Gebiedsagenda
Limburg

Versie oktober 2009

Limburg in vogelvlucht
Ondergrond
Laag van de netwerken
Occupatielaag
Drie onderscheidende
thema’s voor Limburg
Grensligging
Demografische omslag
Duurzaamheid
Vier sectorale opgaven
Groen-blauwe structuur
Bereikbaarheid
Economische versterking
Herstructurering

Gebiedsagenda Limburg

Versie oktober 2009

Inhoud

9

Inleiding
Een regio met kansen en bedreigingen
Agenda voor de toekomst
Doel en status van de gebiedsagenda

15

De uitgangspositie: Limburg in vogelvlucht
Ondergrond
Laag van de netwerken
Occupatielaag

21

Drie onderscheidende thema’s die Limburg anders maken
Grensligging: van belemmering naar kans
Demografische omslag: ontwikkeling in een situatie van krimp
Duurzaamheid: naar een klimaatbestendig Limburg

25

Vier sectorale opgaven
Groen-blauwe structuur
Mobiliteit / bereikbaarheid
Economische versterking
Verstedelijking / herstructurering

31

Integrale gebiedsontwikkelingen
Maastricht-Heuvelland
Parkstad Limburg
A2-zone / Westelijke Mijnstreek
N280-zone / Maasplassen
Greenport Venlo
Ooijen-Wanssum / Zandmaas 2

37

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg
Inleiding
Groen-blauwe structuur
Mobiliteit / bereikbaarheid
Economische versterking
Verstedelijking / herstructurering

51

Bijlagen
De drie lagenbenadering
Projecten per integrale gebiedsontwikkeling

Een regio met kansen en
bedreigingen
Agenda voor de toekomst
Doel en totstandkoming
van de Gebiedsagenda

Gebiedsagenda Limburg

9

Inleiding

Een regio met kansen en bedreigingen

Agenda voor de toekomst

De provincie Limburg neemt in Nederland een bij­

In de Nota Ruimte is Zuid-Limburg aangewezen

In potentie heeft

zondere positie in. Enerzijds is het gebied, vanuit de

als één van de zes Nationale Stedelijke Netwerken.

Limburg een

Randstad gezien, perifeer gelegen. De grens met

Het is tevens aangemerkt als Nationaal Landschap.

excellent ­vestigings-

de buurlanden Duitsland en België is ruim drie keer zo

Daarmee vormt heel Zuid-Limburg een prioritair gebied

en woonklimaat.

lang als die met de naburige Nederlandse provincies

in de nationale ruimtelijke hoofdstructuur en dus ook

Noord-Brabant en Gelderland. Anderzijds ligt Limburg,

in het nationale ruimtelijke beleid. Verder ziet het

bezien op de grotere Europese schaal, juist strategisch

Rijk Greenport Venlo nadrukkelijk als een belangrijke

op een gunstige plaats, als schakel binnen sterke

logistieke hotspot, oftewel een economisch brandpunt

­economische netwerken als de Technologische Top­

van nationale betekenis.

regio Eindhoven-Leuven-Aken (ELA). Stedelijke centra

Het (potentiële) belang van Limburg voor Nederland

als Amsterdam, Rotterdam, Luik, Brussel, Antwerpen,

wordt dus onderkend. Deze Gebiedsagenda bevat

Aken, Keulen, Düsseldorf, Parijs en Londen liggen

de ambities om de potenties van het gebied te ver­

­binnen enkele uren reisafstand.

zilveren. Het benutten van de grensligging, inspelen

Met deze uitstekende internationale ligging en de grote

op de demografische omslag en voorsorteren op

landschappelijke kwaliteiten heeft Limburg in potentie

een duurzame toekomst spelen hierin een centrale rol.

een excellent vestigingsklimaat voor bedrijven en een

De ambities komen samen in zes integrale gebieds­

woonklimaat dat inwoners een goede kwaliteit van

ontwikkelingen en zijn uitgewerkt in concrete fysiek-

leven biedt. Het gebied kan als onderdeel van de

ruimtelijke projecten in verschillende stadia van

ELA-driehoek uitgroeien tot een internationale top­regio

­ontwikkeling.

op het vlak van de kenniseconomie, met de potentie
zich te ontwikkelen tot een belangrijke ­groeimotor

De Gebiedsagenda bestaat uit een kaart en deze

van ons land. Daarvoor moet echter eerst worden

­toelichtende tekst. Hij is als volgt opgebouwd:

afgerekend met een aantal bedreigingen.

- wat zijn de belangrijkste kenmerken van Limburg?

Limburg heeft nog te weinig economische dynamiek,

Hoe staat de provincie er voor op de verschillende

waardoor nieuwe economische ontwikkelingen en

te onderscheiden lagen (ondergrond, netwerken

jonge talenten worden weggezogen door onder meer
de Randstad. Er is ook de krimp van de bevolking,

en occupatie)?
- waardoor onderscheidt Limburg zich van andere

waardoor sommige buurten dreigen te verloederen en

regio’s? Welke thema’s maken dat Limburg in haar

de omvang van de beroepsbevolking onder druk komt

fysiek-ruimtelijke beleid andere accenten legt of

te staan. Verder biedt de woningmarkt nog te weinig
aantrekkelijke woonmilieus om mensen aan te trekken.

moet leggen?
- voor welke sectorale opgaven staat Limburg de

Met deze remmende factoren zijn er dan ook forse

komende tien jaar? Op welke zaken wordt gefocust

Door deze remmende

inspanningen nodig om de hoge potenties van Limburg

om de kansen te grijpen en de bedreigingen op

factoren zijn er forse

te heffen?

inspanningen n
­ odig

waar te maken.

- in welke gebieden in Limburg concentreren zich de
ontwikkelingen en projecten in de komende jaren?
Waar zijn of worden integrale gebiedsontwikkelingen
in gang gezet?
- welke projecten vloeien daaruit voort of lopen al?

om de hoge potenties
waar te maken.

Inleiding

10

Schematisch ziet dit er als volgt uit.
3 thema’s

>

Grensligging

>

Demografische omslag
Duurzaamheid

4 sectorale opgaven

Groen-blauwe structuur
Creëren van aaneengesloten, klimaatbestendige
(internationale) natuurgebieden
Mobiliteit / bereikbaarheid
Maken van robuuste netwerken,
binnen én over de grenzen
Economische versterking
Ontwikkeling kenniseconomie
Verstedelijking / herstructurering
Van productie naar transformatie

6 gebieden

Maastricht-Heuvelland
Parkstad Limburg
A2-zone / Westelijke Mijnstreek
Greenport Venlo
N280 zone / Maasplassen
Ooijen-Wanssum / Zandmaas 2

De sectorale opgaven brengen focus in de integrale
gebiedsont­wikkelingen, die op hun beurt een antwoord
moeten ­bieden aan de specifieke uitdagingen waarvoor
­Limburg staat. Uitdagingen die voortkomen uit de drie
thema’s waarmee Limburg zich onderscheidt van andere
gebieden in Nederland. De projecten vormen het meest
dynamische deel van de Gebiedsagenda. Zij spelen op
korte en/of middellange termijn en kunnen gedurende
de looptijd van de Gebiedsagenda veranderen.

Concrete projecten voortvloeiend uit de opgaven

Gebiedsagenda Limburg

11

12

Inleiding

Doel en status van de gebiedsagenda

De gebiedsagenda heeft een dynamisch karakter.
Jaarlijks, of zo vaak als nodig, kunnen in overleg tussen

De gebiedsagenda is tot stand gekomen in samen-

rijk en regio zaken worden toegevoegd of afgevoerd.

werking tussen rijk en regio op basis van bestaand

In die zin is het voorliggende document een eerste

beleid. Eerder vastgestelde nationale en regionale

generatie gebiedsagenda. Aanscherping en aanvulling

nota’s, zoals de Nota Ruimte, de Nota Mobiliteit, de

is permanent noodzakelijk om de gebiedsagenda een

MobiliteitsAanpak, de Agenda Vitaal Platteland, de

blijvende functie in het besluitvormingsproces te geven.

Agenda Landschap, het Concept Nationaal Waterplan
en regionale structuurvisies en verkeer- en vervoers-

De gebiedsagenda richt zich op grootschalige fysiek-

plannen zijn gebiedsgericht doorvertaald. Voor Limburg

ruimtelijke en ruimtelijk-economische veranderingen

in het bijzonder gaat het om Provinciaal Omgevings-

(exclusief onderhoud en instandhouding) waarbij

plan, Provinciaal Verkeer- en vervoersplan, Limburgse

minimaal twee overheidslagen actief betrokken zijn.

Investeringsagenda, Ontwikkelingsagenda Stedelijk
Netwerk Zuid-Limburg en de verschillende regiovisies.
Geen nieuw beleid,

De gebiedsagenda is daarmee geen verwoording van

maar inzicht in samen-

nieuw beleid, maar inventariseert bestaand beleid met

hangende opgaven op

een ruimtelijke inslag en legt de verschillende plannen

gebiedsniveau.

naast en op elkaar. Hierdoor ontstaat inzicht in de met
elkaar samenhangende opgaven op gebiedsniveau en
kunnen de plannen beter op elkaar worden afgestemd.
De gebiedsagenda zelf is geen besluit om programma’s
of projecten tot uitvoer te brengen; op basis van de
gebiedsagenda’s worden in het bestuurlijk MIRT overleg keuzes gemaakt en besluiten genomen (bijvoorbeeld tot het uitvoeren van een verkenning). In deze
overleggen fungeert de gebiedsagenda als structurerend en onderbouwend hulpmiddel.
Met het vaststellen van de gebiedsagenda in het
bestuurlijk overleg MIRT wordt afgesproken dat de
voorliggende gebiedsagenda de basis is voor het
bespreken van onderwerpen en het maken van concrete
(financiële) afspraken daarover in de komende paar jaar.

Ondergrond
Maas, Robuuste ecologische
verbinding Schinveld Mook,
Drielandenpark
Laag van de Netwerken
Water, Spoor, Weg, Lucht,
Technische infrastructuur
Occupatielaag
Economie, Recreatie en
toerisme, Land- en tuinbouw,
Wonen

Gebiedsagenda Limburg

15

De uitgangspositie: Limburg in vogelvlucht

Bij de beschrijving van de belangrijkste kenmerken van

Laag van de netwerken

De natuur­gebieden in
Limburg zijn nu te weinig

Limburg hanteren we het bekende onderscheid tussen
de drie lagen: de ondergrond, de laag van de netwerken

Limburg heeft in beginsel goede verbindingen met

verbonden en daarmee

en de occupatielaag (zie bijlage blz. 51)

de rest van Nederland en de omringende landen,

te weinig robuust.

al schieten de kwaliteit en capaciteit van sommige
­netwerken nog tekort.
Ondergrond
Water
Limburg is een langgerekte en op sommige plekken

De Maas en het Julianakanaal maken goederen­vervoer

smalle provincie (bij Roosteren vormt de provincie

over het water mogelijk van en naar de ­zeehavens van

een wig van slechts zes kilometer tussen België en

Rotterdam en (via het Albertkanaal) Antwerpen. Via

Duitsland). De groen/blauwe structuur maakt onderdeel

de Zuid-Willemsvaart, die Maastricht verbindt met

uit van grensoverschrijdende watersystemen en

Den Bosch, heeft ook Weert toegang tot het binnen-

­landschappen en wordt gedomineerd door drie hoofd-

vaartnet. De opwaardering van de Maasroute en de

structuren.

Zuid-Willemsvaart maken vervoer met grotere schepen
mogelijk, waardoor de binnenvaart concurrerender

Maas

wordt ten opzichte van andere vormen van goederen-

Deze rivier verbindt over een lengte van 160 km ­

vervoer. Het ­sluizencomplex bij Ternaaien onder

Noord- Midden- en Zuid-Limburg met elkaar en is

­Maastricht vormt daarbij nog wel een flessenhals.

­daarmee een van de belangrijkste structurerende
­elementen van de provincie.

Spoor en lightrail
Limburg heeft goede treinverbindingen met de

Schinveld-Mook

­Randstad en de rest van Nederland. Er wordt gewerkt

Langs de oostgrens van Limburg loopt van noord

aan het optimaliseren van de bestaande regionale

tot zuid een robuuste ecologische verbinding die

verbindingen binnen Limburg en verbindingen over de

een reeks natuurgebieden aan weerszijden van de

grens met Luik/Brussel (via Maastricht) en Aken/Keulen

Duits-Nederlandse grens tussen het Reichswald en

(via Heerlen), in termen van infrastructuur en bedienings-

Schinveld aan elkaar verbindt.

modellen. Vanuit Luik/Brussel en Aken/Keulen zijn
steden als Parijs, Londen en Frankfurt via het hoge-

Drielandenpark

snelheidsnet snel te bereiken. Andere verbindingen

Het nationaal landschap Zuid-Limburg maakt ­onder­-

over de grens, zoals die met Hasselt (vanuit ­Maastricht)

deel uit van het Drielandenpark, dat loopt tot aan het

en Duisburg/Düsseldorf (vanuit Venlo), ­ontbreken of

­Kempens Plateau en de Ardennen in ­België en de

zijn nog van matige kwaliteit.

