Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 835

Invoering van de verplichting voor
scheepseigenaren om een verzekering te hebben
voor het schip en hiervan een bewijs aan boord
te hebben ter uitvoering van Richtlijn nr.
2009/20/EG van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 23 april 2009
betreffende de verzekering van
scheepseigenaren tegen maritieme vorderingen
(PbEU L 131) (Wet verzekering zeeschepen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
Algemeen
Met dit wetsvoorstel wordt, mede namens de Minister van Infrastructuur
en Milieu, Richtlijn 2009/20/EG van het Europees Parlement en de Raad
van 23 april 2009 betreffende de verzekering van scheepseigenaren tegen
maritieme vorderingen (hierna te noemen: de richtlijn) geïmplementeerd.
De richtlijn dient op 1 januari 2012 te zijn omgezet in nationale regelgeving. De artikelen 4 en 6 van de richtlijn verplichten scheepseigenaren
van Nederlandse zeeschepen en van buitenlandse schepen die een
Nederlandse haven binnengaan tot het hebben van een verzekering en het
houden van een bewijs hiervan aan boord van het schip. Deze verplichting
geldt dus zowel voor Nederlandse zeeschepen als schepen die een andere
vlag voeren en een Nederlandse haven binnengaan. Het doel van de
richtlijn is om betere bescherming van slachtoffers van scheepvaartactiviteiten mogelijk te maken. Als een scheepseigenaar zijn schip verzekerd
heeft, hebben slachtoffers namelijk meer kans om hun schade te verhalen.
Verder kan de richtlijn ook bijdragen aan de uitbanning van schepen die
niet aan de normen voldoen. Doordat er tijdens inspecties wordt
gecontroleerd of er een verzekeringsbewijs aan boord is en er sancties
worden opgelegd als dit niet zo is, zal een scheepseigenaar er sneller voor
kiezen om een verzekering af te sluiten.
De verplichting voor scheepseigenaren van Nederlandse zeeschepen en
buitenlandse zeeschepen om een verzekering voor hun schip te hebben,
wordt in dit wetsvoorstel neergelegd. Ook het toezicht op de naleving van
deze verplichting voor Nederlandse schepen wordt met dit wetsvoorstel
geregeld. De inspectieverplichtingen en bevoegdheden ten aanzien van
buitenlandse zeeschepen worden geregeld in de Wet havenstaatcontrole
en Regeling havenstaatcontrole 2011. In de artikelsgewijze toelichting bij
artikel 5 en artikel 7 wordt hier verder op ingegaan.

