Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 510

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 november 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat voorgelegd over de brief van 20 september 2022 inzake de Wet
Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) in 2023 (Kamerstuk
32 637, nr. 505).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 oktober 2022 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 31 oktober
2022zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

kst-32637-510
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

1

Inhoudsopgave
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

2
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met enige zorg kennisgenomen van
onderhavige brief. Voor onze toekomstige banen en boterhammen en om
de grote uitdagingen van morgen aan te gaan zijn innovatieve bedrijven
hard nodig. De Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO)
ondersteunt het Nederlandse bedrijfsleven om vernieuwende producten
en diensten te blijven ontwikkelen en draagt effectief bij ons investeringsklimaat. Vanuit die grondhouding hebben deze leden enkele vragen over
deze brief.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er in 2021 meer dan 20.000
bedrijven gebruik hebben gemaakt van de WBSO. Kan de Minister meer
informatie geven over de sectoren waar deze bedrijven in opereren? Kan
de Minister hierin een nadere uitsplitsing maken?
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister hoeveel bedrijven er in
totaal een WBSO-aanvraag hebben ingediend. Hoe hoog is dit aantal?
Hoeveel bedrijven hebben geen WBSO-middelen gekregen? Wat zijn de
belangrijkste redenen om een WBSO-aanvraag af te keuren? Hoe wordt
hierover met aanvragers van de WBSO gecommuniceerd?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet heeft besloten tot het
niet toepassen van een parameteraanpassing in 2023, wat mogelijk leidt
tot een fors tekort in budget. Deze leden vragen de Minister hoe zij tot
deze afweging is gekomen, mede vanwege het feit dat deze regeling tot
bewezen successen leidt.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of zij verwacht dat een
aanpassing in 2024 wel noodzakelijk en mogelijk is. Zo ja, hoe kan deze
aanpassing eruit komen te zien? Wat merken bedrijven hier concreet van?
Wanneer zal hier uitsluitsel over zijn?
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister wanneer zij verwacht met
een structurele oplossing te komen om de tekorten op te vangen die
ontstaan met betrekking tot de WBSO. Zijn er al denkrichtingen om te
komen tot een structurele oplossing? Kan de Minister een aanzet van deze
denkrichtingen delen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van de onderhavige brief. Zij zijn teleurgesteld dat het budget van
de WBSO de komende jaren niet toereikend zal zijn, maar zijn hoopvol dat
de Minister nog met oplossingen komt om dit tekort op te lossen. Deze
leden willen de Minister nog enkele verdiepende vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister aangeeft dat continuïteit
van de WBSO belangrijk is omdat innovatie vaak vraagt om investeringen
met een lange looptijd. Zij onderschrijven net als de Minister de continuïteit van de WBSO. Toch nemen zij ook kennis van de voorspelling dat
de WBSO vanaf 2023 met tekorten te maken zal hebben. De leden zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