Eifel in Duitsland.
Weg
De ondergrond in Limburg is door de dichte aaneen-

De provincie beschikt over een redelijk uitgebreid

De onderliggende weg-

schakeling van functies in de occupatielaag (zie ­hierna)

­snelwegennet. Snelwegverbindingen met België

structuur is ­k wetsbaar

extra kwetsbaar. Er is met name in het zuiden van de

zijn er via de A2/E25 (Maastricht) en A76/E314

bij een verdere groei van

provincie sprake van een grote ruimtelijke druk. Zeker

­(knooppunt Kerensheide), met Duitsland via de A67

de mobiliteit.

in het licht van de klimaatverandering zijn de natuur­

(Venlo), A76 (Parkstad) en A77 (Gennep), met de rest

gebieden in Limburg nu te weinig aaneengesloten en

van Nederland via de A2 en A67 (Eindhoven) en A73

verbonden en daarmee te weinig robuust.

(Nijmegen). De onderliggende wegstructuur is echter
kwetsbaar bij een verdere groei van de mobiliteit.
Ook schieten de verbindingen met ­Duitsland op
­sommige plekken nog tekort, zoals ter hoogte van
Tegelen (door het ontbreken van de A74) en regionaal
bij Sittard (aansluiting N297 op Duits wegennet).

n

16

De uitgangspositie: Limburg in vogelvlucht

Occupatielaag

Gevarieerde waaier

Lucht

aan economische

In Zuid-Limburg ligt de regionale luchthaven ­Maastricht

­activiteiten

17

In Parkstad hebben zich na de mijnsluitingen grote

Land- en tuinbouw

Jaarlijks worden in

administratieve werkgevers (ABP, CBS) gevestigd.

Nederland bezit een krachtig en sterk innovatief agri-

­Limburg vijftien à twintig

Aachen Airport. Binnen een relatief korte luchtafstand

Bij de beschrijving van de occupatielaag maken we

Hier wordt verder een omslag gemaakt naar nieuwe

businesscomplex, dat internationaal hoog staat aan-

miljoen overnacht­ingen

ligt een groot aantal internationale (Schiphol, Brussel,

een onderscheid tussen de verschillende ‘gebruikers’

energie, met het mijnwaterproject en zonne-energie

geschreven. Nederland is – na Amerika – de grootste

geteld.

Düsseldorf, Keulen) en andere regionale luchthavens

van de ruimte: economie, recreatie en toerisme,

als in het oog springende exponenten. Opvallend is

exporteur ter wereld van agroprodukten. Binnen dit

(Liège Airport, Eindhoven ­Airport, Airport Weeze),

land- en tuinbouw en wonen.

de prominente positie van Limburg op het gebied van

internationale speelveld speelt het agrofood-complex

research and development. Ook neemt het belang van

in Zuidoost Nederland (Oost-Brabant/Noord-Limburg)

waarvan de Limburgse bevolking en het Limburgse

Spoorstructuur

Gebiedsagenda Limburg

bedrijfsleven gebruik kan maken, voor zowel personen-

Economie

de grote Limburgse steden als shopping centra meer

een zeer prominente rol; er is sprake van een forse

als goederen­vervoer.

De strategisch gunstige ligging van Limburg heeft in de

en meer toe. De koopstromen over de landsgrenzen

concentratie aan food en –processingindustrie, primaire

verschillende stedelijke gebieden tot een gevarieerde

bedragen inmiddels vele honderden ­miljoenen euro’s

produktie en dienstverlening.

Technische infrastructuur

waaier aan economische activiteiten geleid. In Venlo en

per jaar. Limburg profiteert per saldo fors van de

Noord-Limburg is in omvang het tweede tuinbouw­

Noord-Limburg is het

Veel grondstoffen voor het chemiecomplex in de Wes-

omgeving zijn de logistieke en de agro-foodsector in

­bestedingen van met name Duitse consumenten.

gebied van Nederland en vormt met het kassengebied

tweede tuinbouwgebied

telijke Mijnstreek worden per buisleiding aan­gevoerd uit

onderlinge samenhang sterk ontwikkeld. In Roermond

van buurregio Niederrhein één van de grootste tuin-

van Nederland en

Rotterdam en Antwerpen. Er is ook een verbinding met

ligt het zwaartepunt op de grootschalige detailhandel,

Recreatie en toerisme

bouwgebieden in Europa. Dit heeft geleid tot een sterke

vormt met de regio

de industriële complexen in het Ruhrgebied. Limburg

met onder meer het drukbezochte Designer Outlet

In de hele provincie is de sector toerisme en recreatie

agrarische ontwikkeling in en rond Venlo. Hier bevindt

­Niederrhein één van

heeft in beginsel een goed hoogspanningsnetwerk.

­centrum. Weert is een centrum van maakindustrie en

sterk ontwikkeld. Limburg heeft diverse natuurgebie-

zich onder de noemer Greenport Venlo een (inter)natio-

de grootste tuinbouw-

fungeert steeds meer als opvanggebied voor bedrijvig-

den, zoals de nationale parken Groote Peel, Meinweg

naal centrum van bedrijvigheid in de agro-foodsector.

gebieden in Europa.

De netwerken zijn op een aantal locaties met elkaar

heid vanuit Noord-Brabant. De Westelijke Mijnstreek

en Maasduinen in Noord- en Midden-Limburg. Er zijn

De ontwikkeling van Greenport wordt sterk beïnvloed

verknoopt. Deze plekken zijn van zeer groot logistiek

rond Sittard-Geleen is naast Venlo een tweede logistiek

drukbezochte recreatiecentra zoals de Kasteeltuinen

door de mondiale trends in logistiek en transport, zoals

belang.

centrum van Limburg. Het is tevens het industriële en

van Arcen, attractiepark Toverland in Sevenum, de

de internationalisering van handel en productie, schaal-

innovatieve hart van de provincie. Het zwaartepunt

Maasplassen in Midden-Limburg en Mondo Verde,

vergroting, diversificatie en specialisatie van producten

ligt op chemie (DSM, Sabic) en automotive (NedCar).

Snowworld en Gaia Park in Parkstad. Het Heuvelland

en groei van retourstromen door recycling. Dit biedt

Maastricht, met haar internationaal georiënteerde

in Zuid-Limburg is eveneens een toeristische trekker

kansen voor agro-logistieke regio’s als Greenport, waar

­universiteit, is in Limburg de kennisstad bij uitstek, met

van jewelste, met Maastricht, Valkenburg aan de Geul,

productie, opslag en distributie zijn geconcentreerd en

nadruk op de gezondheidszorg. Ook de cultuursector

het Geuldal en het drielandenpunt bij Vaals. Jaarlijks

gecentraliseerd.

en de zakelijke dienstverlening zijn hier sterk ontwikkeld.

worden in Limburg vijftien à twintig miljoen overnacht­

Naast het agro-food- en tuinbouwcomplex Greenport

ingen geteld, waarvan het merendeel in een aantal

wordt op de zandgronden elders in Midden- en Noord-

grote bungalowparken in Noord- en Midden-Limburg.

Limburg ook akkerbouw en intensieve veehouderij

Maastricht en Valkenburg hebben na Amsterdam het

bedreven. Op de lössgronden in Zuid-Limburg over-

grootste aantal hotelovernachtingen per jaar. Parkstad

heerst vooral de fruitteelt. Daarnaast houden veel

laat in de toeristische sector van alle Limburgse regio’s

­boeren zich bezig met landschapsbeheer. Zij bedrijven

Station de grootste groei zien.
overigens

kleinschalige veehouderij, helpen mee aan de instand-

Weert
Eindhoven
Randstad

HSL Brussel – Aken – Keulen

Venlo
Nijmegen

HSL Brussel – Aken – Keulen

Station
HSL-station

Roermond

HSL-station

Intercitydiensten:
Maastricht – Eindhoven – Randstad
Heerlen – Eindhoven – Randstad

Intercitydiensten:
Maastricht – Eindhoven – Randstad
Heerlen – Eindhoven – Randstad

Maastricht – Luik – Brussel

Maastricht – Luik – Brussel

Sittard

Regionale treindiensten

Regionale treindiensten

Tramverbinding Hasselt – Maastricht

Tramverbinding Hasselt – Maastricht

Treinverbinding stedelijk netwerk
Zuid-Limburg

Maastricht

Treinverbinding stedelijk netwerk
Zuid-Limburg

Heerlen

Hasselt
Antwerpen

Keulen
Frankfurt
Berlijn

Aken
Luik
Brussel
Parijs
Londen

Keulen
Frankfurt
Berlijn

houding van het karakteristieke heuvellandschap en
bieden mogelijkheden voor verblijfsrecreatie (kamperen
bij de boer).

De uitgangspositie: Limburg in vogelvlucht

18

Een grote stedelijke
­agglomeratie met een

Sittard-Geleen

groen hart

Amsterdam

Parkstad

Maastricht
Aken

Den Haag
Utrecht

Luik

Wonen
Limburg is een aantrekkelijk gebied om in te wonen.
Mensen wonen hier in de nabijheid van aantrekkelijke
(buitenlandse) steden en natuurgebieden. Noorden Midden-Limburg, met de steden Venlo, Venray,
­Roermond en Weert zijn relatief dun bevolkt. ZuidLimburg is met 650.000 mensen op een relatief klein
oppervlak na de Randstad het sterkst verstedelijkte
gebied van Nederland, met dicht bij elkaar de drie
­stedelijke centra Maastricht, Parkstad en SittardGeleen. Ze verschillen onderling van elkaar, maar
­vormen samen een compleet netwerk rond een
­nationaal landschap. Met de grote bevolkingscentra
direct over de grens (Luik en Aken) is op de grotere
schaal sprake van één stedelijke agglomeratie rond
een groen hart (het Drielandenpark).

Rotterdam

Grensligging:
van belemmering naar kans
Demografische omslag:
ontwikkeling in een situatie
van krimp
Duurzaamheid:
naar een klimaatbestendig
Limburg

Gebiedsagenda Limburg

21

Drie onderscheidende ­thema’s die Limburg
anders maken

Centrale ambitie

van krimp nodig is om de interne markt daadwerkelijk

Met steden als Luik,

De centrale ambitie van Limburg is niet anders dan ­

gestalte te geven.

Aken en Hasselt is er

die van andere regio’s in Nederland. Limburg wil een

Midden- en Noord-Limburg zijn relatief dun bevolkte

in potentie een grote

excellent vestigingsklimaat tot stand brengen voor

tussengebieden, met een strategisch gunstige ligging in

­interne markt.

bedrijven en arbeidskrachten en een woonklimaat voor

de internationale oost-west-as tussen de Randstad en

inwoners dat een uitstekende kwaliteit van leven biedt

het technologische centrum Eindhoven enerzijds en het

met een goede balans tussen werk en vrije tijd. Anders

Ruhrgebied anderzijds. Omdat het goederenvervoer

is wel dat Limburg bij de uitwerking van deze ambitie

naar verwachting de komende decennia nog fors zal

andere accenten legt (of moet leggen) dan andere

toenemen, is Venlo een belangrijke logistieke hotspot in

regio’s. Dit heeft te maken met drie zaken: de grens­

deze as. Hier biedt de grote externe markt stimulansen

ligging, krimp en duurzaamheid. Deze thema’s spelen

voor de doorontwikkeling van bedrijvigheid, zowel

een belangrijke rol bij de invulling van de zes integrale

­binnen als buiten de agro-foodsector.

gebiedsontwikkelingen waarin de ­Limburgse ambities
worden samengebald. Ze vormen met andere woorden
de rode draad in alle ontwikkelingen en projecten die

Demografische omslag: ontwikkeling

de komende tien jaar in Limburg op stapel staan.

in een situatie van krimp
Bij de demografische ontwikkelingen moet er een

Grensligging: van belemmering naar kans

onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds ZuidLimburg en anderzijds Midden- en Noord-Limburg.

Europa richt het vizier steeds meer op de ontwikkeling

Zuid-Limburg heeft te maken met de sterkste afname

Zuid-Limburg is het

van sterke regio’s, over landsgrenzen heen. Dat is ­

van de bevolking in Nederland. Wat het gebied onder-

enige sterk verstedelijkte

de manier waarop de Europese Gemeenschap aan

scheidt van de andere krimpgebieden in ons land

gebied is dat krimpt.

elkaar wil groeien, als het ‘Europa van de regio’s’. Voor

(Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Oost-Groningen), is

­Limburg biedt dit grote kansen. Samen met de buur­

dat Zuid-Limburg het enige sterk verstedelijkte gebied

regio’s in België en Duitsland kan de provincie werken

is dat krimpt. De krimp manifesteert zich op dit moment

aan concrete maatregelen die inhoud geven aan de

het sterkst in Parkstad Limburg, waarbij tegelijkertijd

Europese samenwerking en het leven, wonen en

sprake is van een aantal negatieve bevolkingsontwik­

­werken van Europese burgers kunnen verbeteren.

kelingen: het wegtrekken van mensen met midden- en

Zo is er in Limburg nu al sprake van een relatief grote

hogere inkomens, een forse daling van het aantal

woonmobiliteit over de grens (mensen die in een ander

geboorten, een toenemend aandeel van zorgbehoeven-

land wonen dan waar ze werken). Ook wordt er met

de ouderen, een daling van het gemiddeld opleidings­

name door onderwijsinstellingen aan weerszijden van

niveau en van de arbeidsparticipatie, een uittocht van

de grens al veelvuldig samengewerkt. Om dit nog

jonge (met name hoogopgeleide) werkzoekenden naar

­verder te stimuleren, zal het noodzakelijk zijn de

het westen van ons land of België en Duitsland en een

nog bestaande grenzen op verschillende gebieden

groeiende werkloosheid.