kst-32835-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

1

Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel legt aan scheepseigenaren van Nederlandse zeeschepen
en buitenlandse zeeschepen die een Nederlandse haven binnenvaren de
verplichting op om een verzekering te hebben en een bewijs hiervan aan
boord van het schip te hebben. Hiervoor geldt dat bij inspectie van het
schip het verzekeringsbewijs moet worden getoond. Voor de administratieve lasten van scheepseigenaren van Nederlandse zeeschepen heeft dit
wetsvoorstel echter nauwelijks gevolgen. Onder administratieve lasten
worden verstaan de kosten om te voldoen aan informatieverplichtingen
die voortvloeien uit wet- en regelgeving van de overheid. Het gaat hier
dus niet om de kosten van de verzekering zelf, maar om de kosten voor
bijvoorbeeld het registreren, bewaren of ter beschikking stellen van
gegevens. Dat er voor scheepseigenaren weinig administratieve lasten uit
deze wet voortvloeien, komt doordat deze wet alleen geldt voor
zeeschepen van meer dan 300 brutoton en deze in de praktijk voor
maritieme vorderingen al een verzekering hebben afgesloten. Van
vermeerdering van de administratieve lasten doordat er een verzekering
moet worden afgesloten is dan ook geen sprake. Het laatste aspect dat
eventueel kan leiden tot administratieve lasten is het tonen van het
verzekeringsbewijs bij inspectie van het schip. Bij inspectie is het
verzekeringsbewijs echter niet het enige document dat getoond moet
worden. Er moeten vele andere documenten, bijvoorbeeld op grond van
veiligheidsvoorschriften, worden geïnspecteerd die in de praktijk allemaal
bij elkaar bewaard zullen worden op het schip. Het opzoeken van het
verzekeringsbewijs zal hierdoor geen extra tijd kosten. Als een verzekeringsbewijs wel apart wordt bewaard zal dit naar schatting hooguit 5
minuten kosten. Volgens het rapport Meten is Weten II van de Regiegroep
Regeldruk (van 16 juni 2008, van het Ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie) is 5 minuten werk door een scheepseigenaar om
te rekenen tot ongeveer € 5,-. Per inspectie kan deze wet dus maximaal
zorgen voor een vermeerdering van de administratieve lasten van € 5,-,
terwijl er in de praktijk in veel gevallen zelfs geen sprake zal zijn van een
vermeerdering wanneer de stukken bij elkaar bewaard worden.
ARTIKELEN
Artikel 1
In artikel 1 wordt een aantal definities gegeven. Voor de definitie van
scheepseigenaar is aangesloten bij de definitie van artikel 3 van de
richtlijn. Onder scheepseigenaar wordt in deze wet «de geregistreerde
eigenaar van een schip of enig ander persoon die verantwoordelijk is voor
de exploitatie van het schip» bedoeld. Bij «enig ander persoon die
verantwoordelijk is voor de exploitatie» kan bijvoorbeeld worden gedacht
aan de rompbevrachter of de beheerder van het schip.
Artikel 2
Op grond van de richtlijn is deze wet van toepassing op schepen met een
bruto-tonnage van 300 of meer. De wet is niet van toepassing op
oorlogsschepen, marinehulpschepen of andere schepen die eigendom zijn
of geëxploiteerd worden door een Staat en worden gebruikt voor
niet-commerciële overheidsdoeleinden. Schepen die eigendom zijn of
geëxploiteerd worden door een Staat vallen niet onder de richtlijn omdat
de Staat hiervoor voldoende garant kan staan en er dus voldoende
middelen zijn om eventuele schade te vergoeden. Ter bescherming van de
slachtoffers is een verzekering dan niet nodig. Voor schepen van minder
dan 300 brutoton is op grond van de richtlijn ook geen verzekering vereist,
omdat risico’s van kleine schepen doorgaans kleiner zijn en zijn gedekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

