Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 173

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 mei 2015
Op 25 maart jl. heb ik met uw Kamer in het AO «Vervreemding en
transformatie rijksvastgoed» (Kamerstuk 31 490, nr. 171) gesproken over
de voorgenomen overdracht van 31 monumentcomplexen aan de
Nationale Monumentenorganisatie (NMo). Zoals in het overleg toegezegd,
heb ik u op 2 april 2015 een brief toegestuurd (Kamerstuk 31 490, nr. 170)
met daarin meer informatie over de rechtspositie van de huurders, wat er
gebeurt met opstalrechten en erfdienstbaarheden, schenkingen en legaten
en het businessmodel dat ten grondslag ligt aan de instandhoudingsbijdrage inclusief het rendement. Daarnaast heb ik aanvullende informatie
gegeven over het kwaliteitsniveau van de monumenten bij overdracht en
vragen beantwoord over individuele objecten (Schotse Huizen, de
Abdijkerk te Aduard, Kasteel Slangenburg en de Vesting Naarden).
In deze brief ga ik in op de vragen van uw Kamer uit het AO die nog niet
(volledig) zijn beantwoord. Dit betreft:
1. Contact met de huurders en eventuele gesprekken over de (on)duidelijkheid over de ontstane situatie;
2. Aflopende huurcontracten en hoe daarmee wordt omgegaan;
3. De inspanning om de NMo en de gemeente Naarden over alle punten
waar de gemeente vraagtekens bij heeft te laten onderhandelen;
4. Bestuderen en overwegen van het businessplan van de Stichting
Delta Cultureel;
5. Maatschappelijk vastgoed en staatssteun;
6. De externe toets door Ecorys.
Gesprekken met huurders/gebruikers
Met de ruim 55 huurders/gebruikers is contact opgenomen. Daarbij is
gevraagd of er nog vragen leven bij de huurders en of zij behoefte hebben
aan nader overleg. Vrijwel alle vragen zijn per direct beantwoord.
Huurders geven aan graag contact te willen met de nieuwe eigenaar om
daar de dagelijkse zaken mee te kunnen bespreken. Denk hierbij aan de
servicecontracten, groenonderhoud en eventuele investeringen die

kst-31490-173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

1

huurders in de nabije toekomst willen doen. De NMo neemt dit op zich. In
deze gesprekken, waarbij het uitgangspunt is dat bestaande afspraken
gehandhaafd blijven, is alle ruimte om praktische zaken te bespreken en
met elkaar te regelen. Niet alleen de huurders/gebruikers hebben hier
behoefte aan maar ook de NMo in voorbereiding op het overnemen van
het beheer van de monumenten.
De afgelopen maand hebben de NMo en de Staat/Rijksvastgoedbedrijf
samen gesprekken gevoerd met de huurders/gebruikers van Kasteel
Slangenburg, de Schotse Huizen, de Abdijkerk te Aduard, het stadskasteel
Zaltbommel (Maarten van Rossumhuis) en met de gemeente Naarden.
Specifieke objecten
Hierna worden monumentcomplexen besproken waarvoor in de Kamer
bijzondere aandacht is gevraagd of waarbij het huurcontract aflopend is.
Abdijkerk te Aduard
In mijn brief van 2 april jl. (Kamerstuk 31 490, nr. 170) heb ik uw Kamer
laten weten dat in de schenkingsakte is bepaald dat de kerk nimmer aan
de bestemming voor de uitoefening van de eredienst (of wat hiertoe
gerekend mag worden) mag worden onttrokken en dat de Nederlandse
Hervormde gemeente verzekerd is van het uitsluitend en voortdurend
recht van gebruik. Deze bepalingen moet de NMo respecteren, dit is
uitdrukkelijk geregeld in de overeenkomst met de NMo en wordt
opgenomen in de koopakte. Hierover heeft een gesprek plaatsgevonden
tussen de Nederlandse Hervormde gemeente, de NMo en de Staat. Het
gesprek had een open sfeer en de vragen die nog leefden zijn naar
tevredenheid beantwoord. Ook zijn er contacten gelegd om operationele
zaken in de toekomst tussen de gemeente en de NMo praktisch te
organiseren.
Het Maarten van Rossumhuis
In het overleg met het bestuur van de Stichting Museum Stadskasteel
Zaltbommel zijn verschillende praktische zaken met betrekking tot
onderhoud en gebruik aan de orde geweest. Veel vragen en onduidelijkheden zijn weggenomen. De Stichting en de NMo hebben ook hier
praktische afspraken gemaakt.
Kasteel Radboud
Het huurcontract met de Stichting Kasteel Radboud loopt eind 2015 af. In
het voorjaar van 2015 heeft de Stichting een nieuw contract aangeboden
gekregen voor een periode van drie jaar tegen een gelijkblijvende huur.
De Stichting Kasteel Radboud heeft de aangeboden overeenkomst in
overweging. Vanzelfsprekend gaat dit contract indien aanvaard
ongewijzigd over naar de NMo bij vervreemding.
Trompenburg
Recent is overeenstemming bereikt over verlenging van de gebruiksovereenkomst met het Nederlands Instituut voor Kennisoverdracht (INVK). Dit
wordt vertaald in een nieuwe gebruiksovereenkomst. De nieuwe
overeenkomst gaat ongewijzigd over naar de NMo.
Kasteel De Assumburg
De huurder Stayokay heeft de Staat verzocht om een nieuwe huurovereenkomst. Stayokay heeft onlangs een nieuw huurcontract aangeboden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