(onder meer regelgeving, fiscale verschillen en taal)

De daling van aantal inwoners en huishoudens heeft

te slechten.

op deze manier ingrijpende gevolgen voor de manier

In Zuid-Limburg biedt de Euregio Maas-Rijn grote

waarop het gebied moet nadenken over en ingrijpen in

potentiële ontwikkelingskansen die nu nog achter de

zaken als woningbouw, groen en blauw, arbeidsmarkt,

genoemde grenzen verborgen blijven. Met steden als

mobiliteit en voorzieningen. In Zuid-­Limburg (Parkstad

Luik, Aken en Hasselt is het een dicht bevolkt gebied

Limburg voorop) is nu al sprake van een woningover-

met een in potentie grote interne markt voor producen-

schot en worden scholen gesloten. Hier zijn geen

ten en consumenten. Om de groeikansen te benutten,

inkomsten meer te verwachten uit aanvullende woning-

is het noodzakelijk het MAHHL-gebied (Maastricht,

bouw of de bouw van kantoren. Er zal netto meer moeten

Aken, Heerlen, Hasselt, Luik, Sittard-Geleen en Genk)

worden gesloopt dan gebouwd. Scholen zullen moeten

economisch en infrastructureel sterker te verknopen.

worden gesloten of samen­gevoegd. Dit maakt ruimtelijke

Door het aantal relaties over de grens te vergroten,

ingrepen in het gebied gecompliceerd en moeilijk

­ontstaat meer massa. Massa die zeker in een situatie

­financierbaar. Daar komt bij dat de aanpak op regionaal

Drie onderscheidende ­thema’s die Limburg anders maken

22

Gebiedsagenda Limburg

23

Steden kunnen bij

niveau vorm moet krijgen, om te voorkomen dat steden

team heeft de opdracht meegekregen om enerzijds de

ondertunneling van de A2. Ook bij de wijkvernieuwing

Door bij het klimaat­

de aanpak van e
­ lkaar

elkaar gaan beconcur­reren en er spanning ontstaat

knelpunten en kansen te analyseren die bevolkings- en

in Maastricht Noordoost wordt onderzocht in hoeverre

bestendig maken nieuwe

leren en ook dat

­tussen de steden en de dorpen in het Heuvelland.

huishoudensdaling met zich meebrengen en anderzijds

C2C kan worden toegepast. Verder onderzoeken tal

duurzame inrichtings­

maakt samenwerking

Er is ook een verschil in het tempo waarin de steden

oplossingsrichtingen en aanbevelingen te formuleren.

van Limburgse bedrijven (waaronder grote spelers

concepten te vermarkten,

onontbeerlijk.

in Zuid-Limburg te maken ­krijgen met krimp. Steden

Het Topteam heeft inmiddels advies uitgebracht over

als DSM, Sabic en Océ) concreet of ze hun productie-

kan de regio een impuls

kunnen bij de aanpak van elkaar leren en ook dat

Parkstad Limburg. De krimp wordt hier ‘urgent en bij-

processen volgens de C2C-principes kunnen inrichten.

geven aan de regionale

maakt samenwerking onontbeerlijk. De strategische

zonder’ genoemd. Er is een gezamenlijke aanpak nodig

Ze hebben hiervoor een netwerk opgericht dat wordt

economie.

aanzet hiertoe is gegeven in de Ontwikkelingsagenda

van gemeenten, regio, provincie en rijksoverheid om

ondersteund door de provincie. Intussen wordt het

voor het stedelijk netwerk Zuid-Limburg.

te investeren in een economisch sterke en duurzame

duurzaam ontwerpen en bouwen ook steeds meer

toekomst voor deze sterk verstedelijkte regio. Die

geïntegreerd in het onderwijs via onder meer het

In Midden- en Noord-Limburg is nu nog geen sprake

­investeringen zijn nodig in de woonomgeving, het

demonstratieprogramma De Wijk van Morgen van

van een afname van de bevolking, maar de demografi-

­vestigingsklimaat, innovatie, de arbeidsmarkt en de

Hogeschool Zuyd op bedrijventerrein Avantis in

sche omslag is ook hier op korte termijn te verwachten

­verbindingen met omliggende economische centra.

­Heerlen. Op energiegebied hebben de provincie en

(in Midden eerder dan in Noord). De toename van de

Met deze aanpak is Parkstad Limburg een proefregio

32 Limburgse gemeenten (goed voor 90% van de

potentiële beroepsbevolking (15- tot 65-jarigen) is al ­

voor herstructureringsopgaven in een gebied met

­Limburgse bevolking) begin 2009 het ‘Omschakel

tot stilstand gekomen. Dit is een forse bedreiging

bevolkingsdaling. Met de ervaringen die hier worden

­Convenant’ getekend. Hierin zeggen de gemeenten

voor de economische ontwikkeling van een gebied

opgedaan, kan de rest van ons land in de nabije toe-

toe in de komende vier jaar, met steun van de provin-

als Greenport Venlo, dat ook nationaal wordt gezien

komst haar voordeel doen. Limburg wil dan ook op een

cie, projecten te gaan uitvoeren voor energiebesparing

als een economische brandpunt van de eerste orde.

innovatieve manier de demografische omslag bij de

en duurzame energie. Zonne-energie is een belangrijk

De ontwikkeling kan alleen slagen als er voldoende

horens vatten.

speerpunt. Met name Avantis begint zich te ontwikkelen

arbeidspotentieel is. Bij een stagnerende beroepsbe­

tot een innovatie- en productiecentrum op dit gebied.

volking zal de regio dus arbeidskrachten van buiten
moeten aantrekken. Om een goed antwoord te kunnen

Duurzaamheid: naar een klimaatbestendig Limburg

bieden aan de voorziene sterke groei van het aantal
arbeidsplaatsen en de vraag naar woonruimte van met

Limburg heeft de ambitie koploper te zijn in de ontwik-

name jonge hoogopgeleide mensen zullen er daarom

keling van innovatieve duurzaamheidsconcepten zoals

nieuwe, aantrekkelijke woonmilieus moeten worden

Cradle-to-Cradle (C2C). Deze ambitie wordt onder

geschapen.

meer gevoed vanuit de wens de kwetsbare omgeving

Door huishoudensverdunning neemt het aantal huis-

te willen beschermen. Daarnaast wordt Limburg (net

houdens in Midden- en Noord-Limburg nog toe tot

als de andere provincies) geconfronteerd met klimaats-

ca. 2025 en is er nog enige ruimte voor aanvullende

verandering. Door het opschuiven van de klimaatzones

nieuwbouw. De inkomsten hieruit moeten optimaal

zal de provincie in het algemeen droger en warmer

worden ingezet voor de ­herstructurering en kwalitatieve

worden. Bij fysiek-ruimtelijke ingrepen dient er rekening

opwaardering van bestaande wijken en de (her)ontwik-

mee te worden gehouden dat de regio moet worden

keling van nieuwe woongebieden. Dit vraagt om boven-

aangepast aan het veranderend klimaat. In het stedelijk

gemiddelde ­f inan­ciële inspanningen van de gemeenten

gebied zal de nadruk liggen op het voorkomen van

en corpo­raties, ook omdat bij de herstructureringsopgave

­hitte-eilanden, in het landelijk gebied op een effectief

hoge ­ambities leven op het gebied van duurzaamheid

waterbeheer dat rekening houdt met kortstondige neer-

en de toepassing van de principes van Cradle-to-­

slagoverschotten (rivierverruiming), afgewisseld met

Cradle (zie hierna).

langdurige neerslagtekorten (buffering).
Door bij het klimaatbestendig maken van Limburg nieu-

Limburg gaat voor

De huidige (Zuid) en toekomstige (Midden en Noord)

we duurzame inrichtingsconcepten te vermarkten, kan

de kansen die de

krimp in Limburg werkt door in alle gebiedsontwikkelin-

de regio een impuls geven aan de regionale economie.

­demografische

gen en projecten. Ze kan bedreigend zijn, maar Lim-

Provincie, gemeenten en bedrijven in Limburg zetten nu

­omslag biedt.

burg gaat voor de kansen die de demografische omslag

al concrete stappen in de ontwikkeling van kennis en

biedt. De provincie kan en wil op dit gebied een voor­

uitvoering van projecten op het gebied van onder meer

loperspositie in Nederland innemen. Krimp heeft

C2C en zonne-energie. Zo worden de C2C-principes

nationale aandacht. De minister van Wonen, Wijken

toegepast bij de inrichting van het Floriade-terrein en in

en Integratie heeft het Topteam Krimp ingesteld. Het

integrale gebiedsontwikkelingen als Klavertje 4 en de

Groen-blauwe structuur
Aaneengesloten, klimaatbestendige (internationale)
natuurgebieden creëren
Mobiliteit/bereikbaarheid
Robuuste netwerken binnen
én over de grenzen maken
Economische versterking
Ontwikkeling kenniseconomie met campussen
Verstedelijking/
herstructurering
Van productie naar
t­ ransformatie

Gebiedsagenda Limburg

25

Vier sectorale opgaven

Naast de thematische opgaven zijn er ook sectorale

Mobiliteit/bereikbaarheid

ren en beken, om beter

opgaven die zijn terug te vinden in de legenda van de
kaart bij deze Gebiedsagenda.

Groen-blauwe structuur

Robuuste netwerken ­binnen én over de

­beschermd te zijn tegen

grenzen maken.

hogere waterstanden

Een goede (grensoverschrijdende) bereikbaarheid, voor

door de opwarming van

zowel het personen- als goederenvervoer, is cruciaal

de aarde.

voor het vestigingsklimaat van Limburg. Dit geldt met
Aaneengesloten, ­klimaatbestendige

name voor de knooppunten tussen de verschillende

(internationale) natuurgebieden creëren.

modaliteiten, de logistieke Hotspots, in het bijzonder

Limburg wil de bestaande groene en blauwe structuren

Venlo en het logistiek knooppunt Zuid-Limburg (Born/

behouden en versterken. Het aantrekkelijke landschap

Stein en de goederenterminal Chemelot). Bij de aanpak

in de provincie draagt bij aan het tot stand brengen

van mobiliteitsproblemen opereert de regio conform

van een excellent vestigingsklimaat voor bewoners en

de volgorde van ingrepen in de Mobiliteitsladder:

bedrijven. Het nationaal landschap Zuid-Limburg en de

bewustwording over de aard en omvang van de proble-

bufferzones tussen de stedelijke agglomeraties krijgen

men, (beter) benutten van de bestaande infrastructuur,

daarbij extra aandacht. Dit gebeurt onder meer via het

beïnvloeden van het mobiliteitsgedrag om onder meer

programma Groen in en om de Stad.

de modal split te veranderen, en pas als laatste uitbrei-

Behalve op behoud en verbetering van het bestaande

den van bestaande en bouwen van nieuwe infrastruc-

(nationale) landschap en de overgang tussen stad en

tuur. Limburg zet de komende jaren met name in op het

land richt Limburg zich ook op natuurbehoud. De ambi-

verbeteren van de capaciteit, kwaliteit en bediening van

tie is om aaneengesloten natuurgebieden te creëren

de (bestaande) spoorinfrastructuur binnen de regio en

die deel uitmaken van de EHS (Ecologische Hoofd-

met het buitenland. Het gaat hierbij onder meer om het

structuur). Dit is nodig om de teruggang van de bio­

aantakken op het hogesnelheidsnet en het verbeteren

diversiteit in Nederland te stoppen. Limburg wil in dit

van de ­railverbindingen tussen de Tripool-steden Maas-

verband een betere aansluiting bewerkstelligen met de

tricht, Parkstad en Sittard-Geleen (zie de illustratie op

natuurgebieden in de Kempen, Ardennen en Eifel over

pagina 16). Daarnaast wil de provincie investeren in

de grens. De aanleg van enkele nieuwe ‘natuurbruggen’

het verhogen van de capaciteit of verbeteren van de

vormt hiervoor een eerste aanzet.

kwaliteit van een aantal wegverbindingen, en in beperkte

Bij de blauwe structuren richt de aandacht zich sterk

mate in de ­aanleg van nieuwe wegen. Bij de vaarwegen

op het klimaatbestendiger maken van de Maas met de

zet de provincie in op het beter benutten van de bestaan-

bijbehorende deelstroomgebieden en het robuuster

de capaciteit door het verbeteren van overslagfaciliteiten

maken van de beekdalen. Limburg wil meer ruimte

in de havens.

geven voor rivieren en beken, om beter beschermd te
zijn tegen de met de opwarming van de aarde gepaard
gaande hogere waterstanden. De hoogwaterbescherming speelt een belangrijke rol bij gebiedsontwikkelingen
in de Maasvallei.