2

huiverig voor de gevolgen van de krapte van het budget. Is het voor de
Minister inzichtelijk wat het gevolg zal zijn van de tekorten in de WBSO?
Kunnen de gevolgen van de krapte van het WBSO-budget vanuit een
andere financiering worden geminimaliseerd? Zo ja, welke financieringen
sluiten het best aan om ondernemers bij te staan in hun ontwikkelwerkdoelgroep? Kan de Minister concretiseren hoeveel ondernemers en
projecten hierdoor niet worden gestimuleerd in hun innoverende
ontwikkelingen?
De leden van de D66-fractie lezen dat de stimulering van innovatie vanuit
de WBSO in reële termen steeds kleiner wordt. Onderuitputting lijkt
daarnaast onwaarschijnlijk door de hoge inflatie. Deze leden vinden dat er
moet worden voorkomen dat het tekort in 2024 en de jaren erna fors
oploopt. Het moet daarnaast te allen tijde voorkomen worden dat dit in
2024 en de jaren erna leidt tot neerwaartse parameteraanpassingen. Het is
goed om te lezen dat de Minister in gesprek is om tot een meer structurele
oplossing te komen. Deze leden vragen de Minister wat daarbij haar inzet
is. Is zij voornemens om voldoende gelden beschikbaar te maken zodat de
parameters nu (tijdelijk) omhoog kunnen en in en na 2024 minstens
stabiel blijven? Wat zouden de gevolgen van een dergelijke uitwerking zijn
op het budget? Deze leden verzoeken de Minister bij de beantwoording
een update van deze gesprekken te voegen. Is de Minister hiertoe bereid?
De leden van de D66-fractie nemen kennis van de beslisnota waarin uiteen
wordt gezet dat een meer structurele oplossing zou kunnen betekenen dat
de regeling geïndexeerd wordt, dat grondslagversmalling plaatsvindt, dat
parameters worden aangepast of dat incidenteel extra geld kan worden
ingezet. Wat zijn de uitkomsten van deze diverse oplossingen? Welke
oplossing geniet bij de Minister de voorkeur? Welke oplossing leidt tot de
meeste continuïteit van de WBSO? Overweegt de Minister bijvoorbeeld
een structurele budgetverhoging? Welke opties worden verkend in het
geval van grondversmalling?
De leden van de D66-fractie zijn verontrust over de berichten over de
gevolgen van de inflatie voor de WBSO. De WBSO blijkt niet geïndexeerd
te worden. Voor deze leden is de WBSO een onmisbaar onderdeel van het
innovatiebeleid. Wat gaat de Minister doen voor ondernemers en
bedrijven die gerekend hebben op ondersteuning uit de WBSO voor hun
toekomstige ontwikkelingen? De Minister geeft aan dat voor de lange
termijn kwantitatief nog geen inschatting kan worden gemaakt van het
effect van inflatie. Verwacht wordt dat dit met de huidige tendens zal
leiden tot een soberdere regeling en dat hierdoor investeringen uitblijven
of worden uitgesteld. Wat is hiervan het effect op de 20.000 ondernemingen die jaarlijks gebruik maken van de WBSO om te innoveren of te
onderzoeken?
De leden van de D66-fractie vinden het tot slot belangrijk om vooruit te
kijken. Indien er tekorten blijven bestaan in de WBSO-regeling, overweegt
de Minister dan het uitsluiten van bepaalde WBSO-activiteiten? Zo ja,
welke opties worden hierin verkend? Kan (een deel van) het
WBSO-budget bijvoorbeeld worden gereserveerd voor innovatieve
ontwikkelingen die tot verduurzaming leiden? Is de Minister voornemens
om deze optie te verkennen? In het beste geval wordt de WBSO op volle
kracht doorgezet met voldoende budget. Is de Minister in dat geval bereid
om te onderzoeken of er een groene tak van de WBSO kan worden
opgezet, waarbij het budget wordt gereserveerd voor specifiek duurzame
doeleinden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer kan de Kamer een
dergelijke uitwerking tegemoetzien?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief. De leden van de CDA-fractie hechten groot belang aan het stimuleren van research and development (R&D) en innovatie en zijn dan ook
blij dat de regeling zo in trek is. De leden van de CDA-fractie vragen of de
Minister het belang van de WBSO als stimulans van innovatie van het
Nederlandse bedrijfsleven erkent en of de Minister het met de leden van
de CDA-fractie eens is dat de regeling goed functioneert en ook doelmatig
is.
De leden van de CDA-fractie hebben enkele zorgen over de in de brief
genoemde opmerkingen over het budget voor de WBSO. Deze leden lezen
dat er voor 2023 een geschat tekort is van 13 miljoen euro. Zij vragen of
de Minister kan toelichten waarom is besloten dit tekort niet te dekken
volgens de budgetsystematiek. Deze leden vragen ook of dit betekent dat
er voor ondernemers in de praktijk minder budget overblijft voor de
WBSO en, zo ja, of de Minister de mening deelt dat dit onwenselijk is.
De leden van de CDA-fractie lezen ook dat het tekort voor de WBSO bij
ongewijzigd beleid in 2024 en daarna fors op kan lopen en dat dit zal
nopen tot ofwel neerwaartse parameteraanpassingen of het anderszins
minder aantrekkelijk maken van de regeling. De leden van de CDA-fractie
vragen of de Minister kan toelichten wat hier precies mee wordt bedoeld.
Deze leden vragen ook hoe deze zinsnede in lijn is met het standpunt van
het kabinet dat een stabiel investerings- en innovatieklimaat van belang is.
De leden van de CDA-fractie vragen verder hoe de Minister het tekort en
het geschetste perspectief voor de WBSO voor de komende jaren rijmt
met behalen van de Lissabondoelstelling, zoals ook vastgelegd in het
coalitieakkoord. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister zich
ten volle inspant, ook binnen het kabinet, om ervoor te zorgen dat het
budget voor de WBSO niet wordt uitgehold.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de onderhavige brief.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of nieuwe, startende
ondernemers en onderzoekers aanspraak maken op de WBSO of dat het
vooral gevestigde partijen betreft. Deze leden vragen daarom of het
mogelijk is om een overzicht te krijgen van de hoeveelheid projecten die
aanspraak maken op de WBSO, uitgesplitst naar het aantal personeelsleden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister waarom het meeste geld
van de WBSO toegekend wordt aan «mechanische techniek», waaronder
lucht- en ruimtevaart valt. In hoeverre betreft dit onderzoek, verricht door
kleine onderzoekers waarvan de uitkomsten vooral ten goede komen aan
grote bedrijven. Deze leden vragen of deze publieke investering via de
WBSO derhalve niet leidt tot private winsten bij grote bedrijven.
De leden van de SP-fractie constateren dat veel geld van de WBSO
toegekend wordt aan computer- en informatiewetenschappen. Deze leden
onderschrijven het belang van de ontwikkeling van technologie op dit
gebied, maar vragen de Minister in hoeverre dit onderzoek wordt verricht
door kleine onderzoekers, waarvan de uitkomsten vooral ten goede
komen aan grote bedrijven. Deze leden vragen de Minister of deze
publieke investering via de WBSO derhalve niet leidt tot private winsten
bij grote bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