2

door een wettelijke aansprakelijkheidsverzekering (afgekort tot
WA-verzekering). Ook zou een verplichting tot het sluiten van een
verzekering voor kleine schepen leiden tot onredelijke administratieve
lasten in verhouding tot het risico op schade.
Artikel 3
Artikel 3 implementeert de verplichting voor de scheepseigenaar om een
verzekering te hebben voor zijn schip op grond van artikel 4, eerste en
tweede lid van de richtlijn. Het eerste lid van artikel 3 regelt dat scheepseigenaren van Nederlandse zeeschepen verplicht zijn om een verzekering te
hebben, ongeacht waar deze zeeschepen zich bevinden (dus zowel in als
buiten de Nederlandse wateren). Het tweede lid van artikel 3 regelt dit
voor scheepseigenaren van buitenlandse zeeschepen die een Nederlandse
haven aandoen. Voor buitenlandse zeeschepen geldt de verplichting om
een verzekering te hebben alleen in een Nederlandse haven.
De verzekering moet op grond van artikel 4, derde lid, van de richtlijn een
verzekering zijn die maritieme vorderingen dekt waarvoor op grond van
artikel 2 van het Verdrag inzake beperking van aansprakelijkheid voor
maritieme vorderingen (Tractatenblad 180, 23) (hierna te noemen:
Londens Limitatieverdrag) een aansprakelijkheidsgrens geldt. Op 1 januari
2011 zijn de wet tot goedkeuring en de wet tot uitvoering van het Protocol
van 1996 bij het Londens Limitatieverdrag in werking getreden voor
Nederland, waardoor de toepasselijke limiteringsbedragen worden
gewijzigd (zie Staatsblad 2010, 782 en Staatsblad 2009, 162). De maritieme
vorderingen als bedoeld in het Londens Limitatieverdrag zijn opgenomen
in artikel 8:752 van het Burgerlijk Wetboek.
Onder «verzekering» kan op grond van de richtlijn zowel een verzekering
met of zonder aftrekbare bedragen vallen, als ook andere doeltreffende
vormen van verzekering (zoals aangetoonde zelfverzekering, oftewel het
oppotten van geld om toekomstige claims te dekken) en financiële
zekerheid die soortgelijke dekkingsvoorwaarden bieden.
Artikel 4
In dit artikel is op grond van artikel 6, eerste lid, van de richtlijn de
verplichting opgenomen voor Nederlandse schepen en buitenlandse
schepen die een Nederlandse haven aandoen om een bewijs van een
verzekering als bedoeld in artikel 3 aan boord te hebben. Bij inspectie van
een zeeschip zal het bestaan van de verzekering met dit bewijs moeten
worden aangetoond aan de ambtenaren die belast zijn met het toezicht.
Naar verwachting zullen dit de ambtenaren van de Inspectie Verkeer en
Waterstaat zijn, maar omdat niet uit te sluiten is dat dit in de toekomst
wijzigt, worden deze ambtenaren aangewezen door middel van lagere
regelgeving.
Voor buitenlandse schepen is in de Wet havenstaatcontrole al geregeld
dat bij de inspectie tevens wordt nagegaan of het verzekeringsbewijs aan
boord is. In de toelichting bij artikel 5 wordt hier nader op ingegaan.
In het tweede lid van artikel 4 is op grond van artikel 6, tweede lid, van de
richtlijn opgenomen aan welke vereisten een dergelijk verzekeringsbewijs
moet voldoen. Er is gekozen voor een verwijzing naar de richtlijn in
verband met eventuele toekomstige wijzigingen van de eisen waaraan
een verzekeringsbewijs moet voldoen. De richtlijn bepaalt thans dat een
verzekeringsbewijs het volgende moet bevatten: de naam van het schip,
het IMO-nummer, de haven van registratie, de naam van de scheepseigenaar en het adres van zijn hoofdvestiging, het type en de looptijd van
de verzekering en de naam en het adres van de verstrekker van de
verzekering en, indien van toepassing, het adres van het kantoor waar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