2

gekregen voor 10 jaar. Dit wordt binnenkort ondertekend. Ook dit contract
gaat ongewijzigd over naar de NMo bij vervreemding.
Kasteel Slangenburg
In mijn brief van 2 april jongstleden heb ik aangegeven dat de Staat de
huur heeft opgezegd met de Stichting Gastenhuis Kasteel Slangenburg.
De reden hiervan staat los van de overdracht aan de NMo. De Staat gaat
geen nieuwe huurovereenkomst aan met Stichting vanwege de investeringen die nodig zijn om het Kasteel te laten voldoen aan het brandveiligheidsbeleid van de Staat.
Vorige week heeft overleg plaatsgevonden tussen de Stichting Gastenhuis
Kasteel Slangenburg, de NMo en de Staat. De Stichting Gastenhuis
Kasteel Slangenburg heeft aangegeven dat zij graag wil dat de Staat
eigenaar van Kasteel Slangenburg blijft.
De NMo heeft in het overleg benadrukt dat zij het huidige gebruik van het
kasteel als waardevol beschouwt. De NMo heeft dan ook aangeboden een
langdurige nieuwe huurovereenkomst met de Stichting Gastenhuis
Kasteel Slangenburg aan te willen gaan. De huursom wordt bepaald aan
de hand van een taxatie waarbij het huidige gebruik het uitgangspunt is.
Vanzelfsprekend zorgt de NMo voor een voortzetting van een brandveilige
situatie. De NMo kan dit waarschijnlijk met de inzet van andere instrumenten dan de Staat. N.a.v. de Schipholbrand voert de Staat zeker bij een
logiesfunctie strikt brandveiligheidsbeleid dat hogere eisen aan het
gebouw stelt dan de huidige eisen van de brandweer. Dit komt voort uit
de maatschappelijke rol en de voorbeeldfunctie van de Staat.
Met het aanbod van de NMo kan zowel de functie als de positie van de
Stichting Gastenhuis Kasteel Slangenburg voor de toekomst worden
geborgd.
Grote Kerk te Veere
De kerk is in afwachting van nadere planvorming tegen gereduceerd tarief
in gebruik gegeven aan de gemeente Veere tot 2017. De NMo heeft
ondertussen contact met de gemeente Veere over planvorming met
betrekking tot de Grote Kerk. Het lopende contract gaat ongewijzigd over
naar de NMo bij vervreemding.
Overleg met de gemeente Naarden over Vesting Naarden
Vorige week heeft overleg plaatsgevonden tussen de gemeente Naarden,
de NMo en het Rijksvastgoedbedrijf. Zoals in de brief van 2 april jl.
(Kamerstuk 31 490, nr. 170) aangegeven, heeft de NMo aangeboden om
de samenwerkingsovereenkomst die de Staat had met de gemeente
Naarden omtrent de Vesting (een overeenkomst van 5 jaar die eind 2014 is
afgelopen) opnieuw voor 5 jaar af te sluiten. In deze samenwerkingsovereenkomst zijn werkzaamheden voor de uitwerking van de gezamenlijke
doelstelling afgesproken en zijn ook overlegstructuren opgenomen.
De gemeente Naarden heeft aangegeven dat zij, ondanks de toezeggingen, tegenstander blijft van verkoop door de Staat van de Vesting
Naarden. Er is een zevental punten waaraan voldaan moet zijn voordat de
gemeenteraad hier anders naar wil kijken. Deze zeven punten – met
daarbij de stand van zaken uit de gesprekken – zijn:
1. De staat van onderhoud en het beeldkwaliteitsplan blijven minimaal op
huidige niveau.
De NMo heeft aangegeven de Vesting zodanig te gaan onderhouden
dat het huidige beeld gehandhaafd blijft. De gemeente Naarden en de
NMo hebben hierover overeenstemming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