4

De leden van de SP-fractie vragen op welke manier projecten met een
WBSO-aanvraag onderzoek verrichten, waarvan de uitkomsten van het
onderzoek en de daaruit voortvloeiende winsten toekomen aan buitenlandse ondernemingen.
De leden van de SP-fractie vragen of er projecten zijn die al meerdere
jaren (op rij) een WBSO-aanvraag doen en of dit in lijn is met de doelstellingen van de WBSO.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
onderhavige brief. Deze leden hebben een aantal vragen over de
doelmatigheid en doeltreffendheid van de regeling.
De leden van de GroenLinks-fractie weten dat er in 2021 sprake was van
onderuitputting. Kan de Minister een inschatting geven in hoeverre sprake
zal zijn van onderuitputting in 2022? De leden lezen in de brief dat het
tekort vanaf 2024 fors kan oplopen. Kan de Minister een raming geven van
wat dit betekent voor de doelstelling om 2,5% van het bruto binnenlands
product (bbp) te investeren in speur- en ontwikkelingswerk?
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag voorkomen dat met de
WBSO-projecten worden gefinancierd die ook zonder de regeling
uitgevoerd waren. Kan de Minister aangeven hoe zij dit voorkomt? Deze
leden hebben uit de brief vernomen dat er in de eerste schijf een hoger
tarief geldt, waardoor het midden- en kleinbedrijf (mkb) relatief veel
profiteert van de regeling. Specifiek is in 2021 97% van de gebruikers
mkb’er. Kan de Minister ook inzichtelijk maken hoe het budget in 2021
verdeeld is over kleine start-ups, het mkb en grootbedrijven? Het Centraal
Planbureau concludeerde in 2018 dat het voor kleine startende bedrijven
moeilijk is om aanspraak te maken op de regeling, waardoor ze beginnen
met een extra concurrentienadeel. Kan de Minister inzichtelijk maken wat
er sindsdien is veranderd en in hoeverre kleine startende bedrijven nu wel
gebruik kunnen maken van de regeling?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben begrepen dat de actualisatie
van de CO2-prijs uit de Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving
vertraagd is. Kan de Minister aangeven of dit van invloed is voor het
beoordelen van de projecten uit de WBSO? Indien in de beoordeling van
de projecten niet met een CO2-prijs gerekend wordt, kan de Minister dan
aangeven hoe wordt geborgd dat projecten die subsidies ontvangen in lijn
zijn met de transitie naar een 1,5 gradeneconomie?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen tot slot dat er sprake is van
een grens tot waar gebruikers aanspraak op de WBSO kunnen maken.
Deze leden vragen wat die grens is en wat er gebeurt indien gebruikers de
grens overschrijden. Hoe worden gebruikers van de regeling hierover
geïnformeerd? Hoe vaak komt dit voor en hoe vaak dienen gebruikers de
subsidie achteraf terug te betalen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben de onderhavige brief met
belangstelling gelezen. Deze leden hebben enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie brengen in herinnering dat in
november 2020 door de leden Bruins en Amhaouch een motie werd
ingediend over de effectiviteit van verschillende parameteraanpassingen
binnen de WBSO (Kamerstuk 35 570 XIII, nr. 46). Deze motie verzocht om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

5

op een rij te zetten wat er bekend is over de effectiviteit van verschillende
parameteraanpassingen en daarbij in te gaan op de voor- en nadelen van
een schijfverlenging en op de introductie van een extra schijf tussen de
eerste en tweede schijf. Op 1 juli 2021 werd deze motie afgedaan met een
brief van de voormalig Staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat. Zij schreef dat het aan haar opvolger is om op basis van die brief
te bezien of er aanleiding is voor een parameteraanpassing. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen de Minister of zij op basis van de brief
aanleiding ziet voor wijzigingen in de schijvenstructuur en/of in de
tarieven. Voorts vragen de leden of de Minister expliciet kan ingaan op de
toevoeging van een extra schijf tussen de huidige eerste en tweede schijf
om bedrijven ook te prikkelen meer aan innovatie te gaan doen. Is de
Minister bereid om extra onderzoek te doen naar een eventuele
toevoeging?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de stand van zaken dat er
een verwacht tekort is van circa 13 miljoen euro in 2023, dat verder kan
oplopen vanaf 2024 in verband met stijgende lonen en prijzen en het
wegvallen van de onderuitputtingsenveloppe uit 2021. Deze leden lezen
dat de Minister zoekt naar een structurele oplossing voor de budgetproblematiek. De leden vragen de Minister of zij naast een financiële
oplossing ook een oplossing ziet in parameteraanpassingen?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de
onderhavige brief.
Het lid van de BBB-fractie is blij dat de regeling vooral benut wordt door
mkb’ers. Het lid van de BBB-fractie is teleurgesteld dat de Minister ervoor
kiest om het geschatte budgettekort niet te dekken. Zeker in een tijd
waarin we voor grote uitdagingen staan op bijvoorbeeld het gebied van
klimaat en voedselzekerheid, waarvoor innovatie belangrijke oplossingen
kan bieden. Is de Minister bereid om een voorstel te steunen waarin we
vragen het tekort van 13 miljoen euro uit het Klimaat- of Groeifonds te
betalen en, zo ja, welk fonds heeft dan haar voorkeur?
II Antwoord / Reactie van de Minister
In de beantwoording heb ik de vragen opgedeeld in drie categorieën, te
weten: vragen over het budget en oplossingen voor een budgettair tekort,
vragen over de gebruikers van de regeling en overige vragen.
Vragen over het budget en oplossingen voor een budgettair tekort
De leden van de VVD-fractie en D66-fractie hebben verschillende vragen
gesteld over welke oplossingen ik zie voor het dreigende budgettaire
tekort en wanneer ik hier duidelijkheid over kan bieden. De leden van de
CDA-fractie vragen naar een nadere duiding van de betekenis van
neerwaartse parameteraanpassingen of het anderszins minder aantrekkelijk maken van de regeling als oplossingen voor het budgettaire tekort.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen daarbij naar de mogelijkheid
van parameteraanpassingen en meer specifiek naar de mogelijkheid van
het toevoegen van een extra schijf tussen de huidige eerste en tweede
schijf. De leden van de VVD-fractie vragen hierbij tevens of eventuele
aanpassingen wel mogelijk en noodzakelijk zijn per 2024 en naar de
gevolgen voor bedrijven. De leden van de D66-fractie vragen mij om uw
commissie op de hoogte te houden van de gesprekken die ik over de
budgettaire problematiek voer met de Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