Meer ruimte voor rivie-

Gebiedsagenda Limburg

27

Economische versterking

Verstedelijking / herstructurering

Limburg wil uitgroeien

Ontwikkeling kennis­economie met campussen.

Van productie naar transformatie.

samen met Zuidoost-

Limburg staat voor de strategische opgave om de

Zoals elders moet ook in Limburg de woningvoorraad

­Brabant en het aan­

­transitie te maken van de maakindustrie naar een

in kwantitatief en kwalitatief opzicht beter worden afge-

grenzende b
­ uitenland.

­internationaal gerichte kenniseconomie. Alleen zo kan

stemd op de vraag. Bijzonder is echter dat de regio

de huidige braindrain worden voorkomen en kunnen

daarnaast moet inspelen op de demografische omslag

(jonge) kenniswerkers worden vastgehouden en aan­

en de deels daaruit voortvloeiende waardedaling van

getrokken. Daarvoor zet de regio in de eerste plaats

het onroerend goed. Waar elders in het land wordt

in op de samenhangende en elkaar versterkende ont-

gestreefd naar een woningtekort van 1,5 % is het voor

wikkeling van een aantal campussen op het gebied van

(delen van) Limburg vooral zaak om het woningover-

respectievelijk chemie en materials (Sittard-Geleen),

schot niet te ver op te laten lopen.

tot één grote kennis­regio,

gezondheidszorg en life sciences (Maastricht en
­Heerlen) en nieuwe energie (Heerlen en Venlo). Daar-

Er is dus sprake van een dubbele opgave: enerzijds

naast zal de sportzone Westelijke Mijnstreek vrij baan

extra woningen uit de markt halen, anderzijds woon­

maken voor (top)sportopleidingen en -evenementen.

milieus verbeteren en vernieuwen. Daarnaast is er nog

Ook bij de ontwikkelingen in Greenport Venlo speelt

de wens de bestaande woningvoorraad duurzamer te

kennisontwikkeling een centrale rol. Limburg wil op

maken. Met name in het sterk verstedelijkte Zuid-

deze manier uitgroeien tot één grote kennisregio,

Limburg is dit een complexe opgave. Omdat er geen

samen met Zuidoost-Brabant en het aangrenzende

ruimte meer is voor aanvullende woningbouw, valt een

­buitenland (de ELA-driehoek). De inzet op meerdere

belangrijke financieringsbron voor de vernieuwing en

campussen zorgt daarbij voor meerwaarde. De logistieke

verduurzaming van woonmilieus en het op peil houden

sector (zie mobiliteit/bereikbaarheid) is niet alleen

van het voorzieningenniveau weg. In Midden- en

­voorwaardenscheppend voor de ontwikkeling van de

Noord-Limburg is de herstructureringsopgave voorlopig

industrie, maar schept ook nieuwe bedrijvigheid in de

minder groot. Hier is ook nog enige ruimte voor nieuw-

distributie en andere toegevoegde waarde op logistiek

bouw. Omdat deze voor 60% binnen de grenzen van

vlak. De ruimtelijke investeringen in het kader van de

de huidige bebouwing moet plaatsvinden, vraagt ook

Gebiedsagenda moeten de fysieke randvoorwaarden

deze opgave om extra ruimtelijke investeringen. Om

scheppen om de noodzakelijke transitie te kunnen

in te spelen op de toekomstige krimp moet hierbij sterk

maken. In dit verband ligt er ook een opgave op het

­worden ingezet op flexibel ­bouwen, met woningen

gebied van de aanleg van nieuwe en de herstructurering

die relatief gemakkelijk zijn aan te passen aan de

en verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen.

­veranderende vraag.

De provincie heeft de opgave voor herstructurering
en aanleg van nieuwe werklocaties in samenspraak

Limburg staat bij de woningbouwopgave een strategie

met de gemeenten vastgelegd in het Programma

voor ogen die enerzijds inspeelt op de gevolgen van

­Werklocaties 2020.

de demografische omslag, en anderzijds probeert deze
omslag te beperken. De regio zet bij de herstructurering
en verstedelijking daarom ook in op het terugdringen
van het vertrekoverschot. Er moeten nieuwe duurzame
woonmilieus komen die bijdragen aan het vasthouden
en aantrekken van met name kenniswerkers, maar
ook andere gekwalificeerde arbeidskrachten die de
­dreigende daling van de beroepsbevolking kunnen
­compenseren. De Limburgse Wijkenaanpak is een
­eerste aanzet in de zoektocht naar woonmilieus die
zowel klimaatbestendig zijn als voldoende flexibel om
te kunnen inspelen op de gevolgen van krimp. De regio
zal de komende jaren de mogelijkheden op dit gebied
blijven onderzoeken en verkennen.

Vier sectorale opgaven

28

Afgezien van Maastricht, waar op het moment nog
de stedelijke herprogrammering speelt, zijn rijk en
regio het voor Limburg eens over de gewenste ‘netto’
toe- of afname van de woningvoorraad in de periode
2010–2020. Onderstaande tabel geeft voor deze
­periode per regio die (indicatieve) opgave weer.
Deze is bepaald op basis van prognoses van Etil
(2009) en Primos (2007). Regelmatige actualisatie
o.b.v. nieuwe prognoses is gewenst. In de tabel zijn
ook ­cijfers ­opgenomen over de nadere invulling van
de totale woningbouwopgave. Dit zijn globale inschattingen die in de regionale woonvisies nader ingevuld
en ­onderbouwd gaan worden.
Niet opgenomen in deze tabel is de herstructureringsopgave op het gebied van bedrijventerreinen, scholen
en voorzieningen. Ook op deze terreinen zijn forse
inspanningen nodig.

woningbouwopgave
Limburg
2010–2020

Ontwikkeling
woningvoorraad

Nieuwbouw

Nieuwbouw

Sloop

Sloop

Sloop

(netto)

(vervanging)

(totaal)

(tbv vervanging)

(excl. vervanging)

(totaal)

Noord-Limburg

8000

2000

10000

2000

2000

Midden-Limburg

4750

1500

6250

1500

1500

Westelijke Mijnstreek

200

2450

2650

2450

2450

-6200 *

6900

6900

6900

Parkstad
Maastricht

6750

Totaal

*

Betreft 2008-2020; Primos gaat uit van - 5085 voor de periode 2010-2020

6200

13100

Maastricht-Heuvelland
Parkstad Limburg
A2-zone / Westelijke
Mijnstreek
N280-zone / Maasplassen
Greenport Venlo
Ooijen-Wanssum /
Zandmaas 2

Gebiedsagenda Limburg

31

Integrale gebiedsontwikkelingen

De sectorale en thematische opgaven komen in Limburg

Parkstad Limburg

grotendeels in zes gebieden samen Het oppakken van

Parkstad Limburg is het grootste van de drie stedelijke

die opgaven door gemeenten, regio, provincie en rijk in

gebieden van het Stedelijk Netwerk Zuid-Limburg. De

de vorm van integrale gebiedsontwikkelingen moet een

kernopgave van het gebied is een kwaliteitsslag op het

antwoord bieden op de uitdagingen die voortkomen uit

gebied van woon- en leefomgeving, sociale voorzieningen

de grensligging, de krimp en de hoge ambities op het

en economische structuur. De krimp is daarbij op alle

gebied van duurzaamheid.

fronten een complicerende factor die reactief, proactief
en collectief aangepakt moet worden. Het Topteam

Maastricht-Heuvelland

Krimp zegt hierover dat meer aandacht is vereist voor

Maastricht is een stad met internationale allure met

het investeren in een aantrekkelijke leefomgeving, het

tal van internationale instituten en een hoogwaardige

ontwikkelen van een aantrekkelijk vestigingsklimaat,

kennisinfrastructuur, een belangrijke toeristenstad

innovatie, een aansluitende arbeidsmarkt en goede

gericht op cultuur en een aantrekkelijk kernwinkelge-

bereikbaarheid met omliggende economische centra

bied. De stad is ingebed in het Nationaal Landschap

als Maastricht en Aachen.

Zuid-Limburg.

De regio heeft een structuurvisie opgesteld waarin de

Dit is bepalend voor de strategische opgaven voor dit

grote strategische projecten in onderlinge samenhang

gebied: Toeristisch-recreatieve versterking; verbetering

zijn gepositioneerd. De vijf prioriteiten zijn nieuwe ener-

van de culturele kwaliteit als voorschot op de Maas-

gie en economie, het realiseren van grensoverschrij-

trichtse aanmelding als Europese Culturele Hoofdstad

dend openbaar vervoer, de ontwikkeling van een duide-

2018; verdere uitbouw als kenniscentrum op het snijvlak

lijk centrum, gebiedsontwikkeling inclusief groene struc-

van life science en health care (o.m. Life & Sciences

turen en herstructurering stedelijk gebied (onder meer

Campus Maastricht); het benutten van gebiedsgerichte

in het kader van de krachtwijkenaanpak van het minis-

kansen in relatie tot de aanleg van de A2-tunnel en

terie van VROM). Onder deze prioriteiten ligt een waai-

de aanpak van de omliggende krachtwijken; verbetering

er aan projecten, die worden beschreven in deze

van het grensoverschrijdend openbaar vervoer (incl.

Gebiedsagenda.

het Maaskruisend verkeer). De realisatie van Belvédère
vormt een krachtige integrale ontwikkeling.

Parkstad Limburg ziet economische ontwikkeling als

Ter uitwerking van de eerstgenoemde opgave is eind

dé motor van het gebied. De Open Campus Avantis is

2008 onder impuls van de Provincie de gemeenschap-

het kristallisatiepunt en uithangbord voor de economi-

pelijke visie ‘Eén groene weldadige stad’ verschenen.

sche kracht van de regio. De integrale gebiedsontwik-

Deze legt een strategisch beeld neer van een citypark

keling is er op gericht de kans van slagen van

dat Maastricht, Meerssen en Valkenburg verbindt. Dit

de campusontwikkeling zo groot mogelijk te maken.

park vormt een samenhangend kader voor een scala

Parkstad wil aanhaken bij de campusontwikkeling aan

aan bestaande en nieuwe projecten als de ontwikkeling

de andere kant van de grens, waar de RWTH Aachen

van het Geusseltpark, de Landgoederenzone, de vesti-

vóór 2015 voor miljarden gaat investeren. Hier zijn

ging van het United World College, het citypark route-

­tienduizenden extra arbeidsplaatsen mee gemoeid.

netwerk met fiets- en wandelpaden en de centrumont-

De thema’s bereikbaarheid en aantrekkelijkheid zijn

wikkeling van Valkenburg. Op termijn ontstaat dan in

in de gebiedsontwikkeling van Parkstad leidend. De

deze corridor tussen de Ardennen en de Kempen een

investeringen zijn gericht op het garanderen van een

gebied met allerlei mogelijkheden voor ontspanning,

moderne en snelle bereikbaarheid voor producten,

topzorg en nieuwe vormen van semi-zakelijk toerisme

diensten en mensen en op het vergroten en versterken

en wellness. Verdere verbreding binnen het Heuvelland

van de aantrekkelijkheid van Parkstad als woonregio

Aantrekkelijker maken

is voorzien.

voor kenniswerkers. De deelname aan de Branding

van Parkstad als woon­

Zuid Limburg (www.zuidlimburg.nl) maakt hier onder-

regio voor kenniswerkers.

deel van uit.

Gebiedsagenda Limburg

Integrale gebiedsontwikkelingen

32

A2-zone / Westelijke Mijnstreek

en kennisinstituten, verdere ontwikkeling van bedrijvig-

hierop een goed antwoord te bieden, is een integrale

De Westelijke Mijnstreek is dé industrieregio van

heid en een betere ontsluiting van de unieke mogelijk-

gebiedsontwikkeling nood­zakelijk. Sleutelbegrippen

­Limburg. Het chemiecluster is een belangrijke drager

heden ­biedende Maasplassen. De bundeling van voor-

hierin zijn betere benutting, intensivering en kwaliteits-

van de economie in dit gebied én Limburg als geheel.

zieningen langs de as leidt tot meerwaarde in economi-

verhoging van bestaande woonwerk- en recreatiemili-

Bedrijven als DSM, Sabic en NedCar en de Chemelot

sche en landschappelijke zin. Voor de ontwikkeling van

eus en infrastructuur, aanleg van nieuwe woon- en

Campus vormen een belangrijke voedingsbodem voor

de Maasplassen zijn naast infrastructuur en (uiteraard)

werkmilieus, uitbreiding van het stelsel van infrastructu-

de verdere ontwikkeling van krachtige hoogtechnologi-

­toeristische en ecologische aspecten ook maatregelen

rele voorzieningen gericht op multi-modale bereikbaar-

sche en innovatieve bedrijvigheid. De automotivecluster

ten behoeve van hoogwaterbescherming noodzakelijk.

heid en versterking van de groen- en waterstructuren.

en de zorg vervullen een vliegwielfunctie in dit geheel.

