Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 676

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer, naar aanleiding van de toezegging
aan het Kamerlid Van der Werf (D66) tijdens het twee minutendebat op
7 december 2022 (Handelingen II 2022/23, nr. 32, item 4), over de lessen
die Nederland uit de arrestaties van aanhangers van de «Reichsbürger»beweging kan leren.
Arrestatie «Reichsbürger» in Duitsland
De verdachten zijn onderdeel van de Reichsbürger-beweging. Leden van
die organisatie erkennen de Bondsrepubliek Duitsland niet. Ze beweren
dat het Duitse Rijk zoals dat bestond tussen 1871 en 1945 nog steeds
bestaansrecht heeft.
Het strafrechtelijk onderzoek richt zich inmiddels op in totaal 55 mensen
die verdacht worden van het voorbereiden van een staatsgreep middels
een gewapende bestorming van het Duitse parlement. In december 2022
voerde de Duitse politie en veiligheidsdiensten een serie invallen uit. Er
werden toen 25 mensen opgepakt vanwege een plan om het Duitse
parlement te bestormen en de macht over te nemen. Zeker 22 mensen
worden verdacht van lidmaatschap van een terroristische organisatie. Zij
zouden een grote rol hebben gehad in de organisatie en mogelijke
uitvoering van de geplande staatsgreep. Andere verdachten worden
beschouwd als aanhanger van de beweging, al is hun rol bij de geplande
staatsgreep onduidelijk. De invallen vonden plaats in elf deelstaten, op
ruim 150 locaties. Ook in Oostenrijk en Italië zijn Duitse verdachten
aangehouden.
De groep was in het bezit van vuurwapens en een deel van de verdachten
had legale wapenvergunningen. Uit (Duitse) mediaberichten blijkt dat de
verdachten komen uit het midden- en hogere kader van de samenleving.
De Duitse autoriteiten grepen in omdat de plannen van de groep
vergevorderd waren en er binnen de groep werd gesproken over de
naderende «Tag X»: volgens de Reichsbürger, de dag dat de ineenstorting

kst-29754-676
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 676

1

van het Duitse rechtstaat begint. Door middel van aanslagen verwachtten
ze chaos en onrust te creëren en een overreactie van de Duitse regering
uit te lokken en daarmee steun voor hun staatsgreep te creëren.
De groep kende een militaire en een politieke tak. De militaire tak moest
de Bondsdag aanvallen, parlementsleden gijzelen en het stroomnet
platleggen. De politieke tak kon vervolgens de macht overnemen, zo was
het idee.
Vergelijking met Nederland
Anders dan in Nederland gaat in Duitsland al jarenlang een van de
grootste geweldsdreigingen uit van rechts-extremisme. Waar de Reichsbürger beweging van origine vooral werd gekenmerkt door een vrij
«klassiek» rechts-extremistisch gedachtegoed, is zij door de recente groei
veranderd in een versnipperd geheel: ongeveer vijf procent van de
aanhangers is nog als klassiek rechts-extremistisch te beschouwen,
anderen worden meer gedreven door een spiritueel wereldbeeld, verzet
tegen het coronabeleid van de Duitse regering, of complottheorieën.
De vermenging van rechts-extremisten, complotdenkers en
anti-overheidssentimenten is ook in Nederland zichtbaar, maar van een
compleet andere orde dan de verijdelde couppoging in Duitsland. Er is
sprake van een hele diverse groep, waarbij een lappendeken van soms
onduidelijke, veranderende en gemengde denkbeelden vaak samengaat
met persoonlijke grieven en mentale problemen.1 Voor een gebeurtenis
zoals in Duitsland bestaan in Nederland nu geen concrete aanwijzingen.
Anders dan in Duitsland, kan een dergelijke beweging in Nederland niet
leunen op een vruchtbare voedingsbodem van georganiseerde rechtsextremistische netwerk.
Nederland kent wel «soevereinen», dit zijn personen die zich actief afkeren
van de huidige maatschappij en de regels van de democratische
rechtsorde niet erkennen. Dit heeft zich tot op heden niet vertaald naar
geweld, maar het is wel voorstelbaar dat het niet langer erkennen van de
Nederlandse overheid de drempel kan verlagen om geweld te gebruiken.
«Soevereinen» worden in Nederland niet per definitie als rechtsextremistisch beschouwd, maar als een anti-overheidsbeweging. Het is
mogelijk dat individuele soevereinen, anti-overheidsextremisten en/of
rechts-extremisten in Nederland geïnteresseerd zijn in wapens. Er zijn in
Nederland echter geen grote wapenvondsten gedaan die vergelijkbaar zijn
met Duitsland of België. Deze «soevereinen» zijn in Nederland een nieuw
fenomeen waarover nog weinig dreigingsinformatie bekend is. Het is
belangrijk om de ontwikkelingen rondom deze fenomenen te blijven
monitoren en te onderzoeken. Dit doen we in nauwe samenwerking met
de landen om ons heen, zowel als het gaat om de aanpak als op het
niveau van analyse en informatie-uitwisseling.
In algemene zin kan gesteld dat de dreiging voor de nationale veiligheid
en de democratische rechtsorde vanuit rechts-extremisme en
anti-overheidsextremisme ook in Nederland aanwezig is. Dit vraagt om
alertheid van alle betrokken partners. Zoals in het Dreigingsbeeld
Terrorisme Nederland 57 beschreven blijft het zogenaamde accelerationisme de voornaamste rechts-extremistische geweldsdreiging in
Nederland. Deze stroming propageert terroristisch geweld als legitiem
middel om het ideaal van een witte etnostaat te bereiken. Er zijn
waarschijnlijk een paar honderd Nederlandstalige aanhangers van
dergelijk gedachtegoed. De dreiging van traditionele rechts-extremistische
1

NCTV, Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 57 (november 2022) p. 29. (Bijlage bij Kamerstuk
29 754, nr. 653).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 676

2

groepen in Nederland is echter wel anders dan in Duitsland. In Duitsland
bestaat een voedingsbodem van diepgewortelde rechts-extremistische
netwerken. In Nederland zijn de meer «klassieke» rechts-extremistische
groepen juist heel klein en weinig georganiseerd. Ze kennen onderlinge
spanningen en ontberen leiderschap.
Ik heb uw Kamer geïnformeerd over de aanpak van (verschillende vormen
van) extremisme op 7 november jl.2 en meer specifiek over de (online)
bevoegdheden van het lokaal bestuur op 23 december 20223. Zoals
toegezegd in de brief van 23 december 2022 ontvangt uw Kamer medio
2023 een strategie voor de aanpak van online radicalisering en een
extremismestrategie. Internationale ervaringen met de dreiging en aanpak
van extremisme worden hierin meegenomen.
Ik ga over de aanpak van de dreiging van verschillende vormen van
extremisme en terrorisme graag met u in gesprek tijdens het commissiedebat van 20 april 2023.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

2
3

Kamerstuk 29 754, nr. 654.
Kamerstuk 29 754, nr. 668.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 676

3