6

Uiteraard span ik mij in voor een zo stabiel mogelijke regeling, mede
gezien het belang voor het vestigingsklimaat1 daarvan. Met de leden van
de D66-fractie ben ik van mening dat bedrijven moeten weten hoe hun
toekomstige innovaties ondersteund worden via de WBSO.
De WBSO kent een budgetsystematiek die vaststelt hoe om te gaan met
over- of onderuitputting van het jaarlijks beschikbare budget. Conform
deze bestaande budgetsystematiek is het mijn verantwoordelijkheid om
de regeling jaarlijks zo in te richten dat daarmee naar verwachting binnen
het daarvoor beschikbare budget wordt gebleven. De verwachting over de
kosten van de WBSO is gebaseerd op de ramingen van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO) die de WBSO uitvoert. De
verwachting van RVO is dat met het huidige budget en de huidige
regeling het budget in 2024 en de jaren daarop het WBSO budget niet
toereikend zal zijn. De budgetsystematiek leidt ertoe dat ten tijde van
augustusbesluitvorming 2023 vastgesteld moet worden welke aanpassing
van grondslag en/of parameters wordt toegepast om in 2024 binnen het
beschikbare budget te blijven. Dit leidt mogelijk tot een versobering van
de WBSO, waardoor het voordeel dat gebruikers van de WBSO ontvangen
lager wordt als percentage van de kosten en uitgaven die zij doen voor
hun speur- en ontwikkelwerkzaamheden. Of dit alle gebruikers of slechts
een deel van hen treft is afhankelijk van de precieze invulling. Binnen deze
hoofdlijnen is namelijk een groot aantal mogelijkheden die ik momenteel
verken, waaronder ook het eventueel toevoegen van een extra schijf. Op
basis hiervan ga ik verder in gesprek met de Minister van Financiën.
Een alternatieve oplossing voor de dreigende budgetproblematiek is om
het budget van de regeling te indexeren of anderszins te verhogen. Dit
levert een budgettaire derving op die integraal gewogen moeten worden
en conform de begrotingsregels gedekt dient te worden.
Het kabinet zal de Kamer informeren op het moment dat er binnen het
kabinet overeenstemming is over hoe om te gaan met de budgetproblematiek. Dat zal uiterlijk op Prinsjesdag volgend jaar zijn. Uiteraard zal ik
ook inzichtelijk maken wat de gevolgen voor bedrijven zijn, afhankelijk van
de te kiezen oplossing. Ik heb daarbij ook oog voor de verwachtingen die
bedrijven hebben op ondersteuning uit de WBSO voor hun toekomstige
ontwikkelingen.
De leden van de D66-fractie vragen of het uitsluiten van bepaalde
activiteiten of het reserveren van (een deel van) het WBSO-budget voor
innovatieve ontwikkelingen die tot verduurzaming leiden ook opties zijn
als oplossing voor de budgetproblematiek binnen de WBSO. Ook in meer
algemene zin vragen zij naar het opzetten een groene tak van de WBSO.
De WBSO is een generieke innovatieregeling. Er zijn in 2021 ruim 139.000
verschillende ontwikkelings- en onderzoeksprojecten toegekend voor de
WBSO. Zoals in het jaarverslag 2021 (Focus) valt te lezen, zijn dit projecten
in verschillende sectoren en met verschillende doelen, waaronder
duurzaamheid. Genoemde voorbeelden zijn o.a. een duurzaam middel
tegen algengroei op bijv. schepen, maar ook een monitor tegen voedselverspilling of betere zorg met een patiëntbewakingssysteem. De WBSO
levert dus ook een belangrijke bijdrage aan andere maatschappelijke
opgaven, zoals gezondheid en zorg. En ook zonder nadere sturing daarop
richten veel bedrijven zich met hun speur- en ontwikkelprojecten dus op
duurzaamheid.