Het Maasplassengebied is onderdeel van het meerja-

Een en ander is neergelegd in de Greenportvisie. Duur-

Het gebied, in het bijzonder Sittard-Geleen, heeft daar-

renplan Zandmaas 2-2009.

zaamheid is hierin een ­leidend thema.

naast een rijke sportinfrastructuuur met diverse (top)
Greenport is na

sportaccommodaties en een grote concentratie aan

Greenport Venlo

Ooijen-Wanssum / Zandmaas 2

­Rotterdam en

topsportactiviteiten en onderwijsinstellingen. Het uitbou-

In het gebied rond Venlo is een concentratie ontstaan

Tussen de dorpen Ooijen en Wanssum in Noord-­

­Amsterdam het derde

wen van deze economische groeisectoren vraagt om

van logistieke activiteiten en bedrijvigheid, onderzoeks-

Limburg ligt een tien kilometer lange Oude Maasarm.

logistieke knooppunt

een uitstekend vestigingsklimaat met voldoende, zorg-

en ontwikkelactiviteiten in de agro-foodsector. Het Rijk

Door deze Maasarm bij hoog water weer mee te laten

van Nederland.

vuldig gebruikte ruimte van goede kwaliteit en een aan-

heeft de nationale betekenis van het gebied in 2004

stromen, krijgt de Maas nieuwe ruimte, ontstaat een

trekkelijk woon- en leefklimaat. Eveneens noodzakelijk

erkend. Greenport Venlo werd geboren, naast bijvoor-

­bijzonder landschap en kan het gebied zich weer eco-

voor een verdere economische ontwikkeling is een

beeld Brainport Eindhoven en Mainport Rotterdam een

nomisch ontwikkelen. Natuur, hoogwaterbescherming,

goede (inter)nationale bereikbaarheid en een goed

economische groeimotor van de eerste orde. Greenport

recreatie, toerisme, economie, woningbouw en land-

functionerend logistiek knooppunt Zuid-Limburg, met

ligt in het hart van een regio waarin binnen een straal

bouw worden hier in samenhang ontwikkeld. Een

een robuust netwerk van verbindingen (weg, water,

van honderd kilometer ruim dertig miljoen consumenten

belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling is de

spoor, buis en lucht) met de mainports (Rotterdam,

wonen. Gecombineerd met de tuinbouw in de Duitse

uitbreiding van de huidige containerhaven in Wanssum.

­Antwerpen) en het Europese achterland, een goede

regio Niederrhein ligt hier één van de grootste kassen-

In combinatie met de aan te leggen rondweg rond de

samenwerking tussen de (eu)regionale terminals en

gebieden van Europa. Greenport is verder na Rotter-

kwetsbare dorpskern biedt dit een goed antwoord op

een efficiënte interne ontsluiting.

dam en Amsterdam het derde logistieke knooppunt van

de groei van de containervaart.

De verbreding van de A2 tussen het Vonderen en

Nederland, een gevolg van de uitstekende ligging aan

Deze gebiedsontwikkeling is een speerpunt in het

Kerensheide is daarbij essentieel. Ook het doortrekken

snelwegen, water en spoorlijnen. Daarmee vervult het

meerjarenplan Zandmaas2 – 2009. Dit meerjarenplan

van de N297 op Duits grondgebied richting Ruhrgebied

gebied rond Venlo een kernrol in de economische

biedt het kader om in het perspectief van de klimaat-

is van belang, waarbij wel capaciteitsproblemen kunnen

hoofdstructuur van Nederland en Noordwest Europa.

verandering (2050) de Maasvallei van Roosteren tot

optreden. De regio zet in op een duurzame ontwikkeling

Trends als internationalisering van handel en produktie,

Mook met behulp van het gebiedsontwikkelingsinstru-

volgens de C2C-principes, met het gebruik van duurzame

schaalvergroting alsmede groei van wereldhandels-

mentarium robuust veilig te maken en sociaal econo-

­energiebronnen, hergebruik van energie en energie­

stromen in produkten en grondstoffen zullen gevolgen

misch duurzaam tot ontwikkeling te brengen.

besparing als speerpunten.

hebben op de toekomst van het agrofoodcomplex in
Oost-Brabant/Noord-Limburg. Ook de mondiaal groei-

N280-zone / Maasplassen

ende vraag naar voedsel (mondiale bevolkings- en wel-

Midden-Limburg heeft voor de omliggende regio’s de

vaartsgroei) vraagt aandacht. Nederland heeft de wens

functie van verblijfs- en woongebied. Het gebied richt

uitgesproken om over 15 jaar mondiaal koploper te zijn

zich daarom op het versterken van natuur, toerisme,

in de verduurzaming van de voedselproduktie. Dit noopt

zorg, infrastructuur en woonmilieus, waarbij ze gebruik

tot verder onderzoek naar slimme intelligente agrologis-

maakt van de zaken die Midden-Limburg onderschei-

tieke en ruimtelijke concepten, die een bijdrage leveren

den van andere regio’s. De N280 biedt kansen om de

aan efficiënt ruimtegebruik, dierenwelzijn (vervoer

groeiende handel en zorgsector in Weert en Roermond

levende dieren), voedselkwaliteit, milieu (CO2, fijn stof)

te faciliteren en tevens de bereikbaarheid van het

en reductie van internationale vervoersstromen en

gebied te vergroten. Daarmee worden de complemen-

energieverbruik.

Waarde­ontwikkeling

taire economieën van de twee stadsregio’s verbonden.

Om de rol van Greenport Venlo in stand te kunnen

in de gespeciali-

Er kan zo een ontwikkelas ontstaan waarin waarde­

houden, is een verdere versterking van de concurren-

seerde zorgsector

ontwikkeling in de gespecialiseerde zorgsector (een

tiepositie noodzakelijk. Naar verwachting leidt dit tot

­combineren met land-

‘zorgstrip’) wordt gecombineerd met landschapsontwik-

een groeiende transportvraag van mensen en goede-

schapsontwikkeling.

keling, nieuwe ontwikkelingen als zorghotels, opleidings-

ren en daarmee tot een toenemende ruimtedruk. Om

33

Groen-blauwe structuur (1) Nationaal Landschap Zuid-Limburg, (2) Landgoederenzone, (3) Groene Waarden Westelijke Mijnstreek, (4) Groenagenda Parkstad Limburg,
(5) Natuurbruggen, (6) Grensmaas en Zandmaas Mobiliteit/bereikbaarheid Weg
(7) ­Buitenring Parkstad, (8) Verbreding A2 Het Vonderen-Kerensheide, (9) N280 Weert
Roermond, (10) Vergroten capaciteit A67, (11) Aanleg A74, (12) Greenportlane, (13)
Maaskruisend ­verkeer Maastricht, Spoor en lightrail (14) Avantislijn, (15) Lijn HasseltMaastricht, (16) HST-verbinding Eindhoven-Venlo-Düsseldorf, (17) HST-verbinding
Eindhoven-Heerlen-Aken, (18) Verdubbeling en elektrificatie Heerlen-Herzogenrath,
(19) Maaslijn, (20) IJzeren Rijn, (21) Spoorlijn Born-Nedcar, Railterminals (22)
Railterminal Venlo, (23) Zuidaansluiting Chemelot/Railterminal Chemelot, Havengebied
(24) Ooijen-Wanssum, (25) Born/Stein Economische versterking Campusontwikkeling
(26) Life & Sciences Campus Maastricht, (27) Open Campus Avantis, (28) Chemelot
Campus, Sportzone Westelijke Mijnstreek (29) Sportzone Westelijke Mijnstreek, Uitbouw
Greenport Venlo (30) Klavertje 4, Toerisme en recreatie (31) Maasplassen, Duurzame energie
(32) OPAC, (33) Glas/Energy ­Campus Venlo, (34) Groene Net Sittard-Geleen, (35)
Duurzame Energie Centrale ­Limburg (DECL) Verstedelijking/herstructurering
Krachtwijken (36) MSP-wijk Heerlen, (37) Maastricht Noordoost Herstructurering en
nieuwe woonmilieus (38) Limburgse wijkenaanpak Integrale herontwikkeling (39)
Belvédère, (40) Geusseltpark, (41) Maankwartier, (42) Zitterd Revisited, (43)
Emplacement Venlo, (44) Spoorzone Sittard-Geleen

Gebiedsagenda Limburg

37

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg

Inleiding
Uit de integrale gebiedsontwikkelingen vloeit een aantal

3

Groene Waarden Westelijke Mijnstreek

concrete fysiek-ruimtelijke projecten voort, die voor een

Landschap is een van de vier speerpunten van de regio

deel al lopen of op korte termijn starten. Voor de langere

Westelijke Mijnstreek. Het werken aan een aantrekkelijk

termijn en op een specifiek aantal gebieden (onder meer

landschap gaat hand in hand met de ontwikkeling van

krimp en klimaatadaptatie) is de vertaalslag in projecten

een robuuste ecologische structuur met vijf groen-­

nog niet voltooid. Dit betekent dat de Gebiedsagenda in

blauwe verbindingen in oost-westrichting die de Grens-

de toekomst mogelijk wordt aangepast. In de bijlage op

maas verknopen met de robuuste ecologische verbin-

blz. 52 wordt aangegeven welke projecten bij welke

ding Schinveld-Mook. Dit is geconcretiseerd in de

integrale gebiedsontwikkeling horen. De projecten zijn

Visie Groene Waarden, waarin de ambities zijn vertaald

in dit hoofdstuk gerangschikt onder de vier sectorale

in een programma met vijftig kansrijke projecten en

opgaven.

plannen.

Groen-blauwe structuur

1

4

Groenagenda Parkstad Limburg
De Groenagenda Parkstad Limburg omvat een breed
scala aan integrale en sectorale groenprojecten. Ze

Nationaal Landschap Zuid-Limburg

vormen een belangrijke pijler voor de sociaal-economi-

Voor het behoud en de versterking van het Nationaal

sche en sociaal-ruimtelijke structuurversterking in deze

Landschap Zuid-Limburg loopt momenteel een uit­

krimpregio. De belangrijkste projecten zijn Corio Glana

voeringsprogramma. Aanvullend stelt de provincie vier

(herinrichting van het beekdal van de Geleenbeek op

gebiedsdekkende projecten voor: een vlakfietsroute

het grondgebied van de gemeenten Heerlen, Voeren-

door Zuid-Limburg, bioverbrandingsinstallaties voor

daal, Nuth, Schinnen en Beek), Oostflank Brunssum

snoei- en groenafval met warmtekrachtkoppeling,

(onderdeel van het Heidenatuurpark, een grensover-

­ontvangstcentra voor het nationaal landschap en een

schrijdend natuurgebied van Brunssummerheide,

begrazingsproject. Voor de uitvoering wordt de oprich-

Natuur- en Landschaftspark Rodebach-Roode Beek en

ting van een landschapsfonds overwogen.

Teverenerheide) en Park Gravenrode (verdere verster-

2

king groengebied tussen Kerkrade en Landgraaf waarin

Landgoederenzone
Direct ten noorden van Maastricht ligt een gebied van

tal van toeristisch-recreatieve voorzieningen liggen).

5

1100 hectare met landhuizen en kastelen, te midden

Natuurbruggen

van bossen en waterpartijen. Deze Landgoederenzone

Om flora en fauna zich optimaal te laten ontwikkelen

is ernstig verrommeld en versnipperd geraakt door de

en de biodiversiteit te beschermen en bevorderen, is

opgerukte industriële bedrijvigheid en infrastructuur.

het nodig natuurgebieden met elkaar te verbinden in de

Daardoor blijft een aantal kansen van het gebied

Ecologische Hoofdstructuur. Dit gebeurt onder meer

on­benut. De zone kan een essentiële schakel vormen

met natuurbruggen, begroeide bruggen over bijvoor-

in de internationale ecologische hoofdstructuur van de

beeld wegen waar dieren zich vrijelijk kunnen bewegen.

Ardennen naar de Kempen, via de Grensmaas, het

In Limburg is er de komende tien jaar behoefte aan

beneden Geuldal en de groene wig van Amby naar het

natuurbruggen in Venlo (twee stuks), bij de Weerterbos-

Heuvelland. Daarnaast kan het een aantrekkelijk wan-

sen en over de A77 (bij Gennep), de A2 (de Kruisberg

delgebied zijn voor omwonende stadsbewoners. Door

in Meerssen) en de N299 (Brunssummerheide).

de Landgoederenzone te verbeteren, komen genoemde
mogelijkheden beter tot hun recht. De verduurzaming
van de zone krijgt verder inhoud doordat het gebied
grenst aan de Beatrixhaven, waar een Pilot ‘Energieke
Bedrijventerreinen’ is gestart. Doel hiervan is dit industrieterrein energiezuiniger te maken door onder meer
de toepassing van duurzame energiebronnen.