3

2.

3.

4.

5.

6.

De NMo is ook bereid om de vijfjarige samenwerkingsovereenkomst
die de gemeente Naarden met de Staat had tot eind 2014, voort te
zetten voor een nieuwe periode van vijf jaar. De NMo heeft aangegeven ook na die vijf jaar een dergelijke vorm van samenwerking met de
gemeente voort te willen zetten. De gemeente Naarden wenst een
langere periode dan 5 jaar, die overigens ook niet door de Staat zal
worden aangegaan.
De NMo heeft geen grootscheepse ontwikkelingen gepland maar wil
eerst de nu leegstaande ruimten in de vesting gaan invullen. De
gemeente geeft aan dit een onvoldoende garantie te vinden en wil
gedetailleerd inzicht in de geplande werkzaamheden en de bijbehorende ramingen en financiering.
Governance
De gemeente heeft ook in de laatste gesprekken geen invulling
gegeven aan haar rol binnen de governance van de NMo met
betrekking tot de Vesting Naarden. Wel wil zij aanvullend op haar
publiekrechtelijke verantwoordelijkheid ten aanzien van ruimtelijke
ordening, inspraak ten aanzien van toekomstige huurders en huurprijzen om zo lokale maatschappelijke en economische ontwikkeling te
bevorderen. De NMo heeft aangegeven dat een dergelijke inspraak
voor een niet risicodragende partij niet mogelijk is en dat de gewenste
bijdragen aan lokale doelen die ten koste gaan van de huurprijs op
enigerlei wijze gecompenseerd moeten worden.
Daarnaast staan in de samenwerkingsovereenkomst die de NMo wil
continueren met de gemeente afspraken over operationeel overleg en
bestuurlijk overleg. Hiermee is gewaarborgd dat de gemeente Naarden
tijdig voldoende inzicht krijgt in de onderhoudsplannen en exploitatieplannen van de NMo.
De gemeente wil bepaalde onderdelen van de vesting overnemen die
raken aan haar reguliere uitvoeringsveld
Betreffende wegvlakken en kunstwerken is dit zo tussen de gemeente
Naarden en de Staat afgesproken. Ik heb in mijn brief van 2 april jl.
(Kamerstuk 31 490, nr. 170) aan uw Kamer aangegeven de parkeerplaatsen op het Promersplein en Nieuw Molen in het pakket te willen
houden. Er kunnen nieuwe langdurige afspraken over het gebruik
tussen de gemeente Naarden en de NMo worden gemaakt. Betreffende Nieuw Molen staat de gemeente daarvoor open gezien de
ligging op een bastion. Betreffende het Promersplein blijft de
gemeente van mening dat deze door de Staat aan de gemeente zou
moeten worden aangeboden.
De Vestingwerken worden in beginsel niet in eigendom, beheer en/of
onderhoud gesplitst. Tussen gemeente en de NMo vindt vroegtijdige
planologische afstemming plaats indien het gewenste gebruik van
delen van de vestingwerken verandert.
Dit is afgesproken in de Principeovereenkomst tussen Staat en NMo en
wordt in de koopakte vastgelegd. Planologisch afstemming is
gegarandeerd op basis van de publiekrechtelijke verantwoordelijkheid
van de gemeente ten aanzien ruimtelijke ordening. gemeente Naarden
beaamt beide punten.
Bij overgang van de vestingwerken naar de NMo dienen de belangen
van bestaande huurders in voldoende mate gerespecteerd te worden.
Alle partijen zijn het erover eens dat het Huurrecht hierin voorziet.
Synergie-voordelen door het beheer en onderhoud met andere
monumenten binnen de gemeente te combineren.
De Staat was en is geen partij bij deze wens. De NMo heeft aangegeven daarover na de overdracht in gesprek te willen met de gemeente
Naarden. Dergelijke afspraken staan echter los van de huidige
transactie. De gemeente heeft aangegeven dat voor haar de opdracht
ligt hier nader invulling aan te geven voor de geplande gemeentelijke
fusie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