1

Toegelicht in brief «Strategische agenda voor het ondernemingsklimaat in Nederland», van
14 oktober 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

7

Binnen de mix aan innovatie-instrumenten is er daarnaast reeds een groot
aantal instrumenten waarmee wel gestuurd kan worden op specifieke
doelen zoals verduurzaming.
Door het generieke karakter van de WBSO, kunnen alle bedrijven er een
beroep op doen. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen waar de
innovatie betrekking op heeft. Omdat er hierdoor geen sprake is van een
zogenoemd selectief voordeel, wordt de WBSO niet als staatssteun
aangemerkt. Door bepaalde activiteiten uit te sluiten of alleen nog bij te
dragen aan ontwikkelingen die leiden tot verduurzaming, dan wel groene
projecten extra of anders te stimuleren, wordt inbreuk gemaakt op dit
generieke karakter. Daardoor zal de regeling wel worden aangemerkt als
staatssteun. Dat acht ik vanwege de aanzienlijke verplichtingen die dat
met zich meebrengt, zowel aan de kant van de uitvoering als die van
bedrijven, zeer onwenselijk. Het zou de toegankelijkheid van de regeling
verminderen.
Tot slot is een belangrijke reden voor regelingen als de WBSO dat dit tot
innovaties leidt die ook maatschappelijke en economische voordelen met
zich meebrengen die de ontwikkelaar van die innovatie niet geheel naar
zich toe kan trekken. Deze zogenoemde spillovereffecten van innovaties
zijn moeilijk voorspelbaar. Zo kunnen innovaties die oorspronkelijk
helemaal niet gericht zijn op verduurzaming, hier door middel van een
andere toepassing wel een belangrijke bijdrage aan leveren.
De leden van de VVD-fractie en CDA-fractie vragen zich af waarom de
Minister heeft besloten om niet de budgetsystematiek toe te passen en
geen parameterwijziging te doen in 2023 en hoe dit zich verhoudt tot een
fors budgettair tekort. De leden van de CDA-fractie vragen tevens of dit
betekent dat er minder budget overblijft voor ondernemers.
Zoals in het voorgaande aangegeven zet ik mij in voor een zo stabiel
mogelijke regeling. Voor 2023 is dat gerealiseerd; in 2023 blijven de
parameters stabiel. Met deze stabiele parameters is er voor 2023 mogelijk
een klein gat tussen het beschikbare budget (inclusief nog beschikbare
reserves als gevolg van onderuitputting van het budget in het verleden
van € 89 mln.) en de verwachte benutting van het budget. Het tekort
wordt momenteel geraamd op ca € 13 mln. Ik ben dan ook blij dat het
kabinet besloten heeft dat dit geraamde tekort geen gevolgen heeft voor
de parameters en dus voor ondernemers. Dit tekort wordt nu opgevangen
in het inkomstenkader van de miljoenennota. Volgens de budgetsystematiek, zouden met een dergelijk verwacht tekort de parameters beperkt
naar beneden bijgesteld moeten worden, waardoor de tegemoetkoming
voor ondernemers lager zou worden.
Het forse verwachte tekort in 2024 bij stabiele parameters komt door een
groter gat tussen het beschikbare budget en de verwachte benutting. Dit
gat is groter doordat in 2024 geen reserves vanwege onderuitputting in
voorgaande jaren meer beschikbaar zal zijn. Hierdoor is het beschikbare
budget in 2024 vooralsnog aanzienlijk lager dan in 2023. Ook als de
parameters voor de regeling in 2023 wel zouden zijn verlaagd, is de
verwachting dat het budget in 2024 niet toereikend zal zijn. Dit komt mede
omdat als gevolg van inflatie de kosten van bedrijven voor speur- en
ontwikkelingswerkzaamheden naar verwachting verder zullen stijgen,
waardoor zonder nadere maatregelen de kosten van de WBSO verder
oplopen. Als bij definitieve raming van WBSO benutting van 2024 blijkt
dat er sprake is van overschrijding van het dan beschikbare budget, zal
conform de budgetsystematiek de grondslag of de parameters worden
aangepast. Als een verlaging van de parameters of een versobering van
de regeling anderszins nodig is, betekent dit dat alle of een deel van de
WBSO-gebruikende ondernemers minder tegemoetkoming vanuit de
WBSO zullen ontvangen. Dat doe ik bij voorkeur eenmalig om de
voorspelbaarheid en stabiliteit van de WBSO voor bedrijven niet meer te
schaden dan nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