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg

38

Gebiedsagenda Limburg

39

6

8

12

14

Bij de Grensmaas (Zuid-Limburg) werkt een consortium

Eén van de voorwaarden voor de verdere ontwikkeling

De Greenportlane moet het gebied Klavertje 4, het

De Avantislijn verbindt Heerlen en Kerkrade met het

van bedrijven (grindbedrijven en aannemers), de over-

van de A2-zone tussen Maasbracht en Beek is een

hart van Greenport Venlo, bereikbaar houden en maken.

bedrijventerrein Avantis, de Rheinisch-Westfälische

heid en Natuurmonumenten aan een aanpak waarbij

­uitstekende internationale bereikbaarheid. De zone is

De huidige infrastructuur in het gebied is niet berekend

Technische Hochschule Aachen (RWTH) en het hoofd-

de klimaatbestendige maatregelen in het kader van

in potentie goed ontsloten via weg, spoor, water, buis

op de te verwachten grotere verkeersstromen in de toe-

(tevens HST-)station van Aken. De RWTH in Aken

de hoogwaterbescherming worden aangegrepen om

en lucht. Met name de bereikbaarheid via de weg staat

komst. De Greenportlane ontlast de bestaande wegen

breidt de komende jaren fors uit tot een elite universiteit

natuurontwikkeling tot stand te brengen. Op twaalf

echter onder druk, nu de verkeersintensiteit op de A2

en omliggende woonkernen en sluit Klavertje 4 op een

met 33.000 studenten. Hierdoor worden tien- tot vijf-

­plekken krijgt de Maas op deze manier haar natuurlijke

na de opening van de A73 verder is toegenomen. Daar-

goede manier aan op de A73 en A67. De weg ontsluit

tienduizend nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd.

vorm terug, met meer ruimte voor waterberging. Voor

om wordt de A2 zo snel mogelijk uitgebreid met spits-

ook Venlo GreenPark, waar in 2012 de Floriade wordt

het stroomgebied in Midden- en Noord-Limburg is met

stroken. Tevens wordt de doorstroming op Kerensheide

gehouden. De weg zou vóór aanvang van deze wereld-

het meerjarenplan Zandmaas 2 – 2009 een apart ont-

grootschalig aangepakt. De A2 wordt verbreed naar

tuinbouwtentoonstelling gereed moeten zijn, om te voor-

wikkelingskader gemaakt. Hier is sprake van zes pro-

twee maal drie rijstroken als de verkeerscijfers aangeven

komen dat voor de ontsluiting van het Floriade-terrein

Ten westen van Maastricht wordt een oude spoorbaan

jecten die of al vergund, of in een ver gevorderd stadi-

dat dat nodig is. Ook verkeers- en mobiliteitsmanagement

tijdelijke infrastructurele maatregelen nodig zijn.

geschikt gemaakt voor het realiseren van een sneltram-

um van voorbereiding zijn: drie nieuwe nevengeulen,

is een belangrijk onderdeel van dit project.

Grensmaas en Zandmaas

twee nieuwe hoogwatergeulen en herstel van de Oude
Maasarm Ooijen Wanssum. Naast de Grensmaas en

Verbreding A2 Het Vonderen-Kerensheide

9

Greenportlane

13

Avantislijn

15

Lijn Hasselt-Maastricht

verbinding tussen Hasselt en Maastricht, die de reistijd
tussen beide steden zal halveren. Volgens plan verbindt

Maaskruisend verkeer Maastricht

de tram straks Life & Sciences Campus Maastricht en

N280 Weert-Roermond

De gemeente Maastricht heeft de mogelijkheden onder-

de Campus Diepenbeek, waar de Universiteit Hasselt,

de hoogwaterbescherming. De maatregelen op dit vlak

Al eerder in deze Gebiedsagenda zijn de kansen beschre-

zocht om de verkeersdoorstroming op de Maasbruggen

diverse hogescholen en Wetenschapspark Limburg NV

worden gecombineerd met de economische, toeristi-

ven van een integrale gebiedsontwikkeling (inclusief de

voor auto, fiets en tram te verbeteren, met name aan de

zijn gevestigd. De verbinding is tevens onderdeel van

sche, infrastructurele en ecologische ontwikkeling van

Maasplassen) van de ontwikkelas rond de N280. Deze

noordkant van de stad. In de recente planstudie Maas-

het project Maaskruisend verkeer. Hiermee wordt voort-

het gebied, maar ook - daar waar ontwikkelingsruimte

provinciale weg heeft de potentie om uit te groeien tot

kruisend verkeer wordt onder meer voorgesteld om de

gebouwd op de reactivering van de lijn Lanaken-Maas-

ontstaat en behoefte bestaat - met woningbouw. Hierbij

de belangrijkste oost-westverbinding in Midden-Limburg.

capaciteit van de bestaande Noorderbrug te vergroten

tricht, gereed in 2010 en van belang voor het goederen-

wordt er naar gestreefd de agrarische structuur waar

Om de capaciteit en doorstroming op de N280 te verho-

door een extra rijstrook te maken voor auto’s, kruisingen

vervoer per spoor.

mogelijk te handhaven en zelfs te versterken.

gen, is op termijn een uitbreiding naar twee maal twee rij-

ongelijkvloers te maken, naast de Noorderbrug een

stroken wenselijk. Deze ontwikkeling zou moeten worden

nieuwe brug aan te leggen voor het langzaam verkeer

afgestemd met de besluitvorming over de IJzeren Rijn.

en de westelijke aanlanding van de brug te verleggen.

Zandmaas hebben ook de Maasplassen een functie in

Mobiliteit/bereikbaarheid
Weg

7

10

Vergroten capaciteit A67

16

HST-verbinding Eindhoven-Venlo-Düsseldorf

Daarmee onderstreept het project Maaskruisend verkeer

Om de Randstad, Eindhoven en Limburg te verbinden

het grote belang van de ontsluiting van het nieuwe

met het Duitse achterland en het netwerk van hoge-

woon- en werkgebied Belvédère.

snelheidstreinen in Duitsland (ICE-net) moet er voor

Buitenring Parkstad

De verkeersafwikkeling op de oost-west corridor A67,

De Buitenring Parkstad Limburg completeert de Park-

een schakel in de verbinding tussen de Randstad en het

stad Ring die de verschillende gemeenten in Parkstad

Ruhrgebied, staat onder druk, met name tussen Brain-

Spoor en lightrail

verbinding is het misschien nodig het spoor tussen

(Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Brunssum, Voerendaal,

port Eindhoven en Greenport Venlo. Dit komt met name

Limburg zet sterk in op de verbetering van het grensover-

Venlo en Duitsland aan te passen c.q. verdubbelen.

Simpelveld en Onderbanken) en alle economische

door het zeer hoge aandeel vrachtverkeer. De proble-

schrijdende openbaar vervoer in de Euregio Maas-Rijn.

Hiermee kunnen de huidige capaciteitsproblemen, die

­ontwikkelingen met elkaar verbindt. Tevens verbeteren

matiek zal na de openstelling van de A74 verder toene-

Beter openbaar vervoer verbindt de steden in het

ontstaan omdat een groot deel van het traject tevens

de verbindingen met Duitsland en de omringende

men en zich uitbreiden naar knooppunt Zaarderheiken

MHHAL-gebied met het Europese netwerk van hogesnel-

wordt gebruikt voor het goederenvervoer naar Duis-

gemeenten. De Buitenring rijgt ook de diverse grote

en de A73 langs Blerick. Dit zet de economische ontwik-

heidstreinen. Voor de sociaal-economische ontwikkeling

burg, worden opgelost. Ook moet de elektrificatie van

attracties in Parkstad aaneen, wat een impuls moet

keling van zowel Greenport als Brainport onder druk.

van de Euregio en Limburg is dit van groot belang. Zo

het spoor in beide landen op elkaar worden afgestemd.

geven aan het toerisme in het gebied. De weg, die twee

Planning is om in voorjaar 2010 een startbeslissing over

kan Limburg daadwerkelijk de bindende schakel worden

maal twee rijstroken krijgt, speelt een cruciale rol in de

verkenning te nemen.

in het euregionale en daarbuiten gelegen netwerk van

eerder beschreven integrale gebiedsontwikkeling van
Parkstad Limburg. Om dit gebied te ontsluiten en meer

11

het personenvervoer een directe treinverbinding komen
van Eindhoven via Venlo naar Düsseldorf. Voor deze

hoogwaardige kennisinstellingen en bedrijven. De hier

17

HST-verbinding Eindhoven-Heerlen-Aken

genoemde projecten dragen alle bij aan de realisering

Eveneens bedoeld om de Randstad, Eindhoven en

Aanleg A74

van dit doel. Verder is Limburg, in het kader van de lan-

­Limburg te verbinden met het hogesnelheidsnet in

gend en samenhangend netwerk van wegen onont-

De A74 sluit de A73 bij Tegelen aan op de Duitse snelweg

delijk lopende discussie over decentralisatie van regiona-

Duitsland is de beoogde directe treinverbinding van

beerlijk. De aanleg van de Buitenring, die met zoveel

BAB-61, en is een nodige aanvulling op de A67. De tijdige

le treindiensten, voorstander van uitbreiding van het regi-

Eindhoven via Heerlen naar Aken en Keulen. Ook

mogelijk duurzame (energie)maatregelen wordt uitge-

totstandkoming van de A74 is haalbaar maar kritisch. Het

onale spoor naar de gehele driehoek in Zuid-Limburg.

­hiervoor zijn een verdubbeling van het spoor en aan-

voerd, start volgens plan in 2011, de oplevering wordt

is de inzet van alle partijen om deze weg vóór aanvang

Hiermee zou het regionale bedieningsconcept kunnen

passingen in de elektrificatie nodig. De verbinding

verwacht in 2015.

van de Floriade in april 2012 open te stellen.

worden uitgebreid naar het gehele stedelijke netwerk.

­Eindhoven-Aken kan een grote stimulans betekenen

tot één geheel te maken, is in elk geval een onderlig-

Gebiedsagenda Limburg

41

voor de samenwerking tussen de technische

In de situatie dat in internationaal verband toch zou

­universiteiten van de beide steden.

worden gekozen voor een tracé door Midden-Limburg

18

hebben de provincie en de direct betrokken gemeenten
onderzoek laten doen naar het verleggen van het tracé

Verdubbeling en elektrificatie Heerlen-­Herzogenrath

naar de N280, aansluitend op wens van het Duitse Nord-

De bestaande spoorverbinding Sittard-Heerlen-Herzo-

rhein-Westfalen om het tracé te verplaatsen naar de A52.

genrath heeft te weinig capaciteit om te kunnen bij­

Dit nieuwe N280/A52-tracé maakt op termijn ook grens-

dragen aan de opvang van het groeiende grensover-

overschrijdend personenvervoer mogelijk. Medio 2009

schrijdende vervoer van personen en goederen. Om

is de (in gezamenlijke opdracht van België en Nederland

de capaciteit te verhogen, is het nodig het bestaande

gemaakte) Maatschappelijke Kosten Baten Analyse van

baanvak van 9 km tussen Heerlen en Herzogenrath

het project gepubliceerd: de investeringskosten worden

te elektrificeren en uit te breiden van één naar twee

niet gedekt door de verwachte opbrengsten. Mede naar

sporen.

aanleiding daarvan wordt op diverse bestuurlijke niveaus

19

Maaslijn
De Maaslijn tussen Roermond, Venlo en Nijmegen

gediscussieerd over ‘nut-en-noodzaak’.

21

Spoorlijn Born-Nedcar

bestaat voor het grootste deel uit slechts een enkel

De op- en overslaghaven van Born heeft behoefte

spoor. Dit blijkt in toenemende mate tot capaciteits­

aan een betere railontsluiting naar het bedrijventerrein

problemen te leiden; door het enkel spoor is het ook

Sittard-Noord en de vestiging van NedCar. Op termijn

niet goed mogelijk een snelle verbinding tot stand te

kan dan een goede aansluiting op de spoorlijn Sittard-

brengen. Daarom zullen op diverse plaatsen passeer-

Roermond tot stand komen. Hiermee kan de bestaande

stroken worden aangelegd. Op de langere termijn

goederenspoorlijn Holtum-Sittard, die door diverse

(na 2020) wordt overwogen delen van de lijn te ver­

woonkernen gaat, worden opgeheven.

dubbelen om ook een intercity-verbinding mogelijk
te maken. De verbetering van de Maaslijn levert, in
combinatie met de aanpak van de stationsemplace­
menten in Venlo en Roermond, efficiencywinst op.
Om ook de mogelijkheden voor het goederenvervoer
te ver­groten, zal het verder nodig zijn de verbinding

Railterminals

22

Railterminal Venlo

­tussen ­Roermond en Venlo sterk te verbeteren.

De komst van een nieuwe railterminal in Greenport is

Mocht de IJzeren Rijn via Roermond gereactiveerd

voor de ontwikkeling van de logistieke regio Venlo van

worden, dan is deze ­verbetering nodig om de aansluiting

groot belang. De aanleg hangt samen met de vanuit het

van Noord-Limburg op ­Antwerpen op peil te houden.

oogpunt van ruimtelijke kwaliteit gewenste uitplaatsing

20

IJzeren Rijn
Er bestaan plannen om de goederenspoorlijn IJzeren

van het spooremplacement in de binnenstad van Venlo.

23

Zuidaansluiting Chemelot / Railterminal Chemelot

Rijn opnieuw in gebruik te nemen. Deze lijn verbindt

De ontsluiting van het Chemelot-terrein per spoor

Antwerpen met het Duitse achterland. Het historische

schiet momenteel tekort. Alleen in noordelijke richting

tracé voert door Weert en Roermond, langs de natuur-

is er een aansluiting op het (inter)nationale hoofdspoor.

gebieden Weerter- en Budelerbergen, het Leudal en

Er zou ook een zuidelijke aansluiting moeten komen

doorsnijdt natuurgebied De Meinweg. De huidige plannen

richting Maastricht en verder. Verder is er op het terrein

– omleiding rond Roermond, tunnel onder Meinweg en

behoefte aan een nieuwe railterminal met voldoende

vrijliggende goederensporen met geluidschermen in

capaciteit voor de vaste producten van Sabic.