4

7. Externe toetsing.
De eindrapportage van de externe toetsing is gereed. De uitkomsten
daarvan worden elders in deze brief besproken.
In het gesprek is geconcludeerd dat de gemeente Naarden, de Staat en de
NMo op vijf van de zeven punten overeenstemming hebben. Op het
gebied van governance heeft de gemeente geen expliciete wens neer
gelegd. Ik ben van mening dat door de toezegging van de NMo de
samenwerkingsovereenkomst met de gemeente Naarden te willen
continueren de NMo duidelijk maakt samen te willen werken met de
gemeente, de gemeente een rol wil geven en overleg wil voeren met de
gemeente over beheer en onderhoud.
Businessplan Stichting Delta Cultureel m.b.t de Schotse Huizen
Ik heb u in het AO toegezegd naar het businessplan te kijken van de
Stichting Delta Cultureel over het gebruik van de Schotse Huizen te Veere.
Een onderdeel van het businessplan van de Stichting Delta Cultureel is het
aankopen van de Schotse Huizen.
Het businessplan van de Stichting Delta Cultureel komt er samengevat op
neer dat na aankoop de panden horizontaal worden gesplitst. De huidige
huurder van het keldergedeelte (restaurant) verwerft de kelder en de
aangrenzende tuin. De Stichting Delta Cultureel verwerft de begane grond
exclusief tuin en de verdiepingen. De horeca-activiteiten worden
uitgebreid door bijvoorbeeld de vestiging van een museumcafé en het
geven van exclusieve diners. Het museumdeel wordt tevens gebruikt voor
verkoopexposities.
De plannen laten zien dat de Stichting en de horecaondernemer
constructief hebben nagedacht over de toekomst van de Schotse Huizen
en ook een ondernemersvisie hebben gebruikt voor de exploitatie van het
museum. Hiervoor heb ik waardering.
De afgelopen periode is gesproken met de Stichting Delta Cultureel en
met de huurder van het restaurant. Uit het businessplan in combinatie
met de gesprekken blijkt, dat de beoogde plannen van de Stichting ook
uitgevoerd kunnen worden zonder eigendomsoverdracht van de Schotse
Huizen aan de Stichting. De huurder van het restaurant wil graag
zekerheid op de lange termijn over zijn huurovereenkomst gezien de
investeringen die hij heeft gedaan en wil gaan doen. De NMo heeft
aangegeven zijn huurovereenkomst voor een lange periode te willen
oversluiten.
De Stichting Delta Cultureel heeft aangegeven graag het eigendom te
willen verwerven omdat zij van mening is dan goedkoper uit te zijn dan
als huurder. De exploitatiebegroting van de Schotse Huizen geeft een
kostenbeeld weer aan hypotheek en onderhoud dat maar weinig lager is
dan de huidige huurlasten. Het risico van eigendom is dan nog niet
becijferd ten opzichte van huur. Daarbij is een optimistische inschatting
gemaakt van de onderhoudskosten en de verdeling hiervan tussen de
Stichting en de huurder van het restaurant. Deze risico’s meegenomen
geeft het in eigendom hebben van de huizen voor de Stichting Delta
Cultureel nauwelijks of geen verbetering in de exploitatie.
Ik liet u in het AO van 25 maart jl. (Kamerstuk 31 490, nr. 171) weten dat ik
er geen voorstander van ben om een monument of monumenten uit het
pakket te halen. Het totale businessplan is gebaseerd op de overdracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