3

verzekering is gesloten. Verder is in het derde lid van artikel 4 op grond
van artikel 6, derde lid, van de richtlijn bepaald dat als het verzekeringsbewijs niet is opgesteld in de Engelse, Franse of Spaanse taal, het een
vertaling moet bevatten in een van deze talen.
Het IMO-nummer is een van de vereisten op grond van de richtlijn. Dit
nummer is een door de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) van de
Verenigde Naties toegekend identificatienummer dat de IMO thans aan
ieder zeeschip afgeeft. Een ander vereiste is vermelding van de naam en
het adres van de verstrekker van de verzekering en, indien van toepassing,
het adres van het kantoor waar de verzekering is gesloten. Een geval
waarin het vermelden van het adres van het kantoor waar de verzekering
is gesloten niet van toepassing is, is bijvoorbeeld wanneer een verzekering via het internet is gesloten of wanneer er sprake is van
zelfverzekering.
Artikel 5
Op grond van dit artikel zullen door de Minister van Infrastructuur en
Milieu ambtenaren worden aangewezen die belast zijn met het toezicht op
de naleving van de voor scheepseigenaren van Nederlandse zeeschepen
geldende eis een verzekering te hebben. Hiervoor zullen naar verwachting
de ambtenaren van de Inspectie Verkeer en Waterstaat worden aangewezen. Zoals hiervoor vermeld, is ervoor gekozen om dit niet in de wet
vast te leggen, zodat de aanwijzing in de toekomst eenvoudiger kan
worden aangepast.
Het toezicht op de naleving van de voor buitenlandse schepen geldende
verplichting om een verzekeringsbewijs aan boord te hebben is geregeld
in Richtlijn 2009/16/EG van het Europees Parlement en de Raad van
23 april 2009 betreffende havenstaatcontrole (hierna te noemen: richtlijn
havenstaatcontrole). Artikel 5 van de richtlijn bevat op dit punt een
verwijzing naar richtlijn 2009/16/EG. Laatstgenoemde richtlijn is thans
omgezet in nationale regelgeving (zie Staatsblad 2010, 880 en
Staatscourant 2010, 20535). Artikel 13 van de richtlijn havenstaatcontrole
bepaalt dat bij elke eerste inspectie van een schip de bevoegde instantie
ervoor zorgt dat de inspecteur de certificaten en documenten die in bijlage
IV staan, controleert. In bijlage IV staat onder andere het verzekeringsbewijs uit de richtlijn verzekering schepen genoemd (zie sub 41).
Voorgaande is geïmplementeerd in de artikelen 1, onderdeel e, en 3 van
de Wet havenstaatcontrole. Op grond van laatstgenoemd artikel kunnen
schepen worden geïnspecteerd ten behoeve waarvan ingevolge een of
meer van de verdragen als bedoeld in de Wet havenstaatcontrole een
certificaat of ander document is vereist.
Indien het verzekeringsbewijs zich niet aan boord van het schip bevindt,
heeft de inspecteur de mogelijkheid een verwijderingsbevel uit te
vaardigen. Zie verder ook de toelichting bij artikel 7.
Artikel 6
Bij overtreding van de verplichting voor scheepeigenaren van Nederlandse zeeschepen om voor deze schepen een verzekering te hebben kan
met de wijziging van de Wet op de economische delicten in artikel 6 van
deze wet strafrechtelijk worden opgetreden. Hierdoor is het niet voldoen
aan de verplichtingen, neergelegd in de artikelen 3, eerste lid, strafbaar
gesteld. Dit feit wordt strafbaar gesteld als overtreding en opgenomen in
artikel 1, onderdeel 4°, van de Wet op de economische delicten (WED). Zo
kan via artikel 51 Wetboek van Strafrecht ook de rechtspersoon die niet
aan zijn verplichting voldoet strafrechtelijk worden vervolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

4

Artikel 7
Dit artikel voorziet in een wijziging van de Wet havenstaatcontrole zodat
de Minister van Infrastructuur en Milieu de bevoegdheid heeft tegen een
buitenlands schip een verwijderingsbevel uit te vaardigen als bedoeld in
artikel 5, tweede lid, van de richtlijn, indien bij een inspectie blijkt dat dit
schip geen verzekeringsbewijs aan boord heeft, en de havenbeheerder de
verplichting heeft een schip te weigeren ten aanzien waarvan in een
andere haven van een EU lidstaat een verwijderingsbevel is uitgevaardigd.
Artikel 8
Wanneer het voorstel van wet tot wet wordt verheven, wordt de datum
van inwerkingtreding bij koninklijk besluit bepaald. Hierdoor kan deze
datum worden afgestemd op de door de richtlijn voorgeschreven
implementatiedatum.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

5

Transponeringstabel richtlijn 2009/20/EG betreffende de verzekering van scheepseigenaren tegen maritieme vorderingen
Richtlijn 2009/20/EG

Wet

Artikel 1
Artikel 2
Artikel 3
Artikel 4 lid 1
Artikel 4 lid 2
Artikel 4 lid 3
Artikel 5 lid 1

behoeft geen implementatie
Artikel 2
Artikel 1, onderdeel c
Artikel 3, eerste lid
Artikel 3, tweede lid
Artikel 3, derde lid
Artikel 1, onderdeel e, en artikel 3 Wet
havenstaatcontrole en wijziging Regeling
havenstaatcontrole 2011 (artikel 30 Wet
havenstaatcontrole)
Artikel 7 (nieuw artikel 11d Wet havenstaatcontrole)
Artikel 4
Artikel 5 en artikel 6
behoeft geen implementatie
behoeft geen implementatie
behoeft geen implementatie

Artikel 5 lid 2
Artikel 6
Artikel 7
Artikel 8
Artikel 9
Artikel 10

«behoeft geen implementatie»: het betreft hier bepalingen die overeenstemmen met het geldende recht of die een opdracht aan de lidstaten
bevatten die niet behoeft te worden verwerkt in de nationale wetgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 835, nr. 3

6