Weert – voorzien volgens de regio niet in de door de
regio noodzakelijk geachte opheffing van de knelpunten
in Weert.

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg

Havengebied

24

42

­Chemelot Campus een siliciumfabriek te openen (The
Silicon Mine). Naast nieuwe energie biedt de campus
met zijn strategische ligging ook ontwikkelingsmogelijk-

Ooijen-Wanssum

heden voor gespecialiseerde zorg. De aandacht gaat

Een belangrijk onderdeel van de eerder beschreven

vooral uit naar topklinische interventies bij hart- en

integrale gebiedsontwikkeling Ooijen Wanssum is de

vaatziekten, met het European Cardiovascular Centre

uitbreiding van de huidige containerhaven in Wanssum.

als drager. Dit eerste Europese universiteitsziekenhuis

25

is een gezamenlijke onderneming van het Universitätsklinikum Aachen en het Maastricht Universitair Medisch

Havengebied Born/Stein

Centrum. Een andere interessante ontwikkeling is die

Dit havengebied maakt onderdeel uit van het logistiek

van het European Particle Centre, een topinstituut voor

knooppunt Zuid-Limburg. In samenhang met de beoogde

de behandeling van kanker.

Railterminal Chemelot moet hier een toekomstvaste
terminal- structuur ontstaan. Verbetering van de
­spoorontsluiting van de haven van Born is gewenst
(zie spoorlijn Born-Nedcar).

28

Chemelot Campus
Het chemiecluster op het Chemelot-terrein in SittardGeleen ondergaat in hoog tempo een transformatie.

Economische versterking

Naast de van oudsher aanwezige productie van hoog-

Campusontwikkeling

volumineuze producten ontstaat er in de Chemelot

26

Campus een nieuwe focus op specialiteiten met een
hoge toegevoegde waarde. Doel is de campus door

Life & Sciences Campus Maastricht

te ontwikkelen tot een broed- en vestigingsplaats voor

De vraag naar hoogwaardige gezondheidszorg en

kennisintensieve bedrijven (onderzoek én productie)

­kennis op het gebied van preventie neemt toe. Dit

en kennisinstellingen (onderwijs) op het gebied van

leidt enerzijds tot een toenemende integratie van life

chemie, materialen en life sciences. De campus heeft

sciences (de wetenschap van gezond leven) en health

voldoende capaciteit om te groeien naar ruim driedui-

care (gezondheidszorg), anderzijds tot een groeiende

zend kenniswerkers. Dit heeft alles te maken met de

behoefte aan innovatieve en kennisintensieve pre­

aanwezigheid van de chemiereuzen DSM en Sabic

ventie- en behandeltechnieken. De campus Life &

en de ligging te midden van (technologische) kennisin-

­Sciences Maastricht biedt op dit vlak een in Nederland

stituten als de universiteiten van Maastricht, Leuven,

unieke combinatie van onderzoek en gezondheidszorg

Luik en Hasselt en de technische universiteiten van

(van risicobepaling en preventie tot en met diagnose,

Aken (met zo’n 30.000 studenten één van de grootste

behandeling en nazorg). Doel is deze campus door te

van Europa!) en Eindhoven. De ontwikkelingsvisie

ontwikkelen tot een kennisgebied van internationale

A2-zone Maasbracht-Beek heeft duidelijk gemaakt

allure, waar wetenschappers, ondernemers en burgers

dat er bovendien kansen zijn voor een spin off van de

elkaar ontmoeten en wederzijds stimuleren.

campus buiten het terrein. In de integrale gebiedsont-

27

Open Campus Avantis

wikkeling Graetheide e.o. (onderdeel van de eerder­
genoemde A2-zone Westelijke Mijnstreek) worden
deze kansen nader in beeld gebracht.

De Open Campus Avantis ligt strategisch op de grens
van Nederland en Duitsland, met de technische uni­
versiteit van Aken op een steenworp afstand. Op de
campus is een concentratie van activiteiten te vinden
op het gebied van nieuwe energie. Ontwikkelingen als
de komst van Solaris, de Solar Academy, de Wijk van

Sportzone Westelijke Mijnstreek

29

Sportzone Westelijke Mijnstreek

Morgen en Greening the Crisis bieden grote kansen.

De Sportzone Westelijke Mijnstreek, die wordt ontwik-

Om te voorzien in voldoende grondstoffen voor deze

keld rond het Fortuna-stadion, moet een omgeving

kansrijke industrietak zijn er plannen om op de

­creëren waarin sporttalenten zich maximaal kunnen

44

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg

Gebiedsagenda Limburg

ontwikkelen en tevens de breedtesport wordt gestimu-

heide). Om de kansen te benutten, is een integrale

gaat energie opwekken uit zon en wind. Om de conti­

leerd. Dit moet gestalte krijgen door een combinatie

­ontwikkeling nodig waarin hoogwaterbescherming,

nuïteit in de productie veilig te stellen, wordt op dagen

van het aanbieden van (top)sportonderwijs en –onder-

natuurontwikkeling, wonen op of aan het water en

met weinig of geen zon en/of wind biomassa ingezet.

zoek, (top)sportaccommodaties en topsportevenemen-

dagrecreatie in samenhang worden aangepakt.

De provincie wil het aandeel zonne-energie in de DECL

ten en het faciliteren van vrijetijdssport. In SittardGeleen moet een topsportklimaat ontstaan op het
niveau van het nationaal Olympisch plan 2028. Dit
moet tevens bijdragen aan het stimuleren van de sportparticipatie in brede zin en een gezonde leefstijl.

Uitbouw Greenport Venlo

30

Duurzame energie

32

45

Herstructurering en nieuwe woonmilieus

38

Limburgse wijkenaanpak

maximaliseren en streeft naar een zorgvuldige inpas-

Met de bevolkingsdaling en de kwalitatieve mismatch

sing van de centrale in de omgeving. Er zijn momenteel

tussen de bestaande woningvoorraad en de toekom­

nog drie potentiële locaties voor de DECL.

stige woonwensen staat Limburg bij de aanpak van de
gebouwde omgeving voor een dubbele opgave. Er zijn
in een groot aantal wijken forse ingrepen nodig om een

OPAC

Verstedelijking/herstructurering

goed woon- en leefklimaat duurzaam te kunnen waar-

Eén van de nadelen van de toepassing van duurzame

Krachtwijken

borgen. Dat vraagt om investeringen op een breed

energiebronnen zoals wind en zon is dat de opwekking
en de vraag of levering niet op elkaar zijn afgestemd.

36

­terrein in de ketens wonen-werken-leren en wonen-­
welzijn-zorg: dus niet alleen woningen (ver)bouwen,

MSP-wijk Heerlen

maar ook investeren in voorzieningen (bijvoorbeeld de

Klavertje 4

zaam gewonnen elektriciteit in een grootschalig onder-

De MSP-wijk in Heerlen bestaat uit de buurten Meezen-

samenvoeging van scholen), openbare ruimte, welzijn,

Klavertje 4 is het gebied ten noordwesten van Venlo

gronds opslagsysteem. Alleen Zuid-Limburg heeft de

broek, Schaesbergerveld en Palemig. De wijk onder-

zorg en nieuwe vormen van bedrijvigheid. Centrale

waar de huidige en toekomstige bedrijvigheid van

geologische gesteldheid om een OPAC te kunnen

vindt als een van de eerste in Nederland de gevolgen

opgave in de fysieke aanpak in Zuid-Limburg is het ver-

Greenport Venlo ruimtelijk wordt geaccommodeerd.

­realiseren. Mogelijk kan dit initiatief een plek krijgen in

van de bevolkingsdaling. De fysieke vernieuwing richt

minderen van het aantal woningen en voorzieningen en

Het gebied ligt gunstig bij de kruising van de A67

de integrale gebiedsontwikkeling Graetheide e.o.

zich op het vergroten van de woningdifferentiatie, ver-

opwaarderen van de resterende voorraad en (publieke)

beteren van de verbindingen tussen de drie buurten,

omgeving. Zo wordt nieuwe waarde gecreëerd en blijft

concentratie van de winkels in één nieuw wijkhart,

het gebied aantrekkelijk voor burgers om er te wonen,

(oost-west) en A73 (noord-zuid). Doel van de gebiedsontwikkeling, waarin de gemeenten Venlo, Horst aan de

Dit kan worden opgelost door het opslaan van duur-

33

Glas/Energy Campus Venlo

­verduurzaming van de woningvoorraad, vestiging van

werken en leven en voor bedrijven om er zich te vesti-

het Rijk samenwerken, is de internationale concurren-

De gemeente Venlo wil op het industrieterrein Trade

een brede school, verbeteren van de openbare ruimte

gen. In Midden- en Noord-Limburg, waar nog enige

tiepositie van het agro-logistieke knooppunt Venlo te

Port Venlo een Glas en Energie Campus ontwikkelen.

en meer groen in de wijk. Zo moeten nieuwe woon­

ruimte is voor aanvullende nieuwbouw, worden de

versterken. Belangrijke onderdelen van Klavertje 4 zijn

Met een privaat initiatief als drijvende kracht moet hier

milieus ontstaan die aantrekkelijk genoeg zijn om

inkomsten hieruit ingezet voor de herstructurering van

de eerdergenoemde Greenportlane en de Railterminal

een centrum van onderzoek, ontwikkeling en innovatie

­mensen met midden- en hogere inkomens vast te

de bestaande wijken. Ook hier is de opgave om nieuwe

Venlo. De aanleg van de railterminal hangt tevens

ontstaan, met tal van bedrijven op het gebied van

­houden en aan te trekken. In het kader van het Interreg

woonmilieus tot stand te brengen, die aantrekkelijk

samen met de om redenen van ruimtelijke kwaliteit en

­zonne-energie. De Glas en Energie Campus wordt de

SUN-project wordt een aantal projecten op het gebied

zijn voor met name de jonge hoogopgeleide arbeids-

externe veiligheid gewenste uitplaatsing van het spoor-

pendant van de Chemelot Campus in Sittard-Geleen en

van duurzame wijkontwikkeling op een euregionale

krachten in de potentiële economische groeisectoren.

emplacement uit de binnenstad van Venlo.

kan naast Greenport Venlo uitgroeien tot de tweede

schaal aangepakt.

Zo brengen bijvoorbeeld de grote investeringen in

Maas, Maasbree en Sevenum, de provincie Limburg en

grote economische motor van de regio Venlo.

34

37

Greenport Venlo een sterke groei van het aantal
arbeidsplaatsen met zich mee, en daarmee ook van

Maastricht Noordoost

de vraag naar woningen voor de nieuwe werkers in dit

Groene Net Sittard-Geleen

Maastricht Noordoost bestaat uit de deelwijken Limmel,

gebied. In de Limburgse wijkaanpak krijgt de boven-

De gemeente Sittard-Geleen wil een bedrijf oprichten

Nazareth, Wittevrouwenveld en Wyckerpoort. Deze

staande strategie concreet handen en voeten. Hierin

Maasplassen

dat een 29 km lang ondergronds buizennetwerk aanlegt

worden doorsneden en omringd door grote (infrastruc-

wordt proefgedraaid met het zodanig herstructureren

De Maasplassen vormen met ruim drieduizend hectare

en exploiteert voor het transport van warm water, dat

turele) barrières, zoals de Maas, het spoor en de A2.

van wijken dat er goed wordt ingespeeld op de krimp,

het grootste aaneengesloten watersportgebied van

is opgewarmd met de restwarmte van lokale bedrijven

Het verbeteren van de verbindingen, zowel onderling

er wordt geïnvesteerd in de zittende wijkbewoners en er

Nederland. Het economisch potentieel van het gebied,

op onder meer Chemelot. Het warm water kan worden

als met de omgeving, is dan ook een van de belangrijk-

duurzame en klimaatbestendige woonmilieus ontstaan

dat ook een belangrijke functie heeft in de hoogwater-

­toegepast in woningen, kantoren en/of bedrijven. Het

ste doelstellingen van de fysieke wijkvernieuwing.

die nieuwe bewoners naar Limburg kunnen trekken.

bescherming, wordt nog niet optimaal benut. Grote

wordt ook mogelijk koeling te leveren. Het project kan

­Daarnaast wordt ook hier gestreefd naar het vergroten

Gemeenten, corporaties en marktpartijen werken hierbij

­kansen liggen er onder meer in de combinatie van

in potentie de helft van het totale energieverbruik van

van de woningdifferentiatie, concentratie van voor­

nauw samen. In het kader van de MKBA herstructure-

kooptoerisme (naar onder meer Designer Outlet Roer-

de gemeente leveren. Sittard-Geleen zou daarmee

zieningen om twee nieuwe wijkcentra te maken en

ring Parkstad Limburg wordt een aantal wijken aange-

mond), de toeristisch-recreatieve sector (zeilen, surfen,

vooroplopen in Nederland en Europa.