8

De leden van de D66-fractie vragen of er bij een krapper WBSO-budget
minder ondernemers kunnen worden ondersteund en naar de gevolgen
voor de circa 20.000 bedrijven die jaarlijks gebruik maken van de WBSO.
Zij vragen of er vanuit andere bronnen geld beschikbaar kan komen om
de parameters tijdelijk te verhogen of minstens stabiel te houden. Ook de
BBB-fractie vraagt in dit verband of er geld uit het Klimaat- of Groeifonds
kan komen.
Bij een krapper WBSO-budget zal de regeling versoberd moeten worden.
De inzet is om dit natuurlijk te minimaliseren. Versobering kan door de
parameters neerwaarts bij te stellen of door de grondslag van de regeling
te beperken, zodat bepaalde kosten en uitgaven niet meer in aanmerking
komen. Bij het neerwaarts bijstellen van de parameters zullen nog
evenveel bedrijven en projecten gebruik kunnen maken van de WBSO,
maar het effect op de gebruikers van de WBSO is dat zij per uitgegeven
euro aan een innovatieproject minder WBSO ontvangen. Bij een grondslagversmalling zullen bepaalde kosten en uitgaven worden uitgesloten
van de WBSO. Het effect daarvan is nu niet te concretiseren. Dit hangt af
van op welke wijze de grondslag wordt versmald. Versobering heeft dus
effect op het niveau van de ondernemer, maar ook op macroniveau voor
het vestigings- en investeringsklimaat. Mijn inzet is dan ook om de
parameters stabiel te houden.
Omdat de WBSO een fiscale regeling is, is deze onderdeel van het
inkomstenkader van de begroting. Hierdoor kan binnen de geldende
begrotingsregels geen dekking plaatsvinden vanuit andere middelen op
de EZK-begroting of elders vanuit het uitgavenkader, zoals vanuit het
Groeifonds. Gezien de structurele extra kosten die het stabiel houden van
de regeling al met zich meebrengt, is een tijdelijke verhoging van de
parameters in 2023 niet aan de orde. Dat zou ook in strijd zijn met mijn
streven naar stabiele parameters.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar of er in 2022 eventueel
sprake zal zijn van onderuitputting van het WBSO-budget. Op dit moment
wordt voor 2022 een uitputting verwacht van € 1.344 miljoen. Met een
beschikbaar budget in 2022 van € 1.336 miljoen komt dat neer op een
tekort van € 8 miljoen (<1% overschrijding). De genoemde uitputting
betreft een voorlopige schatting. De werkelijke uitputting kan pas in juli
2023 worden vastgesteld.
Vragen over de gebruikers van de regeling
De leden van de VVD-fractie vragen meer informatie te geven over de
sectoren waar WBSO-gebruikers in opereren. Hiervoor verwijs ik naar de
recent uitgebrachte jaarverslag 2021 (Focus) die ik als bijlage mee heb
gestuurd met de brief die aanleiding voor dit schriftelijk overleg vormt.2
Hierin staat zowel genoemd wat voor bedrijven gebruik hebben gemaakt
van de WBSO in 2021 (blz. 3) als het technologiegebied waarin deze
bedrijven werkzaam zijn (blz. 20).
De leden van de VVD-fractie vragen vervolgens hoeveel bedrijven er in
totaal een WBSO-aanvraag hebben ingediend en hoeveel bedrijven geen
WBSO-middelen hebben gekregen. In 2021 zijn er in totaal door 21.027
bedrijven en zelfstandigen een of meer WBSO aanvragen ingediend.
Hiervan zijn er 20.339 geheel of gedeeltelijk toegekend. Dat betekent dus
dat er voor 688 bedrijven en zelfstandigen de volledige aanvraag is
afgewezen.

2

Focus op Speur- en ontwikkelingswerk. De WBSO in 2021. RVO, 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

9

De leden van de VVD-fractie vragen mij vervolgens wat de belangrijkste
redenen zijn om een WBSO-aanvraag af te keuren en hoe hierover met
aanvragers van de WBSO wordt gecommuniceerd.
De belangrijkste reden dat projecten worden afgewezen is dat de
aangevraagde projecten of specifieke werkzaamheden daarbinnen niet
passen binnen de voorwaarden. De meest voorkomende grond voor
afwijzing is dat een aanvrager een fysiek product, productieproces of
programmatuur wil gaan ontwikkelen waarvan de technische nieuwheid
onvoldoende is. Andere redenen voor het afwijzen van (delen van)
projecten zijn dat hierin werkzaamheden zijn voorzien die zijn uitgesloten
voor de WBSO. Voorbeelden hiervan zijn het niet zelf ontwikkelen van
technologie maar het aankopen en implementeren daarvan, of werkzaamheden die worden beschouwd als het voorbereiden of uitvoeren van
productie.
RVO beoordeelt per aanvraag of er binnen de aangevraagde projecten
sprake is van S&O. Is of lijkt dit niet het geval dan neemt de beoordelaar
van RVO contact op met de ondernemer of diens tussenpersoon om
vragen te stellen. Als op grond van de aanvullende informatie van de
ondernemer blijkt dat een of meer projecten uit de aanvraag niet passen
binnen de kaders van de regeling dan wijst RVO de projecten die niet
voldoen af. Als RVO besluit een aanvraag niet of niet geheel goed te
keuren dan licht de beoordelaar van RVO dit besluit eerst telefonisch toe
aan de aanvrager of diens tussenpersoon. In de formele beschikking op de
aanvraag wordt gemotiveerd op welke gronden het besluit is gebaseerd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen meer inzicht over de verdeling
van het budget in 2021 over kleine start-ups, het mkb en grootbedrijven.
De leden van de SP-fractie vragen of nieuwe, startende ondernemers en
onderzoekers aanspraak maken op de WBSO of dat het vooral gevestigde
partijen betreft. Deze leden vragen daarom of het mogelijk is om een
overzicht te krijgen van de hoeveelheid projecten die aanspraak maken op
de WBSO, uitgesplitst naar het aantal personeelsleden.
Uit de het jaarverslag 2021 (Focus) valt op te maken dat ongeveer 66%
van de totale toegekende S&O-afdrachtvermindering aan het mkb en
ongeveer 34% aan het grootbedrijf toekomt. Bijna alle (97%) starters
vallen onder het mkb. Dit betreft bedrijven waarvan het jaar van aanvraag
maximaal het vijfde is waarin zij personeel in dienst hebben of voor
zelfstandige ondernemers maximaal het vijfde jaar waarin zij ondernemer
zijn en zij in de vier voorafgaande jaren maximaal twee keer gebruik van
de WBSO hebben gemaakt. In 2021 hebben de 2.770 starters die onder
deze definitie vallen, 13% van het totale aantal WBSO-gebruikers, in totaal
6.030 projecten toegekend gekregen, voor een totaal van 3.598 arbeidsjaren aan uren. Daarmee is ongeveer 6% van de totale
WBSO-afdrachtvermindering toegekend aan deze bedrijven. De overige
17.569 bedrijven die van de WBSO gebruik gemaakt hebben, doen dat in
132.911 projecten en 88.457 arbeidsjaren aan uren. Een uitsplitsing naar
het aantal personeelsleden is niet betrouwbaar te maken, omdat dit niet
nauwkeurig te bepalen is. Binnen de WBSO wordt op het aantal personeelsleden gelet die daadwerkelijke S&O werkzaamheden uitvoeren.
Het mkb ontvangt relatief meer voordeel dan het grootbedrijf dankzij het
schijvensysteem: het mkb voert ongeveer 49% van de toegekende
S&O-werkzaamheden uit, maar ontving in 2021 dus bijna tweederde van
de totale genoten afdrachtvermindering. Starters in de WSBO profiteren
relatief nog meer omdat voor hen een voordeelpercentage van 40% geldt
over de eerste € 350.000 aan S&O-loonkosten en overige uitgaven voor
hun speur- en ontwikkelingswerkzaamheden ten opzichte van 32% voor
niet-starters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

