Ministerie van Justitie en Veiligheid
Ter attentie van de heren
en de heer
Verzonden per mail;

/

Cc.

Amsterdam, 25 oktober 2021.
Geachte heren

en

,

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) heeft met belangstelling kennis genomen van het
conceptwetsvoorstel in verband met de strafbaarstelling van het zich verschaffen, verspreiden of
anderszins ter beschikking stellen van identificerende persoonsgegevens voor intimiderende
doeleinden (strafbaarstelling gebruik persoonsgegevens voor intimiderende doeleinden).
Met enige regelmaat worden persoonsgegevens van journalisten gedeeld door personen die het werk
van de journalist onwelgevallig is, met als enig doel intimidatie en vergelding. NVJ acht het van groot
belang dat (strafrechtelijk) wordt opgetreden tegen het verspreiden van persoonsgegevens vanuit
dergelijk oogpunt. Voor de strafbaarstelling daarvan lijkt het onderhavige wetsvoorstel geschikt.
Tegelijk is het de vraag hoe de strafbaarstelling in het wetsvoorstel zich verhoudt tot de informerende
rol die journalisten zelf hebben. Waar ligt de grens tussen het vergaren van persoonsgegevens en
(journalistieke) uitingen over personen enerzijds en ongeoorloofde verspreiding van identificerende
persoonsgegevens anderzijds? Blijkens de Memorie van Toelichting (MvT) heeft de wetgever getracht
te voorkomen dat het wetsvoorstel journalisten en klokkenluiders belet om misstanden en
nieuwsfeiten openbaar te maken. De NVJ onderschrijft het belang hiervan maar vraagt zich af of de
vrijheid van meningsuiting en nieuwsgaring van journalisten in het wetsvoorstel daadwerkelijk
voldoende is gewaarborgd.
In het bijzonder wenst de NVJ de volgende punten voor het voetlicht te brengen:
•

Identificerende persoonsgegevens

Het is de NVJ onvoldoende duidelijk wat wordt bedoeld met ‘identificerende persoonsgegevens’. Als
voorbeeld vermeldt de MvT onder meer “adres, kenteken, route en tijden waarop zij met hond
wandelen, sportvereniging kinderen, koosnamen geliefden”. Knoopt het wetsvoorstel aan bij het ruime
begrip ‘persoonsgegevens’ in de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) of is het begrip
in het wetsvoorstel beperkter bedoeld? Ongeacht de definitie staat buiten kijf dat het ‘verschaffen’,
‘verspreiden’ of ‘anderszins ter beschikking stellen’ van ‘identificerende persoonsgegevens’ onderdeel
is van de dagelijkse werkzaamheden van menig journalist en journalisten dus om die reden te maken
krijgen met het wetsartikel.

•

Oogmerk

Het oogmerk van een journalist bij de verspreiding van persoonsgegevens zal doorgaans het
informeren van het publiek zijn en niet het aanjagen van vrees of aandoen van ernstige overlast. Toch
kunnen personen die onderwerp zijn van een journalistieke publicatie hiervan wel overlast
ondervinden. Ook ervaren zij (journalistieke) uitingen soms als een intimiderende persoonlijke aanval.
Indien bijvoorbeeld op Twitter een foto wordt getoond van het nieuwe huis van iemand die misbruik
zou hebben gemaakt van publiek geld, dan kan dat door diegene (ten onrechte) als intimidatie worden
ervaren en kan dat tot gevolg hebben dat hij hierdoor ernstige overlast ondervindt. Bij dergelijke
uitingen valt dus discussie over het oogmerk te verwachten.
Dat geldt temeer voor het oogmerk ‘hinderen in de uitoefening van ambt of beroep’. Een goede
controleur van macht hindert machthebbers in de uitoefening hun beroep met kritische berichtgeving.
Dit kan bovendien heel concreet worden, bijvoorbeeld wanneer door een publicatie een minister ten
val wordt gebracht, een ondernemer zijn bedrijf kwijtraakt, een BN’er imagoschade oploopt of een
agent zijn baan kwijtraakt. De NVJ zou graag bevestigd zien dat het ‘hinderen’ door journalistieke
uitingen niet onder 298b lid 1 Sr valt en is van mening dat de in het wetsvoorstel genoemde oogmerken
in dit kader nadere verduidelijking behoeven.
•

Algemeen belang

Voor zover journalistieke handelingen of uitingen onder 298b lid 1 Sr vallen, staat een beroep op artikel
298b lid 2 Sr open. Niet strafbaar is degene die te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het
algemeen belang het verspreiden van de gegevens vereiste. Het lijkt in dat geval aan de journalist om
aan te tonen dat hij dat in het specifieke geval mocht aannemen. Bovendien lijkt de beperking tot
verspreiding in het algemeen belang erg beperkt.
Als voorbeeld van een situatie waarin het algemeen belang de verspreiding van persoonsgegevens
vereist, noemt de MvT het aan de kaak stellen van misstanden. Wij zouden graag zien dat nader wordt
gespecificeerd in hoeverre de uitzondering op andere (journalistieke) uitingen van toepassing is. Hoe
zit het bijvoorbeeld met de publicatie van een foto van een pas verbouwd huis van een bekende
Nederlander op Twitter, een foto van een agent die (op juiste wijze) zijn werkzaamheden uitvoert bij
een incident of een uitgebreid profiel met persoonlijke details van een actievoerder?
De gebruikte terminologie roept dus de nodige vragen op. De NVJ vraagt zich af of niet beter
aansluiting zou kunnen worden gezocht bij de (ruime) ‘journalistieke exceptie’ die van toepassing is op
de AVG en de aan deze uitzondering gerelateerde jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens.
•

Chilling effect

Ook als een journalist zich met succes kan beroepen op artikel 298b lid 2 Sr dan zal het doorlopen van
een (straf)procedure voor een journalist ingrijpend en belastend zijn. Wanneer journalistieke uitingen
(te) snel onder 298b lid 1 Sr kunnen worden geschaard, vanwege een ruime toepassing van dit lid of
vanwege onvoldoende duidelijkheid over de gehanteerde termen, dan vreest de NVJ dat (veel)
aangiftes zullen volgen vanwege journalistieke uitingen. Daarvan gaat een chilling effect uit, in die zin
dat journalisten als gevolg van de dreiging van een aangifte terughoudender zullen worden in hun
informatiegaring en berichtgeving. Dat dient vanzelfsprekend te worden voorkomen.

Wij vertrouwen erop u met het bovenstaande voldoende te hebben geïnformeerd en dat het zal
worden meegenomen in het uiteindelijke wetswijzigingsvoorstel. Uiteraard zijn wij voor een nadere
toelichting, of nader overleg beschikbaar.
Hoogachtend,

Algemeen secretaris

Postadres: Postbus 75997, 1070 AZ Amsterdam
Bezoekadres: Johannes Vermeerstraat 22, 1071 DR Amsterdam