­verbeteren van de openbare ruimte. Bij de wijkvernieu-

wezen als pilotwijk. De MKBA zal aanknopingspunten

wing, die sterk kan profiteren van de ondertunneling

leveren voor de herstructurering in de Limburgse wijken,

Toerisme en recreatie

31

zwemmen, waterskiën, fietsen, wandelen), cultuur­
historie (het monumentale Roermond en pittoreske

35

van de A2, staat het streven naar duurzaamheid hoog

gebaseerd op waardecreatie in een krimpsituatie.

Duurzame Energie Centrale Limburg (DECL)

in het vaandel. Zo streven partijen naar de toepassing

De in het kader van de Limburgse wijkenaanpak aange-

natuurontwikkeling (Nationaal Park De Meinweg, de

De provincie Limburg heeft de ambitie een duurzame

van de C2C-principes.

wezen wijken betreffen: Vrieheide, Hoensbroek (Heer-

Grote Peel en gebieden als het Leudal en de Beegder-

energiecentrale te ontwikkelen (DECL). Deze centrale

dorpjes als Thorn, Wessem en Stevensweert) en

len), Heiveld (Landgraaf), Kerkrade-West (Kerkrade) en

Gebiedsagenda Limburg

47

Brunssum Centrum, allen in de regio Parkstad; TASs

gebied van sport en leisure. Dragers van de ontwikke-

(Thienbunder, Achtbunder en Sanderbout) in Sittard-

ling zijn een nieuw zwembad (het meest duurzame van

Geleen; Mariaberg-Pottenberg in de gemeente Maastricht;

de Euregio), nieuwe sporthal, groen met een nieuwe

Donderberg en Tegelarijveld in de gemeente Roermond,

natuurvijver, luxe appartementen, kantoren en het

Weert-Centrum en Brukske in de gemeente Venray.

­United World College, een internationale onderwijs­
instelling. Het Geusseltpark is gunstig gelegen met de

De regio Parkstad Limburg bereidt momenteel een Her-

binnenstad van Maastricht en diverse uitvalswegen

structureringsvisie voor de Woningvoorraad voor in het

onder handbereik, en speelt een belangrijke rol in

kader van het project Krimp als Kans. De opgave wordt

de eerder beschreven gebiedsontwikkeling tussen

integraal vertaald over het gehele grondgebied van de

Maastricht en Valkenburg. Na de ondertunneling van

regio, de stedelijke gemeenten voorop. Deze visie stelt

de A2 maakt het park tevens onderdeel uit van de

de partners in staat om de opgave op regionaal niveau

Groene Loper, de recreatieve langzaam verkeersroute

in samenhang ten aanschouwen en aan te gaan sturen,

die het Céramique-terrein in Maastricht verbindt met

conform het advies van het Topteam. De vijf wijken uit

de Landgoederenzone.

de wijkenaanpak vormen een integraal onderdeel van
de visie, en de start van de herstructurering nieuwe stijl,
en zullen in samenhang met de totale opgave in de

41

Maankwartier

regionale woningmarkt van Parkstad ontwikkeld gaan

Het Maankwartier (onderdeel van de Integrale centrum-

worden. Zodoende is naast een projectmatige aanpak

visie Heerlen) is het nieuw te realiseren stationsgebied

(wijken) een programmatische aanpak (samenhang in

in Heerlen. Het project bevat een multifunctioneel

de woningmarkt) noodzakelijk.

­programma met een nieuw station met bijbehorende
voorzieningen, kantoren, grootschalige en kleinschalige
detailhandel, woningen, een hotel, ondergronds par­

Integrale herontwikkeling

39

keren en een horeca-/congresvoorziening. Belangrijke
voorwaarde voor het slagen van het project is het
opheffen van de barrièrewerking van het spoor. Het

Belvédère

Rijk heeft hiervoor inmiddels subsidie toegekend.

Aan de noordwestzijde van Maastricht ligt Belvédère,

Met het Maankwartier wordt invulling gegeven aan

een gebied van 280 hectare dat aanschuurt tegen de

de gewenste versterking van de centrumfunctie van

binnenstad maar nu nog vooral wordt ingenomen door

Heerlen in Parkstad Limburg.

vervallen industrieterreinen. Vanwege de gunstige ligging wil Maastricht het gebied transformeren in een
hoogwaardig binnenstadsmilieu. Het programma bevat

42

Zitterd Revisited

een breed scala van ingrepen op economisch, sociaal,

Met het project Zitterd Revisited wil de gemeente het

fysiek en cultureel gebied. Belangrijke thema’s bij de

vestigingsklimaat in Sittard-Geleen verbeteren. Daar-

herontwikkeling zijn duurzaamheid (openbaar vervoer,

voor krijgt een groot deel van de binnenstad van Sittard

de toepassing van restwarmte van de industrie en

een nieuwe bestemming. Bij de aanpak worden zoveel

­zonne-energie) en het vergroten van de weerbaarheid

mogelijk oorspronkelijke elementen van de binnenstad,

van de stad en regio. Belvédère moet een modern

zoals grachten, wallen en schootsvelden, hersteld.

stadsdeel worden met ruimte om te wonen en winkelen,

­Zitterd Revisited bestaat uit zeven deelprojecten en

gestroomlijnd verkeer, een werkplek bij de deur en alle

voorziet onder meer in een aanpassing van de ver-

kansen om te genieten van cultuur, natuur en recreatie.

keerssituatie, verbetering van het winkelgebied, aanpak

40

van de openbare ruimte, nieuwbouw en renovatie van
woningen en de ontwikkeling van het complex Dobbel-

Geusseltpark

steen, een gebouw waarin onderwijsvoorzieningen

Aan de noordoostzijde van Maastricht krijgt het Geus-

van de Hogeschool Zuyd worden gecombineerd met

seltpark langzaam vorm. Het moet een levendig park

culturele functies.

worden waarin stedelijk wonen en werken worden
gecombineerd met hoogwaardige voorzieningen op het

Fysiek-ruimtelijke projecten in Limburg

43

Emplacement Venlo
De uitplaatsing van het binnenstedelijk spooremplacement naar een nieuwe railterminal in Greenport biedt
een unieke kans om de ruimtelijke kwaliteit van het
­vijftien hectare grote gebied te verhogen en een
omvangrijke spoorbarrière te slechten. Dichtbij de
­binnenstad van Venlo ontstaat de mogelijkheid om
nieuwe woonmilieus tot stand te brengen, die noodzakelijk zijn voor het aantrekken van jonge kenniswerkers
en daarmee het verder uitbouwen van de economische
ontwikkelingen op Greenport. Ook kunnen zo de res­
terende externe veiligheidsrisico’s worden opgeheven.
De herontwikkeling van het gebied vraagt om een lange
adem en het consequent en volhardend investeren in
een lange termijnvisie. De kosten worden door de regio
geschat op 100 tot 120 miljoen euro. De middelen van
de gemeente en de regio zijn volstrekt ontoereikend om
deze kwaliteitssprong te kunnen maken.

44

Spoorzone Sittard-Geleen
De Spoorzone Sittard-Geleen ligt tussen het bedrijvenpark Fortuna en de nog te ontwikkelen Sportzone
­Westelijke Mijnstreek aan de westkant en de te herstructureren wijk TASs aan de oostkant van de spoorlijn
Sittard-Maastricht. De integrale herontwikkeling van de
zone dient meerdere doelen: vergroten van de externe
veiligheid aan weerszijden van het spoor, verbeteren
van de verbindingen in het gebied en verhogen van de
kwaliteit van de openbare ruimte. Om dit te bereiken,
voorzien de huidige plannen onder meer in een forse
verdunning van de woningvoorraad in Thienbunder,
de aanleg van een fiets- en voetgangersbrug over het
spoor en nieuwe groenstroken en waterpartijen langs
het spoor.

48

De drie lagenbenadering
Projecten per integrale
gebiedsontwikkeling

Gebiedsagenda Limburg

51

De drie lagenbenadering

De drie lagenbenadering is een manier om bij de

Occupatielaag

beschrijving van een gebied een zekere ordening aan

Dit is de laag waarop het gebruik van de ruimte

te brengen in de kwetsbaarheid en veranderbaarheid

door de mens tot uiting komt, door (woon)bebouwing,

van de verschillende onderdelen van de ruimtelijke

­bedrijventerreinen, recreatieparken, landbouw, etc.

structuur.

De occupatielaag kent van de drie lagen de hoogste
veranderingssnelheid. Ze wordt sterk beïnvloed door

Ondergrond

de andere lagen, maar kan daaraan omgekeerd ook

Dit is feitelijk het landschap dat zich door de eeuwen

grote schade aanbrengen. Bij ruimtelijke investeringen

heen in een gebied heeft gevormd. Zaken als

in de occupatielaag is het dan ook, net als bij die in

­bodemgesteldheid, reliëf en waterlopen scheppen

de netwerken, van groot belang om zorgvuldig te letten

randvoorwaarden aan, bieden mogelijkheden voor

op de wisselwerking met de andere twee lagen.

of stellen beperkingen aan de ruimtelijke investeringen
in de andere twee lagen. De ondergrond verandert
slechts in een zeer laag tempo van vele tientallen,
zo niet honderden jaren. Dat maakt het tot de meest
kwetsbare laag van de drie. De ondergrond herstelt
uiterst moeizaam van inbreuken door de mens.
Een goede kennis ervan is dan ook onontbeerlijk om
tot een duurzame inrichting van een gebied te komen.
Alleen zo is het mogelijk ruimtelijke investeringen
te plegen die optimaal inspelen op de ondergrond,
maar deze ook blijvend in stand houden.

De drie lagenbenadering

Laag van de netwerken
Netwerken, op het gebied van verkeer, groen en
­energie, zijn een belangrijke voorwaarde om stede­
lijke, economische dan wel ruimtelijke dynamiek tot
stand te brengen. Om ontwikkeling mogelijk te maken,
is het essentieel dat mensen, goederen en energiebronnen zich kunnen verplaatsen. Net zo goed is
het voor een gezonde natuur van levensbelang dat

Occupatielaag

flora en fauna de kans krijgen zich over een groter
gebied te verspreiden. Netwerken zijn aanzienlijk
­veranderlijker en daarmee ook beïnvloedbaarder
dan de ondergrond, maar de aanleg ervan is in het
algemeen duur en vraagt om een lange aanlooptijd.
Daardoor kunnen wezenlijke ­wijzigingen in de
­netwerkstructuur toch snel enkele tientallen jaren

Laag van de netwerken

in beslag nemen.

Ondergrond

Bijlagen

52

Gebiedsagenda Limburg

53

Limburg

Natuurbruggen

Groene Waarden Westelijke Mijnstreek

Limburgse wijkenaanpak

Spoorlijn Born-Nedcar

Duurzame Energie Centrale (DECL)

Zuidaansluiting Chemelot / Railterminal Chemelot

Grensmaas en Zandmaas

Havengebied Born-Stein

Zuid Limburg

Nationaal Landschap Zuid-Limburg

Chemelot Campus

Noord- en Midden

Maaslijn

Sportzone Westelijke Mijnstreek

IJzeren Rijn

OPAC

Verstedelijking

Economie

Mobiliteit / vervoer

Groen / blauw

Opgaven

Duurzaamheid

Demografie / krimp

Grensligging

Project

Thema’s

Verstedelijking

Economie

Mobiliteit / vervoer

Groen / blauw

Opgaven

Duurzaamheid

Demografie / krimp

Grensligging

Project

Thema’s

Projecten per integrale gebiedsontwikkeling

A2-zone / Westelijke
Mijnstreek

Limburg

Groene Net Sittard-Geleen
Zitterd Revisited
Maastricht-Heuvelland

Parkstad Limburg

Landgoederenzone

Spoorzone Sittard-Geleen

Maaskruisend verkeer Maastricht

Verbreding A2

Lijn Hasselt-Maastricht

Vergroten capaciteit A67

Life & Sciences Campus Maastricht

Aanleg A74

Maastricht Noordoost

Greenportlane

Belvédère

HST Eindhoven-Venlo-Dusseldorf

Geusselt Park

Railterminal Venlo

Buitenring Parkstad

Klavertje 4

Avantislijn

Glas en Energie Campus Venlo

HST Eindhoven-Heerlen-Aken

Emplacement Venlo

Heerlen-Herzogenrath

N280 Weert-Roermond

Open Campus Avantis

Maasplassen

MSP-wijk Heerlen

Haven Ooijen-Wanssum

Greenport Venlo

N280 zone /
Maasplassen

Ooijen-Wanssum /
Zandmaas 2

Maankwartier
Groenagenda Parkstad

Colofon
De gebiedsagenda is tot stand gekomen in ­
samenwerking tussen rijk en regio.
Versie oktober 2009
Tekst: John Cüsters
Fotografie: Philip Driessen
Vormgeving: Zuiderlicht
Drukwerk: Drukkerij Walters

Integrale
gebiedsontwikkelingen
Maastricht-Heuvelland
Parkstad Limburg
A2-zone / Westelijke
­Mijnstreek
N280-zone / Maasplassen
Greenport Venlo
Ooijen-Wanssum /
Zandmaas 2
Fysiek-ruimtelijke projecten
in Limburg
Concrete projecten voortvloeiend uit de opgaven