10

De leden van de SP-fractie vragen mij waarom een groot deel van het
WBSO-budget ten goede komt aan de technologiegebieden mechanische
techniek en computer- en informatiewetenschappen. De mate waarin
middelen ten goede komen aan een bepaald technologiegebied is van
twee factoren afhankelijk, namelijk de omvang van de kosten die met de
speur- en ontwikkelwerkzaamheden op een bepaald technologiegebied
samenhangen en het tarief dat volgens de betreffende schijf op die kosten
van toepassing is. Eerstgenoemde factor is uiteraard ook in hoge mate
afhankelijk van het aantal bedrijven dat op het betreffende technologiegebied speur- en ontwikkelwerkzaamheden verricht. Uit het jaarverslag
2021 (Focus, pagina 20) blijkt dat binnen de twee genoemde technologiegebieden verreweg de meeste bedrijven actief zijn die WBSO krijgen
toegekend, samen ruim de helft van alle gebruikers. Van het totale
toegekende voordeel ontvangen zij echter ruim minder dan de helft.
Bedrijven die actief zijn op deze technologiegebieden krijgen gemiddeld
dus minder WBSO-voordeel toegekend dan bedrijven die actief zijn op
andere technologiegebieden gemiddeld krijgen.
Overige vragen
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister het belang van de
WBSO als stimulans van innovatie van het Nederlandse bedrijfsleven
erkent en of de Minister het met de leden van de CDA-fractie eens is dat
de regeling goed functioneert en ook doelmatig is. Dit kan ik bevestigen.
De WBSO is een belangrijk onderdeel van het Nederlandse innovatieinstrumentarium en van het vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven.
De evaluatie beoordeelt de WBSO als doelmatig en kosten-efficiënt met
lage uitvoeringskosten, en schat ook dat iedere euro gederfde belastingopbrengst door de WBSO op de lange termijn leidt tot bijna een euro
extra uitgaven door bedrijven aan speur- en ontwikkelingswerk.3
De leden van de CDA-fractie en GroenLinks-fractie vragen hoe
neerwaartse parameteraanpassingen of het anderszins versoberen van de
WBSO in de toekomst zich verhoudt tot het behalen van de Lissabon
doelstelling of het doel om minimaal 2,5% van het BBP te investeren in
speur- en ontwikkelingswerk. Regelingen als het Nationaal Groeifonds en
de WBSO dragen in belangrijke mate bij aan het realiseren van die
doelstelling. De WBSO is zelfs de grootste generieke innovatieregeling en
ondersteunde in 2021 voor maar liefst € 7,8 mld aan uitgaven door
bedrijven aan speur- en ontwikkelingswerk. Het generieke karakter geeft
een belangrijke stimulans voor onderzoek en ontwikkeling. Ik onderschrijf
dan ook het belang van de WBSO voor het halen van de Lissabondoelstelling. Het is dan ook van groot belang dat ik me blijf inzetten om de
WBSO minstens op peil te houden. In lijn met het verzoek van de leden
van de CDA-fractie zal ik mij tot het uiterste inspannen om uitholling van
de WBSO te voorkomen.
De leden van de SP-fractie vragen tevens in hoeverre de resultaten van de
speur-ontwikkelingswerkzaamheden binnen de technologiegebieden
mechanische techniek en computer- en informatiewetenschappen vooral
ten goede komen aan grote bedrijven, ook als deze niet door hen zelf zijn
gedaan en of de WBSO dan niet vooral private winsten bij grote bedrijven
stimuleert.
De resultaten van speur- en ontwikkelingswerkzaamheden komen in de
eerste plaats ten goede aan het bedrijf dat deze uitvoert, onafhankelijk van
de omvang van het bedrijf. Van de WBSO gebruikers is 97% mkb en 3%
grootbedrijf. Van de toegekende WBSO afdrachtsvermindering gaat 66%
naar het mkb. Daarnaast profiteert de maatschappij van deze innovaties
3

Evaluatie WBSO 2011–2017. Dialogic, (2019), bijlage bij Kamerstukken 32 637 en 33 009, nr. 358.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