5

van de 31 monumentcomplexen1 waarbij het juist de opzet is om zowel de
te exploiteren als de niet te exploiteren monumenten een toekomst te
bieden.
Daarbij, de reden waarom ik niet gekozen heb voor een verkoop aan de
markt of bijvoorbeeld aan huurders is de kwetsbaarheid van de meeste
objecten. Hiervoor is een deskundige en ervaren eigenaar nodig om het
monument een bestendige toekomst te geven. Niet alle huurders zijn
ervaren in het onderhoud van een monumentaal complex. Ook kan de
verkoop aan verschillende huurders/gebruikers de eenheid van het
monument aantasten. Veel monumenten hebben meerdere huurders/
gebruikers en het is niet wenselijk om het complex op te splitsen.
Omdat ook zonder dat sprake is van een eigendomsoverdracht de plannen
uit het businessmodel door de stichting te realiseren zijn, heeft mij dit
tezamen met mijn hierboven genoemde principiële bezwaren doen
besluiten de Schotse Huizen niet separaat te vervreemden.
Maatschappelijk vastgoed en staatssteun
In het AO kwam ter sprake of voor maatschappelijk vastgoed de
staatssteun- regeling van toepassing is. De Europese Unie gaat coulant
om met bijdragen van overheden aan de instandhouding van cultureel
erfgoed. Bij vervreemding stelt de staatssteunrichtlijn dat er verkocht
moet worden tegen marktwaarde. In de marktwaarde komen de
beperkingen/verrijkingen van een monument tot uitdrukking met
eveneens de bestemming en de gebruiksmogelijkheden.
Externe toets door Ecorys
In mijn brief van 18 december 2014 (Kamerstuk 32 156, nr. 54) heb ik
toegezegd de vaststelling en de berekeningsmethodiek van de instandhoudingsbijdrage genoemd in de overeenkomst tussen de Staat en de
NMo en de gevolgde procedure te laten toetsen op de vereiste zorgvuldigheid. Vervolgens kan hieruit geconcludeerd worden of er wel of niet
sprake is van staatssteun.
Ecorys heeft dit onderzoek uitgevoerd en het rapport is bijgevoegd bij
deze brief (bijlage 12). De conclusie van Ecorys is dat uit het doorlopen
proces en de toegepaste methodiek kan worden afgeleid dat er een
geobjectiveerde bedrijfseconomische waardering tot stand is gekomen,
waarbij van staatssteun niet gebleken is. De opmerkingen van Ecorys om
de intenties van beide partijen sterker juridisch te verankeren worden
onderschreven en worden meegenomen bij het opstellen van de
koopovereenkomst.
Ten slotte
Ik ben ervan overtuigd dat met de vervreemding van de monumentcomplexen op de voorgestelde wijze de monumenten in ervaren handen
1

Zoals eerder gemeld in mijn brief van 18 december 2014 (Kamerstuk 32 156, nr. 54) zijn zes
monumenten door natrekking geen eigendom van de Staat. De Staat heeft de eigenaren
aangeboden het beheer en onderhoud over te nemen of een opstalrecht te vestigen ten
behoeve van de Staat. Het opstalrecht wordt dan vervreemd aan de NMo. Het grafmonument
van Destombe wordt in beheer en onderhoud overgenomen door de gemeente Maastricht. De
Stichting Oude Groninger Kerken neemt het grafmonument von Inn- und Knyphausen over.
Voor het grafmonument Van Leyre te Katwijk en de gedenknaald te Rijswijk wordt een
opstalrecht gevestigd. De Oude Kerk te Delft heeft de vraag omtrent beheer en onderhoud van
de grafmonumenten Hein en Tromp nog in beraad.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

6

komen bij een organisatie die de algemene functie en toegevoegde
waarden van het cultureel erfgoed vooropstelt. Ook de belangen van
huurders en gebruikers zijn zeker gesteld voor de toekomst. Goed gebruik
en degelijk beheer zorgt ervoor dat deze monumenten voor toekomstige
generaties behouden blijven.
Met deze tweede brief heb ik de resterende vragen van uw Kamer
beantwoord. Ik hoop met de informatie uit beide brieven uw bezwaren
tegen de overdracht te hebben weggenomen. Ik heb vernomen dat uw
Kamer de Raad voor Cultuur om advies heeft gevraagd. Ik hoop dan ook
voor 1 juli met uw Kamer over mijn brieven en het advies te kunnen
spreken.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 490, nr. 173

7