator die voor
een omroep werkt op basis van een opdrachtovereenkomst wordt daarmee in eenzelfde positie gebracht als de presentator die op basis van een
arbeidsovereenkomst werkzaamheden verricht voor een omroep. Feitelijk
zijn de netto-inkomsten voor beide typen presentatoren (en de kosten
voor een omroep) daarmee nagenoeg gelijk.
Zolang het basisbedrag onder het normsalaris blijft kan een omroep daar
zelf, op basis van de criteria, over beslissen en is het is niet nodig om
dergelijke besluiten via de raad van bestuur te laten lopen. Natuurlijk dient
die procedure wel te worden doorlopen als een omroep van plan is een
opdrachtovereenkomst te gaan sluiten die uitgaat van een hoger bedrag
dan het normsalaris.
Voor een presentator werkzaam met een Verklaring arbeidsrelatie1 (VAR)
of vanuit een BV met een VAR directeur groot aandeelhouder is het BPPO
niet van kracht. Een dergelijke presentator wordt namelijk niet als medewerker van de publieke omroep beschouwd, maar als zelfstandig ondernemer. Het BPPO legt daar echter wel een inspanningsverplichting aan de
omroepen op, om beloningen vast te stellen die in lijn liggen met de hiervoor genoemde bedragen.
1

Een VAR wordt voor maximaal een jaar
afgegeven door de belastingdienst. Jaarlijks
wordt dus opnieuw beoordeeld of iemand als
zelfstandig ondernemer kan worden
aangemerkt.

Bij de evaluatie van de werking van het BPPO wil ik wel terug zien dat
omroepen aan hun inspanningsverplichting voldoen. Ook moeten
omroepen zich verantwoorden voor hun afwegingen om overeenkomsten
aan te gaan die leiden tot beloningen boven de gestelde normbedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

5

Ontslagvergoeding
De ontslagvergoeding bij onvrijwillig ontslag bedraagt op basis van het
BPPO maximaal een jaarsalaris, tenzij dit in de (bijzondere) omstandigheden van het geval kennelijk onredelijk is.

Niveau besluitvorming
Het BPPO schrijft voor dat de directie van een omroep de enige bevoegde
instantie is om de beloning van een presentator die valt onder het BPPO,
vast te stellen. Daarmee is het niet meer mogelijk dat over dit soort zaken
op een lager niveau besluitvorming plaats vindt.
Als een directie van een omroep naar boven wil afwijken van het hoogste
normsalaris (categorie C) moet er een schriftelijk en onderbouwd verzoek
worden ingediend bij de raad van bestuur. De raad van bestuur neemt
over het verzoek een bindend besluit.

Evaluatie
Met de raad van bestuur worden afspraken gemaakt over een jaarlijkse
rapportage van de werking van het beloningskader. Bovendien zal ik
regelmatig laten evalueren of de doelstellingen van het beloningskader
zijn bereikt. Daartoe is in het beloningskader een bepaling opgenomen.

Toezicht
Het toezicht op de naleving van het beloningskader ligt in eerste instantie
bij de raad van bestuur van de publieke omroep (daarin ondersteund door
de CIPO). Indien een omroep inbreuk maakt op bindende besluiten van de
raad van bestuur (en het beloningskader is zo’n bindend besluit) kan de
raad van bestuur overgaan tot inhouding van budget. Als met de schending van het beloningskader ook de wet wordt overtreden kan het
Commissariaat boetes opleggen. Geld dat in strijd met het bepaalde bij of
krachtens de Mediawet 2008 worden gebruikt, vordert het Commissariaat
terug. Eventuele verdere uitwerking van het handhavingsbeleid zal ik
mede in het licht van het wetsvoorstel Normering uit publieke middelen
gefinancierde beloning topfunctionarissen en de praktische toepassing
van het beloningskader, bezien.
Alles overziend kom ik tot de conclusie dat het voorstel voor dit beloningskader mijn goedkeuring kan verkrijgen zodra de grondslag daarvoor in
de Mediawet 2008 in werking is getreden. De doelstelling van het matigen
van beloningen van presentatoren bij de publieke omroep kan via het
beloningskader gerealiseerd worden. Het lijkt me geraden daarmee nu zo
snel mogelijk aan de slag te gaan.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 804, nr. 70

6