11

omdat deze veelal een bijdrage leveren aan maatschappelijke vraagstukken. In het jaarverslag zijn hier enkele mooie voorbeelden van
opgenomen.
Uiteraard kunnen ook andere bedrijven profiteren van innovaties die door
anderen zijn ontwikkeld, bijvoorbeeld door ze toe te passen of op basis
hiervan nieuwe speur- en ontwikkelactiviteiten te ontplooien. Innovaties
vanuit het mkb zijn vaker incrementeel van aard en met name toepasbaar
binnen het eigen bedrijf. De gebruiksmogelijkheden daarvan buiten het
bedrijf van de ontwikkelaar zijn vaak beperkt. En juist innovaties vanuit het
mkb die meer radicaal van aard zijn, kunnen een bedreiging vormen voor
de private winsten van grote bedrijven. Mede in het licht dat juist kleinere
uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk binnen de WBSO het sterkst
worden gestimuleerd, leidt de WBSO er in mijn ogen dan ook toe dat dit
met name ten goede komt aan het mkb.
De leden van de SP-fractie vragen tevens in hoeverre de uitkomsten van
met WBSO ondersteund onderzoek en de daaruit voortvloeiende winsten
toekomen aan buitenlandse ondernemingen. Om gebruik te kunnen
maken van de WBSO moet een bedrijf in Nederland loonheffingen
verschuldigd zijn. In zoverre is dus per definitie sprake van een in
Nederland gedreven onderneming, al dan niet met een buitenlandse
moedermaatschappij.
De leden van de SP-fractie vragen tot slot of er projecten zijn die al
meerdere jaren (op rij) een WBSO-aanvraag doen en of dit in lijn is met de
doelstellingen van de WBSO. Dit kan ik bevestigen. Sommige innovatieprojecten kennen een grote omvang en beslaan daardoor meerdere
kalenderjaren. De regeling omschrijft welke kosten voor WBSO in
aanmerking komen. Dat is niet anders voor grote dan voor kleine
projecten. Dat is in lijn met het generieke karakter van de WBSO en de
doelstelling om alle kosten die gemaakt worden om een technisch
knelpunt op te lossen te subsidiëren.
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag voorkomen dat met de
WBSO-projecten worden gefinancierd die ook zonder de regeling
uitgevoerd waren. Kan de Minister aangeven hoe zij dit voorkomt?
Voor de WBSO komen slechts kosten en uitgaven in aanmerking die
gemaakt worden nadat een WBSO-aanvraag is ingediend. Door vooraf
zekerheid te verschaffen over het recht op WBSO is de kans groter dat
bedrijven die zonder WBSO het project niet zouden starten dat wel doen.
Overigens valt niet te voorkomen dat er projecten WBSO krijgen die ook
zonder WBSO gerealiseerd waren. De overheid kan immers niet in het
hoofd van de ondernemer kijken en bepalen of hij het project zonder
toekenning van een WBSO-voordeel ook (op dezelfde wijze) door zou
laten gaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de verschillende grenzen
en schijven in de WBSO, en wat er gebeurt indien bedrijven de grenzen
overschrijden. Bij de WBSO is sprake van een schijvensysteem, waarin de
voordeelpercentages over de eerste € 350.000 aan S&O-loonkosten en
overige uitgaven voor speur- en ontwikkelingswerkzaamheden hoger zijn
dan daarboven. Wanneer bedrijven méér kosten en uitgaven voor de
WBSO opvoeren, valt het meerdere onder de tweede schijf en geldt een
lager voordeelpercentage. Er is geen maximum
WBSO-afdrachtvermindering die bedrijven kunnen ontvangen. Alle
informatie hierover is ook terug te vinden op de website van de RVO:
www.rvo.nl/wbso.
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen op een publicatie van het
Centraal Planbureau waarin staat dat het voor kleine startende bedrijven
moeilijk is om aanspraak te maken op de regeling, waardoor ze beginnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

12

met een extra concurrentienadeel. De betreffende passage heeft geen
betrekking op de WBSO maar op de innovatiebox, die overigens per 2013
en 2017 op dit punt is aangepast. De innovatiebox wordt komend jaar
geëvalueerd. Binnen de WBSO krijgen starters juist een hogere tegemoetkoming. Hier maakten in 2021 2.770 bedrijven gebruik van, waaruit blijkt
dat de WBSO juist heel toegankelijk is voor startende bedrijven.
De leden van de GL-fractie vragen mij of de vertraging van de actualisatie
van de CO2-prijs uit de Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving
van invloed is voor het beoordelen van de projecten uit de WBSO en zo
nee, in hoeverre dan wordt geborgd dat projecten die subsidies
ontvangen in lijn zijn met de transitie naar een 1,5 gradeneconomie.
Bij de beoordeling van WBSO-projecten speelt de CO2-prijs geen rol.
Zoals hiervoor toegelicht is de WBSO een generieke innovatieregeling. De
WBSO ondersteunt de totstandkoming van diverse innovaties door
Nederlandse bedrijven. Veel projecten dragen bij aan het vinden van
technische oplossingen om CO2-uitstoot te verminderen. In de jaarverslagen van de afgelopen jaren vindt u diverse voorbeelden van dergelijke
innovaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 637, nr. 510

13